ΩΡΙΓΕΝΟΥΣ ΕΚ ΤΩΝ ΕΙΣ ΤΟ ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟΝ ΕΞΗΓΗΤΙΚΩΝ ΤΟΜΟΣ Ι Τότε ἀφεὶς τοὺς ὄχλους ἦλθεν εἰς τὴν οἰκίαν αὐτοῦ. Καὶ προσῆλθον [αὐτῷ] οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ λέγοντες· φράσον ἡμῖν τὴν παραβολὴν τῶν ζιζανίων τοῦ ἀγροῦ [, []] . Ὅτε μὲν μετὰ τῶν ὄχλων ἐστὶν ὁ Ἰησοῦς, οὐκ ἔστιν αὐτοῦ ἐν τῇ οἰκίᾳ, ἔξω γὰρ τῆς οἰκίας οἱ ὄχλοι· καὶ τῆς φιλανθρωπίας αὐτοῦ ἔργον ἐστὶ καταλιπεῖν τὴν οἰκίαν καὶ ἀπιέναι πρὸς τοὺς μὴ δυναμένους ἥκειν πρὸς αὐτόν. Αὐτάρκως δὲ τοῖς ὄχλοις διαλεχθεὶς ἐν παραβολαῖς ἀφίησιν αὐτοὺς καὶ ἔρχεται εἰς τὴν ἑαυτοῦ οἰκίαν, ἔνθα προσέρχονται αὐτῷ οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ, οὐκ ἀπομείναντες μετὰ τῶν ἀφεθέντων ὑπ’ αὐτοῦ. Καὶ ὅσοι γε γνησιώτερον ἀκούουσι τοῦ Ἰησοῦ, πρῶτον ἀκολουθοῦσιν αὐτῷ, εἶτα πυνθανόμενοι περὶ τῆς μονῆς αὐτοῦ ἐπιτρέπονται ἰδεῖν αὐτήν, καὶ ἐλθόντες ὁρῶσι καὶ «παρ’ αὐτῷ» μένουσι, πάντες μὲν «τὴν ἡμέραν ἐκείνην», τάχα δέ τινες αὐτῶν καὶ ἐπὶ πλεῖον. Καὶ τὰ τοιαῦτά γε οἶμαι δεδηλῶσθαι ἐν τῷ κατὰ Ἰωάννην εὐαγγελίῳ διὰ τούτων· «Τῇ ἐπαύριον πάλιν εἱστήκει ὁ Ἰωάννης καὶ ἐκ τῶν μαθητῶν αὐτοῦ δύο.» Ἔτι εἰς παράστασιν τοῦ ὅτι τῶν ἐπιτραπέντων σὺν τῷ Ἰησοῦ πορεύεσθαι καὶ ἰδεῖν αὐτοῦ τὴν οἰκίαν ὁ διαφέρων καὶ ἀπόστολος γίνεται, ἐπιφέρεται τούτοις· «Ἦν Ἀνδρέας ὁ ἀδελφὸς Σίμωνος Πέτρου εἷς ἐκ τῶν δύο τῶν ἀκουσάντων ὑπὸ Ἰωάννου καὶ ἀκολουθησάντων αὐτῷ.» Καὶ ἡμεῖς οὖν, εἴπερ βουλόμεθα μὴ ὡς ὄχλοι ἀκούειν τοῦ Ἰησοῦ οὓς ἀφιεὶς [καὶ] ἔρχεται εἰς τὴν οἰκίαν, ἐξαίρετόν τι παρὰ τοὺς ὄχλους ἀναλαμβάνοντες οἰκειωθῶμεν τῷ Ἰησοῦ, ἵν’ ὡς μαθηταὶ αὐτοῦ ἐλθόντι εἰς τὴν οἰκίαν προσέλθωμεν καὶ προσελθόντες ἀξιώσωμεν περὶ φράσεως παραβολῆς, εἴτε τῶν ζιζανίων τοῦ ἀγροῦ εἴθ’ ἡστινοσοῦν. Ἵνα δὲ ἀκριβέστερον νοηθῇ τίνος παραστατικόν ἐστι πράγματος ἡ τοῦ Ἰησοῦ οἰκία, συναγαγέτω τις ἀπὸ τῶν εὐαγγελίων ὅσα περὶ τῆς οἰκίας Ἰησοῦ εἴρηται καὶ τίνα ἐν αὐτῇ λελάληται ἢ πέπρακται αὐτῷ·

ΩΡΙΓΕΝΟΥΣ ΕΚ ΤΩΝ ΕΙΣ ΤΟ ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟΝ ΕΞΗΓΗΤΙΚΩΝ ΤΟΜΟΣ Ι Τότε ἀφεὶς τοὺς ὄχλους ἦλθεν εἰς τὴν οἰκίαν αὐτοῦ. Καὶ προσῆλθον [αὐτῷ] οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ λέγοντες· φράσον ἡμῖν τὴν παραβολὴν τῶν ζιζανίων τοῦ ἀγροῦ [, []] . Ὅτε μὲν μετὰ τῶν ὄχλων ἐστὶν ὁ Ἰησοῦς, οὐκ ἔστιν αὐτοῦ ἐν τῇ οἰκίᾳ, ἔξω γὰρ τῆς οἰκίας οἱ ὄχλοι· καὶ τῆς φιλανθρωπίας αὐτοῦ ἔργον ἐστὶ καταλιπεῖν τὴν οἰκίαν καὶ ἀπιέναι πρὸς τοὺς μὴ δυναμένους ἥκειν πρὸς αὐτόν. Αὐτάρκως δὲ τοῖς ὄχλοις διαλεχθεὶς ἐν παραβολαῖς ἀφίησιν αὐτοὺς καὶ ἔρχεται εἰς τὴν ἑαυτοῦ οἰκίαν, ἔνθα προσέρχονται αὐτῷ οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ, οὐκ ἀπομείναντες μετὰ τῶν ἀφεθέντων ὑπ’ αὐτοῦ. Καὶ ὅσοι γε γνησιώτερον ἀκούουσι τοῦ Ἰησοῦ, πρῶτον ἀκολουθοῦσιν αὐτῷ, εἶτα πυνθανόμενοι περὶ τῆς μονῆς αὐτοῦ ἐπιτρέπονται ἰδεῖν αὐτήν, καὶ ἐλθόντες ὁρῶσι καὶ «παρ’ αὐτῷ» μένουσι, πάντες μὲν «τὴν ἡμέραν ἐκείνην», τάχα δέ τινες αὐτῶν καὶ ἐπὶ πλεῖον. Καὶ τὰ τοιαῦτά γε οἶμαι δεδηλῶσθαι ἐν τῷ κατὰ Ἰωάννην εὐαγγελίῳ διὰ τούτων· «Τῇ ἐπαύριον πάλιν εἱστήκει ὁ Ἰωάννης καὶ ἐκ τῶν μαθητῶν αὐτοῦ δύο.» Ἔτι εἰς παράστασιν τοῦ ὅτι τῶν ἐπιτραπέντων σὺν τῷ Ἰησοῦ πορεύεσθαι καὶ ἰδεῖν αὐτοῦ τὴν οἰκίαν ὁ διαφέρων καὶ ἀπόστολος γίνεται, ἐπιφέρεται τούτοις· «Ἦν Ἀνδρέας ὁ ἀδελφὸς Σίμωνος Πέτρου εἷς ἐκ τῶν δύο τῶν ἀκουσάντων ὑπὸ Ἰωάννου καὶ ἀκολουθησάντων αὐτῷ.» Καὶ ἡμεῖς οὖν, εἴπερ βουλόμεθα μὴ ὡς ὄχλοι ἀκούειν τοῦ Ἰησοῦ οὓς ἀφιεὶς [καὶ] ἔρχεται εἰς τὴν οἰκίαν, ἐξαίρετόν τι παρὰ τοὺς ὄχλους ἀναλαμβάνοντες οἰκειωθῶμεν τῷ Ἰησοῦ, ἵν’ ὡς μαθηταὶ αὐτοῦ ἐλθόντι εἰς τὴν οἰκίαν προσέλθωμεν καὶ προσελθόντες ἀξιώσωμεν περὶ φράσεως παραβολῆς, εἴτε τῶν ζιζανίων τοῦ ἀγροῦ εἴθ’ ἡστινοσοῦν. Ἵνα δὲ ἀκριβέστερον νοηθῇ τίνος παραστατικόν ἐστι πράγματος ἡ τοῦ Ἰησοῦ οἰκία, συναγαγέτω τις ἀπὸ τῶν εὐαγγελίων ὅσα περὶ τῆς οἰκίας Ἰησοῦ εἴρηται καὶ τίνα ἐν αὐτῇ λελάληται ἢ πέπρακται αὐτῷ·

ἐπὶ γὰρ τὸ αὐτὸ ἐπισυναχθέντα ταῦτα πείσει τὸν προσέχοντα ταύτῃ τῇ ἀναγνώσει, ὅτι οὐχ ἁπλᾶ, ὡς οἴονταί τινες, ἐστὶ μόνον τὰ τοῦ εὐαγγελίου γράμματα, ἀλλὰ τοῖς μὲν ἁπλοῖς κατ’ οἰκονομίαν ὡς ἁπλᾶ γεγένηται, τοῖς δὲ ὀξύτερον ἀκούειν αὐτῶν βουλομένοις καὶ δυναμένοις ἐγκέκρυπται σοφὰ καὶ ἄξια λόγου θεοῦ πράγματα. Μετὰ ταῦτα ἀποκριθεὶς εἶπεν ἀπὸ τοῦ· ὁ σπείρων τὸ καλὸν σπέρμα ἐστὶν ὁ υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου . Περὶ ὧν εἰ καὶ κατὰ τὸ δυνατὸν ἡμῖν ἐν τοῖς πρὸ τούτων διειλήφαμεν, οὐδὲν ἧττον καὶ νῦν λελέξεται τὰ δυνάμενα ἐκείνοις προσαρμόσαι, εἰ καὶ καθ’ ἑτέραν διήγησιν ἔχει λόγον. Καὶ πρόσχες γε εἰ δύνασαι τὸ καλὸν σπέρμα τοὺς υἱοὺς τῆς βασιλείας πρὸς τοῖς προαποδεδομένοις καὶ ἑτέρως λαβεῖν, ὅτι ὅσα ἐν τῇ ἀνθρωπίνῃ φύεται ψυχῇ καλά, ταῦτα ὑπὸ τοῦ «ἐν ἀρχῇ πρὸς τὸν θεὸν» λόγου θεοῦ [σπείρεται] γεννήματα τυγχάνοντα τῆς τοῦ θεοῦ βασιλείας, ὡς εἶναι τοὺς περὶ ἑκάστου ὑγιεῖς λόγους τοὺς υἱοὺς τῆς βασιλείας. Κοιμωμένων δὲ τῶν μὴ κατὰ τὴν ἐντολὴν τοῦ Ἰησοῦ πραττόντων λέγοντος· «Γρηγορεῖτε καὶ προσεύχεσθε ἵνα μὴ εἰσέλθητε εἰς πειρασμόν», ὁ διάβολος ἐπιτηρῶν ἐπισπείρει τὰ καλούμενα ζιζάνια, τὰ μοχθηρὰ δόγματα, ταῖς καλουμέναις ὑπό τινων φυσικαῖς ἐννοίαις καὶ σπέρμασι καλοῖς τοῖς ἀπὸ τοῦ λόγου. Κατὰ δὲ τοῦτο ἀγρὸς καὶ ὁ κόσμος πᾶς λέγοιτο ἂν καὶ οὐ μόνον ἡ ἐκκλησία τοῦ θεοῦ· ἐν γὰρ παντὶ κόσμῳ ὁ μὲν υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ἔσπειρε τὸ καλὸν σπέρμα, ὁ δὲ πονηρὸς τὰ ζιζάνια, ἅπερ εἰσὶν οἱ μοχθηροὶ λόγοι, οἱ ἀπὸ κακίας υἱοὶ τοῦ πονηροῦ. Δεήσει δὲ γενέσθαι ἐπὶ τέλει τῶν πραγμάτων ὃ καλεῖται συντέλεια τοῦ αἰῶνος θερισμόν, ἵν’ οἱ ἐπὶ τούτῳ τεταγμένοι ἄγγελοι τοῦ θεοῦ ἀναλέξωνται τὰ προσπεφυκότα τῇ ψυχῇ φαῦλα δόγματα καὶ παραδῶσιν αὐτὰ εἰς ἀνάλωσιν, τῷ λεγομένῳ καίειν πυρὶ ἀνατρέποντες αὐτά. Καὶ οὕτω συλλέξουσιν οἱ τοῦ λόγου ἄγγελοι καὶ ὑπηρέται ἐκ πάσης τῆς τοῦ Χριστοῦ βασιλείας πάντα τὰ ἐνυπάρχοντα ταῖς ψυχαῖς σκάνδαλα καὶ τοὺς τὴν ἀνομίαν ποιοῦντας λογισμούς, οὕστινας ἀναλίσκοντες βαλοῦσιν εἰς τὴν κάμινον τοῦ πυρὸς τὴν καιομένην· ἔνθα καὶ οἱ συναισθηθέντες ἑαυτῶν διὰ τὸ κοιμᾶσθαι τὰ σπέρματα τοῦ πονηροῦ ἐν ἑαυτοῖς εἰληφέναι κλαύσονται καὶ ὡσπερεὶ ἑαυτοῖς θυμωθήσονται.

ἐπὶ γὰρ τὸ αὐτὸ ἐπισυναχθέντα ταῦτα πείσει τὸν προσέχοντα ταύτῃ τῇ ἀναγνώσει, ὅτι οὐχ ἁπλᾶ, ὡς οἴονταί τινες, ἐστὶ μόνον τὰ τοῦ εὐαγγελίου γράμματα, ἀλλὰ τοῖς μὲν ἁπλοῖς κατ’ οἰκονομίαν ὡς ἁπλᾶ γεγένηται, τοῖς δὲ ὀξύτερον ἀκούειν αὐτῶν βουλομένοις καὶ δυναμένοις ἐγκέκρυπται σοφὰ καὶ ἄξια λόγου θεοῦ πράγματα. Μετὰ ταῦτα ἀποκριθεὶς εἶπεν ἀπὸ τοῦ· ὁ σπείρων τὸ καλὸν σπέρμα ἐστὶν ὁ υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου . Περὶ ὧν εἰ καὶ κατὰ τὸ δυνατὸν ἡμῖν ἐν τοῖς πρὸ τούτων διειλήφαμεν, οὐδὲν ἧττον καὶ νῦν λελέξεται τὰ δυνάμενα ἐκείνοις προσαρμόσαι, εἰ καὶ καθ’ ἑτέραν διήγησιν ἔχει λόγον. Καὶ πρόσχες γε εἰ δύνασαι τὸ καλὸν σπέρμα τοὺς υἱοὺς τῆς βασιλείας πρὸς τοῖς προαποδεδομένοις καὶ ἑτέρως λαβεῖν, ὅτι ὅσα ἐν τῇ ἀνθρωπίνῃ φύεται ψυχῇ καλά, ταῦτα ὑπὸ τοῦ «ἐν ἀρχῇ πρὸς τὸν θεὸν» λόγου θεοῦ [σπείρεται] γεννήματα τυγχάνοντα τῆς τοῦ θεοῦ βασιλείας, ὡς εἶναι τοὺς περὶ ἑκάστου ὑγιεῖς λόγους τοὺς υἱοὺς τῆς βασιλείας. Κοιμωμένων δὲ τῶν μὴ κατὰ τὴν ἐντολὴν τοῦ Ἰησοῦ πραττόντων λέγοντος· «Γρηγορεῖτε καὶ προσεύχεσθε ἵνα μὴ εἰσέλθητε εἰς πειρασμόν», ὁ διάβολος ἐπιτηρῶν ἐπισπείρει τὰ καλούμενα ζιζάνια, τὰ μοχθηρὰ δόγματα, ταῖς καλουμέναις ὑπό τινων φυσικαῖς ἐννοίαις καὶ σπέρμασι καλοῖς τοῖς ἀπὸ τοῦ λόγου. Κατὰ δὲ τοῦτο ἀγρὸς καὶ ὁ κόσμος πᾶς λέγοιτο ἂν καὶ οὐ μόνον ἡ ἐκκλησία τοῦ θεοῦ· ἐν γὰρ παντὶ κόσμῳ ὁ μὲν υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ἔσπειρε τὸ καλὸν σπέρμα, ὁ δὲ πονηρὸς τὰ ζιζάνια, ἅπερ εἰσὶν οἱ μοχθηροὶ λόγοι, οἱ ἀπὸ κακίας υἱοὶ τοῦ πονηροῦ. Δεήσει δὲ γενέσθαι ἐπὶ τέλει τῶν πραγμάτων ὃ καλεῖται συντέλεια τοῦ αἰῶνος θερισμόν, ἵν’ οἱ ἐπὶ τούτῳ τεταγμένοι ἄγγελοι τοῦ θεοῦ ἀναλέξωνται τὰ προσπεφυκότα τῇ ψυχῇ φαῦλα δόγματα καὶ παραδῶσιν αὐτὰ εἰς ἀνάλωσιν, τῷ λεγομένῳ καίειν πυρὶ ἀνατρέποντες αὐτά. Καὶ οὕτω συλλέξουσιν οἱ τοῦ λόγου ἄγγελοι καὶ ὑπηρέται ἐκ πάσης τῆς τοῦ Χριστοῦ βασιλείας πάντα τὰ ἐνυπάρχοντα ταῖς ψυχαῖς σκάνδαλα καὶ τοὺς τὴν ἀνομίαν ποιοῦντας λογισμούς, οὕστινας ἀναλίσκοντες βαλοῦσιν εἰς τὴν κάμινον τοῦ πυρὸς τὴν καιομένην· ἔνθα καὶ οἱ συναισθηθέντες ἑαυτῶν διὰ τὸ κοιμᾶσθαι τὰ σπέρματα τοῦ πονηροῦ ἐν ἑαυτοῖς εἰληφέναι κλαύσονται καὶ ὡσπερεὶ ἑαυτοῖς θυμωθήσονται.

Τοῦτο γὰρ ὁ βρυγμὸς τῶν ὀδόντων, διὸ καὶ ἐν τοῖς Ψαλμοῖς τὸ «ἔβρυξαν ἐπ’ ἐμὲ τοὺς ὀδόντας αὐτῶν» λέλεκται. Τότε μάλιστα οἱ δίκαιοι λάμψουσιν οὐκέτι διαφόρως, ὡς κατὰ τὰς ἀρχάς, ἀλλὰ πάντες ὡς εἷς ἥλιος ἐν τῇ βασιλείᾳ τοῦ πατρὸς αὐτῶν. Ὡς μυστήριον γοῦν δηλῶν ὁ σωτήρ, τάχα μὲν καὶ διὰ πάντων τῶν ἐν τῇ φράσει τῆς παραβολῆς, τάχα δὲ μάλιστα διὰ τοῦ τότε οἱ δίκαιοι λάμψουσιν ὡς ὁ ἥλιος ἐν τῇ βασιλείᾳ τοῦ πατρὸς αὐτῶν, ἐπιφέρει· «Ὁ ἔχων ὦτα ἀκούειν ἀκουέτω», διδάσκων τοὺς οἰομένους ἐν τῇ φράσει τῆς παραβολῆς σαφέστατα αὐτὴν ἐκτεθεῖσθαι, ὡς καὶ ἐν τοῖς τυχοῦσι δύνασθαι νοηθῆναι αὐτήν, ὅτι καὶ αὐτὰ τὰ τῆς διηγήσεως τῆς παραβολῆς δεῖται σαφηνείας. Ἀλλ’ ἐπεὶ ἀνωτέρω ἐφάσκομεν εἰς τὸ τότε οἱ δίκαιοι λάμψουσιν ὡς ὁ ἥλιος, ὅτι οὐχ ὡς τὸ πρότερον διαφόρως λάμψουσιν οἱ δίκαιοι, ἀλλ’ ἔσονται οἱ πάντες ὡς εἷς ἥλιος, ἀναγκαίως ἐκθησόμεθα τὸ φανὲν ἡμῖν εἰς τὸν τόπον. Ἔοικεν ὁ Δανιήλ, «φῶς τοῦ κόσμου» ἐπιστάμενος τοὺς συνιέντας καὶ τοὺς πολλοὺς τῶν δικαίων διαφέροντας τῇ δόξῃ, εἰρηκέναι τὸ «καὶ οἱ συνιέντες ἐκλάμψουσιν ὡς ἡ λαμπρότης τοῦ στερεώματος, καὶ ἀπὸ τῶν δικαίων τῶν πολλῶν ὡς οἱ ἀστέρες εἰς τοὺς αἰῶνας καὶ ἔτι». Καὶ ὁ ἀπόστολος δέ, ἐν τῷ «ἄλλη δόξα ἡλίου, καὶ ἄλλη δόξα σελήνης, καὶ ἄλλη δόξα ἀστέρων· ἀστὴρ γὰρ ἀστέρος διαφέρει ἐν δόξῃ, οὕτω καὶ ἡ ἀνάστασις τῶν νεκρῶν», τὰ αὐτὰ λέγει τῷ Δανιήλ, τὸν νοῦν ἀπὸ τῆς προφητείας αὐτοῦ τοῦτον λαβών. Ζητήσει οὖν τις πῶς οἱ μὲν περὶ διαφορᾶς τοῦ ἐν τοῖς δικαίοις λέγουσι φωτός, ὁ δὲ σωτὴρ τοὐναντίον· ὡς εἷς ἥλιος λάμψουσιν. Ὑπολαμβάνω οὖν ὅτι παρὰ μὲν τὴν ἀρχὴν τῶν ἐν τοῖς σῳζομένοις μακαρισμῶν, ὅτι οὐδέπω ἐκαθάρθησαν οἱ μὴ τοιοῦτοι, τὰ τῆς διαφορᾶς γίνεται τοῦ τῶν σῳζομένων φωτός·

Τοῦτο γὰρ ὁ βρυγμὸς τῶν ὀδόντων, διὸ καὶ ἐν τοῖς Ψαλμοῖς τὸ «ἔβρυξαν ἐπ’ ἐμὲ τοὺς ὀδόντας αὐτῶν» λέλεκται. Τότε μάλιστα οἱ δίκαιοι λάμψουσιν οὐκέτι διαφόρως, ὡς κατὰ τὰς ἀρχάς, ἀλλὰ πάντες ὡς εἷς ἥλιος ἐν τῇ βασιλείᾳ τοῦ πατρὸς αὐτῶν. Ὡς μυστήριον γοῦν δηλῶν ὁ σωτήρ, τάχα μὲν καὶ διὰ πάντων τῶν ἐν τῇ φράσει τῆς παραβολῆς, τάχα δὲ μάλιστα διὰ τοῦ τότε οἱ δίκαιοι λάμψουσιν ὡς ὁ ἥλιος ἐν τῇ βασιλείᾳ τοῦ πατρὸς αὐτῶν, ἐπιφέρει· «Ὁ ἔχων ὦτα ἀκούειν ἀκουέτω», διδάσκων τοὺς οἰομένους ἐν τῇ φράσει τῆς παραβολῆς σαφέστατα αὐτὴν ἐκτεθεῖσθαι, ὡς καὶ ἐν τοῖς τυχοῦσι δύνασθαι νοηθῆναι αὐτήν, ὅτι καὶ αὐτὰ τὰ τῆς διηγήσεως τῆς παραβολῆς δεῖται σαφηνείας. Ἀλλ’ ἐπεὶ ἀνωτέρω ἐφάσκομεν εἰς τὸ τότε οἱ δίκαιοι λάμψουσιν ὡς ὁ ἥλιος, ὅτι οὐχ ὡς τὸ πρότερον διαφόρως λάμψουσιν οἱ δίκαιοι, ἀλλ’ ἔσονται οἱ πάντες ὡς εἷς ἥλιος, ἀναγκαίως ἐκθησόμεθα τὸ φανὲν ἡμῖν εἰς τὸν τόπον. Ἔοικεν ὁ Δανιήλ, «φῶς τοῦ κόσμου» ἐπιστάμενος τοὺς συνιέντας καὶ τοὺς πολλοὺς τῶν δικαίων διαφέροντας τῇ δόξῃ, εἰρηκέναι τὸ «καὶ οἱ συνιέντες ἐκλάμψουσιν ὡς ἡ λαμπρότης τοῦ στερεώματος, καὶ ἀπὸ τῶν δικαίων τῶν πολλῶν ὡς οἱ ἀστέρες εἰς τοὺς αἰῶνας καὶ ἔτι». Καὶ ὁ ἀπόστολος δέ, ἐν τῷ «ἄλλη δόξα ἡλίου, καὶ ἄλλη δόξα σελήνης, καὶ ἄλλη δόξα ἀστέρων· ἀστὴρ γὰρ ἀστέρος διαφέρει ἐν δόξῃ, οὕτω καὶ ἡ ἀνάστασις τῶν νεκρῶν», τὰ αὐτὰ λέγει τῷ Δανιήλ, τὸν νοῦν ἀπὸ τῆς προφητείας αὐτοῦ τοῦτον λαβών. Ζητήσει οὖν τις πῶς οἱ μὲν περὶ διαφορᾶς τοῦ ἐν τοῖς δικαίοις λέγουσι φωτός, ὁ δὲ σωτὴρ τοὐναντίον· ὡς εἷς ἥλιος λάμψουσιν. Ὑπολαμβάνω οὖν ὅτι παρὰ μὲν τὴν ἀρχὴν τῶν ἐν τοῖς σῳζομένοις μακαρισμῶν, ὅτι οὐδέπω ἐκαθάρθησαν οἱ μὴ τοιοῦτοι, τὰ τῆς διαφορᾶς γίνεται τοῦ τῶν σῳζομένων φωτός·

ἐπὰν δέ, ὡς ἀποδεδώκαμεν, συλλεγῇ ἀπὸ τῆς βασιλείας ὅλης Χριστοῦ πάντα τὰ σκάνδαλα καὶ οἱ ποιοῦντες τὴν ἀνομίαν λογισμοὶ βληθῶσιν εἰς τὴν κάμινον τοῦ πυρὸς καὶ καταναλωθῇ τὰ χείρονα καὶ τούτων γινομένων εἰς συναίσθησιν ἔλθωσιν οἱ παραδεξάμενοι τοὺς υἱοὺς τοῦ πονηροῦ λόγους, τότε ἓν γενόμενοι ἡλιακὸν φῶς οἱ δίκαιοι λάμψουσιν ἐν τῇ βασιλείᾳ τοῦ πατρὸς αὐτῶν. Τίνι δὲ λάμψουσιν ἢ τοῖς ὑποδεεστέροις ἀπολαύσουσι τοῦ φωτὸς αὐτῶν, ἀνάλογον τῷ νῦν λάμπειν τὸν ἥλιον τοῖς ἐπὶ γῆς; Οὐ γὰρ δήπου ἑαυτοῖς λάμψουσι. Μήποτε δὲ καὶ τὸ «λαμψάτω τὸ φῶς ὑμῶν ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων» ἀπογράψασθαι δυνατόν ἐστιν «ἐπὶ τὸ πλάτος τῆς καρδίας» κατὰ τὸ εἰρημένον τῷ Σολομῶντι τριχῶς, ὥστε καὶ νῦν λάμπειν τὸ φῶς τῶν Ἰησοῦ μαθητῶν ἔμπροσθεν τῶν λοιπῶν ἀνθρώπων καὶ μετὰ τὴν ἔξοδον πρὸ τῆς ἀναστάσεως καὶ μετὰ τὴν ἀνάστασιν, ἕως ἂν καταντήσωσιν οἱ πάντες «εἰς ἄνδρα τέλειον» καὶ γένωνται πάντες εἷς ἥλιος· τότε λάμψουσιν ὡς ὁ ἥλιος ἐν τῇ βασιλείᾳ τοῦ πατρὸς αὐτῶν. Πάλιν ὁμοία ἐστὶν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν θησαυρῷ κεκρυμμένῳ ἐν τῷ ἀγρῷ, ὃν εὑρὼν ἄνθρωπος ἔκρυψεν [, ] . Τὰς μὲν προτέρας παραβολὰς τοῖς ὄχλοις εἶπε· ταύτην δὲ καὶ τὰς ἑξῆς αὐτῆς δύο, οὐ παραβολὰς ἀλλ’ ὁμοιώσεις πρὸς τὴν τῶν οὐρανῶν βασιλείαν τυγχανούσας, ἔοικεν ἐν τῇ οἰκίᾳ γενόμενος πρὸς τοὺς μαθητὰς εἰρηκέναι· περὶ ἧς ὁ προσέχων τῇ ἀναγνώσει ἐξεταζέτω καὶ τῶν ἑξῆς δύο μήποτε οὐδὲ παραβολαί εἰσιν· ἐπ’ ἐκείνων μὲν γὰρ οὐκ ὤκνησεν ἡ γραφὴ καθ’ ἑκάστην προτάσσειν τὸ ὄνομα τῆς παραβολῆς, ἐπὶ δὲ τούτων τὸ αὐτὸ οὐ πεποίηκεν. Καὶ εἰκότως γε τοῦτο πεποίηκεν. Εἰ γὰρ τοῖς ὄχλοις ἐλάλησεν «ἐν παραβολαῖς» καὶ «ταῦτα πάντα ἐλάλησεν ἐν παραβολαῖς καὶ χωρὶς παραβολῆς οὐκ ἐλάλει αὐτοῖς», οὐ τοῖς ὄχλοις δὲ ἐλθὼν «εἰς τὴν οἰκίαν» διαλέγεται ἀλλὰ τοῖς προσελθοῦσιν αὐτῷ μαθηταῖς ἐν αὐτῇ, δῆλον ὅτι οὔκ εἰσι παραβολαὶ τὰ ἐν τῇ οἰκίᾳ λελαλημένα· τοῖς γὰρ «ἔξω» ἐν παραβολαῖς λαλεῖ καὶ οἷς «οὐ δέδοται γνῶναι τὰ μυστήρια τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν». Φήσει τις οὖν· εἰ μή εἰσιν αὗται παραβολαί, τί εἰσιν; μήποτε οὖν τῇ λέξει τῆς γραφῆς ἀκολουθοῦντες φήσομεν ὅτι ὁμοιότητές εἰσι. Διαφέρει δὲ ὁμοιότης παραβολῆς· γέγραπται γὰρ ἐν τῷ Μάρκῳ·

ἐπὰν δέ, ὡς ἀποδεδώκαμεν, συλλεγῇ ἀπὸ τῆς βασιλείας ὅλης Χριστοῦ πάντα τὰ σκάνδαλα καὶ οἱ ποιοῦντες τὴν ἀνομίαν λογισμοὶ βληθῶσιν εἰς τὴν κάμινον τοῦ πυρὸς καὶ καταναλωθῇ τὰ χείρονα καὶ τούτων γινομένων εἰς συναίσθησιν ἔλθωσιν οἱ παραδεξάμενοι τοὺς υἱοὺς τοῦ πονηροῦ λόγους, τότε ἓν γενόμενοι ἡλιακὸν φῶς οἱ δίκαιοι λάμψουσιν ἐν τῇ βασιλείᾳ τοῦ πατρὸς αὐτῶν. Τίνι δὲ λάμψουσιν ἢ τοῖς ὑποδεεστέροις ἀπολαύσουσι τοῦ φωτὸς αὐτῶν, ἀνάλογον τῷ νῦν λάμπειν τὸν ἥλιον τοῖς ἐπὶ γῆς; Οὐ γὰρ δήπου ἑαυτοῖς λάμψουσι. Μήποτε δὲ καὶ τὸ «λαμψάτω τὸ φῶς ὑμῶν ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων» ἀπογράψασθαι δυνατόν ἐστιν «ἐπὶ τὸ πλάτος τῆς καρδίας» κατὰ τὸ εἰρημένον τῷ Σολομῶντι τριχῶς, ὥστε καὶ νῦν λάμπειν τὸ φῶς τῶν Ἰησοῦ μαθητῶν ἔμπροσθεν τῶν λοιπῶν ἀνθρώπων καὶ μετὰ τὴν ἔξοδον πρὸ τῆς ἀναστάσεως καὶ μετὰ τὴν ἀνάστασιν, ἕως ἂν καταντήσωσιν οἱ πάντες «εἰς ἄνδρα τέλειον» καὶ γένωνται πάντες εἷς ἥλιος· τότε λάμψουσιν ὡς ὁ ἥλιος ἐν τῇ βασιλείᾳ τοῦ πατρὸς αὐτῶν. Πάλιν ὁμοία ἐστὶν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν θησαυρῷ κεκρυμμένῳ ἐν τῷ ἀγρῷ, ὃν εὑρὼν ἄνθρωπος ἔκρυψεν [, ] . Τὰς μὲν προτέρας παραβολὰς τοῖς ὄχλοις εἶπε· ταύτην δὲ καὶ τὰς ἑξῆς αὐτῆς δύο, οὐ παραβολὰς ἀλλ’ ὁμοιώσεις πρὸς τὴν τῶν οὐρανῶν βασιλείαν τυγχανούσας, ἔοικεν ἐν τῇ οἰκίᾳ γενόμενος πρὸς τοὺς μαθητὰς εἰρηκέναι· περὶ ἧς ὁ προσέχων τῇ ἀναγνώσει ἐξεταζέτω καὶ τῶν ἑξῆς δύο μήποτε οὐδὲ παραβολαί εἰσιν· ἐπ’ ἐκείνων μὲν γὰρ οὐκ ὤκνησεν ἡ γραφὴ καθ’ ἑκάστην προτάσσειν τὸ ὄνομα τῆς παραβολῆς, ἐπὶ δὲ τούτων τὸ αὐτὸ οὐ πεποίηκεν. Καὶ εἰκότως γε τοῦτο πεποίηκεν. Εἰ γὰρ τοῖς ὄχλοις ἐλάλησεν «ἐν παραβολαῖς» καὶ «ταῦτα πάντα ἐλάλησεν ἐν παραβολαῖς καὶ χωρὶς παραβολῆς οὐκ ἐλάλει αὐτοῖς», οὐ τοῖς ὄχλοις δὲ ἐλθὼν «εἰς τὴν οἰκίαν» διαλέγεται ἀλλὰ τοῖς προσελθοῦσιν αὐτῷ μαθηταῖς ἐν αὐτῇ, δῆλον ὅτι οὔκ εἰσι παραβολαὶ τὰ ἐν τῇ οἰκίᾳ λελαλημένα· τοῖς γὰρ «ἔξω» ἐν παραβολαῖς λαλεῖ καὶ οἷς «οὐ δέδοται γνῶναι τὰ μυστήρια τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν». Φήσει τις οὖν· εἰ μή εἰσιν αὗται παραβολαί, τί εἰσιν; μήποτε οὖν τῇ λέξει τῆς γραφῆς ἀκολουθοῦντες φήσομεν ὅτι ὁμοιότητές εἰσι. Διαφέρει δὲ ὁμοιότης παραβολῆς· γέγραπται γὰρ ἐν τῷ Μάρκῳ·

«Τίνι ὁμοιώσωμεν τὴν βασιλείαν τοῦ θεοῦ, ἢ ἐν τίνι αὐτὴν παραβολῇ θῶμεν;» Ἐκ τούτου γὰρ παρίσταται διαφορὰν εἶναι ὁμοιώσεως καὶ παραβολῆς. Ἔοικεν οὖν ἡ μὲν ὁμοίωσις εἶναι γενική, ἡ δὲ παραβολὴ εἰδική. Τάχα δὲ καὶ ἡ ὁμοίωσις γενικωτάτη οὖσα τῆς παραβολῆς ἔχει ἐν εἴδει, ὥσπερ τὴν παραβολήν, οὕτω καὶ ὁμώνυμον τῷ γενικῷ τὴν ὁμοίωσιν. Ὅπερ καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων συμβέβηκεν, ὡς τετηρήκασιν οἱ δεινοὶ περὶ τὴν τῶν πολλῶν ὀνομάτων θέσιν· οἵτινες λέγουσι καὶ γενικωτάτην εἶναι τὴν ὁρμὴν πολλῶν εἰδῶν [περιεκτικήν], ὥσπερ καὶ ἀφορμῆς καὶ ὁρμῆς, ἐν εἴδει λέγοντες ὁμωνύμως τῷ γενικῷ παραλαμβάνεσθαι πρὸς ἀντιδιαστολὴν τῆς ἀφορμῆς τὴν ὁρμήν. Καὶ ἐν τούτῳ ζητητέον ἰδίᾳ τὸν ἀγρὸν καὶ ἰδίᾳ τὸν κεκρυμμένον ἐν αὐτῷ θησαυρόν, καὶ τίνα τρόπον εὑρὼν τοῦτον κεκρυμμένον τὸν θησαυρὸν ὁ ἄνθρωπος ἀπὸ τῆς χαρᾶς ἄπεισι καὶ πωλεῖ ὅσα ἔχει, ἵνα ἀγοράσῃ τὸν ἀγρὸν ἐκεῖνον. Ζητητέον δὲ καὶ τίνα ἐστὶν ἃ πωλεῖ. Δοκεῖ δή μοι κατὰ ταῦτα ἀγρὸς μὲν εἶναι ἡ γραφὴ καταφυτευθεῖσα τοῖς φανεροῖς τῶν ῥητῶν τῆς ἱστορίας καὶ τοῦ νόμου καὶ τῶν προφητῶν καὶ τῶν λοιπῶν νοημάτωνπολλὴ γὰρ φυτεία καὶ ποικίλη ἐστὶ καὶ ἡ τῶν ῥητῶν τῆς ὅλης γραφῆς, ὁ δὲ [ἐν] τῷ ἀγρῷ κεκρυμμένος θησαυρὸς τὰ ἀποκεκρυμμένα καὶ ὑποκείμενα τοῖς φανεροῖς νοήματα τῆς σοφίας «ἐν μυστηρίῳ» ἀποκεκρυμμένης καὶ τῷ Χριστῷ, «ἐν ᾧ εἰσιν οἱ θησαυροὶ τῆς σοφίας καὶ γνώσεως ἀπόκρυφοι». Ἄλλος δ’ ἂν λέγοι «ἀγρὸν» μὲν εἶναι τὸν ἀληθῶς «πλήρη, ὃν εὐλόγησε κύριος», τὸν «Χριστὸν τοῦ θεοῦ», τὸν δ’ ἐν αὐτῷ κεκρυμμένον θησαυρὸν τὰ εἰρημένα παρὰ τῷ Παύλῳ κεκρύφθαι ἐν Χριστῷ, λέγοντι περὶ Χριστοῦ τὸ «ἐν ᾧ εἰσιν οἱ θησαυροὶ τῆς σοφίας καὶ τῆς γνώσεως ἀπόκρυφοι». Τὰ οὐράνια τοίνυν πράγματα καὶ ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ὥσπερ ἐν εἰκόνι γέγραπται ταῖς γραφαῖς αἵτινές εἰσιν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν, ἢ αὐτός ἐστιν ὁ Χριστὸς ὁ βασιλεὺς τῶν αἰώνων ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν, ὡμοιωμένη θησαυρῷ κεκρυμμένῳ ἐν τῷ ἀγρῷ. Γενόμενος δὲ κατὰ τὸν τόπον ζητήσεις πότερον ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν μόνῳ τῷ θησαυρῷ ὡμοίωται τῷ κεκρυμμένῳ ἐν τῷ ἀγρῷ, ὡς ἄλλον νοεῖν τῆς βασιλείας τὸν ἀγρόν, ἢ ὅλῳ τούτῳ ὡμοίωται [τῷ ἀγρῷ καὶ τῷ] θησαυρῷ κεκρυμμένῳ ἐν τῷ ἀγρῷ, ὡς τὴν τῶν οὐρανῶν βασιλείαν εἶναι κατὰ τὴν ὁμοίωσιν καὶ τὸν ἀγρὸν καὶ τὸν κεκρυμμένον ἐν τῷ ἀγρῷ θησαυρόν. Ἐλθὼν δέ τις ἄνθρωπος εἰς τὸν ἀγρόν, εἴτε τὰς γραφὰς εἴτε τὸν Χριστὸν τὸν ἐκ φανερῶν καὶ κρυπτῶν συνεστηκότα, εὑρίσκει τὸν κεκρυμμένον τῆς σοφίας θησαυρόν, εἴτε ἐν Χριστῷ εἴτε ἐν ταῖς γραφαῖς ἐμπεριερχόμενος γὰρ τὸν ἀγρὸν καὶ ἐρευνῶν τὰς γραφὰς καὶ ζητῶν νοῆσαι τὸν Χριστὸν εὑρίσκει τὸν ἐν αὐτῷ θησαυρόν, καὶ εὑρὼν κρύπτει, οὐκ ἀκίνδυνον εἶναι νομίζων τὰ τῶν γραφῶν ἀπόρρητα νοήματα ἢ τοὺς ἐν Χριστῷ θησαυροὺς «σοφίας καὶ γνώσεως» ἐκφαίνειν τοῖς τυχοῦσι, καὶ κρύψας ἄπεισι πραγματευόμενος πῶς ἀγοράσει τὸν ἀγρὸν ἤτοι τὰς γραφάς, ἵνα ἴδιον κτῆμα αὐτὰς ποιήσῃ, λαβὼν ἀπὸ τῶν τοῦ θεοῦ «τὰ λόγια τοῦ θεοῦ», ἃ πρῶτον Ἰουδαῖοι «ἐπιστεύθησαν».

«Τίνι ὁμοιώσωμεν τὴν βασιλείαν τοῦ θεοῦ, ἢ ἐν τίνι αὐτὴν παραβολῇ θῶμεν;» Ἐκ τούτου γὰρ παρίσταται διαφορὰν εἶναι ὁμοιώσεως καὶ παραβολῆς. Ἔοικεν οὖν ἡ μὲν ὁμοίωσις εἶναι γενική, ἡ δὲ παραβολὴ εἰδική. Τάχα δὲ καὶ ἡ ὁμοίωσις γενικωτάτη οὖσα τῆς παραβολῆς ἔχει ἐν εἴδει, ὥσπερ τὴν παραβολήν, οὕτω καὶ ὁμώνυμον τῷ γενικῷ τὴν ὁμοίωσιν. Ὅπερ καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων συμβέβηκεν, ὡς τετηρήκασιν οἱ δεινοὶ περὶ τὴν τῶν πολλῶν ὀνομάτων θέσιν· οἵτινες λέγουσι καὶ γενικωτάτην εἶναι τὴν ὁρμὴν πολλῶν εἰδῶν [περιεκτικήν], ὥσπερ καὶ ἀφορμῆς καὶ ὁρμῆς, ἐν εἴδει λέγοντες ὁμωνύμως τῷ γενικῷ παραλαμβάνεσθαι πρὸς ἀντιδιαστολὴν τῆς ἀφορμῆς τὴν ὁρμήν. Καὶ ἐν τούτῳ ζητητέον ἰδίᾳ τὸν ἀγρὸν καὶ ἰδίᾳ τὸν κεκρυμμένον ἐν αὐτῷ θησαυρόν, καὶ τίνα τρόπον εὑρὼν τοῦτον κεκρυμμένον τὸν θησαυρὸν ὁ ἄνθρωπος ἀπὸ τῆς χαρᾶς ἄπεισι καὶ πωλεῖ ὅσα ἔχει, ἵνα ἀγοράσῃ τὸν ἀγρὸν ἐκεῖνον. Ζητητέον δὲ καὶ τίνα ἐστὶν ἃ πωλεῖ. Δοκεῖ δή μοι κατὰ ταῦτα ἀγρὸς μὲν εἶναι ἡ γραφὴ καταφυτευθεῖσα τοῖς φανεροῖς τῶν ῥητῶν τῆς ἱστορίας καὶ τοῦ νόμου καὶ τῶν προφητῶν καὶ τῶν λοιπῶν νοημάτωνπολλὴ γὰρ φυτεία καὶ ποικίλη ἐστὶ καὶ ἡ τῶν ῥητῶν τῆς ὅλης γραφῆς, ὁ δὲ [ἐν] τῷ ἀγρῷ κεκρυμμένος θησαυρὸς τὰ ἀποκεκρυμμένα καὶ ὑποκείμενα τοῖς φανεροῖς νοήματα τῆς σοφίας «ἐν μυστηρίῳ» ἀποκεκρυμμένης καὶ τῷ Χριστῷ, «ἐν ᾧ εἰσιν οἱ θησαυροὶ τῆς σοφίας καὶ γνώσεως ἀπόκρυφοι». Ἄλλος δ’ ἂν λέγοι «ἀγρὸν» μὲν εἶναι τὸν ἀληθῶς «πλήρη, ὃν εὐλόγησε κύριος», τὸν «Χριστὸν τοῦ θεοῦ», τὸν δ’ ἐν αὐτῷ κεκρυμμένον θησαυρὸν τὰ εἰρημένα παρὰ τῷ Παύλῳ κεκρύφθαι ἐν Χριστῷ, λέγοντι περὶ Χριστοῦ τὸ «ἐν ᾧ εἰσιν οἱ θησαυροὶ τῆς σοφίας καὶ τῆς γνώσεως ἀπόκρυφοι». Τὰ οὐράνια τοίνυν πράγματα καὶ ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ὥσπερ ἐν εἰκόνι γέγραπται ταῖς γραφαῖς αἵτινές εἰσιν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν, ἢ αὐτός ἐστιν ὁ Χριστὸς ὁ βασιλεὺς τῶν αἰώνων ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν, ὡμοιωμένη θησαυρῷ κεκρυμμένῳ ἐν τῷ ἀγρῷ. Γενόμενος δὲ κατὰ τὸν τόπον ζητήσεις πότερον ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν μόνῳ τῷ θησαυρῷ ὡμοίωται τῷ κεκρυμμένῳ ἐν τῷ ἀγρῷ, ὡς ἄλλον νοεῖν τῆς βασιλείας τὸν ἀγρόν, ἢ ὅλῳ τούτῳ ὡμοίωται [τῷ ἀγρῷ καὶ τῷ] θησαυρῷ κεκρυμμένῳ ἐν τῷ ἀγρῷ, ὡς τὴν τῶν οὐρανῶν βασιλείαν εἶναι κατὰ τὴν ὁμοίωσιν καὶ τὸν ἀγρὸν καὶ τὸν κεκρυμμένον ἐν τῷ ἀγρῷ θησαυρόν. Ἐλθὼν δέ τις ἄνθρωπος εἰς τὸν ἀγρόν, εἴτε τὰς γραφὰς εἴτε τὸν Χριστὸν τὸν ἐκ φανερῶν καὶ κρυπτῶν συνεστηκότα, εὑρίσκει τὸν κεκρυμμένον τῆς σοφίας θησαυρόν, εἴτε ἐν Χριστῷ εἴτε ἐν ταῖς γραφαῖς ἐμπεριερχόμενος γὰρ τὸν ἀγρὸν καὶ ἐρευνῶν τὰς γραφὰς καὶ ζητῶν νοῆσαι τὸν Χριστὸν εὑρίσκει τὸν ἐν αὐτῷ θησαυρόν, καὶ εὑρὼν κρύπτει, οὐκ ἀκίνδυνον εἶναι νομίζων τὰ τῶν γραφῶν ἀπόρρητα νοήματα ἢ τοὺς ἐν Χριστῷ θησαυροὺς «σοφίας καὶ γνώσεως» ἐκφαίνειν τοῖς τυχοῦσι, καὶ κρύψας ἄπεισι πραγματευόμενος πῶς ἀγοράσει τὸν ἀγρὸν ἤτοι τὰς γραφάς, ἵνα ἴδιον κτῆμα αὐτὰς ποιήσῃ, λαβὼν ἀπὸ τῶν τοῦ θεοῦ «τὰ λόγια τοῦ θεοῦ», ἃ πρῶτον Ἰουδαῖοι «ἐπιστεύθησαν».

«Τίνι ὁμοιώσωμεν τὴν βασιλείαν τοῦ θεοῦ, ἢ ἐν τίνι αὐτὴν παραβολῇ θῶμεν;» Ἐκ τούτου γὰρ παρίσταται διαφορὰν εἶναι ὁμοιώσεως καὶ παραβολῆς. Ἔοικεν οὖν ἡ μὲν ὁμοίωσις εἶναι γενική, ἡ δὲ παραβολὴ εἰδική. Τάχα δὲ καὶ ἡ ὁμοίωσις γενικωτάτη οὖσα τῆς παραβολῆς ἔχει ἐν εἴδει, ὥσπερ τὴν παραβολήν, οὕτω καὶ ὁμώνυμον τῷ γενικῷ τὴν ὁμοίωσιν. Ὅπερ καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων συμβέβηκεν, ὡς τετηρήκασιν οἱ δεινοὶ περὶ τὴν τῶν πολλῶν ὀνομάτων θέσιν· οἵτινες λέγουσι καὶ γενικωτάτην εἶναι τὴν ὁρμὴν πολλῶν εἰδῶν [περιεκτικήν], ὥσπερ καὶ ἀφορμῆς καὶ ὁρμῆς, ἐν εἴδει λέγοντες ὁμωνύμως τῷ γενικῷ παραλαμβάνεσθαι πρὸς ἀντιδιαστολὴν τῆς ἀφορμῆς τὴν ὁρμήν. Καὶ ἐν τούτῳ ζητητέον ἰδίᾳ τὸν ἀγρὸν καὶ ἰδίᾳ τὸν κεκρυμμένον ἐν αὐτῷ θησαυρόν, καὶ τίνα τρόπον εὑρὼν τοῦτον κεκρυμμένον τὸν θησαυρὸν ὁ ἄνθρωπος ἀπὸ τῆς χαρᾶς ἄπεισι καὶ πωλεῖ ὅσα ἔχει, ἵνα ἀγοράσῃ τὸν ἀγρὸν ἐκεῖνον. Ζητητέον δὲ καὶ τίνα ἐστὶν ἃ πωλεῖ. Δοκεῖ δή μοι κατὰ ταῦτα ἀγρὸς μὲν εἶναι ἡ γραφὴ καταφυτευθεῖσα τοῖς φανεροῖς τῶν ῥητῶν τῆς ἱστορίας καὶ τοῦ νόμου καὶ τῶν προφητῶν καὶ τῶν λοιπῶν νοημάτωνπολλὴ γὰρ φυτεία καὶ ποικίλη ἐστὶ καὶ ἡ τῶν ῥητῶν τῆς ὅλης γραφῆς, ὁ δὲ [ἐν] τῷ ἀγρῷ κεκρυμμένος θησαυρὸς τὰ ἀποκεκρυμμένα καὶ ὑποκείμενα τοῖς φανεροῖς νοήματα τῆς σοφίας «ἐν μυστηρίῳ» ἀποκεκρυμμένης καὶ τῷ Χριστῷ, «ἐν ᾧ εἰσιν οἱ θησαυροὶ τῆς σοφίας καὶ γνώσεως ἀπόκρυφοι». Ἄλλος δ’ ἂν λέγοι «ἀγρὸν» μὲν εἶναι τὸν ἀληθῶς «πλήρη, ὃν εὐλόγησε κύριος», τὸν «Χριστὸν τοῦ θεοῦ», τὸν δ’ ἐν αὐτῷ κεκρυμμένον θησαυρὸν τὰ εἰρημένα παρὰ τῷ Παύλῳ κεκρύφθαι ἐν Χριστῷ, λέγοντι περὶ Χριστοῦ τὸ «ἐν ᾧ εἰσιν οἱ θησαυροὶ τῆς σοφίας καὶ τῆς γνώσεως ἀπόκρυφοι». Τὰ οὐράνια τοίνυν πράγματα καὶ ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ὥσπερ ἐν εἰκόνι γέγραπται ταῖς γραφαῖς αἵτινές εἰσιν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν, ἢ αὐτός ἐστιν ὁ Χριστὸς ὁ βασιλεὺς τῶν αἰώνων ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν, ὡμοιωμένη θησαυρῷ κεκρυμμένῳ ἐν τῷ ἀγρῷ. Γενόμενος δὲ κατὰ τὸν τόπον ζητήσεις πότερον ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν μόνῳ τῷ θησαυρῷ ὡμοίωται τῷ κεκρυμμένῳ ἐν τῷ ἀγρῷ, ὡς ἄλλον νοεῖν τῆς βασιλείας τὸν ἀγρόν, ἢ ὅλῳ τούτῳ ὡμοίωται [τῷ ἀγρῷ καὶ τῷ] θησαυρῷ κεκρυμμένῳ ἐν τῷ ἀγρῷ, ὡς τὴν τῶν οὐρανῶν βασιλείαν εἶναι κατὰ τὴν ὁμοίωσιν καὶ τὸν ἀγρὸν καὶ τὸν κεκρυμμένον ἐν τῷ ἀγρῷ θησαυρόν. Ἐλθὼν δέ τις ἄνθρωπος εἰς τὸν ἀγρόν, εἴτε τὰς γραφὰς εἴτε τὸν Χριστὸν τὸν ἐκ φανερῶν καὶ κρυπτῶν συνεστηκότα, εὑρίσκει τὸν κεκρυμμένον τῆς σοφίας θησαυρόν, εἴτε ἐν Χριστῷ εἴτε ἐν ταῖς γραφαῖς ἐμπεριερχόμενος γὰρ τὸν ἀγρὸν καὶ ἐρευνῶν τὰς γραφὰς καὶ ζητῶν νοῆσαι τὸν Χριστὸν εὑρίσκει τὸν ἐν αὐτῷ θησαυρόν, καὶ εὑρὼν κρύπτει, οὐκ ἀκίνδυνον εἶναι νομίζων τὰ τῶν γραφῶν ἀπόρρητα νοήματα ἢ τοὺς ἐν Χριστῷ θησαυροὺς «σοφίας καὶ γνώσεως» ἐκφαίνειν τοῖς τυχοῦσι, καὶ κρύψας ἄπεισι πραγματευόμενος πῶς ἀγοράσει τὸν ἀγρὸν ἤτοι τὰς γραφάς, ἵνα ἴδιον κτῆμα αὐτὰς ποιήσῃ, λαβὼν ἀπὸ τῶν τοῦ θεοῦ «τὰ λόγια τοῦ θεοῦ», ἃ πρῶτον Ἰουδαῖοι «ἐπιστεύθησαν».

Καὶ ἀγοράσαντος τοῦ μαθητευθέντος Χριστῷ τὸν ἀγρὸν ἀφαιρεῖται ἀπ’ ἐκείνων «ἡ βασιλεία τοῦ θεοῦ» ἥτις ἐστὶ κατ’ ἄλλην παραβολὴν ἀμπελών, καὶ δίδοται «ἔθνει ποιοῦντι τοὺς καρποὺς αὐτῆς», τῷ διὰ τῆς πίστεως ἀγοράσαντι τὸν ἀγρὸν ἐκ τοῦ πεπρακέναι πάντα τὰ ὑπάρχοντα καὶ μηδὲν τῶν πρότερον ὑπαρχόντωνκακία δὲ ὑπῆρχεν αὐτῷἔτι ἔχειν παρ’ ἑαυτῷ. Τὸ δὲ αὐτὸ ἐφαρμόσεις, κἂν ἀγρὸς ὁ ἔχων τὸν κεκρυμμένον θησαυρὸν ὁ Χριστὸς ᾖ· οἱ γὰρ «ἀφέντες πάντα» καὶ ἀκολουθοῦντες αὐτῷ οἱονεὶ κατ’ ἄλλον λόγον πεπράκασι τὰ ὑπάρχοντα αὐτῶν, ἵνα, διὰ τοῦ πεπρακέναι καὶ ἀπο[δε]δόσθαι ἐκεῖνα καὶ ἀντ’ ἐκείνων καλὴν προαίρεσιν βοηθουμένους αὐτοὺς εἰληφέναι ἀπὸ θεοῦ, ὠνήσωνται τῆς πολλῆς τιμῆς καὶ ἀξίας τοῦ ἀγροῦ τὸν ἔχοντα θησαυρὸν κεκρυμμένον ἐν ἑαυτῷ ἀγρόν. Πάλιν ὁμοία ἐστὶν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἀνθρώπῳ ἐμπόρῳ ζητοῦντι καλοὺς μαργαρίτας [, [] . Ἐπειδὴ ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ὁμοία ἐστί, πολλῶν ὄντων ἐμπόρων πολλὰ ἐμπορευομένων, οὐδενὶ μὲν ἐκείνων, τῷ δὲ ζητοῦντι τοὺς καλοὺς μαργαρίτας καὶ εὑρόντι ἕνα ἀντάξιον τῶν πολλῶν πολύτιμον μαργαρίτην ὃν ἀντὶ πάντων ἠγόρασεν, εὔλογον ἡγοῦμαι τυγχάνειν τὰ περὶ τῆς φύσεως τοῦ μαργαρίτου ἐξετάσαι. Παρατήρει δὲ ἐπιμελῶς ὅτι οὐκ εἶπεν ὅτι πέπρακε πάντας οὓς εἶχεν· οὐ γὰρ μόνους οὓς ὁ ζητῶν καλοὺς μαργαρίτας ἐώνηται πέπρακεν, ἀλλὰ καὶ πάντα ὅσα εἶχεν, ἵνα ἀγοράσῃ τὸν καλὸν μαργαρίτην ἐκεῖνον. Εὕρομεν οὖν παρὰ τοῖς περὶ λίθων πραγματευσαμένοις περὶ τῆς φύσεως τοῦ μαργαρίτου ταῦτα ὅτι τῶν μαργαριτῶν οἱ μέν εἰσι χερσαῖοι, οἱ δὲ θαλάττιοι. Καὶ οἱ μὲν χερσαῖοι παρ’ Ἰνδοῖς μόνοις γίνονται πρέποντες σφραγῖσι καὶ σφενδόναις καὶ ὅρμοις. Οἱ δὲ θαλάττιοι οἱ μὲν διαφέροντες παρὰ τοῖς αὐτοῖς Ἰνδοῖς εὑρίσκονται, οἵτινές εἰσι καὶ ἄριστοι ἐν τῇ ἐρυθρᾷ θαλάσσῃ γινόμενοι. Δευτερεύουσι δὲ ὡς ἐν μαργαρίταις οἱ ἐκ τοῦ κατὰ Βρεττανίαν Ὠκεανοῦ λαμβανόμενοι. Τρίτοι δὲ καὶ ἀπολειπόμενοι οὐ μόνον τῶν πρώτων, ἀλλὰ καὶ τῶν δευτέρων, οἱ κατὰ τὸν Βόσπορον περὶ τὴν Σκυθίαν εὑρισκόμενοι.

Καὶ ἀγοράσαντος τοῦ μαθητευθέντος Χριστῷ τὸν ἀγρὸν ἀφαιρεῖται ἀπ’ ἐκείνων «ἡ βασιλεία τοῦ θεοῦ» ἥτις ἐστὶ κατ’ ἄλλην παραβολὴν ἀμπελών, καὶ δίδοται «ἔθνει ποιοῦντι τοὺς καρποὺς αὐτῆς», τῷ διὰ τῆς πίστεως ἀγοράσαντι τὸν ἀγρὸν ἐκ τοῦ πεπρακέναι πάντα τὰ ὑπάρχοντα καὶ μηδὲν τῶν πρότερον ὑπαρχόντωνκακία δὲ ὑπῆρχεν αὐτῷἔτι ἔχειν παρ’ ἑαυτῷ. Τὸ δὲ αὐτὸ ἐφαρμόσεις, κἂν ἀγρὸς ὁ ἔχων τὸν κεκρυμμένον θησαυρὸν ὁ Χριστὸς ᾖ· οἱ γὰρ «ἀφέντες πάντα» καὶ ἀκολουθοῦντες αὐτῷ οἱονεὶ κατ’ ἄλλον λόγον πεπράκασι τὰ ὑπάρχοντα αὐτῶν, ἵνα, διὰ τοῦ πεπρακέναι καὶ ἀπο[δε]δόσθαι ἐκεῖνα καὶ ἀντ’ ἐκείνων καλὴν προαίρεσιν βοηθουμένους αὐτοὺς εἰληφέναι ἀπὸ θεοῦ, ὠνήσωνται τῆς πολλῆς τιμῆς καὶ ἀξίας τοῦ ἀγροῦ τὸν ἔχοντα θησαυρὸν κεκρυμμένον ἐν ἑαυτῷ ἀγρόν. Πάλιν ὁμοία ἐστὶν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἀνθρώπῳ ἐμπόρῳ ζητοῦντι καλοὺς μαργαρίτας [, [] . Ἐπειδὴ ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ὁμοία ἐστί, πολλῶν ὄντων ἐμπόρων πολλὰ ἐμπορευομένων, οὐδενὶ μὲν ἐκείνων, τῷ δὲ ζητοῦντι τοὺς καλοὺς μαργαρίτας καὶ εὑρόντι ἕνα ἀντάξιον τῶν πολλῶν πολύτιμον μαργαρίτην ὃν ἀντὶ πάντων ἠγόρασεν, εὔλογον ἡγοῦμαι τυγχάνειν τὰ περὶ τῆς φύσεως τοῦ μαργαρίτου ἐξετάσαι. Παρατήρει δὲ ἐπιμελῶς ὅτι οὐκ εἶπεν ὅτι πέπρακε πάντας οὓς εἶχεν· οὐ γὰρ μόνους οὓς ὁ ζητῶν καλοὺς μαργαρίτας ἐώνηται πέπρακεν, ἀλλὰ καὶ πάντα ὅσα εἶχεν, ἵνα ἀγοράσῃ τὸν καλὸν μαργαρίτην ἐκεῖνον. Εὕρομεν οὖν παρὰ τοῖς περὶ λίθων πραγματευσαμένοις περὶ τῆς φύσεως τοῦ μαργαρίτου ταῦτα ὅτι τῶν μαργαριτῶν οἱ μέν εἰσι χερσαῖοι, οἱ δὲ θαλάττιοι. Καὶ οἱ μὲν χερσαῖοι παρ’ Ἰνδοῖς μόνοις γίνονται πρέποντες σφραγῖσι καὶ σφενδόναις καὶ ὅρμοις. Οἱ δὲ θαλάττιοι οἱ μὲν διαφέροντες παρὰ τοῖς αὐτοῖς Ἰνδοῖς εὑρίσκονται, οἵτινές εἰσι καὶ ἄριστοι ἐν τῇ ἐρυθρᾷ θαλάσσῃ γινόμενοι. Δευτερεύουσι δὲ ὡς ἐν μαργαρίταις οἱ ἐκ τοῦ κατὰ Βρεττανίαν Ὠκεανοῦ λαμβανόμενοι. Τρίτοι δὲ καὶ ἀπολειπόμενοι οὐ μόνον τῶν πρώτων, ἀλλὰ καὶ τῶν δευτέρων, οἱ κατὰ τὸν Βόσπορον περὶ τὴν Σκυθίαν εὑρισκόμενοι.

Ἔτι δὲ ταῦτα ἐλέγετο περὶ τοῦ Ἰνδικοῦ μαργαρίτου ὅτι ἐν κόγχοις γίνεται προσεοικόσι τὴν φύσιν εὐμεγέθεσι στρόμβοις. Οὗτοι δὲ ἱστοροῦνται οἱονεὶ κατὰ ἴλας τὴν θαλάττιον ποιούμενοι νομήν, καθάπερ ἀγελάρχου τινὸς ἐξηγουμένου περιόπτου τὴν χρόαν καὶ τὸ μέγεθος καὶ διαφέροντος τῶν ὑπ’ αὐτόν, ὥστε ἀναλογίαν αὐτὸν ἔχειν τῷ καλουμένῳ ἐσσῆνι μελισσῶν. Ἱστόρηται δὲ καὶ περὶ τῆς θήρας τῶν διαφερόντων, τουτέστι τῶν ἐν Ἰνδίᾳ, τοιοῦτον· ὅτι περιλαμβάνοντες οἱ ἐπιχώριοι δικτύοις κύκλον αἰγιαλοῦ μέγαν κατακολυμβῶσιν, ἕνα ἐξ ἁπάντων τὸν προηγούμενον ἐπιτηδεύοντες λαβεῖν, τούτου γὰρ ἁλόντος φασὶν ἄμοχθον γενέσθαι τὴν θήραν τῆς ὑπὸ τούτῳ ἀγέλης, οὐδενὸς ἔτι ἀτρεμοῦντος τῶν ἀπ’ αὐτῆς, ἀλλὰ οἷον δεδεμένου ἱμάντι καὶ ἑπομένου τῷ ἀγελάρχῃ. Λέγεται δὲ καὶ ἡ γένεσις τῶν ἐν Ἰνδίᾳ μαργαριτῶν χρόνοις συνίστασθαι, τροπὰς λαμβάνοντος τοῦ ζῴου πλείονας καὶ μεταβολάς, ἕως τελειωθῇ. Ἔτι δὲ καὶ τοῦτο ἱστόρηται ὅτι διοίγεται ὁ κόγχος χάσμῃ παραπλησίως ὁ τοῦ φέροντος τὸν μαργαρίτην ζῴου καὶ διοιχθεὶς τὴν ἐπουράνιον εἰς ἑαυτὸν δέχεται δρόσον, ἧς ἐμπλησθεὶς καθαρᾶς καὶ ἀθολώτου περιαυγὴς γίνεται καὶ λοχεύει μέγαν καὶ εὔρυθμον τὸν λίθον. Εἰ δέ ποτε ἐπηχλυμένης καὶ ἀνωμάλου χειμερίου τε μεταλάβοι δρόσου, ὁμιχλώδη κύει μαργαρίτην καὶ κηλῖσιν ἐπίμωμον. Ἔτι δὲ καὶ τοῦτο εὕρομεν ὅτι εἰ μεσολαβηθείη ὁδεύων ἐπὶ τὴν πλήρωσιν οὗ κύει λίθου ὑπὸ ἀστραπῆς, μύει καὶ ὡσπερεὶ τῷ δείματι σκορπίζει καὶ διαχεῖ τὸν γόνον εἰς τὰ λεγόμενα φυσήματα. Ἔστι δὲ ὅτε καθάπερ ἠλιτόμηνα γεννᾶται βραχέα καὶ ἀχλύος τι ἔχοντα, πλὴν εὔρυθμα. Ἔτι δὲ καὶ τοῦτο ἔχει ὁ Ἰνδικὸς μαργαρίτης παρὰ τοὺς ἄλλους· λευκός ἐστι τὴν χρόαν, ἀργύρῳ διαφανεῖ προσφερὴς αὐγήν τε ὑποχλωρίζουσαν ἠρέμα διαλάμπει, ὡς ἐπίπαν δὲ σχῆμα ἔχει στρογγύλον. Ἔστι δὲ καὶ τρυφερόχρως καὶ ἁπαλώτερος ἢ κατὰ λίθον. Οὕτως δέ ἐστιν ἐπιτερπὴς ἰδέσθαι, ὡς καὶ παρὰ τοῖς ἐμφανεστέροις, καθὰ ὁ ἀναγράψας ἔλεγε περὶ τῶν λίθων, ἀφυμνεῖσθαι.

Ἔτι δὲ ταῦτα ἐλέγετο περὶ τοῦ Ἰνδικοῦ μαργαρίτου ὅτι ἐν κόγχοις γίνεται προσεοικόσι τὴν φύσιν εὐμεγέθεσι στρόμβοις. Οὗτοι δὲ ἱστοροῦνται οἱονεὶ κατὰ ἴλας τὴν θαλάττιον ποιούμενοι νομήν, καθάπερ ἀγελάρχου τινὸς ἐξηγουμένου περιόπτου τὴν χρόαν καὶ τὸ μέγεθος καὶ διαφέροντος τῶν ὑπ’ αὐτόν, ὥστε ἀναλογίαν αὐτὸν ἔχειν τῷ καλουμένῳ ἐσσῆνι μελισσῶν. Ἱστόρηται δὲ καὶ περὶ τῆς θήρας τῶν διαφερόντων, τουτέστι τῶν ἐν Ἰνδίᾳ, τοιοῦτον· ὅτι περιλαμβάνοντες οἱ ἐπιχώριοι δικτύοις κύκλον αἰγιαλοῦ μέγαν κατακολυμβῶσιν, ἕνα ἐξ ἁπάντων τὸν προηγούμενον ἐπιτηδεύοντες λαβεῖν, τούτου γὰρ ἁλόντος φασὶν ἄμοχθον γενέσθαι τὴν θήραν τῆς ὑπὸ τούτῳ ἀγέλης, οὐδενὸς ἔτι ἀτρεμοῦντος τῶν ἀπ’ αὐτῆς, ἀλλὰ οἷον δεδεμένου ἱμάντι καὶ ἑπομένου τῷ ἀγελάρχῃ. Λέγεται δὲ καὶ ἡ γένεσις τῶν ἐν Ἰνδίᾳ μαργαριτῶν χρόνοις συνίστασθαι, τροπὰς λαμβάνοντος τοῦ ζῴου πλείονας καὶ μεταβολάς, ἕως τελειωθῇ. Ἔτι δὲ καὶ τοῦτο ἱστόρηται ὅτι διοίγεται ὁ κόγχος χάσμῃ παραπλησίως ὁ τοῦ φέροντος τὸν μαργαρίτην ζῴου καὶ διοιχθεὶς τὴν ἐπουράνιον εἰς ἑαυτὸν δέχεται δρόσον, ἧς ἐμπλησθεὶς καθαρᾶς καὶ ἀθολώτου περιαυγὴς γίνεται καὶ λοχεύει μέγαν καὶ εὔρυθμον τὸν λίθον. Εἰ δέ ποτε ἐπηχλυμένης καὶ ἀνωμάλου χειμερίου τε μεταλάβοι δρόσου, ὁμιχλώδη κύει μαργαρίτην καὶ κηλῖσιν ἐπίμωμον. Ἔτι δὲ καὶ τοῦτο εὕρομεν ὅτι εἰ μεσολαβηθείη ὁδεύων ἐπὶ τὴν πλήρωσιν οὗ κύει λίθου ὑπὸ ἀστραπῆς, μύει καὶ ὡσπερεὶ τῷ δείματι σκορπίζει καὶ διαχεῖ τὸν γόνον εἰς τὰ λεγόμενα φυσήματα. Ἔστι δὲ ὅτε καθάπερ ἠλιτόμηνα γεννᾶται βραχέα καὶ ἀχλύος τι ἔχοντα, πλὴν εὔρυθμα. Ἔτι δὲ καὶ τοῦτο ἔχει ὁ Ἰνδικὸς μαργαρίτης παρὰ τοὺς ἄλλους· λευκός ἐστι τὴν χρόαν, ἀργύρῳ διαφανεῖ προσφερὴς αὐγήν τε ὑποχλωρίζουσαν ἠρέμα διαλάμπει, ὡς ἐπίπαν δὲ σχῆμα ἔχει στρογγύλον. Ἔστι δὲ καὶ τρυφερόχρως καὶ ἁπαλώτερος ἢ κατὰ λίθον. Οὕτως δέ ἐστιν ἐπιτερπὴς ἰδέσθαι, ὡς καὶ παρὰ τοῖς ἐμφανεστέροις, καθὰ ὁ ἀναγράψας ἔλεγε περὶ τῶν λίθων, ἀφυμνεῖσθαι.

Ἔτι δὲ καὶ τοῦτο σημεῖον ἀρίστου ἐστὶ μαργαρίτου τὸ τὴν περιφέρειαν τετορνευμένην ἔχειν καὶ τὸ χρῶμα λευκότατον καὶ διαυγέστατον καὶ τῷ μεγέθει μέγιστον. Ταῦτα μὲν οὖν περὶ τοῦ Ἰνδικοῦ. Ὁ δὲ κατὰ τὴν Βρεττανίαν [φασὶ] χρυσωπὸς μέν ἐστι τὴν ἐπίχροιαν, ὁμιχλώδης δέ τις καὶ ταῖς μαρμαρυγαῖς ἀμβλύτερος. Ὁ δὲ ἐν τῷ πορθμῷ τῷ κατὰ Βόσπορον κνεφωδέστερος τοῦ Βρεττανικοῦ καὶ πελιδνὸς καὶ τέλεον ἀμυδρός, ἁπαλός τε καὶ μακρομεγέθης. Καὶ γεννᾶται δὲ ὁ ἐν τῷ κατὰ Βόσπορον πορθμῷ οὐκ ἐν ταῖς πίναις ὅ ἐστιν ὀστράκων εἶδος μαργαριτοφόρον, ἀλλ’ ἐν τοῖς προσαγορευομένοις μυσί. Τούτοις δέ, λέγω δὴ τοῖς κατὰ Βόσπορον, ἡ νομὴ ἐν τέλμασίν ἐστιν. Ἱστόρηται δὲ καὶ τέταρτον γένος εἶναι μαργαριτῶν περὶ τὴν Ἀκαρνανίαν ἐν ταῖς τῶν ὀστρέων πίναις· οὐ σπουδαῖοι δὲ οὗτοι ἄναν, ἀλλὰ καὶ ἄρρυθμοι καὶ τὸ σχῆμα καὶ τὸ χρῶμα τέλεον διατεθολωμένοι καὶ ῥυπῶντες. Καὶ ἄλλοι δὲ παρὰ τούτους εἰσὶ περὶ τὴν αὐτὴν Ἀκαρνανίαν πάντων ἕνεκεν ἀπόβλητοι. Ταῦτα δὲ συναγαγὼν ἐκ τῆς περὶ λίθων πραγματείας, φημὶ τὸν σωτῆρα ἐπιστάμενον διαφορὰν μαργαριτῶν, ὧν ἐν τῷ γένει εἰσὶ καὶ καλοὶ καὶ ἄλλοι φαῦλοι, εἰρηκέναι τὸ ὁμοία ἐστὶν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἀνθρώπῳ ἐμπόρῳ ζητοῦντι τοὺς καλοὺς μαργαρίτας· εἰ γὰρ μὴ καὶ φαῦλοι ἦσάν τινες ἐν μαργαρίταις, οὐκ ἂν εἴρητο ζητοῦντι καλοὺς μαργαρίτας. Ἐν τοῖς παντοδαποῖς δὲ ἐπαγγελλομένοις ἀλήθειαν λόγοις καὶ τοῖς φέρουσιν αὐτοὺς ζήτει τοὺς μαργαρίτας, καὶ ἔστωσαν, ἵν’ οὕτως ὀνομάσω, οἱ ἀπὸ τῆς οὐρανίου δρόσου συλλαμβάνοντες κόγχοι καὶ κύοντες ἐξ οὐρανοῦ λόγον ἀληθείας προφῆται οἱ καλοὶ μαργαρῖται, οὓς ὁ κατὰ τὴν προκειμένην λέξιν ζητεῖ ἔμπορος ἄνθρωπος. Ὁ δὲ ἀγελάρχης τῶν μαργαριτῶν, ᾧ εὑρισκομένῳ καὶ οἱ λοιποὶ συνευρίςκονται, ὁ πολυτίμητος μαργαρίτης, ὁ Χριστὸς τοῦ θεοῦ, ὁ ὑπὲρ τὰ τίμια γράμματα καὶ νοήματα τοῦ νόμου καὶ τῶν προφητῶν λόγος, οὗ εὑρεθέντος καὶ τἆλλα πάντα εὐμαρῶς παραλαμβάνονται. Διαλέγεται δὲ ὁ σωτὴρ τοῖς μαθηταῖς πᾶσιν ὡς ἀνθρώποις ἐμπόροις, οὐ μόνον ζητοῦσι τοὺς καλοὺς μαργαρίτας, ἀλλὰ καὶ εὑροῦσιν αὐτοὺς καὶ κεκτημένοις, ἐν οἷς φησι·

Ἔτι δὲ καὶ τοῦτο σημεῖον ἀρίστου ἐστὶ μαργαρίτου τὸ τὴν περιφέρειαν τετορνευμένην ἔχειν καὶ τὸ χρῶμα λευκότατον καὶ διαυγέστατον καὶ τῷ μεγέθει μέγιστον. Ταῦτα μὲν οὖν περὶ τοῦ Ἰνδικοῦ. Ὁ δὲ κατὰ τὴν Βρεττανίαν [φασὶ] χρυσωπὸς μέν ἐστι τὴν ἐπίχροιαν, ὁμιχλώδης δέ τις καὶ ταῖς μαρμαρυγαῖς ἀμβλύτερος. Ὁ δὲ ἐν τῷ πορθμῷ τῷ κατὰ Βόσπορον κνεφωδέστερος τοῦ Βρεττανικοῦ καὶ πελιδνὸς καὶ τέλεον ἀμυδρός, ἁπαλός τε καὶ μακρομεγέθης. Καὶ γεννᾶται δὲ ὁ ἐν τῷ κατὰ Βόσπορον πορθμῷ οὐκ ἐν ταῖς πίναις ὅ ἐστιν ὀστράκων εἶδος μαργαριτοφόρον, ἀλλ’ ἐν τοῖς προσαγορευομένοις μυσί. Τούτοις δέ, λέγω δὴ τοῖς κατὰ Βόσπορον, ἡ νομὴ ἐν τέλμασίν ἐστιν. Ἱστόρηται δὲ καὶ τέταρτον γένος εἶναι μαργαριτῶν περὶ τὴν Ἀκαρνανίαν ἐν ταῖς τῶν ὀστρέων πίναις· οὐ σπουδαῖοι δὲ οὗτοι ἄναν, ἀλλὰ καὶ ἄρρυθμοι καὶ τὸ σχῆμα καὶ τὸ χρῶμα τέλεον διατεθολωμένοι καὶ ῥυπῶντες. Καὶ ἄλλοι δὲ παρὰ τούτους εἰσὶ περὶ τὴν αὐτὴν Ἀκαρνανίαν πάντων ἕνεκεν ἀπόβλητοι. Ταῦτα δὲ συναγαγὼν ἐκ τῆς περὶ λίθων πραγματείας, φημὶ τὸν σωτῆρα ἐπιστάμενον διαφορὰν μαργαριτῶν, ὧν ἐν τῷ γένει εἰσὶ καὶ καλοὶ καὶ ἄλλοι φαῦλοι, εἰρηκέναι τὸ ὁμοία ἐστὶν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἀνθρώπῳ ἐμπόρῳ ζητοῦντι τοὺς καλοὺς μαργαρίτας· εἰ γὰρ μὴ καὶ φαῦλοι ἦσάν τινες ἐν μαργαρίταις, οὐκ ἂν εἴρητο ζητοῦντι καλοὺς μαργαρίτας. Ἐν τοῖς παντοδαποῖς δὲ ἐπαγγελλομένοις ἀλήθειαν λόγοις καὶ τοῖς φέρουσιν αὐτοὺς ζήτει τοὺς μαργαρίτας, καὶ ἔστωσαν, ἵν’ οὕτως ὀνομάσω, οἱ ἀπὸ τῆς οὐρανίου δρόσου συλλαμβάνοντες κόγχοι καὶ κύοντες ἐξ οὐρανοῦ λόγον ἀληθείας προφῆται οἱ καλοὶ μαργαρῖται, οὓς ὁ κατὰ τὴν προκειμένην λέξιν ζητεῖ ἔμπορος ἄνθρωπος. Ὁ δὲ ἀγελάρχης τῶν μαργαριτῶν, ᾧ εὑρισκομένῳ καὶ οἱ λοιποὶ συνευρίςκονται, ὁ πολυτίμητος μαργαρίτης, ὁ Χριστὸς τοῦ θεοῦ, ὁ ὑπὲρ τὰ τίμια γράμματα καὶ νοήματα τοῦ νόμου καὶ τῶν προφητῶν λόγος, οὗ εὑρεθέντος καὶ τἆλλα πάντα εὐμαρῶς παραλαμβάνονται. Διαλέγεται δὲ ὁ σωτὴρ τοῖς μαθηταῖς πᾶσιν ὡς ἀνθρώποις ἐμπόροις, οὐ μόνον ζητοῦσι τοὺς καλοὺς μαργαρίτας, ἀλλὰ καὶ εὑροῦσιν αὐτοὺς καὶ κεκτημένοις, ἐν οἷς φησι·

«Μὴ βάλητε τοὺς μαργαρίτας ἔμπροσθεν τῶν χοίρων.» Δῆλον δὲ ὅτι τοῖς μαθηταῖς ταῦτα λέλεκται ἐκ τοῦ προτετάχθαι τῶν λόγων τὸ «ἰδὼν δὲ τοὺς ὄχλους ἀνέβη εἰς τὸ ὄρος· καὶ καθίσαντος αὐτοῦ προσῆλθον αὐτῷ οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ»· ἐν γὰρ τῷ εἱρμῷ τῶν λόγων ἐκείνων εἴρηται· «Μὴ δῶτε τὸ ἅγιον τοῖς κυσί, μηδὲ βάλητε τοὺς μαργαρίτας ἔμπροσθεν τῶν χοίρων.» Μήποτε οὖν ὁ μὴ ἔχων μαργαρίτας ἢ τὸν πολύτιμον μαργαρίτην οὐδὲ μαθητής ἐστι τοῦ σωτῆρος καὶ τοὺς μαργαρίτας τοὺς καλούς, οὐ τοὺς νεφώδεις οὐδὲ τοὺς ἀχλυώδεις, ὁποῖοί εἰσιν οἱ τῶν ἑτεροδόξων λόγοι, οὐ πρὸς ἀνατολὰς γεννώμενοι ἀλλὰ πρὸς δυσμὰς ἢ πρὸς βορρᾶν, εἰ χρὴ καὶ ταῦτα προςπαραλαμβάνειν δι’ ἣν εὕρομεν διαφορὰν μαργαριτῶν ἐν διαφόροις γινομένων τόποις. Τάχα δὲ οἱ τεθολωμένοι λόγοι καὶ αἱ ἐν τοῖς ἔργοις τῆς σαρκὸς κατειλιγμέναι αἱρέσεις οἱ ἀχλυώδεις εἰσὶ καὶ οἱ ἐν τέλμασι γινόμενοι μαργαρῖται οὐ καλοί. Συνάψεις δὲ τῷ ζητοῦντι καλοὺς μαργαρίτας τὸ «ζητεῖτε καὶ εὑρήσετε» καὶ τὸ «πᾶς ὁ ζητῶν εὑρίσκει». Τί γὰρ «ζητεῖτε», ἢ τί «πᾶς ὁ ζητῶν εὑρίσκει»; Ἀποτολμήσας εἴπω τοὺς μαργαρίτας καὶ τὸν μαργαρίτην ὃν ὁ πάντα δοὺς καὶ ζημιωθεὶς κτᾶται, δι’ ὅν φησιν ὁ Παῦλος· «Τὰ πάντα ἐζημιώθην, ἵνα Χριστὸν κερδήσω», «πάντα» λέγων τοὺς καλοὺς μαργαρίτας, καὶ «Χριστὸν κερδήσω», τὸν ἕνα πολύτιμον μαργαρίτην. Τίμιον μὲν οὖν λύχνος τοῖς ἐν σκότει καὶ χρεία λύχνου ἕως ἀνατείλῃ ὁ ἥλιος· τιμία δὲ καὶ ἡ ἐπὶ τοῦ προσώπου Μωσέως δόξαἐγὼ δ’ οἶμαι ὅτι καὶ τῶν προφητῶνκαὶ καλὸν θέαμα, δι’ ἧς εἰσαγόμεθα πρὸς τὸ δυνηθῆναι ἰδεῖν τὴν δόξαν Χριστοῦ, ᾗ μαρτυρῶν ὁ πατήρ φησιν· «Οὗτός ἐστιν ὁ υἱός μου ὁ ἀγαπητός, εἰς ὃν ηὐδόκησα.» Ἀλλ’ «οὐ δεδόξασται τὸ δεδοξασμένον ἐν τούτῳ τῷ μέρει ἕνεκεν τῆς ὑπερβαλλούσης δόξης», καὶ χρεία ἡμῖν πρότερον δόξης τῆς ἐπιδεχομένης κατάργησιν ὑπὲρ «τῆς ὑπερβαλλούσης δόξης», ὡς χρεία γνώσεως τῆς ἐκ μέρους, ἥτις «καταργηθήσεται, ὅταν ἔλθῃ τὸ τέλειον».

«Μὴ βάλητε τοὺς μαργαρίτας ἔμπροσθεν τῶν χοίρων.» Δῆλον δὲ ὅτι τοῖς μαθηταῖς ταῦτα λέλεκται ἐκ τοῦ προτετάχθαι τῶν λόγων τὸ «ἰδὼν δὲ τοὺς ὄχλους ἀνέβη εἰς τὸ ὄρος· καὶ καθίσαντος αὐτοῦ προσῆλθον αὐτῷ οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ»· ἐν γὰρ τῷ εἱρμῷ τῶν λόγων ἐκείνων εἴρηται· «Μὴ δῶτε τὸ ἅγιον τοῖς κυσί, μηδὲ βάλητε τοὺς μαργαρίτας ἔμπροσθεν τῶν χοίρων.» Μήποτε οὖν ὁ μὴ ἔχων μαργαρίτας ἢ τὸν πολύτιμον μαργαρίτην οὐδὲ μαθητής ἐστι τοῦ σωτῆρος καὶ τοὺς μαργαρίτας τοὺς καλούς, οὐ τοὺς νεφώδεις οὐδὲ τοὺς ἀχλυώδεις, ὁποῖοί εἰσιν οἱ τῶν ἑτεροδόξων λόγοι, οὐ πρὸς ἀνατολὰς γεννώμενοι ἀλλὰ πρὸς δυσμὰς ἢ πρὸς βορρᾶν, εἰ χρὴ καὶ ταῦτα προςπαραλαμβάνειν δι’ ἣν εὕρομεν διαφορὰν μαργαριτῶν ἐν διαφόροις γινομένων τόποις. Τάχα δὲ οἱ τεθολωμένοι λόγοι καὶ αἱ ἐν τοῖς ἔργοις τῆς σαρκὸς κατειλιγμέναι αἱρέσεις οἱ ἀχλυώδεις εἰσὶ καὶ οἱ ἐν τέλμασι γινόμενοι μαργαρῖται οὐ καλοί. Συνάψεις δὲ τῷ ζητοῦντι καλοὺς μαργαρίτας τὸ «ζητεῖτε καὶ εὑρήσετε» καὶ τὸ «πᾶς ὁ ζητῶν εὑρίσκει». Τί γὰρ «ζητεῖτε», ἢ τί «πᾶς ὁ ζητῶν εὑρίσκει»; Ἀποτολμήσας εἴπω τοὺς μαργαρίτας καὶ τὸν μαργαρίτην ὃν ὁ πάντα δοὺς καὶ ζημιωθεὶς κτᾶται, δι’ ὅν φησιν ὁ Παῦλος· «Τὰ πάντα ἐζημιώθην, ἵνα Χριστὸν κερδήσω», «πάντα» λέγων τοὺς καλοὺς μαργαρίτας, καὶ «Χριστὸν κερδήσω», τὸν ἕνα πολύτιμον μαργαρίτην. Τίμιον μὲν οὖν λύχνος τοῖς ἐν σκότει καὶ χρεία λύχνου ἕως ἀνατείλῃ ὁ ἥλιος· τιμία δὲ καὶ ἡ ἐπὶ τοῦ προσώπου Μωσέως δόξαἐγὼ δ’ οἶμαι ὅτι καὶ τῶν προφητῶνκαὶ καλὸν θέαμα, δι’ ἧς εἰσαγόμεθα πρὸς τὸ δυνηθῆναι ἰδεῖν τὴν δόξαν Χριστοῦ, ᾗ μαρτυρῶν ὁ πατήρ φησιν· «Οὗτός ἐστιν ὁ υἱός μου ὁ ἀγαπητός, εἰς ὃν ηὐδόκησα.» Ἀλλ’ «οὐ δεδόξασται τὸ δεδοξασμένον ἐν τούτῳ τῷ μέρει ἕνεκεν τῆς ὑπερβαλλούσης δόξης», καὶ χρεία ἡμῖν πρότερον δόξης τῆς ἐπιδεχομένης κατάργησιν ὑπὲρ «τῆς ὑπερβαλλούσης δόξης», ὡς χρεία γνώσεως τῆς ἐκ μέρους, ἥτις «καταργηθήσεται, ὅταν ἔλθῃ τὸ τέλειον».

Πᾶσα τοίνυν ψυχὴ ἐρχομένη εἰς νηπιότητα καὶ ὁδεύουσα «ἐπὶ τὴν τελειότητα» δεῖται, μέχρις ἐνστῇ αὐτῇ «τὸ πλήρωμα τοῦ χρόνου», παιδαγωγοῦ καὶ οἰκονόμων καὶ ἐπιτρόπων, ἵνα μετὰ ταῦτα πάντα ὁ πρότερον μηδὲν «διαφέρων δούλου κύριος πάντων ὢν» ἀπολάβῃ ἐλευθερωθεὶς ἀπὸ παιδαγωγοῦ καὶ οἰκονόμων καὶ ἐπιτρόπων τὰ πατρῷα, τὰ ἀνάλογον τῷ πολυτιμήτῳ μαργαρίτῃ καὶ τῷ ἐρχομένῳ τελείῳ, καταργοῦντι «τὸ ἐκ μέρους», ὅταν «τὸ ὑπερέχον τῆς γνώσεως Χριστοῦ» χωρῆσαί τις δυνηθῇ, προεγγυμνασάμενος ταῖς, ἵν’ οὕτως ὀνομάσω, ὑπερεχομέναις γνώσεσιν ὑπὸ τῆς Χριστοῦ γνώσεως. Ἀλλ’ οἱ πολλοί, μὴ νοήσαντες τὸ κάλλος τῶν πολλῶν μαργαριτῶν νομικῶν καὶ τὴν ἔτι «ἐκ μέρους» γνῶσιν τὴν πᾶσαν προφητικήν, οἴονται δύνασθαι χωρὶς ἐκείνων τρανουμένων καὶ καταλαμβανομένων δι’ ὅλων εὑρεῖν τὸν ἕνα πολύτιμον μαργαρίτην καὶ θεωρῆσαι «τὸ ὑπερέχον τῆς γνώσεως Χριστοῦ Ἰησοῦ», οὗ συγκρίσει πάντα τὰ πρὸ τῆς τηλικαύτης καὶ τοσαύτης γνώσεως, οὐ «σκύβαλα» τῇ ἰδίᾳ φύσει τυγχάνοντα, σκύβαλα ἀναφαίνεται ἅπερ ἐστὶ τὰ παραβαλλόμενα τάχα τῇ συκῇ ὑπὸ τοῦ ἀμπελουργοῦ κόπρια, αἴτια τυγχάνοντα τοῦ αὐτὴν καρποφορῆσαι. «Τοῖς πᾶσι τοίνυν ὁ χρόνος καὶ καιρὸς τῷ παντὶ πράγματι ὑπὸ τὸν οὐρανὸν» καὶ ἔστι τις «καιρὸς τοῦ συναγαγεῖν τοὺς καλοὺς μαργαρίτας λίθους» καὶ καιρὸς μετὰ τὴν συναγωγὴν αὐτῶν τοῦ εὑρεῖν ἕνα πολύτιμον μαργαρίτην, ὅτε καθήκει ἀπελθόντα πωλῆσαι πάντα ὅσα τις ἔχει, ἵνα ἀγοράσῃ τὸν μαργαρίτην ἐκεῖνον. Ὥσπερ γὰρ πάντα τὸν ἐσόμενον σοφὸν ἐν λόγοις ἀληθείας δεήσει στοιχειωθῆναι πρότερον καὶ ἐπὶ πλεῖον διαβῆναι τῆς στοιχειώσεως καὶ περὶ πολλοῦ ποιεῖσθαι τὴν στοιχείωσιν, οὐ μὴν ἀπομένειν ἐν τῇ στοιχειώσει ὡς τιμήσαντα αὐτὴν κατὰ τὰς ἀρχάς, ἀλλὰ διαβάντα «ἐπὶ τὴν τελειότητα» χάριν ἔχειν τῇ εἰσαγωγῇ ὡς χρησίμῳ γενομένῃ κατὰ τὰ πρότερα, οὕτως τελείως νοηθέντα τὰ νομικὰ καὶ τὰ προφητικὰ στοιχείωσίς ἐστι πρὸς τελείως ἐννοούμενον τὸ εὐαγγέλιον καὶ πάντα τὸν περὶ τῶν Χριστοῦ Ἰησοῦ ἔργων καὶ λόγων νοῦν. Πάλιν ὁμοία ἐστὶν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν σαγήνῃ βληθείσῃ εἰς τὴν θάλασσαν [, []] .

Πᾶσα τοίνυν ψυχὴ ἐρχομένη εἰς νηπιότητα καὶ ὁδεύουσα «ἐπὶ τὴν τελειότητα» δεῖται, μέχρις ἐνστῇ αὐτῇ «τὸ πλήρωμα τοῦ χρόνου», παιδαγωγοῦ καὶ οἰκονόμων καὶ ἐπιτρόπων, ἵνα μετὰ ταῦτα πάντα ὁ πρότερον μηδὲν «διαφέρων δούλου κύριος πάντων ὢν» ἀπολάβῃ ἐλευθερωθεὶς ἀπὸ παιδαγωγοῦ καὶ οἰκονόμων καὶ ἐπιτρόπων τὰ πατρῷα, τὰ ἀνάλογον τῷ πολυτιμήτῳ μαργαρίτῃ καὶ τῷ ἐρχομένῳ τελείῳ, καταργοῦντι «τὸ ἐκ μέρους», ὅταν «τὸ ὑπερέχον τῆς γνώσεως Χριστοῦ» χωρῆσαί τις δυνηθῇ, προεγγυμνασάμενος ταῖς, ἵν’ οὕτως ὀνομάσω, ὑπερεχομέναις γνώσεσιν ὑπὸ τῆς Χριστοῦ γνώσεως. Ἀλλ’ οἱ πολλοί, μὴ νοήσαντες τὸ κάλλος τῶν πολλῶν μαργαριτῶν νομικῶν καὶ τὴν ἔτι «ἐκ μέρους» γνῶσιν τὴν πᾶσαν προφητικήν, οἴονται δύνασθαι χωρὶς ἐκείνων τρανουμένων καὶ καταλαμβανομένων δι’ ὅλων εὑρεῖν τὸν ἕνα πολύτιμον μαργαρίτην καὶ θεωρῆσαι «τὸ ὑπερέχον τῆς γνώσεως Χριστοῦ Ἰησοῦ», οὗ συγκρίσει πάντα τὰ πρὸ τῆς τηλικαύτης καὶ τοσαύτης γνώσεως, οὐ «σκύβαλα» τῇ ἰδίᾳ φύσει τυγχάνοντα, σκύβαλα ἀναφαίνεται ἅπερ ἐστὶ τὰ παραβαλλόμενα τάχα τῇ συκῇ ὑπὸ τοῦ ἀμπελουργοῦ κόπρια, αἴτια τυγχάνοντα τοῦ αὐτὴν καρποφορῆσαι. «Τοῖς πᾶσι τοίνυν ὁ χρόνος καὶ καιρὸς τῷ παντὶ πράγματι ὑπὸ τὸν οὐρανὸν» καὶ ἔστι τις «καιρὸς τοῦ συναγαγεῖν τοὺς καλοὺς μαργαρίτας λίθους» καὶ καιρὸς μετὰ τὴν συναγωγὴν αὐτῶν τοῦ εὑρεῖν ἕνα πολύτιμον μαργαρίτην, ὅτε καθήκει ἀπελθόντα πωλῆσαι πάντα ὅσα τις ἔχει, ἵνα ἀγοράσῃ τὸν μαργαρίτην ἐκεῖνον. Ὥσπερ γὰρ πάντα τὸν ἐσόμενον σοφὸν ἐν λόγοις ἀληθείας δεήσει στοιχειωθῆναι πρότερον καὶ ἐπὶ πλεῖον διαβῆναι τῆς στοιχειώσεως καὶ περὶ πολλοῦ ποιεῖσθαι τὴν στοιχείωσιν, οὐ μὴν ἀπομένειν ἐν τῇ στοιχειώσει ὡς τιμήσαντα αὐτὴν κατὰ τὰς ἀρχάς, ἀλλὰ διαβάντα «ἐπὶ τὴν τελειότητα» χάριν ἔχειν τῇ εἰσαγωγῇ ὡς χρησίμῳ γενομένῃ κατὰ τὰ πρότερα, οὕτως τελείως νοηθέντα τὰ νομικὰ καὶ τὰ προφητικὰ στοιχείωσίς ἐστι πρὸς τελείως ἐννοούμενον τὸ εὐαγγέλιον καὶ πάντα τὸν περὶ τῶν Χριστοῦ Ἰησοῦ ἔργων καὶ λόγων νοῦν. Πάλιν ὁμοία ἐστὶν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν σαγήνῃ βληθείσῃ εἰς τὴν θάλασσαν [, []] .

Ὥσπερ ἐπὶ τῶν εἰκόνων καὶ τῶν ἀνδριάντων αἱ ὁμοιότητες οὐκ ἐξ ὅλων εἰσὶν ὁμοιότητες ἐκείνων πρὸς ἃ ταῦτα γίνεται, ἀλλ’ ἡ μὲν ἐν ἑνὶ ἐπιπέδῳ ξύλῳφέρε εἰπεῖνκηρογραφουμένη εἰκὼν τῆς ἐπιφανείας μετὰ τοῦ χρώματος ἔχει τὴν ὁμοιότητα, οὐκέτι δὲ σῴζει τὰς εἰσοχὰς καὶ τὰς ἐξοχὰς ἀλλ’ ἔμφασιν μόνην αὐτῶν, ἡ δὲ κατὰ τοὺς ἀνδριάντας πλάσις τὸ μὲν κατὰ τὰς εἰσοχὰς καὶ τὰς ἐξοχὰς πειρᾶται σῴζειν ὁμοίωμα, οὐκέτι δὲ καὶ τὰ κατὰ τὴν χρόαν, ἐὰν δὲ καὶ κήρινον ἐκμαγεῖον γένηται, σῴζειν μὲν πειρᾶται ἀμφότερα λέγω δὲ καὶ τὰ κατὰ τὴν χρόαν καὶ τὰ κατὰ τὰς εἰσοχὰς καὶ ἐξοχάςοὐ μὴν καὶ τῶν ἐν βάθει εἰκών ἐστιν, οὕτω μοι νόει καὶ ἐπὶ τῶν κατὰ τὸ εὐαγγέλιον ὁμοιώσεων τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν ὁμοιουμένην τινὶ ὁμοιοῦσθαι οὐ διὰ πάντα τὰ προσόντα τῷ εἰς ὃ ἡ ὁμοίωσις, ἀλλὰ διά τινα ὧν χρῄζει ὁ παραληφθεὶς λόγος. Καὶ ἐνταῦθα τοίνυν ὁμοία ἐστὶν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν σαγήνῃ βληθείσῃ εἰς τὴν θάλασσαν, οὐχ ὡς οἴονταί τινες παριστάντες τῷ λόγῳ φύσεις εἶναι ὑποκειμένας διαφόρους τῶν ὑπὸ τὴν σαγήνην ἐληλυθότων πονηρῶν καὶ δικαίων, ὥστε νομίζειν εἶναι διὰ τὸ ἐκ παντὸς γένους συναγαγούσῃ δικαίων πολλὰς καὶ διαφόρους φύσεις, ὁμοίως δὲ καὶ πονηρῶν· τῇ γὰρ τοιαύτῃ ἐκδοχῇ ἐναντιοῦνται πᾶσαι αἱ τὸ αὐτεξούσιον ἐμφαίνουσαι γραφαὶ καὶ αἰτιώμεναι μὲν τοὺς ἁμαρτάνοντας, ἀποδεχόμεναι δὲ τοὺς κατορθοῦντας, οὐκ ἂν δικαίως μέμψεως τοῖς ἀπὸ τῶν φαύλων γενῶν φύσει τοιούτων τυγχανόντων ἀκολουθούσης ἢ ἐπαίνου τοῖς ἀπὸ τῶν ἀστειοτέρων. Ἰχθύων γὰρ φαύλων καὶ καλῶν ἡ αἰτία οὐ περὶ τὰς ψυχὰς τῶν ἰχθύων ἐστίν, ἀλλὰ περὶ ἐκεῖνο ὅπερ ἐπιστάμενος ὁ λόγος εἶπεν· «Ἐξαγαγέτω τὰ ὕδατα ἑρπετὰ ψυχῶν ζωσῶν», ὅτε καὶ «ἐποίησεν ὁ θεὸς τὰ κήτη τὰ μεγάλα καὶ πᾶσαν ψυχὴν ζώων ἑρπετῶν, ἃ ἐξήγαγε τὰ ὕδατα κατὰ γένη αὐτῶν». Οὐκοῦν ἐκεῖ μὲν «πᾶσαν ψυχὴν ζώων ἑρπετῶν» «ἐξήγαγε τὰ ὕδατα κατὰ γένη αὐτῶν», οὐκ οὔσης τῆς αἰτίας περὶ αὐτήν.

Ὥσπερ ἐπὶ τῶν εἰκόνων καὶ τῶν ἀνδριάντων αἱ ὁμοιότητες οὐκ ἐξ ὅλων εἰσὶν ὁμοιότητες ἐκείνων πρὸς ἃ ταῦτα γίνεται, ἀλλ’ ἡ μὲν ἐν ἑνὶ ἐπιπέδῳ ξύλῳφέρε εἰπεῖνκηρογραφουμένη εἰκὼν τῆς ἐπιφανείας μετὰ τοῦ χρώματος ἔχει τὴν ὁμοιότητα, οὐκέτι δὲ σῴζει τὰς εἰσοχὰς καὶ τὰς ἐξοχὰς ἀλλ’ ἔμφασιν μόνην αὐτῶν, ἡ δὲ κατὰ τοὺς ἀνδριάντας πλάσις τὸ μὲν κατὰ τὰς εἰσοχὰς καὶ τὰς ἐξοχὰς πειρᾶται σῴζειν ὁμοίωμα, οὐκέτι δὲ καὶ τὰ κατὰ τὴν χρόαν, ἐὰν δὲ καὶ κήρινον ἐκμαγεῖον γένηται, σῴζειν μὲν πειρᾶται ἀμφότερα λέγω δὲ καὶ τὰ κατὰ τὴν χρόαν καὶ τὰ κατὰ τὰς εἰσοχὰς καὶ ἐξοχάςοὐ μὴν καὶ τῶν ἐν βάθει εἰκών ἐστιν, οὕτω μοι νόει καὶ ἐπὶ τῶν κατὰ τὸ εὐαγγέλιον ὁμοιώσεων τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν ὁμοιουμένην τινὶ ὁμοιοῦσθαι οὐ διὰ πάντα τὰ προσόντα τῷ εἰς ὃ ἡ ὁμοίωσις, ἀλλὰ διά τινα ὧν χρῄζει ὁ παραληφθεὶς λόγος. Καὶ ἐνταῦθα τοίνυν ὁμοία ἐστὶν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν σαγήνῃ βληθείσῃ εἰς τὴν θάλασσαν, οὐχ ὡς οἴονταί τινες παριστάντες τῷ λόγῳ φύσεις εἶναι ὑποκειμένας διαφόρους τῶν ὑπὸ τὴν σαγήνην ἐληλυθότων πονηρῶν καὶ δικαίων, ὥστε νομίζειν εἶναι διὰ τὸ ἐκ παντὸς γένους συναγαγούσῃ δικαίων πολλὰς καὶ διαφόρους φύσεις, ὁμοίως δὲ καὶ πονηρῶν· τῇ γὰρ τοιαύτῃ ἐκδοχῇ ἐναντιοῦνται πᾶσαι αἱ τὸ αὐτεξούσιον ἐμφαίνουσαι γραφαὶ καὶ αἰτιώμεναι μὲν τοὺς ἁμαρτάνοντας, ἀποδεχόμεναι δὲ τοὺς κατορθοῦντας, οὐκ ἂν δικαίως μέμψεως τοῖς ἀπὸ τῶν φαύλων γενῶν φύσει τοιούτων τυγχανόντων ἀκολουθούσης ἢ ἐπαίνου τοῖς ἀπὸ τῶν ἀστειοτέρων. Ἰχθύων γὰρ φαύλων καὶ καλῶν ἡ αἰτία οὐ περὶ τὰς ψυχὰς τῶν ἰχθύων ἐστίν, ἀλλὰ περὶ ἐκεῖνο ὅπερ ἐπιστάμενος ὁ λόγος εἶπεν· «Ἐξαγαγέτω τὰ ὕδατα ἑρπετὰ ψυχῶν ζωσῶν», ὅτε καὶ «ἐποίησεν ὁ θεὸς τὰ κήτη τὰ μεγάλα καὶ πᾶσαν ψυχὴν ζώων ἑρπετῶν, ἃ ἐξήγαγε τὰ ὕδατα κατὰ γένη αὐτῶν». Οὐκοῦν ἐκεῖ μὲν «πᾶσαν ψυχὴν ζώων ἑρπετῶν» «ἐξήγαγε τὰ ὕδατα κατὰ γένη αὐτῶν», οὐκ οὔσης τῆς αἰτίας περὶ αὐτήν.

Ἐνταῦθα δὲ ἡμεῖς ἐσμεν οἱ αἴτιοι τοῦ εἶναι καλὰ καὶ ἄξια τῶν λεγομένων ἀγγῶν γένη ἢ σαπρὰ καὶ ἄξια τοῦ ἔξω βληθῆναι· οὐ γὰρ φύσις ἐν ἡμῖν αἰτία τῆς πονηρίας, ἀλλὰ προαίρεσις ἑκούσιος οὖσα κακοποιητική. Οὕτως δὲ οὐδὲ φύσις αἰτία δικαιοσύνης ὡς ἀνεπίδεκτος ἀδικίας, ἀλλὰ λόγος ὃν παρεδεξάμεθα ὁ κατασκευάζων δικαίους· καὶ γὰρ τὰ μὲν τῶν ἐνύδρων γένη οὐκ ἔστιν ἰδεῖν μεταβάλλοντα ἀπὸ φαύλων ὡς ἐν ἰχθύσι γενῶν ἐπὶ τὰ ἀστεῖα, ἢ ἀπὸ τῶν βελτιόνων ἐπὶ τὰ χείρονα, τοὺς δὲ ἐν ἀνθρώποις δικαίους ἢ πονηροὺς ἀεὶ ἔστι θεωρεῖν ἢ ἐπὶ τὴν ἀρετὴν ἐκ κακίας φθάνοντας ἢ ἀπὸ τῆς ἐπ’ ἀρετὴν προκοπῆς ἀναλυομένους ἐπὶ τὴν τῆς κακίας χύσιν. Διὸ καὶ ἐν τῷ Ἰεζεκιὴλ περὶ μὲν τοῦ ἀπὸ ἀνομίας ἐπιστρέφοντος ἐπὶ τὴν τήρησιν τῶν θείων ἐντολῶν τοιαῦτα γέγραπται· «Καὶ ὁ ἄνομος ἐὰν ἀποστρέψῃ ἐκ πασῶν ἀνομιῶν αὐτοῦ ὧν ἐποίησε» καὶ τὰ ἑξῆς ἕως τοῦ «ὡς τὸ ἀποστρέψαι αὐτὸν ἐκ τῆς ὁδοῦ τῆς πονηρᾶς καὶ ζῆν αὐτόν», περὶ δὲ τοῦ ἀναλυομένου ἀπὸ τῆς ἐπ’ ἀρετὴν προκοπῆς ἐπὶ τὴν τῆς κακίας χύσιν τοιαῦτα· «Ἐν δὲ τῷ ἀποστρέψαι δίκαιον ἐκ τῆς δικαιοσύνης αὐτοῦ καὶ ποιῆσαι ἀδικίαν» καὶ τὰ ἑξῆς ἕως τοῦ «καὶ ἐν ταῖς ἁμαρτίαις αὐτοῦ αἷς ἥμαρτεν, ἐν αὐταῖς ἀποθανεῖται». Ἢ λεγέτωσαν ἡμῖν οἱ ἐκ τῆς κατὰ τὴν σαγήνην παραβολῆς φύσεις εἰσάγοντες, «ὁ ἄνομος» ὕστερον ἀποστρέφων «ἐκ πασῶν τῶν ἀνομιῶν αὐτοῦ ὧν ἐποίησε» καὶ φυλάσσων «πάσας τὰς ἐντολὰς» τοῦ κυρίου καὶ ποιῶν «δικαιοσύνην καὶ ἔλεον», ποίας φύσεως ἦν ἄνομος ὤν; Οὐ γὰρ δὴ τῆς ἐπαινετῆς. Ἀλλ’ εἰ ἄρα ψεκτῆς, καὶ ποίας φύσεως εὐλόγως ἂν λεχθ[εί]η, ὅτε ἀποστρέφει «ἐκ πασῶν τῶν ἀνομιῶν αὐτοῦ ὧν ἐποίησεν»; Εἰ μὲν γὰρ τῆς φαύλης διὰ τὰ πρότερα, πῶς μετέβαλλεν ἐπὶ τὰ βελτίονα; Εἰ δὲ τῆς ἀστείας διὰ τὰ δεύτερα, πῶς ἀστείας φύσεως τυγχάνων ἄνομος ἦν; Τὸ δ’ ὅμοιον ἐπαπορήσεις καὶ περὶ τοῦ ἀποστρέφοντος δικαίου «ἐκ τῆς δικαιοσύνης αὐτοῦ» καὶ ποιοῦντος «ἀδικίαν κατὰ πάσας τὰς ἀνομίας». Πρὶν γὰρ ἀποστρέψαι ἀπὸ τῆς δικαιοσύνης ἐν δικαίοις ἔργοις τυγχάνων φαύλης φύσεως οὐκ ἦν· φαύλη γὰρ φύσις οὐκ ἂν ἐν δικαιοσύνῃ γένοιτο, ἐπεὶ μὴ δύναται δένδρον πονηρὸνἡ κακίακαρποὺς ἀγαθοὺς ποιεῖντοὺς ἀπὸ ἀρετῆς.

Ἐνταῦθα δὲ ἡμεῖς ἐσμεν οἱ αἴτιοι τοῦ εἶναι καλὰ καὶ ἄξια τῶν λεγομένων ἀγγῶν γένη ἢ σαπρὰ καὶ ἄξια τοῦ ἔξω βληθῆναι· οὐ γὰρ φύσις ἐν ἡμῖν αἰτία τῆς πονηρίας, ἀλλὰ προαίρεσις ἑκούσιος οὖσα κακοποιητική. Οὕτως δὲ οὐδὲ φύσις αἰτία δικαιοσύνης ὡς ἀνεπίδεκτος ἀδικίας, ἀλλὰ λόγος ὃν παρεδεξάμεθα ὁ κατασκευάζων δικαίους· καὶ γὰρ τὰ μὲν τῶν ἐνύδρων γένη οὐκ ἔστιν ἰδεῖν μεταβάλλοντα ἀπὸ φαύλων ὡς ἐν ἰχθύσι γενῶν ἐπὶ τὰ ἀστεῖα, ἢ ἀπὸ τῶν βελτιόνων ἐπὶ τὰ χείρονα, τοὺς δὲ ἐν ἀνθρώποις δικαίους ἢ πονηροὺς ἀεὶ ἔστι θεωρεῖν ἢ ἐπὶ τὴν ἀρετὴν ἐκ κακίας φθάνοντας ἢ ἀπὸ τῆς ἐπ’ ἀρετὴν προκοπῆς ἀναλυομένους ἐπὶ τὴν τῆς κακίας χύσιν. Διὸ καὶ ἐν τῷ Ἰεζεκιὴλ περὶ μὲν τοῦ ἀπὸ ἀνομίας ἐπιστρέφοντος ἐπὶ τὴν τήρησιν τῶν θείων ἐντολῶν τοιαῦτα γέγραπται· «Καὶ ὁ ἄνομος ἐὰν ἀποστρέψῃ ἐκ πασῶν ἀνομιῶν αὐτοῦ ὧν ἐποίησε» καὶ τὰ ἑξῆς ἕως τοῦ «ὡς τὸ ἀποστρέψαι αὐτὸν ἐκ τῆς ὁδοῦ τῆς πονηρᾶς καὶ ζῆν αὐτόν», περὶ δὲ τοῦ ἀναλυομένου ἀπὸ τῆς ἐπ’ ἀρετὴν προκοπῆς ἐπὶ τὴν τῆς κακίας χύσιν τοιαῦτα· «Ἐν δὲ τῷ ἀποστρέψαι δίκαιον ἐκ τῆς δικαιοσύνης αὐτοῦ καὶ ποιῆσαι ἀδικίαν» καὶ τὰ ἑξῆς ἕως τοῦ «καὶ ἐν ταῖς ἁμαρτίαις αὐτοῦ αἷς ἥμαρτεν, ἐν αὐταῖς ἀποθανεῖται». Ἢ λεγέτωσαν ἡμῖν οἱ ἐκ τῆς κατὰ τὴν σαγήνην παραβολῆς φύσεις εἰσάγοντες, «ὁ ἄνομος» ὕστερον ἀποστρέφων «ἐκ πασῶν τῶν ἀνομιῶν αὐτοῦ ὧν ἐποίησε» καὶ φυλάσσων «πάσας τὰς ἐντολὰς» τοῦ κυρίου καὶ ποιῶν «δικαιοσύνην καὶ ἔλεον», ποίας φύσεως ἦν ἄνομος ὤν; Οὐ γὰρ δὴ τῆς ἐπαινετῆς. Ἀλλ’ εἰ ἄρα ψεκτῆς, καὶ ποίας φύσεως εὐλόγως ἂν λεχθ[εί]η, ὅτε ἀποστρέφει «ἐκ πασῶν τῶν ἀνομιῶν αὐτοῦ ὧν ἐποίησεν»; Εἰ μὲν γὰρ τῆς φαύλης διὰ τὰ πρότερα, πῶς μετέβαλλεν ἐπὶ τὰ βελτίονα; Εἰ δὲ τῆς ἀστείας διὰ τὰ δεύτερα, πῶς ἀστείας φύσεως τυγχάνων ἄνομος ἦν; Τὸ δ’ ὅμοιον ἐπαπορήσεις καὶ περὶ τοῦ ἀποστρέφοντος δικαίου «ἐκ τῆς δικαιοσύνης αὐτοῦ» καὶ ποιοῦντος «ἀδικίαν κατὰ πάσας τὰς ἀνομίας». Πρὶν γὰρ ἀποστρέψαι ἀπὸ τῆς δικαιοσύνης ἐν δικαίοις ἔργοις τυγχάνων φαύλης φύσεως οὐκ ἦν· φαύλη γὰρ φύσις οὐκ ἂν ἐν δικαιοσύνῃ γένοιτο, ἐπεὶ μὴ δύναται δένδρον πονηρὸνἡ κακίακαρποὺς ἀγαθοὺς ποιεῖντοὺς ἀπὸ ἀρετῆς.

Πάλιν τε αὖ οὐκ ἂν ἀστείας καὶ ἀμεταβλήτου φύσεως ὢν ἀπὸ τοῦ καλοῦ ἀπέστρεφεν ἄν, μετὰ τὸ χρηματίσαι δίκαιος, «ἐκ τῆς δικαιοσύνης αὐτοῦ» ἐπὶ τὸ «ποιῆσαι ἀδικίαν κατὰ πάσας τὰς ἀνομίας αὐτοῦ, ἃς ἐποίησε». Τούτων δὲ εἰρημένων, νομιστέον ὡμοιῶσθαι τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν σαγήνῃ βληθείσῃ εἰς τὴν θάλασσαν καὶ ἐκ παντὸς γένους συναγαγούσῃ εἰς παράστασιν τοῦ ποικίλου τῶν ἐν ἀνθρώποις προαιρέσεων, διαφορὰν πρὸς ἀλλήλας πλείστην ὅσην ἐχουσῶν, ὡς εἶναι τὸ ἐκ παντὸς γένους συναγαγούσῃ ἐπαινετοὺς καὶ ψεκτοὺς ἐν ταῖς πρὸς τὰ εἴδη τῶν ἀρετῶν ἢ τῶν κακιῶν ἐπιρρεπείαις. Σαγήνης δὲ πλοκῇ ποικίλῃ ὡμοιώθη ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν κατὰ τὴν πεπλεγμένην ἐκ παντοδαπῶν καὶ ποικίλων νοημάτων παλαιὰν καὶ καινὴν γραφήν. Καὶ ὥσπερ τῶν ὑπὸ τὴν σαγήνην πιπτόντων ἰχθύων οἱ μὲν κατὰ τάδε τὰ μέρη τῆς σαγήνης εὑρίσκονται, οἱ δὲ καθ’ ἕτερα, καὶ ἕκαστος ὑφ’ ὃ κεκράτηται μέρος, οὕτως εὕροις ἂν καὶ ἐπὶ τῶν ὑπὸ τὴν σαγήνην τῶν γραφῶν ἐληλυθότων τινὰς μὲν κεκρατημένους ὑπὸ τὴν προφητικὴν πλοκήν, φέρ’ εἰπεῖν, Ἡσαί̈ου κατὰ τόδε τὸ ῥητὸν ἢ Ἱερεμίου ἢ Δανιήλ, ἄλλους δὲ κατὰ νομικὴν καὶ ἄλλους κατὰ εὐαγγελικὴν καὶ τινὰς κατὰ ἀποστολικήν. Πρῶτον γὰρ ἁλισκόμενός τις ὑπὸ τοῦ λόγου ἢ δοκῶν ἁλίσκεσθαι, ἔκ τινος λαμβάνεται μέρους τῆς ὅλης σαγήνης. Οὐδὲν δὲ ἄτοπον εἴ τινες τῶν ἁλόντων ἰχθύων ἐμπεριέχονται ὅλῃ τῇ τῆς ἐν ταῖς γραφαῖς σαγήνης πλοκῇ καὶ πανταχόθεν συνέχονται καὶ κρατοῦνται, διαδρᾶναι μὴ δυνάμενοι, ἀλλ’ ὡσπερεὶ πάντοθεν καταδουλούμενοι καὶ ἐκπεσεῖν τῆς σαγήνης οὐκ ἐώμενοι. Βέβληται δὲ ἡ σαγήνη αὕτη εἰς τὴν θάλασσαν, τὸν πανταχοῦ τῆς οἰκουμένης τῶν ἀνθρώπων κυματούμενον βίον, καὶ ἐν τοῖς ἁλμυροῖς πράγμασι τοῦ βίου νηχομένων. Αὕτη δὲ ἡ σαγήνη πρὸ τοῦ σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ ὅλη μὲν πεπληρωμένη οὐκ ἦν· ἔλειπε γὰρ τῇ νομικῇ καὶ προφητικῇ πλοκῇ ὁ εἰπών· «Μὴ νομίσητε ὅτι ἦλθον καταλῦσαι τὸν νόμον ἢ τοὺς προφήτας·

Πάλιν τε αὖ οὐκ ἂν ἀστείας καὶ ἀμεταβλήτου φύσεως ὢν ἀπὸ τοῦ καλοῦ ἀπέστρεφεν ἄν, μετὰ τὸ χρηματίσαι δίκαιος, «ἐκ τῆς δικαιοσύνης αὐτοῦ» ἐπὶ τὸ «ποιῆσαι ἀδικίαν κατὰ πάσας τὰς ἀνομίας αὐτοῦ, ἃς ἐποίησε». Τούτων δὲ εἰρημένων, νομιστέον ὡμοιῶσθαι τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν σαγήνῃ βληθείσῃ εἰς τὴν θάλασσαν καὶ ἐκ παντὸς γένους συναγαγούσῃ εἰς παράστασιν τοῦ ποικίλου τῶν ἐν ἀνθρώποις προαιρέσεων, διαφορὰν πρὸς ἀλλήλας πλείστην ὅσην ἐχουσῶν, ὡς εἶναι τὸ ἐκ παντὸς γένους συναγαγούσῃ ἐπαινετοὺς καὶ ψεκτοὺς ἐν ταῖς πρὸς τὰ εἴδη τῶν ἀρετῶν ἢ τῶν κακιῶν ἐπιρρεπείαις. Σαγήνης δὲ πλοκῇ ποικίλῃ ὡμοιώθη ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν κατὰ τὴν πεπλεγμένην ἐκ παντοδαπῶν καὶ ποικίλων νοημάτων παλαιὰν καὶ καινὴν γραφήν. Καὶ ὥσπερ τῶν ὑπὸ τὴν σαγήνην πιπτόντων ἰχθύων οἱ μὲν κατὰ τάδε τὰ μέρη τῆς σαγήνης εὑρίσκονται, οἱ δὲ καθ’ ἕτερα, καὶ ἕκαστος ὑφ’ ὃ κεκράτηται μέρος, οὕτως εὕροις ἂν καὶ ἐπὶ τῶν ὑπὸ τὴν σαγήνην τῶν γραφῶν ἐληλυθότων τινὰς μὲν κεκρατημένους ὑπὸ τὴν προφητικὴν πλοκήν, φέρ’ εἰπεῖν, Ἡσαί̈ου κατὰ τόδε τὸ ῥητὸν ἢ Ἱερεμίου ἢ Δανιήλ, ἄλλους δὲ κατὰ νομικὴν καὶ ἄλλους κατὰ εὐαγγελικὴν καὶ τινὰς κατὰ ἀποστολικήν. Πρῶτον γὰρ ἁλισκόμενός τις ὑπὸ τοῦ λόγου ἢ δοκῶν ἁλίσκεσθαι, ἔκ τινος λαμβάνεται μέρους τῆς ὅλης σαγήνης. Οὐδὲν δὲ ἄτοπον εἴ τινες τῶν ἁλόντων ἰχθύων ἐμπεριέχονται ὅλῃ τῇ τῆς ἐν ταῖς γραφαῖς σαγήνης πλοκῇ καὶ πανταχόθεν συνέχονται καὶ κρατοῦνται, διαδρᾶναι μὴ δυνάμενοι, ἀλλ’ ὡσπερεὶ πάντοθεν καταδουλούμενοι καὶ ἐκπεσεῖν τῆς σαγήνης οὐκ ἐώμενοι. Βέβληται δὲ ἡ σαγήνη αὕτη εἰς τὴν θάλασσαν, τὸν πανταχοῦ τῆς οἰκουμένης τῶν ἀνθρώπων κυματούμενον βίον, καὶ ἐν τοῖς ἁλμυροῖς πράγμασι τοῦ βίου νηχομένων. Αὕτη δὲ ἡ σαγήνη πρὸ τοῦ σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ ὅλη μὲν πεπληρωμένη οὐκ ἦν· ἔλειπε γὰρ τῇ νομικῇ καὶ προφητικῇ πλοκῇ ὁ εἰπών· «Μὴ νομίσητε ὅτι ἦλθον καταλῦσαι τὸν νόμον ἢ τοὺς προφήτας·

οὐκ ἦλθον καταλῦσαι ἀλλὰ πληρῶσαι.» Καὶ πεπλήρωται ἡ τῆς σαγήνης πλοκὴ ἐν τοῖς εὐαγγελίοις καὶ τοῖς Χριστοῦ διὰ τῶν ἀποστόλων λόγοις. Διὰ τοῦτο οὖν ὁμοία ἐστὶν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν σαγήνῃ βληθείσῃ εἰς τὴν θάλασσαν καὶ ἐκ παντὸς γένους συναγαγούσῃ. Δύναται δὲ χωρὶς τῶν ἀποδεδομένων τὸ ἐκ παντὸς [γένους] συναγαγούσῃ δηλοῦν τὴν ἀπὸ παντὸς γένους ἐθνῶν κλῆσιν. Οἱ δὲ διακονησάμενοι τῇ βληθείσῃ εἰς τὴν θάλασσαν σαγήνῃ ὁ κύριός ἐστι τῆς σαγήνης Ἰησοῦς Χριστὸς καὶ οἱ προσελθόντες ἄγγελοι καὶ διακονησόμενοι αὐτῷ, οἵτινες οὐκ ἀναβιβάζουσιν ἀπὸ τῆς θαλάσσης τὴν σαγήνην οὐδὲ φέρουσιν ἐπὶ τὸν ἔξω αὐτῆς αἰγιαλόν, τὰ ἔξω τοῦ βίου πράγματα, ἐὰν μὴ πληρωθῇ ἡ σαγήνη, τουτέστι «τὸ πλήρωμα τῶν ἐθνῶν» εἰς αὐτὴν «εἰσέλθῃ». Ὅταν δὲ εἰσέλθῃ, τότε αὐτὴν ἀναβιβάζουσιν ἀπὸ τῶν τῇδε καὶ κάτω πραγμάτων, καὶ φέρουσιν ἐπὶ τὸν τροπικῶς καλούμενον αἰγιαλόν· ἔνθα ἔργον ἔσται τῶν ἀναβιβασάντων αὐτὴν καὶ καθίσαι παρὰ τῷ αἰγιαλῷ καὶ ἱδρύσαι ἑαυτοὺς ἐκεῖ, ἵνα ἕκαστον μὲν τῶν ὑπὸ τὴν σαγήνην καλῶν εἰς τὸ οἰκεῖον τάγμα καταστήσωσι κατὰ τὰ ὀνομαζόμενα ἐνταῦθα αὐτῶν ἀγγεῖα, τὰ δὲ ἐναντίως ἔχοντα καὶ σαπρὰ καλούμενα ἔξω βάλωσι. Τὸ δὲ ἔξω ἡ κάμινός ἐστι τοῦ πυρός, ὡς ὁ σωτὴρ ἡρμήνευσεν εἰπών· Οὕτως ἔσται ἐν τῇ συντελείᾳ τοῦ αἰῶνος· ἐξελεύσονται οἱ ἄγγελοι καὶ ἀφοριοῦσιν αὐτοὺς τοὺς πονηροὺς ἐκ μέσου τῶν δικαίων καὶ βαλοῦσιν αὐτοὺς εἰς τὴν κάμινον τοῦ πυρός. Πλὴν τηρητέον ὅτι ἤδη διὰ τῆς τῶν ζιζανίων παραβολῆς καὶ τῆς προκειμένης ὁμοιώσεως διδασκόμεθα ὅτι ἄγγελοι μέλλουσι πιστεύεσθαι τὸ διακρῖναι καὶ διαχωρίσαι τοὺς φαύλους ἀπὸ τῶν δικαίων· ἀνωτέρω μὲν γὰρ λέγεται ὅτι «ἀποστελεῖ ὁ υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου τοὺς ἀγγέλους αὐτοῦ καὶ συλλέξουσιν ἐκ τῆς βασιλείας αὐτοῦ πάντα τὰ σκάνδαλα καὶ τοὺς ποιοῦντας τὴν ἀνομίαν καὶ βαλοῦσιν αὐτοὺς εἰς τὴν κάμινον τοῦ πυρός· ἐκεῖ ἔσται ὁ κλαυθμὸς καὶ ὁ βρυγμὸς τῶν ὀδόντων». Ἐνταῦθα δέ, ὅτι ἐξελεύσονται οἱ ἄγγελοι καὶ ἀφοριοῦσι τοὺς πονηροὺς ἐκ μέσου τῶν δικαίων καὶ βαλοῦσιν αὐτοὺς εἰς τὴν κάμινον τοῦ πυρός.

οὐκ ἦλθον καταλῦσαι ἀλλὰ πληρῶσαι.» Καὶ πεπλήρωται ἡ τῆς σαγήνης πλοκὴ ἐν τοῖς εὐαγγελίοις καὶ τοῖς Χριστοῦ διὰ τῶν ἀποστόλων λόγοις. Διὰ τοῦτο οὖν ὁμοία ἐστὶν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν σαγήνῃ βληθείσῃ εἰς τὴν θάλασσαν καὶ ἐκ παντὸς γένους συναγαγούσῃ. Δύναται δὲ χωρὶς τῶν ἀποδεδομένων τὸ ἐκ παντὸς [γένους] συναγαγούσῃ δηλοῦν τὴν ἀπὸ παντὸς γένους ἐθνῶν κλῆσιν. Οἱ δὲ διακονησάμενοι τῇ βληθείσῃ εἰς τὴν θάλασσαν σαγήνῃ ὁ κύριός ἐστι τῆς σαγήνης Ἰησοῦς Χριστὸς καὶ οἱ προσελθόντες ἄγγελοι καὶ διακονησόμενοι αὐτῷ, οἵτινες οὐκ ἀναβιβάζουσιν ἀπὸ τῆς θαλάσσης τὴν σαγήνην οὐδὲ φέρουσιν ἐπὶ τὸν ἔξω αὐτῆς αἰγιαλόν, τὰ ἔξω τοῦ βίου πράγματα, ἐὰν μὴ πληρωθῇ ἡ σαγήνη, τουτέστι «τὸ πλήρωμα τῶν ἐθνῶν» εἰς αὐτὴν «εἰσέλθῃ». Ὅταν δὲ εἰσέλθῃ, τότε αὐτὴν ἀναβιβάζουσιν ἀπὸ τῶν τῇδε καὶ κάτω πραγμάτων, καὶ φέρουσιν ἐπὶ τὸν τροπικῶς καλούμενον αἰγιαλόν· ἔνθα ἔργον ἔσται τῶν ἀναβιβασάντων αὐτὴν καὶ καθίσαι παρὰ τῷ αἰγιαλῷ καὶ ἱδρύσαι ἑαυτοὺς ἐκεῖ, ἵνα ἕκαστον μὲν τῶν ὑπὸ τὴν σαγήνην καλῶν εἰς τὸ οἰκεῖον τάγμα καταστήσωσι κατὰ τὰ ὀνομαζόμενα ἐνταῦθα αὐτῶν ἀγγεῖα, τὰ δὲ ἐναντίως ἔχοντα καὶ σαπρὰ καλούμενα ἔξω βάλωσι. Τὸ δὲ ἔξω ἡ κάμινός ἐστι τοῦ πυρός, ὡς ὁ σωτὴρ ἡρμήνευσεν εἰπών· Οὕτως ἔσται ἐν τῇ συντελείᾳ τοῦ αἰῶνος· ἐξελεύσονται οἱ ἄγγελοι καὶ ἀφοριοῦσιν αὐτοὺς τοὺς πονηροὺς ἐκ μέσου τῶν δικαίων καὶ βαλοῦσιν αὐτοὺς εἰς τὴν κάμινον τοῦ πυρός. Πλὴν τηρητέον ὅτι ἤδη διὰ τῆς τῶν ζιζανίων παραβολῆς καὶ τῆς προκειμένης ὁμοιώσεως διδασκόμεθα ὅτι ἄγγελοι μέλλουσι πιστεύεσθαι τὸ διακρῖναι καὶ διαχωρίσαι τοὺς φαύλους ἀπὸ τῶν δικαίων· ἀνωτέρω μὲν γὰρ λέγεται ὅτι «ἀποστελεῖ ὁ υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου τοὺς ἀγγέλους αὐτοῦ καὶ συλλέξουσιν ἐκ τῆς βασιλείας αὐτοῦ πάντα τὰ σκάνδαλα καὶ τοὺς ποιοῦντας τὴν ἀνομίαν καὶ βαλοῦσιν αὐτοὺς εἰς τὴν κάμινον τοῦ πυρός· ἐκεῖ ἔσται ὁ κλαυθμὸς καὶ ὁ βρυγμὸς τῶν ὀδόντων». Ἐνταῦθα δέ, ὅτι ἐξελεύσονται οἱ ἄγγελοι καὶ ἀφοριοῦσι τοὺς πονηροὺς ἐκ μέσου τῶν δικαίων καὶ βαλοῦσιν αὐτοὺς εἰς τὴν κάμινον τοῦ πυρός.

Τούτοις δὲ οὐκ ἀκολουθεῖ ὅπερ οἴονταί τινες ὅτι καὶ τῶν ἁγίων ἀγγέλων εἰσὶ κρείττους οἱ ἄνθρωποι οἱ ἐν Χριστῷ σῳζόμενοι· πῶς γὰρ δύνανται οἱ ὑπὸ τῶν ἁγίων ἀγγέλων εἰς ἄγγη βαλλόμενοι τοῖς βάλλουσιν εἰς τὰ ἄγγη παραβάλλεσθαι, ὑπὸ τὴν ἐκείνων τεταγμένοι ἐξουσίαν; Ταῦτα δέ φαμεν οὐκ ἀγνοοῦντες τινῶν ἀγγέλων τῶν μὴ τοιαύτην οἰκονομίαν ἐγκεχειρισμένωνἀλλ’ οὐδὲ τούτων πάντων διαφέρειν τοὺς ἐν Χριστῷ σωθησομένους ἀνθρώπους· ἀνέγνωμεν γὰρ καὶ τὸ «εἰς ἃ ἐπιθυμοῦσιν ἄγγελοι παρακύψαι», ἔνθα οὐκ εἴρηται· «πάντες ἄγγελοι». Οἴδαμεν καὶ τὸ «ἀγγέλους κρινοῦμεν», ὅπου μὴ λέλεκται· «πάντας ἀγγέλους». Τούτων δὲ ἀναγεγραμμένων περὶ τῆς σαγήνης καὶ τῶν ὑπὸ τὴν σαγήνην, ὁ βουλόμενος, πρὸ τῆς συντελείας τοῦ αἰῶνος καὶ πρὸ τοῦ ἐξελθόντας τοὺς ἀγγέλους ἀφορίσαι τοὺς πονηροὺς ἐκ μέσου τῶν δικαίων, μὴ εἶναι καὶ πονηροὺς ὑπὸ τὴν σαγήνην ἐκ παντὸς γένους ἔοικε μήτε τὴν γραφὴν νενοηκέναι καὶ ἀδυνάτων ἐπιθυμεῖν. Διὸ μὴ ξενιζώμεθα, ἐάν, πρὸ τοῦ ἀφορισθῆναι τοὺς πονηροὺς ἐκ μέσου τῶν δικαίων ὑπὸ τῶν ἐπὶ τούτῳ ἐξαποσταλησομένων ἀγγέλων, ὁρῶμεν ἡμῶν τὰ ἀθροίσματα πεπληρωμένα καὶ πονηρῶν. Ἀλλ’ εἴθε μὴ πλείους οὗτοι τυγχάνοιεν ὄντες τῶν δικαίων οἱ βληθησόμενοι εἰς τὴν κάμινον τοῦ πυρός· Ἐπεὶ δὲ ἐλέγομεν ἐν ἀρχῇ ὅτι αἱ παραβολαὶ καὶ αἱ ὁμοιώσεις οὐκ εἰς πάντα οἷς παραβάλλονται ἢ ὁμοιοῦνται παραλαμβάνονται, ἀλλ’ εἴς τινα, ἔτι τοῦτο κατασκευαστέον καὶ ἐκ τῶν λεχθησομένων, ὅτι ἐπὶ μὲν τῶν ἰχθύων, ὡς πρὸς τὴν ζωὴν αὐτῶν, φαῦλόν τι αὐτοῖς συμβαίνει τὸ ὑπὸ τὴν σαγήνην εὑρεθῆναιτῆς γὰρ κατὰ φύσιν αὐτοῖς ζωῆς στερίσκονται καὶ οὔτε εἰς ἄγγη βαλλόμενοι οὔτε ἔξω ῥιπτόμενοι πλεῖόν τι πάσχουσι τοῦ ἀπολέσαι τὴν ὡς ἐν ἰχθύσι ζωήν. Ἐπὶ δὲ τῶν δι’ ἃ λαμβάνεται ἡ παραβολή, φαῦλον μέν ἐστι τὸ εἶναι ἐν θαλάσσῃ καὶ μὴ ὑπὸ τὴν σαγήνην ἐλθεῖν ἐπὶ τῷ εἰς ἄγγη μετὰ τῶν καλῶν βληθῆναι. Οὕτω δὲ ἰχθῦς μὲν φαῦλοι ἔξω βάλλονται καὶ ῥιπτοῦνται, οἱ δὲ κατὰ τὴν προκειμένην ὁμοίωσιν φαῦλοι βάλλονται εἰς τὴν κάμινον τοῦ πυρός, ἵνα τὰ ἐν τῷ Ἰεζεκιὴλ περὶ τῆς καμίνου εἰρημένα καὶ ἐπὶ τούτους φθάσῃ· «καὶ ἐγένετο λόγος κυρίου πρός με λέγων· υἱὲ ἀνθρώπου, ἰδοὺ γεγόνασί μοι ὁ οἶκος Ἰσραὴλ ἀναμεμιγμένοι πάντες χαλκῷ καὶ σιδήρῳ» καὶ τὰ ἑξῆς ἕως τοῦ «καὶ ἐπιγνώσεσθε διότι ἐγὼ κύριος ἐξέχεα τὸν θυμόν μου ἐφ’ ὑμᾶς».

Τούτοις δὲ οὐκ ἀκολουθεῖ ὅπερ οἴονταί τινες ὅτι καὶ τῶν ἁγίων ἀγγέλων εἰσὶ κρείττους οἱ ἄνθρωποι οἱ ἐν Χριστῷ σῳζόμενοι· πῶς γὰρ δύνανται οἱ ὑπὸ τῶν ἁγίων ἀγγέλων εἰς ἄγγη βαλλόμενοι τοῖς βάλλουσιν εἰς τὰ ἄγγη παραβάλλεσθαι, ὑπὸ τὴν ἐκείνων τεταγμένοι ἐξουσίαν; Ταῦτα δέ φαμεν οὐκ ἀγνοοῦντες τινῶν ἀγγέλων τῶν μὴ τοιαύτην οἰκονομίαν ἐγκεχειρισμένωνἀλλ’ οὐδὲ τούτων πάντων διαφέρειν τοὺς ἐν Χριστῷ σωθησομένους ἀνθρώπους· ἀνέγνωμεν γὰρ καὶ τὸ «εἰς ἃ ἐπιθυμοῦσιν ἄγγελοι παρακύψαι», ἔνθα οὐκ εἴρηται· «πάντες ἄγγελοι». Οἴδαμεν καὶ τὸ «ἀγγέλους κρινοῦμεν», ὅπου μὴ λέλεκται· «πάντας ἀγγέλους». Τούτων δὲ ἀναγεγραμμένων περὶ τῆς σαγήνης καὶ τῶν ὑπὸ τὴν σαγήνην, ὁ βουλόμενος, πρὸ τῆς συντελείας τοῦ αἰῶνος καὶ πρὸ τοῦ ἐξελθόντας τοὺς ἀγγέλους ἀφορίσαι τοὺς πονηροὺς ἐκ μέσου τῶν δικαίων, μὴ εἶναι καὶ πονηροὺς ὑπὸ τὴν σαγήνην ἐκ παντὸς γένους ἔοικε μήτε τὴν γραφὴν νενοηκέναι καὶ ἀδυνάτων ἐπιθυμεῖν. Διὸ μὴ ξενιζώμεθα, ἐάν, πρὸ τοῦ ἀφορισθῆναι τοὺς πονηροὺς ἐκ μέσου τῶν δικαίων ὑπὸ τῶν ἐπὶ τούτῳ ἐξαποσταλησομένων ἀγγέλων, ὁρῶμεν ἡμῶν τὰ ἀθροίσματα πεπληρωμένα καὶ πονηρῶν. Ἀλλ’ εἴθε μὴ πλείους οὗτοι τυγχάνοιεν ὄντες τῶν δικαίων οἱ βληθησόμενοι εἰς τὴν κάμινον τοῦ πυρός· Ἐπεὶ δὲ ἐλέγομεν ἐν ἀρχῇ ὅτι αἱ παραβολαὶ καὶ αἱ ὁμοιώσεις οὐκ εἰς πάντα οἷς παραβάλλονται ἢ ὁμοιοῦνται παραλαμβάνονται, ἀλλ’ εἴς τινα, ἔτι τοῦτο κατασκευαστέον καὶ ἐκ τῶν λεχθησομένων, ὅτι ἐπὶ μὲν τῶν ἰχθύων, ὡς πρὸς τὴν ζωὴν αὐτῶν, φαῦλόν τι αὐτοῖς συμβαίνει τὸ ὑπὸ τὴν σαγήνην εὑρεθῆναιτῆς γὰρ κατὰ φύσιν αὐτοῖς ζωῆς στερίσκονται καὶ οὔτε εἰς ἄγγη βαλλόμενοι οὔτε ἔξω ῥιπτόμενοι πλεῖόν τι πάσχουσι τοῦ ἀπολέσαι τὴν ὡς ἐν ἰχθύσι ζωήν. Ἐπὶ δὲ τῶν δι’ ἃ λαμβάνεται ἡ παραβολή, φαῦλον μέν ἐστι τὸ εἶναι ἐν θαλάσσῃ καὶ μὴ ὑπὸ τὴν σαγήνην ἐλθεῖν ἐπὶ τῷ εἰς ἄγγη μετὰ τῶν καλῶν βληθῆναι. Οὕτω δὲ ἰχθῦς μὲν φαῦλοι ἔξω βάλλονται καὶ ῥιπτοῦνται, οἱ δὲ κατὰ τὴν προκειμένην ὁμοίωσιν φαῦλοι βάλλονται εἰς τὴν κάμινον τοῦ πυρός, ἵνα τὰ ἐν τῷ Ἰεζεκιὴλ περὶ τῆς καμίνου εἰρημένα καὶ ἐπὶ τούτους φθάσῃ· «καὶ ἐγένετο λόγος κυρίου πρός με λέγων· υἱὲ ἀνθρώπου, ἰδοὺ γεγόνασί μοι ὁ οἶκος Ἰσραὴλ ἀναμεμιγμένοι πάντες χαλκῷ καὶ σιδήρῳ» καὶ τὰ ἑξῆς ἕως τοῦ «καὶ ἐπιγνώσεσθε διότι ἐγὼ κύριος ἐξέχεα τὸν θυμόν μου ἐφ’ ὑμᾶς».

Συνήκατε ταῦτα πάντα; Λέγουσι ναί [, []] . Ὁ γινώσκων τὰ ἐν ταῖς καρδίαις τῶν ἀνθρώπων Χριστὸς Ἰησοῦς, ὡς καὶ περὶ τούτου ἐδίδαξεν ἐν τῷ εὐαγγελίῳ ὁ Ἰωάννης, οὐκ ἀγνοῶν ἐρωτᾷ, ἀλλ’ ἅπαξ ἀναλαβὼν ἄνθρωπον χρῆται καὶ τοῖς αὐτοῦ πᾶσιν, ὧν ἓν καὶ τὸ ἐρωτᾶν. Καὶ οὐ θαυμαστὸν εἰ ὁ σωτὴρ τοῦτο ποιεῖ, ὅπου γε καὶ ὁ τῶν ὅλων θεὸς τροποφορῶν τοὺς ἀνθρώπους «ὡς εἴ τις τροποφορήσαι ἄνθρωπος τὸν υἱὸν αὐτοῦ» πυνθάνεται, ὡς ἐν τῷ «Ἀδάμ, ποῦ εἶ;» καὶ «ποῦ ἐστιν Ἄβελ ὁ ἀδελφός σου;» Βιασάμενος δέ τις ἐνταῦθα φήσει οὐκ ἐρωτηματικῶς εἰρῆσθαι ἀλλὰ ἀποφαντικῶς τὸ συνήκατε, ἐρεῖ δ’ ὅτι καὶ οἱ μαθηταὶ μαρτυροῦντες αὐτοῦ τῇ ἀποφάσει λέγουσιν αὐτῷ τὸ ναί. Πλὴν εἴτε ἐρωτᾷ εἴτε ἀποφαίνεται, ἀναγκαίως λέγεται οὐ τὸ ταῦτα μόνον δεικτικὸν ὄν, οὐδὲ τὸ πάντα μόνον, ἀλλὰ τὸ ταῦτα πάντα. Ἔοικε δὲ νῦν τοὺς μαθητὰς παριστάναι πρὸ τῆς τῶν οὐρανῶν βασιλείας γραμματεῖς γεγονέναι· ἀλλὰ τούτῳ ἐναντιώσεται τὸ ἐν ταῖς Πράξεσι τῶν ἀποστόλων τοῦτον εἰρημένον τὸν τρόπον· «Θεωροῦντες δὲ τὴν τοῦ Πέτρου παρρησίαν καὶ Ἰωάννου καὶ καταλαβόντες ὅτι ἄνθρωποι ἀγράμματοί εἰσι καὶ ἰδιῶται ἐθαύμαζον, ἐπεγίνωσκόν τε αὐτοὺς ὅτι σὺν τῷ Ἰησοῦ ἦσαν.» Ἐπιζητήσει τις οὖν πρὸς ταῦτα· εἰ μὲν γραμματεῖς ἦσαν, πῶς «ἀγράμματοι» ἐν ταῖς Πράξεσι λέγονται «καὶ ἰδιῶται»; Εἰ δ’ ἦσαν «ἀγράμματοι καὶ ἰδιῶται», πῶς σαφέστατα γραμματεῖς ὑπὸ τοῦ σωτῆρος ὀνομάζονται; Λεχθείη δ’ ἂν εἰς τὰ ἐζητημένα ὅτι ἤτοι οὐ πάντες ἀλλὰ Πέτρος καὶ Ἰωάννης «ἀγράμματοι καὶ ἰδιῶται» ἐν ταῖς Πράξεσιν εἴρηνται, πλείονες δ’ ἦσαν οἱ μαθηταί, ἐφ’ οἷς συνιεῖσι πάντα λέλεκται τὸ πᾶς γραμματεὺς καὶ τὰ ἑξῆς· ἢ γραμματεὺς πᾶς ὁ μεμαθητευμένος τῇ κατὰ τὸ γράμμα τοῦ νόμου διδασκαλίᾳ ὀνομάζεται, ὡς καὶ τοὺς ἀγραμμάτους μὲν καὶ ἰδιώτας, ἀγομένους δὲ ὑπὸ τῷ τοῦ νόμου γράμματι, γραμματεῖς λέγεσθαι κατά τι σημαινόμενον. Καὶ ἰδιωτῶν γε μάλιστά ἐστι, μὴ εἰδότων τροπολογεῖν μηδὲ συνιέντων τὰ τῆς ἀναγωγῆς τῶν γραφῶν, ἀλλὰ τῷ γράμματι ψιλῷ πιστευόντων καὶ τοῦτο ἐκδικούντων, τὸ χρηματίζειν αὐτοὺς γραμματεῖς.

Συνήκατε ταῦτα πάντα; Λέγουσι ναί [, []] . Ὁ γινώσκων τὰ ἐν ταῖς καρδίαις τῶν ἀνθρώπων Χριστὸς Ἰησοῦς, ὡς καὶ περὶ τούτου ἐδίδαξεν ἐν τῷ εὐαγγελίῳ ὁ Ἰωάννης, οὐκ ἀγνοῶν ἐρωτᾷ, ἀλλ’ ἅπαξ ἀναλαβὼν ἄνθρωπον χρῆται καὶ τοῖς αὐτοῦ πᾶσιν, ὧν ἓν καὶ τὸ ἐρωτᾶν. Καὶ οὐ θαυμαστὸν εἰ ὁ σωτὴρ τοῦτο ποιεῖ, ὅπου γε καὶ ὁ τῶν ὅλων θεὸς τροποφορῶν τοὺς ἀνθρώπους «ὡς εἴ τις τροποφορήσαι ἄνθρωπος τὸν υἱὸν αὐτοῦ» πυνθάνεται, ὡς ἐν τῷ «Ἀδάμ, ποῦ εἶ;» καὶ «ποῦ ἐστιν Ἄβελ ὁ ἀδελφός σου;» Βιασάμενος δέ τις ἐνταῦθα φήσει οὐκ ἐρωτηματικῶς εἰρῆσθαι ἀλλὰ ἀποφαντικῶς τὸ συνήκατε, ἐρεῖ δ’ ὅτι καὶ οἱ μαθηταὶ μαρτυροῦντες αὐτοῦ τῇ ἀποφάσει λέγουσιν αὐτῷ τὸ ναί. Πλὴν εἴτε ἐρωτᾷ εἴτε ἀποφαίνεται, ἀναγκαίως λέγεται οὐ τὸ ταῦτα μόνον δεικτικὸν ὄν, οὐδὲ τὸ πάντα μόνον, ἀλλὰ τὸ ταῦτα πάντα. Ἔοικε δὲ νῦν τοὺς μαθητὰς παριστάναι πρὸ τῆς τῶν οὐρανῶν βασιλείας γραμματεῖς γεγονέναι· ἀλλὰ τούτῳ ἐναντιώσεται τὸ ἐν ταῖς Πράξεσι τῶν ἀποστόλων τοῦτον εἰρημένον τὸν τρόπον· «Θεωροῦντες δὲ τὴν τοῦ Πέτρου παρρησίαν καὶ Ἰωάννου καὶ καταλαβόντες ὅτι ἄνθρωποι ἀγράμματοί εἰσι καὶ ἰδιῶται ἐθαύμαζον, ἐπεγίνωσκόν τε αὐτοὺς ὅτι σὺν τῷ Ἰησοῦ ἦσαν.» Ἐπιζητήσει τις οὖν πρὸς ταῦτα· εἰ μὲν γραμματεῖς ἦσαν, πῶς «ἀγράμματοι» ἐν ταῖς Πράξεσι λέγονται «καὶ ἰδιῶται»; Εἰ δ’ ἦσαν «ἀγράμματοι καὶ ἰδιῶται», πῶς σαφέστατα γραμματεῖς ὑπὸ τοῦ σωτῆρος ὀνομάζονται; Λεχθείη δ’ ἂν εἰς τὰ ἐζητημένα ὅτι ἤτοι οὐ πάντες ἀλλὰ Πέτρος καὶ Ἰωάννης «ἀγράμματοι καὶ ἰδιῶται» ἐν ταῖς Πράξεσιν εἴρηνται, πλείονες δ’ ἦσαν οἱ μαθηταί, ἐφ’ οἷς συνιεῖσι πάντα λέλεκται τὸ πᾶς γραμματεὺς καὶ τὰ ἑξῆς· ἢ γραμματεὺς πᾶς ὁ μεμαθητευμένος τῇ κατὰ τὸ γράμμα τοῦ νόμου διδασκαλίᾳ ὀνομάζεται, ὡς καὶ τοὺς ἀγραμμάτους μὲν καὶ ἰδιώτας, ἀγομένους δὲ ὑπὸ τῷ τοῦ νόμου γράμματι, γραμματεῖς λέγεσθαι κατά τι σημαινόμενον. Καὶ ἰδιωτῶν γε μάλιστά ἐστι, μὴ εἰδότων τροπολογεῖν μηδὲ συνιέντων τὰ τῆς ἀναγωγῆς τῶν γραφῶν, ἀλλὰ τῷ γράμματι ψιλῷ πιστευόντων καὶ τοῦτο ἐκδικούντων, τὸ χρηματίζειν αὐτοὺς γραμματεῖς.

Οὕτως δέ τις διηγήσεται καὶ τὸ «οὐαὶ ὑμῖν, γραμματεῖς καὶ Φαρισαῖοι ὑποκριταί», ὡς παντὶ εἰρημένον τῷ πλὴν τοῦ γράμματος μηδὲν ἐπισταμένῳ. Ἔνθα ζητήσεις εἰ ὥσπερ νομικὸς γραμματεὺς οὕτως ἐστὶ καὶ εὐαγγελικός, καὶ ὥσπερ τὸν νόμον ἀναγινώσκων καὶ ἀκούων καὶ λέγων «ἅτινά ἐστιν ἀλληγορούμενα», οὕτω καὶ τὸ εὐαγγέλιον, ὡς εἰδέναι τηρουμένης τῆς κατὰ τὰ γενόμενα ἱστορίας τὴν ἐπὶ τὰ πνευματικὰ ἄπταιστον ἀναγωγήν, ἵνα μὴ ᾖ μαθήματα «πνευματικὰ πονηρίας», ἀλλ’ ἐναντίως ἔχοντα πνευματικοῖς πονηρίας πνευματικὰ ἀγαθότητος. Μαθητεύεται δὲ τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν γραμματεὺς κατὰ μὲν τὸ ἁπλούστερον, ὅτε ἀπὸ Ἰουδαϊσμοῦ ἀναλαμβάνει τις τὴν Ἰησοῦ Χριστοῦ ἐκκλησιαστικὴν διδασκαλίαν· κατὰ δὲ τὸ βαθύτερον, ὅτε τὰς διὰ τοῦ γράμματος τῶν γραφῶν εἰσαγωγὰς παραλαβών τις ἀναβαίνει ἐπὶ τὰ πνευματικὰ ὀνομαζόμενα βασιλείαν οὐρανῶν. Καὶ καθ’ ἕκαστόν γε διανόημα ἐπιτυγχανόμενον καὶ ἐπαναβεβηκότως νοηθὲν καὶ παραδειχθὲν καὶ ἀποδειχθὲν ἔστι νοῆσαι βασιλείαν οὐρανοῦ, ὡς τὸν περισσεύοντα τῇ ἀψευδεῖ γνώσει ἐν τῇ βασιλείᾳ γίνεσθαι τοῦ πλήθους τῶν οὕτως ἀποδεδομένων οὐρανῶν. Οὕτω δὲ καὶ τροπολογήσεις τὸ «μετανοεῖτε· ἤγγικε γὰρ ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν», ἵν’ οἱ γραμματεῖς, τουτέστιν οἱ τῷ γράμματι ψιλῷ προσαναπαυόμενοι, μετανοοῦντες ἀπὸ τῆς τοιαύτης ἐκδοχῆς μαθητεύωνται τῇ διὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ τοῦ ἐμψύχου λόγου πνευματικῇ διδασκαλίᾳ καλουμένῃ βασιλείᾳ οὐρανῶν. Διὰ τοῦτο καὶ ὅσον μὲν Ἰησοῦς Χριστός, ὁ «ἐν ἀρχῇ πρὸς τὸν θεὸν» θεὸς λόγος οὐκ ἐπιδημεῖ ψυχῇ, οὐκ ἔστιν ἐν ἐκείνῃ ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν· ὅταν δὲ ἐγγύς τις γένηται τοῦ χωρῆσαι τὸν λόγον, τούτῳ ἐγγίζει ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν. Εἰ δὲ ταὐτόν ἐστιν ὑποστάσει, εἰ καὶ μὴ ἐπινοίᾳ, βασιλεία οὐρανῶν καὶ βασιλεία θεοῦ, δῆλον ὅτι πρὸς οὓς λέγεται· «Ἡ βασιλεία τοῦ θεοῦ ἐντὸς ὑμῶν ἐστι», πρὸς τούτους ἂν λέγοιτο καὶ τὸ «ἡ βασιλεία» τῶν οὐρανῶν «ἐντὸς ὑμῶν ἐστι», καὶ μάλιστα διὰ τὴν ἀπὸ τοῦ γράμματος ἐπὶ τὸ πνεῦμα μετάνοιαν, ὅτι «ἡνίκα ἂν ἐπιστρέψῃ» τις «πρὸς κύριον, περιαιρεῖται τὸ» ἐπὶ τῷ γράμματι «κάλυμμα· ὁ δὲ κύριος τὸ πνεῦμά ἐστιν». Ὁ δὲ ἀληθῶς οἰκοδεσπότης καὶ ἐλεύθερός ἐστι καὶ πλούσιος·

Οὕτως δέ τις διηγήσεται καὶ τὸ «οὐαὶ ὑμῖν, γραμματεῖς καὶ Φαρισαῖοι ὑποκριταί», ὡς παντὶ εἰρημένον τῷ πλὴν τοῦ γράμματος μηδὲν ἐπισταμένῳ. Ἔνθα ζητήσεις εἰ ὥσπερ νομικὸς γραμματεὺς οὕτως ἐστὶ καὶ εὐαγγελικός, καὶ ὥσπερ τὸν νόμον ἀναγινώσκων καὶ ἀκούων καὶ λέγων «ἅτινά ἐστιν ἀλληγορούμενα», οὕτω καὶ τὸ εὐαγγέλιον, ὡς εἰδέναι τηρουμένης τῆς κατὰ τὰ γενόμενα ἱστορίας τὴν ἐπὶ τὰ πνευματικὰ ἄπταιστον ἀναγωγήν, ἵνα μὴ ᾖ μαθήματα «πνευματικὰ πονηρίας», ἀλλ’ ἐναντίως ἔχοντα πνευματικοῖς πονηρίας πνευματικὰ ἀγαθότητος. Μαθητεύεται δὲ τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν γραμματεὺς κατὰ μὲν τὸ ἁπλούστερον, ὅτε ἀπὸ Ἰουδαϊσμοῦ ἀναλαμβάνει τις τὴν Ἰησοῦ Χριστοῦ ἐκκλησιαστικὴν διδασκαλίαν· κατὰ δὲ τὸ βαθύτερον, ὅτε τὰς διὰ τοῦ γράμματος τῶν γραφῶν εἰσαγωγὰς παραλαβών τις ἀναβαίνει ἐπὶ τὰ πνευματικὰ ὀνομαζόμενα βασιλείαν οὐρανῶν. Καὶ καθ’ ἕκαστόν γε διανόημα ἐπιτυγχανόμενον καὶ ἐπαναβεβηκότως νοηθὲν καὶ παραδειχθὲν καὶ ἀποδειχθὲν ἔστι νοῆσαι βασιλείαν οὐρανοῦ, ὡς τὸν περισσεύοντα τῇ ἀψευδεῖ γνώσει ἐν τῇ βασιλείᾳ γίνεσθαι τοῦ πλήθους τῶν οὕτως ἀποδεδομένων οὐρανῶν. Οὕτω δὲ καὶ τροπολογήσεις τὸ «μετανοεῖτε· ἤγγικε γὰρ ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν», ἵν’ οἱ γραμματεῖς, τουτέστιν οἱ τῷ γράμματι ψιλῷ προσαναπαυόμενοι, μετανοοῦντες ἀπὸ τῆς τοιαύτης ἐκδοχῆς μαθητεύωνται τῇ διὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ τοῦ ἐμψύχου λόγου πνευματικῇ διδασκαλίᾳ καλουμένῃ βασιλείᾳ οὐρανῶν. Διὰ τοῦτο καὶ ὅσον μὲν Ἰησοῦς Χριστός, ὁ «ἐν ἀρχῇ πρὸς τὸν θεὸν» θεὸς λόγος οὐκ ἐπιδημεῖ ψυχῇ, οὐκ ἔστιν ἐν ἐκείνῃ ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν· ὅταν δὲ ἐγγύς τις γένηται τοῦ χωρῆσαι τὸν λόγον, τούτῳ ἐγγίζει ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν. Εἰ δὲ ταὐτόν ἐστιν ὑποστάσει, εἰ καὶ μὴ ἐπινοίᾳ, βασιλεία οὐρανῶν καὶ βασιλεία θεοῦ, δῆλον ὅτι πρὸς οὓς λέγεται· «Ἡ βασιλεία τοῦ θεοῦ ἐντὸς ὑμῶν ἐστι», πρὸς τούτους ἂν λέγοιτο καὶ τὸ «ἡ βασιλεία» τῶν οὐρανῶν «ἐντὸς ὑμῶν ἐστι», καὶ μάλιστα διὰ τὴν ἀπὸ τοῦ γράμματος ἐπὶ τὸ πνεῦμα μετάνοιαν, ὅτι «ἡνίκα ἂν ἐπιστρέψῃ» τις «πρὸς κύριον, περιαιρεῖται τὸ» ἐπὶ τῷ γράμματι «κάλυμμα· ὁ δὲ κύριος τὸ πνεῦμά ἐστιν». Ὁ δὲ ἀληθῶς οἰκοδεσπότης καὶ ἐλεύθερός ἐστι καὶ πλούσιος·

πλουτῶν διὰ τὸ ἀπὸ γραμματείας μεμαθητεῦ[ς]θαι τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν «ἐν παντὶ λόγῳ» τῷ παρὰ τῆς παλαιᾶς διαθήκης «καὶ ἐν πάσῃ γνώσει» τῇ περὶ τῆς καινῆς Χριστοῦ Ἰησοῦ διδαςκαλίας, καὶ τὸν πλοῦτον τοῦτον ἔχων ἀποκείμενον ἐν τῷ αὐτοῦ θησαυρῷ, ᾧ θησαυρίζει ὡς βασιλείᾳ μαθητευθεὶς τῶν οὐρανῶν «ἐν οὐρανῷ, ὅπου οὔτε σὴς ἀφανίζει, οὔτε κλέπται διορύσσουσι». Καὶ ἔστι γε ἀληθῶς ὁρίσασθαι περὶ τοῦ ὡς ἀποδεδώκαμενἐν οὐρανοῖς θησαυρίζοντος, ὅτι οὐδὲ εἷς σὴς τῶν παθῶν ἅψασθαι αὐτοῦ τῶν πνευματικῶν καὶ οὐρανίων δύναται χρημάτων. Σὴς δὲ τῶν παθῶν εἶπον λαβὼν ἀφορμὴν ἀπὸ τῶν Παροιμιῶν, ἐν αἷς γέγραπται· «Ὥσπερ [σὴς ἐν ἱματίῳ καὶ] ἐν ξύλῳ σκώληξ, οὕτως λύπη ἀνδρὸς βλάπτει καρδίαν»· σκώληξ γὰρ καὶ σής ἐστιν ἡ λύπη βλάπτουσα καρδίαν τὴν μὴ ἐν οὐρανοῖς καὶ τοῖς πνευματικοῖς ἔχουσαν τοὺς θησαυρούς, ἐν οἷς ἐάν τις θησαυρίζῃ, ἐπεὶ «ὅπου ὁ θησαυρός, ἐκεῖ καὶ ἡ καρδία», ἐν οὐρανοῖς ἔχει τὴν καρδίαν καὶ δι’ αὐτὴν λέγει· «Ἐὰν παρατάξηται ἐπ’ ἐμὲ παρεμβολή, οὐ φοβηθήσεται ἡ καρδία μου.» Οὕτω δὲ οὐδὲ κλέπται, περὶ ὧν εἶπεν ὁ σωτὴρ ὅτι «πάντες ὅσοι ἦλθον πρὸ ἐμοῦ κλέπται εἰσὶ καὶ λῃσταί», διορύσσειν δύνανται τὰ ἐν οὐρανοῖς τεθησαυρισμένα καὶ τὴν παροῦσαν αὐτοῖς καρδίαν καὶ διὰ τοῦτο λέγουσαν· «Συνήγειρε καὶ συνεκάθισεν ἡμᾶς ἐν τοῖς ἐπουρανίοις ἐν Χριστῷ» καὶ «ἡμῶν δὲ τὸ πολίτευμα ἐν οὐρανοῖς ὑπάρχει». Ἐπεὶ δὲ πᾶς γραμματεὺς μαθητευθεὶς τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν ὅμοιός ἐστιν ἀνθρώπῳ οἰκοδεσπότῃ, ὅστις προφέρει ἐκ τοῦ θησαυροῦ αὐτοῦ καινὰ καὶ παλαιά, δῆλον ὅτι καί, κατὰ τὴν καλουμένην τῆς προτάσεως ἀντιστροφήν, πᾶς ὅστις μὴ προφέρει ἐκ τοῦ θησαυροῦ αὐτοῦ καινὰ καὶ παλαιὰ οὐκ ἔστι γραμματεὺς μαθητευθεὶς τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν. Συνάγειν οὖν παντὶ τρόπῳ πειρατέον ἐν τῇ καρδίᾳ ἡμῶν, διὰ τοῦ προσέχειν «τῇ ἀναγνώσει, τῇ παρακλήσει, τῇ διδασκαλίᾳ» καὶ «ἐν τῷ νόμῳ κυρίου μελετᾶν ἡμέρας καὶ νυκτός», οὐ μόνον τὰ καινὰ τῶν εὐαγγελίων καὶ τῶν ἀποστόλων καὶ τῆς ἀποκαλύψεως αὐτῶν λόγια, ἀλλὰ καὶ παλαιὰ τοῦ «σκιὰν» ἔχοντος «τῶν μελλόντων ἀγαθῶν» νόμου καὶ τῶν ἀκολούθως αὐτοῖς προφητευσάντων προφητῶν.

πλουτῶν διὰ τὸ ἀπὸ γραμματείας μεμαθητεῦ[ς]θαι τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν «ἐν παντὶ λόγῳ» τῷ παρὰ τῆς παλαιᾶς διαθήκης «καὶ ἐν πάσῃ γνώσει» τῇ περὶ τῆς καινῆς Χριστοῦ Ἰησοῦ διδαςκαλίας, καὶ τὸν πλοῦτον τοῦτον ἔχων ἀποκείμενον ἐν τῷ αὐτοῦ θησαυρῷ, ᾧ θησαυρίζει ὡς βασιλείᾳ μαθητευθεὶς τῶν οὐρανῶν «ἐν οὐρανῷ, ὅπου οὔτε σὴς ἀφανίζει, οὔτε κλέπται διορύσσουσι». Καὶ ἔστι γε ἀληθῶς ὁρίσασθαι περὶ τοῦ ὡς ἀποδεδώκαμενἐν οὐρανοῖς θησαυρίζοντος, ὅτι οὐδὲ εἷς σὴς τῶν παθῶν ἅψασθαι αὐτοῦ τῶν πνευματικῶν καὶ οὐρανίων δύναται χρημάτων. Σὴς δὲ τῶν παθῶν εἶπον λαβὼν ἀφορμὴν ἀπὸ τῶν Παροιμιῶν, ἐν αἷς γέγραπται· «Ὥσπερ [σὴς ἐν ἱματίῳ καὶ] ἐν ξύλῳ σκώληξ, οὕτως λύπη ἀνδρὸς βλάπτει καρδίαν»· σκώληξ γὰρ καὶ σής ἐστιν ἡ λύπη βλάπτουσα καρδίαν τὴν μὴ ἐν οὐρανοῖς καὶ τοῖς πνευματικοῖς ἔχουσαν τοὺς θησαυρούς, ἐν οἷς ἐάν τις θησαυρίζῃ, ἐπεὶ «ὅπου ὁ θησαυρός, ἐκεῖ καὶ ἡ καρδία», ἐν οὐρανοῖς ἔχει τὴν καρδίαν καὶ δι’ αὐτὴν λέγει· «Ἐὰν παρατάξηται ἐπ’ ἐμὲ παρεμβολή, οὐ φοβηθήσεται ἡ καρδία μου.» Οὕτω δὲ οὐδὲ κλέπται, περὶ ὧν εἶπεν ὁ σωτὴρ ὅτι «πάντες ὅσοι ἦλθον πρὸ ἐμοῦ κλέπται εἰσὶ καὶ λῃσταί», διορύσσειν δύνανται τὰ ἐν οὐρανοῖς τεθησαυρισμένα καὶ τὴν παροῦσαν αὐτοῖς καρδίαν καὶ διὰ τοῦτο λέγουσαν· «Συνήγειρε καὶ συνεκάθισεν ἡμᾶς ἐν τοῖς ἐπουρανίοις ἐν Χριστῷ» καὶ «ἡμῶν δὲ τὸ πολίτευμα ἐν οὐρανοῖς ὑπάρχει». Ἐπεὶ δὲ πᾶς γραμματεὺς μαθητευθεὶς τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν ὅμοιός ἐστιν ἀνθρώπῳ οἰκοδεσπότῃ, ὅστις προφέρει ἐκ τοῦ θησαυροῦ αὐτοῦ καινὰ καὶ παλαιά, δῆλον ὅτι καί, κατὰ τὴν καλουμένην τῆς προτάσεως ἀντιστροφήν, πᾶς ὅστις μὴ προφέρει ἐκ τοῦ θησαυροῦ αὐτοῦ καινὰ καὶ παλαιὰ οὐκ ἔστι γραμματεὺς μαθητευθεὶς τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν. Συνάγειν οὖν παντὶ τρόπῳ πειρατέον ἐν τῇ καρδίᾳ ἡμῶν, διὰ τοῦ προσέχειν «τῇ ἀναγνώσει, τῇ παρακλήσει, τῇ διδασκαλίᾳ» καὶ «ἐν τῷ νόμῳ κυρίου μελετᾶν ἡμέρας καὶ νυκτός», οὐ μόνον τὰ καινὰ τῶν εὐαγγελίων καὶ τῶν ἀποστόλων καὶ τῆς ἀποκαλύψεως αὐτῶν λόγια, ἀλλὰ καὶ παλαιὰ τοῦ «σκιὰν» ἔχοντος «τῶν μελλόντων ἀγαθῶν» νόμου καὶ τῶν ἀκολούθως αὐτοῖς προφητευσάντων προφητῶν.

Συναχθήσεται δὲ ταῦτα, ἐπὰν καὶ ἀναγινώσκωμεν καὶ γινώσκωμεν καὶ μεμνημένοι τούτων «πνευματικὰ πνευματικοῖς» εὐκαίρως συγκρίνωμεν, οὐ τὰ ἀσύγκριτα πρὸς ἄλληλα συγκρίνοντες, ἀλλὰ συγκριτὰ καὶ ὁμοιότητά τινα ἔχοντα, λέξεως ταὐτὸν ταὐτὸν σημαινούσης καὶ νοημάτων καὶ δογμάτων, ἵν’ «ἐπὶ στόματος δύο ἢ τριῶν» ἢ καὶ πλειόνων «μαρτύρων» τῶν ἀπὸ τῆς γραφῆς στήσωμεν καὶ βεβαιώσωμεν «πᾶν ῥῆμα» τοῦ θεοῦ. Καὶ διὰ τούτων δὲ δυσωπητέον τοὺς ὅσον ἐφ’ ἑαυτοῖς τὴν θεότητα διαιροῦντας καὶ διακόπτοντας ἀπὸ τῶν παλαιῶν τὰ καινά, ὡς μακρὰν τυγχάνοντας τῆς πρὸς τὸν οἰκοδεσπότην ὁμοιώσεως, προφέροντα ἐκ τοῦ θησαυροῦ αὐτοῦ καινὰ καὶ παλαιά. Ἐπεὶ δὲ ὁ ὁμοιούμενός τινι ἕτερός ἐστι παρ’ ἐκεῖνον ᾧ ὁμοιοῦται, ἔσται ὁ μὲν μαθητευθεὶς τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν γραμματεὺς ὁ ὁμοιούμενος, ἕτερος δὲ παρὰ τοῦτον ὁ οἰκοδεσπότης, ὃς προφέρει ἐκ τοῦ θησαυροῦ αὐτοῦ καινὰ καὶ παλαιά· ὁ δὲ ὁμοιούμενος αὐτῷ, ὡς τοῦτον μιμούμενος, τὸ παραπλήσιον ποιεῖν βούλεται. Μήποτε οὖν ὁ μὲν οἰκοδεςπότης ἄνθρωπος αὐτός ἐστιν ὁ Ἰησοῦς προφέρων ἐκ τοῦ θησαυροῦ αὐτοῦ, κατὰ τὸν καιρὸν τῆς διδασκαλίας, καινὰ μὲν τὰ πνευματικὰ καὶ ἀεὶ ἀνακαινούμενα ὑπ’ αὐτοῦ ἐν τῷ ἔσω τῶν δικαίων ἀνθρώπῳ καὶ ἀεὶ ἀνακαινουμένῳ «ἡμέρᾳ καὶ ἡμέρᾳ», παλαιὰ δὲ τὰ «ἐν γράμμασιν ἐντετυπωμένα λίθοις» καὶ λιθίναις καρδίαις τοῦ παλαιοῦ ἀνθρώπου, ἵνα τῇ συγκρίσει τοῦ γράμματος καὶ τῇ παραστάσει τοῦ πνεύματος πλουτίσῃ τὸν μαθητευθέντα τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν γραμματέα καὶ ποιήσῃ ἑαυτῷ ὅμοιον, ἕως ὁ μαθητὴς «γένηται ὡς ὁ διδάσκαλος», μιμούμενος πρῶτον τὸν μιμητὴν τοῦ Χριστοῦ, μετὰ δὲ τοῦτον καὶ αὐτὸν [τὸν] Χριστὸν κατὰ τὸ εἰρημένον ὑπὸ τοῦ Παύλου· «Μιμηταί μου γίνεσθε, καθὼς κἀγὼ Χριστοῦ.» Δύναται δὲ καὶ ἁπλούστερον Ἰησοῦς ὁ οἰκοδεσπότης προφέρειν ἐκ τοῦ θησαυροῦ αὐτοῦ καινὰ μὲν τὴν εὐαγγελικὴν διδασκαλίαν, παλαιὰ δὲ τὴν σύγκρισιν τῶν ἀπὸ νόμου καὶ προφητῶν παραλαμβανομένων ῥητῶν, ὧν παραδείγματα ἔστιν ἐν τοῖς εὐαγγελίοις εὑρεῖν. Περὶ δὲ τούτων τῶν παλαιῶν καὶ καινῶν ἀκουστέον καὶ τοῦ πνευματικοῦ νόμου λέγοντος ἐν Λευϊτικῷ·

Συναχθήσεται δὲ ταῦτα, ἐπὰν καὶ ἀναγινώσκωμεν καὶ γινώσκωμεν καὶ μεμνημένοι τούτων «πνευματικὰ πνευματικοῖς» εὐκαίρως συγκρίνωμεν, οὐ τὰ ἀσύγκριτα πρὸς ἄλληλα συγκρίνοντες, ἀλλὰ συγκριτὰ καὶ ὁμοιότητά τινα ἔχοντα, λέξεως ταὐτὸν ταὐτὸν σημαινούσης καὶ νοημάτων καὶ δογμάτων, ἵν’ «ἐπὶ στόματος δύο ἢ τριῶν» ἢ καὶ πλειόνων «μαρτύρων» τῶν ἀπὸ τῆς γραφῆς στήσωμεν καὶ βεβαιώσωμεν «πᾶν ῥῆμα» τοῦ θεοῦ. Καὶ διὰ τούτων δὲ δυσωπητέον τοὺς ὅσον ἐφ’ ἑαυτοῖς τὴν θεότητα διαιροῦντας καὶ διακόπτοντας ἀπὸ τῶν παλαιῶν τὰ καινά, ὡς μακρὰν τυγχάνοντας τῆς πρὸς τὸν οἰκοδεσπότην ὁμοιώσεως, προφέροντα ἐκ τοῦ θησαυροῦ αὐτοῦ καινὰ καὶ παλαιά. Ἐπεὶ δὲ ὁ ὁμοιούμενός τινι ἕτερός ἐστι παρ’ ἐκεῖνον ᾧ ὁμοιοῦται, ἔσται ὁ μὲν μαθητευθεὶς τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν γραμματεὺς ὁ ὁμοιούμενος, ἕτερος δὲ παρὰ τοῦτον ὁ οἰκοδεσπότης, ὃς προφέρει ἐκ τοῦ θησαυροῦ αὐτοῦ καινὰ καὶ παλαιά· ὁ δὲ ὁμοιούμενος αὐτῷ, ὡς τοῦτον μιμούμενος, τὸ παραπλήσιον ποιεῖν βούλεται. Μήποτε οὖν ὁ μὲν οἰκοδεςπότης ἄνθρωπος αὐτός ἐστιν ὁ Ἰησοῦς προφέρων ἐκ τοῦ θησαυροῦ αὐτοῦ, κατὰ τὸν καιρὸν τῆς διδασκαλίας, καινὰ μὲν τὰ πνευματικὰ καὶ ἀεὶ ἀνακαινούμενα ὑπ’ αὐτοῦ ἐν τῷ ἔσω τῶν δικαίων ἀνθρώπῳ καὶ ἀεὶ ἀνακαινουμένῳ «ἡμέρᾳ καὶ ἡμέρᾳ», παλαιὰ δὲ τὰ «ἐν γράμμασιν ἐντετυπωμένα λίθοις» καὶ λιθίναις καρδίαις τοῦ παλαιοῦ ἀνθρώπου, ἵνα τῇ συγκρίσει τοῦ γράμματος καὶ τῇ παραστάσει τοῦ πνεύματος πλουτίσῃ τὸν μαθητευθέντα τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν γραμματέα καὶ ποιήσῃ ἑαυτῷ ὅμοιον, ἕως ὁ μαθητὴς «γένηται ὡς ὁ διδάσκαλος», μιμούμενος πρῶτον τὸν μιμητὴν τοῦ Χριστοῦ, μετὰ δὲ τοῦτον καὶ αὐτὸν [τὸν] Χριστὸν κατὰ τὸ εἰρημένον ὑπὸ τοῦ Παύλου· «Μιμηταί μου γίνεσθε, καθὼς κἀγὼ Χριστοῦ.» Δύναται δὲ καὶ ἁπλούστερον Ἰησοῦς ὁ οἰκοδεσπότης προφέρειν ἐκ τοῦ θησαυροῦ αὐτοῦ καινὰ μὲν τὴν εὐαγγελικὴν διδασκαλίαν, παλαιὰ δὲ τὴν σύγκρισιν τῶν ἀπὸ νόμου καὶ προφητῶν παραλαμβανομένων ῥητῶν, ὧν παραδείγματα ἔστιν ἐν τοῖς εὐαγγελίοις εὑρεῖν. Περὶ δὲ τούτων τῶν παλαιῶν καὶ καινῶν ἀκουστέον καὶ τοῦ πνευματικοῦ νόμου λέγοντος ἐν Λευϊτικῷ·

«Καὶ φάγεσθε παλαιὰ καὶ παλαιὰ παλαιῶν, καὶ παλαιὰ ἐκ προσώπου νέων ἐξοίσετε· καὶ θήσω τὴν σκηνήν μου ἐν ὑμῖν»· ἐσθίομεν γὰρ ἐν εὐλογίᾳ τὰ παλαιά, τοὺς προφητικοὺς λόγους, καὶ τούτων τῶν παλαιῶν τὰ παλαιά, τοὺς νομικούς, καὶ ἐλθόντων τῶν νέων καὶ εὐαγγελικῶν βιοῦντες κατὰ τὸ εὐαγγέλιον τὰ παλαιὰ τοῦ γράμματος ἐκ προσώπου νέων ἐκφέρομεν, καὶ τίθησι τὴν ἑαυτοῦ σκηνὴν ἐν ἡμῖν πληρῶν ἣν εἶπεν ἐπαγγελίαν· «Ἐνοικήσω καὶ ἐμπεριπατήσω ἐν αὐτοῖς.» Καὶ ἐγένετο, ὅτε ἐτέλεσεν ὁ Ἰησοῦς τὰς παραβολὰς ταύτας, μετῆρεν ἐκεῖθεν. Καὶ ἐλθὼν εἰς τὴν πατρίδα αὐτοῦ [, []] . Ἐπεὶ ἐν τοῖς ἀνωτέρω ἐξητάσαμεν μήποτε τὰ μὲν τοῖς ὄχλοις λελαλημένα παραβολαὶ ἦσαν, τὰ δὲ τοῖς μαθηταῖς ὁμοιότητες, καὶ τὰς εἰς τοῦτο ὑποπεσούσας παρατηρήσεις ἐξεθέμεθα, ὡς οἶμαι, οὐκ εὐκαταφρονήτους τυγχανούσας, χρὴ εἰδέναι ὅτι δόξει ἐκείνοις πᾶσιν ἐναντιοῦσθαι τὸ ἐπιλέγεσθαι οὐκ ἐπὶ ταῖς παραβολαῖς μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ ταῖς ὡς ἐξεδώκαμενὁμοιότησι τὸ καὶ ἐγένετο, ὅτε ἐτέλεσεν ὁ Ἰησοῦς τὰς παραβολὰς ταύτας, μετῆρεν ἐκεῖθεν. Ζητοῦμεν οὖν πότερον ἐκεῖνα πάντα ἀθετητέον, ἢ δύο γένη παραβολῶν λεκτέον, τῶν τε τοῖς ὄχλοις λαλουμένων καὶ τῶν τοῖς μαθηταῖς ἐπαγγελλομένων, ἢ καὶ ὁμώνυμον τὸ τῆς παραβολῆς ὄνομα νομιστέον ἢ τὸ ἐγένετο ὅτε ἐτέλεσεν ὁ Ἰησοῦς τὰς παραβολὰς ταύτας ἐπὶ τὰς ἀνωτέρω παραβολὰς μόνας τὰς πρὸ τῶν ὁμοιώσεων ἀνακτέον. Διὰ γὰρ τὸ «ὑμῖν δέδοται γνῶναι τὰ μυστήρια τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν, τοῖς δὲ λοιποῖς ἐν παραβολαῖς», οὐχ οἷόν τε λέγειν τοῖς μαθηταῖς ἅτε οὐκ οὖσι τῶν ἔξω ἐν παραβολαῖς ἐκείναις τὸν σωτῆρα λελαληκέναι. Τούτῳ δὲ ἀκολουθεῖ ἤτοι τὸ ἐγένετο, ὅτε ἐτέλεσεν ὁ Ἰησοῦς τὰς παραβολὰς ταύτας, μετῆρεν ἐκεῖθεν ἀναφέρεσθαι ἐπὶ τὰς ἀνωτάτω εἰρημένας παραβολάς, ἢ ὁμώνυμον εἶναι τὸ τῆς παραβολῆς ὄνομα, ἢ δύο γένη εἶναι παραβολῶν, ἢ μηδ’ ὅλως εἶναι παραβολὰς ἃ ὠνομάσαμεν ὁμοιώσεις. Πρόσχες δὲ ὅτι ἔξω τῆς πατρίδος αὐτοῦ λέγει τὰς παραβολὰς ἃς ὅτε ἐτέλεσε, μετῆρεν ἐκεῖθεν, καὶ ἐλθὼν εἰς τὴν πατρίδα αὐτοῦ ἐδίδασκεν αὐτοὺς ἐν τῇ συναγωγῇ αὐτῶν. Καὶ ὁ Μᾶρκος δέ φησι·

«Καὶ φάγεσθε παλαιὰ καὶ παλαιὰ παλαιῶν, καὶ παλαιὰ ἐκ προσώπου νέων ἐξοίσετε· καὶ θήσω τὴν σκηνήν μου ἐν ὑμῖν»· ἐσθίομεν γὰρ ἐν εὐλογίᾳ τὰ παλαιά, τοὺς προφητικοὺς λόγους, καὶ τούτων τῶν παλαιῶν τὰ παλαιά, τοὺς νομικούς, καὶ ἐλθόντων τῶν νέων καὶ εὐαγγελικῶν βιοῦντες κατὰ τὸ εὐαγγέλιον τὰ παλαιὰ τοῦ γράμματος ἐκ προσώπου νέων ἐκφέρομεν, καὶ τίθησι τὴν ἑαυτοῦ σκηνὴν ἐν ἡμῖν πληρῶν ἣν εἶπεν ἐπαγγελίαν· «Ἐνοικήσω καὶ ἐμπεριπατήσω ἐν αὐτοῖς.» Καὶ ἐγένετο, ὅτε ἐτέλεσεν ὁ Ἰησοῦς τὰς παραβολὰς ταύτας, μετῆρεν ἐκεῖθεν. Καὶ ἐλθὼν εἰς τὴν πατρίδα αὐτοῦ [, []] . Ἐπεὶ ἐν τοῖς ἀνωτέρω ἐξητάσαμεν μήποτε τὰ μὲν τοῖς ὄχλοις λελαλημένα παραβολαὶ ἦσαν, τὰ δὲ τοῖς μαθηταῖς ὁμοιότητες, καὶ τὰς εἰς τοῦτο ὑποπεσούσας παρατηρήσεις ἐξεθέμεθα, ὡς οἶμαι, οὐκ εὐκαταφρονήτους τυγχανούσας, χρὴ εἰδέναι ὅτι δόξει ἐκείνοις πᾶσιν ἐναντιοῦσθαι τὸ ἐπιλέγεσθαι οὐκ ἐπὶ ταῖς παραβολαῖς μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ ταῖς ὡς ἐξεδώκαμενὁμοιότησι τὸ καὶ ἐγένετο, ὅτε ἐτέλεσεν ὁ Ἰησοῦς τὰς παραβολὰς ταύτας, μετῆρεν ἐκεῖθεν. Ζητοῦμεν οὖν πότερον ἐκεῖνα πάντα ἀθετητέον, ἢ δύο γένη παραβολῶν λεκτέον, τῶν τε τοῖς ὄχλοις λαλουμένων καὶ τῶν τοῖς μαθηταῖς ἐπαγγελλομένων, ἢ καὶ ὁμώνυμον τὸ τῆς παραβολῆς ὄνομα νομιστέον ἢ τὸ ἐγένετο ὅτε ἐτέλεσεν ὁ Ἰησοῦς τὰς παραβολὰς ταύτας ἐπὶ τὰς ἀνωτέρω παραβολὰς μόνας τὰς πρὸ τῶν ὁμοιώσεων ἀνακτέον. Διὰ γὰρ τὸ «ὑμῖν δέδοται γνῶναι τὰ μυστήρια τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν, τοῖς δὲ λοιποῖς ἐν παραβολαῖς», οὐχ οἷόν τε λέγειν τοῖς μαθηταῖς ἅτε οὐκ οὖσι τῶν ἔξω ἐν παραβολαῖς ἐκείναις τὸν σωτῆρα λελαληκέναι. Τούτῳ δὲ ἀκολουθεῖ ἤτοι τὸ ἐγένετο, ὅτε ἐτέλεσεν ὁ Ἰησοῦς τὰς παραβολὰς ταύτας, μετῆρεν ἐκεῖθεν ἀναφέρεσθαι ἐπὶ τὰς ἀνωτάτω εἰρημένας παραβολάς, ἢ ὁμώνυμον εἶναι τὸ τῆς παραβολῆς ὄνομα, ἢ δύο γένη εἶναι παραβολῶν, ἢ μηδ’ ὅλως εἶναι παραβολὰς ἃ ὠνομάσαμεν ὁμοιώσεις. Πρόσχες δὲ ὅτι ἔξω τῆς πατρίδος αὐτοῦ λέγει τὰς παραβολὰς ἃς ὅτε ἐτέλεσε, μετῆρεν ἐκεῖθεν, καὶ ἐλθὼν εἰς τὴν πατρίδα αὐτοῦ ἐδίδασκεν αὐτοὺς ἐν τῇ συναγωγῇ αὐτῶν. Καὶ ὁ Μᾶρκος δέ φησι·

«Καὶ ἦλθεν εἰς τὴν πατρίδα αὐτοῦ καὶ ἀκολουθοῦσιν αὐτῷ οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ.» Ζητητέον οὖν καὶ κατὰ τὴν λέξιν, πότερον Νάζαρα λέγει τὴν πατρίδα αὐτοῦ ἢ Βηθλεέμ· Νάζαρα μὲν διὰ τὸ «Ναζωραῖος κληθήσεται», Βηθλεὲμ δὲ ἐπεὶ ἐν αὐτῇ γεγένηται. Ἔτι δὲ ἐφίστημι μήποτε δυνάμενοι οἱ εὐαγγελισταὶ εἰπεῖν· ἐλθὼν εἰς Βηθλεὲμ ἢ ἐλθὼν εἰς Νάζαρα, τοῦτο μὲν οὐ πεποιήκασι, πατρίδα δὲ ὠνομάκασι διά τι μυστικῶς ἐν τῷ τόπῳ περὶ τῆς πατρίδος αὐτοῦ δηλούμενον ὅλης [οὔσης] τῆς Ἰουδαίας, ἐν ᾗ ἠτίμωται κατὰ τὸ οὐκ ἔστι προφήτης ἄτιμος εἰ μὴ ἐν τῇ πατρίδι αὐτοῦ. Καὶ ἐάν τις κατανοήσῃ Ἰησοῦν Χριστὸν «Ἰουδαίοις μὲν σκάνδαλον», παρ’ οἷς μέχρι τοῦ νῦν διώκεται, ἐν δὲ τοῖς ἔθνεσι κηρυσσόμενον καὶ πεπιστευμένονἕως γὰρ πάσης τῆς γῆς ἔδραμεν ὁ λόγος αὐτοῦ, ὄψεται ὅτι Ἰησοῦς ἐν μὲν τῇ ἰδίᾳ πατρίδι τιμὴν οὐκ εἶχε, παρὰ δὲ τοῖς ξένοις «τῶν διαθηκῶν» τιμᾶται, τοῖς ἔθνεσι. Τίνα δὲ διδάσκων ἔλεγεν ἐν τῇ συναγωγῇ αὐτῶν, οὐκ ἀναγεγράφασιν οἱ εὐαγγελισταί, ἀλλ’ ὅτι τηλικαῦτα καὶ τοιαῦτα ἦν, ὥστε ἐκπλήττεσθαι πάντας· καὶ εἰκὸς ὅτι ὑπὲρ γραφὴν ἦν τὰ εἰρημένα. Πλὴν ἐν τῇ συναγωγῇ αὐτῶν ἐδίδασκεν, οὐ σχιζόμενος ἀπ’ αὐτῆς οὐδὲ ἀθετῶν αὐτήν. Τὸ δὲ τούτῳ πόθεν ἡ σοφία αὕτη; πλείονα σαφῶς ἐμφαίνει καὶ ἐξαίρετον σοφίαν τῶν λόγων τοῦ Ἰησοῦ, ἀξίαν τοῦ «καὶ ἰδοὺ πλεῖον Σολομῶντος ὧδε». Καὶ δυνάμεις μείζους ἐποίει τῶν ἐν Ἠλίᾳ καὶ ἐν Ἐλισσαίῳ καὶ ἔτι πρότερον ἐν Μωσῇ καὶ Ἰησοῦ τοῦ Ναυῆ. Ἔλεγον δὲ οἱ θαυμάζοντες, οὐκ εἰδότες αὐτὸν παρθένου υἱόν, οὐδὲ πιςτεύοντες, εἰ καὶ ἐλέγετο, ἀλλ’ ὑπολαμβάνοντες εἶναι Ἰωσὴφ τοῦ τέκτονος· Οὐχ οὗτός ἐστιν ὁ τοῦ τέκτονος υἱός; Καὶ ὅλην γε τὴν φαινομένην αὐτοῦ ἐγγυτάτω συγγένειαν ἐξευτελίζοντες ἔφασκον τὸ οὐχ ἡ μήτηρ αὐτοῦ λέγεται Μαριὰμ καὶ οἱ ἀδελφοὶ αὐτοῦ Ἰάκωβος καὶ Ἰωσὴφ καὶ Σίμων καὶ Ἰούδας; Καὶ αἱ ἀδελφαὶ αὐτοῦ οὐχὶ πᾶσαι πρὸς ἡμᾶς εἰσιν; Ὤιοντο οὖν αὐτὸν εἶναι Ἰωσὴφ καὶ Μαρίας υἱόν. Τοὺς δὲ ἀδελφοὺς Ἰησοῦ φασί τινες εἶναι, ἐκ παραδόσεως ὁρμώμενοι τοῦ ἐπιγεγραμμένου κατὰ Πέτρον εὐαγγελίου ἢ τῆς βίβλου Ἰακώβου, υἱοὺς Ἰωσὴφ ἐκ προτέρας γυναικὸς συνῳκηκυίας αὐτῷ πρὸ τῆς Μαρίας.

«Καὶ ἦλθεν εἰς τὴν πατρίδα αὐτοῦ καὶ ἀκολουθοῦσιν αὐτῷ οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ.» Ζητητέον οὖν καὶ κατὰ τὴν λέξιν, πότερον Νάζαρα λέγει τὴν πατρίδα αὐτοῦ ἢ Βηθλεέμ· Νάζαρα μὲν διὰ τὸ «Ναζωραῖος κληθήσεται», Βηθλεὲμ δὲ ἐπεὶ ἐν αὐτῇ γεγένηται. Ἔτι δὲ ἐφίστημι μήποτε δυνάμενοι οἱ εὐαγγελισταὶ εἰπεῖν· ἐλθὼν εἰς Βηθλεὲμ ἢ ἐλθὼν εἰς Νάζαρα, τοῦτο μὲν οὐ πεποιήκασι, πατρίδα δὲ ὠνομάκασι διά τι μυστικῶς ἐν τῷ τόπῳ περὶ τῆς πατρίδος αὐτοῦ δηλούμενον ὅλης [οὔσης] τῆς Ἰουδαίας, ἐν ᾗ ἠτίμωται κατὰ τὸ οὐκ ἔστι προφήτης ἄτιμος εἰ μὴ ἐν τῇ πατρίδι αὐτοῦ. Καὶ ἐάν τις κατανοήσῃ Ἰησοῦν Χριστὸν «Ἰουδαίοις μὲν σκάνδαλον», παρ’ οἷς μέχρι τοῦ νῦν διώκεται, ἐν δὲ τοῖς ἔθνεσι κηρυσσόμενον καὶ πεπιστευμένονἕως γὰρ πάσης τῆς γῆς ἔδραμεν ὁ λόγος αὐτοῦ, ὄψεται ὅτι Ἰησοῦς ἐν μὲν τῇ ἰδίᾳ πατρίδι τιμὴν οὐκ εἶχε, παρὰ δὲ τοῖς ξένοις «τῶν διαθηκῶν» τιμᾶται, τοῖς ἔθνεσι. Τίνα δὲ διδάσκων ἔλεγεν ἐν τῇ συναγωγῇ αὐτῶν, οὐκ ἀναγεγράφασιν οἱ εὐαγγελισταί, ἀλλ’ ὅτι τηλικαῦτα καὶ τοιαῦτα ἦν, ὥστε ἐκπλήττεσθαι πάντας· καὶ εἰκὸς ὅτι ὑπὲρ γραφὴν ἦν τὰ εἰρημένα. Πλὴν ἐν τῇ συναγωγῇ αὐτῶν ἐδίδασκεν, οὐ σχιζόμενος ἀπ’ αὐτῆς οὐδὲ ἀθετῶν αὐτήν. Τὸ δὲ τούτῳ πόθεν ἡ σοφία αὕτη; πλείονα σαφῶς ἐμφαίνει καὶ ἐξαίρετον σοφίαν τῶν λόγων τοῦ Ἰησοῦ, ἀξίαν τοῦ «καὶ ἰδοὺ πλεῖον Σολομῶντος ὧδε». Καὶ δυνάμεις μείζους ἐποίει τῶν ἐν Ἠλίᾳ καὶ ἐν Ἐλισσαίῳ καὶ ἔτι πρότερον ἐν Μωσῇ καὶ Ἰησοῦ τοῦ Ναυῆ. Ἔλεγον δὲ οἱ θαυμάζοντες, οὐκ εἰδότες αὐτὸν παρθένου υἱόν, οὐδὲ πιςτεύοντες, εἰ καὶ ἐλέγετο, ἀλλ’ ὑπολαμβάνοντες εἶναι Ἰωσὴφ τοῦ τέκτονος· Οὐχ οὗτός ἐστιν ὁ τοῦ τέκτονος υἱός; Καὶ ὅλην γε τὴν φαινομένην αὐτοῦ ἐγγυτάτω συγγένειαν ἐξευτελίζοντες ἔφασκον τὸ οὐχ ἡ μήτηρ αὐτοῦ λέγεται Μαριὰμ καὶ οἱ ἀδελφοὶ αὐτοῦ Ἰάκωβος καὶ Ἰωσὴφ καὶ Σίμων καὶ Ἰούδας; Καὶ αἱ ἀδελφαὶ αὐτοῦ οὐχὶ πᾶσαι πρὸς ἡμᾶς εἰσιν; Ὤιοντο οὖν αὐτὸν εἶναι Ἰωσὴφ καὶ Μαρίας υἱόν. Τοὺς δὲ ἀδελφοὺς Ἰησοῦ φασί τινες εἶναι, ἐκ παραδόσεως ὁρμώμενοι τοῦ ἐπιγεγραμμένου κατὰ Πέτρον εὐαγγελίου ἢ τῆς βίβλου Ἰακώβου, υἱοὺς Ἰωσὴφ ἐκ προτέρας γυναικὸς συνῳκηκυίας αὐτῷ πρὸ τῆς Μαρίας.

Οἱ δὲ ταῦτα λέγοντες τὸ ἀξίωμα τῆς Μαρίας ἐν παρθενίᾳ τηρεῖν μέχρι τέλους βούλονται, ἵνα μὴ τὸ κριθὲν ἐκεῖνο σῶμα διακονήσασθαι τῷ εἰπόντι λόγῳ· «Πνεῦμα ἅγιον ἐπελεύσεται ἐπί σε καὶ δύναμις ὑψίστου ἐπισκιάσει σοι», γνῷ κοίτην ἀνδρὸς μετὰ τὸ ἐπελθεῖν ἐν αὐτῇ πνεῦμα ἅγιον καὶ τὴν ἐπεσκιακυῖαν αὐτῇ δύναμιν ἐξ ὕψους. Καὶ οἶμαι λόγον ἔχειν ἀνδρῶν μὲν καθαρότητος τῆς ἐν ἁγνείᾳ ἀπαρχὴν γεγονέναι τὸν Ἰησοῦν, γυναικῶν δὲ τὴν Μαρίαν· οὐ γὰρ εὔφημον ἄλλῃ παρ’ ἐκείνην τὴν ἀπαρχὴν τῆς παρθενίας ἐπιγράψασθαι. Ἰάκωβος δέ ἐστιν οὗτος ὃν λέγει Παῦλος ἰδεῖν ἐν τῇ πρὸς Γαλάτας ἐπιστολῇ εἰπών· «Ἕτερον δὲ τῶν ἀποστόλων οὐκ εἶδον, εἰ μὴ Ἰάκωβον τὸν ἀδελφὸν τοῦ κυρίου.» Ἐπὶ τοσοῦτον δὲ διέλαμψεν οὗτος ὁ Ἰάκωβος ἐν τῷ λαῷ ἐπὶ δικαιοσύνῃ ὡς Φλάβιον Ἰώσηπον ἀναγράψαντα ἐν εἴκοσι βιβλίοις τὴν Ἰουδαϊκὴν ἀρχαιολογίαν, τὴν αἰτίαν παραστῆσαι βουλόμενον τοῦ τὰ τοσαῦτα πεπονθέναι τὸν λαὸν ὡς καὶ τὸν ναὸν κατασκαφῆναι, εἰρηκέναι κατὰ μῆνιν θεοῦ ταῦτα αὐτοῖς ἀπηντηκέναι διὰ τὰ εἰς Ἰάκωβον τὸν ἀδελφὸν Ἰησοῦ τοῦ λεγομένου Χριστοῦ ὑπ’ αὐτῶν τετολμημένα. Καὶ «τὸ θαυμαστόν ἐστιν» ὅτι, τὸν Ἰησοῦν ἡμῶν οὐ καταδεξάμενος εἶναι Χριστόν, οὐδὲν ἧττον Ἰακώβῳ δικαιοσύνην ἐμαρτύρησε τοσαύτην. Λέγει δὲ ὅτι καὶ ὁ λαὸς ταῦτα ἐνόμιζε διὰ τὸν Ἰάκωβον πεπονθέναι. Καὶ Ἰούδας ἔγραψεν ἐπιστολὴν ὀλιγόστιχον μέν, πεπληρωμένην δὲ τῶν τῆς οὐρανίου χάριτος ἐρρωμένων λόγων· ὅστις ἐν τῷ προοιμίῳ εἴρηκεν· «Ἰούδας Ἰησοῦ Χριστοῦ δοῦλος, ἀδελφὸς δὲ Ἰακώβου.» Περὶ δὲ Ἰωσὴφ καὶ Σίμωνος ἡμεῖς οὐδὲν ἱστορήσαμεν. Τὸ δὲ καὶ αἱ ἀδελφαὶ αὐτοῦ οὐχὶ πᾶσαι πρὸς ἡμᾶς εἰσι; δοκεῖ μοι τοιοῦτόν τι σημαίνειν· τὰ ἡμέτερα φρονοῦσιν οὐ τὰ τοῦ Ἰησοῦ, καὶ οὐδὲν ξένον ἔχουσιν ἐξαιρέτου συνέσεως ὡς ὁ Ἰησοῦς. Μήποτε δὲ ἐμφαίνεται διὰ τούτων ἐπαπόρησις περὶ τοῦ μηδὲ ἄνθρωπον εἶναι, ἀλλά τι θειότερον τὸν Ἰησοῦν, υἱὸν μὲν ὄντα, ὡς ὑπελάμβανον, Ἰωσὴφ καὶ Μαρίας, ἀδελφὸν δὲ τεσσάρων [ἀρρένων], οὐδὲν δ’ ἧττον καὶ ἑτέρων θηλειῶν, καὶ μηδὲν ἔχοντά τινι τῶν ἐκ γένους παραπλήσιον μηδ’ ἐκ παιδεύσεως καὶ διδασκαλίας ἐπὶ τοσοῦτον σοφίας καὶ δυνάμεως ἐληλακότα. Καὶ γὰρ ἀλλαχοῦ λέγουσι· «Πῶς οὗτος γράμματα οἶδε μὴ μεμαθηκώς;» ὧν παραπλήσιόν ἐστι καὶ τὸ ἐνταῦθα λεγόμενον.

Οἱ δὲ ταῦτα λέγοντες τὸ ἀξίωμα τῆς Μαρίας ἐν παρθενίᾳ τηρεῖν μέχρι τέλους βούλονται, ἵνα μὴ τὸ κριθὲν ἐκεῖνο σῶμα διακονήσασθαι τῷ εἰπόντι λόγῳ· «Πνεῦμα ἅγιον ἐπελεύσεται ἐπί σε καὶ δύναμις ὑψίστου ἐπισκιάσει σοι», γνῷ κοίτην ἀνδρὸς μετὰ τὸ ἐπελθεῖν ἐν αὐτῇ πνεῦμα ἅγιον καὶ τὴν ἐπεσκιακυῖαν αὐτῇ δύναμιν ἐξ ὕψους. Καὶ οἶμαι λόγον ἔχειν ἀνδρῶν μὲν καθαρότητος τῆς ἐν ἁγνείᾳ ἀπαρχὴν γεγονέναι τὸν Ἰησοῦν, γυναικῶν δὲ τὴν Μαρίαν· οὐ γὰρ εὔφημον ἄλλῃ παρ’ ἐκείνην τὴν ἀπαρχὴν τῆς παρθενίας ἐπιγράψασθαι. Ἰάκωβος δέ ἐστιν οὗτος ὃν λέγει Παῦλος ἰδεῖν ἐν τῇ πρὸς Γαλάτας ἐπιστολῇ εἰπών· «Ἕτερον δὲ τῶν ἀποστόλων οὐκ εἶδον, εἰ μὴ Ἰάκωβον τὸν ἀδελφὸν τοῦ κυρίου.» Ἐπὶ τοσοῦτον δὲ διέλαμψεν οὗτος ὁ Ἰάκωβος ἐν τῷ λαῷ ἐπὶ δικαιοσύνῃ ὡς Φλάβιον Ἰώσηπον ἀναγράψαντα ἐν εἴκοσι βιβλίοις τὴν Ἰουδαϊκὴν ἀρχαιολογίαν, τὴν αἰτίαν παραστῆσαι βουλόμενον τοῦ τὰ τοσαῦτα πεπονθέναι τὸν λαὸν ὡς καὶ τὸν ναὸν κατασκαφῆναι, εἰρηκέναι κατὰ μῆνιν θεοῦ ταῦτα αὐτοῖς ἀπηντηκέναι διὰ τὰ εἰς Ἰάκωβον τὸν ἀδελφὸν Ἰησοῦ τοῦ λεγομένου Χριστοῦ ὑπ’ αὐτῶν τετολμημένα. Καὶ «τὸ θαυμαστόν ἐστιν» ὅτι, τὸν Ἰησοῦν ἡμῶν οὐ καταδεξάμενος εἶναι Χριστόν, οὐδὲν ἧττον Ἰακώβῳ δικαιοσύνην ἐμαρτύρησε τοσαύτην. Λέγει δὲ ὅτι καὶ ὁ λαὸς ταῦτα ἐνόμιζε διὰ τὸν Ἰάκωβον πεπονθέναι. Καὶ Ἰούδας ἔγραψεν ἐπιστολὴν ὀλιγόστιχον μέν, πεπληρωμένην δὲ τῶν τῆς οὐρανίου χάριτος ἐρρωμένων λόγων· ὅστις ἐν τῷ προοιμίῳ εἴρηκεν· «Ἰούδας Ἰησοῦ Χριστοῦ δοῦλος, ἀδελφὸς δὲ Ἰακώβου.» Περὶ δὲ Ἰωσὴφ καὶ Σίμωνος ἡμεῖς οὐδὲν ἱστορήσαμεν. Τὸ δὲ καὶ αἱ ἀδελφαὶ αὐτοῦ οὐχὶ πᾶσαι πρὸς ἡμᾶς εἰσι; δοκεῖ μοι τοιοῦτόν τι σημαίνειν· τὰ ἡμέτερα φρονοῦσιν οὐ τὰ τοῦ Ἰησοῦ, καὶ οὐδὲν ξένον ἔχουσιν ἐξαιρέτου συνέσεως ὡς ὁ Ἰησοῦς. Μήποτε δὲ ἐμφαίνεται διὰ τούτων ἐπαπόρησις περὶ τοῦ μηδὲ ἄνθρωπον εἶναι, ἀλλά τι θειότερον τὸν Ἰησοῦν, υἱὸν μὲν ὄντα, ὡς ὑπελάμβανον, Ἰωσὴφ καὶ Μαρίας, ἀδελφὸν δὲ τεσσάρων [ἀρρένων], οὐδὲν δ’ ἧττον καὶ ἑτέρων θηλειῶν, καὶ μηδὲν ἔχοντά τινι τῶν ἐκ γένους παραπλήσιον μηδ’ ἐκ παιδεύσεως καὶ διδασκαλίας ἐπὶ τοσοῦτον σοφίας καὶ δυνάμεως ἐληλακότα. Καὶ γὰρ ἀλλαχοῦ λέγουσι· «Πῶς οὗτος γράμματα οἶδε μὴ μεμαθηκώς;» ὧν παραπλήσιόν ἐστι καὶ τὸ ἐνταῦθα λεγόμενον.

Πλὴν οἱ λέγοντες ταῦτα καὶ ἐπὶ τοσοῦτον ἐπαποροῦντες καὶ ἐκπλησσόμενοι οὐκ ἐπίστευον μέν, ἐσκανδαλίζοντο δὲ ἐν αὐτῷ, ὡσεὶ τοὺς ὀφθαλμοὺς τῆς διανοίας κρατούμενοι ὑπὸ δυνάμεων ἃς ἔμελλεν ἐν τῷ καιρῷ τοῦ πάθους θριαμβεύειν ἐν τῷ ξύλῳ. Ὁ δὲ Ἰησοῦς εἶπεν αὐτοῖς· Οὐκ ἔστι προφήτης ἄτιμος εἰ μὴ ἐν τῇ πατρίδι αὐτοῦ. Ζητητέον πότερον καθολικῶς ἴσον δύναται ἐπὶ πάντα προφήτην ἀναφερόμενον τὸ λεγόμενον, ὡς ἑκάστου τῶν προφητῶν ἐν τῇ ἰδίᾳ πατρίδι ἀτιμωθέντος μόνῃοὐ παντὸς τοῦ ἀτιμωθέντος ἐν τῇ πατρίδι ἀτιμωθέντος, ἢ διὰ τὸ ἑνικῶς εἰρῆσθαι περὶ ἑνὸς ταῦτα λέλεκται. Εἰ μὲν οὖν περὶ ἑνὸς ταῦτα λέγεται, ἀρκεῖ τὰ εἰρημένα, ἀναφερόντων ἡμῶν τὸ γεγραμμένον εἰς τὸν σωτῆρα. Εἰ δὲ καθολικόν ἐστιν, ἀπὸ μὲν τῆς ἱστορίας οὐκ ἀληθέςοὔτε γὰρ Ἠλίας ἐν Θεσβὼν τῆς Γαλαὰδ ἠτιμώθη οὔτε Ἐλισσαῖος ἐν Ἐβαλμαουλὰ οὔτε [ὁ] Σαμουὴλ ἐν Ἀρμαθαὶ̈μ οὔθ’ Ἱερεμίας ἐν Ἀναθώθ, τροπολογούμενον δὲ καὶ πάνυ ἀληθές. Χρὴ γὰρ πατρίδα νομίζειν αὐτῶν τὴν Ἰουδαίαν καὶ συγγενεῖς τὸν Ἰσραὴλ ἐκεῖνον, οἰκίαν δὲ τάχα τὸ σῶμα· ἠτιμώθησαν γὰρ πάντες ἐν τῇ Ἰουδαίᾳ ὑπὸ τοῦ «κατὰ σάρκα» Ἰσραὴλ ἔτι ὄντες ἐν τῷ σώματι, ὡς ἐν ταῖς τῶν ἀποστόλων Πράξεσι γέγραπται ἐν ἐλεγμῷ λεγόμενον πρὸς τὸν λαόν· «Τίνα γὰρ τῶν προφητῶν οὐκ ἐδίωξαν οἱ πατέρες ὑμῶν; [καὶ ἀπέκτειναν] τοὺς προκαταγγείλαντας περὶ τῆς ἐλεύσεως τοῦ δικαίου;» Παρὰ δὲ τῷ Παύλῳ ἐν τῇ πρὸς Θεσσαλονικεῖς προτέρᾳ τὰ ὅμοια λέλεκται· «Ὑμεῖς δὲ μιμηταὶ ἐγενήθητε, ἀδελφοί, τῶν ἐκκλησιῶν τοῦ θεοῦ τῶν οὐσῶν ἐν τῇ Ἰουδαίᾳ ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ, ὅτι τὰ αὐτὰ ἐπάθετε καὶ ὑμεῖς ὑπὸ τῶν ἰδίων συμφυλετῶν, καθὼς καὶ αὐτοὶ ὑπὸ τῶν Ἰουδαίων τῶν καὶ τὸν κύριον ἀποκτεινάντων Ἰησοῦν καὶ τοὺς προφήτας, καὶ ἡμᾶς ἐκδιωξάντων, καὶ θεῷ μὴ ἀρεσκόντων, καὶ πᾶσιν ἀνθρώποις ἐναντίων.» Οὐκ ἔστιν οὖν προφήτης ἄτιμος ἐν τοῖς ἔθνεσιν· ἢ γὰρ οὐδ’ ὅλως οἴδασιν αὐτὸν ἢ μαθόντες καὶ παραδεξάμενοι αὐτὸν προφήτην τιμῶσι. Τοιοῦτοι δὲ οἱ ἀπὸ ἐκκλησίας. Ἀτιμάζονται δὲ οἱ προφῆται πρῶτον μὲν διωχθέντες κατὰ ἱστορίαν ὑπὸ τοῦ λαοῦ, δεύτερον δὲ μὴ πιστευομένης αὐτῶν τῆς προφητείας ὑπὸ τοῦ λαοῦ.

Πλὴν οἱ λέγοντες ταῦτα καὶ ἐπὶ τοσοῦτον ἐπαποροῦντες καὶ ἐκπλησσόμενοι οὐκ ἐπίστευον μέν, ἐσκανδαλίζοντο δὲ ἐν αὐτῷ, ὡσεὶ τοὺς ὀφθαλμοὺς τῆς διανοίας κρατούμενοι ὑπὸ δυνάμεων ἃς ἔμελλεν ἐν τῷ καιρῷ τοῦ πάθους θριαμβεύειν ἐν τῷ ξύλῳ. Ὁ δὲ Ἰησοῦς εἶπεν αὐτοῖς· Οὐκ ἔστι προφήτης ἄτιμος εἰ μὴ ἐν τῇ πατρίδι αὐτοῦ. Ζητητέον πότερον καθολικῶς ἴσον δύναται ἐπὶ πάντα προφήτην ἀναφερόμενον τὸ λεγόμενον, ὡς ἑκάστου τῶν προφητῶν ἐν τῇ ἰδίᾳ πατρίδι ἀτιμωθέντος μόνῃοὐ παντὸς τοῦ ἀτιμωθέντος ἐν τῇ πατρίδι ἀτιμωθέντος, ἢ διὰ τὸ ἑνικῶς εἰρῆσθαι περὶ ἑνὸς ταῦτα λέλεκται. Εἰ μὲν οὖν περὶ ἑνὸς ταῦτα λέγεται, ἀρκεῖ τὰ εἰρημένα, ἀναφερόντων ἡμῶν τὸ γεγραμμένον εἰς τὸν σωτῆρα. Εἰ δὲ καθολικόν ἐστιν, ἀπὸ μὲν τῆς ἱστορίας οὐκ ἀληθέςοὔτε γὰρ Ἠλίας ἐν Θεσβὼν τῆς Γαλαὰδ ἠτιμώθη οὔτε Ἐλισσαῖος ἐν Ἐβαλμαουλὰ οὔτε [ὁ] Σαμουὴλ ἐν Ἀρμαθαὶ̈μ οὔθ’ Ἱερεμίας ἐν Ἀναθώθ, τροπολογούμενον δὲ καὶ πάνυ ἀληθές. Χρὴ γὰρ πατρίδα νομίζειν αὐτῶν τὴν Ἰουδαίαν καὶ συγγενεῖς τὸν Ἰσραὴλ ἐκεῖνον, οἰκίαν δὲ τάχα τὸ σῶμα· ἠτιμώθησαν γὰρ πάντες ἐν τῇ Ἰουδαίᾳ ὑπὸ τοῦ «κατὰ σάρκα» Ἰσραὴλ ἔτι ὄντες ἐν τῷ σώματι, ὡς ἐν ταῖς τῶν ἀποστόλων Πράξεσι γέγραπται ἐν ἐλεγμῷ λεγόμενον πρὸς τὸν λαόν· «Τίνα γὰρ τῶν προφητῶν οὐκ ἐδίωξαν οἱ πατέρες ὑμῶν; [καὶ ἀπέκτειναν] τοὺς προκαταγγείλαντας περὶ τῆς ἐλεύσεως τοῦ δικαίου;» Παρὰ δὲ τῷ Παύλῳ ἐν τῇ πρὸς Θεσσαλονικεῖς προτέρᾳ τὰ ὅμοια λέλεκται· «Ὑμεῖς δὲ μιμηταὶ ἐγενήθητε, ἀδελφοί, τῶν ἐκκλησιῶν τοῦ θεοῦ τῶν οὐσῶν ἐν τῇ Ἰουδαίᾳ ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ, ὅτι τὰ αὐτὰ ἐπάθετε καὶ ὑμεῖς ὑπὸ τῶν ἰδίων συμφυλετῶν, καθὼς καὶ αὐτοὶ ὑπὸ τῶν Ἰουδαίων τῶν καὶ τὸν κύριον ἀποκτεινάντων Ἰησοῦν καὶ τοὺς προφήτας, καὶ ἡμᾶς ἐκδιωξάντων, καὶ θεῷ μὴ ἀρεσκόντων, καὶ πᾶσιν ἀνθρώποις ἐναντίων.» Οὐκ ἔστιν οὖν προφήτης ἄτιμος ἐν τοῖς ἔθνεσιν· ἢ γὰρ οὐδ’ ὅλως οἴδασιν αὐτὸν ἢ μαθόντες καὶ παραδεξάμενοι αὐτὸν προφήτην τιμῶσι. Τοιοῦτοι δὲ οἱ ἀπὸ ἐκκλησίας. Ἀτιμάζονται δὲ οἱ προφῆται πρῶτον μὲν διωχθέντες κατὰ ἱστορίαν ὑπὸ τοῦ λαοῦ, δεύτερον δὲ μὴ πιστευομένης αὐτῶν τῆς προφητείας ὑπὸ τοῦ λαοῦ.

Εἰ γὰρ ἐπίστευον Μωσῇ καὶ προφήταις, ἐπίστευον ἂν Χριστῷ τῷ παραστήσαντι, ὅτι ἀκολουθεῖ τοῖς πιστεύουσι Μωσῇ καὶ προφήταις [τὸ] πιστεύειν Χριστῷ καὶ τοῖς μὴ πιστεύουσι Χριστῷ τὸ μὴ πιστεύειν Μωσῇ. Ἔτι δὲ ὥσπερ «διὰ τῆς παραβάσεως τοῦ νόμου τὸν θεὸν» ἀτιμάζειν ὁ ἁμαρτάνων λέγεται, οὕτω διὰ τοῦ μὴ πιστεύειν τῷ προφητευομένῳ ἀτιμάζεται ὑπὸ τοῦ ἀπιστοῦντος ταῖς προφητείαις ὁ προφήτης. Χρήσιμον δὲ ὡς πρὸς τὴν ἱστορίαν ἀναλέξασθαι ἃ πέπονθεν Ἱερεμίας ἐν τῷ λαῷ, ἐφ’ οἷς εἶπε· «Καὶ εἶπα· οὐ μὴ λαλήσω οὐδὲ μὴ ὀνομάσω τὸ ὄνομα κυρίου», καὶ πάλιν ἀλλαχοῦ· «Διετέλεσα μυκτηριζόμενος.» Ὅσα δὲ καὶ ὑπὸ τοῦ τότε βασιλέως τοῦ Ἰσραὴλ πέπονθεν, ἐν τῇ προφητείᾳ αὐτοῦ ἀναγέγραπται. Καὶ Μωσέα δὲ ὅτι ἦλθον πολλάκις λιθόλευστον ποιῆσαι οἱ ἀπὸ τοῦ λαοῦ, καὶ τοῦτο γέγραπται, καὶ ἦν αὐτῷ πατρὶς οὐχ οἱ λίθοι τινὸς τόπου, ἀλλ’ οἱ ἀκολουθήσαντες αὐτῷ, ὁ λαός, παρ’ οἷς καὶ αὐτὸς ἠτιμώθη. Καὶ Ἡσαί̈ας δὲ πεπρῖσθαι ὑπὸ τοῦ λαοῦ ἱστόρηται. Εἰ δέ τις οὐ προσίεται τὴν ἱστορίαν, διὰ τὸ ἐν τῷ ἀποκρύφῳ Ἡσαί̈ᾳ αὐτὴν φέρεσθαι, πιστευσάτω τοῖς ἐν τῇ πρὸς Ἑβραίους οὕτω γεγραμμένοις· «Ἐλιθάσθησαν, ἐπρίσθησαν, ἐπειράςθησαν»· τὸ γὰρ «ἐπρίσθησαν» ἐπὶ τὸν Ἡσαί̈αν ἀναφέρεται, ὥσπερ τὸ «ἐν φόνῳ μαχαίρας ἀπέθανον» ἐπὶ τὸν Ζαχαρίαν φονευθέντα «μεταξὺ τοῦ ναοῦ καὶ τοῦ θυσιαστηρίου», ὡς ὁ σωτὴρ ἐδίδαξε μαρτυρῶν, ὡς οἶμαι, γραφῇ οὐ φερομένῃ μὲν ἐν τοῖς κοινοῖς καὶ δεδημευμένοις βιβλίοις, εἰκὸς δ’ ὅτι ἐν ἀποκρύφοις φερομένῃ. Ἠτιμώθησαν δὲ ἐν τῇ πατρίδι παρὰ τοῖς Ἰουδαίοις καὶ περιελθόντες «ἐν μηλωταῖς, ἐν αἰγείοις δέρμασιν, ὑστερούμενοι, θλιβόμενοι» καὶ τὰ ἑξῆς. «Πάντες» γὰρ «οἱ θέλοντες ζῆν εὐσεβῶς ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ διωχθήσονται». Εἰκὸς δ’ ὅτι τοῦτο ἐπιστάμενος ὁ Παῦλος, τὸ προφήτην ἐν τῇ ἰδίᾳ πατρίδι τιμὴν οὐκ ἔχειν, πολλαχοῦ τὸν λόγον κηρύξας, οὐκ ἐκήρυξεν ἐν Ταρσῷ. Καὶ οἱ ἀπόστολοι διὰ τοῦτο κατέλιπον τὸν Ἰσραήλ, ἐποίησαν δὲ τὸ προστεταγμένον ὑπὸ τοῦ σωτῆρος· «Μαθητεύσατε πάντα τὰ ἔθνη» καὶ τὸ «ἔσεσθέ μοι μάρτυρες ἔν τε Ἱερουσαλὴμ καὶ πάσῃ τῇ Ἰουδαίᾳ καὶ Σαμαρείᾳ καὶ ἕως ἐσχάτου τῆς γῆς». Πεποιήκασι μὲν οὖν τὸ προστεταγμένον ἐν τῇ Ἰουδαίᾳ καὶ Ἱερουσαλήμ· ἀλλ’ ἐπεὶ προφήτης ἐν τῇ ἰδίᾳ πατρίδι τιμὴν οὐκ ἔχει, μὴ παραδεξαμένων Ἰουδαίων τὸν λόγον, ἀπεληλύθασιν εἰς τὰ ἔθνη.

Εἰ γὰρ ἐπίστευον Μωσῇ καὶ προφήταις, ἐπίστευον ἂν Χριστῷ τῷ παραστήσαντι, ὅτι ἀκολουθεῖ τοῖς πιστεύουσι Μωσῇ καὶ προφήταις [τὸ] πιστεύειν Χριστῷ καὶ τοῖς μὴ πιστεύουσι Χριστῷ τὸ μὴ πιστεύειν Μωσῇ. Ἔτι δὲ ὥσπερ «διὰ τῆς παραβάσεως τοῦ νόμου τὸν θεὸν» ἀτιμάζειν ὁ ἁμαρτάνων λέγεται, οὕτω διὰ τοῦ μὴ πιστεύειν τῷ προφητευομένῳ ἀτιμάζεται ὑπὸ τοῦ ἀπιστοῦντος ταῖς προφητείαις ὁ προφήτης. Χρήσιμον δὲ ὡς πρὸς τὴν ἱστορίαν ἀναλέξασθαι ἃ πέπονθεν Ἱερεμίας ἐν τῷ λαῷ, ἐφ’ οἷς εἶπε· «Καὶ εἶπα· οὐ μὴ λαλήσω οὐδὲ μὴ ὀνομάσω τὸ ὄνομα κυρίου», καὶ πάλιν ἀλλαχοῦ· «Διετέλεσα μυκτηριζόμενος.» Ὅσα δὲ καὶ ὑπὸ τοῦ τότε βασιλέως τοῦ Ἰσραὴλ πέπονθεν, ἐν τῇ προφητείᾳ αὐτοῦ ἀναγέγραπται. Καὶ Μωσέα δὲ ὅτι ἦλθον πολλάκις λιθόλευστον ποιῆσαι οἱ ἀπὸ τοῦ λαοῦ, καὶ τοῦτο γέγραπται, καὶ ἦν αὐτῷ πατρὶς οὐχ οἱ λίθοι τινὸς τόπου, ἀλλ’ οἱ ἀκολουθήσαντες αὐτῷ, ὁ λαός, παρ’ οἷς καὶ αὐτὸς ἠτιμώθη. Καὶ Ἡσαί̈ας δὲ πεπρῖσθαι ὑπὸ τοῦ λαοῦ ἱστόρηται. Εἰ δέ τις οὐ προσίεται τὴν ἱστορίαν, διὰ τὸ ἐν τῷ ἀποκρύφῳ Ἡσαί̈ᾳ αὐτὴν φέρεσθαι, πιστευσάτω τοῖς ἐν τῇ πρὸς Ἑβραίους οὕτω γεγραμμένοις· «Ἐλιθάσθησαν, ἐπρίσθησαν, ἐπειράςθησαν»· τὸ γὰρ «ἐπρίσθησαν» ἐπὶ τὸν Ἡσαί̈αν ἀναφέρεται, ὥσπερ τὸ «ἐν φόνῳ μαχαίρας ἀπέθανον» ἐπὶ τὸν Ζαχαρίαν φονευθέντα «μεταξὺ τοῦ ναοῦ καὶ τοῦ θυσιαστηρίου», ὡς ὁ σωτὴρ ἐδίδαξε μαρτυρῶν, ὡς οἶμαι, γραφῇ οὐ φερομένῃ μὲν ἐν τοῖς κοινοῖς καὶ δεδημευμένοις βιβλίοις, εἰκὸς δ’ ὅτι ἐν ἀποκρύφοις φερομένῃ. Ἠτιμώθησαν δὲ ἐν τῇ πατρίδι παρὰ τοῖς Ἰουδαίοις καὶ περιελθόντες «ἐν μηλωταῖς, ἐν αἰγείοις δέρμασιν, ὑστερούμενοι, θλιβόμενοι» καὶ τὰ ἑξῆς. «Πάντες» γὰρ «οἱ θέλοντες ζῆν εὐσεβῶς ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ διωχθήσονται». Εἰκὸς δ’ ὅτι τοῦτο ἐπιστάμενος ὁ Παῦλος, τὸ προφήτην ἐν τῇ ἰδίᾳ πατρίδι τιμὴν οὐκ ἔχειν, πολλαχοῦ τὸν λόγον κηρύξας, οὐκ ἐκήρυξεν ἐν Ταρσῷ. Καὶ οἱ ἀπόστολοι διὰ τοῦτο κατέλιπον τὸν Ἰσραήλ, ἐποίησαν δὲ τὸ προστεταγμένον ὑπὸ τοῦ σωτῆρος· «Μαθητεύσατε πάντα τὰ ἔθνη» καὶ τὸ «ἔσεσθέ μοι μάρτυρες ἔν τε Ἱερουσαλὴμ καὶ πάσῃ τῇ Ἰουδαίᾳ καὶ Σαμαρείᾳ καὶ ἕως ἐσχάτου τῆς γῆς». Πεποιήκασι μὲν οὖν τὸ προστεταγμένον ἐν τῇ Ἰουδαίᾳ καὶ Ἱερουσαλήμ· ἀλλ’ ἐπεὶ προφήτης ἐν τῇ ἰδίᾳ πατρίδι τιμὴν οὐκ ἔχει, μὴ παραδεξαμένων Ἰουδαίων τὸν λόγον, ἀπεληλύθασιν εἰς τὰ ἔθνη.

Πρόσχες δὲ εἰ δύνασαι, διὰ τὸ «ἐκχεῶ ἀπὸ τοῦ πνεύματός μου ἐπὶ πᾶσαν σάρκα καὶ προφητεύσουσι» πεπληρωμένον μετὰ τὴν παρουσίαν τοῦ σωτῆρος ἐν ταῖς ἀπὸ τῶν ἐθνῶν ἐκκλησίαις, λέγειν ὅτι οἱ πρότερον ἐκ τοῦ κόσμου καὶ διὰ τοῦ πιστεύειν γενόμενοι οὐκέτι ἐκ τοῦ κόσμου ἐν τῇ ἰδίᾳ πατρίδι, τῷ κόσμῳ, ἅγιον πνεῦμα λαβόντες καὶ προφητεύσαντες τιμὴν οὐκ ἔχουσιν, ἀλλὰ ἀτιμάζονται. Διὸ μακάριοί εἰσι τὰ αὐτὰ τοῖς προφήταις παθόντες κατὰ τὸ ὑπὸ τοῦ σωτῆρος λεγόμενον· «Κατὰ ταὐτὰ γὰρ ἐποίουν τοῖς προφήταις οἱ πατέρες αὐτῶν.» Τούτοις δέ τις ἐμμελῶς προσέχων, εἰ διὰ τὸ πάνυ εὐτόνως βιοῦν καὶ ἐλέγχειν τοὺς ἁμαρτάνοντας μισοῖτο καὶ ἐπιβουλεύοιτο, ὡς διωκόμενος καὶ ὀνειδιζόμενος «ἕνεκεν δικαιοσύνης» οὐ μόνον οὐ λυπηθήσεται, ἀλλὰ καὶ χαρήσεται καὶ ἀγαλλιάσεται, πειθόμενος διὰ ταῦτα μισθὸν ἔχειν πολὺν «ἐν τοῖς οὐρανοῖς» ἀπὸ τοῦ ὁμοιώσαντος αὐτὸν τοῖς προφήταις ἐκ τοῦ ταὐτὰ πεπονθέναι. Ἀτιμάζεσθαι τοίνυν ἐν τῷ κόσμῳ καὶ παρὰ τοῖς ἁμαρτάνουσι, βαρουμένοις τῷ βίῳ τοῦ δικαίου, χρὴ τὸν ζηλοῦντα βίον προφητικὸν καὶ χωρήσαντα τὸ ἐν ἐκείνοις πνεῦμα. Ἑξῆς ἔστιν ἰδεῖν τὸ οὐκ ἐποίησεν ἐκεῖ δυνάμεις πολλὰς διὰ τὴν ἀπιστίαν αὐτῶν. Διὰ τούτων δὲ διδασκόμεθα ὅτι αἱ δυνάμεις ἐν τοῖς πιστεύουσιν ἐγίνοντο, ἐπεὶ «παντὶ τῷ ἔχοντι δοθήσεται καὶ περισσευθήσεται», ἐν ἀπίστοις δὲ οὐ μόνον οὐκ ἐνήργουν αἱ δυνάμεις, ἀλλ’ ὡς ὁ Μᾶρκος ἀνέγραψεν, οὐδὲ ἐδύναντο ἐνεργεῖν. Πρόσχες γὰρ τῷ «οὐκ ἠδύνατο ἐκεῖ οὐδεμίαν ποιῆσαι δύναμιν»· οὐ γὰρ εἶπεν «οὐκ ἤθελεν», ἀλλ’ «οὐκ ἠδύνατο», ὡς ἐρχομένης μὲν ἐπὶ τὴν ἐνεργοῦσαν δύναμιν συμπράξεως ὑπὸ πίστεως ἐκείνου εἰς ὃν ἐνήργει ἡ δύναμις, κωλυομένης δὲ ἐνεργεῖν ὑπὸ τῆς ἀπιστίας. Ὅρα οὖν ὅτι πρὸς τοὺς εἰπόντας· «Διὰ τί οὐκ ἠδυνήθημεν ἐκβαλεῖν αὐτό;» εἶπε· «Διὰ τὴν ὀλιγοπιστίαν ὑμῶν», καὶ πρὸς τὸν ἀρξάμενον καταποντίζεσθαι Πέτρον λέλεκται· «Ὀλιγόπιστε, εἰς τί ἐδίστασας;» Ἀλλὰ καὶ ἡ αἱμορροοῦσα, μὴ ἀξιώσασα περὶ τῆς θεραπείας, ἀλλὰ μόνον λογισαμένη, εἰ ἅψαιτο «τοῦ κρασπέδου τοῦ ἱματίου αὐτοῦ», ὅτι ἰαθήσεται, «ἰάθη παραχρῆμα», καὶ ὁμολογεῖ τῷ τρόπῳ τῆς ἰάσεως ὁ σωτὴρ λέγων· «Τίς μου ἥψατο;

Πρόσχες δὲ εἰ δύνασαι, διὰ τὸ «ἐκχεῶ ἀπὸ τοῦ πνεύματός μου ἐπὶ πᾶσαν σάρκα καὶ προφητεύσουσι» πεπληρωμένον μετὰ τὴν παρουσίαν τοῦ σωτῆρος ἐν ταῖς ἀπὸ τῶν ἐθνῶν ἐκκλησίαις, λέγειν ὅτι οἱ πρότερον ἐκ τοῦ κόσμου καὶ διὰ τοῦ πιστεύειν γενόμενοι οὐκέτι ἐκ τοῦ κόσμου ἐν τῇ ἰδίᾳ πατρίδι, τῷ κόσμῳ, ἅγιον πνεῦμα λαβόντες καὶ προφητεύσαντες τιμὴν οὐκ ἔχουσιν, ἀλλὰ ἀτιμάζονται. Διὸ μακάριοί εἰσι τὰ αὐτὰ τοῖς προφήταις παθόντες κατὰ τὸ ὑπὸ τοῦ σωτῆρος λεγόμενον· «Κατὰ ταὐτὰ γὰρ ἐποίουν τοῖς προφήταις οἱ πατέρες αὐτῶν.» Τούτοις δέ τις ἐμμελῶς προσέχων, εἰ διὰ τὸ πάνυ εὐτόνως βιοῦν καὶ ἐλέγχειν τοὺς ἁμαρτάνοντας μισοῖτο καὶ ἐπιβουλεύοιτο, ὡς διωκόμενος καὶ ὀνειδιζόμενος «ἕνεκεν δικαιοσύνης» οὐ μόνον οὐ λυπηθήσεται, ἀλλὰ καὶ χαρήσεται καὶ ἀγαλλιάσεται, πειθόμενος διὰ ταῦτα μισθὸν ἔχειν πολὺν «ἐν τοῖς οὐρανοῖς» ἀπὸ τοῦ ὁμοιώσαντος αὐτὸν τοῖς προφήταις ἐκ τοῦ ταὐτὰ πεπονθέναι. Ἀτιμάζεσθαι τοίνυν ἐν τῷ κόσμῳ καὶ παρὰ τοῖς ἁμαρτάνουσι, βαρουμένοις τῷ βίῳ τοῦ δικαίου, χρὴ τὸν ζηλοῦντα βίον προφητικὸν καὶ χωρήσαντα τὸ ἐν ἐκείνοις πνεῦμα. Ἑξῆς ἔστιν ἰδεῖν τὸ οὐκ ἐποίησεν ἐκεῖ δυνάμεις πολλὰς διὰ τὴν ἀπιστίαν αὐτῶν. Διὰ τούτων δὲ διδασκόμεθα ὅτι αἱ δυνάμεις ἐν τοῖς πιστεύουσιν ἐγίνοντο, ἐπεὶ «παντὶ τῷ ἔχοντι δοθήσεται καὶ περισσευθήσεται», ἐν ἀπίστοις δὲ οὐ μόνον οὐκ ἐνήργουν αἱ δυνάμεις, ἀλλ’ ὡς ὁ Μᾶρκος ἀνέγραψεν, οὐδὲ ἐδύναντο ἐνεργεῖν. Πρόσχες γὰρ τῷ «οὐκ ἠδύνατο ἐκεῖ οὐδεμίαν ποιῆσαι δύναμιν»· οὐ γὰρ εἶπεν «οὐκ ἤθελεν», ἀλλ’ «οὐκ ἠδύνατο», ὡς ἐρχομένης μὲν ἐπὶ τὴν ἐνεργοῦσαν δύναμιν συμπράξεως ὑπὸ πίστεως ἐκείνου εἰς ὃν ἐνήργει ἡ δύναμις, κωλυομένης δὲ ἐνεργεῖν ὑπὸ τῆς ἀπιστίας. Ὅρα οὖν ὅτι πρὸς τοὺς εἰπόντας· «Διὰ τί οὐκ ἠδυνήθημεν ἐκβαλεῖν αὐτό;» εἶπε· «Διὰ τὴν ὀλιγοπιστίαν ὑμῶν», καὶ πρὸς τὸν ἀρξάμενον καταποντίζεσθαι Πέτρον λέλεκται· «Ὀλιγόπιστε, εἰς τί ἐδίστασας;» Ἀλλὰ καὶ ἡ αἱμορροοῦσα, μὴ ἀξιώσασα περὶ τῆς θεραπείας, ἀλλὰ μόνον λογισαμένη, εἰ ἅψαιτο «τοῦ κρασπέδου τοῦ ἱματίου αὐτοῦ», ὅτι ἰαθήσεται, «ἰάθη παραχρῆμα», καὶ ὁμολογεῖ τῷ τρόπῳ τῆς ἰάσεως ὁ σωτὴρ λέγων· «Τίς μου ἥψατο;

Ἐγὼ γὰρ ἔγνων δύναμιν ἐξελθοῦσαν ἀπ’ ἐμοῦ.» Καὶ τάχα ὥσπερ ἐπὶ τῶν σωμάτων ἐστί τισι πρός τινα φυσικὴ ὁλκή, ὡς τῇ μαγνησίᾳ λίθῳ πρὸς σίδηρον καὶ τῷ καλουμένῳ νάφθᾳ πρὸς πῦρ, οὕτως τῇ τοιᾷδε πίστει πρὸς θείαν δύναμιν· καθὸ εἴρηται καὶ τὸ «ἐὰν ἔχητε πίστιν ὡς κόκκον σινάπεως, ἐρεῖτε τῷ ὄρει τούτῳ· μετάβηθι ἔνθεν ἐκεῖ, καὶ μεταβήσεται». Ἀκριβῶς δὲ δοκοῦσί μοι ὁ Ματθαῖος καὶ ὁ Μᾶρκος τὸ ὑπερέχον τῆς θείας δυνάμεως παραστῆσαι βουλόμενοι ὅτι καὶ ἐν ἀπιστίᾳ δύναται, ἀλλ’ οὐκ ἐπὶ πλεῖον δύναται, ὅσον δύναται ἐν πίστει τῇ τῶν εὐεργετουμένων, εἰρηκέναι οὐχ ὅτι οὐκ ἐποίησε δυνάμεις διὰ τὴν ἀπιστίαν αὐτῶν, ἀλλ’ οὐκ ἐποίησεν ἐκεῖ δυνάμεις πολλάς. Καὶ ὁ Μᾶρκος δὲ οὐκ εἶπεν ὅτι «οὐκ ἐδύνατο ἐκεῖ οὐδεμίαν ποιῆσαι δύναμιν» καὶ ἔστη ἐπὶ τούτῳ, ἀλλὰ προσέθηκεν· «Εἰ μὴ ὀλίγοις ἀρρώστοις ἐπιθεὶς τὰς χεῖρας ἐθεράπευσε», νικώσης τῆς ἐν αὐτῷ δυνάμεως καὶ οὕτως τὴν ἀπιστίαν. Δοκεῖ δέ μοι ὅτι, ὥσπερ ἐπὶ τῶν σωματικῶν οὔτε αὐτάρκης γεωργία πρὸς συγκομιδὴν καρπῶν, ἐὰν μὴ τὸ περιεχόμενον εἰς τοῦτο συνεργῇμᾶλλον δὲ τὸ περιέχονποιότητι ὁποίᾳ βούλεται ὁ κοσμῶν καὶ ποιῶν αὐτὸ ὁποῖον θέλει, οὔτε τὸ περιέχον χωρὶς γεωργίαςμᾶλλον δὲ ὁ προνοῶν οὐ ποιήσαι ἂν ἀνατεῖλαι ἀπὸ τῆς γῆς τὰ ἀπὸ τῆς γῆς ἀνατέλλοντα χωρὶς γεωργίας· ἅπαξ γὰρ τοῦτο πεποίηκεν ἐν τῷ «βλαστησάτω ἡ γῆ βοτάνην χόρτου, σπεῖρον σπέρμα κατὰ γένος καὶ καθ’ ὁμοιότητα», οὕτω δὴ οὔτε τὰ ἐνεργήματα τῶν δυνάμεων χωρὶς πίστεως τῆς τῶν θεραπευομένων τὸ αὐτοτελὲς ἔργον ἐπιδείκνυται πρὸς ἴασιν οὔθ’ ἡ πίστις, ὁποία ποτ’ ἂν ᾖ, χωρὶς τῆς θείας δυνάμεως. Καὶ τὸ γεγραμμένον δὲ περὶ σοφίας ἐφαρμόσεις καὶ τῇ πίστει καὶ ταῖς ἀρεταῖς κατ’ εἶδος, ὥστε τοιοῦτον ποιῆσαι λόγον·

Ἐγὼ γὰρ ἔγνων δύναμιν ἐξελθοῦσαν ἀπ’ ἐμοῦ.» Καὶ τάχα ὥσπερ ἐπὶ τῶν σωμάτων ἐστί τισι πρός τινα φυσικὴ ὁλκή, ὡς τῇ μαγνησίᾳ λίθῳ πρὸς σίδηρον καὶ τῷ καλουμένῳ νάφθᾳ πρὸς πῦρ, οὕτως τῇ τοιᾷδε πίστει πρὸς θείαν δύναμιν· καθὸ εἴρηται καὶ τὸ «ἐὰν ἔχητε πίστιν ὡς κόκκον σινάπεως, ἐρεῖτε τῷ ὄρει τούτῳ· μετάβηθι ἔνθεν ἐκεῖ, καὶ μεταβήσεται». Ἀκριβῶς δὲ δοκοῦσί μοι ὁ Ματθαῖος καὶ ὁ Μᾶρκος τὸ ὑπερέχον τῆς θείας δυνάμεως παραστῆσαι βουλόμενοι ὅτι καὶ ἐν ἀπιστίᾳ δύναται, ἀλλ’ οὐκ ἐπὶ πλεῖον δύναται, ὅσον δύναται ἐν πίστει τῇ τῶν εὐεργετουμένων, εἰρηκέναι οὐχ ὅτι οὐκ ἐποίησε δυνάμεις διὰ τὴν ἀπιστίαν αὐτῶν, ἀλλ’ οὐκ ἐποίησεν ἐκεῖ δυνάμεις πολλάς. Καὶ ὁ Μᾶρκος δὲ οὐκ εἶπεν ὅτι «οὐκ ἐδύνατο ἐκεῖ οὐδεμίαν ποιῆσαι δύναμιν» καὶ ἔστη ἐπὶ τούτῳ, ἀλλὰ προσέθηκεν· «Εἰ μὴ ὀλίγοις ἀρρώστοις ἐπιθεὶς τὰς χεῖρας ἐθεράπευσε», νικώσης τῆς ἐν αὐτῷ δυνάμεως καὶ οὕτως τὴν ἀπιστίαν. Δοκεῖ δέ μοι ὅτι, ὥσπερ ἐπὶ τῶν σωματικῶν οὔτε αὐτάρκης γεωργία πρὸς συγκομιδὴν καρπῶν, ἐὰν μὴ τὸ περιεχόμενον εἰς τοῦτο συνεργῇμᾶλλον δὲ τὸ περιέχονποιότητι ὁποίᾳ βούλεται ὁ κοσμῶν καὶ ποιῶν αὐτὸ ὁποῖον θέλει, οὔτε τὸ περιέχον χωρὶς γεωργίαςμᾶλλον δὲ ὁ προνοῶν οὐ ποιήσαι ἂν ἀνατεῖλαι ἀπὸ τῆς γῆς τὰ ἀπὸ τῆς γῆς ἀνατέλλοντα χωρὶς γεωργίας· ἅπαξ γὰρ τοῦτο πεποίηκεν ἐν τῷ «βλαστησάτω ἡ γῆ βοτάνην χόρτου, σπεῖρον σπέρμα κατὰ γένος καὶ καθ’ ὁμοιότητα», οὕτω δὴ οὔτε τὰ ἐνεργήματα τῶν δυνάμεων χωρὶς πίστεως τῆς τῶν θεραπευομένων τὸ αὐτοτελὲς ἔργον ἐπιδείκνυται πρὸς ἴασιν οὔθ’ ἡ πίστις, ὁποία ποτ’ ἂν ᾖ, χωρὶς τῆς θείας δυνάμεως. Καὶ τὸ γεγραμμένον δὲ περὶ σοφίας ἐφαρμόσεις καὶ τῇ πίστει καὶ ταῖς ἀρεταῖς κατ’ εἶδος, ὥστε τοιοῦτον ποιῆσαι λόγον·

«Κἂν γάρ τις ᾖ τέλειος» ἐν πίστει «ἐν υἱοῖς ἀνθρώπων, τῆς ἀπὸ σοῦ» δυνάμεως «ἀπούσης εἰς οὐδὲν λογισθήσεται», ἢ «τέλειος» τῇ σωφροσύνῃ, ὡς «ἐν υἱοῖς ἀνθρώπων, τῆς ἀπὸ σοῦ» σωφροσύνης «ἀπούσης, εἰς οὐδὲν λογισθήσεται», ἢ «τέλειος» ἐν δικαιοσύνῃ καὶ ταῖς λοιπαῖς ἀρεταῖς, «τῆς ἀπὸ σοῦ» δικαιοσύνης [ἀπούσης] καὶ τῶν ἀπὸ σοῦ λοιπῶν ἀρετῶν «εἰς οὐδὲν λογισθήσεται». Ὅθεν «μὴ καυχάσθω ὁ σοφὸς ἐν τῇ σοφίᾳ αὐτοῦ, μηδὲ ὁ ἰσχυρὸς ἐν τῇ ἰσχύϊ αὐτοῦ»· τὸ γὰρ καυχήσεως ἄξιον οὐχ ἡμέτερον, ἀλλὰ δῶρόν ἐστι τοῦ θεοῦ ἡ ἀπ’ αὐτοῦ σοφία καὶ ἡ ἀπ’ αὐτοῦ ἰσχὺς καὶ οὕτω τὰ λοιπά. Ἐν ἐκείνῳ τῷ καιρῷ ἤκουσεν Ἡρώδης ὁ τετράρχης τὴν ἀκοὴν Ἰησοῦ, καὶ εἶπε τοῖς παισὶν ἑαυτοῦ· οὗτός ἐστιν Ἰωάννης ὁ βαπτιστής [, 1. 2(]] . Παρὰ δὲ τῷ Μάρκῳ οὕτως καὶ παρὰ τῷ Λουκᾷ οὕτως. Διαφόρους δόξας εἶχον περὶ τῶν πραγμάτων Ἰουδαῖοι, τινὰς μὲν ψευδεῖς, ὁποίας ἐφρόνουν οἱ Σαδδουκαῖοι περὶ ἀναστάσεως νεκρῶν ὡς οὐκ ἐγειρομένων, καὶ περὶ ἀγγέλων ὡς οὐχ ὑπαρχόντων, ἀλλὰ τροπολογουμένων τῶν περὶ αὐτῶν ἀναγεγραμμένων μόνον καὶ μηδὲν ὡς πρὸς τὴν ἱστορίαν ἀληθὲς ἐχόντων· ἑτέρας δὲ [ὡς] ἀληθεῖς, ὡς περὶ ἀναστάσεως νεκρῶν ὅτι ἐγείρονται, ἐδίδασκον οἱ Φαρισαῖοι. Τὸ οὖν ζητούμενον κατὰ τὸν τόπον ἐστίν, εἰ τοιαύτη τις ἦν περὶ ψυχῆς δόξα, ἣν ἐφρόνει Ἡρώδης ἐσφαλμένως καί τινες τῶν ἀπὸ τοῦ λαοῦ, ὅτι ὁ πρὸ ὀλίγου ἀναιρεθεὶς ὑπ’ αὐτοῦ Ἰωάννης ἀνέστη ἀπὸ τῶν νεκρῶν μετὰ τὸ ἀποκεφαλισθῆναι, καὶ ἦν αὐτὸς ἑτέρῳ ὀνόματι χρώμενος καὶ καλούμενος νῦν Ἰησοῦς, δεκτικὸς τῶν αὐτῶν δυνάμεων, αἳ πρότερον ἐνήργουν ἐν τῷ Ἰωάννῃ. Ποίαν οὖν ἔχει πιθανότητα τὸν ἐπὶ τοσοῦτον γνώριμον παντὶ λαῷ καὶ διαβόητον ἐν ὅλῃ τῇ Ἰουδαίᾳ, ὃν ἔλεγον υἱὸν εἶναι «τοῦ τέκτονος» καὶ Μαρίας καὶ ἀδελφοὺς ἔχειν τοιούσδε καὶ ἀδελφάς, νομίζεσθαι εἶναι οὐχ ἕτερον Ἰωάννου, ᾧ πατὴρ ἦν Ζαχαρίας καὶ μήτηρ Ἐλισάβετ, οὐδ’ αὐτοὶ ἄσημοι ἐν τῷ λαῷ; Εἰκὸς δ’ ὅτι ὁ λαὸς φρονοῦντες περὶ τοῦ Ἰωάννου «ὅτι ὄντως προφήτης ἦν», καὶ τοσοῦτοι τυγχάνοντες ὡς φοβεῖσθαι τοὺς Φαρισαίους, διὰ τὸ μὴ δυσάρεστον δοκεῖν τῷ λαῷ λέγειν, ἀποκρίνεσθαι, πότερον «ἐξ οὐρανοῦ ἦν ἢ ἐξ ἀνθρώπων» τὸ βάπτισμα αὐτοῦ, οὐκ ἠγνόουν υἱὸν αὐτὸν τυγχάνειν Ζαχαρίου.

«Κἂν γάρ τις ᾖ τέλειος» ἐν πίστει «ἐν υἱοῖς ἀνθρώπων, τῆς ἀπὸ σοῦ» δυνάμεως «ἀπούσης εἰς οὐδὲν λογισθήσεται», ἢ «τέλειος» τῇ σωφροσύνῃ, ὡς «ἐν υἱοῖς ἀνθρώπων, τῆς ἀπὸ σοῦ» σωφροσύνης «ἀπούσης, εἰς οὐδὲν λογισθήσεται», ἢ «τέλειος» ἐν δικαιοσύνῃ καὶ ταῖς λοιπαῖς ἀρεταῖς, «τῆς ἀπὸ σοῦ» δικαιοσύνης [ἀπούσης] καὶ τῶν ἀπὸ σοῦ λοιπῶν ἀρετῶν «εἰς οὐδὲν λογισθήσεται». Ὅθεν «μὴ καυχάσθω ὁ σοφὸς ἐν τῇ σοφίᾳ αὐτοῦ, μηδὲ ὁ ἰσχυρὸς ἐν τῇ ἰσχύϊ αὐτοῦ»· τὸ γὰρ καυχήσεως ἄξιον οὐχ ἡμέτερον, ἀλλὰ δῶρόν ἐστι τοῦ θεοῦ ἡ ἀπ’ αὐτοῦ σοφία καὶ ἡ ἀπ’ αὐτοῦ ἰσχὺς καὶ οὕτω τὰ λοιπά. Ἐν ἐκείνῳ τῷ καιρῷ ἤκουσεν Ἡρώδης ὁ τετράρχης τὴν ἀκοὴν Ἰησοῦ, καὶ εἶπε τοῖς παισὶν ἑαυτοῦ· οὗτός ἐστιν Ἰωάννης ὁ βαπτιστής [, 1. 2(]] . Παρὰ δὲ τῷ Μάρκῳ οὕτως καὶ παρὰ τῷ Λουκᾷ οὕτως. Διαφόρους δόξας εἶχον περὶ τῶν πραγμάτων Ἰουδαῖοι, τινὰς μὲν ψευδεῖς, ὁποίας ἐφρόνουν οἱ Σαδδουκαῖοι περὶ ἀναστάσεως νεκρῶν ὡς οὐκ ἐγειρομένων, καὶ περὶ ἀγγέλων ὡς οὐχ ὑπαρχόντων, ἀλλὰ τροπολογουμένων τῶν περὶ αὐτῶν ἀναγεγραμμένων μόνον καὶ μηδὲν ὡς πρὸς τὴν ἱστορίαν ἀληθὲς ἐχόντων· ἑτέρας δὲ [ὡς] ἀληθεῖς, ὡς περὶ ἀναστάσεως νεκρῶν ὅτι ἐγείρονται, ἐδίδασκον οἱ Φαρισαῖοι. Τὸ οὖν ζητούμενον κατὰ τὸν τόπον ἐστίν, εἰ τοιαύτη τις ἦν περὶ ψυχῆς δόξα, ἣν ἐφρόνει Ἡρώδης ἐσφαλμένως καί τινες τῶν ἀπὸ τοῦ λαοῦ, ὅτι ὁ πρὸ ὀλίγου ἀναιρεθεὶς ὑπ’ αὐτοῦ Ἰωάννης ἀνέστη ἀπὸ τῶν νεκρῶν μετὰ τὸ ἀποκεφαλισθῆναι, καὶ ἦν αὐτὸς ἑτέρῳ ὀνόματι χρώμενος καὶ καλούμενος νῦν Ἰησοῦς, δεκτικὸς τῶν αὐτῶν δυνάμεων, αἳ πρότερον ἐνήργουν ἐν τῷ Ἰωάννῃ. Ποίαν οὖν ἔχει πιθανότητα τὸν ἐπὶ τοσοῦτον γνώριμον παντὶ λαῷ καὶ διαβόητον ἐν ὅλῃ τῇ Ἰουδαίᾳ, ὃν ἔλεγον υἱὸν εἶναι «τοῦ τέκτονος» καὶ Μαρίας καὶ ἀδελφοὺς ἔχειν τοιούσδε καὶ ἀδελφάς, νομίζεσθαι εἶναι οὐχ ἕτερον Ἰωάννου, ᾧ πατὴρ ἦν Ζαχαρίας καὶ μήτηρ Ἐλισάβετ, οὐδ’ αὐτοὶ ἄσημοι ἐν τῷ λαῷ; Εἰκὸς δ’ ὅτι ὁ λαὸς φρονοῦντες περὶ τοῦ Ἰωάννου «ὅτι ὄντως προφήτης ἦν», καὶ τοσοῦτοι τυγχάνοντες ὡς φοβεῖσθαι τοὺς Φαρισαίους, διὰ τὸ μὴ δυσάρεστον δοκεῖν τῷ λαῷ λέγειν, ἀποκρίνεσθαι, πότερον «ἐξ οὐρανοῦ ἦν ἢ ἐξ ἀνθρώπων» τὸ βάπτισμα αὐτοῦ, οὐκ ἠγνόουν υἱὸν αὐτὸν τυγχάνειν Ζαχαρίου.

Τάχα δὲ καὶ εἴς τινας ἔφθασεν αὐτῶν τὰ τῆς ἑωραμένης ὀπτασίας ἐν τῷ ναῷ, φανέντος τῷ Ζαχαρίᾳ τοῦ Γαβριήλ. Ποίαν δὴ οὖν ἔχει πιθανότητα ἡ τοῦ εἴτε Ἡρώδου εἴτε τινῶν ἀπὸ τοῦ λαοῦ ἀπάτη, πρὸς τὸ νομίσαι ὅτι οὐ δύο τινὲς γεγόνασιν ὁ Ἰωάννης καὶ ὁ Ἰησοῦς, ἀλλ’ εἷς καὶ ὁ αὐτὸς ὢν Ἰωάννης, ἀναστὰς μετὰ τὸ ἀποκεφαλισθῆναι ἐκ τῶν νεκρῶν, ἐκλήθη Ἰησοῦς; Λέγοι δ’ ἄν τις τὴν τῆς μετενσωματώσεως ψευδοδοξίαν γεγονέναι ἐν τῷ Ἡρώδῃ καί τισι τῶν ἀπὸ τοῦ λαοῦ, ἀφ’ ἧς ᾤοντο τόν ποτε Ἰωάννην ἐν γενέσει γενέσθαι καὶ ἐκ νεκρῶν ἐληλυθέναι εἰς τὸν βίον ὡς Ἰησοῦν. Ἀλλ’ οὐδὲ ταύτην τὴν ψευδοδοξίαν πιθανὴν ἐᾷ νομισθῆναι ὁ μεταξὺ χρόνος τῆς γενέσεως Ἰωάννου καὶ Ἰησοῦ, οὐ πλεῖον μηνῶν ἓξ τυγχάνων. Τάχα δὲ μᾶλλον τοιαύτη τις ὑπόληψις ἦν ἐν τῷ Ἡρώδῃ, ὅτι αἱ ἐνεργήσασαι δυνάμεις ἐν τῷ Ἰωάννῃ μετέστησαν ἐπὶ τὸν Ἰησοῦν, ἀφ’ ὧν ὁ Ἰωάννης βαπτιστὴς εἶναι πεπίςτευτο ἐν τῷ λαῷ. Καὶ χρήσαιτό τις ἐπιχειρήματι τοιούτῳ· ὥσπερ διὰ τὸ πνεῦμα καὶ τὴν δύναμιν Ἠλίου καὶ οὐ διὰ τὴν ψυχὴν αὐτοῦ περὶ Ἰωάννου λέγεται· «Αὐτός ἐστιν Ἠλίας ὁ μέλλων ἔρχεσθαι», τοῦ ἐν Ἠλίᾳ πνεύματος καὶ τῆς ἐν ἐκείνῳ δυνάμεως μετεληλυθυιῶν ἐπὶ τὸν Ἰωάννην, οὕτως ᾤετο ὁ Ἡρώδης τὰς ἐν Ἰωάννῃ δυνάμεις ἐν μὲν τῷ Ἰωάννῃ ἐνηργηκέναι τὰ τοῦ βαπτίσματος καὶ τῆς διδασκαλίας «Ἰωάννης γὰρ ἐποίησε σημεῖον οὐδὲ ἕν», ἐν δὲ τῷ Ἰησοῦ τὰς τεραστίους δυνάμεις. Τὸ δ’ ὅμοιόν τις φήσει ὑπειληφέναι τοὺς εἰρηκότας Ἠλίαν πεφηνέναι ἐν τῷ Ἰησοῦ, ἢ προφήτην ἕνα «τῶν ἀρχαίων» ἐγηγέρθαι. Οὐδὲν δὲ ζητήσεως ἔχεται τὸ δόγμα τῶν εἰρηκότων «ὅτι προφήτης ὡς εἷς τῶν προφητῶν» ἦν Ἰησοῦς. Ψευδὴς μὲν οὖν ὁ τοῦ εἴτε Ἡρώδου λόγος, [ὃς] περὶ τοῦ Ἰησοῦ ἐστιν ἀναγεγραμμένος, εἴτε ὁ ὑπό τινων εἰρημένος. Πλὴν δοκεῖ μοι μᾶλλον ἔχεσθαι πιθανότητος τὸ ἀνάλογον τῷ «ἐν πνεύματι καὶ δυνάμει Ἠλίου» προεληλυθέναι τὸν Ἰωάννην τοῖς νῦν ὑπονοουμένοις περὶ Ἰωάννου καὶ Ἰησοῦ ὑπὸ τούτων. Ἐπεὶ δὲ πρῶτον μὲν ἐμάθομεν ὅτι μετὰ τὸν πειρασμὸν ὁ σωτὴρ «ἀκούσας ὅτι Ἰωάννης παρεδόθη, ἀνεχώρησεν εἰς τὴν Γαλιλαίαν», δεύτερον δὲ ὅτι [Ἰωάννης] ἐν τῷ δεσμωτηρίῳ τυγχάνων, ἀκούσας τὰ περὶ τοῦ Ἰησοῦ, «πέμψας δύο τῶν μαθητῶν αὐτοῦ εἶπεν αὐτῷ·

Τάχα δὲ καὶ εἴς τινας ἔφθασεν αὐτῶν τὰ τῆς ἑωραμένης ὀπτασίας ἐν τῷ ναῷ, φανέντος τῷ Ζαχαρίᾳ τοῦ Γαβριήλ. Ποίαν δὴ οὖν ἔχει πιθανότητα ἡ τοῦ εἴτε Ἡρώδου εἴτε τινῶν ἀπὸ τοῦ λαοῦ ἀπάτη, πρὸς τὸ νομίσαι ὅτι οὐ δύο τινὲς γεγόνασιν ὁ Ἰωάννης καὶ ὁ Ἰησοῦς, ἀλλ’ εἷς καὶ ὁ αὐτὸς ὢν Ἰωάννης, ἀναστὰς μετὰ τὸ ἀποκεφαλισθῆναι ἐκ τῶν νεκρῶν, ἐκλήθη Ἰησοῦς; Λέγοι δ’ ἄν τις τὴν τῆς μετενσωματώσεως ψευδοδοξίαν γεγονέναι ἐν τῷ Ἡρώδῃ καί τισι τῶν ἀπὸ τοῦ λαοῦ, ἀφ’ ἧς ᾤοντο τόν ποτε Ἰωάννην ἐν γενέσει γενέσθαι καὶ ἐκ νεκρῶν ἐληλυθέναι εἰς τὸν βίον ὡς Ἰησοῦν. Ἀλλ’ οὐδὲ ταύτην τὴν ψευδοδοξίαν πιθανὴν ἐᾷ νομισθῆναι ὁ μεταξὺ χρόνος τῆς γενέσεως Ἰωάννου καὶ Ἰησοῦ, οὐ πλεῖον μηνῶν ἓξ τυγχάνων. Τάχα δὲ μᾶλλον τοιαύτη τις ὑπόληψις ἦν ἐν τῷ Ἡρώδῃ, ὅτι αἱ ἐνεργήσασαι δυνάμεις ἐν τῷ Ἰωάννῃ μετέστησαν ἐπὶ τὸν Ἰησοῦν, ἀφ’ ὧν ὁ Ἰωάννης βαπτιστὴς εἶναι πεπίςτευτο ἐν τῷ λαῷ. Καὶ χρήσαιτό τις ἐπιχειρήματι τοιούτῳ· ὥσπερ διὰ τὸ πνεῦμα καὶ τὴν δύναμιν Ἠλίου καὶ οὐ διὰ τὴν ψυχὴν αὐτοῦ περὶ Ἰωάννου λέγεται· «Αὐτός ἐστιν Ἠλίας ὁ μέλλων ἔρχεσθαι», τοῦ ἐν Ἠλίᾳ πνεύματος καὶ τῆς ἐν ἐκείνῳ δυνάμεως μετεληλυθυιῶν ἐπὶ τὸν Ἰωάννην, οὕτως ᾤετο ὁ Ἡρώδης τὰς ἐν Ἰωάννῃ δυνάμεις ἐν μὲν τῷ Ἰωάννῃ ἐνηργηκέναι τὰ τοῦ βαπτίσματος καὶ τῆς διδασκαλίας «Ἰωάννης γὰρ ἐποίησε σημεῖον οὐδὲ ἕν», ἐν δὲ τῷ Ἰησοῦ τὰς τεραστίους δυνάμεις. Τὸ δ’ ὅμοιόν τις φήσει ὑπειληφέναι τοὺς εἰρηκότας Ἠλίαν πεφηνέναι ἐν τῷ Ἰησοῦ, ἢ προφήτην ἕνα «τῶν ἀρχαίων» ἐγηγέρθαι. Οὐδὲν δὲ ζητήσεως ἔχεται τὸ δόγμα τῶν εἰρηκότων «ὅτι προφήτης ὡς εἷς τῶν προφητῶν» ἦν Ἰησοῦς. Ψευδὴς μὲν οὖν ὁ τοῦ εἴτε Ἡρώδου λόγος, [ὃς] περὶ τοῦ Ἰησοῦ ἐστιν ἀναγεγραμμένος, εἴτε ὁ ὑπό τινων εἰρημένος. Πλὴν δοκεῖ μοι μᾶλλον ἔχεσθαι πιθανότητος τὸ ἀνάλογον τῷ «ἐν πνεύματι καὶ δυνάμει Ἠλίου» προεληλυθέναι τὸν Ἰωάννην τοῖς νῦν ὑπονοουμένοις περὶ Ἰωάννου καὶ Ἰησοῦ ὑπὸ τούτων. Ἐπεὶ δὲ πρῶτον μὲν ἐμάθομεν ὅτι μετὰ τὸν πειρασμὸν ὁ σωτὴρ «ἀκούσας ὅτι Ἰωάννης παρεδόθη, ἀνεχώρησεν εἰς τὴν Γαλιλαίαν», δεύτερον δὲ ὅτι [Ἰωάννης] ἐν τῷ δεσμωτηρίῳ τυγχάνων, ἀκούσας τὰ περὶ τοῦ Ἰησοῦ, «πέμψας δύο τῶν μαθητῶν αὐτοῦ εἶπεν αὐτῷ·

Σὺ εἶ ὁ ἐρχόμενος, ἢ ἕτερον προσδοκῶμεν;» καὶ τρίτον ἁπαξαπλῶς ὅτι Ἡρώδης εἶπε περὶ τοῦ Ἰησοῦ, ὅτι αὐτός ἐστιν Ἰωάννης ὁ βαπτιστής· αὐτὸς ἠγέρθη ἀπὸ τῶν νεκρῶν, οὐδαμόθεν δὲ προέγνωμεν τὸν τρόπον τῆς ἀναιρέσεως τοῦ βαπτιστοῦ, διὰ τοῦτο νῦν καὶ τοῦτο ἀνέγραψεν ὁ Ματθαῖος, καὶ ὁ Μᾶρκος δὲ αὐτῷ παραπλησίως· ὁ δὲ Λουκᾶς τὰ πολλὰ τῆς παρὰ τούτοις παρεσιώπησεν ἱστορίας. Ἔχει δὲ οὕτως ἡ τοῦ Ματθαίου λέξις· Ὁ γὰρ Ἡρώδης κρατήσας τὸν Ἰωάννην, ἔδησεν αὐτὸν ἐν τῇ φυλακῇ. Εἰς ταῦτ’ οὖν δοκεῖ μοι ὅτι, ὥσπερ «ὁ νόμος καὶ οἱ προφῆται μέχρι Ἰωάννου» μεθ’ ὃν ἔληξεν ἡ προφητικὴ ἀπὸ Ἰουδαίων χάρις, οὕτως ἡ τῶν βασιλευσάντων ἐν τῷ λαῷ ἐξουσία μέχρι τοῦ ἀναιρεῖν τοὺς νομιζομένους ἀξίους θανάτου αὐτοῖς ὑπάρχουσα ἕως Ἰωάννου ἦν, καὶ ἀναιρεθέντος τοῦ τελευταίου τῶν προφητῶν παρανόμως ὑπὸ τοῦ Ἡρώδου ἀφῃρέθη ὁ Ἰουδαίων βασιλεὺς τῆς τοῦ ἀναιρεῖν ἐξουσίας. Εἰ γὰρ μὴ ἀφῄρητο αὐτὴν ὁ Ἡρώδης, οὐκ ἂν ἐδίκασεν ὁ Πιλᾶτος τὸν Ἰησοῦν τὴν ἐπὶ θανάτῳ, ἀλλ’ ἤρκεσεν ἂν εἰς τοῦτο Ἡρώδης μετὰ τῆς τῶν ἀρχιερέων καὶ πρεσβυτέρων τοῦ λαοῦ εἰς τοῦτο βουλῆς. Καὶ τότε, οἶμαι, πεπλήρωται τὸ ὑπὸ τοῦ Ἰακὼβ πρὸς Ἰούδαν τοῦτον εἰρημένον τὸν τρόπον· «Οὐκ ἐκλείψει ἄρχων ἐξ Ἰούδα, οὐδὲ ἡγούμενος ἐξ Ἰσραήλ, ἕως ἂν ἔλθῃ ᾧ ἀπόκειται, καὶ αὐτὸς προσδοκία ἐθνῶν.» Τάχα δὲ καὶ ἀφῃρέθησαν τὴν ἐξουσίαν ταύτην Ἰουδαῖοι, τῆς θείας παρασχούσης προνοίας τῇ τοῦ Χριστοῦ διδασκαλίᾳ ἐν τῷ λαῷ νομήν, ἵνα, κἂν κωλύηται ὑπὸ Ἰουδαίων αὕτη, ἀλλὰ μὴ μέχρι ἀναιρέσεως τῶν πιστευόντων χωρῇ, δοκούσης κατὰ νόμον γίγνεσθαι. Ἡρώδης δὲ κρατήσας τὸν Ἰωάννην ἔδησεν ἐν φυλακῇ καὶ ἀπέθετο σύμβολον ποιῶν τοῦτὸ ὅσον ἐφ’ ἑαυτῷ καὶ τῇ κακίᾳ τοῦ λαοῦκαταδῆσαι καὶ κατακλεῖσαι λόγον τὸν προφητικὸν καὶ κωλῦσαι αὐτὸν ἔτι μένειν τῆς ἀληθείας κήρυκα ἐπ’ ἐλευθερίᾳ, ὡς τὸ πρότερον. Τοῦτο δὲ πεποίηκεν Ἡρώδης διὰ Ἡρωδιάδα τὴν γυναῖκα Φιλίππου τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ· ἔλεγε γὰρ αὐτῷ ὁ Ἰωάννης· οὐκ ἔξεστί σοι ἔχειν αὐτήν. Οὗτος δὲ ὁ Φίλιππος ἦν τετράρχης «τῆς Ἰτουραίας καὶ Τραχωνίτιδος χώρας». Τινὲς μὲν οὖν οἴονται ὅτι, ἀποθανόντος Φιλίππου θυγατέρα καταλιπόντος, Ἡρωδιάδα ἔγημε τὴν τοῦ ἀδελφοῦ γυναῖκα ὁ Ἡρώδης, τοῦ νόμου τὸν γάμον ἐν ἀπαιδίᾳ συγχωροῦντος.

Σὺ εἶ ὁ ἐρχόμενος, ἢ ἕτερον προσδοκῶμεν;» καὶ τρίτον ἁπαξαπλῶς ὅτι Ἡρώδης εἶπε περὶ τοῦ Ἰησοῦ, ὅτι αὐτός ἐστιν Ἰωάννης ὁ βαπτιστής· αὐτὸς ἠγέρθη ἀπὸ τῶν νεκρῶν, οὐδαμόθεν δὲ προέγνωμεν τὸν τρόπον τῆς ἀναιρέσεως τοῦ βαπτιστοῦ, διὰ τοῦτο νῦν καὶ τοῦτο ἀνέγραψεν ὁ Ματθαῖος, καὶ ὁ Μᾶρκος δὲ αὐτῷ παραπλησίως· ὁ δὲ Λουκᾶς τὰ πολλὰ τῆς παρὰ τούτοις παρεσιώπησεν ἱστορίας. Ἔχει δὲ οὕτως ἡ τοῦ Ματθαίου λέξις· Ὁ γὰρ Ἡρώδης κρατήσας τὸν Ἰωάννην, ἔδησεν αὐτὸν ἐν τῇ φυλακῇ. Εἰς ταῦτ’ οὖν δοκεῖ μοι ὅτι, ὥσπερ «ὁ νόμος καὶ οἱ προφῆται μέχρι Ἰωάννου» μεθ’ ὃν ἔληξεν ἡ προφητικὴ ἀπὸ Ἰουδαίων χάρις, οὕτως ἡ τῶν βασιλευσάντων ἐν τῷ λαῷ ἐξουσία μέχρι τοῦ ἀναιρεῖν τοὺς νομιζομένους ἀξίους θανάτου αὐτοῖς ὑπάρχουσα ἕως Ἰωάννου ἦν, καὶ ἀναιρεθέντος τοῦ τελευταίου τῶν προφητῶν παρανόμως ὑπὸ τοῦ Ἡρώδου ἀφῃρέθη ὁ Ἰουδαίων βασιλεὺς τῆς τοῦ ἀναιρεῖν ἐξουσίας. Εἰ γὰρ μὴ ἀφῄρητο αὐτὴν ὁ Ἡρώδης, οὐκ ἂν ἐδίκασεν ὁ Πιλᾶτος τὸν Ἰησοῦν τὴν ἐπὶ θανάτῳ, ἀλλ’ ἤρκεσεν ἂν εἰς τοῦτο Ἡρώδης μετὰ τῆς τῶν ἀρχιερέων καὶ πρεσβυτέρων τοῦ λαοῦ εἰς τοῦτο βουλῆς. Καὶ τότε, οἶμαι, πεπλήρωται τὸ ὑπὸ τοῦ Ἰακὼβ πρὸς Ἰούδαν τοῦτον εἰρημένον τὸν τρόπον· «Οὐκ ἐκλείψει ἄρχων ἐξ Ἰούδα, οὐδὲ ἡγούμενος ἐξ Ἰσραήλ, ἕως ἂν ἔλθῃ ᾧ ἀπόκειται, καὶ αὐτὸς προσδοκία ἐθνῶν.» Τάχα δὲ καὶ ἀφῃρέθησαν τὴν ἐξουσίαν ταύτην Ἰουδαῖοι, τῆς θείας παρασχούσης προνοίας τῇ τοῦ Χριστοῦ διδασκαλίᾳ ἐν τῷ λαῷ νομήν, ἵνα, κἂν κωλύηται ὑπὸ Ἰουδαίων αὕτη, ἀλλὰ μὴ μέχρι ἀναιρέσεως τῶν πιστευόντων χωρῇ, δοκούσης κατὰ νόμον γίγνεσθαι. Ἡρώδης δὲ κρατήσας τὸν Ἰωάννην ἔδησεν ἐν φυλακῇ καὶ ἀπέθετο σύμβολον ποιῶν τοῦτὸ ὅσον ἐφ’ ἑαυτῷ καὶ τῇ κακίᾳ τοῦ λαοῦκαταδῆσαι καὶ κατακλεῖσαι λόγον τὸν προφητικὸν καὶ κωλῦσαι αὐτὸν ἔτι μένειν τῆς ἀληθείας κήρυκα ἐπ’ ἐλευθερίᾳ, ὡς τὸ πρότερον. Τοῦτο δὲ πεποίηκεν Ἡρώδης διὰ Ἡρωδιάδα τὴν γυναῖκα Φιλίππου τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ· ἔλεγε γὰρ αὐτῷ ὁ Ἰωάννης· οὐκ ἔξεστί σοι ἔχειν αὐτήν. Οὗτος δὲ ὁ Φίλιππος ἦν τετράρχης «τῆς Ἰτουραίας καὶ Τραχωνίτιδος χώρας». Τινὲς μὲν οὖν οἴονται ὅτι, ἀποθανόντος Φιλίππου θυγατέρα καταλιπόντος, Ἡρωδιάδα ἔγημε τὴν τοῦ ἀδελφοῦ γυναῖκα ὁ Ἡρώδης, τοῦ νόμου τὸν γάμον ἐν ἀπαιδίᾳ συγχωροῦντος.

Ἡμεῖς δέ, μηδαμῆ σαφῶς εὑρίσκοντες τεθνηκέναι τὸν Φίλιππον, μεῖζον ἔτι τὸ παρανόμημα τῷ Ἡρώδῃ λογιζόμεθα γεγονέναι, ὅτι καὶ ζῶντος ἀπέστησε τοῦ ἀδελφοῦ τὴν γυναῖκα. Διόπερ προφητικῇ παρρησίᾳ κεκοσμημένος ὁ Ἰωάννης καὶ μὴ καταπληττόμενος τὸ βασιλικὸν ἀξίωμα τοῦ Ἡρώδου, μηδὲ διὰ τὸ δέος τοῦ θανάτου παρασιωπῶν περὶ τοῦ τηλικούτου ἁμαρτήματος, ἔλεγε τῷ Ἡρώδῃ θείου πληρωθεὶς φρονήματος· Οὐκ ἔξεστί σοι ἔχειν αὐτήν· οὐ γὰρ «ἔξεστί σοι ἔχειν τὴν γυναῖκα τοῦ ἀδελφοῦ σου». [Καὶ] ὁ μὲν Ἡρώδης, κρατήσας τὸν Ἰωάννην, δήσας ἀπέθετο ἐν τῇ φυλακῇ, μὴ τολμῶν πάντη ἀποκτεῖναι «τὸν προφητικὸν λόγον» καὶ ἀνελεῖν ἀπὸ τοῦ λαοῦ· ἡ δὲ τοῦ βασιλέως τῆς Τραχωνίτιδος γυνή, πονηρά τις οὖσα δόξα καὶ μοχθηρὰ διδασκαλία, θυγατέρα ἐγέννησεν ὁμώνυμον, ἧς τὰ δοκοῦντα εὔρυθμα κινήματα ἀρέσαντα τῷ Ἡρώδῃ τὰ γενέσεως ἀγαπῶντι πράγματα, αἴτια γεγένηται τοῦ μηκέτι εἶναι ἐν τῷ λαῷ κεφαλὴν προφητικήν. Μέχρι δὲ τοῦ δεῦρο νομίζω τὰ δοκοῦντα κατὰ τὸν νόμον εἶναι κινήματα τοῦ λαοῦ τῶν Ἰουδαίων μὴ ἄλλο τι τυγχάνειν ἢ τῆς Ἡρωδιάδος θυγατρός. Ἀλλ’ ἡ Ἡρωδιάδος ὄρχησις ἐναντία ἦν ὀρχήσει ἁγίᾳ, ἣν οἱ μὴ ὀρχησάμενοι ὀνειδισθήσονται ἀκούοντες· «Ηὐλήσαμεν ὑμῖν καὶ οὐκ ὠρχήσασθε.» Καὶ ἐν γενεθλίοις δὲ παρανόμου βασιλεύοντος αὐτῶν λόγου ὀρχοῦνται, ὡς ἀρέσκειν ἐκείνῳ τῷ λόγῳ τὰς κινήσεις αὐτῶν. Ἐτήρησε μὲν οὖν τις τῶν πρὸ ἡμῶν τὴν ἀναγεγραμμένην ἐν Γενέσει τοῦ Φαραὼ γενέθλιον καὶ διηγήσατο ὅτι ὁ φαῦλος τὰ γενέσεως ἀγαπῶν πράγματα ἑορτάζει γενέθλιον. Ἡμεῖς δὲ ἀπ’ ἐκείνου ταύτην εὑρόντες ἀφορμὴν ἐπ’ οὐδεμιᾶς γραφῆς εὕρομεν ὑπὸ δικαίου γενέθλιον ἀγομένην. Ἄδικος γὰρ μᾶλλον ἐκείνου τοῦ Φαραὼ ὁ Ἡρώδης· καὶ γὰρ ὑπ’ ἐκείνου μὲν ἐν γενεθλίῳ ἀρχισιτοποιὸς ἀναιρεῖται, ὑπὸ δὲ τούτου Ἰωάννης, οὗ «μείζων ἐν γεννητοῖς γυναικῶν οὐδεὶς ἐγήγερται», περὶ οὗ ὁ σωτὴρ λέγει· «Ἀλλὰ τί ἐξεληλύθατε; προφήτην ἰδεῖν; ναὶ λέγω ὑμῖν, καὶ περισσότερον προφήτου.» Ἀλλὰ εὐχαριστητέον τῷ θεῷ ὅτι, εἰ καὶ ἡ προφητικὴ ἀπὸ τοῦ λαοῦ ἦρται χάρις, ἡ πάσης ἐκείνης μείζων ἐξεχύθη εἰς τὰ ἔθνη διὰ τοῦ σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ, «ὃς ἐγένετο ἐν νεκροῖς ἐλεύθερος».

Ἡμεῖς δέ, μηδαμῆ σαφῶς εὑρίσκοντες τεθνηκέναι τὸν Φίλιππον, μεῖζον ἔτι τὸ παρανόμημα τῷ Ἡρώδῃ λογιζόμεθα γεγονέναι, ὅτι καὶ ζῶντος ἀπέστησε τοῦ ἀδελφοῦ τὴν γυναῖκα. Διόπερ προφητικῇ παρρησίᾳ κεκοσμημένος ὁ Ἰωάννης καὶ μὴ καταπληττόμενος τὸ βασιλικὸν ἀξίωμα τοῦ Ἡρώδου, μηδὲ διὰ τὸ δέος τοῦ θανάτου παρασιωπῶν περὶ τοῦ τηλικούτου ἁμαρτήματος, ἔλεγε τῷ Ἡρώδῃ θείου πληρωθεὶς φρονήματος· Οὐκ ἔξεστί σοι ἔχειν αὐτήν· οὐ γὰρ «ἔξεστί σοι ἔχειν τὴν γυναῖκα τοῦ ἀδελφοῦ σου». [Καὶ] ὁ μὲν Ἡρώδης, κρατήσας τὸν Ἰωάννην, δήσας ἀπέθετο ἐν τῇ φυλακῇ, μὴ τολμῶν πάντη ἀποκτεῖναι «τὸν προφητικὸν λόγον» καὶ ἀνελεῖν ἀπὸ τοῦ λαοῦ· ἡ δὲ τοῦ βασιλέως τῆς Τραχωνίτιδος γυνή, πονηρά τις οὖσα δόξα καὶ μοχθηρὰ διδασκαλία, θυγατέρα ἐγέννησεν ὁμώνυμον, ἧς τὰ δοκοῦντα εὔρυθμα κινήματα ἀρέσαντα τῷ Ἡρώδῃ τὰ γενέσεως ἀγαπῶντι πράγματα, αἴτια γεγένηται τοῦ μηκέτι εἶναι ἐν τῷ λαῷ κεφαλὴν προφητικήν. Μέχρι δὲ τοῦ δεῦρο νομίζω τὰ δοκοῦντα κατὰ τὸν νόμον εἶναι κινήματα τοῦ λαοῦ τῶν Ἰουδαίων μὴ ἄλλο τι τυγχάνειν ἢ τῆς Ἡρωδιάδος θυγατρός. Ἀλλ’ ἡ Ἡρωδιάδος ὄρχησις ἐναντία ἦν ὀρχήσει ἁγίᾳ, ἣν οἱ μὴ ὀρχησάμενοι ὀνειδισθήσονται ἀκούοντες· «Ηὐλήσαμεν ὑμῖν καὶ οὐκ ὠρχήσασθε.» Καὶ ἐν γενεθλίοις δὲ παρανόμου βασιλεύοντος αὐτῶν λόγου ὀρχοῦνται, ὡς ἀρέσκειν ἐκείνῳ τῷ λόγῳ τὰς κινήσεις αὐτῶν. Ἐτήρησε μὲν οὖν τις τῶν πρὸ ἡμῶν τὴν ἀναγεγραμμένην ἐν Γενέσει τοῦ Φαραὼ γενέθλιον καὶ διηγήσατο ὅτι ὁ φαῦλος τὰ γενέσεως ἀγαπῶν πράγματα ἑορτάζει γενέθλιον. Ἡμεῖς δὲ ἀπ’ ἐκείνου ταύτην εὑρόντες ἀφορμὴν ἐπ’ οὐδεμιᾶς γραφῆς εὕρομεν ὑπὸ δικαίου γενέθλιον ἀγομένην. Ἄδικος γὰρ μᾶλλον ἐκείνου τοῦ Φαραὼ ὁ Ἡρώδης· καὶ γὰρ ὑπ’ ἐκείνου μὲν ἐν γενεθλίῳ ἀρχισιτοποιὸς ἀναιρεῖται, ὑπὸ δὲ τούτου Ἰωάννης, οὗ «μείζων ἐν γεννητοῖς γυναικῶν οὐδεὶς ἐγήγερται», περὶ οὗ ὁ σωτὴρ λέγει· «Ἀλλὰ τί ἐξεληλύθατε; προφήτην ἰδεῖν; ναὶ λέγω ὑμῖν, καὶ περισσότερον προφήτου.» Ἀλλὰ εὐχαριστητέον τῷ θεῷ ὅτι, εἰ καὶ ἡ προφητικὴ ἀπὸ τοῦ λαοῦ ἦρται χάρις, ἡ πάσης ἐκείνης μείζων ἐξεχύθη εἰς τὰ ἔθνη διὰ τοῦ σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ, «ὃς ἐγένετο ἐν νεκροῖς ἐλεύθερος».

«Εἰ γὰρ καὶ ἐσταυρώθη ἐξ ἀσθενείας, ἀλλὰ ζῇ ἐκ δυνάμεως θεοῦ.» Ἔτι δὲ ὅρα τὸν λαὸν παρ’ ᾧ καθαρὰ μὲν καὶ ἀκάθαρτα ἐξετάζεται βρώματα, καταφρονεῖται δὲ προφητεία ἐπὶ πίνακι ἀντὶ ὄψου προσαγομένη. Τὴν δὲ κεφαλὴν τῆς προφητείας Ἰουδαῖοι οὐκ ἔχουσι, τὸ κεφάλαιον πάσης προφητείας Χριστὸν Ἰησοῦν ἀρνούμενοι. Καὶ ἀποκεφαλίζεται ὁ προφήτης δι’ ὅρκους, ἐφ’ οἷς μᾶλλον ἐπιορκεῖν ἢ εὐορκεῖν ἔδει· οὐ ταὐτὸν γὰρ ἦν ἔγκλημα προπετείας ὅρκων καὶ τῆς διὰ τὴν προπέτειαν ἐπιορκίας [καὶ τὸ δι’ εὐορκίας] ἔγκλημα ἀναιρέσεως προφητικῆς. Καὶ οὐ διὰ τοῦτο μόνον ἀποκεφαλίζεται, ἀλλὰ καὶ [διὰ] τοὺς συνανακειμένους, βουλομένους μᾶλλον ἀναιρεθῆναι τὸν προφήτην ἢ ζῆν. Συνανάκεινται δὲ καὶ συνεστιῶνται λόγῳ μοχθηρῷ Ἰουδαίων βασιλεύοντι οἱ ἐπὶ τῇ γενέσει αὐτοῦ εὐφραινόμενοι. Χρήσῃ δέ ποτε χαριέντως τῷ ῥητῷ πρὸς τοὺς προπετῶς ὀμνύοντας καὶ θέλοντας ἐμπεδοῦν ὅρκους ἐπὶ παρανομίᾳ παραληφθέντας, λέγων ὅτι οὐ πᾶσα τήρησις ὅρκων ἐστὶ καθήκουσα, ὡς οὐδὲ ἡ τοῦ Ἡρώδου. Ἔτι δὲ πρόσχες ὅτι οὐ μετὰ παρρησίας, ἀλλὰ κρύφα καὶ ἐν φυλακῇ φονεύει τὸν Ἰωάννην ὁ Ἡρώδης· καὶ γὰρ οὐ μετὰ παρρησίας ἀρνεῖται ὁ νῦν Ἰουδαίων λαὸς τὰς προφητείας, δυνάμει δὲ καὶ ἐν κρυπτῷ αὐτὰς ἀρνεῖται καὶ ἐλέγχεται αὐταῖς ἀπιστῶν. Ὥσπερ γὰρ εἰ ἐπίστευον Μωσῇ, τῷ Ἰησοῦ ἐπίστευσαν ἄν, οὕτως εἰ ἐπίστευον τοῖς προφήταις, προσήκαντο ἂν τὸν προφητευόμενον. Ἀπιστοῦντες δὲ τούτῳ κἀκείνοις ἀπιστοῦσι καὶ ἀποτέμνουσιν ἐν φυλακῇ κατακλείσαντες «τὸν λόγον τὸν προφητικόν», καὶ ἔχουσιν αὐτὸν νεκρὸν καὶ διαιρεθέντα καὶ μηδαμοῦ ὑγιῆ, ἐπεὶ μὴ νοοῦσιν αὐτόν. Ἀλλ’ ἡμεῖς ὁλόκληρον ἔχομεν τὸν Ἰησοῦν, πληρωθείσης τῆς περὶ αὐτοῦ λεγούσης προφητείας· «Ὀστοῦν [αὐτοῦ] οὐ συντριβήσεται.» Οἱ μαθηταὶ δὲ ἐλθόντες τοῦ Ἰωάννου θάπτουσιν αὐτοῦ τὸ λείψανον, καὶ ἐλθόντες ἀπήγγειλαν τῷ Ἰησοῦ. Ὁ δὲ ἀνεχώρησεν εἰς ἔρημον τόπον, τὰ ἔθνη· καὶ μετὰ τὴν τῶν προφητῶν ἀναίρεσιν ὄχλοι αὐτῷ ἠκολούθησαν ἀπὸ τῶν πανταχοῦ πόλεων. Ὅντινα πολὺν ὄντα θεασάμενος ἐσπλαγχνίσθη καὶ ἐθεράπευσε τοὺς ἀρρώστους αὐτῶν, καὶ μετὰ τοῦτο τρέφει τοῖς εὐλογηθεῖσι καὶ πλεονάσασιν ἐξ ὀλίγων ἄρτων τοὺς ἀκολουθήσαντας αὐτῷ. Ἀκούσας δὲ ὁ Ἰησοῦς ἀνεχώρησεν ἐκεῖθεν ἐν πλοίῳ εἰς ἔρημον τόπον κατ’ ἰδίαν [, 12. []] .

«Εἰ γὰρ καὶ ἐσταυρώθη ἐξ ἀσθενείας, ἀλλὰ ζῇ ἐκ δυνάμεως θεοῦ.» Ἔτι δὲ ὅρα τὸν λαὸν παρ’ ᾧ καθαρὰ μὲν καὶ ἀκάθαρτα ἐξετάζεται βρώματα, καταφρονεῖται δὲ προφητεία ἐπὶ πίνακι ἀντὶ ὄψου προσαγομένη. Τὴν δὲ κεφαλὴν τῆς προφητείας Ἰουδαῖοι οὐκ ἔχουσι, τὸ κεφάλαιον πάσης προφητείας Χριστὸν Ἰησοῦν ἀρνούμενοι. Καὶ ἀποκεφαλίζεται ὁ προφήτης δι’ ὅρκους, ἐφ’ οἷς μᾶλλον ἐπιορκεῖν ἢ εὐορκεῖν ἔδει· οὐ ταὐτὸν γὰρ ἦν ἔγκλημα προπετείας ὅρκων καὶ τῆς διὰ τὴν προπέτειαν ἐπιορκίας [καὶ τὸ δι’ εὐορκίας] ἔγκλημα ἀναιρέσεως προφητικῆς. Καὶ οὐ διὰ τοῦτο μόνον ἀποκεφαλίζεται, ἀλλὰ καὶ [διὰ] τοὺς συνανακειμένους, βουλομένους μᾶλλον ἀναιρεθῆναι τὸν προφήτην ἢ ζῆν. Συνανάκεινται δὲ καὶ συνεστιῶνται λόγῳ μοχθηρῷ Ἰουδαίων βασιλεύοντι οἱ ἐπὶ τῇ γενέσει αὐτοῦ εὐφραινόμενοι. Χρήσῃ δέ ποτε χαριέντως τῷ ῥητῷ πρὸς τοὺς προπετῶς ὀμνύοντας καὶ θέλοντας ἐμπεδοῦν ὅρκους ἐπὶ παρανομίᾳ παραληφθέντας, λέγων ὅτι οὐ πᾶσα τήρησις ὅρκων ἐστὶ καθήκουσα, ὡς οὐδὲ ἡ τοῦ Ἡρώδου. Ἔτι δὲ πρόσχες ὅτι οὐ μετὰ παρρησίας, ἀλλὰ κρύφα καὶ ἐν φυλακῇ φονεύει τὸν Ἰωάννην ὁ Ἡρώδης· καὶ γὰρ οὐ μετὰ παρρησίας ἀρνεῖται ὁ νῦν Ἰουδαίων λαὸς τὰς προφητείας, δυνάμει δὲ καὶ ἐν κρυπτῷ αὐτὰς ἀρνεῖται καὶ ἐλέγχεται αὐταῖς ἀπιστῶν. Ὥσπερ γὰρ εἰ ἐπίστευον Μωσῇ, τῷ Ἰησοῦ ἐπίστευσαν ἄν, οὕτως εἰ ἐπίστευον τοῖς προφήταις, προσήκαντο ἂν τὸν προφητευόμενον. Ἀπιστοῦντες δὲ τούτῳ κἀκείνοις ἀπιστοῦσι καὶ ἀποτέμνουσιν ἐν φυλακῇ κατακλείσαντες «τὸν λόγον τὸν προφητικόν», καὶ ἔχουσιν αὐτὸν νεκρὸν καὶ διαιρεθέντα καὶ μηδαμοῦ ὑγιῆ, ἐπεὶ μὴ νοοῦσιν αὐτόν. Ἀλλ’ ἡμεῖς ὁλόκληρον ἔχομεν τὸν Ἰησοῦν, πληρωθείσης τῆς περὶ αὐτοῦ λεγούσης προφητείας· «Ὀστοῦν [αὐτοῦ] οὐ συντριβήσεται.» Οἱ μαθηταὶ δὲ ἐλθόντες τοῦ Ἰωάννου θάπτουσιν αὐτοῦ τὸ λείψανον, καὶ ἐλθόντες ἀπήγγειλαν τῷ Ἰησοῦ. Ὁ δὲ ἀνεχώρησεν εἰς ἔρημον τόπον, τὰ ἔθνη· καὶ μετὰ τὴν τῶν προφητῶν ἀναίρεσιν ὄχλοι αὐτῷ ἠκολούθησαν ἀπὸ τῶν πανταχοῦ πόλεων. Ὅντινα πολὺν ὄντα θεασάμενος ἐσπλαγχνίσθη καὶ ἐθεράπευσε τοὺς ἀρρώστους αὐτῶν, καὶ μετὰ τοῦτο τρέφει τοῖς εὐλογηθεῖσι καὶ πλεονάσασιν ἐξ ὀλίγων ἄρτων τοὺς ἀκολουθήσαντας αὐτῷ. Ἀκούσας δὲ ὁ Ἰησοῦς ἀνεχώρησεν ἐκεῖθεν ἐν πλοίῳ εἰς ἔρημον τόπον κατ’ ἰδίαν [, 12. []] .

Τὸ μὲν ῥητὸν διδάσκει ἡμᾶς ὅση δύναμις ἀπὸ τῶν διωκόντων καὶ τῆς προσδοκίας τοῦ διὰ τὸν λόγον ἐπιβουλεύεσθαι ἀναχωρεῖν· τοῦτο μὲν γὰρ κατὰ τὸ εὐλόγιστον γένοιτ’ ἄν, τὸ δὲ δυνάμενον ἔξω εἶναι τῶν περιστατικῶν ὁμόσε χωρεῖν αὐτοῖς προπετές ἐστι καὶ θρασύ. Τίς δὲ ἔτι ἀμφιβάλοι ἂν περὶ τοῦ ἐκκλίνειν τὰ τοιαῦτα, τοῦ Ἰησοῦ οὐ μόνον ἐπὶ τοῖς κατὰ τὸν Ἰωάννην ἀναχωρήσαντος, ἀλλὰ καὶ διδάσκοντος καὶ λέγοντος· «Ἐὰν διώκωσιν ὑμᾶς ἐν τῇ πόλει ταύτῃ, φεύγετε εἰς τὴν ἑτέραν.» Ἐπελθόντα μὲν οὖν οὐ παρ’ ἡμᾶς πειρασμὸν ἀναγκαῖον ὑπομένειν εὐγενῶς λίαν καὶ τεθαρρηκότως· παρὸν δὲ ἐκκλίνειν, τοῦτο μὴ ποιεῖν τολμηρόν. Ἐπεὶ δὲ μετὰ τὸ ῥητὸν καὶ κατὰ ἀναγωγὴν τὸν τόπον ἐξεταστέον, λεκτέον ὅτι ἐπιβουλευθείσης παρὰ Ἰουδαίοις τῆς προφητείας καὶ ἀναιρεθείσης, διὰ τὸ τιμᾶσθαι παρ’ αὐτοῖς τὰ γενέσεως πράγματα καὶ κατὰ ἀποδοχὴν κενῶν κινήσεων γεγενημένων, ὡς μὲν παρ’ ἀληθείᾳ δικαζούσῃ, ἀρρύθμων καὶ ἐκμελῶν, ὡς δ’ ὑπολαμβάνει ὁ τῶν φαύλων ἄρχων καὶ οἱ συνεστιώμενοι αὐτῷ, εὐρύθμων καὶ ἀρεσκόντων ἐκείνοις, ἀναχωρεῖ ὁ Ἰησοῦς ἀπὸ τοῦ τόπου ἐν ᾧ προφητεία ἐπιβουλευθεῖσα κατεδικάσθη. Ἀναχωρεῖ δὲ εἰς τὸν ἔρημον θεοῦ παρὰ τοῖς ἔθνεσι τόπον, ἵνα ὁ τοῦ θεοῦ λόγος, αἰρομένης τῆς βασιλείας ἀπ’ ἐκείνων καὶ διδομένης «ἔθνει ποιοῦντι τοὺς καρποὺς αὐτῆς», γένηται ἐν τοῖς ἔθνεσι, καὶ δι’ αὐτὸν «πολλὰ» γένηται «τὰ τέκνα τῆς ἐρήμου μᾶλλον» μήτε νόμον μήτε προφήτας δεδιδαγμένης «ἢ τῆς ἐχούσης τὸν ἄνδρα», τὸν νόμον. Ὅτε μὲν οὖν πάλαι ὁ λόγος παρὰ Ἰουδαίοις ἦν, οὐχ οὕτως ἦν παρ’ αὐτοῖς, ὡς παρὰ τοῖς ἔθνεσι· διὸ λέλεκται ἐν πλοίῳ, τουτέστι τῷ σώματι, εἰς τὸν ἔρημον τόπον κατ’ ἰδίαν γεγονέναι, ἀκούσαντα περὶ τῆς ἀναιρέσεως τοῦ προφήτου. Κατ’ ἰδίαν δέ, γενόμενος εἰς τὴν ἔρημον, ἦν ἐν αὐτῇ, τῷ ἰδιάζοντα εἶναι τὸν λόγον καὶ τὴν διδασκαλίαν αὐτοῦ παρὰ τὰ εἰθισμένα ἐν τοῖς ἔθνεσι γίνεσθαι καὶ νενομισμένα. Καὶ οἱ ἐν τοῖς ἔθνεσιν ὄχλοι ἀκούσαντες λόγον ἐπιδεδημηκέναι τῇ ἐρήμῳ αὐτῶν καὶ τοῦτον κατ’ ἰδίαν τυγχάνειν, ὡς προαποδεδώκαμεν, ἠκολούθησαν αὐτῷ ἀπὸ τῶν ἰδίων πόλεων τῷ ἕκαστον καταλελοιπέναι τὰ πάτρια τῆς δεισιδαιμονίας ἔθη καὶ τῷ τοῦ Χριστοῦ προσεληλυθέναι νόμῳ.

Τὸ μὲν ῥητὸν διδάσκει ἡμᾶς ὅση δύναμις ἀπὸ τῶν διωκόντων καὶ τῆς προσδοκίας τοῦ διὰ τὸν λόγον ἐπιβουλεύεσθαι ἀναχωρεῖν· τοῦτο μὲν γὰρ κατὰ τὸ εὐλόγιστον γένοιτ’ ἄν, τὸ δὲ δυνάμενον ἔξω εἶναι τῶν περιστατικῶν ὁμόσε χωρεῖν αὐτοῖς προπετές ἐστι καὶ θρασύ. Τίς δὲ ἔτι ἀμφιβάλοι ἂν περὶ τοῦ ἐκκλίνειν τὰ τοιαῦτα, τοῦ Ἰησοῦ οὐ μόνον ἐπὶ τοῖς κατὰ τὸν Ἰωάννην ἀναχωρήσαντος, ἀλλὰ καὶ διδάσκοντος καὶ λέγοντος· «Ἐὰν διώκωσιν ὑμᾶς ἐν τῇ πόλει ταύτῃ, φεύγετε εἰς τὴν ἑτέραν.» Ἐπελθόντα μὲν οὖν οὐ παρ’ ἡμᾶς πειρασμὸν ἀναγκαῖον ὑπομένειν εὐγενῶς λίαν καὶ τεθαρρηκότως· παρὸν δὲ ἐκκλίνειν, τοῦτο μὴ ποιεῖν τολμηρόν. Ἐπεὶ δὲ μετὰ τὸ ῥητὸν καὶ κατὰ ἀναγωγὴν τὸν τόπον ἐξεταστέον, λεκτέον ὅτι ἐπιβουλευθείσης παρὰ Ἰουδαίοις τῆς προφητείας καὶ ἀναιρεθείσης, διὰ τὸ τιμᾶσθαι παρ’ αὐτοῖς τὰ γενέσεως πράγματα καὶ κατὰ ἀποδοχὴν κενῶν κινήσεων γεγενημένων, ὡς μὲν παρ’ ἀληθείᾳ δικαζούσῃ, ἀρρύθμων καὶ ἐκμελῶν, ὡς δ’ ὑπολαμβάνει ὁ τῶν φαύλων ἄρχων καὶ οἱ συνεστιώμενοι αὐτῷ, εὐρύθμων καὶ ἀρεσκόντων ἐκείνοις, ἀναχωρεῖ ὁ Ἰησοῦς ἀπὸ τοῦ τόπου ἐν ᾧ προφητεία ἐπιβουλευθεῖσα κατεδικάσθη. Ἀναχωρεῖ δὲ εἰς τὸν ἔρημον θεοῦ παρὰ τοῖς ἔθνεσι τόπον, ἵνα ὁ τοῦ θεοῦ λόγος, αἰρομένης τῆς βασιλείας ἀπ’ ἐκείνων καὶ διδομένης «ἔθνει ποιοῦντι τοὺς καρποὺς αὐτῆς», γένηται ἐν τοῖς ἔθνεσι, καὶ δι’ αὐτὸν «πολλὰ» γένηται «τὰ τέκνα τῆς ἐρήμου μᾶλλον» μήτε νόμον μήτε προφήτας δεδιδαγμένης «ἢ τῆς ἐχούσης τὸν ἄνδρα», τὸν νόμον. Ὅτε μὲν οὖν πάλαι ὁ λόγος παρὰ Ἰουδαίοις ἦν, οὐχ οὕτως ἦν παρ’ αὐτοῖς, ὡς παρὰ τοῖς ἔθνεσι· διὸ λέλεκται ἐν πλοίῳ, τουτέστι τῷ σώματι, εἰς τὸν ἔρημον τόπον κατ’ ἰδίαν γεγονέναι, ἀκούσαντα περὶ τῆς ἀναιρέσεως τοῦ προφήτου. Κατ’ ἰδίαν δέ, γενόμενος εἰς τὴν ἔρημον, ἦν ἐν αὐτῇ, τῷ ἰδιάζοντα εἶναι τὸν λόγον καὶ τὴν διδασκαλίαν αὐτοῦ παρὰ τὰ εἰθισμένα ἐν τοῖς ἔθνεσι γίνεσθαι καὶ νενομισμένα. Καὶ οἱ ἐν τοῖς ἔθνεσιν ὄχλοι ἀκούσαντες λόγον ἐπιδεδημηκέναι τῇ ἐρήμῳ αὐτῶν καὶ τοῦτον κατ’ ἰδίαν τυγχάνειν, ὡς προαποδεδώκαμεν, ἠκολούθησαν αὐτῷ ἀπὸ τῶν ἰδίων πόλεων τῷ ἕκαστον καταλελοιπέναι τὰ πάτρια τῆς δεισιδαιμονίας ἔθη καὶ τῷ τοῦ Χριστοῦ προσεληλυθέναι νόμῳ.

Πεζῇ δὲ αὐτῷ καὶ οὐκ ἐν πλοίῳ ἠκολούθησαν, ἅτε μὴ τῷ σώματι, ἀλλὰ γυμνῇ τῇ ψυχῇ καὶ τῇ ἀπὸ τοῦ λόγου πεισθείσῃ προαιρέσει ἠκολουθηκότες τῇ εἰκόνι τοῦ θεοῦ. Καὶ πρὸς τούτους γε ὁ Ἰησοῦς ἐξέρχεται μὴ χωροῦντας προσιέναι πρὸς αὐτόν, ἵνα τοῖς ἔξω γενόμενος, ἔσω τοὺς ἔξω εἰσαγάγῃ. Πολὺς δὲ ὁ ἔξω ὄχλος, εἰς ὃν ἐξέρχεται ὁ τοῦ θεοῦ λόγος, καὶ ἐκχέας τὸ φῶς τῆς ἐπισκοπῆς αὐτοῦ εἰς αὐτὸν εἶδεν αὐτόν, καὶ ἰδὼν τοῦ ἐλεεῖσθαι μᾶλλον αὐτοὺς ἀξίους διὰ τὸ ἐν τοιοῖσδέ τισιν εἶναι, ὡς φιλάνθρωπος πέπονθεν ὁ ἀπαθὴς τῷ σπλαγχνισθῆναι, καὶ οὐ μόνον ἐσπλαγχνίσθη ἀλλὰ καὶ τοὺς ἀρρώστους αὐτῶν ἐθεράπευσεν ἔχοντας ποικίλα καὶ παντοδαπὰ ἀπὸ τῆς κακίας ἀρρωστήματα. Εἰ δὲ θέλεις ἰδεῖν ποῖά ἐστι τὰ τῆς ψυχῆς ἀρρωστήματα, κατανόει μοι τοὺς φιλαργύρους καὶ τοὺς φιλοδόξους καὶ τοὺς φιλόπαιδας καὶ εἴ τίς ἐστι φιλόγυνος· καὶ τούτους γὰρ ἐν τοῖς ὄχλοις ἰδὼν καὶ σπλαγχνισθεὶς ἐπ’ αὐτοῖς ἐθεράπευσεν. Οὐ πᾶν δὲ ἁμάρτημα νομιστέον ἀρρωστίαν εἶναι, ἀλλ’ ὅπερ ἐναπέσκηψεν ὅλῃ τῇ ψυχῇ. Οὕτω γὰρ ἔστιν ἰδεῖν τοὺς μὲν φιλαργύρους ὅλους τεταμένους ἐπὶ τὸ ἀργύριον καὶ τὴν τούτου φρουρὰν καὶ συναγωγήν, τοὺς δὲ φιλοδόξους ἐπὶ τὸ δοξάριον, κεχήνασι γὰρ περὶ τὸν ἀπὸ τῶν πολλῶν καὶ χυδαιοτέρων ἔπαινον. Καὶ τὸ ἀνάλογον νοήσεις ἐπὶ ὧν ὠνομάσαμεν λοιπῶν, καὶ εἴ τι ἄλλο τούτοις ἐστὶ παραπλήσιον. Ἐπεὶ οὖν διηγούμενοι τὸ ἐθεράπευσε τοὺς ἀρρώστους αὐτῶν εἴπομεν μὴ πᾶν ἁμάρτημα εἶναι ἀρρώςτημα, ἄξιον ἀπὸ τῆς γραφῆς καὶ περὶ τῆς διαφορᾶς τούτων παραμυθήσασθαι. Φησὶ δὴ ὁ ἀπόστολος Κορινθίοις ποικίλα ἔχουσιν ἁμαρτήματα γράφων· «Διὰ τοῦτο ἐν ὑμῖν πολλοὶ ἀσθενεῖς καὶ ἄρρωστοι καὶ κοιμῶνται ἱκανοί.» Ἄκουε γὰρ ἐν τούτοις τοῦ «καὶ» συνδέσμου, πλέκοντος καὶ συμπεπλεγμένον ποιοῦντος ἐκ διαφόρων ἁμαρτημάτων, καθὸ οἱ μέν εἰσιν ἀσθενεῖς, ἕτεροι δὲ ἄρρωστοι πλέον ἢ ἀσθενεῖς, καὶ ἄλλοι παρ’ ἀμφοτέρους οἱ κοιμώμενοι. Οἱ μὲν γὰρ ὀλισθηρῶς διὰ τὴν τῆς ψυχῆς ἀδυναμίαν πρὸς τὸ ὁτιποτοῦν ἁμαρτάνειν ἔχοντες, κἂν μὴ ὅλοι ὦσιν εἴδους τινὸς ἁμαρτίας ὡς οἱ ἄρρωστοι, ἀσθενεῖς εἰσι μόνον.

Πεζῇ δὲ αὐτῷ καὶ οὐκ ἐν πλοίῳ ἠκολούθησαν, ἅτε μὴ τῷ σώματι, ἀλλὰ γυμνῇ τῇ ψυχῇ καὶ τῇ ἀπὸ τοῦ λόγου πεισθείσῃ προαιρέσει ἠκολουθηκότες τῇ εἰκόνι τοῦ θεοῦ. Καὶ πρὸς τούτους γε ὁ Ἰησοῦς ἐξέρχεται μὴ χωροῦντας προσιέναι πρὸς αὐτόν, ἵνα τοῖς ἔξω γενόμενος, ἔσω τοὺς ἔξω εἰσαγάγῃ. Πολὺς δὲ ὁ ἔξω ὄχλος, εἰς ὃν ἐξέρχεται ὁ τοῦ θεοῦ λόγος, καὶ ἐκχέας τὸ φῶς τῆς ἐπισκοπῆς αὐτοῦ εἰς αὐτὸν εἶδεν αὐτόν, καὶ ἰδὼν τοῦ ἐλεεῖσθαι μᾶλλον αὐτοὺς ἀξίους διὰ τὸ ἐν τοιοῖσδέ τισιν εἶναι, ὡς φιλάνθρωπος πέπονθεν ὁ ἀπαθὴς τῷ σπλαγχνισθῆναι, καὶ οὐ μόνον ἐσπλαγχνίσθη ἀλλὰ καὶ τοὺς ἀρρώστους αὐτῶν ἐθεράπευσεν ἔχοντας ποικίλα καὶ παντοδαπὰ ἀπὸ τῆς κακίας ἀρρωστήματα. Εἰ δὲ θέλεις ἰδεῖν ποῖά ἐστι τὰ τῆς ψυχῆς ἀρρωστήματα, κατανόει μοι τοὺς φιλαργύρους καὶ τοὺς φιλοδόξους καὶ τοὺς φιλόπαιδας καὶ εἴ τίς ἐστι φιλόγυνος· καὶ τούτους γὰρ ἐν τοῖς ὄχλοις ἰδὼν καὶ σπλαγχνισθεὶς ἐπ’ αὐτοῖς ἐθεράπευσεν. Οὐ πᾶν δὲ ἁμάρτημα νομιστέον ἀρρωστίαν εἶναι, ἀλλ’ ὅπερ ἐναπέσκηψεν ὅλῃ τῇ ψυχῇ. Οὕτω γὰρ ἔστιν ἰδεῖν τοὺς μὲν φιλαργύρους ὅλους τεταμένους ἐπὶ τὸ ἀργύριον καὶ τὴν τούτου φρουρὰν καὶ συναγωγήν, τοὺς δὲ φιλοδόξους ἐπὶ τὸ δοξάριον, κεχήνασι γὰρ περὶ τὸν ἀπὸ τῶν πολλῶν καὶ χυδαιοτέρων ἔπαινον. Καὶ τὸ ἀνάλογον νοήσεις ἐπὶ ὧν ὠνομάσαμεν λοιπῶν, καὶ εἴ τι ἄλλο τούτοις ἐστὶ παραπλήσιον. Ἐπεὶ οὖν διηγούμενοι τὸ ἐθεράπευσε τοὺς ἀρρώστους αὐτῶν εἴπομεν μὴ πᾶν ἁμάρτημα εἶναι ἀρρώςτημα, ἄξιον ἀπὸ τῆς γραφῆς καὶ περὶ τῆς διαφορᾶς τούτων παραμυθήσασθαι. Φησὶ δὴ ὁ ἀπόστολος Κορινθίοις ποικίλα ἔχουσιν ἁμαρτήματα γράφων· «Διὰ τοῦτο ἐν ὑμῖν πολλοὶ ἀσθενεῖς καὶ ἄρρωστοι καὶ κοιμῶνται ἱκανοί.» Ἄκουε γὰρ ἐν τούτοις τοῦ «καὶ» συνδέσμου, πλέκοντος καὶ συμπεπλεγμένον ποιοῦντος ἐκ διαφόρων ἁμαρτημάτων, καθὸ οἱ μέν εἰσιν ἀσθενεῖς, ἕτεροι δὲ ἄρρωστοι πλέον ἢ ἀσθενεῖς, καὶ ἄλλοι παρ’ ἀμφοτέρους οἱ κοιμώμενοι. Οἱ μὲν γὰρ ὀλισθηρῶς διὰ τὴν τῆς ψυχῆς ἀδυναμίαν πρὸς τὸ ὁτιποτοῦν ἁμαρτάνειν ἔχοντες, κἂν μὴ ὅλοι ὦσιν εἴδους τινὸς ἁμαρτίας ὡς οἱ ἄρρωστοι, ἀσθενεῖς εἰσι μόνον.

Οἱ δὲ ὅλῃ ψυχῇ καὶ ὅλῃ καρδίᾳ καὶ ὅλῃ διανοίᾳ, ἀντὶ τοῦ τὸν θεὸν ἀγαπᾶν, ἀγαπῶντες ἀργύρια ἢ δοξάρια ἢ γύναια ἢ παῖδας, οὗτοι πλέον ἢ ἀσθενείας πεπόνθασιν καί εἰσιν ἄρρωστοι. Κοιμῶνται δὲ οἱ, δέον προσέχειν καὶ ἐγρηγορέναι τῇ ψυχῇ, τοῦτο μὲν οὐ ποιοῦντες, ἀπὸ δὲ πολλῆς ἀπροσεξίας νυστάζοντες τὴν προαίρεσιν καὶ ὑπνώττοντες τοῖς λογισμοῖς· οἵτινες «ἐνυπνιαζόμενοι σάρκα μὲν μιαίνουσι, κυριότητα δὲ ἀθετοῦσι, δόξας δὲ βλασφημοῦσιν». Οὗτοι δὲ διὰ τὸ κοιμᾶσθαι ἐν κεναῖς εἰσι φαντασίαις καὶ παραβαλλομέναις ἐνυπνίοις, ταῖς περὶ τῶν πραγμάτων, τὰ μὲν ὕπαρ καὶ ἀληθῆ οὐκ ἀποδεχόμενοι, ὑπὸ δὲ τῶν ἐν ταῖς κεναῖς φαντασίαις ἀπατώμενοι. Περὶ ὧν καὶ ἐν τῷ Ἡσαί̈ᾳ λέγεται τὸ «ὃν τρόπον ἐνυπνιάζεται ὁ διψῶν ὡς ὁ πίνων, καὶ ἐξαναστὰς ἔτι διψᾷ, ἡ δὲ ψυχὴ αὐτοῦ εἰς κενὸν ἤλπισεν, οὕτως ἔσται ὁ πλοῦτος πάντων τῶν ἐθνῶν ὅσοι ἐπεστράτευσαν ἐν Ἱερουσαλήμ». Εἰ καὶ ἐδόξαμεν οὖν παρεκβεβηκέναι, διηγούμενοι διαφορὰν ἀσθενῶν καὶ ἀρρώστων καὶ κοιμωμένων, διὰ τὸ τὸν ἀπόςτολον ἐν τῇ πρὸς Κορινθίους εἰρηκέναι ἃ ἐξεθέμεθα, τὴν παρέκβασιν πεποιήμεθα βουληθέντες παραστῆσαι τί σημαίνεται νοητὸν ἐκ τοῦ καὶ ἐθεράπευσε τοὺς ἀρρώστους αὐτῶν. Μετὰ τοῦτό φησιν ὁ λόγος ὅτι ὀψίας δὲ γενομένης προσῆλθον αὐτῷ οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ λέγοντες· ἔρημός ἐστιν ὁ τόπος καὶ ἡ ὥρα παρῆλθεν ἤδη· ἀπόλυσον οὖν τοὺς ὄχλους, ἵνα ἀπελθόντες εἰς τὰς κώμας ἀγοράσωσιν ἑαυτοῖς βρώματα [, 15(]] . Καὶ πρῶτόν γε τήρησον ὅτι μέλλων τοὺς τῆς εὐλογίας ἄρτους διδόναι τοῖς μαθηταῖς, ἵνα παραθῶσι τοῖς ὄχλοις, «ἐθεράπευσε τοὺς ἀρρώστους», ἵν’ ὑγιάναντες τῶν τῆς εὐλογίας μεταλάβωσιν ἄρτων· οὐ γὰρ δύνανται οἱ ἔτι ἄρρωστοι χωρῆσαι τοὺς τῆς Ἰησοῦ εὐλογίας ἄρτους. Ἀλλὰ καὶ ἐάν τις, δέον ἀκούειν τοῦ «δοκιμαζέτω δὲ ἕκαστος ἑαυτόν, καὶ οὕτως ἐσθιέτω ἐκ τοῦ ἄρτου» καὶ τὰ λοιπά, τούτων μὲν μὴ κατακούῃ, ὡς ἔτυχε δὲ μεταλαμβάνῃ ἄρτου κυρίου καὶ ποτηρίου αὐτοῦ, ἀσθενὴς ἢ ἄρρωστος γίνεται ἢ καὶ ἐκ τοῦ, ἵν’ οὕτως εἴπω, καροῦσθαι ὑπὸ τῆς τοῦ ἄρτου δυνάμεως κοιμώμενος.

Οἱ δὲ ὅλῃ ψυχῇ καὶ ὅλῃ καρδίᾳ καὶ ὅλῃ διανοίᾳ, ἀντὶ τοῦ τὸν θεὸν ἀγαπᾶν, ἀγαπῶντες ἀργύρια ἢ δοξάρια ἢ γύναια ἢ παῖδας, οὗτοι πλέον ἢ ἀσθενείας πεπόνθασιν καί εἰσιν ἄρρωστοι. Κοιμῶνται δὲ οἱ, δέον προσέχειν καὶ ἐγρηγορέναι τῇ ψυχῇ, τοῦτο μὲν οὐ ποιοῦντες, ἀπὸ δὲ πολλῆς ἀπροσεξίας νυστάζοντες τὴν προαίρεσιν καὶ ὑπνώττοντες τοῖς λογισμοῖς· οἵτινες «ἐνυπνιαζόμενοι σάρκα μὲν μιαίνουσι, κυριότητα δὲ ἀθετοῦσι, δόξας δὲ βλασφημοῦσιν». Οὗτοι δὲ διὰ τὸ κοιμᾶσθαι ἐν κεναῖς εἰσι φαντασίαις καὶ παραβαλλομέναις ἐνυπνίοις, ταῖς περὶ τῶν πραγμάτων, τὰ μὲν ὕπαρ καὶ ἀληθῆ οὐκ ἀποδεχόμενοι, ὑπὸ δὲ τῶν ἐν ταῖς κεναῖς φαντασίαις ἀπατώμενοι. Περὶ ὧν καὶ ἐν τῷ Ἡσαί̈ᾳ λέγεται τὸ «ὃν τρόπον ἐνυπνιάζεται ὁ διψῶν ὡς ὁ πίνων, καὶ ἐξαναστὰς ἔτι διψᾷ, ἡ δὲ ψυχὴ αὐτοῦ εἰς κενὸν ἤλπισεν, οὕτως ἔσται ὁ πλοῦτος πάντων τῶν ἐθνῶν ὅσοι ἐπεστράτευσαν ἐν Ἱερουσαλήμ». Εἰ καὶ ἐδόξαμεν οὖν παρεκβεβηκέναι, διηγούμενοι διαφορὰν ἀσθενῶν καὶ ἀρρώστων καὶ κοιμωμένων, διὰ τὸ τὸν ἀπόςτολον ἐν τῇ πρὸς Κορινθίους εἰρηκέναι ἃ ἐξεθέμεθα, τὴν παρέκβασιν πεποιήμεθα βουληθέντες παραστῆσαι τί σημαίνεται νοητὸν ἐκ τοῦ καὶ ἐθεράπευσε τοὺς ἀρρώστους αὐτῶν. Μετὰ τοῦτό φησιν ὁ λόγος ὅτι ὀψίας δὲ γενομένης προσῆλθον αὐτῷ οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ λέγοντες· ἔρημός ἐστιν ὁ τόπος καὶ ἡ ὥρα παρῆλθεν ἤδη· ἀπόλυσον οὖν τοὺς ὄχλους, ἵνα ἀπελθόντες εἰς τὰς κώμας ἀγοράσωσιν ἑαυτοῖς βρώματα [, 15(]] . Καὶ πρῶτόν γε τήρησον ὅτι μέλλων τοὺς τῆς εὐλογίας ἄρτους διδόναι τοῖς μαθηταῖς, ἵνα παραθῶσι τοῖς ὄχλοις, «ἐθεράπευσε τοὺς ἀρρώστους», ἵν’ ὑγιάναντες τῶν τῆς εὐλογίας μεταλάβωσιν ἄρτων· οὐ γὰρ δύνανται οἱ ἔτι ἄρρωστοι χωρῆσαι τοὺς τῆς Ἰησοῦ εὐλογίας ἄρτους. Ἀλλὰ καὶ ἐάν τις, δέον ἀκούειν τοῦ «δοκιμαζέτω δὲ ἕκαστος ἑαυτόν, καὶ οὕτως ἐσθιέτω ἐκ τοῦ ἄρτου» καὶ τὰ λοιπά, τούτων μὲν μὴ κατακούῃ, ὡς ἔτυχε δὲ μεταλαμβάνῃ ἄρτου κυρίου καὶ ποτηρίου αὐτοῦ, ἀσθενὴς ἢ ἄρρωστος γίνεται ἢ καὶ ἐκ τοῦ, ἵν’ οὕτως εἴπω, καροῦσθαι ὑπὸ τῆς τοῦ ἄρτου δυνάμεως κοιμώμενος.

ὨΡΙΓΕΝΟΥΣ ΤΩΝ ΕΙΣ ΤΟ ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟΝ ἘΞΗΓΗΤΙΚΩΝ ΤΟΜΟΣ ΙΑ Ὀψίας δὲ γενομένης προσῆλθον αὐτῷ οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ τουτέστιν ἐπὶ συντελείᾳ τοῦ αἰῶνος, καθ’ ὃν ἔστιν εὐκαίρως εἰπεῖν τὸ «ἐσχάτη ὥρα ἐστίν», ἐν τῇ Ἰωάννου ἐπιστολῇ κείμενον, οἵτινες μηδέπω νοοῦντες ὃ ἔμελλε ποιεῖν ὁ λόγος φασὶν αὐτῷ ὅτι ἔρημός ἐστιν ὁ τόπος, ὁρῶντες τὴν τοῦ θείου [καὶ] νόμου καὶ λόγου ἐρημίαν ἐν τοῖς πολλοῖς. Λέγουσι δ’ αὐτῷ τὸ καὶ ἡ ὥρα [ἤδη] παρῆλθεν, οἱονεὶ παρελήλυθε τὸ εὔκαιρον νόμου καὶ προφητῶν. Τάχα δὲ τοῦτο ἔλεγον, ἀναφέροντες τὸν λόγον, καὶ διὰ τὸ τὸν Ἰωάννην ἀποκεκεφαλίσθαι καὶ τὸν νόμον καὶ τοὺς προφήτας, οἳ ἦσαν μέχρι Ἰωάννου, πεπαῦσθαι. Παρῆλθεν οὖν, φασίν, ἡ ὥρα, καὶ οὐ πάρεστι τροφὴ τῷ τὸν καιρὸν αὐτῆς μηκέτι ἐνεστηκέναι, ἵν’ οἱ ἐν τῇ ἐρήμῳ ἀκολουθήσαντές σοι νόμῳ καὶ προφήταις δουλεύσωσι. Καὶ ἔτι φασὶν οἱ μαθηταί· Ἀπόλυσον οὖν αὐτούς, ἵν’ ἕκαστος, εἰ μὴ δύναται ἀπὸ τῶν πόλεων, ἀλλ’ ἀπὸ τῶν κωμῶν, τῶν ἀτιμοτέρων χωρίων, ὠνήσηται βρώματα. Ταῦτα μὲν ἔφασκον οἱ μαθηταί, ἀπογινώσκοντες τοῖς ὄχλοις εὑρεθήσεσθαι, μετὰ τὸ καταλελύσθαι τὸ γράμμα τοῦ νόμου καὶ πεπαῦσθαι προφητείας, παραδόξους καὶ καινὰς τροφάς. Ἀλλ’ ὁ Ἰησοῦς ὅρα τί ἀποκρίνεται τοῖς μαθηταῖς, μονονουχὶ βοῶν καὶ σαφῶς λέγων· ὑμεῖς μὲν ὑπολαμβάνετε ὅτι, ἐὰν ἀπέλθωσιν ἀπ’ ἐμοῦ ὁ πολὺς ὄχλος χρῄζοντες τροφῶν, ταύτας εὑρήσουσιν ἐν κώμαις μᾶλλον ἢ παρ’ ἐμοί, καὶ ἐν συστήμασιν ἀνθρώπωνοὐ πολιτῶν ἀλλὰ κωμητῶνμᾶλλον ἢ ὅτε παραμενοῦσί μοι. Ἐγὼ δὲ ὑμῖν ἀποφαίνομαι ὅτι, οὗ μὲν ὑπολαμβάνετε χρῄζειν αὐτούς, οὐ χρῄζουσινοὐ γὰρ χρείαν ἔχουσι τοῦ ἀπελθεῖν · οὗ δὲ νομίζετε αὐτοὺς μὴ ἔχειν χρείαντουτέστιν ἐμοῦ, ὡς μὴ δυναμένου αὐτοὺς τρέφειν, τούτου παρὰ τὴν ὑμετέραν προσδοκίαν χρείαν ἔχουσιν. Ἐπεὶ οὖν παιδεύσας ὑμᾶς ἱκανοὺς ἐποίησα πρὸς τὸ διδόναι τοῖς δεομένοις λογικὴν τροφήν, ὑμεῖς δότε τοῖς ἀκολουθήσασί μοι ὄχλοις φαγεῖν· ἔχετε γὰρ δύναμιν ἀπ’ ἐμοῦ λαβόντες τοῦ δοῦναι τοῖς ὄχλοις φαγεῖν, ᾗτινι εἰ ἦτε ἐπιστάντες, κατενοήσατε ἄν, ὅτι πολλῷ πλεῖον ἐγὼ δύναμαι αὐτοὺς θρέψαι, καὶ οὐκ εἰρήκειτε ἄν· Ἀπόλυσον τοὺς ὄχλους, ἵνα ἀπελθόντες ἀγοράσωσιν ἑαυτοῖς βρώματα.

ὨΡΙΓΕΝΟΥΣ ΤΩΝ ΕΙΣ ΤΟ ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟΝ ἘΞΗΓΗΤΙΚΩΝ ΤΟΜΟΣ ΙΑ Ὀψίας δὲ γενομένης προσῆλθον αὐτῷ οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ τουτέστιν ἐπὶ συντελείᾳ τοῦ αἰῶνος, καθ’ ὃν ἔστιν εὐκαίρως εἰπεῖν τὸ «ἐσχάτη ὥρα ἐστίν», ἐν τῇ Ἰωάννου ἐπιστολῇ κείμενον, οἵτινες μηδέπω νοοῦντες ὃ ἔμελλε ποιεῖν ὁ λόγος φασὶν αὐτῷ ὅτι ἔρημός ἐστιν ὁ τόπος, ὁρῶντες τὴν τοῦ θείου [καὶ] νόμου καὶ λόγου ἐρημίαν ἐν τοῖς πολλοῖς. Λέγουσι δ’ αὐτῷ τὸ καὶ ἡ ὥρα [ἤδη] παρῆλθεν, οἱονεὶ παρελήλυθε τὸ εὔκαιρον νόμου καὶ προφητῶν. Τάχα δὲ τοῦτο ἔλεγον, ἀναφέροντες τὸν λόγον, καὶ διὰ τὸ τὸν Ἰωάννην ἀποκεκεφαλίσθαι καὶ τὸν νόμον καὶ τοὺς προφήτας, οἳ ἦσαν μέχρι Ἰωάννου, πεπαῦσθαι. Παρῆλθεν οὖν, φασίν, ἡ ὥρα, καὶ οὐ πάρεστι τροφὴ τῷ τὸν καιρὸν αὐτῆς μηκέτι ἐνεστηκέναι, ἵν’ οἱ ἐν τῇ ἐρήμῳ ἀκολουθήσαντές σοι νόμῳ καὶ προφήταις δουλεύσωσι. Καὶ ἔτι φασὶν οἱ μαθηταί· Ἀπόλυσον οὖν αὐτούς, ἵν’ ἕκαστος, εἰ μὴ δύναται ἀπὸ τῶν πόλεων, ἀλλ’ ἀπὸ τῶν κωμῶν, τῶν ἀτιμοτέρων χωρίων, ὠνήσηται βρώματα. Ταῦτα μὲν ἔφασκον οἱ μαθηταί, ἀπογινώσκοντες τοῖς ὄχλοις εὑρεθήσεσθαι, μετὰ τὸ καταλελύσθαι τὸ γράμμα τοῦ νόμου καὶ πεπαῦσθαι προφητείας, παραδόξους καὶ καινὰς τροφάς. Ἀλλ’ ὁ Ἰησοῦς ὅρα τί ἀποκρίνεται τοῖς μαθηταῖς, μονονουχὶ βοῶν καὶ σαφῶς λέγων· ὑμεῖς μὲν ὑπολαμβάνετε ὅτι, ἐὰν ἀπέλθωσιν ἀπ’ ἐμοῦ ὁ πολὺς ὄχλος χρῄζοντες τροφῶν, ταύτας εὑρήσουσιν ἐν κώμαις μᾶλλον ἢ παρ’ ἐμοί, καὶ ἐν συστήμασιν ἀνθρώπωνοὐ πολιτῶν ἀλλὰ κωμητῶνμᾶλλον ἢ ὅτε παραμενοῦσί μοι. Ἐγὼ δὲ ὑμῖν ἀποφαίνομαι ὅτι, οὗ μὲν ὑπολαμβάνετε χρῄζειν αὐτούς, οὐ χρῄζουσινοὐ γὰρ χρείαν ἔχουσι τοῦ ἀπελθεῖν · οὗ δὲ νομίζετε αὐτοὺς μὴ ἔχειν χρείαντουτέστιν ἐμοῦ, ὡς μὴ δυναμένου αὐτοὺς τρέφειν, τούτου παρὰ τὴν ὑμετέραν προσδοκίαν χρείαν ἔχουσιν. Ἐπεὶ οὖν παιδεύσας ὑμᾶς ἱκανοὺς ἐποίησα πρὸς τὸ διδόναι τοῖς δεομένοις λογικὴν τροφήν, ὑμεῖς δότε τοῖς ἀκολουθήσασί μοι ὄχλοις φαγεῖν· ἔχετε γὰρ δύναμιν ἀπ’ ἐμοῦ λαβόντες τοῦ δοῦναι τοῖς ὄχλοις φαγεῖν, ᾗτινι εἰ ἦτε ἐπιστάντες, κατενοήσατε ἄν, ὅτι πολλῷ πλεῖον ἐγὼ δύναμαι αὐτοὺς θρέψαι, καὶ οὐκ εἰρήκειτε ἄν· Ἀπόλυσον τοὺς ὄχλους, ἵνα ἀπελθόντες ἀγοράσωσιν ἑαυτοῖς βρώματα.

Ὁ μὲν οὖν Ἰησοῦς, δι’ ἣν ἔδωκε δύναμιν καὶ ἑτέρων θρεπτικὴν τοῖς μαθηταῖς, εἶπε· Δότε αὐτοῖς ὑμεῖς φαγεῖν. Οἱ δὲ μὴ ἀρνούμενοι μὲν τὸ δύνασθαι διδόναι ἄρτους, πολλῷ δὲ ὀλιγωτέρους αὑτοὺς νομίζοντες εἶναι καὶ οὐχ ἱκανοὺς τρέφειν τοὺς ἀκολουθήσαντας τῷ Ἰησοῦ, οὐδὲ θεωροῦντες ὅτι ἕκαστον ἄρτον [ἢ] λόγον ὁ Ἰησοῦς λαβὼν εἰς ὅσον βούλεται ἐκτείνει, ποιῶν αὐτὸν διαρκῆ πᾶσιν ὅσους ἐὰν θρέψαι θέλῃ, φασίν· οὐκ ἔχομεν ὧδε εἰ μὴ πέντε ἄρτους καὶ δύο ἰχθύας, πέντε μὲν ἴσως αἰνισσόμενοι ἄρτους εἶναι τοὺς αἰσθητοὺς τῶν γραφῶν λόγους καὶ διὰ τοῦτο ἰσαρίθμους ταῖς πέντε αἰσθήσεσιν, δύο δὲ ἰχθῦς ἤτοι τὸν προφορικὸν καὶ τὸν ἐνδιάθετον λόγον, ὡσπερεὶ ὄψον τυγχάνοντας τῶν ἐν ταῖς γραφαῖς αἰσθητῶν κειμένων, ἢ τάχα καὶ τὸν φθάσαντα ἐπ’ αὐτοὺς περὶ πατρὸς καὶ υἱοῦ λόγον. Διὸ καὶ αὐτὸς «ἔφαγεν ἰχθύος ὀπτοῦ» ἀναστὰς «μέρος λαβὼν» ἀπὸ τῶν μαθητῶν, καὶ ἀποδεξάμενος ἣν ἐδύναντο ἐκ μέρους ἀπαγγεῖλαι αὐτῷ περὶ τοῦ πατρὸς θεολογίαν. Ἡμεῖς μὲν οὖν οὕτως τῷ περὶ τῶν πέντε ἄρτων καὶ δύο ἰχθύων ἐπιβαλεῖν δεδυνήμεθα λόγῳ· εἰκὸς δὲ ὅτι οἱ μᾶλλον ἡμῶν συναγαγεῖν δυνάμενοι τοὺς πέντε ἄρτους καὶ τοὺς δύο ἰχθύας παρ’ ἑαυτοῖς πλείονα καὶ κρείττονα δύναιντ’ ἂν ἀποδοῦναι περὶ τούτων νοῦν. Παρατηρητέον μέντοι ὅτι τοὺς πέντε ἄρτους καὶ τοὺς δύο ἰχθύας οἱ μαθηταὶ λέγουσιν ἔχειν παρὰ τῷ Ματθαίῳ καὶ τῷ Μάρκῳ καὶ τῷ Λουκᾷ, οὔθ’ ὅτι πύρινοι οὔθ’ ὅτι κρίθινοι ἦσαν ὑποσημειωσάμενοι· ὁ δὲ Ἰωάννης μόνος κριθίνους εἶπεν εἶναι τοὺς ἄρτους, διὸ τάχα οὐδὲ οἱ μαθηταὶ ὁμολογοῦσιν [ἔχειν] αὐτοὺς παρ’ ἑαυτοῖς ἐν τῷ τοῦ Ἰωάννου εὐαγγελίῳ, ἀλλὰ λέγουσι παρ’ αὐτῷ ὅτι «ἔστι παιδάριον ὧδε ὃς ἔχει πέντε ἄρτους κριθίνους καὶ δύο ὀψάρια». Καὶ ὅσον μὲν οἱ πέντε ἄρτοι οὗτοι καὶ οἱ δύο ἰχθύες οὐκ ἐφέροντο ὑπὸ τῶν μαθητῶν τῷ Ἰησοῦ, οὐκ ηὔξανον οὐδὲ ἐπλήθυνον οὐδὲ ἐδύναντο τρέφειν πλείονας·

Ὁ μὲν οὖν Ἰησοῦς, δι’ ἣν ἔδωκε δύναμιν καὶ ἑτέρων θρεπτικὴν τοῖς μαθηταῖς, εἶπε· Δότε αὐτοῖς ὑμεῖς φαγεῖν. Οἱ δὲ μὴ ἀρνούμενοι μὲν τὸ δύνασθαι διδόναι ἄρτους, πολλῷ δὲ ὀλιγωτέρους αὑτοὺς νομίζοντες εἶναι καὶ οὐχ ἱκανοὺς τρέφειν τοὺς ἀκολουθήσαντας τῷ Ἰησοῦ, οὐδὲ θεωροῦντες ὅτι ἕκαστον ἄρτον [ἢ] λόγον ὁ Ἰησοῦς λαβὼν εἰς ὅσον βούλεται ἐκτείνει, ποιῶν αὐτὸν διαρκῆ πᾶσιν ὅσους ἐὰν θρέψαι θέλῃ, φασίν· οὐκ ἔχομεν ὧδε εἰ μὴ πέντε ἄρτους καὶ δύο ἰχθύας, πέντε μὲν ἴσως αἰνισσόμενοι ἄρτους εἶναι τοὺς αἰσθητοὺς τῶν γραφῶν λόγους καὶ διὰ τοῦτο ἰσαρίθμους ταῖς πέντε αἰσθήσεσιν, δύο δὲ ἰχθῦς ἤτοι τὸν προφορικὸν καὶ τὸν ἐνδιάθετον λόγον, ὡσπερεὶ ὄψον τυγχάνοντας τῶν ἐν ταῖς γραφαῖς αἰσθητῶν κειμένων, ἢ τάχα καὶ τὸν φθάσαντα ἐπ’ αὐτοὺς περὶ πατρὸς καὶ υἱοῦ λόγον. Διὸ καὶ αὐτὸς «ἔφαγεν ἰχθύος ὀπτοῦ» ἀναστὰς «μέρος λαβὼν» ἀπὸ τῶν μαθητῶν, καὶ ἀποδεξάμενος ἣν ἐδύναντο ἐκ μέρους ἀπαγγεῖλαι αὐτῷ περὶ τοῦ πατρὸς θεολογίαν. Ἡμεῖς μὲν οὖν οὕτως τῷ περὶ τῶν πέντε ἄρτων καὶ δύο ἰχθύων ἐπιβαλεῖν δεδυνήμεθα λόγῳ· εἰκὸς δὲ ὅτι οἱ μᾶλλον ἡμῶν συναγαγεῖν δυνάμενοι τοὺς πέντε ἄρτους καὶ τοὺς δύο ἰχθύας παρ’ ἑαυτοῖς πλείονα καὶ κρείττονα δύναιντ’ ἂν ἀποδοῦναι περὶ τούτων νοῦν. Παρατηρητέον μέντοι ὅτι τοὺς πέντε ἄρτους καὶ τοὺς δύο ἰχθύας οἱ μαθηταὶ λέγουσιν ἔχειν παρὰ τῷ Ματθαίῳ καὶ τῷ Μάρκῳ καὶ τῷ Λουκᾷ, οὔθ’ ὅτι πύρινοι οὔθ’ ὅτι κρίθινοι ἦσαν ὑποσημειωσάμενοι· ὁ δὲ Ἰωάννης μόνος κριθίνους εἶπεν εἶναι τοὺς ἄρτους, διὸ τάχα οὐδὲ οἱ μαθηταὶ ὁμολογοῦσιν [ἔχειν] αὐτοὺς παρ’ ἑαυτοῖς ἐν τῷ τοῦ Ἰωάννου εὐαγγελίῳ, ἀλλὰ λέγουσι παρ’ αὐτῷ ὅτι «ἔστι παιδάριον ὧδε ὃς ἔχει πέντε ἄρτους κριθίνους καὶ δύο ὀψάρια». Καὶ ὅσον μὲν οἱ πέντε ἄρτοι οὗτοι καὶ οἱ δύο ἰχθύες οὐκ ἐφέροντο ὑπὸ τῶν μαθητῶν τῷ Ἰησοῦ, οὐκ ηὔξανον οὐδὲ ἐπλήθυνον οὐδὲ ἐδύναντο τρέφειν πλείονας·

ὅτε δὲ λαβὼν αὐτοὺς ὁ σωτὴρ πρῶτον ἀνέβλεψεν εἰς τὸν οὐρανόν, ταῖς ἀκτῖσι τῶν ὀφθαλμῶν αὐτοῦ οἱονεὶ καταβιβάζων δύναμιν ἐκεῖθεν, τὴν ἀνακραθησομένην τοῖς ἄρτοις καὶ τοῖς ἰχθύσι, μέλλουσι τρέφειν τοὺς πεντακισχιλίους, καὶ μετὰ τοῦτο ηὐλόγησε τοὺς πέντε ἄρτους καὶ τοὺς δύο ἰχθύας, τῷ λόγῳ καὶ τῇ εὐλογίᾳ αὔξων καὶ πληθύνων αὐτούς, καὶ τρίτον μερίζων καὶ κλῶν ἔδωκε τοῖς μαθηταῖς, ἵν’ ἐκεῖνοι τοῖς ὄχλοις παραθῶσι, τότε διήρκεσαν οἱ ἄρτοι καὶ οἱ ἰχθύες, ὡς φαγεῖν πάντας καὶ κορεσθῆναι καί τινας τῶν εὐλογηθέντων ἄρτων μὴ χωρῆσαι φαγεῖν. Ἐπερίσσευσε γὰρ τοῖς ὄχλοις τοσαῦτα ἃ κατὰ μὲν τοὺς ὄχλους οὐκ ἦν, κατὰ δὲ τοὺς δυναμένους μαθητὰς ἆραι τὸ περισσεῦον τῶν κλασμάτων καὶ ἀποθέσθαι εἰς κοφίνους πληρουμένους τῶν περισσευμάτων, ὄντας τὸν ἀριθμὸν τοσούτους ὅσαι αἱ φυλαὶ τοῦ Ἰσραήλ. Περὶ μὲν οὖν τοῦ Ἰωσὴφ ἐν Ψαλμοῖς γέγραπται· «Αἱ χεῖρες αὐτοῦ ἐν τῷ κοφίνῳ ἐδούλευσαν», περὶ δὲ τῶν Ἰησοῦ μαθητῶν ὅτι ἦραν τὸ περισσεῦον τῶν κλασμάτων οἱ δώδεκα, οἶμαι, δώδεκα κοφίνους οὐχ ἡμιτελεῖς, ἀλλὰ πλήρεις. Καί εἰσιν, οἶμαι, μέχρι τοῦ δεῦρο καὶ ἕως τῆς συντελείας τοῦ αἰῶνος οἱ πλήρεις κόφινοι δώδεκα τῶν κλασμάτων ἄρτου ζῶντος, οὓς μὴ δύνανται οἱ ὄχλοι ἐσθίειν, παρὰ τοῖς τῶν ὄχλων κρείττοσι μαθηταῖς τοῦ Ἰησοῦ. Ἦσαν δὲ οἱ ἐσθίοντες ἀπὸ τῶν πέντε ἄρτων τῶν πρὸ τῶν περισσευσάντων κοφίνων δώδεκα συγγενεῖς τῷ πέντε ἀριθμῷ μέχρι τῶν αἰσθητῶν φθάσαντες καὶ διὰ τοῦτο πεντακισχίλιοι· ἢ καὶ μέχρι τῶν αἰσθητῶν ἔφθασαν οἱ φαγόντες, ἐπεὶ καὶ οὗτοι ἀπὸ τοῦ ἀναβλέψαντος εἰς οὐρανὸν ἐτράφησαν καὶ εὐλογήσαντος καὶ κλάσαντος αὐτούς, καὶ οὐ παῖδες οὐδὲ γυναῖκες, ἀλλ’ ἄνδρες. Εἰσὶ γὰρ καὶ ἐν αἰσθηταῖς, οἶμαι, τροφαῖς διαφοραί, ὡς τινὰς μὲν αὐτῶν εἶναι [τῶν] καταργησάντων «τὰ τοῦ νηπίου», τινὰς δὲ τῶν νηπίων ἔτι καὶ σαρκίνων «ἐν Χριστῷ». Καὶ ταῦτα δὲ ἡμῖν λέλεκται διὰ τὸ οἱ ἐσθίοντες ἦσαν ἄνδρες πεντακισχίλιοι χωρὶς παιδίων καὶ γυναικῶν· ὅπερ ἀμφίβολόν ἐστιν· ἢ γὰρ οἱ φαγόντες ἦσαν ἄνδρες πεντακισχίλιοι καὶ οὐδεὶς ἦν ἐν τοῖς ἐσθίουσι παιδίον ἢ γυνή, ἢ ὅτι μόνον ἄνδρες πεντακισχίλιοι ἦσαν μὴ ἀριθμουμένων μήτε παίδων μήτε γυναικῶν.

ὅτε δὲ λαβὼν αὐτοὺς ὁ σωτὴρ πρῶτον ἀνέβλεψεν εἰς τὸν οὐρανόν, ταῖς ἀκτῖσι τῶν ὀφθαλμῶν αὐτοῦ οἱονεὶ καταβιβάζων δύναμιν ἐκεῖθεν, τὴν ἀνακραθησομένην τοῖς ἄρτοις καὶ τοῖς ἰχθύσι, μέλλουσι τρέφειν τοὺς πεντακισχιλίους, καὶ μετὰ τοῦτο ηὐλόγησε τοὺς πέντε ἄρτους καὶ τοὺς δύο ἰχθύας, τῷ λόγῳ καὶ τῇ εὐλογίᾳ αὔξων καὶ πληθύνων αὐτούς, καὶ τρίτον μερίζων καὶ κλῶν ἔδωκε τοῖς μαθηταῖς, ἵν’ ἐκεῖνοι τοῖς ὄχλοις παραθῶσι, τότε διήρκεσαν οἱ ἄρτοι καὶ οἱ ἰχθύες, ὡς φαγεῖν πάντας καὶ κορεσθῆναι καί τινας τῶν εὐλογηθέντων ἄρτων μὴ χωρῆσαι φαγεῖν. Ἐπερίσσευσε γὰρ τοῖς ὄχλοις τοσαῦτα ἃ κατὰ μὲν τοὺς ὄχλους οὐκ ἦν, κατὰ δὲ τοὺς δυναμένους μαθητὰς ἆραι τὸ περισσεῦον τῶν κλασμάτων καὶ ἀποθέσθαι εἰς κοφίνους πληρουμένους τῶν περισσευμάτων, ὄντας τὸν ἀριθμὸν τοσούτους ὅσαι αἱ φυλαὶ τοῦ Ἰσραήλ. Περὶ μὲν οὖν τοῦ Ἰωσὴφ ἐν Ψαλμοῖς γέγραπται· «Αἱ χεῖρες αὐτοῦ ἐν τῷ κοφίνῳ ἐδούλευσαν», περὶ δὲ τῶν Ἰησοῦ μαθητῶν ὅτι ἦραν τὸ περισσεῦον τῶν κλασμάτων οἱ δώδεκα, οἶμαι, δώδεκα κοφίνους οὐχ ἡμιτελεῖς, ἀλλὰ πλήρεις. Καί εἰσιν, οἶμαι, μέχρι τοῦ δεῦρο καὶ ἕως τῆς συντελείας τοῦ αἰῶνος οἱ πλήρεις κόφινοι δώδεκα τῶν κλασμάτων ἄρτου ζῶντος, οὓς μὴ δύνανται οἱ ὄχλοι ἐσθίειν, παρὰ τοῖς τῶν ὄχλων κρείττοσι μαθηταῖς τοῦ Ἰησοῦ. Ἦσαν δὲ οἱ ἐσθίοντες ἀπὸ τῶν πέντε ἄρτων τῶν πρὸ τῶν περισσευσάντων κοφίνων δώδεκα συγγενεῖς τῷ πέντε ἀριθμῷ μέχρι τῶν αἰσθητῶν φθάσαντες καὶ διὰ τοῦτο πεντακισχίλιοι· ἢ καὶ μέχρι τῶν αἰσθητῶν ἔφθασαν οἱ φαγόντες, ἐπεὶ καὶ οὗτοι ἀπὸ τοῦ ἀναβλέψαντος εἰς οὐρανὸν ἐτράφησαν καὶ εὐλογήσαντος καὶ κλάσαντος αὐτούς, καὶ οὐ παῖδες οὐδὲ γυναῖκες, ἀλλ’ ἄνδρες. Εἰσὶ γὰρ καὶ ἐν αἰσθηταῖς, οἶμαι, τροφαῖς διαφοραί, ὡς τινὰς μὲν αὐτῶν εἶναι [τῶν] καταργησάντων «τὰ τοῦ νηπίου», τινὰς δὲ τῶν νηπίων ἔτι καὶ σαρκίνων «ἐν Χριστῷ». Καὶ ταῦτα δὲ ἡμῖν λέλεκται διὰ τὸ οἱ ἐσθίοντες ἦσαν ἄνδρες πεντακισχίλιοι χωρὶς παιδίων καὶ γυναικῶν· ὅπερ ἀμφίβολόν ἐστιν· ἢ γὰρ οἱ φαγόντες ἦσαν ἄνδρες πεντακισχίλιοι καὶ οὐδεὶς ἦν ἐν τοῖς ἐσθίουσι παιδίον ἢ γυνή, ἢ ὅτι μόνον ἄνδρες πεντακισχίλιοι ἦσαν μὴ ἀριθμουμένων μήτε παίδων μήτε γυναικῶν.

Τινὲς μὲν οὖν, ὡς φθάσαντες εἰρήκαμεν, οὕτως ἐξειλήφασιν, ὅτι οὔτε παιδία οὔτε γυναῖκες παρῆσαν τοῖς ηὐξηκόσι καὶ πεπληθυσμένοις ἀπὸ τῶν πέντε ἄρτων καὶ τῶν δύο ἰχθύων. Εἴποι δ’ ἄν τις ὅτι, πολλῶν φαγόντων καὶ κατ’ ἀξίαν καὶ δύναμιν μετειληφότων ἀπὸ τῶν τῆς εὐλογίας ἄρτων, οἱ μὲν ἀριθμῶν ἄξιοιἀνάλογον τοῖς ἐν τῇ βίβλῳ τῶν Ἀριθμῶν ἀριθμηθεῖσιν εἰκοσαετέσιν Ἰσραηλίταις ἄνδρες ἦσαν· οἱ δὲ μὴ ἄξιοι τηλικούτου λόγου καὶ ἀριθμοῦ παῖδες ἦσαν καὶ γυναῖκες. Τροπολόγει δέ μοι καὶ τοὺς παῖδας κατὰ τὸ «οὐκ ἠδυνήθην ὑμῖν λαλῆσαι ὡς πνευματικοῖς ἀλλ’ ὡς σαρκίνοις, ὡς νηπίοις ἐν Χριστῷ», καὶ τὰς γυναῖκας κατὰ τὸ «βούλομαι δὲ τοὺς πάντας ὑμᾶς παρθένον ἁγνὴν παραστῆσαι τῷ Χριστῷ», τοὺς δὲ ἄνδρας κατὰ τὸ «ὅτε γέγονα ἀνήρ, κατήργηκα τὰ τοῦ νηπίου». Μὴ παρέλθωμεν [δὲ] ἀδιήγητον καὶ τὸ κελεύσας τοὺς ὄχλους ἀνακλιθῆναι ἐπὶ τοῦ χόρτου, λαβὼν τοὺς πέντε ἄρτους καὶ τοὺς δύο ἰχθύας, ἀναβλέψας εἰς τὸν οὐρανὸν ηὐλόγησε, καὶ κλάσας ἔδωκε τοῖς μαθηταῖς τοὺς ἄρτους, οἱ δὲ μαθηταὶ τοῖς ὄχλοις. Καὶ ἔφαγον πάντες. Τί γὰρ σημαίνει τὸ καὶ κελεύσας πάντας τοὺς ὄχλους ἀνακλιθῆναι ἐπὶ τοῦ χόρτου καὶ τί ἄξιόν ἐστι τῆς κελεύσεως Ἰησοῦ νοῆσαι κατὰ τὸν τόπον; Νομίζω δὲ ὅτι τοὺς ὄχλους ἐκέλευσεν ἀνακλιθῆναι ἐν τῷ χόρτῳ διὰ τὸ ἐν Ἡσαί̈ᾳ λελεγμένον «πᾶσα σὰρξ χόρτος», τουτέστιν ὑποκάτω ποιῆσαι τὴν σάρκα καὶ ὑποτάξαι «τὸ φρόνημα τῆς σαρκός», ἵν’ οὕτω τις δυνηθῇ ὧν εὐλογεῖ ἄρτων [ὁ] Ἰησοῦς μεταλαβεῖν. Εἶτα ἐπεὶ τάγματα διάφορά ἐστι τῶν δεομένων τῆς ἀπὸ Ἰησοῦ τροφῆς, μὴ πάντων τοῖς ἴσοις λόγοις τρεφομένων, διὰ τοῦτο οἶμαι τὸν μὲν Μᾶρκον πεποιηκέναι· «Καὶ ἐπέταξεν αὐτοῖς πᾶσιν ἀνακλιθῆναι συμπόσια συμπόσια ἐπὶ τῷ χλωρῷ χόρτῳ. Καὶ ἀνέπεσον πρασιαὶ πρασιαὶ ἀνὰ ἑκατὸν καὶ πεντήκοντα», τὸν δὲ Λουκᾶν· «Εἶπε δὲ πρὸς τοὺς μαθητὰς αὐτοῦ· κατακλίνατε αὐτοὺς κλισίας ὡσεὶ ἀνὰ πεντήκοντα.» Ἔδει γὰρ τοὺς ἀναπαυσομένους ἐπὶ ταῖς Ἰησοῦ τροφαῖς ἤτοι ἐν τάγματι εἶναι τῶν ἑκατόν, [ὄντος] ἱεροῦ ἀριθμοῦ καὶ τῷ θεῷ διὰ τὴν μονάδα ἀνακειμένου, ἢ ἐν τάγματι τῶν πεντήκοντα, ἀριθμῷ περιέχοντι τὴν ἄφεσιν κατὰ τὸ μυστήριον τοῦ Ἰωβηλαίου γινομένου διὰ πεντηκονταετίας, καὶ τῆς κατὰ τὴν Πεντηκοστὴν ἑορτῆς.

Τινὲς μὲν οὖν, ὡς φθάσαντες εἰρήκαμεν, οὕτως ἐξειλήφασιν, ὅτι οὔτε παιδία οὔτε γυναῖκες παρῆσαν τοῖς ηὐξηκόσι καὶ πεπληθυσμένοις ἀπὸ τῶν πέντε ἄρτων καὶ τῶν δύο ἰχθύων. Εἴποι δ’ ἄν τις ὅτι, πολλῶν φαγόντων καὶ κατ’ ἀξίαν καὶ δύναμιν μετειληφότων ἀπὸ τῶν τῆς εὐλογίας ἄρτων, οἱ μὲν ἀριθμῶν ἄξιοιἀνάλογον τοῖς ἐν τῇ βίβλῳ τῶν Ἀριθμῶν ἀριθμηθεῖσιν εἰκοσαετέσιν Ἰσραηλίταις ἄνδρες ἦσαν· οἱ δὲ μὴ ἄξιοι τηλικούτου λόγου καὶ ἀριθμοῦ παῖδες ἦσαν καὶ γυναῖκες. Τροπολόγει δέ μοι καὶ τοὺς παῖδας κατὰ τὸ «οὐκ ἠδυνήθην ὑμῖν λαλῆσαι ὡς πνευματικοῖς ἀλλ’ ὡς σαρκίνοις, ὡς νηπίοις ἐν Χριστῷ», καὶ τὰς γυναῖκας κατὰ τὸ «βούλομαι δὲ τοὺς πάντας ὑμᾶς παρθένον ἁγνὴν παραστῆσαι τῷ Χριστῷ», τοὺς δὲ ἄνδρας κατὰ τὸ «ὅτε γέγονα ἀνήρ, κατήργηκα τὰ τοῦ νηπίου». Μὴ παρέλθωμεν [δὲ] ἀδιήγητον καὶ τὸ κελεύσας τοὺς ὄχλους ἀνακλιθῆναι ἐπὶ τοῦ χόρτου, λαβὼν τοὺς πέντε ἄρτους καὶ τοὺς δύο ἰχθύας, ἀναβλέψας εἰς τὸν οὐρανὸν ηὐλόγησε, καὶ κλάσας ἔδωκε τοῖς μαθηταῖς τοὺς ἄρτους, οἱ δὲ μαθηταὶ τοῖς ὄχλοις. Καὶ ἔφαγον πάντες. Τί γὰρ σημαίνει τὸ καὶ κελεύσας πάντας τοὺς ὄχλους ἀνακλιθῆναι ἐπὶ τοῦ χόρτου καὶ τί ἄξιόν ἐστι τῆς κελεύσεως Ἰησοῦ νοῆσαι κατὰ τὸν τόπον; Νομίζω δὲ ὅτι τοὺς ὄχλους ἐκέλευσεν ἀνακλιθῆναι ἐν τῷ χόρτῳ διὰ τὸ ἐν Ἡσαί̈ᾳ λελεγμένον «πᾶσα σὰρξ χόρτος», τουτέστιν ὑποκάτω ποιῆσαι τὴν σάρκα καὶ ὑποτάξαι «τὸ φρόνημα τῆς σαρκός», ἵν’ οὕτω τις δυνηθῇ ὧν εὐλογεῖ ἄρτων [ὁ] Ἰησοῦς μεταλαβεῖν. Εἶτα ἐπεὶ τάγματα διάφορά ἐστι τῶν δεομένων τῆς ἀπὸ Ἰησοῦ τροφῆς, μὴ πάντων τοῖς ἴσοις λόγοις τρεφομένων, διὰ τοῦτο οἶμαι τὸν μὲν Μᾶρκον πεποιηκέναι· «Καὶ ἐπέταξεν αὐτοῖς πᾶσιν ἀνακλιθῆναι συμπόσια συμπόσια ἐπὶ τῷ χλωρῷ χόρτῳ. Καὶ ἀνέπεσον πρασιαὶ πρασιαὶ ἀνὰ ἑκατὸν καὶ πεντήκοντα», τὸν δὲ Λουκᾶν· «Εἶπε δὲ πρὸς τοὺς μαθητὰς αὐτοῦ· κατακλίνατε αὐτοὺς κλισίας ὡσεὶ ἀνὰ πεντήκοντα.» Ἔδει γὰρ τοὺς ἀναπαυσομένους ἐπὶ ταῖς Ἰησοῦ τροφαῖς ἤτοι ἐν τάγματι εἶναι τῶν ἑκατόν, [ὄντος] ἱεροῦ ἀριθμοῦ καὶ τῷ θεῷ διὰ τὴν μονάδα ἀνακειμένου, ἢ ἐν τάγματι τῶν πεντήκοντα, ἀριθμῷ περιέχοντι τὴν ἄφεσιν κατὰ τὸ μυστήριον τοῦ Ἰωβηλαίου γινομένου διὰ πεντηκονταετίας, καὶ τῆς κατὰ τὴν Πεντηκοστὴν ἑορτῆς.

Οἶμαι δὲ ὅτι οἱ δώδεκα κόφινοι ἦσαν παρὰ τοῖς μαθηταῖς πρὸς οὓς εἴρηται· «Καθήσεσθε ἐπὶ δώδεκα θρόνους κρίνοντες τὰς δώδεκα φυλὰς τοῦ Ἰσραήλ.» Καὶ ὥσπερ λέγοιτο ἂν μυστήριον εἶναι θρόνος κρίνοντος φυλὴν Ῥουβεὶμ καὶ θρόνος κρίνοντος φυλὴν Συμεὼν καὶ ἄλλος φυλὴν Ἰούδα καὶ οὕτω καθεξῆς, οὕτως εἴη ἂν καὶ κόφινος τροφῆς Ῥουβεὶμ καὶ ἄλλος Συμεὼν καὶ ἄλλος Λευί̈. Οὐ κατὰ τὸν παρόντα δέ ἐστι λόγον νῦν τοσοῦτον ἐκβῆναι τοῦ προκειμένου, ὡς συναγαγεῖν τὰ περὶ τῶν δώδεκα φυλῶν καὶ ἰδίᾳ τὰ περὶ ἑκάστης αὐτῶν καὶ εἰπεῖν τίς ἑκάστη τοῦ Ἰσραὴλ φυλή. Καὶ εὐθέως ἠνάγκασε τοὺς μαθητὰς ἐμβῆναι εἰς τὸ πλοῖον καὶ προάγειν αὐτὸν εἰς τὸ πέραν, ἕως οὗ ἀπολύσει τοὺς ὄχλους [, []] . Παρατηρητέον ποσάκις εἴρηται κατὰ τοὺς αὐτοὺς τόπους τὸ ὄνομα οἱ ὄχλοι καὶ ἄλλο ὄνομα οἱ μαθηταί, ἵν’ ἐκ τῆς παρατηρήσεως καὶ τῆς περὶ τούτου συναγωγῆς θεωρηθῇ ὅτι τὸ προκείμενον τοῖς εὐαγγελισταῖς ἦν διὰ τῆς εὐαγγελικῆς ἱστορίας παραστῆσαι διαφορὰς τῶν προσερχομένων τῷ Ἰησοῦ· ὧν οἱ μέν εἰσιν ὄχλοι καὶ οὐ χρηματίζουσι μαθηταί, ἕτεροι δὲ οἱ μαθηταὶ κρείττους τυγχάνοντες τῶν ὄχλων. Ἀρκεῖ δὲ ἐπὶ τοῦ παρόντος ὀλίγα ῥητὰ ἡμᾶς παραθέσθαι, ἵνα ἀπὸ τούτων κινηθείς τις τὸ ὅμοιον ποιήσῃ ἐπὶ ὅλων τῶν εὐαγγελίων. Γέγραπται τοίνυν, ὡς κάτω τῶν ὄχλων τυγχανόντων, τῶν δὲ μαθητῶν ἀναβάντι εἰς τὸ ὄρος τῷ Ἰησοῦ δυναμένων προσελθεῖν ἔνθα οὐχ οἷοί τε ἦσαν οἱ ὄχλοι γενέσθαι, τοιαῦτα· «Ἰδὼν δὲ τοὺς ὄχλους ἀνέβη εἰς τὸ ὄρος· καὶ καθίσαντος αὐτοῦ προσῆλθον αὐτῷ οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ· καὶ ἀνοίξας τὸ στόμα αὐτοῦ ἐδίδασκεν αὐτοὺς λέγων· μακάριοι οἱ πτωχοὶ τῷ πνεύματι» καὶ τὰ ἑξῆς. Καὶ πάλιν ἐν ἄλλῳ τόπῳ, ὡς τῶν ὄχλων δεομένων θεραπείας, λέλεκται· «Ἠκολούθησαν αὐτῷ ὄχλοι πολλοί, καὶ ἐθεράπευσεν αὐτούς.» Οὐχ εὕρομεν δὲ περὶ τῶν μαθητῶν ἀναγεγραμμένην θεραπείαν· ἐπεὶ εἴ τίς ἐστιν ἤδη μαθητὴς τοῦ Ἰησοῦ, ὑγιαίνει ἐκεῖνος καὶ καλῶς ἔχων δεῖται τοῦ Ἰησοῦ οὐχ ᾗ ἰατροῦ, ἀλλὰ κατὰ τὰς ἄλλας αὐτοῦ δυνάμεις. Πάλιν ἐν ἄλλῳ τόπῳ· «Λαλοῦντος αὐτοῦ τοῖς ὄχλοις, ἡ μήτηρ αὐτοῦ καὶ οἱ ἀδελφοὶ εἱστήκεσαν ἔξω ζητοῦντες λαλῆσαι αὐτῷ»· ὅπερ αὐτῷ ἐδηλώθη, πρὸς ὃν ἀπεκρίνατο «ἐκτείνας τὴν χεῖρα», οὐκ ἐπὶ τοὺς ὄχλους ἀλλ’ «ἐπὶ τοὺς μαθητάς, καὶ εἶπεν·

Οἶμαι δὲ ὅτι οἱ δώδεκα κόφινοι ἦσαν παρὰ τοῖς μαθηταῖς πρὸς οὓς εἴρηται· «Καθήσεσθε ἐπὶ δώδεκα θρόνους κρίνοντες τὰς δώδεκα φυλὰς τοῦ Ἰσραήλ.» Καὶ ὥσπερ λέγοιτο ἂν μυστήριον εἶναι θρόνος κρίνοντος φυλὴν Ῥουβεὶμ καὶ θρόνος κρίνοντος φυλὴν Συμεὼν καὶ ἄλλος φυλὴν Ἰούδα καὶ οὕτω καθεξῆς, οὕτως εἴη ἂν καὶ κόφινος τροφῆς Ῥουβεὶμ καὶ ἄλλος Συμεὼν καὶ ἄλλος Λευί̈. Οὐ κατὰ τὸν παρόντα δέ ἐστι λόγον νῦν τοσοῦτον ἐκβῆναι τοῦ προκειμένου, ὡς συναγαγεῖν τὰ περὶ τῶν δώδεκα φυλῶν καὶ ἰδίᾳ τὰ περὶ ἑκάστης αὐτῶν καὶ εἰπεῖν τίς ἑκάστη τοῦ Ἰσραὴλ φυλή. Καὶ εὐθέως ἠνάγκασε τοὺς μαθητὰς ἐμβῆναι εἰς τὸ πλοῖον καὶ προάγειν αὐτὸν εἰς τὸ πέραν, ἕως οὗ ἀπολύσει τοὺς ὄχλους [, []] . Παρατηρητέον ποσάκις εἴρηται κατὰ τοὺς αὐτοὺς τόπους τὸ ὄνομα οἱ ὄχλοι καὶ ἄλλο ὄνομα οἱ μαθηταί, ἵν’ ἐκ τῆς παρατηρήσεως καὶ τῆς περὶ τούτου συναγωγῆς θεωρηθῇ ὅτι τὸ προκείμενον τοῖς εὐαγγελισταῖς ἦν διὰ τῆς εὐαγγελικῆς ἱστορίας παραστῆσαι διαφορὰς τῶν προσερχομένων τῷ Ἰησοῦ· ὧν οἱ μέν εἰσιν ὄχλοι καὶ οὐ χρηματίζουσι μαθηταί, ἕτεροι δὲ οἱ μαθηταὶ κρείττους τυγχάνοντες τῶν ὄχλων. Ἀρκεῖ δὲ ἐπὶ τοῦ παρόντος ὀλίγα ῥητὰ ἡμᾶς παραθέσθαι, ἵνα ἀπὸ τούτων κινηθείς τις τὸ ὅμοιον ποιήσῃ ἐπὶ ὅλων τῶν εὐαγγελίων. Γέγραπται τοίνυν, ὡς κάτω τῶν ὄχλων τυγχανόντων, τῶν δὲ μαθητῶν ἀναβάντι εἰς τὸ ὄρος τῷ Ἰησοῦ δυναμένων προσελθεῖν ἔνθα οὐχ οἷοί τε ἦσαν οἱ ὄχλοι γενέσθαι, τοιαῦτα· «Ἰδὼν δὲ τοὺς ὄχλους ἀνέβη εἰς τὸ ὄρος· καὶ καθίσαντος αὐτοῦ προσῆλθον αὐτῷ οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ· καὶ ἀνοίξας τὸ στόμα αὐτοῦ ἐδίδασκεν αὐτοὺς λέγων· μακάριοι οἱ πτωχοὶ τῷ πνεύματι» καὶ τὰ ἑξῆς. Καὶ πάλιν ἐν ἄλλῳ τόπῳ, ὡς τῶν ὄχλων δεομένων θεραπείας, λέλεκται· «Ἠκολούθησαν αὐτῷ ὄχλοι πολλοί, καὶ ἐθεράπευσεν αὐτούς.» Οὐχ εὕρομεν δὲ περὶ τῶν μαθητῶν ἀναγεγραμμένην θεραπείαν· ἐπεὶ εἴ τίς ἐστιν ἤδη μαθητὴς τοῦ Ἰησοῦ, ὑγιαίνει ἐκεῖνος καὶ καλῶς ἔχων δεῖται τοῦ Ἰησοῦ οὐχ ᾗ ἰατροῦ, ἀλλὰ κατὰ τὰς ἄλλας αὐτοῦ δυνάμεις. Πάλιν ἐν ἄλλῳ τόπῳ· «Λαλοῦντος αὐτοῦ τοῖς ὄχλοις, ἡ μήτηρ αὐτοῦ καὶ οἱ ἀδελφοὶ εἱστήκεσαν ἔξω ζητοῦντες λαλῆσαι αὐτῷ»· ὅπερ αὐτῷ ἐδηλώθη, πρὸς ὃν ἀπεκρίνατο «ἐκτείνας τὴν χεῖρα», οὐκ ἐπὶ τοὺς ὄχλους ἀλλ’ «ἐπὶ τοὺς μαθητάς, καὶ εἶπεν·

ἰδοὺ ἡ μήτηρ μου καὶ οἱ ἀδελφοί μου», καὶ μαρτυρῶν τοῖς μαθηταῖς ὡς ποιοῦσι τὸ θέλημα τοῦ ἐν οὐρανοῖς πατρὸς καὶ διὰ τοῦτο ἀξιωθεῖσι τῶν συγγενῶν καὶ οἰκειοτάτων ὀνομάτων πρὸς τὸν Ἰησοῦν, ἐπιφέρει τῷ «ἰδοὺ ἡ μήτηρ μου καὶ οἱ ἀδελφοί μου»· «Ὅστις ἂν ποιήσῃ τὸ θέλημα τοῦ πατρός [μου] τοῦ ἐν τοῖς οὐρανοῖς, αὐτός μου καὶ ἀδελφὸς καὶ ἀδελφὴ καὶ μήτηρ ἐστί.» Καὶ πάλιν ἐν ἄλλῳ τόπῳ γέγραπται ὅτι «πᾶς ὁ ὄχλος ἐπὶ τὸν αἰγιαλὸν εἱστήκει, καὶ ἐλάλησεν αὐτοῖς πολλὰ ἐν παραβολαῖς»· εἶτα μετὰ τὴν τοῦ σπόρου παραβολὴν «προσελθόντες», οὐκέτι οἱ ὄχλοι ἀλλ’ «οἱ μαθηταί, εἶπον αὐτῷ», οὐχὶ «διὰ τί ἐν παραβολαῖς» ἡμῖν «λαλεῖς;» ἀλλὰ «διὰ τί ἐν παραβολαῖς λαλεῖς αὐτοῖς;» Ὅτε καὶ «ἀποκριθεὶς εἶπεν», οὐ τοῖς ὄχλοις ἀλλὰ τοῖς μαθηταῖς τὸ «ὑμῖν δέδοται γνῶναι τὰ μυστήρια τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν», «τοῖς δὲ λοιποῖς ἐν παραβολαῖς». Οὐκοῦν τῶν προσερχομένων τῷ ὀνόματι τοῦ Ἰησοῦ οἱ μὲν γινώσκοντες «τὰ μυστήρια τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν» μαθηταὶ χρηματίζοιεν ἄν· οἷς δὲ τὸ τοιοῦτον «οὐ δέδοται», ὄχλοι οἱ τῶν μαθητῶν ἥττους λέγοιντ’ ἄν. Πρόσχες γὰρ ἐπιμελῶς ὅτι τοῖς μαθηταῖς εἶπε τὸ «ὑμῖν δέδοται γνῶναι τὰ μυστήρια τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν», περὶ δὲ τῶν ὄχλων τὸ «ἐκείνοις δὲ οὐ δέδοται». Καὶ ἐν ἄλλῳ τόπῳ ἀφίησι μὲν «τοὺς ὄχλους», οὐχὶ δὲ τοὺς μαθητάς, καὶ ἔρχεται «εἰς τὴν οἰκίαν»· καὶ «εἰς τὴν οἰκίαν» αὐτοῦ «προσῆλθον αὐτῷ», οὐχὶ οἱ ὄχλοι ἀλλ’ «οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ λέγοντες· Φράσον ἡμῖν τὴν παραβολὴν τῶν ζιζανίων τοῦ ἀγροῦ». Ἀλλὰ καὶ ἐν ἄλλῳ τόπῳ, ἡνίκα «ἀκούσας» τὰ περὶ Ἰωάννου «ὁ Ἰησοῦς ἀνεχώρησεν ἐν πλοίῳ εἰς ἔρημον τόπον κατ’ ἰδίαν», «οἱ ὄχλοι ἠκολούθησαν αὐτῷ», ὅτε «ἐξελθὼν εἶδε πολὺν ὄχλον καὶ σπλαγχνισθεὶς ἐπ’ αὐτοῖς ἐθεράπευσε τοὺς ἀρρώστους αὐτῶν», τῶν ὄχλων οὐχὶ τῶν μαθητῶν· «ὀψίας δὲ γενομένης προσῆλθον αὐτῷ», οὐχ οἱ ὄχλοι ἀλλ’ «οἱ μαθηταί, λέγοντες», ὡς ἕτεροι τῶν ὄχλων, «ἀπόλυσον τοὺς ὄχλους, ἵνα ἀπελθόντες εἰς τὰς κώμας ἀγοράσωσιν ἑαυτοῖς βρώματα».

ἰδοὺ ἡ μήτηρ μου καὶ οἱ ἀδελφοί μου», καὶ μαρτυρῶν τοῖς μαθηταῖς ὡς ποιοῦσι τὸ θέλημα τοῦ ἐν οὐρανοῖς πατρὸς καὶ διὰ τοῦτο ἀξιωθεῖσι τῶν συγγενῶν καὶ οἰκειοτάτων ὀνομάτων πρὸς τὸν Ἰησοῦν, ἐπιφέρει τῷ «ἰδοὺ ἡ μήτηρ μου καὶ οἱ ἀδελφοί μου»· «Ὅστις ἂν ποιήσῃ τὸ θέλημα τοῦ πατρός [μου] τοῦ ἐν τοῖς οὐρανοῖς, αὐτός μου καὶ ἀδελφὸς καὶ ἀδελφὴ καὶ μήτηρ ἐστί.» Καὶ πάλιν ἐν ἄλλῳ τόπῳ γέγραπται ὅτι «πᾶς ὁ ὄχλος ἐπὶ τὸν αἰγιαλὸν εἱστήκει, καὶ ἐλάλησεν αὐτοῖς πολλὰ ἐν παραβολαῖς»· εἶτα μετὰ τὴν τοῦ σπόρου παραβολὴν «προσελθόντες», οὐκέτι οἱ ὄχλοι ἀλλ’ «οἱ μαθηταί, εἶπον αὐτῷ», οὐχὶ «διὰ τί ἐν παραβολαῖς» ἡμῖν «λαλεῖς;» ἀλλὰ «διὰ τί ἐν παραβολαῖς λαλεῖς αὐτοῖς;» Ὅτε καὶ «ἀποκριθεὶς εἶπεν», οὐ τοῖς ὄχλοις ἀλλὰ τοῖς μαθηταῖς τὸ «ὑμῖν δέδοται γνῶναι τὰ μυστήρια τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν», «τοῖς δὲ λοιποῖς ἐν παραβολαῖς». Οὐκοῦν τῶν προσερχομένων τῷ ὀνόματι τοῦ Ἰησοῦ οἱ μὲν γινώσκοντες «τὰ μυστήρια τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν» μαθηταὶ χρηματίζοιεν ἄν· οἷς δὲ τὸ τοιοῦτον «οὐ δέδοται», ὄχλοι οἱ τῶν μαθητῶν ἥττους λέγοιντ’ ἄν. Πρόσχες γὰρ ἐπιμελῶς ὅτι τοῖς μαθηταῖς εἶπε τὸ «ὑμῖν δέδοται γνῶναι τὰ μυστήρια τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν», περὶ δὲ τῶν ὄχλων τὸ «ἐκείνοις δὲ οὐ δέδοται». Καὶ ἐν ἄλλῳ τόπῳ ἀφίησι μὲν «τοὺς ὄχλους», οὐχὶ δὲ τοὺς μαθητάς, καὶ ἔρχεται «εἰς τὴν οἰκίαν»· καὶ «εἰς τὴν οἰκίαν» αὐτοῦ «προσῆλθον αὐτῷ», οὐχὶ οἱ ὄχλοι ἀλλ’ «οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ λέγοντες· Φράσον ἡμῖν τὴν παραβολὴν τῶν ζιζανίων τοῦ ἀγροῦ». Ἀλλὰ καὶ ἐν ἄλλῳ τόπῳ, ἡνίκα «ἀκούσας» τὰ περὶ Ἰωάννου «ὁ Ἰησοῦς ἀνεχώρησεν ἐν πλοίῳ εἰς ἔρημον τόπον κατ’ ἰδίαν», «οἱ ὄχλοι ἠκολούθησαν αὐτῷ», ὅτε «ἐξελθὼν εἶδε πολὺν ὄχλον καὶ σπλαγχνισθεὶς ἐπ’ αὐτοῖς ἐθεράπευσε τοὺς ἀρρώστους αὐτῶν», τῶν ὄχλων οὐχὶ τῶν μαθητῶν· «ὀψίας δὲ γενομένης προσῆλθον αὐτῷ», οὐχ οἱ ὄχλοι ἀλλ’ «οἱ μαθηταί, λέγοντες», ὡς ἕτεροι τῶν ὄχλων, «ἀπόλυσον τοὺς ὄχλους, ἵνα ἀπελθόντες εἰς τὰς κώμας ἀγοράσωσιν ἑαυτοῖς βρώματα».

Ἀλλὰ καὶ ἡνίκα «λαβὼν τοὺς πέντε ἄρτους καὶ τοὺς δύο ἰχθύας, ἀναβλέψας εἰς τὸν οὐρανὸν εὐλόγησε καὶ κλάσας τοὺς ἄρτους» οὐ τοῖς ὄχλοις ἀλλὰ «τοῖς μαθηταῖς ἔδωκεν», ἵνα οἱ μαθηταὶ δῶσι «τοῖς ὄχλοις», μὴ χωροῦσιν ἀπ’ αὐτοῦ λαβεῖν ἀλλὰ μόγις διὰ τῶν μαθητῶν δεχομένοις τοὺς τῆς εὐλογίας Ἰησοῦ ἄρτους· καὶ οὐδὲ τούτους πάντας ἐσθίουσι, χορτασθέντες γὰρ οἱ ὄχλοι καταλελοίπασι «τὸ περισσεῦον» ἐν κοφίνοις οὖσι πλήρεσι δώδεκα . Οὗ δὲ ἕνεκεν ταῦτα παρειλήφαμεν, ἐστὶ τὸ προκείμενον ὅτι χωρίσας ὁ Ἰησοῦς τῶν ὄχλων τοὺς μαθητὰς ἠνάγκασεν αὐτοὺς ἐμβῆναι εἰς τὸ πλοῖον καὶ προάγειν αὐτὸν εἰς τὸ πέραν, ἕως οὗ ἀπολύσει αὐτὸς τοὺς ὄχλους. Οὐ γὰρ ἠδύναντο οἱ ὄχλοι εἰς τὸ πέραν ἀπελθεῖν, ὡς οὐ μυστικῶς Ἑβραῖοι οἵτινες ἑρμηνεύονται περατικοί· ἀλλὰ τοῦτο ἔργον ἦν τῶν Ἰησοῦ μαθητῶν, λέγω δὲ [τὸ] εἰς τὸ πέραν ἀπελθεῖν καὶ ὑπερβῆναι «τὰ βλεπόμενα» καὶ σωματικὰ ὡς «πρόςκαιρα», φθάσαι δὲ ἐπὶ «τὰ μὴ βλεπόμενα καὶ αἰώνια». Εὐεργεσία οὖν αὐτάρκης ἦν τοῖς ὄχλοις ἀπὸ τοῦ Ἰησοῦ αὐτοῖς διδομένη, μὴ δυναμένοις διὰ τὸ ὄχλους εἶναι ἀπελθεῖν εἰς τὸ πέραν, ἀπολυθῆναι ἀπὸ τοῦ Ἰησοῦ. Ἥντινα ἀπόλυσιν οὐδεὶς ἔχει ἐξουσίαν ἀπολύειν ἢ ὁ Χριστὸς μόνος, καὶ οὐχ οἷόν τέ ἐστιν ἀπολυθῆναί τινα μὴ πρότερον φαγόντα ἄρτων ὧν ὁ Ἰησοῦς εὐλογεῖ, οὐχ οἷόν τε δὲ φαγεῖν [τινα] τῶν ἄρτων τῆς εὐλογίας Ἰησοῦ εἰ μὴ ὡς ἐκέλευσεν ὁ Ἰησοῦς ποιήσαντα καὶ ἀνακλιθέντα «ἐπὶ τοῦ χόρτου», ὡς ἀποδεδώκαμεν. Ἀλλ’ οὐδὲ τοῦτο οἷόν τε ποιῆσαι τοὺς ὄχλους μὴ ἀκολουθήσαντας τῷ Ἰησοῦ ἀπὸ τῶν ἰδίων πόλεων «ἀναχωρήσαντι εἰς ἔρημον τόπον κατ’ ἰδίαν». Καὶ πρότερον μὲν ἀξιούμενος ὑπὸ τῶν μαθητῶν ἀπολῦσαι «τοὺς ὄχλους», οὐκ ἀπέλυσεν, ἕως ἔθρεψε τοῖς ἄρτοις τῆς εὐλογίας· νῦν δὲ ἀπολύει, τῶν μαθητῶν πρότερον ἀναγκασθέντων ἐμβῆναι εἰς τὸ πλοῖον, καὶ ἀπολύει αὐτοὺς κάτω που τυγχάνοντας, κάτω γὰρ ἡ ἔρημος· αὐτὸς δὲ ἀνέβη εἰς τὸ ὄρος προσεύξασθαι. Καὶ τοῦτο δὲ παρατηρητέον, ὅτι εὐθέως μετὰ τὸ τραφῆναι τοὺς πεντακισχιλίους ἠνάγκασεν ὁ Ἰησοῦς τοὺς μαθητὰς ἐμβῆναι εἰς τὸ πλοῖον καὶ προάγειν αὐτὸν εἰς τὸ πέραν.

Ἀλλὰ καὶ ἡνίκα «λαβὼν τοὺς πέντε ἄρτους καὶ τοὺς δύο ἰχθύας, ἀναβλέψας εἰς τὸν οὐρανὸν εὐλόγησε καὶ κλάσας τοὺς ἄρτους» οὐ τοῖς ὄχλοις ἀλλὰ «τοῖς μαθηταῖς ἔδωκεν», ἵνα οἱ μαθηταὶ δῶσι «τοῖς ὄχλοις», μὴ χωροῦσιν ἀπ’ αὐτοῦ λαβεῖν ἀλλὰ μόγις διὰ τῶν μαθητῶν δεχομένοις τοὺς τῆς εὐλογίας Ἰησοῦ ἄρτους· καὶ οὐδὲ τούτους πάντας ἐσθίουσι, χορτασθέντες γὰρ οἱ ὄχλοι καταλελοίπασι «τὸ περισσεῦον» ἐν κοφίνοις οὖσι πλήρεσι δώδεκα . Οὗ δὲ ἕνεκεν ταῦτα παρειλήφαμεν, ἐστὶ τὸ προκείμενον ὅτι χωρίσας ὁ Ἰησοῦς τῶν ὄχλων τοὺς μαθητὰς ἠνάγκασεν αὐτοὺς ἐμβῆναι εἰς τὸ πλοῖον καὶ προάγειν αὐτὸν εἰς τὸ πέραν, ἕως οὗ ἀπολύσει αὐτὸς τοὺς ὄχλους. Οὐ γὰρ ἠδύναντο οἱ ὄχλοι εἰς τὸ πέραν ἀπελθεῖν, ὡς οὐ μυστικῶς Ἑβραῖοι οἵτινες ἑρμηνεύονται περατικοί· ἀλλὰ τοῦτο ἔργον ἦν τῶν Ἰησοῦ μαθητῶν, λέγω δὲ [τὸ] εἰς τὸ πέραν ἀπελθεῖν καὶ ὑπερβῆναι «τὰ βλεπόμενα» καὶ σωματικὰ ὡς «πρόςκαιρα», φθάσαι δὲ ἐπὶ «τὰ μὴ βλεπόμενα καὶ αἰώνια». Εὐεργεσία οὖν αὐτάρκης ἦν τοῖς ὄχλοις ἀπὸ τοῦ Ἰησοῦ αὐτοῖς διδομένη, μὴ δυναμένοις διὰ τὸ ὄχλους εἶναι ἀπελθεῖν εἰς τὸ πέραν, ἀπολυθῆναι ἀπὸ τοῦ Ἰησοῦ. Ἥντινα ἀπόλυσιν οὐδεὶς ἔχει ἐξουσίαν ἀπολύειν ἢ ὁ Χριστὸς μόνος, καὶ οὐχ οἷόν τέ ἐστιν ἀπολυθῆναί τινα μὴ πρότερον φαγόντα ἄρτων ὧν ὁ Ἰησοῦς εὐλογεῖ, οὐχ οἷόν τε δὲ φαγεῖν [τινα] τῶν ἄρτων τῆς εὐλογίας Ἰησοῦ εἰ μὴ ὡς ἐκέλευσεν ὁ Ἰησοῦς ποιήσαντα καὶ ἀνακλιθέντα «ἐπὶ τοῦ χόρτου», ὡς ἀποδεδώκαμεν. Ἀλλ’ οὐδὲ τοῦτο οἷόν τε ποιῆσαι τοὺς ὄχλους μὴ ἀκολουθήσαντας τῷ Ἰησοῦ ἀπὸ τῶν ἰδίων πόλεων «ἀναχωρήσαντι εἰς ἔρημον τόπον κατ’ ἰδίαν». Καὶ πρότερον μὲν ἀξιούμενος ὑπὸ τῶν μαθητῶν ἀπολῦσαι «τοὺς ὄχλους», οὐκ ἀπέλυσεν, ἕως ἔθρεψε τοῖς ἄρτοις τῆς εὐλογίας· νῦν δὲ ἀπολύει, τῶν μαθητῶν πρότερον ἀναγκασθέντων ἐμβῆναι εἰς τὸ πλοῖον, καὶ ἀπολύει αὐτοὺς κάτω που τυγχάνοντας, κάτω γὰρ ἡ ἔρημος· αὐτὸς δὲ ἀνέβη εἰς τὸ ὄρος προσεύξασθαι. Καὶ τοῦτο δὲ παρατηρητέον, ὅτι εὐθέως μετὰ τὸ τραφῆναι τοὺς πεντακισχιλίους ἠνάγκασεν ὁ Ἰησοῦς τοὺς μαθητὰς ἐμβῆναι εἰς τὸ πλοῖον καὶ προάγειν αὐτὸν εἰς τὸ πέραν.

Πλὴν οὐ δεδύνηνται οἱ μαθηταὶ προάγειν τὸν Ἰησοῦν εἰς τὸ πέραν, ἀλλὰ μέχρι τοῦ μέσου τῆς θαλάσσης φθάσαντες, βασανιζομένου τοῦ πλοίου τῷ τὸν ἄνεμον αὐτοῖς εἶναι ἐναντίον, ἐφοβήθησαν, περὶ τετάρτην φυλακὴν τῆς νυκτὸς ἐλθόντος πρὸς αὐτοὺς τοῦ Ἰησοῦ. Καὶ εἰ μὴ ἀναβεβήκει εἰς τὸ πλοῖον ὁ Ἰησοῦς, οὔτ’ ἂν ὁ τοῖς πλέουσι μαθηταῖς ἐναντιούμενος ἐπαύσατο ἄνεμος, οὔτ’ ἂν «διαπεράσαντες ἦλθον» εἰς τὸ πέραν οἱ πλέοντες. Καὶ τάχα βουλόμενος τῇ πείρᾳ αὐτοὺς διδάξαι ὅτι οὐχ οἷόν τέ ἐστι χωρὶς αὐτοῦ ἀπελθεῖν εἰς τὸ πέραν, ἠνάγκασε μὲν ἐμβῆναι εἰς τὸ πλοῖον καὶ προάγειν αὐτὸν εἰς τὸ πέραν· μὴ δυνηθεῖσι δ’ αὐτοῖς πλέον τοῦ μέσου τῆς θαλάσσης διελθεῖν ἐπιφανεὶς καὶ ποιήσας τὰ γεγραμμένα, ἔδειξεν ὅτι ὁ εἰς τὸ πέραν γιγνόμενος Ἰησοῦ αὐτῷ συμπλέοντος φθάνει ἐκεῖ. Τί δὲ τὸ πλοῖον εἰς ὃ ἠνάγκασεν ἐμβῆναι τοὺς μαθητὰς ὁ Ἰησοῦς, ἢ τάχα ὁ τῶν πειρασμῶν καὶ περιστάσεων ἀγών, εἰς ὃν ἀναγκαζόμενός τις ὑπὸ τοῦ λόγου καὶ οἱονεὶ οὐχ ἑκὼν ἔρχεται, βουλομένου τοῦ σωτῆρος γυμνάσασθαι τοὺς μαθητὰς ἐν τῷ βασανιζομένῳ τούτῳ πλοίῳ ὑπὸ τῶν κυμάτων καὶ τοῦ ἐναντίου ἀνέμου; Ἐπειδὴ δὲ εὐθέως ἠνάγκασε τοὺς μαθητὰς ἐμβῆναι εἰς τὸ πλοῖον καὶ προάγειν αὐτὸν εἰς τὸ πέραν, ὀλίγον [δ’] ἐναλλάξας τὴν λέξιν ἀνέγραψε καὶ ὁ Μᾶρκος ποιήσας· «καὶ εὐθέως ἠνάγκασε τοὺς μαθητὰς αὐτοῦ ἐμβῆναι εἰς τὸ πλοῖον καὶ προάγειν αὐτὸν εἰς τὸ πέραν εἰς Βηθσαϊδᾶ», ἀναγκαῖον ἐπιστῆσαι τῷ ἠνάγκασεν, ἐπὰν πρότερον ἴδωμεν τὰ τῆς ὀλίγης παραλλαγῆς τοῦ Μάρκου, ὡρισμένον πλεῖον ἐμφαίνοντος διὰ τῆς τοῦ ἄρθρου προσθήκης· οὐ γὰρ ταὐτὸν ἐμφαίνεται ἀπὸ τοῦ εὐθέως ἠνάγκασε τοὺς μαθητάς, ἔχει δέ τι πλεῖον τὸ «τοὺς μαθητὰς αὐτοῦ» παρὰ τῷ Μάρκῳ γεγραμμένον παρὰ τὸ ἁπλῶς τοὺς μαθητάς. Τάχα οὖν ἵνα καὶ τῇ λέξει παραστῶμεν, οἱ μὲν μαθηταὶ δυσαποσπάστως ἔχοντες τοῦ Ἰησοῦ οὐδὲ κατὰ τὸ τυχὸν αὐτοῦ χωρίζεσθαι δύνανται, βουλόμενοι παρεῖναι αὐτῷ· ὁ δὲ κρίνας αὐτοὺς πεῖραν λαβεῖν κυμάτων καὶ ἐναντίου ἀνέμου, οὐκ ἂν γενομένου εἰ ἦσαν μετὰ τοῦ Ἰησοῦ, ἀνάγκην αὐτοῖς ἐπήρτησε χωριςθεῖσιν αὐτοῦ ἐμβῆναι εἰς πλοῖον. Ἀναγκάζει μὲν οὖν τοὺς μαθητὰς ἐμβῆναι εἰς τὸ πλοῖον τῶν πειρασμῶν ὁ σωτὴρ καὶ προάγειν αὐτὸν εἰς τὸ πέραν καὶ ἐπέκεινα τῶν περιστάσεων διὰ τὸ νικᾶν αὐτὰς γενέσθαι.

Πλὴν οὐ δεδύνηνται οἱ μαθηταὶ προάγειν τὸν Ἰησοῦν εἰς τὸ πέραν, ἀλλὰ μέχρι τοῦ μέσου τῆς θαλάσσης φθάσαντες, βασανιζομένου τοῦ πλοίου τῷ τὸν ἄνεμον αὐτοῖς εἶναι ἐναντίον, ἐφοβήθησαν, περὶ τετάρτην φυλακὴν τῆς νυκτὸς ἐλθόντος πρὸς αὐτοὺς τοῦ Ἰησοῦ. Καὶ εἰ μὴ ἀναβεβήκει εἰς τὸ πλοῖον ὁ Ἰησοῦς, οὔτ’ ἂν ὁ τοῖς πλέουσι μαθηταῖς ἐναντιούμενος ἐπαύσατο ἄνεμος, οὔτ’ ἂν «διαπεράσαντες ἦλθον» εἰς τὸ πέραν οἱ πλέοντες. Καὶ τάχα βουλόμενος τῇ πείρᾳ αὐτοὺς διδάξαι ὅτι οὐχ οἷόν τέ ἐστι χωρὶς αὐτοῦ ἀπελθεῖν εἰς τὸ πέραν, ἠνάγκασε μὲν ἐμβῆναι εἰς τὸ πλοῖον καὶ προάγειν αὐτὸν εἰς τὸ πέραν· μὴ δυνηθεῖσι δ’ αὐτοῖς πλέον τοῦ μέσου τῆς θαλάσσης διελθεῖν ἐπιφανεὶς καὶ ποιήσας τὰ γεγραμμένα, ἔδειξεν ὅτι ὁ εἰς τὸ πέραν γιγνόμενος Ἰησοῦ αὐτῷ συμπλέοντος φθάνει ἐκεῖ. Τί δὲ τὸ πλοῖον εἰς ὃ ἠνάγκασεν ἐμβῆναι τοὺς μαθητὰς ὁ Ἰησοῦς, ἢ τάχα ὁ τῶν πειρασμῶν καὶ περιστάσεων ἀγών, εἰς ὃν ἀναγκαζόμενός τις ὑπὸ τοῦ λόγου καὶ οἱονεὶ οὐχ ἑκὼν ἔρχεται, βουλομένου τοῦ σωτῆρος γυμνάσασθαι τοὺς μαθητὰς ἐν τῷ βασανιζομένῳ τούτῳ πλοίῳ ὑπὸ τῶν κυμάτων καὶ τοῦ ἐναντίου ἀνέμου; Ἐπειδὴ δὲ εὐθέως ἠνάγκασε τοὺς μαθητὰς ἐμβῆναι εἰς τὸ πλοῖον καὶ προάγειν αὐτὸν εἰς τὸ πέραν, ὀλίγον [δ’] ἐναλλάξας τὴν λέξιν ἀνέγραψε καὶ ὁ Μᾶρκος ποιήσας· «καὶ εὐθέως ἠνάγκασε τοὺς μαθητὰς αὐτοῦ ἐμβῆναι εἰς τὸ πλοῖον καὶ προάγειν αὐτὸν εἰς τὸ πέραν εἰς Βηθσαϊδᾶ», ἀναγκαῖον ἐπιστῆσαι τῷ ἠνάγκασεν, ἐπὰν πρότερον ἴδωμεν τὰ τῆς ὀλίγης παραλλαγῆς τοῦ Μάρκου, ὡρισμένον πλεῖον ἐμφαίνοντος διὰ τῆς τοῦ ἄρθρου προσθήκης· οὐ γὰρ ταὐτὸν ἐμφαίνεται ἀπὸ τοῦ εὐθέως ἠνάγκασε τοὺς μαθητάς, ἔχει δέ τι πλεῖον τὸ «τοὺς μαθητὰς αὐτοῦ» παρὰ τῷ Μάρκῳ γεγραμμένον παρὰ τὸ ἁπλῶς τοὺς μαθητάς. Τάχα οὖν ἵνα καὶ τῇ λέξει παραστῶμεν, οἱ μὲν μαθηταὶ δυσαποσπάστως ἔχοντες τοῦ Ἰησοῦ οὐδὲ κατὰ τὸ τυχὸν αὐτοῦ χωρίζεσθαι δύνανται, βουλόμενοι παρεῖναι αὐτῷ· ὁ δὲ κρίνας αὐτοὺς πεῖραν λαβεῖν κυμάτων καὶ ἐναντίου ἀνέμου, οὐκ ἂν γενομένου εἰ ἦσαν μετὰ τοῦ Ἰησοῦ, ἀνάγκην αὐτοῖς ἐπήρτησε χωριςθεῖσιν αὐτοῦ ἐμβῆναι εἰς πλοῖον. Ἀναγκάζει μὲν οὖν τοὺς μαθητὰς ἐμβῆναι εἰς τὸ πλοῖον τῶν πειρασμῶν ὁ σωτὴρ καὶ προάγειν αὐτὸν εἰς τὸ πέραν καὶ ἐπέκεινα τῶν περιστάσεων διὰ τὸ νικᾶν αὐτὰς γενέσθαι.

Οἱ δὲ εἰς τὸ μέσον τῆς θαλάσσης καὶ τῶν ἐν πειρασμοῖς γενόμενοι κυμάτων καὶ τῶν ἐναντίων ἀνέμων κωλυόντων αὐτοὺς ἀπελθεῖν εἰς τὸ πέραν, παλαίοντες οὐ δεδύνηνται χωρὶς τοῦ Ἰησοῦ νικῆσαι τὰ κύματα καὶ τὸν ἐναντίον ἄνεμον καὶ φθάσαι εἰς τὸ πέραν. Διόπερ ἐλεήσας αὐτοὺς ὁ λόγος πάντα τὰ παρ’ ἑαυτοῖς πράξαντας, ἵνα εἰς τὸ πέραν γένωνται, ἦλθε πρὸς αὐτοὺς περιπατῶν ἐπὶ τὴν θάλασσαν αὐτῷ μὴ ἔχουσαν κύματα οὐδὲ ἄνεμον ἐναντιοῦσθαι δυνάμενον, εἰ καὶ ἐβούλετο. Καὶ γὰρ οὐ γέγραπται ἦλθε πρὸς αὐτοὺς περιπατῶν ἐπὶ τὰ κύματα, ἀλλ’ ἐπὶ τὰ ὕδατα. Ὁ δὲ Πέτρος εἶπε· Κέλευσόν με ἐλθεῖν πρός σε, οὐκ ἐπὶ τὰ κύματα, ἀλλ’ ἐπὶ τὰ ὕδατα· ὅστις κατὰ τὰς ἀρχάς, εἰπόντος αὐτῷ τοῦ Ἰησοῦ ἐλθέ, καταβὰς ἀπὸ τοῦ πλοίου περιεπάτησεν, οὐκ ἐπὶ τὰ κύματα, ἀλλ’ ἐπὶ τὰ ὕδατα, ἐλθεῖν πρὸς τὸν Ἰησοῦν, ἐπεὶ δὲ ἐδίστασεν, εἶδεν ἰσχυρὸν τὸν ἄνεμον, οὐκ ὄντα ἰσχυρὸν τῷ ἀποθεμένῳ τὴν ὀλιγοπιστίαν καὶ τὸν δισταγμόν. Καὶ ἀναβάντος τοῦ Ἰησοῦ μετὰ Πέτρου εἰς τὸ πλοῖον, ἐκόπασεν ὁ ἄνεμος, μηδὲν ἔτι δυνάμενος ἐνεργεῖν εἰς αὐτὸ ἀναβάντος τοῦ Ἰησοῦ. Καὶ τότε οἱ μαθηταὶ διαπεράσαντες ἦλθον εἰς τὴν γῆν Γενησαρέτ, ἧς τὴν ἑρμηνείαν εἰ ἔγνωμεν, καὶ ἀπ’ αὐτῆς ὠνάμεθα ἄν τι πρὸς τὴν τῶν προκειμένων διήγησιν. Παρατήρει δέ, ἐπεὶ «πιστὸς ὁ θεός», οὐκ ἐῶν πειρασθῆναι τοὺς ὄχλους ὑπὲρ ὃ δύνανται, τίνα τρόπον ὁ υἱὸς τοῦ θεοῦ τοὺς μὲν μαθητὰς ἠνάγκασεν ἐμβῆναι εἰς τὸ πλοῖον, ὡς ἰσχυροτέρους καὶ δυναμένους ἐπὶ τὸ μέσον τῆς θαλάσσης φθάσαι καὶ ὑπομεῖναι τὴν ἀπὸ τῶν κυμάτων βάσανον, ἕως ἄξιοι τῆς θείας βοηθείας γένωνται καὶ ἴδωσι τὸν Ἰησοῦν καὶ ἀκούσωσιν [λαλοῦντος αὐτοῦ καὶ δυνηθῶσιν] ἀναβάντος αὐτοῦ διαπεράσαι καὶ ἐλθεῖν εἰς τὴν γῆν Γενησαρέτ, τοὺς δὲ ὄχλους ἀπολύσας, οὐ λαβόντας πεῖραν ὡς ἀσθενεςτέρους πλοίου καὶ κυμάτων καὶ ἐναντιουμένου ἀνέμου, ἀνέβη εἰς τὸ ὄρος κατ’ ἰδίαν προσεύξασθαι. Περὶ τίνος δὲ προσεύξασθαι, ἢ τάχα περὶ μὲν τῶν ὄχλων, ἵνα ἀπολυθέντες μετὰ τοὺς τῆς εὐλογίας ἄρτους μηδὲν ἐναντίον τῇ ἀπὸ τοῦ Ἰησοῦ ἀπολύσει πράξωσι, περὶ δὲ τῶν μαθητῶν, ἵνα ἀναγκασθέντες ὑπ’ αὐτοῦ ἐμβῆναι εἰς τὸ πλοῖον καὶ προάγειν αὐτὸν εἰς τὸ πέραν μηδὲν πάθωσιν ἐν τῇ θαλάσσῃ, μήθ’ ὑπὸ τῶν βασανιζόντων τὸ πλοῖον αὐτῶν κυμάτων μήθ’ ὑπὸ τοῦ ἐναντίου ἀνέμου; Καὶ θαρρήσας εἴποιμι ἂν ὅτι, διὰ τὴν τοῦ Ἰησοῦ πρὸς τὸν πατέρα περὶ τῶν μαθητῶν εὐχήν, οὐδὲν πεπόνθασιν οὗτοι, θαλάσσης καὶ κυμάτων καὶ ἐναντίου ἀνέμου αὐτοῖς ἀντιπρασσόντων. Ὁ μὲν οὖν ἁπλούστερος ἀρκείσθω τῇ ἱστορίᾳ· ἡμεῖς δέ, εἴ ποτε ἀνάγκαις πειρασμῶν περιπίπτομεν, ἀναμιμνησκώμεθα ὅτι ἠνάγκασεν ἡμᾶς ὁ Ἰησοῦς ἐμβῆναι εἰς τὸ πλοῖον, αὐτὸν βουλόμενος ἡμᾶς προάγειν εἰς τὸ πέραν. Οὐ γὰρ δυνατὸν μὴ πειρασμοὺς ὑπομείναντας κυμάτων καὶ ἀνέμου ἐναντίου εἰς τὸ πέραν φθάσαι.

Οἱ δὲ εἰς τὸ μέσον τῆς θαλάσσης καὶ τῶν ἐν πειρασμοῖς γενόμενοι κυμάτων καὶ τῶν ἐναντίων ἀνέμων κωλυόντων αὐτοὺς ἀπελθεῖν εἰς τὸ πέραν, παλαίοντες οὐ δεδύνηνται χωρὶς τοῦ Ἰησοῦ νικῆσαι τὰ κύματα καὶ τὸν ἐναντίον ἄνεμον καὶ φθάσαι εἰς τὸ πέραν. Διόπερ ἐλεήσας αὐτοὺς ὁ λόγος πάντα τὰ παρ’ ἑαυτοῖς πράξαντας, ἵνα εἰς τὸ πέραν γένωνται, ἦλθε πρὸς αὐτοὺς περιπατῶν ἐπὶ τὴν θάλασσαν αὐτῷ μὴ ἔχουσαν κύματα οὐδὲ ἄνεμον ἐναντιοῦσθαι δυνάμενον, εἰ καὶ ἐβούλετο. Καὶ γὰρ οὐ γέγραπται ἦλθε πρὸς αὐτοὺς περιπατῶν ἐπὶ τὰ κύματα, ἀλλ’ ἐπὶ τὰ ὕδατα. Ὁ δὲ Πέτρος εἶπε· Κέλευσόν με ἐλθεῖν πρός σε, οὐκ ἐπὶ τὰ κύματα, ἀλλ’ ἐπὶ τὰ ὕδατα· ὅστις κατὰ τὰς ἀρχάς, εἰπόντος αὐτῷ τοῦ Ἰησοῦ ἐλθέ, καταβὰς ἀπὸ τοῦ πλοίου περιεπάτησεν, οὐκ ἐπὶ τὰ κύματα, ἀλλ’ ἐπὶ τὰ ὕδατα, ἐλθεῖν πρὸς τὸν Ἰησοῦν, ἐπεὶ δὲ ἐδίστασεν, εἶδεν ἰσχυρὸν τὸν ἄνεμον, οὐκ ὄντα ἰσχυρὸν τῷ ἀποθεμένῳ τὴν ὀλιγοπιστίαν καὶ τὸν δισταγμόν. Καὶ ἀναβάντος τοῦ Ἰησοῦ μετὰ Πέτρου εἰς τὸ πλοῖον, ἐκόπασεν ὁ ἄνεμος, μηδὲν ἔτι δυνάμενος ἐνεργεῖν εἰς αὐτὸ ἀναβάντος τοῦ Ἰησοῦ. Καὶ τότε οἱ μαθηταὶ διαπεράσαντες ἦλθον εἰς τὴν γῆν Γενησαρέτ, ἧς τὴν ἑρμηνείαν εἰ ἔγνωμεν, καὶ ἀπ’ αὐτῆς ὠνάμεθα ἄν τι πρὸς τὴν τῶν προκειμένων διήγησιν. Παρατήρει δέ, ἐπεὶ «πιστὸς ὁ θεός», οὐκ ἐῶν πειρασθῆναι τοὺς ὄχλους ὑπὲρ ὃ δύνανται, τίνα τρόπον ὁ υἱὸς τοῦ θεοῦ τοὺς μὲν μαθητὰς ἠνάγκασεν ἐμβῆναι εἰς τὸ πλοῖον, ὡς ἰσχυροτέρους καὶ δυναμένους ἐπὶ τὸ μέσον τῆς θαλάσσης φθάσαι καὶ ὑπομεῖναι τὴν ἀπὸ τῶν κυμάτων βάσανον, ἕως ἄξιοι τῆς θείας βοηθείας γένωνται καὶ ἴδωσι τὸν Ἰησοῦν καὶ ἀκούσωσιν [λαλοῦντος αὐτοῦ καὶ δυνηθῶσιν] ἀναβάντος αὐτοῦ διαπεράσαι καὶ ἐλθεῖν εἰς τὴν γῆν Γενησαρέτ, τοὺς δὲ ὄχλους ἀπολύσας, οὐ λαβόντας πεῖραν ὡς ἀσθενεςτέρους πλοίου καὶ κυμάτων καὶ ἐναντιουμένου ἀνέμου, ἀνέβη εἰς τὸ ὄρος κατ’ ἰδίαν προσεύξασθαι. Περὶ τίνος δὲ προσεύξασθαι, ἢ τάχα περὶ μὲν τῶν ὄχλων, ἵνα ἀπολυθέντες μετὰ τοὺς τῆς εὐλογίας ἄρτους μηδὲν ἐναντίον τῇ ἀπὸ τοῦ Ἰησοῦ ἀπολύσει πράξωσι, περὶ δὲ τῶν μαθητῶν, ἵνα ἀναγκασθέντες ὑπ’ αὐτοῦ ἐμβῆναι εἰς τὸ πλοῖον καὶ προάγειν αὐτὸν εἰς τὸ πέραν μηδὲν πάθωσιν ἐν τῇ θαλάσσῃ, μήθ’ ὑπὸ τῶν βασανιζόντων τὸ πλοῖον αὐτῶν κυμάτων μήθ’ ὑπὸ τοῦ ἐναντίου ἀνέμου; Καὶ θαρρήσας εἴποιμι ἂν ὅτι, διὰ τὴν τοῦ Ἰησοῦ πρὸς τὸν πατέρα περὶ τῶν μαθητῶν εὐχήν, οὐδὲν πεπόνθασιν οὗτοι, θαλάσσης καὶ κυμάτων καὶ ἐναντίου ἀνέμου αὐτοῖς ἀντιπρασσόντων. Ὁ μὲν οὖν ἁπλούστερος ἀρκείσθω τῇ ἱστορίᾳ· ἡμεῖς δέ, εἴ ποτε ἀνάγκαις πειρασμῶν περιπίπτομεν, ἀναμιμνησκώμεθα ὅτι ἠνάγκασεν ἡμᾶς ὁ Ἰησοῦς ἐμβῆναι εἰς τὸ πλοῖον, αὐτὸν βουλόμενος ἡμᾶς προάγειν εἰς τὸ πέραν. Οὐ γὰρ δυνατὸν μὴ πειρασμοὺς ὑπομείναντας κυμάτων καὶ ἀνέμου ἐναντίου εἰς τὸ πέραν φθάσαι.

Οἱ δὲ εἰς τὸ μέσον τῆς θαλάσσης καὶ τῶν ἐν πειρασμοῖς γενόμενοι κυμάτων καὶ τῶν ἐναντίων ἀνέμων κωλυόντων αὐτοὺς ἀπελθεῖν εἰς τὸ πέραν, παλαίοντες οὐ δεδύνηνται χωρὶς τοῦ Ἰησοῦ νικῆσαι τὰ κύματα καὶ τὸν ἐναντίον ἄνεμον καὶ φθάσαι εἰς τὸ πέραν. Διόπερ ἐλεήσας αὐτοὺς ὁ λόγος πάντα τὰ παρ’ ἑαυτοῖς πράξαντας, ἵνα εἰς τὸ πέραν γένωνται, ἦλθε πρὸς αὐτοὺς περιπατῶν ἐπὶ τὴν θάλασσαν αὐτῷ μὴ ἔχουσαν κύματα οὐδὲ ἄνεμον ἐναντιοῦσθαι δυνάμενον, εἰ καὶ ἐβούλετο. Καὶ γὰρ οὐ γέγραπται ἦλθε πρὸς αὐτοὺς περιπατῶν ἐπὶ τὰ κύματα, ἀλλ’ ἐπὶ τὰ ὕδατα. Ὁ δὲ Πέτρος εἶπε· Κέλευσόν με ἐλθεῖν πρός σε, οὐκ ἐπὶ τὰ κύματα, ἀλλ’ ἐπὶ τὰ ὕδατα· ὅστις κατὰ τὰς ἀρχάς, εἰπόντος αὐτῷ τοῦ Ἰησοῦ ἐλθέ, καταβὰς ἀπὸ τοῦ πλοίου περιεπάτησεν, οὐκ ἐπὶ τὰ κύματα, ἀλλ’ ἐπὶ τὰ ὕδατα, ἐλθεῖν πρὸς τὸν Ἰησοῦν, ἐπεὶ δὲ ἐδίστασεν, εἶδεν ἰσχυρὸν τὸν ἄνεμον, οὐκ ὄντα ἰσχυρὸν τῷ ἀποθεμένῳ τὴν ὀλιγοπιστίαν καὶ τὸν δισταγμόν. Καὶ ἀναβάντος τοῦ Ἰησοῦ μετὰ Πέτρου εἰς τὸ πλοῖον, ἐκόπασεν ὁ ἄνεμος, μηδὲν ἔτι δυνάμενος ἐνεργεῖν εἰς αὐτὸ ἀναβάντος τοῦ Ἰησοῦ. Καὶ τότε οἱ μαθηταὶ διαπεράσαντες ἦλθον εἰς τὴν γῆν Γενησαρέτ, ἧς τὴν ἑρμηνείαν εἰ ἔγνωμεν, καὶ ἀπ’ αὐτῆς ὠνάμεθα ἄν τι πρὸς τὴν τῶν προκειμένων διήγησιν. Παρατήρει δέ, ἐπεὶ «πιστὸς ὁ θεός», οὐκ ἐῶν πειρασθῆναι τοὺς ὄχλους ὑπὲρ ὃ δύνανται, τίνα τρόπον ὁ υἱὸς τοῦ θεοῦ τοὺς μὲν μαθητὰς ἠνάγκασεν ἐμβῆναι εἰς τὸ πλοῖον, ὡς ἰσχυροτέρους καὶ δυναμένους ἐπὶ τὸ μέσον τῆς θαλάσσης φθάσαι καὶ ὑπομεῖναι τὴν ἀπὸ τῶν κυμάτων βάσανον, ἕως ἄξιοι τῆς θείας βοηθείας γένωνται καὶ ἴδωσι τὸν Ἰησοῦν καὶ ἀκούσωσιν [λαλοῦντος αὐτοῦ καὶ δυνηθῶσιν] ἀναβάντος αὐτοῦ διαπεράσαι καὶ ἐλθεῖν εἰς τὴν γῆν Γενησαρέτ, τοὺς δὲ ὄχλους ἀπολύσας, οὐ λαβόντας πεῖραν ὡς ἀσθενεςτέρους πλοίου καὶ κυμάτων καὶ ἐναντιουμένου ἀνέμου, ἀνέβη εἰς τὸ ὄρος κατ’ ἰδίαν προσεύξασθαι. Περὶ τίνος δὲ προσεύξασθαι, ἢ τάχα περὶ μὲν τῶν ὄχλων, ἵνα ἀπολυθέντες μετὰ τοὺς τῆς εὐλογίας ἄρτους μηδὲν ἐναντίον τῇ ἀπὸ τοῦ Ἰησοῦ ἀπολύσει πράξωσι, περὶ δὲ τῶν μαθητῶν, ἵνα ἀναγκασθέντες ὑπ’ αὐτοῦ ἐμβῆναι εἰς τὸ πλοῖον καὶ προάγειν αὐτὸν εἰς τὸ πέραν μηδὲν πάθωσιν ἐν τῇ θαλάσσῃ, μήθ’ ὑπὸ τῶν βασανιζόντων τὸ πλοῖον αὐτῶν κυμάτων μήθ’ ὑπὸ τοῦ ἐναντίου ἀνέμου; Καὶ θαρρήσας εἴποιμι ἂν ὅτι, διὰ τὴν τοῦ Ἰησοῦ πρὸς τὸν πατέρα περὶ τῶν μαθητῶν εὐχήν, οὐδὲν πεπόνθασιν οὗτοι, θαλάσσης καὶ κυμάτων καὶ ἐναντίου ἀνέμου αὐτοῖς ἀντιπρασσόντων. Ὁ μὲν οὖν ἁπλούστερος ἀρκείσθω τῇ ἱστορίᾳ· ἡμεῖς δέ, εἴ ποτε ἀνάγκαις πειρασμῶν περιπίπτομεν, ἀναμιμνησκώμεθα ὅτι ἠνάγκασεν ἡμᾶς ὁ Ἰησοῦς ἐμβῆναι εἰς τὸ πλοῖον, αὐτὸν βουλόμενος ἡμᾶς προάγειν εἰς τὸ πέραν. Οὐ γὰρ δυνατὸν μὴ πειρασμοὺς ὑπομείναντας κυμάτων καὶ ἀνέμου ἐναντίου εἰς τὸ πέραν φθάσαι.

Εἶτ’ ἐπειδὰν ἴδωμεν πολλὰ τὰ περιεστηκότα ἡμᾶς πράγματα καὶ χαλεπὰ καὶ κάμνοντες μετρίως αὐτὰ ἐπὶ ποσὸν διανηξώμεθα, λογιζώμεθα ὅτι τὸ πλοῖον ἡμῶν μέσον ἐστὶ τῆς θαλάσσης τότε βασανιζόμενον ὑπὸ τῶν κυμάτων βουλομένων ἡμᾶς ναυαγῆσαι «περὶ τὴν πίστιν» ἤ τινα τῶν ἀρετῶν. Ἀλλ’ ἐπὰν τὸ πνεῦμα τοῦ πονηροῦ βλέπωμεν ἀντιπρᾶττον ἡμῶν τοῖς πράγμασιν, ἐννοήσωμεν ὅτι τότε ἡμῖν ἐναντίος ἐστὶν ὁ ἄνεμος. Ἐπὰν οὖν ταῦτα πάσχοντες τρεῖς φυλακὰς τῆς νυκτὸς τοῦ ἐν τοῖς πειρασμοῖς σκότους διανύσωμεν, κατὰ τὸ δυνατὸν ἀγωνιζόμενοι καλῶς καὶ τηροῦντες ἑαυτοὺς πρὸς τὸ μὴ ναυαγῆσαι «περὶ τὴν πίστιν» ἤ τινα τῶν ἀρετῶν, πρώτην φυλακὴν τὸν πατέρα τοῦ σκότους καὶ τῆς κακίας, καὶ δευτέραν τὸν υἱὸν αὐτοῦ τὸν ἀντικείμενον καὶ ἐπαιρόμενον «ἐπὶ πάντα λεγόμενον θεὸν ἢ σέβασμα», καὶ τρίτην τὸ ἐναντίον τῷ ἁγίῳ πνεύματι πνεῦμα, τότε πιστεύωμεν ὅτι τετάρτης ἐνεστηκυίας φυλακῆς, ὅτε «ἡ νὺξ προέκοψεν, ἡ δὲ ἡμέρα ἤγγικεν», ἐλεύσεται πρὸς ἡμᾶς ὁ υἱὸς τοῦ θεοῦ, ἵν’ εὐτρεπίσῃ ἡμῖν τὴν θάλασσαν περιπατῶν ἐπ’ αὐτῆς. Καὶ ἐπὰν ἴδωμεν τὸν λόγον ἡμῖν ἐμφανιζόμενον, ταραχθησόμεθα μὲν πρὶν τρανῶς καταλαβεῖν ὅτι ὁ σωτὴρ ἡμῖν ἐπιδεδήμηκεν, οἰόμενοι ἔτι φάντασμα θεωρεῖν, καὶ φοβούμενοι κεκραξόμεθα· ἀλλ’ αὐτὸς εὐθέως ἡμῖν λαλήσει λέγων· Θαρσεῖτε, ἐγώ εἰμι, μὴ φοβεῖσθε. Καὶ θερμότερον κινούμενος ἀπὸ τοῦ θαρσεῖτε εἴ τις ἐν ἡμῖν εὑρεθείη Πέτρος, ὁδεύων μὲν «ἐπὶ τὴν τελειότητα», οὐδέπω δὲ τοιοῦτος γεγενημένος, καταβὰς ἀπὸ τοῦ πλοίου, ὡς ἔξω τοῦ πειρασμοῦ γινόμενος ἐκείνου ἐν ᾧ ἐβασανίζετο, περιπατήσει μὲν κατ’ ἀρχὰς βουλόμενος ἐλθεῖν πρὸς τὸν Ἰησοῦν ἐπὶ τὰ ὕδατα, ὡς ἔτι δὲ ὀλιγόπιστος καὶ ὡς ἔτι διστάζων ὄψεται ἰσχυρὸν τὸν ἄνεμον καὶ φοβηθήσεται καὶ ἄρξεται μὲν καταποντίζεσθαι, οὐ πείσεται δὲ τοῦτο διὰ τὸ τὸν Ἰησοῦν μεγάλῃ καλεῖν φωνῇ καὶ λέγειν αὐτῷ· Κύριε, σῶσόν με. Εἶτ’ εὐθέως ἔτι λαλοῦντος τοῦ τοιούτου Πέτρου καὶ λέγοντος· Κύριε, σῶσόν με, ἐκτενεῖ τὴν χεῖρα ὁ λόγος, ὀρέγων τῷ τοιούτῳ βοήθειαν, καὶ ἐπιλήψεται αὐτοῦ ἀρξαμένου καταποντίζεσθαι καὶ ὀνειδίσει αὐτῷ ἐπὶ τῇ ὀλιγοπιστίᾳ καὶ τῷ δισταγμῷ. Πλὴν τήρει ὅτι οὐκ εἶπεν· ἄπιστε, ἀλλά· ὀλιγόπιστε, καὶ ὅτι λέλεκται·

Εἶτ’ ἐπειδὰν ἴδωμεν πολλὰ τὰ περιεστηκότα ἡμᾶς πράγματα καὶ χαλεπὰ καὶ κάμνοντες μετρίως αὐτὰ ἐπὶ ποσὸν διανηξώμεθα, λογιζώμεθα ὅτι τὸ πλοῖον ἡμῶν μέσον ἐστὶ τῆς θαλάσσης τότε βασανιζόμενον ὑπὸ τῶν κυμάτων βουλομένων ἡμᾶς ναυαγῆσαι «περὶ τὴν πίστιν» ἤ τινα τῶν ἀρετῶν. Ἀλλ’ ἐπὰν τὸ πνεῦμα τοῦ πονηροῦ βλέπωμεν ἀντιπρᾶττον ἡμῶν τοῖς πράγμασιν, ἐννοήσωμεν ὅτι τότε ἡμῖν ἐναντίος ἐστὶν ὁ ἄνεμος. Ἐπὰν οὖν ταῦτα πάσχοντες τρεῖς φυλακὰς τῆς νυκτὸς τοῦ ἐν τοῖς πειρασμοῖς σκότους διανύσωμεν, κατὰ τὸ δυνατὸν ἀγωνιζόμενοι καλῶς καὶ τηροῦντες ἑαυτοὺς πρὸς τὸ μὴ ναυαγῆσαι «περὶ τὴν πίστιν» ἤ τινα τῶν ἀρετῶν, πρώτην φυλακὴν τὸν πατέρα τοῦ σκότους καὶ τῆς κακίας, καὶ δευτέραν τὸν υἱὸν αὐτοῦ τὸν ἀντικείμενον καὶ ἐπαιρόμενον «ἐπὶ πάντα λεγόμενον θεὸν ἢ σέβασμα», καὶ τρίτην τὸ ἐναντίον τῷ ἁγίῳ πνεύματι πνεῦμα, τότε πιστεύωμεν ὅτι τετάρτης ἐνεστηκυίας φυλακῆς, ὅτε «ἡ νὺξ προέκοψεν, ἡ δὲ ἡμέρα ἤγγικεν», ἐλεύσεται πρὸς ἡμᾶς ὁ υἱὸς τοῦ θεοῦ, ἵν’ εὐτρεπίσῃ ἡμῖν τὴν θάλασσαν περιπατῶν ἐπ’ αὐτῆς. Καὶ ἐπὰν ἴδωμεν τὸν λόγον ἡμῖν ἐμφανιζόμενον, ταραχθησόμεθα μὲν πρὶν τρανῶς καταλαβεῖν ὅτι ὁ σωτὴρ ἡμῖν ἐπιδεδήμηκεν, οἰόμενοι ἔτι φάντασμα θεωρεῖν, καὶ φοβούμενοι κεκραξόμεθα· ἀλλ’ αὐτὸς εὐθέως ἡμῖν λαλήσει λέγων· Θαρσεῖτε, ἐγώ εἰμι, μὴ φοβεῖσθε. Καὶ θερμότερον κινούμενος ἀπὸ τοῦ θαρσεῖτε εἴ τις ἐν ἡμῖν εὑρεθείη Πέτρος, ὁδεύων μὲν «ἐπὶ τὴν τελειότητα», οὐδέπω δὲ τοιοῦτος γεγενημένος, καταβὰς ἀπὸ τοῦ πλοίου, ὡς ἔξω τοῦ πειρασμοῦ γινόμενος ἐκείνου ἐν ᾧ ἐβασανίζετο, περιπατήσει μὲν κατ’ ἀρχὰς βουλόμενος ἐλθεῖν πρὸς τὸν Ἰησοῦν ἐπὶ τὰ ὕδατα, ὡς ἔτι δὲ ὀλιγόπιστος καὶ ὡς ἔτι διστάζων ὄψεται ἰσχυρὸν τὸν ἄνεμον καὶ φοβηθήσεται καὶ ἄρξεται μὲν καταποντίζεσθαι, οὐ πείσεται δὲ τοῦτο διὰ τὸ τὸν Ἰησοῦν μεγάλῃ καλεῖν φωνῇ καὶ λέγειν αὐτῷ· Κύριε, σῶσόν με. Εἶτ’ εὐθέως ἔτι λαλοῦντος τοῦ τοιούτου Πέτρου καὶ λέγοντος· Κύριε, σῶσόν με, ἐκτενεῖ τὴν χεῖρα ὁ λόγος, ὀρέγων τῷ τοιούτῳ βοήθειαν, καὶ ἐπιλήψεται αὐτοῦ ἀρξαμένου καταποντίζεσθαι καὶ ὀνειδίσει αὐτῷ ἐπὶ τῇ ὀλιγοπιστίᾳ καὶ τῷ δισταγμῷ. Πλὴν τήρει ὅτι οὐκ εἶπεν· ἄπιστε, ἀλλά· ὀλιγόπιστε, καὶ ὅτι λέλεκται·

εἰς τί ἐδίστασας, ἔχων μέν τι τῆς πίστεως, κλίνων δὲ καὶ πρὸς τὸ ἐναντίον αὐτῇ; Καὶ ἐπὶ τούτοις γε καὶ ὁ Ἰησοῦς καὶ ὁ Πέτρος ἀναβήσονται εἰς τὸ πλοῖον καὶ κοπάσει ὁ ἄνεμος καὶ οἱ ἐν τῷ πλοίῳ ἐννοήσαντες ἀφ’ οἵων διεσώθησαν κινδύνων, προςκυνήσουσι λέγοντες, οὐχ ἁπλῶς· θεοῦ υἱὸς εἶ, ὡς καὶ οἱ δύο δαιμονιζόμενοι, ἀλλά· ἀληθῶς θεοῦ υἱὸς εἶ· ὅπερ λέγουσιν οἱ ἐν τῷ πλοίῳ μαθηταί, οὐ γὰρ ἄλλους τῶν μαθητῶν νομίζω τοῦτο εἰρηκέναι. Ἐπὰν δὲ ἐν τούτοις ὅλοις γενώμεθα διαπεράσαντες, ἐλευσόμεθα εἰς τὴν γῆν, ἔνθα προάγειν ἡμῖν ἐκέλευσεν ὁ Ἰησοῦς. Τάχα δὲ καὶ δηλοῦταί τι ἀπόρρητον καὶ κεκρυμμένον μυστήριον περί τινων σεσωσμένων ὑπὸ τοῦ Ἰησοῦ ἀπὸ τοῦ καὶ ἐπιγνόντες αὐτὸν οἱ ἄνδρες τοῦ τόπου ἐκείνου, δῆλον δ’ ὅτι τοῦ ἐν τῷ πέραν, ἀπέστειλαν εἰς ὅλην τὴν περίχωρον ἐκείνην, περίχωρον τοῦ πέραν οὐκ ἐν αὐτῷ [τῷ] πέραν, ἀλλὰ περὶ αὐτό, καὶ προσήνεγκαν αὐτῷ πάντας τοὺς κακῶς ἔχοντας. Ἐν τούτῳ δὲ τήρει ὅτι προσήνεγκαν αὐτῷ οὐ πολλοὺς κακῶς ἔχοντας μόνον, ἀλλὰ πάντας τοὺς ἐν τῇ περιχώρῳ ἐκείνῃ. Οἱ δὲ προσενεχθέντες αὐτῷ κακῶς ἔχοντες παρεκάλουν αὐτὸν ἵνα κἂν μόνον ἅψωνται τοῦ κρασπέδου τοῦ ἱματίου αὐτοῦ, χάριν ἀπ’ αὐτοῦ αἰτοῦντες ταύτην, ἐπεὶ μὴ ἦσαν ὁποία ἡ «αἱμορροοῦσα γυνὴ τὰ δώδεκα ἔτη» καὶ «προσελθοῦσα ὄπισθεν» καὶ ἁψαμένη «τοῦ κρασπέδου τοῦ ἱματίου αὐτοῦ», ὅτι «ἔλεγεν ἐν ἑαυτῇ· εἰ μόνον ἅψομαι τοῦ ἱματίου αὐτοῦ, σωθήσομαι» τήρει γὰρ [τὸ σύμφωνον] ἐν τοῖς περὶ τοῦ κρασπέδου τοῦ ἱματίου αὐτοῦ διὸ «παραχρῆμα ἔστη ἡ ῥύσις τοῦ αἵματος αὐτῆς». Οἱ δὲ ἀπὸ τῆς περιχώρου τῆς γῆς Γενησαρέτ, εἰς ἣν διαπεράσαντες ἦλθον ὁ Ἰησοῦς καὶ οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ, οὐκ ἀφ’ ἑαυτῶν προσῆλθον τῷ Ἰησοῦ ἀλλὰ προσήχθησαν ὑπὸ τῶν ἀποστειλάντων, ἅτε μὴ δυνάμενοι διὰ τὸ σφόδρα κακῶς ἔχειν προσελθεῖν ἀφ’ ἑαυτῶν, καὶ οὐδὲ μόνοι ἥψαντο τοῦ κρασπέδου, ὡς ἡ αἱμορροοῦσα, ἀλλὰ παρακαλεσάντων ἐκείνων. Πλὴν καὶ τούτων ὅσοι ἥψαντο διεσώθησαν. Εἰ δὲ ἔστι τις διαφορὰ τοῦ διεσώθησαν ἐπὶ τούτων εἰρημένου πρὸς τὸ σωθῆναι [ἐκείνην]εἴρηται γὰρ πρὸς τὴν αἱμορροοῦσαν· «ἡ πίστις σου σέσωκέ σε», καὶ αὐτὸς ἐπιστήσεις. Τότε προσέρχονται αὐτῷ ἀπὸ Ἱεροσολύμων Φαρισαῖοι καὶ γραμματεῖς λέγοντες·

εἰς τί ἐδίστασας, ἔχων μέν τι τῆς πίστεως, κλίνων δὲ καὶ πρὸς τὸ ἐναντίον αὐτῇ; Καὶ ἐπὶ τούτοις γε καὶ ὁ Ἰησοῦς καὶ ὁ Πέτρος ἀναβήσονται εἰς τὸ πλοῖον καὶ κοπάσει ὁ ἄνεμος καὶ οἱ ἐν τῷ πλοίῳ ἐννοήσαντες ἀφ’ οἵων διεσώθησαν κινδύνων, προςκυνήσουσι λέγοντες, οὐχ ἁπλῶς· θεοῦ υἱὸς εἶ, ὡς καὶ οἱ δύο δαιμονιζόμενοι, ἀλλά· ἀληθῶς θεοῦ υἱὸς εἶ· ὅπερ λέγουσιν οἱ ἐν τῷ πλοίῳ μαθηταί, οὐ γὰρ ἄλλους τῶν μαθητῶν νομίζω τοῦτο εἰρηκέναι. Ἐπὰν δὲ ἐν τούτοις ὅλοις γενώμεθα διαπεράσαντες, ἐλευσόμεθα εἰς τὴν γῆν, ἔνθα προάγειν ἡμῖν ἐκέλευσεν ὁ Ἰησοῦς. Τάχα δὲ καὶ δηλοῦταί τι ἀπόρρητον καὶ κεκρυμμένον μυστήριον περί τινων σεσωσμένων ὑπὸ τοῦ Ἰησοῦ ἀπὸ τοῦ καὶ ἐπιγνόντες αὐτὸν οἱ ἄνδρες τοῦ τόπου ἐκείνου, δῆλον δ’ ὅτι τοῦ ἐν τῷ πέραν, ἀπέστειλαν εἰς ὅλην τὴν περίχωρον ἐκείνην, περίχωρον τοῦ πέραν οὐκ ἐν αὐτῷ [τῷ] πέραν, ἀλλὰ περὶ αὐτό, καὶ προσήνεγκαν αὐτῷ πάντας τοὺς κακῶς ἔχοντας. Ἐν τούτῳ δὲ τήρει ὅτι προσήνεγκαν αὐτῷ οὐ πολλοὺς κακῶς ἔχοντας μόνον, ἀλλὰ πάντας τοὺς ἐν τῇ περιχώρῳ ἐκείνῃ. Οἱ δὲ προσενεχθέντες αὐτῷ κακῶς ἔχοντες παρεκάλουν αὐτὸν ἵνα κἂν μόνον ἅψωνται τοῦ κρασπέδου τοῦ ἱματίου αὐτοῦ, χάριν ἀπ’ αὐτοῦ αἰτοῦντες ταύτην, ἐπεὶ μὴ ἦσαν ὁποία ἡ «αἱμορροοῦσα γυνὴ τὰ δώδεκα ἔτη» καὶ «προσελθοῦσα ὄπισθεν» καὶ ἁψαμένη «τοῦ κρασπέδου τοῦ ἱματίου αὐτοῦ», ὅτι «ἔλεγεν ἐν ἑαυτῇ· εἰ μόνον ἅψομαι τοῦ ἱματίου αὐτοῦ, σωθήσομαι» τήρει γὰρ [τὸ σύμφωνον] ἐν τοῖς περὶ τοῦ κρασπέδου τοῦ ἱματίου αὐτοῦ διὸ «παραχρῆμα ἔστη ἡ ῥύσις τοῦ αἵματος αὐτῆς». Οἱ δὲ ἀπὸ τῆς περιχώρου τῆς γῆς Γενησαρέτ, εἰς ἣν διαπεράσαντες ἦλθον ὁ Ἰησοῦς καὶ οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ, οὐκ ἀφ’ ἑαυτῶν προσῆλθον τῷ Ἰησοῦ ἀλλὰ προσήχθησαν ὑπὸ τῶν ἀποστειλάντων, ἅτε μὴ δυνάμενοι διὰ τὸ σφόδρα κακῶς ἔχειν προσελθεῖν ἀφ’ ἑαυτῶν, καὶ οὐδὲ μόνοι ἥψαντο τοῦ κρασπέδου, ὡς ἡ αἱμορροοῦσα, ἀλλὰ παρακαλεσάντων ἐκείνων. Πλὴν καὶ τούτων ὅσοι ἥψαντο διεσώθησαν. Εἰ δὲ ἔστι τις διαφορὰ τοῦ διεσώθησαν ἐπὶ τούτων εἰρημένου πρὸς τὸ σωθῆναι [ἐκείνην]εἴρηται γὰρ πρὸς τὴν αἱμορροοῦσαν· «ἡ πίστις σου σέσωκέ σε», καὶ αὐτὸς ἐπιστήσεις. Τότε προσέρχονται αὐτῷ ἀπὸ Ἱεροσολύμων Φαρισαῖοι καὶ γραμματεῖς λέγοντες·

διὰ τί οἱ μαθηταί σου παραβαίνουσι τὴν παράδοσιν τῶν πρεσβυτέρων; οὐ γὰρ νίπτονται τὰς χεῖρας ὅταν ἄρτον ἐσθίωσιν [, 1. []] . Ὁ παρατηρήσας κατὰ ποῖον καιρὸν προσῆλθον τῷ Ἰησοῦ ἀπὸ Ἱεροσολύμων Φαρισαῖοι καὶ γραμματεῖς λέγοντες· Διὰ τί οἱ μαθηταί σου παραβαίνουσι τὴν παράδοσιν τῶν πρεσβυτέρων καὶ τὰ ἑξῆς, εἴσεται ὅτι ἀναγκαίως ὁ Ματθαῖος οὐχ ἁπλῶς ἀνέγραψε προσεληλυθέναι τοὺς ἀπὸ Ἱεροσολύμων Φαρισαίους καὶ γραμματεῖς τῷ σωτῆρι πυνθανομένους αὐτοῦ τὰ ἐκκείμενα, ἀλλὰ πεποίηκε· Τότε προσέρχονται αὐτῷ ἀπὸ Ἱεροσολύμων. Πότε οὖν τότε, κατανοητέον. Ἡνίκα «διαπεράσαντες ἦλθον εἰς τὴν γῆν Γενησαρὲτ» τῷ πλοίῳ ὁ Ἰησοῦς καὶ οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ, κοπάσαντος τοῦ ἀνέμου ἀφ’ οὗ ἐπιβέβηκεν ὁ Ἰησοῦς τῷ πλοίῳ, καὶ ὅτ’ «ἐπιγνόντες αὐτὸν οἱ ἄνδρες τοῦ τόπου ἐκείνου ἀπέστειλαν εἰς ὅλην τὴν περίχωρον ἐκείνην καὶ προσήνεγκαν αὐτῷ πάντας τοὺς κακῶς ἔχοντας καὶ παρεκάλουν ἵνα κἂν μόνον ἅψωνται τοῦ κρασπέδου τοῦ ἱματίου αὐτοῦ· καὶ ὅσοι ἥψαντο διεσώθησαν», τηνικάδε προσῆλθον αὐτῷ ἀπὸ Ἱεροσολύμων Φαρισαῖοι καὶ γραμματεῖς, μὴ καταπλαγέντες τὴν ἐν τῷ Ἰησοῦ δύναμιν ἰασαμένην τοὺς κἂν «μόνον τοῦ κρασπέδου τοῦ ἱματίου αὐτοῦ» ἁψαμένους, φιλαιτίως δὲ ἐγκαλοῦντες ἐπὶ τοῦ διδασκάλου, οὐ περὶ παραβάσεως ἐντολῆς θεοῦ ἀλλὰ παραδόσεως μιᾶς Ἰουδαϊκῶν πρεσβυτέρων. Καὶ εἰκὸς ὅτι αὐτὸ τὸ τῶν φιλαιτίων ἔγκλημα παρίστησι τὴν τῶν μαθητῶν Ἰησοῦ εὐλάβειαν, μηδεμίαν ἀφορμὴν διδόντων ἐπιλήψεως ὡς περὶ παραβάσεως ἐντολῶν θεοῦ τοῖς Φαρισαίοις καὶ γραμματεῦσιν, οἵτινες οὐκ ἂν προσήνεγκαν τὸ περὶ παραβάσεως τοῖς μαθηταῖς Ἰησοῦ ἔγκλημα ὡς παραβαίνουσι τὴν ἐντολὴν τῶν πρεσβυτέρων, εἴπερ εἶχον ἐπιλαμβάνεσθαι τῶν ἐγκαλουμένων καὶ ἀποδεικνύναι αὐτοὺς παραβαίνοντας ἐντολὴν θεοῦ. Μὴ νομίσῃς δὲ ταῦτα κατασκευαστικὰ εἶναι τοῦ δεῖν τηρεῖσθαι τὸν κατὰ τὸ γράμμα Μωσέως νόμον, ἐπεὶ οἱ τοῦ Ἰησοῦ μαθηταὶ ἕως τότε αὐτὸν ἐφύλαττον· οὐ γὰρ πρὸ τοῦ παθεῖν «ἐξηγόρασεν ἡμᾶς ἐκ τῆς κατάρας τοῦ νόμου» ὁ ἐν τῷ παθεῖν ὑπὲρ ἀνθρώπων «γενόμενος ὑπὲρ ἡμῶν κατάρα».

διὰ τί οἱ μαθηταί σου παραβαίνουσι τὴν παράδοσιν τῶν πρεσβυτέρων; οὐ γὰρ νίπτονται τὰς χεῖρας ὅταν ἄρτον ἐσθίωσιν [, 1. []] . Ὁ παρατηρήσας κατὰ ποῖον καιρὸν προσῆλθον τῷ Ἰησοῦ ἀπὸ Ἱεροσολύμων Φαρισαῖοι καὶ γραμματεῖς λέγοντες· Διὰ τί οἱ μαθηταί σου παραβαίνουσι τὴν παράδοσιν τῶν πρεσβυτέρων καὶ τὰ ἑξῆς, εἴσεται ὅτι ἀναγκαίως ὁ Ματθαῖος οὐχ ἁπλῶς ἀνέγραψε προσεληλυθέναι τοὺς ἀπὸ Ἱεροσολύμων Φαρισαίους καὶ γραμματεῖς τῷ σωτῆρι πυνθανομένους αὐτοῦ τὰ ἐκκείμενα, ἀλλὰ πεποίηκε· Τότε προσέρχονται αὐτῷ ἀπὸ Ἱεροσολύμων. Πότε οὖν τότε, κατανοητέον. Ἡνίκα «διαπεράσαντες ἦλθον εἰς τὴν γῆν Γενησαρὲτ» τῷ πλοίῳ ὁ Ἰησοῦς καὶ οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ, κοπάσαντος τοῦ ἀνέμου ἀφ’ οὗ ἐπιβέβηκεν ὁ Ἰησοῦς τῷ πλοίῳ, καὶ ὅτ’ «ἐπιγνόντες αὐτὸν οἱ ἄνδρες τοῦ τόπου ἐκείνου ἀπέστειλαν εἰς ὅλην τὴν περίχωρον ἐκείνην καὶ προσήνεγκαν αὐτῷ πάντας τοὺς κακῶς ἔχοντας καὶ παρεκάλουν ἵνα κἂν μόνον ἅψωνται τοῦ κρασπέδου τοῦ ἱματίου αὐτοῦ· καὶ ὅσοι ἥψαντο διεσώθησαν», τηνικάδε προσῆλθον αὐτῷ ἀπὸ Ἱεροσολύμων Φαρισαῖοι καὶ γραμματεῖς, μὴ καταπλαγέντες τὴν ἐν τῷ Ἰησοῦ δύναμιν ἰασαμένην τοὺς κἂν «μόνον τοῦ κρασπέδου τοῦ ἱματίου αὐτοῦ» ἁψαμένους, φιλαιτίως δὲ ἐγκαλοῦντες ἐπὶ τοῦ διδασκάλου, οὐ περὶ παραβάσεως ἐντολῆς θεοῦ ἀλλὰ παραδόσεως μιᾶς Ἰουδαϊκῶν πρεσβυτέρων. Καὶ εἰκὸς ὅτι αὐτὸ τὸ τῶν φιλαιτίων ἔγκλημα παρίστησι τὴν τῶν μαθητῶν Ἰησοῦ εὐλάβειαν, μηδεμίαν ἀφορμὴν διδόντων ἐπιλήψεως ὡς περὶ παραβάσεως ἐντολῶν θεοῦ τοῖς Φαρισαίοις καὶ γραμματεῦσιν, οἵτινες οὐκ ἂν προσήνεγκαν τὸ περὶ παραβάσεως τοῖς μαθηταῖς Ἰησοῦ ἔγκλημα ὡς παραβαίνουσι τὴν ἐντολὴν τῶν πρεσβυτέρων, εἴπερ εἶχον ἐπιλαμβάνεσθαι τῶν ἐγκαλουμένων καὶ ἀποδεικνύναι αὐτοὺς παραβαίνοντας ἐντολὴν θεοῦ. Μὴ νομίσῃς δὲ ταῦτα κατασκευαστικὰ εἶναι τοῦ δεῖν τηρεῖσθαι τὸν κατὰ τὸ γράμμα Μωσέως νόμον, ἐπεὶ οἱ τοῦ Ἰησοῦ μαθηταὶ ἕως τότε αὐτὸν ἐφύλαττον· οὐ γὰρ πρὸ τοῦ παθεῖν «ἐξηγόρασεν ἡμᾶς ἐκ τῆς κατάρας τοῦ νόμου» ὁ ἐν τῷ παθεῖν ὑπὲρ ἀνθρώπων «γενόμενος ὑπὲρ ἡμῶν κατάρα».

Ἀλλ’ ὡσπερεὶ καθηκόντως καὶ Παῦλος «τοῖς Ἰουδαίοις Ἰουδαῖος» ἐγένετο, «ἵνα Ἰουδαίους κερδήσῃ», τί ἄτοπον τοὺς ἀποστόλους ἐν Ἰουδαίοις ποιουμένους τὰς διατριβάς, κἂν τὰ πνευματικὰ νοῶσι τοῦ νόμου, χρῆσθαι τῇ συμπεριφορᾷ, ὡς καὶ Παῦλος Τιμόθεον περιτεμὼν καὶ θυσίαν κατά τινα νομικὴν εὐχὴν προσαγαγών, ὡς ἐν ταῖς τῶν ἀποστόλων γέγραπται Πράξεσι; Πλὴν πάνυ φαίνονται φιλεγκλήμονες οἱ περὶ μὲν ἐντολῆς θεοῦ μηδὲν ἔχοντες ἐγκαλεῖν τοῖς Ἰησοῦ μαθηταῖς, μόνον δὲ περὶ πρεσβυτέρων παραδόσεως μιᾶς. Καὶ μάλιστα ἐμφαίνεται οὕτως τὸ φιλέγκλημον, ὅτι παρ’ αὐτοῖς τοῖς ἰαθεῖσιν ἀπὸ τοῦ κακῶς ἔχειν προσάγουσι τὸ ἔγκλημα, τῷ μὲν δοκεῖν κατὰ τῶν μαθητῶν, τὸ δ’ ἀληθὲς τὸν διδάσκαλον διαβάλλειν προαιρούμενοι· ὅ[τι] καὶ παράδοσις ἦν τῶν πρεσβυτέρων τὸ νίπτεσθαι ὡς ἀναγκαῖον πρὸς εὐσέβειαν. Ὤιοντο γὰρ κοινὰς μὲν καὶ ἀκαθάρτους εἶναι χεῖρας τὰς τῶν μὴ νιψαμένων πρὸ τοῦ ἀρτοφαγεῖν, καθαρὰς δὲ καὶ ἁγίας γεγονέναι τὰς τῶν ἀποπλυνομένων ὕδατι, οὐ συμβολικῶς, [ἀλλ’] ἀνάλογον τῷ κατὰ τὸ γράμμα Μωσέως νόμῳ. Ἡμεῖς δὲ οὐ κατὰ τὴν τῶν παρ’ ἐκείνοις πρεσβυτέρων παράδοσιν, ἀλλὰ κατὰ τὸ εὔλογον καθαίρειν πειρώμεθα ἑαυτῶν τὰς πράξεις καὶ οὕτως τὰς τῶν ψυχῶν νίπτεσθαι χεῖρας, ὅταν μέλλωμεν ἐσθίειν οὓς αἰτοῦμεν ἀπὸ τοῦ φίλου ἡμῖν θέλοντος εἶναι Ἰησοῦ «τρεῖς ἄρτους»· «κοιναῖς» γὰρ καὶ «ἀνίπτοις» καὶ οὐ καθαραῖς χερσὶν οὐ χρὴ τῶν ἄρτων μεταλαμβάνειν. Ὁ δὲ Ἰησοὺς οὐκ ἐγκαλεῖ περὶ παραδόσεως αὐτοῖς πρεσβυτέρων Ἰουδαίων, ἀλλὰ περὶ τῶν ἐντολῶν θεοῦ ἀναγκαιοτάτων δύο, ὧν ἡ μὲν ἑτέρα πέμπτη ἦν τῆς δεκαλόγου οὕτως ἔχουσα· «Τίμα τὸν πατέρα σου καὶ τὴν μητέρα σου, ἵν’ εὖ σοι γένηται, καὶ γένῃ μακροχρόνιος ἐπὶ τῆς γῆς ἧς κύριος ὁ θεός σου δίδωσί σοι», ἡ δὲ λοιπὴ ἐν τῷ Λευϊτικῷ τοῦτον ἐγέγραπτο τὸν τρόπον· «Ἐὰν ἄνθρωπος κακῶς εἴπῃ τὸν πατέρα αὐτοῦ καὶ τὴν μητέρα αὐτοῦ, θανάτῳ θανατούσθω· πατέρα αὐτοῦ ἢ μητέρα κακῶς εἶπεν, ἔνοχος ἔσται.» Ἀλλ’ ἐπεὶ αὐτὴν θέλομεν ἰδεῖν τὴν λέξιν ἣν ἐξέθετο ὁ Ματθαῖος, ὅτι ὁ κακολογῶν πατέρα ἢ μητέρα θανάτῳ τελευτάτω, ἐπίστησον μήποτε ἐλήφθη ἀπὸ τοῦ τόπου ἔνθα γέγραπται·

Ἀλλ’ ὡσπερεὶ καθηκόντως καὶ Παῦλος «τοῖς Ἰουδαίοις Ἰουδαῖος» ἐγένετο, «ἵνα Ἰουδαίους κερδήσῃ», τί ἄτοπον τοὺς ἀποστόλους ἐν Ἰουδαίοις ποιουμένους τὰς διατριβάς, κἂν τὰ πνευματικὰ νοῶσι τοῦ νόμου, χρῆσθαι τῇ συμπεριφορᾷ, ὡς καὶ Παῦλος Τιμόθεον περιτεμὼν καὶ θυσίαν κατά τινα νομικὴν εὐχὴν προσαγαγών, ὡς ἐν ταῖς τῶν ἀποστόλων γέγραπται Πράξεσι; Πλὴν πάνυ φαίνονται φιλεγκλήμονες οἱ περὶ μὲν ἐντολῆς θεοῦ μηδὲν ἔχοντες ἐγκαλεῖν τοῖς Ἰησοῦ μαθηταῖς, μόνον δὲ περὶ πρεσβυτέρων παραδόσεως μιᾶς. Καὶ μάλιστα ἐμφαίνεται οὕτως τὸ φιλέγκλημον, ὅτι παρ’ αὐτοῖς τοῖς ἰαθεῖσιν ἀπὸ τοῦ κακῶς ἔχειν προσάγουσι τὸ ἔγκλημα, τῷ μὲν δοκεῖν κατὰ τῶν μαθητῶν, τὸ δ’ ἀληθὲς τὸν διδάσκαλον διαβάλλειν προαιρούμενοι· ὅ[τι] καὶ παράδοσις ἦν τῶν πρεσβυτέρων τὸ νίπτεσθαι ὡς ἀναγκαῖον πρὸς εὐσέβειαν. Ὤιοντο γὰρ κοινὰς μὲν καὶ ἀκαθάρτους εἶναι χεῖρας τὰς τῶν μὴ νιψαμένων πρὸ τοῦ ἀρτοφαγεῖν, καθαρὰς δὲ καὶ ἁγίας γεγονέναι τὰς τῶν ἀποπλυνομένων ὕδατι, οὐ συμβολικῶς, [ἀλλ’] ἀνάλογον τῷ κατὰ τὸ γράμμα Μωσέως νόμῳ. Ἡμεῖς δὲ οὐ κατὰ τὴν τῶν παρ’ ἐκείνοις πρεσβυτέρων παράδοσιν, ἀλλὰ κατὰ τὸ εὔλογον καθαίρειν πειρώμεθα ἑαυτῶν τὰς πράξεις καὶ οὕτως τὰς τῶν ψυχῶν νίπτεσθαι χεῖρας, ὅταν μέλλωμεν ἐσθίειν οὓς αἰτοῦμεν ἀπὸ τοῦ φίλου ἡμῖν θέλοντος εἶναι Ἰησοῦ «τρεῖς ἄρτους»· «κοιναῖς» γὰρ καὶ «ἀνίπτοις» καὶ οὐ καθαραῖς χερσὶν οὐ χρὴ τῶν ἄρτων μεταλαμβάνειν. Ὁ δὲ Ἰησοὺς οὐκ ἐγκαλεῖ περὶ παραδόσεως αὐτοῖς πρεσβυτέρων Ἰουδαίων, ἀλλὰ περὶ τῶν ἐντολῶν θεοῦ ἀναγκαιοτάτων δύο, ὧν ἡ μὲν ἑτέρα πέμπτη ἦν τῆς δεκαλόγου οὕτως ἔχουσα· «Τίμα τὸν πατέρα σου καὶ τὴν μητέρα σου, ἵν’ εὖ σοι γένηται, καὶ γένῃ μακροχρόνιος ἐπὶ τῆς γῆς ἧς κύριος ὁ θεός σου δίδωσί σοι», ἡ δὲ λοιπὴ ἐν τῷ Λευϊτικῷ τοῦτον ἐγέγραπτο τὸν τρόπον· «Ἐὰν ἄνθρωπος κακῶς εἴπῃ τὸν πατέρα αὐτοῦ καὶ τὴν μητέρα αὐτοῦ, θανάτῳ θανατούσθω· πατέρα αὐτοῦ ἢ μητέρα κακῶς εἶπεν, ἔνοχος ἔσται.» Ἀλλ’ ἐπεὶ αὐτὴν θέλομεν ἰδεῖν τὴν λέξιν ἣν ἐξέθετο ὁ Ματθαῖος, ὅτι ὁ κακολογῶν πατέρα ἢ μητέρα θανάτῳ τελευτάτω, ἐπίστησον μήποτε ἐλήφθη ἀπὸ τοῦ τόπου ἔνθα γέγραπται·

«Ὃς τύπτει πατέρα αὐτοῦ ἢ μητέρα αὐτοῦ, θανάτῳ τελευτάτω» καὶ «ὁ κακολογῶν πατέρα αὐτοῦ ἢ μητέρα αὐτοῦ, θανάτῳ τελευτάτω». Οὕτως μὲν οὖν εἶχον αἱ ἀπὸ τοῦ νόμου λέξεις περὶ τῶν δύο ἐντολῶν. Ὁ δὲ Ματθαῖος ἐκ μέρους καὶ ἐπιτετμημένως αὐτὰς ἐξέθετο καὶ οὐκ αὐταῖς λέξεσι. Τί δὲ ἐγκαλεῖ τοῖς ἀπὸ Ἱεροσολύμων Φαρισαίοις καὶ γραμματεῦσιν ὁ σωτήρ, λέγων αὐτοὺς παραβαίνειν τὴν ἐντολὴν τοῦ θεοῦ διὰ τὴν ἑαυτῶν παράδοσιν, κατανοητέον. Καὶ ὁ μὲν θεὸς εἶπε· «Τίμα τὸν πατέρα σου καὶ τὴν μητέρα σου», διδάσκων τὴν δέουσαν τιμὴν ἀπονέμειν γονεῦσι τὸν ἐξ αὐτῶν γεννώμενον. Ταύτης τῆς πρὸς τοὺς γονεῖς τιμῆς μέρος ἦν καὶ τὸ κοινωνεῖν αὐτοῖς τῶν βιωτικῶν χρειῶν εἰς διατροφὰς καὶ σκεπάσματα καὶ εἴ τι ἄλλο οἷός τε ἦν χαρίζεσθαί [τις] τοῖς ἑαυτοῦ γονεῦσιν. Οἱ δὲ Φαρισαῖοι καὶ οἱ γραμματεῖς τοιαύτην ἐναντιουμένην τῷ νόμῳ παράδοσιν ἐκδεδώκασιν, ἀσαφέστερον ἐν τῷ εὐαγγελίῳ κειμένην, ᾗ οὐδ’ αὐτοὶ ἐπιβεβλήκειμεν ἄν, εἰ μὴ τῶν Ἑβραίων τις ἐπιδέδωκεν ἡμῖν τὰ κατὰ τὸν τόπον οὕτως ἔχοντα. Ἔσθ’ ὅτε, φησίν, οἱ δανεισταὶ δυστραπέλοις περιπίπτοντες χρεώσταις καὶ δυναμένοις μέν, μὴ βουλομένοις δὲ ἀποδιδόναι τὸ χρέος, ἀνετίθεσαν τὸ ὀφειλόμενον εἰς τὸν τῶν πενήτων λόγον, οἷς ἐβάλλετο εἰς τὸ γαζοφυλάκιον ὑπὸ ἑκάστου, ὡς ἐδύνατο, τῶν βουλομένων αὐτοῖς κοινωνεῖν. Ἔλεγον οὖν ἔσθ’ ὅτε τοῖς ὀφείλουσι κατὰ τὴν οἰκείαν διάλεκτον· Κορβᾶν ἐστιν ὃ ὀφείλεις μοι, τουτέστι δῶρον· ἀνέθηκα γὰρ αὐτὸ εἰς λόγον τῆς εἰς θεὸν εὐσεβείας τοῖς πένησιν. Εἶτα ὁ χρεώστης, ὡς μηκέτι ἀνθρώποις, ἀλλὰ τῷ θεῷ ὀφείλων καὶ τῇ εἰς αὐτὸν εὐσεβείᾳ, οἱονεὶ συνεκλείετο πρὸς τὸ καὶ μὴ βουλόμενος ἀποδοῦναι τὸ χρέος, οὐκέτι μὲν τῷ δανειστῇ, ἤδη δὲ εἰς τὸν λόγον τῶν πενήτων τῷ θεῷ ἐξ ὀνόματος τοῦ δανειστοῦ. Ὅπερ οὖν ὁ δανειστὴς ἐποίει τῷ χρεώστῃ, τοῦτό ποτέ τινες τῶν υἱῶν τοῖς γονεῦσιν, καὶ ἔλεγον αὐτοῖς ὅτι, ὃ ἂν ἐξ ἐμοῦ ὠφεληθῇς, πάτερ ἢ μῆτερ, τοῦτο ἴσθι ἀπὸ τοῦ κορβᾶν λαμβάνειν, ἐκ τοῦ λόγου τῶν θεῷ ἀνακειμένων πενήτων. Εἶτα ἀκούοντες οἱ γονεῖς ὅτι κορβᾶν ἐστιν ἀνακείμενον τῷ θεῷ τὸ διδόμενον αὐτοῖς, οὐκέτι ἐβούλοντο λαμβάνειν, εἰ καὶ πάνυ ἔχρῃζον τῶν ἀναγκαίων, ἀπὸ τῶν υἱέων.

«Ὃς τύπτει πατέρα αὐτοῦ ἢ μητέρα αὐτοῦ, θανάτῳ τελευτάτω» καὶ «ὁ κακολογῶν πατέρα αὐτοῦ ἢ μητέρα αὐτοῦ, θανάτῳ τελευτάτω». Οὕτως μὲν οὖν εἶχον αἱ ἀπὸ τοῦ νόμου λέξεις περὶ τῶν δύο ἐντολῶν. Ὁ δὲ Ματθαῖος ἐκ μέρους καὶ ἐπιτετμημένως αὐτὰς ἐξέθετο καὶ οὐκ αὐταῖς λέξεσι. Τί δὲ ἐγκαλεῖ τοῖς ἀπὸ Ἱεροσολύμων Φαρισαίοις καὶ γραμματεῦσιν ὁ σωτήρ, λέγων αὐτοὺς παραβαίνειν τὴν ἐντολὴν τοῦ θεοῦ διὰ τὴν ἑαυτῶν παράδοσιν, κατανοητέον. Καὶ ὁ μὲν θεὸς εἶπε· «Τίμα τὸν πατέρα σου καὶ τὴν μητέρα σου», διδάσκων τὴν δέουσαν τιμὴν ἀπονέμειν γονεῦσι τὸν ἐξ αὐτῶν γεννώμενον. Ταύτης τῆς πρὸς τοὺς γονεῖς τιμῆς μέρος ἦν καὶ τὸ κοινωνεῖν αὐτοῖς τῶν βιωτικῶν χρειῶν εἰς διατροφὰς καὶ σκεπάσματα καὶ εἴ τι ἄλλο οἷός τε ἦν χαρίζεσθαί [τις] τοῖς ἑαυτοῦ γονεῦσιν. Οἱ δὲ Φαρισαῖοι καὶ οἱ γραμματεῖς τοιαύτην ἐναντιουμένην τῷ νόμῳ παράδοσιν ἐκδεδώκασιν, ἀσαφέστερον ἐν τῷ εὐαγγελίῳ κειμένην, ᾗ οὐδ’ αὐτοὶ ἐπιβεβλήκειμεν ἄν, εἰ μὴ τῶν Ἑβραίων τις ἐπιδέδωκεν ἡμῖν τὰ κατὰ τὸν τόπον οὕτως ἔχοντα. Ἔσθ’ ὅτε, φησίν, οἱ δανεισταὶ δυστραπέλοις περιπίπτοντες χρεώσταις καὶ δυναμένοις μέν, μὴ βουλομένοις δὲ ἀποδιδόναι τὸ χρέος, ἀνετίθεσαν τὸ ὀφειλόμενον εἰς τὸν τῶν πενήτων λόγον, οἷς ἐβάλλετο εἰς τὸ γαζοφυλάκιον ὑπὸ ἑκάστου, ὡς ἐδύνατο, τῶν βουλομένων αὐτοῖς κοινωνεῖν. Ἔλεγον οὖν ἔσθ’ ὅτε τοῖς ὀφείλουσι κατὰ τὴν οἰκείαν διάλεκτον· Κορβᾶν ἐστιν ὃ ὀφείλεις μοι, τουτέστι δῶρον· ἀνέθηκα γὰρ αὐτὸ εἰς λόγον τῆς εἰς θεὸν εὐσεβείας τοῖς πένησιν. Εἶτα ὁ χρεώστης, ὡς μηκέτι ἀνθρώποις, ἀλλὰ τῷ θεῷ ὀφείλων καὶ τῇ εἰς αὐτὸν εὐσεβείᾳ, οἱονεὶ συνεκλείετο πρὸς τὸ καὶ μὴ βουλόμενος ἀποδοῦναι τὸ χρέος, οὐκέτι μὲν τῷ δανειστῇ, ἤδη δὲ εἰς τὸν λόγον τῶν πενήτων τῷ θεῷ ἐξ ὀνόματος τοῦ δανειστοῦ. Ὅπερ οὖν ὁ δανειστὴς ἐποίει τῷ χρεώστῃ, τοῦτό ποτέ τινες τῶν υἱῶν τοῖς γονεῦσιν, καὶ ἔλεγον αὐτοῖς ὅτι, ὃ ἂν ἐξ ἐμοῦ ὠφεληθῇς, πάτερ ἢ μῆτερ, τοῦτο ἴσθι ἀπὸ τοῦ κορβᾶν λαμβάνειν, ἐκ τοῦ λόγου τῶν θεῷ ἀνακειμένων πενήτων. Εἶτα ἀκούοντες οἱ γονεῖς ὅτι κορβᾶν ἐστιν ἀνακείμενον τῷ θεῷ τὸ διδόμενον αὐτοῖς, οὐκέτι ἐβούλοντο λαμβάνειν, εἰ καὶ πάνυ ἔχρῃζον τῶν ἀναγκαίων, ἀπὸ τῶν υἱέων.

Οἱ οὖν πρεσβύτεροι τοιαύτην παράδοσιν εἰς τοὺς ἀπὸ τοῦ λαοῦ ἔλεγον ὅτι, ὅστις ἂν τῷ πατρὶ ἢ τῇ μητρὶ εἴπῃ τὸ διδόμενόν τινι αὐτῶν κορβᾶν εἶναι καὶ δῶρον, οὗτος οὐκέτι ὀφειλέτης ἐστὶ πρὸς τὸν πατέρα ἢ τὴν μητέρα ἐν δόσει τῶν πρὸς τὰς τοῦ βίου χρείας. Ταύτην οὖν ἐλέγχει ὡς οὐχ ὑγιῶς ἔχουσαν παράδοσιν ὁ σωτήρ, ἀλλὰ ἐναντιουμένην τῇ ἐντολῇ τοῦ θεοῦ. Εἰ γὰρ ὁ μὲν θεὸς λέγει τὸ τίμα τὸν πατέρα καὶ τὴν μητέρα, ἡ δὲ παράδοσις ἔλεγεν· οὐκ ὀφείλει τιμᾶν τὸν πατέρα ἢ τὴν μητέρα τῇ δόσει ὁ ἀναθεὶς τῷ θεῷ ὡς κορβᾶν τὸ δοθησόμενον ἂν τοῖς γεγεννηκόσι, δῆλον ὅτι ἠκυροῦτο ἡ τοῦ θεοῦ περὶ τιμῆς γονέων ἐντολὴ ὑπὸ τῆς τῶν Φαρισαίων καὶ γραμματέων παραδόσεως, λεγούσης μηκέτι δεῖν τιμᾶν τὸν πατέρα καὶ τὴν μητέρα τὸν ἅπαξ ἀνατεθεικότα τῷ θεῷ ὃ ἔλαβον ἂν οἱ γεγεννηκότες. Καὶ ὡς φιλάργυροί γε οἱ Φαρισαῖοι, ἵνα τῇ προφάσει τῶν πενήτων λαμβάνωσι καὶ τὰ δοθησόμενα ἂν τοῖς γονεῦσί τινος, τὰ τοιαῦτα ἐδίδασκον. Καὶ μαρτυρεῖ γε αὐτῶν τῇ φιλαργυρίᾳ τὸ εὐαγγέλιον λέγον· «Ἤκουον δὲ ταῦτα πάντα οἱ Φαρισαῖοι φιλάργυροι ὄντες καὶ ἐξεμυκτήριζον αὐτόν.» Εἴ τις οὖν καὶ τῶν λεγομένων ἐν ἡμῖν πρεσβυτέρων, ἢ ὅπως ποτὲ ἀρχόντων τοῦ λαοῦ, μᾶλλον τῷ ὀνόματι τοῦ κοινοῦ βούλεται διδόναι τοῖς πένησιν ἤπερ τοῖς οἰκείοις τῶν διδόντων, εἰ τύχοιεν τῶν ἀναγκαίων χρῄζοντες καὶ μὴ δύναιντο οἱ διδόντες ἀμφότερα ποιεῖν, ἀδελφὸς ἂν οὗτος ἐνδίκως λέγοιτο τῶν ἀκυρωσάντων τὸν λόγον τοῦ θεοῦ διὰ τὴν παράδοσιν ἑαυτῶν Φαρισαίων καὶ ἐλεγχθέντων ὑπὸ τοῦ σωτῆρος ὑποκριτῶν. Καὶ σφόδρα γε ἀποτρεπτικά ἐστιν ἐκ τοῦ λόγου τῶν πενήτων λαμβάνειν τινὰ προθύμως καὶ νομίζειν «πορισμὸν εἶναι τὴν ἑτέρων εὐσέβειαν», οὐ μόνα [δὲ] ταῦτα, ἀλλὰ καὶ τὰ περὶ τοῦ προδότου Ἰούδα γεγραμμένα, ὃς τῷ μὲν δοκεῖν ἐπρέσβευε περὶ τῶν πενήτων καὶ ἀγανακτῶν ἔλεγεν· «Ἠδύνατο τοῦτο τὸ μύρον πραθῆναι δηναρίων τριακοσίων, καὶ δοθῆναι πτωχοῖς», τὸ δ’ ἀληθὲς «κλέπτης ἦν καὶ τὸ γλωσσόκομον ἔχων τὰ βαλλόμενα ἐβάσταζεν». Εἴ τις οὖν καὶ νῦν τὸ τῆς ἐκκλησίας ἔχων γλωσσόκομον λέγει μέν, ὡς καὶ ὁ Ἰούδας, ὑπὲρ πενήτων, τὰ δὲ βαλλόμενα βαστάζει, τὴν μερίδα ἑαυτῷ τιθείη μετὰ τοῦ ταῦτα πράξαντος Ἰούδα.

Οἱ οὖν πρεσβύτεροι τοιαύτην παράδοσιν εἰς τοὺς ἀπὸ τοῦ λαοῦ ἔλεγον ὅτι, ὅστις ἂν τῷ πατρὶ ἢ τῇ μητρὶ εἴπῃ τὸ διδόμενόν τινι αὐτῶν κορβᾶν εἶναι καὶ δῶρον, οὗτος οὐκέτι ὀφειλέτης ἐστὶ πρὸς τὸν πατέρα ἢ τὴν μητέρα ἐν δόσει τῶν πρὸς τὰς τοῦ βίου χρείας. Ταύτην οὖν ἐλέγχει ὡς οὐχ ὑγιῶς ἔχουσαν παράδοσιν ὁ σωτήρ, ἀλλὰ ἐναντιουμένην τῇ ἐντολῇ τοῦ θεοῦ. Εἰ γὰρ ὁ μὲν θεὸς λέγει τὸ τίμα τὸν πατέρα καὶ τὴν μητέρα, ἡ δὲ παράδοσις ἔλεγεν· οὐκ ὀφείλει τιμᾶν τὸν πατέρα ἢ τὴν μητέρα τῇ δόσει ὁ ἀναθεὶς τῷ θεῷ ὡς κορβᾶν τὸ δοθησόμενον ἂν τοῖς γεγεννηκόσι, δῆλον ὅτι ἠκυροῦτο ἡ τοῦ θεοῦ περὶ τιμῆς γονέων ἐντολὴ ὑπὸ τῆς τῶν Φαρισαίων καὶ γραμματέων παραδόσεως, λεγούσης μηκέτι δεῖν τιμᾶν τὸν πατέρα καὶ τὴν μητέρα τὸν ἅπαξ ἀνατεθεικότα τῷ θεῷ ὃ ἔλαβον ἂν οἱ γεγεννηκότες. Καὶ ὡς φιλάργυροί γε οἱ Φαρισαῖοι, ἵνα τῇ προφάσει τῶν πενήτων λαμβάνωσι καὶ τὰ δοθησόμενα ἂν τοῖς γονεῦσί τινος, τὰ τοιαῦτα ἐδίδασκον. Καὶ μαρτυρεῖ γε αὐτῶν τῇ φιλαργυρίᾳ τὸ εὐαγγέλιον λέγον· «Ἤκουον δὲ ταῦτα πάντα οἱ Φαρισαῖοι φιλάργυροι ὄντες καὶ ἐξεμυκτήριζον αὐτόν.» Εἴ τις οὖν καὶ τῶν λεγομένων ἐν ἡμῖν πρεσβυτέρων, ἢ ὅπως ποτὲ ἀρχόντων τοῦ λαοῦ, μᾶλλον τῷ ὀνόματι τοῦ κοινοῦ βούλεται διδόναι τοῖς πένησιν ἤπερ τοῖς οἰκείοις τῶν διδόντων, εἰ τύχοιεν τῶν ἀναγκαίων χρῄζοντες καὶ μὴ δύναιντο οἱ διδόντες ἀμφότερα ποιεῖν, ἀδελφὸς ἂν οὗτος ἐνδίκως λέγοιτο τῶν ἀκυρωσάντων τὸν λόγον τοῦ θεοῦ διὰ τὴν παράδοσιν ἑαυτῶν Φαρισαίων καὶ ἐλεγχθέντων ὑπὸ τοῦ σωτῆρος ὑποκριτῶν. Καὶ σφόδρα γε ἀποτρεπτικά ἐστιν ἐκ τοῦ λόγου τῶν πενήτων λαμβάνειν τινὰ προθύμως καὶ νομίζειν «πορισμὸν εἶναι τὴν ἑτέρων εὐσέβειαν», οὐ μόνα [δὲ] ταῦτα, ἀλλὰ καὶ τὰ περὶ τοῦ προδότου Ἰούδα γεγραμμένα, ὃς τῷ μὲν δοκεῖν ἐπρέσβευε περὶ τῶν πενήτων καὶ ἀγανακτῶν ἔλεγεν· «Ἠδύνατο τοῦτο τὸ μύρον πραθῆναι δηναρίων τριακοσίων, καὶ δοθῆναι πτωχοῖς», τὸ δ’ ἀληθὲς «κλέπτης ἦν καὶ τὸ γλωσσόκομον ἔχων τὰ βαλλόμενα ἐβάσταζεν». Εἴ τις οὖν καὶ νῦν τὸ τῆς ἐκκλησίας ἔχων γλωσσόκομον λέγει μέν, ὡς καὶ ὁ Ἰούδας, ὑπὲρ πενήτων, τὰ δὲ βαλλόμενα βαστάζει, τὴν μερίδα ἑαυτῷ τιθείη μετὰ τοῦ ταῦτα πράξαντος Ἰούδα.

Δι’ ἃ ὡς γάγγραινα νομὴν ἐσχηκότα ἐν τῇ ψυχῇ αὐτοῦ, ὁ διάβολος ἔβαλεν αὐτοῦ «εἰς τὴν καρδίαν» τὸν σωτῆρα παραδοῦναι, καὶ παραδεξάμενον «τὸ πεπυρωμένον» περὶ τούτου «βέλος» ὕστερον, αὐτὸς εἰσελθὼν εἰς τὴν ψυχὴν αὐτοῦ ἐπλήρωσεν αὐτόν. Καὶ τάχα ἐπὰν λέγῃ ὁ ἀπόστολος· «Ῥίζα πάντων τῶν κακῶν ἐστιν ἡ φιλαργυρία», διὰ τὴν Ἰούδα λέγει φιλαργυρίαν, ἥτις ῥίζα πάντων τῶν κακῶν ἐστι τῶν κατὰ τοῦ Ἰησοῦ. Ἀλλὰ γὰρ ἐπανέλθωμεν ἐπὶ τὰ προκείμενα, ἐν οἷς ὁ σωτὴρ δύο ἀπὸ τοῦ νόμου ἐπιτεμόμενος ἐντολὰς ἐξέθετο, τὴν μὲν ἀπὸ τῆς δεκαλόγου ἀπὸ τῆς Ἐξόδου, τὴν δὲ ἀπὸ τοῦ Λευϊτικοῦ ἢ τῶν ἄλλων ἀπό τινος τῶν ἐν τῇ Πεντατεύχῳ. Εἶτα ἐπεὶ διηγησάμεθα πῶς ἠκύρωσαν τὸν λόγον τοῦ θεοῦ φάσκοντα· τίμα τὸν πατέρα σου καὶ τὴν μητέρα σου, οἱ λέγοντες· οὐ τιμήσει τὸν πατέρα ἢ τὴν μητέρα αὐτοῦ, ὃς ἂν εἴπῃ τῷ πατρὶ ἢ τῇ μητρὶ αὐτοῦ· δῶρον ὃ ἐὰν ἐξ ἐμοῦ ὠφεληθῇς, ζητήσαι τις ἂν πῶς οὐ παρέλκει τὸ ὁ κακολογῶν πατέρα ἢ μητέρα θανάτῳ τελευτάτω. Ἔστω γάρ, οὐ τιμᾷ τὸν πατέρα καὶ τὴν μητέρα τῷ καλουμένῳ κορβᾶν ἀνατιθεὶς τὰ δοθησόμενα ἂν εἰς τιμὴν πατρὸς καὶ μητρός, πῶς οὖν ἡ τῶν Φαρισαίων παράδοσις ἀκυροῖ καὶ τὸν λέγοντα· ὁ κακολογῶν πατέρα ἢ μητέρα θανάτῳ τελευτάτω; Ἀλλὰ μήποτε ὃς ἐὰν εἴπῃ τῷ πατρὶ ἢ τῇ μητρί· δῶρον ὃ ἂν ἐξ ἐμοῦ ὠφεληθῇς ὡσπερεὶ λοιδορίαν ἐπιφέρει τῷ πατρὶ ἢ τῇ μητρί, οἷον ἱεροσύλους λέγων τοὺς γονεῖς λαμβάνοντας τὰ ἀνακείμενα τῷ κορβᾶν ἀπὸ τοῦ ἀνατεθεικότος αὐτὰ αὐτῷ. Ἰουδαῖοι οὖν υἱοὺς ὡς κακολογοῦντας πατέρα ἢ μητέρα τοὺς λέγοντας τῷ πατρὶ ἢ τῇ μητρί· δῶρον, ὃ ἐὰν ἐξ ἐμοῦ ὠφεληθῇς κολάζουσι κατὰ τὸν νόμον· ὑμεῖς δὲ τῇ μιᾷ ὑμῶν παραδόσει δύο ἐντολὰς τοῦ θεοῦ ἀκυροῦτε. Εἶτα οὐκ αἰδεῖσθε ἐγκαλοῦντες τοῖς ἐμοῖς μαθηταῖς οὐδεμίαν μὲν ἐντολὴν παραβαίνουσιπορεύονται γὰρ «ἐν πάσαις ταῖς ἐντολαῖς αὐτοῦ καὶ δικαιώμασιν ἀμέμπτως», παραβαίνουσι δὲ πρεσβυτέρων παράδοσιν εὐλαβείᾳ τοῦ μὴ παραβῆναι ἐντολὴν θεοῦ. Ὅπερ εἰ καὶ ὑμῖν προέκειτο, τὴν μὲν περὶ τιμῆς πατρὸς καὶ μητρὸς ἐντολὴν ἐφυλάξατε ἂν καὶ τὴν λέγουσαν ὁ κακολογῶν πατέρα ἢ μητέρα θανάτῳ τελευτάτω, τὴν δὲ ἐναντιουμένην ταῖς ἐντολαῖς ταύταις τῶν πρεσβυτέρων παράδοσιν οὐκ ἂν ἐφυλάξατε.

Δι’ ἃ ὡς γάγγραινα νομὴν ἐσχηκότα ἐν τῇ ψυχῇ αὐτοῦ, ὁ διάβολος ἔβαλεν αὐτοῦ «εἰς τὴν καρδίαν» τὸν σωτῆρα παραδοῦναι, καὶ παραδεξάμενον «τὸ πεπυρωμένον» περὶ τούτου «βέλος» ὕστερον, αὐτὸς εἰσελθὼν εἰς τὴν ψυχὴν αὐτοῦ ἐπλήρωσεν αὐτόν. Καὶ τάχα ἐπὰν λέγῃ ὁ ἀπόστολος· «Ῥίζα πάντων τῶν κακῶν ἐστιν ἡ φιλαργυρία», διὰ τὴν Ἰούδα λέγει φιλαργυρίαν, ἥτις ῥίζα πάντων τῶν κακῶν ἐστι τῶν κατὰ τοῦ Ἰησοῦ. Ἀλλὰ γὰρ ἐπανέλθωμεν ἐπὶ τὰ προκείμενα, ἐν οἷς ὁ σωτὴρ δύο ἀπὸ τοῦ νόμου ἐπιτεμόμενος ἐντολὰς ἐξέθετο, τὴν μὲν ἀπὸ τῆς δεκαλόγου ἀπὸ τῆς Ἐξόδου, τὴν δὲ ἀπὸ τοῦ Λευϊτικοῦ ἢ τῶν ἄλλων ἀπό τινος τῶν ἐν τῇ Πεντατεύχῳ. Εἶτα ἐπεὶ διηγησάμεθα πῶς ἠκύρωσαν τὸν λόγον τοῦ θεοῦ φάσκοντα· τίμα τὸν πατέρα σου καὶ τὴν μητέρα σου, οἱ λέγοντες· οὐ τιμήσει τὸν πατέρα ἢ τὴν μητέρα αὐτοῦ, ὃς ἂν εἴπῃ τῷ πατρὶ ἢ τῇ μητρὶ αὐτοῦ· δῶρον ὃ ἐὰν ἐξ ἐμοῦ ὠφεληθῇς, ζητήσαι τις ἂν πῶς οὐ παρέλκει τὸ ὁ κακολογῶν πατέρα ἢ μητέρα θανάτῳ τελευτάτω. Ἔστω γάρ, οὐ τιμᾷ τὸν πατέρα καὶ τὴν μητέρα τῷ καλουμένῳ κορβᾶν ἀνατιθεὶς τὰ δοθησόμενα ἂν εἰς τιμὴν πατρὸς καὶ μητρός, πῶς οὖν ἡ τῶν Φαρισαίων παράδοσις ἀκυροῖ καὶ τὸν λέγοντα· ὁ κακολογῶν πατέρα ἢ μητέρα θανάτῳ τελευτάτω; Ἀλλὰ μήποτε ὃς ἐὰν εἴπῃ τῷ πατρὶ ἢ τῇ μητρί· δῶρον ὃ ἂν ἐξ ἐμοῦ ὠφεληθῇς ὡσπερεὶ λοιδορίαν ἐπιφέρει τῷ πατρὶ ἢ τῇ μητρί, οἷον ἱεροσύλους λέγων τοὺς γονεῖς λαμβάνοντας τὰ ἀνακείμενα τῷ κορβᾶν ἀπὸ τοῦ ἀνατεθεικότος αὐτὰ αὐτῷ. Ἰουδαῖοι οὖν υἱοὺς ὡς κακολογοῦντας πατέρα ἢ μητέρα τοὺς λέγοντας τῷ πατρὶ ἢ τῇ μητρί· δῶρον, ὃ ἐὰν ἐξ ἐμοῦ ὠφεληθῇς κολάζουσι κατὰ τὸν νόμον· ὑμεῖς δὲ τῇ μιᾷ ὑμῶν παραδόσει δύο ἐντολὰς τοῦ θεοῦ ἀκυροῦτε. Εἶτα οὐκ αἰδεῖσθε ἐγκαλοῦντες τοῖς ἐμοῖς μαθηταῖς οὐδεμίαν μὲν ἐντολὴν παραβαίνουσιπορεύονται γὰρ «ἐν πάσαις ταῖς ἐντολαῖς αὐτοῦ καὶ δικαιώμασιν ἀμέμπτως», παραβαίνουσι δὲ πρεσβυτέρων παράδοσιν εὐλαβείᾳ τοῦ μὴ παραβῆναι ἐντολὴν θεοῦ. Ὅπερ εἰ καὶ ὑμῖν προέκειτο, τὴν μὲν περὶ τιμῆς πατρὸς καὶ μητρὸς ἐντολὴν ἐφυλάξατε ἂν καὶ τὴν λέγουσαν ὁ κακολογῶν πατέρα ἢ μητέρα θανάτῳ τελευτάτω, τὴν δὲ ἐναντιουμένην ταῖς ἐντολαῖς ταύταις τῶν πρεσβυτέρων παράδοσιν οὐκ ἂν ἐφυλάξατε.

Μετὰ δὲ ταῦτα ὅλας τὰς παρὰ Ἰουδαίοις τῶν πρεσβυτέρων παραδόσεις ἀπὸ τῶν προφητικῶν βουλόμενος διαβάλλειν λόγων, παρέθετο ῥητὸν ἀπὸ τοῦ Ἡσαί̈ου, ὅπερ αὐταῖς λέξεσιν οὕτως ἔχει· «Καὶ εἶπε κύριος· ἐγγίζει μοι ὁ λαὸς οὗτος ἐν τῷ στόματι αὐτῶν» καὶ τὰ ἑξῆς. Καὶ προείπομέν γε ὅτι οὐκ αὐταῖς λέξεσιν ἀνέγραψεν ὁ Ματθαῖος τὸ προφητικόν. Εἰ δὲ δεῖ, διὰ τὸ εὐαγγέλιον χρησάμενον αὐτῷ, κατὰ τὸ δυνατὸν αὐτὸ διηγήσασθαι, προσληψόμεθα τὴν ἀνωτέρω λέξιν, χρησίμως, οἶμαι, ἡμῖν τετηρημένην εἰς διήγησιν τῆς ἐν τῷ εὐαγγελίῳ ἀπὸ τοῦ προφήτου εἰλημμένης. Ἔχει δὲ οὕτως ἀπ’ ἀρχῆς τὸ ἐν τῷ Ἡσαί̈ᾳ ῥητόν· «Ἐκλύθητε καὶ ἔκστητε, κραιπαλήσατε οὐκ ἀπὸ σίκερα οὐδ’ ἀπὸ οἴνου· ὅτι πεπότικεν ὑμᾶς κύριος πνεῦμα κατανύξεως, καὶ καμμύσει τοὺς ὀφθαλμοὺς αὐτῶν καὶ τῶν προφητῶν αὐτῶν καὶ τῶν ἀρχόντων αὐτῶν, οἱ ὁρῶντες τὰ κρυπτά. Καὶ ἔσται ὑμῖν τὰ ῥήματα ταῦτα πάντα ὡς οἱ λόγοι τοῦ βιβλίου τοῦ ἐσφραγισμένου, ὃ ἐὰν δῶσιν αὐτὸ ἀνθρώπῳ ἐπισταμένῳ γράμματα λέγοντες· ἀνάγνωθι ταῦτα· καὶ ἐρεῖ· οὐ δύναμαι ἀναγνῶναι, ἐσφράγισται γάρ. Καὶ δοθήσεται τὸ βιβλίον τοῦτο εἰς χεῖρας ἀνθρώπου μὴ ἐπισταμένου γράμματα, καὶ ἐρεῖ αὐτῷ· ἀνάγνωθι τοῦτο· καὶ ἐρεῖ· οὐκ ἐπίσταμαι γράμματα. Καὶ εἶπε κύριος· ἐγγίζει μοι ὁ λαὸς οὗτος» καὶ τὰ ἑξῆς ἕως τοῦ «οὐαὶ οἱ ἐν κρυφῇ βουλὴν ποιοῦντες καὶ ἔσται ἐν σκότει τὰ ἔργα αὐτῶν». Προσλαβὼν τοίνυν τὴν προκειμένην ἐν τῷ εὐαγγελίῳ λέξιν ἐθέμην τινὰ τῶν πρὸ αὐτῆς καί τινα τῶν ἑξῆς αὐτῆς, ἵνα παραστήσωμεν τίνα τρόπον ἀπειλεῖ καμμύσειν «τοὺς ὀφθαλμοὺς» τῶν ἀπὸ τοῦ λαοῦ ὁ λόγος ἐκστάντων καὶ κραιπαλησάντων καὶ πεποτισμένων «πνεύματι κατανύξεως», ἀπειλεῖ δὲ καμμύσαι καὶ τοὺς προφήτας αὐτῶν καὶ τοὺς ἐπαγγελλομένους ὁρᾶν «τὰ κρυπτὰ» ἄρχοντας αὐτῶν. Ἅπερ, οἶμαι, γεγένηται μετὰ τὴν τοῦ σωτῆρος ἐπιδημίαν ἐν τῷ λαῷ ἐκείνῳ· γέγονε γὰρ αὐτοῖς πάντα τὰ ῥήματα ὅλων μὲν τῶν γραφῶν, καὶ τοῦ Ἡσαί̈ου δέ, «ὡς λόγοι βιβλίου ἐσφραγισμένου». Τὸ δὲ «ἐσφραγισμένου» εἴρηται οἱονεὶ κεκλεισμένου τῇ ἀσαφείᾳ καὶ μὴ ἠνοιγμένου τῇ σαφηνείᾳ· ὅπερ ἐπίσης τοῖς μηδὲ τὴν ἀρχήν, διὰ τὸ μὴ εἰδέναι γράμματα, ἀναγνῶναι αὐτὸ δυναμένοις καὶ τοῖς ἐπαγγελλομένοις εἰδέναι γράμματά ἐστιν ἀσαφές, οὐ γινώςκουσι τὸν ἐν τοῖς γεγραμμένοις νοῦν.

Μετὰ δὲ ταῦτα ὅλας τὰς παρὰ Ἰουδαίοις τῶν πρεσβυτέρων παραδόσεις ἀπὸ τῶν προφητικῶν βουλόμενος διαβάλλειν λόγων, παρέθετο ῥητὸν ἀπὸ τοῦ Ἡσαί̈ου, ὅπερ αὐταῖς λέξεσιν οὕτως ἔχει· «Καὶ εἶπε κύριος· ἐγγίζει μοι ὁ λαὸς οὗτος ἐν τῷ στόματι αὐτῶν» καὶ τὰ ἑξῆς. Καὶ προείπομέν γε ὅτι οὐκ αὐταῖς λέξεσιν ἀνέγραψεν ὁ Ματθαῖος τὸ προφητικόν. Εἰ δὲ δεῖ, διὰ τὸ εὐαγγέλιον χρησάμενον αὐτῷ, κατὰ τὸ δυνατὸν αὐτὸ διηγήσασθαι, προσληψόμεθα τὴν ἀνωτέρω λέξιν, χρησίμως, οἶμαι, ἡμῖν τετηρημένην εἰς διήγησιν τῆς ἐν τῷ εὐαγγελίῳ ἀπὸ τοῦ προφήτου εἰλημμένης. Ἔχει δὲ οὕτως ἀπ’ ἀρχῆς τὸ ἐν τῷ Ἡσαί̈ᾳ ῥητόν· «Ἐκλύθητε καὶ ἔκστητε, κραιπαλήσατε οὐκ ἀπὸ σίκερα οὐδ’ ἀπὸ οἴνου· ὅτι πεπότικεν ὑμᾶς κύριος πνεῦμα κατανύξεως, καὶ καμμύσει τοὺς ὀφθαλμοὺς αὐτῶν καὶ τῶν προφητῶν αὐτῶν καὶ τῶν ἀρχόντων αὐτῶν, οἱ ὁρῶντες τὰ κρυπτά. Καὶ ἔσται ὑμῖν τὰ ῥήματα ταῦτα πάντα ὡς οἱ λόγοι τοῦ βιβλίου τοῦ ἐσφραγισμένου, ὃ ἐὰν δῶσιν αὐτὸ ἀνθρώπῳ ἐπισταμένῳ γράμματα λέγοντες· ἀνάγνωθι ταῦτα· καὶ ἐρεῖ· οὐ δύναμαι ἀναγνῶναι, ἐσφράγισται γάρ. Καὶ δοθήσεται τὸ βιβλίον τοῦτο εἰς χεῖρας ἀνθρώπου μὴ ἐπισταμένου γράμματα, καὶ ἐρεῖ αὐτῷ· ἀνάγνωθι τοῦτο· καὶ ἐρεῖ· οὐκ ἐπίσταμαι γράμματα. Καὶ εἶπε κύριος· ἐγγίζει μοι ὁ λαὸς οὗτος» καὶ τὰ ἑξῆς ἕως τοῦ «οὐαὶ οἱ ἐν κρυφῇ βουλὴν ποιοῦντες καὶ ἔσται ἐν σκότει τὰ ἔργα αὐτῶν». Προσλαβὼν τοίνυν τὴν προκειμένην ἐν τῷ εὐαγγελίῳ λέξιν ἐθέμην τινὰ τῶν πρὸ αὐτῆς καί τινα τῶν ἑξῆς αὐτῆς, ἵνα παραστήσωμεν τίνα τρόπον ἀπειλεῖ καμμύσειν «τοὺς ὀφθαλμοὺς» τῶν ἀπὸ τοῦ λαοῦ ὁ λόγος ἐκστάντων καὶ κραιπαλησάντων καὶ πεποτισμένων «πνεύματι κατανύξεως», ἀπειλεῖ δὲ καμμύσαι καὶ τοὺς προφήτας αὐτῶν καὶ τοὺς ἐπαγγελλομένους ὁρᾶν «τὰ κρυπτὰ» ἄρχοντας αὐτῶν. Ἅπερ, οἶμαι, γεγένηται μετὰ τὴν τοῦ σωτῆρος ἐπιδημίαν ἐν τῷ λαῷ ἐκείνῳ· γέγονε γὰρ αὐτοῖς πάντα τὰ ῥήματα ὅλων μὲν τῶν γραφῶν, καὶ τοῦ Ἡσαί̈ου δέ, «ὡς λόγοι βιβλίου ἐσφραγισμένου». Τὸ δὲ «ἐσφραγισμένου» εἴρηται οἱονεὶ κεκλεισμένου τῇ ἀσαφείᾳ καὶ μὴ ἠνοιγμένου τῇ σαφηνείᾳ· ὅπερ ἐπίσης τοῖς μηδὲ τὴν ἀρχήν, διὰ τὸ μὴ εἰδέναι γράμματα, ἀναγνῶναι αὐτὸ δυναμένοις καὶ τοῖς ἐπαγγελλομένοις εἰδέναι γράμματά ἐστιν ἀσαφές, οὐ γινώςκουσι τὸν ἐν τοῖς γεγραμμένοις νοῦν.

Καλῶς οὖν ἐπιφέρει [τού]τοις ὅτι, ἐπὰν ἐκλυθεὶς ἀπὸ τῶν ἁμαρτημάτων ὁ λαὸς καὶ ἐκστὰς μανῇ κατ’ αὐτοῦ, οἷς καὶ κραιπαλήσει κατ’ αὐτοῦ «πνεύματι κατανύξεως», ὃ ποτισθήσεται ὑπὸ τοῦ κυρίου καμμύοντος αὐτῶν τοὺς ὀφθαλμοὺς ὡς ἀναξίους τοῦ βλέπειν, καὶ τῶν προφητῶν αὐτῶν καὶ τῶν ἀρχόντων αὐτῶν τῶν ἐπαγγελλομένων βλέπειν τὰ κρυπτὰ τῶν ἐν ταῖς θείαις γραφαῖς μυστηρίων, καὶ ἐπὰν καμμύσωσιν αὐτῶν οἱ ὀφθαλμοί, τότε αὐτοῖς ἔσται τὰ προφητικὰ ῥήματα ἐσφραγισμένα καὶ ἐπικεκρυμμένα· ὅπερ πεπόνθασιν ὁ λαὸς ὁ τῶν μὴ πιστευόντων εἰς τὸν Ἰησοῦν ὡς Χριστόν. Ἐπὰν δὲ γένηται τὰ προφητικὰ αὐτοῖς «ὡς λόγοι βιβλίου ἐσφραγισμένου», οὐ μόνον τοῖς μὴ εἰδόσιν, ἀλλὰ καὶ τοῖς ἐπαγγελλομένοις εἰδέναι γράμματα, τότε εἶπεν ὁ κύριος μόνῳ «τῷ στόματι» ἐγγίζειν τὸν λαὸν τῶν Ἰουδαίων τῷ θεῷ· καὶ «τοῖς χείλεσι» τιμᾶν αὐτόν φησι, διότι «ἡ καρδία αὐτῶν» διὰ τὴν εἰς τὸν Ἰησοῦν ἀπιστίαν πόρρω ἐστὶν ἀπὸ κυρίου. Καὶ νῦν μάλιστα, ἐξ οὗ τὸν σωτῆρα ἡμῶν ἠρνήσαντο, λεχθείη ἂν ὑπὸ τοῦ θεοῦ περὶ αὐτῶν τὸ μάτην δὲ σέβονταί με· οὐκέτι γὰρ διδάσκουσιν ἐντάλματα θεοῦ, ἀλλὰ ἀνθρώπων καὶ διδασκαλίας οὐκέτι τὰς ἀπὸ τῆς τοῦ πνεύματος σοφίας, ἀλλὰ τὰς ἀνθρωπίνας. Ὅθεν τούτων αὐτοῖς συμβαινόντων, μετέθηκεν ὁ θεὸς τὸν τῶν Ἰουδαίων λαὸν καὶ ἀπώλεσε «τὴν σοφίαν» αὐτῶν τῶν παρ’ αὐτοῖς σοφῶνοὐκέτι γάρ ἐστι σοφία παρ’ αὐτοῖς ὡς οὐδὲ προφητεία, ἀλλὰ καὶ «τὴν σύνεσιν τῶν συνετῶν» τοῦ λαοῦ κατορώρυχέ που καὶ ἔκρυψεν ὁ θεός, καὶ οὐκέτι ἐστὶ λαμπρὰ καὶ ἐπιφανής. Διὸ κἂν δοκῶσι βουλήν τινα «βαθέως» ποιεῖν, οὐ διὰ τοῦ κυρίου αὐτὴν ποιοῦντες ταλανίζονται· κἂν κρυπτά τινα ἐπαγγέλλωνται βουλῆς θείας, ψεύδονται, ἐπεὶ τὰ ἔργα αὐτῶν οὐ φωτός ἐστιν [καὶ ἡμέρας], ἀλλὰ σκότους καὶ νυκτός. Διὰ βραχέων δὲ ἔδοξεν ἡμῖν ἐκθέσθαι τὴν προφητείαν καὶ τὴν ἐπὶ ποσὸν σαφήνειαν αὐτῆς, ἐπείπερ ἐμνήσθη αὐτῆς ὁ Ματθαῖος. Ἐμνήσθη [δὲ] καὶ ὁ Μᾶρκος, ἀφ’ οὗ χρησίμως παραστησόμεθα περὶ τῆς παραβάσεως τῶν πρεσβυτέρων δοξάντων νίπτειν τὰς χεῖρας, ὅταν ἄρτον ἐσθίωσιν οἱ Ἰουδαῖοι, τὰ κατὰ τὸν τόπον οὕτως ἔχοντα·

Καλῶς οὖν ἐπιφέρει [τού]τοις ὅτι, ἐπὰν ἐκλυθεὶς ἀπὸ τῶν ἁμαρτημάτων ὁ λαὸς καὶ ἐκστὰς μανῇ κατ’ αὐτοῦ, οἷς καὶ κραιπαλήσει κατ’ αὐτοῦ «πνεύματι κατανύξεως», ὃ ποτισθήσεται ὑπὸ τοῦ κυρίου καμμύοντος αὐτῶν τοὺς ὀφθαλμοὺς ὡς ἀναξίους τοῦ βλέπειν, καὶ τῶν προφητῶν αὐτῶν καὶ τῶν ἀρχόντων αὐτῶν τῶν ἐπαγγελλομένων βλέπειν τὰ κρυπτὰ τῶν ἐν ταῖς θείαις γραφαῖς μυστηρίων, καὶ ἐπὰν καμμύσωσιν αὐτῶν οἱ ὀφθαλμοί, τότε αὐτοῖς ἔσται τὰ προφητικὰ ῥήματα ἐσφραγισμένα καὶ ἐπικεκρυμμένα· ὅπερ πεπόνθασιν ὁ λαὸς ὁ τῶν μὴ πιστευόντων εἰς τὸν Ἰησοῦν ὡς Χριστόν. Ἐπὰν δὲ γένηται τὰ προφητικὰ αὐτοῖς «ὡς λόγοι βιβλίου ἐσφραγισμένου», οὐ μόνον τοῖς μὴ εἰδόσιν, ἀλλὰ καὶ τοῖς ἐπαγγελλομένοις εἰδέναι γράμματα, τότε εἶπεν ὁ κύριος μόνῳ «τῷ στόματι» ἐγγίζειν τὸν λαὸν τῶν Ἰουδαίων τῷ θεῷ· καὶ «τοῖς χείλεσι» τιμᾶν αὐτόν φησι, διότι «ἡ καρδία αὐτῶν» διὰ τὴν εἰς τὸν Ἰησοῦν ἀπιστίαν πόρρω ἐστὶν ἀπὸ κυρίου. Καὶ νῦν μάλιστα, ἐξ οὗ τὸν σωτῆρα ἡμῶν ἠρνήσαντο, λεχθείη ἂν ὑπὸ τοῦ θεοῦ περὶ αὐτῶν τὸ μάτην δὲ σέβονταί με· οὐκέτι γὰρ διδάσκουσιν ἐντάλματα θεοῦ, ἀλλὰ ἀνθρώπων καὶ διδασκαλίας οὐκέτι τὰς ἀπὸ τῆς τοῦ πνεύματος σοφίας, ἀλλὰ τὰς ἀνθρωπίνας. Ὅθεν τούτων αὐτοῖς συμβαινόντων, μετέθηκεν ὁ θεὸς τὸν τῶν Ἰουδαίων λαὸν καὶ ἀπώλεσε «τὴν σοφίαν» αὐτῶν τῶν παρ’ αὐτοῖς σοφῶνοὐκέτι γάρ ἐστι σοφία παρ’ αὐτοῖς ὡς οὐδὲ προφητεία, ἀλλὰ καὶ «τὴν σύνεσιν τῶν συνετῶν» τοῦ λαοῦ κατορώρυχέ που καὶ ἔκρυψεν ὁ θεός, καὶ οὐκέτι ἐστὶ λαμπρὰ καὶ ἐπιφανής. Διὸ κἂν δοκῶσι βουλήν τινα «βαθέως» ποιεῖν, οὐ διὰ τοῦ κυρίου αὐτὴν ποιοῦντες ταλανίζονται· κἂν κρυπτά τινα ἐπαγγέλλωνται βουλῆς θείας, ψεύδονται, ἐπεὶ τὰ ἔργα αὐτῶν οὐ φωτός ἐστιν [καὶ ἡμέρας], ἀλλὰ σκότους καὶ νυκτός. Διὰ βραχέων δὲ ἔδοξεν ἡμῖν ἐκθέσθαι τὴν προφητείαν καὶ τὴν ἐπὶ ποσὸν σαφήνειαν αὐτῆς, ἐπείπερ ἐμνήσθη αὐτῆς ὁ Ματθαῖος. Ἐμνήσθη [δὲ] καὶ ὁ Μᾶρκος, ἀφ’ οὗ χρησίμως παραστησόμεθα περὶ τῆς παραβάσεως τῶν πρεσβυτέρων δοξάντων νίπτειν τὰς χεῖρας, ὅταν ἄρτον ἐσθίωσιν οἱ Ἰουδαῖοι, τὰ κατὰ τὸν τόπον οὕτως ἔχοντα·

«Οἱ γὰρ Φαρισαῖοι καὶ πάντες οἱ Ἰουδαῖοι ἐὰν μὴ πυγμῇ νίψωνται τὰς χεῖρας οὐκ ἐσθίουσι, κρατοῦντες τὴν παράδοσιν τῶν πρεσβυτέρων, καὶ ἀπ’ ἀγορᾶς ἐὰν μὴ βαπτίσωνται οὐκ ἐσθίουσι, καὶ ἄλλα τινά ἐστιν ἃ παρέλαβον κρατεῖν, βαπτιςμοὺς ποτηρίων καὶ ξεστῶν καὶ χαλκείων καὶ κλινῶν.» Καὶ προσκαλεσάμενος τὸν ὄχλον, εἶπεν αὐτοῖς· ἀκούετε καὶ συνίετε καὶ τὰ ἑξῆς [, ] . Σαφῶς διὰ τούτων ὑπὸ τοῦ σωτῆρος διδασκόμεθα, ἀναγινώσκοντες ἐν τῷ Λευϊτικῷ καὶ ἐν τῷ Δευτερονομίῳ τὰ περὶ καθαρῶν καὶ ἀκαθάρτων βρωμάτων, ἐφ’ οἷς ὡς παρανομοῦσιν ἐγκαλοῦσιν ἡμῖν οἱ σωματικοὶ Ἰουδαῖοι καὶ οἱ ὀλίγῳ διαφέροντες αὐτῶν Ἐβιωναῖοι, μὴ νομίζειν τὸν σκοπὸν εἶναι τῇ γραφῇ τὸν πρόχειρον περὶ τούτων νοῦν. Εἰ γὰρ οὐ τὸ εἰσερχόμενον εἰς τὸ στόμα κοινοῖ τὸν ἄνθρωπον, ἀλλὰ τὸ ἐξερχόμενον ἐκ τοῦ στόματος, καὶ μάλιστα ἐπεὶ καὶ ἐν τῷ κατὰ τὸν Μᾶρκον ταῦτα ἔλεγεν ὁ σωτὴρ «καθαρίζων πάντα τὰ βρώματα», δῆλον ὅτι οὐ κοινούμεθα μὲν ἐσθίοντες ἃ Ἰουδαῖοί φασι, τῷ γράμματι τοῦ νόμου δουλεύειν ἐθέλοντες, εἶναι ἀκάθαρτα, τότε δὲ κοινούμεθα ὅτε, δέον τὰ χείλη ἡμῶν δεδέσθαι «αἰσθήσει» καὶ ποιεῖν ἡμᾶς οἷς λέγομεν «ζυγὸν καὶ σταθμόν», λέγομεν μὲν τὰ παρατυχόντα, διαλογιζόμεθα δὲ τὰ μὴ δέοντα, ἀφ’ ὧν ἡ πηγὴ ἡμῖν ἔρχεται τῶν ἁμαρτημάτων. Καὶ πρέπον γέ ἐστι θεοῦ νόμῳ ἀπαγορεύειν τὰ ἀπὸ κακίας καὶ προστάσσειν τὰ κατ’ ἀρετήν, τὰ δὲ τῷ ἰδίῳ λόγῳ ἀδιάφορα ταῦτα ἐᾶν ἐπὶ χώρας, δυνάμενα διὰ τὴν προαίρεσιν καὶ τὸν ἐν ἡμῖν λόγον ἁμαρτανόμενα μὲν κακῶς πράττεσθαι, κατορθούμενα δὲ γίγνεσθαι καλῶς. Ταῦτα δέ τις ἐπιμελῶς νοήσας ὄψεται ὅτι καὶ τὰ νομιζόμενα ἀγαθὰ οἷόν τέ ἐστι κακῶς καὶ ἀπὸ πάθους λαβόντα ἁμαρτάνειν, καὶ τὰ λεγόμενα ἀκάθαρτα δυνατὸν κατὰ λόγον ἐν χρήσει ἡμῖν γινόμενα λογίζεσθαι καθαρά.

«Οἱ γὰρ Φαρισαῖοι καὶ πάντες οἱ Ἰουδαῖοι ἐὰν μὴ πυγμῇ νίψωνται τὰς χεῖρας οὐκ ἐσθίουσι, κρατοῦντες τὴν παράδοσιν τῶν πρεσβυτέρων, καὶ ἀπ’ ἀγορᾶς ἐὰν μὴ βαπτίσωνται οὐκ ἐσθίουσι, καὶ ἄλλα τινά ἐστιν ἃ παρέλαβον κρατεῖν, βαπτιςμοὺς ποτηρίων καὶ ξεστῶν καὶ χαλκείων καὶ κλινῶν.» Καὶ προσκαλεσάμενος τὸν ὄχλον, εἶπεν αὐτοῖς· ἀκούετε καὶ συνίετε καὶ τὰ ἑξῆς [, ] . Σαφῶς διὰ τούτων ὑπὸ τοῦ σωτῆρος διδασκόμεθα, ἀναγινώσκοντες ἐν τῷ Λευϊτικῷ καὶ ἐν τῷ Δευτερονομίῳ τὰ περὶ καθαρῶν καὶ ἀκαθάρτων βρωμάτων, ἐφ’ οἷς ὡς παρανομοῦσιν ἐγκαλοῦσιν ἡμῖν οἱ σωματικοὶ Ἰουδαῖοι καὶ οἱ ὀλίγῳ διαφέροντες αὐτῶν Ἐβιωναῖοι, μὴ νομίζειν τὸν σκοπὸν εἶναι τῇ γραφῇ τὸν πρόχειρον περὶ τούτων νοῦν. Εἰ γὰρ οὐ τὸ εἰσερχόμενον εἰς τὸ στόμα κοινοῖ τὸν ἄνθρωπον, ἀλλὰ τὸ ἐξερχόμενον ἐκ τοῦ στόματος, καὶ μάλιστα ἐπεὶ καὶ ἐν τῷ κατὰ τὸν Μᾶρκον ταῦτα ἔλεγεν ὁ σωτὴρ «καθαρίζων πάντα τὰ βρώματα», δῆλον ὅτι οὐ κοινούμεθα μὲν ἐσθίοντες ἃ Ἰουδαῖοί φασι, τῷ γράμματι τοῦ νόμου δουλεύειν ἐθέλοντες, εἶναι ἀκάθαρτα, τότε δὲ κοινούμεθα ὅτε, δέον τὰ χείλη ἡμῶν δεδέσθαι «αἰσθήσει» καὶ ποιεῖν ἡμᾶς οἷς λέγομεν «ζυγὸν καὶ σταθμόν», λέγομεν μὲν τὰ παρατυχόντα, διαλογιζόμεθα δὲ τὰ μὴ δέοντα, ἀφ’ ὧν ἡ πηγὴ ἡμῖν ἔρχεται τῶν ἁμαρτημάτων. Καὶ πρέπον γέ ἐστι θεοῦ νόμῳ ἀπαγορεύειν τὰ ἀπὸ κακίας καὶ προστάσσειν τὰ κατ’ ἀρετήν, τὰ δὲ τῷ ἰδίῳ λόγῳ ἀδιάφορα ταῦτα ἐᾶν ἐπὶ χώρας, δυνάμενα διὰ τὴν προαίρεσιν καὶ τὸν ἐν ἡμῖν λόγον ἁμαρτανόμενα μὲν κακῶς πράττεσθαι, κατορθούμενα δὲ γίγνεσθαι καλῶς. Ταῦτα δέ τις ἐπιμελῶς νοήσας ὄψεται ὅτι καὶ τὰ νομιζόμενα ἀγαθὰ οἷόν τέ ἐστι κακῶς καὶ ἀπὸ πάθους λαβόντα ἁμαρτάνειν, καὶ τὰ λεγόμενα ἀκάθαρτα δυνατὸν κατὰ λόγον ἐν χρήσει ἡμῖν γινόμενα λογίζεσθαι καθαρά.

Ὥσπερ γὰρ τοῦ [μὲν] ἁμαρτάνοντος Ἰουδαίου ἡ περιτομὴ εἰς ἀκροβυστίαν λογισθήσεται, τοῦ δὲ κατορθοῦντος ἀπὸ τῶν ἐθνῶν ἡ ἀκροβυστία εἰς περιτομήν, οὕτως τὰ μὲν νομιζόμενα καθαρὰ λογισθήσεται εἰς ἀκάθαρτα τῷ μὴ δεόντως αὐτοῖς μηδὲ ὅτε δεῖ, μηδὲ ὅσον δεῖ, μηδὲ ὅθεν δεῖ χρωμένῳ, τὰ δὲ λεγόμενα ἀκάθαρτα «πάντα» γίνεται «καθαρὰ τοῖς καθαροῖς· τοῖς γὰρ μεμιασμένοις καὶ ἀπίστοις οὐδὲν καθαρόν, ἐπεὶ μεμίανται αὐτῶν καὶ ὁ νοῦς καὶ ἡ συνείδησις»· καὶ ταῦτα μεμιασμένα ἅπαντα ποιεῖ μιαρὰ ὧν ἂν ἅψηται, ὡς πάλιν ἐκ τοῦ ἐναντίου ὁ καθαρὸς νοῦς καὶ ἡ καθαρὰ συνείδησις πάντα ποιεῖ καθαρά, κἂν δοκῇ ἀκάθαρτα τυγχάνειν· οὐδὲ γὰρ ἀπὸ ἀκολασίας οὐδὲ ἀπὸ φιληδονίας οὐδὲ μετὰ διακρίσεως περιελκούσης εἰς ἑκάτερα οἱ δίκαιοι χρῶνται τοῖς βρώμασιν ἢ πόμασι, μεμνημένοι τοῦ «εἴτε ἐσθίετε εἴτε πίνετε εἴτε τι ἄλλο ποιεῖτε, εἰς δόξαν θεοῦ ποιεῖτε». Εἰ δὲ χρὴ ὑπογράψαι τὰ κατὰ τὸ εὐαγγέλιον ἀκάθαρτα βρώματα, φήσομεν ὅτι τοιαῦτά ἐστι τὰ ἀπὸ πλεονεξίας πεπορισμένα καὶ ἀπὸ αἰσχροκερδείας περιγεγενημένα καὶ ἀπὸ φιληδονίας λαμβανόμενα καὶ ἀπὸ τοῦ θεοποιεῖσθαι τιμωμένην τὴν γαστέρα, ὅταν αὐτὴ καὶ αἱ κατ’ αὐτὴν ὀρέξεις καὶ μὴ ὁ λόγος ἄρχῃ τῆς ψυχῆς ἡμῶν. Ἀλλὰ καὶ γινώσκοντες δαιμονίοις κεχρῆσθαί τινα, ἢ μὴ γινώσκοντες μέν, ὑπονοοῦντες δὲ καὶ διακρινόμενοι περὶ τούτου, εἰ χρησαίμεθα τοῖς τοιούτοις, οὐκ «εἰς δόξαν θεοῦ» αὐτοῖς κεχρήμεθα οὐδὲ ἐν ὀνόματι Χριστοῦ, οὐ μόνον τῆς περὶ τοῦ εἰδωλόθυτα εἶναι ὑπολήψεως κατακρινούσης τὸν ἐσθίοντα, ἀλλὰ καὶ τῆς περὶ τούτου διακρίσεως. «Ὁ γὰρ διακρινόμενος, κατὰ τὸν ἀπόστολον, ἐὰν φάγῃ κατακέκριται, ὅτι οὐκ ἐκ πίστεως· πᾶν δὲ ὃ οὐκ ἐκ πίστεως ἁμαρτία ἐστίν.» «Ἐκ πίστεως» μὲν οὖν ἐσθίει ὁ πεπιστευκὼς μὴ ἐν εἰδωλείοις τεθύσθαι τὸ ἐσθιόμενον μηδὲ πνικτὸν αὐτὸ εἶναι ἢ αἷμα, οὐκ «ἐκ πίστεως» δὲ ὁ περὶ τούτων τινὸς διακρινόμενος· καὶ κοινωνὸς δὲ «τῶν δαιμονίων» γίνεται ὁ καὶ αὐτὰ εἰδὼς «δαιμονίοις» τεθύσθαι καὶ οὐδὲν ἧττον χρώμενος μετὰ μεμολυσμένης τῆς περὶ τῶν δαιμονίων κοινωνησάντων τῷ θύματι φαντασίας. Καὶ ὁ ἀπόστολος μέντοι ἐπιστάμενος μὴ τὴν φύσιν τῶν βρωμάτων αἰτίαν εἶναι βλάβης τῷ χρωμένῳ ἢ ὠφελείας τῷ ἀπεχομένῳ, ἀλλὰ τὰ δόγματα καὶ τὸν ἐνυπάρχοντα λόγον, εἶπε· «Βρῶμα δὲ ἡμᾶς οὐ παρίστησι τῷ θεῷ· οὔτε γὰρ ἐὰν φάγωμεν περισσευόμεθα, οὔτε ἐὰν μὴ φάγωμεν ὑστερούμεθα.» Καὶ ἐπείπερ ἠπίστατο τοὺς μεγαλοφυέστερον νοοῦντας κατὰ τὸν νόμον, τίνα τὰ καθαρὰ καὶ τίνα τὰ ἀκάθαρτα, ἀποστάντας τῆς περὶ τοῦ χρῆσθαι ὡς καθαροῖς καὶ ἀκαθάρτοις διαφορᾶς καὶ δεισιδαιμονίαςοἶμαιἐν διαφόροις, ἀδιαφορεῖν τῇ χρήσει τῶν βρωμάτων καὶ διὰ τοῦτο ὑπὸ Ἰουδαίων ὡς παρανόμους κρίνεσθαι, διὰ τοῦτο εἶπέ που·

Ὥσπερ γὰρ τοῦ [μὲν] ἁμαρτάνοντος Ἰουδαίου ἡ περιτομὴ εἰς ἀκροβυστίαν λογισθήσεται, τοῦ δὲ κατορθοῦντος ἀπὸ τῶν ἐθνῶν ἡ ἀκροβυστία εἰς περιτομήν, οὕτως τὰ μὲν νομιζόμενα καθαρὰ λογισθήσεται εἰς ἀκάθαρτα τῷ μὴ δεόντως αὐτοῖς μηδὲ ὅτε δεῖ, μηδὲ ὅσον δεῖ, μηδὲ ὅθεν δεῖ χρωμένῳ, τὰ δὲ λεγόμενα ἀκάθαρτα «πάντα» γίνεται «καθαρὰ τοῖς καθαροῖς· τοῖς γὰρ μεμιασμένοις καὶ ἀπίστοις οὐδὲν καθαρόν, ἐπεὶ μεμίανται αὐτῶν καὶ ὁ νοῦς καὶ ἡ συνείδησις»· καὶ ταῦτα μεμιασμένα ἅπαντα ποιεῖ μιαρὰ ὧν ἂν ἅψηται, ὡς πάλιν ἐκ τοῦ ἐναντίου ὁ καθαρὸς νοῦς καὶ ἡ καθαρὰ συνείδησις πάντα ποιεῖ καθαρά, κἂν δοκῇ ἀκάθαρτα τυγχάνειν· οὐδὲ γὰρ ἀπὸ ἀκολασίας οὐδὲ ἀπὸ φιληδονίας οὐδὲ μετὰ διακρίσεως περιελκούσης εἰς ἑκάτερα οἱ δίκαιοι χρῶνται τοῖς βρώμασιν ἢ πόμασι, μεμνημένοι τοῦ «εἴτε ἐσθίετε εἴτε πίνετε εἴτε τι ἄλλο ποιεῖτε, εἰς δόξαν θεοῦ ποιεῖτε». Εἰ δὲ χρὴ ὑπογράψαι τὰ κατὰ τὸ εὐαγγέλιον ἀκάθαρτα βρώματα, φήσομεν ὅτι τοιαῦτά ἐστι τὰ ἀπὸ πλεονεξίας πεπορισμένα καὶ ἀπὸ αἰσχροκερδείας περιγεγενημένα καὶ ἀπὸ φιληδονίας λαμβανόμενα καὶ ἀπὸ τοῦ θεοποιεῖσθαι τιμωμένην τὴν γαστέρα, ὅταν αὐτὴ καὶ αἱ κατ’ αὐτὴν ὀρέξεις καὶ μὴ ὁ λόγος ἄρχῃ τῆς ψυχῆς ἡμῶν. Ἀλλὰ καὶ γινώσκοντες δαιμονίοις κεχρῆσθαί τινα, ἢ μὴ γινώσκοντες μέν, ὑπονοοῦντες δὲ καὶ διακρινόμενοι περὶ τούτου, εἰ χρησαίμεθα τοῖς τοιούτοις, οὐκ «εἰς δόξαν θεοῦ» αὐτοῖς κεχρήμεθα οὐδὲ ἐν ὀνόματι Χριστοῦ, οὐ μόνον τῆς περὶ τοῦ εἰδωλόθυτα εἶναι ὑπολήψεως κατακρινούσης τὸν ἐσθίοντα, ἀλλὰ καὶ τῆς περὶ τούτου διακρίσεως. «Ὁ γὰρ διακρινόμενος, κατὰ τὸν ἀπόστολον, ἐὰν φάγῃ κατακέκριται, ὅτι οὐκ ἐκ πίστεως· πᾶν δὲ ὃ οὐκ ἐκ πίστεως ἁμαρτία ἐστίν.» «Ἐκ πίστεως» μὲν οὖν ἐσθίει ὁ πεπιστευκὼς μὴ ἐν εἰδωλείοις τεθύσθαι τὸ ἐσθιόμενον μηδὲ πνικτὸν αὐτὸ εἶναι ἢ αἷμα, οὐκ «ἐκ πίστεως» δὲ ὁ περὶ τούτων τινὸς διακρινόμενος· καὶ κοινωνὸς δὲ «τῶν δαιμονίων» γίνεται ὁ καὶ αὐτὰ εἰδὼς «δαιμονίοις» τεθύσθαι καὶ οὐδὲν ἧττον χρώμενος μετὰ μεμολυσμένης τῆς περὶ τῶν δαιμονίων κοινωνησάντων τῷ θύματι φαντασίας. Καὶ ὁ ἀπόστολος μέντοι ἐπιστάμενος μὴ τὴν φύσιν τῶν βρωμάτων αἰτίαν εἶναι βλάβης τῷ χρωμένῳ ἢ ὠφελείας τῷ ἀπεχομένῳ, ἀλλὰ τὰ δόγματα καὶ τὸν ἐνυπάρχοντα λόγον, εἶπε· «Βρῶμα δὲ ἡμᾶς οὐ παρίστησι τῷ θεῷ· οὔτε γὰρ ἐὰν φάγωμεν περισσευόμεθα, οὔτε ἐὰν μὴ φάγωμεν ὑστερούμεθα.» Καὶ ἐπείπερ ἠπίστατο τοὺς μεγαλοφυέστερον νοοῦντας κατὰ τὸν νόμον, τίνα τὰ καθαρὰ καὶ τίνα τὰ ἀκάθαρτα, ἀποστάντας τῆς περὶ τοῦ χρῆσθαι ὡς καθαροῖς καὶ ἀκαθάρτοις διαφορᾶς καὶ δεισιδαιμονίαςοἶμαιἐν διαφόροις, ἀδιαφορεῖν τῇ χρήσει τῶν βρωμάτων καὶ διὰ τοῦτο ὑπὸ Ἰουδαίων ὡς παρανόμους κρίνεσθαι, διὰ τοῦτο εἶπέ που·

Ὥσπερ γὰρ τοῦ [μὲν] ἁμαρτάνοντος Ἰουδαίου ἡ περιτομὴ εἰς ἀκροβυστίαν λογισθήσεται, τοῦ δὲ κατορθοῦντος ἀπὸ τῶν ἐθνῶν ἡ ἀκροβυστία εἰς περιτομήν, οὕτως τὰ μὲν νομιζόμενα καθαρὰ λογισθήσεται εἰς ἀκάθαρτα τῷ μὴ δεόντως αὐτοῖς μηδὲ ὅτε δεῖ, μηδὲ ὅσον δεῖ, μηδὲ ὅθεν δεῖ χρωμένῳ, τὰ δὲ λεγόμενα ἀκάθαρτα «πάντα» γίνεται «καθαρὰ τοῖς καθαροῖς· τοῖς γὰρ μεμιασμένοις καὶ ἀπίστοις οὐδὲν καθαρόν, ἐπεὶ μεμίανται αὐτῶν καὶ ὁ νοῦς καὶ ἡ συνείδησις»· καὶ ταῦτα μεμιασμένα ἅπαντα ποιεῖ μιαρὰ ὧν ἂν ἅψηται, ὡς πάλιν ἐκ τοῦ ἐναντίου ὁ καθαρὸς νοῦς καὶ ἡ καθαρὰ συνείδησις πάντα ποιεῖ καθαρά, κἂν δοκῇ ἀκάθαρτα τυγχάνειν· οὐδὲ γὰρ ἀπὸ ἀκολασίας οὐδὲ ἀπὸ φιληδονίας οὐδὲ μετὰ διακρίσεως περιελκούσης εἰς ἑκάτερα οἱ δίκαιοι χρῶνται τοῖς βρώμασιν ἢ πόμασι, μεμνημένοι τοῦ «εἴτε ἐσθίετε εἴτε πίνετε εἴτε τι ἄλλο ποιεῖτε, εἰς δόξαν θεοῦ ποιεῖτε». Εἰ δὲ χρὴ ὑπογράψαι τὰ κατὰ τὸ εὐαγγέλιον ἀκάθαρτα βρώματα, φήσομεν ὅτι τοιαῦτά ἐστι τὰ ἀπὸ πλεονεξίας πεπορισμένα καὶ ἀπὸ αἰσχροκερδείας περιγεγενημένα καὶ ἀπὸ φιληδονίας λαμβανόμενα καὶ ἀπὸ τοῦ θεοποιεῖσθαι τιμωμένην τὴν γαστέρα, ὅταν αὐτὴ καὶ αἱ κατ’ αὐτὴν ὀρέξεις καὶ μὴ ὁ λόγος ἄρχῃ τῆς ψυχῆς ἡμῶν. Ἀλλὰ καὶ γινώσκοντες δαιμονίοις κεχρῆσθαί τινα, ἢ μὴ γινώσκοντες μέν, ὑπονοοῦντες δὲ καὶ διακρινόμενοι περὶ τούτου, εἰ χρησαίμεθα τοῖς τοιούτοις, οὐκ «εἰς δόξαν θεοῦ» αὐτοῖς κεχρήμεθα οὐδὲ ἐν ὀνόματι Χριστοῦ, οὐ μόνον τῆς περὶ τοῦ εἰδωλόθυτα εἶναι ὑπολήψεως κατακρινούσης τὸν ἐσθίοντα, ἀλλὰ καὶ τῆς περὶ τούτου διακρίσεως. «Ὁ γὰρ διακρινόμενος, κατὰ τὸν ἀπόστολον, ἐὰν φάγῃ κατακέκριται, ὅτι οὐκ ἐκ πίστεως· πᾶν δὲ ὃ οὐκ ἐκ πίστεως ἁμαρτία ἐστίν.» «Ἐκ πίστεως» μὲν οὖν ἐσθίει ὁ πεπιστευκὼς μὴ ἐν εἰδωλείοις τεθύσθαι τὸ ἐσθιόμενον μηδὲ πνικτὸν αὐτὸ εἶναι ἢ αἷμα, οὐκ «ἐκ πίστεως» δὲ ὁ περὶ τούτων τινὸς διακρινόμενος· καὶ κοινωνὸς δὲ «τῶν δαιμονίων» γίνεται ὁ καὶ αὐτὰ εἰδὼς «δαιμονίοις» τεθύσθαι καὶ οὐδὲν ἧττον χρώμενος μετὰ μεμολυσμένης τῆς περὶ τῶν δαιμονίων κοινωνησάντων τῷ θύματι φαντασίας. Καὶ ὁ ἀπόστολος μέντοι ἐπιστάμενος μὴ τὴν φύσιν τῶν βρωμάτων αἰτίαν εἶναι βλάβης τῷ χρωμένῳ ἢ ὠφελείας τῷ ἀπεχομένῳ, ἀλλὰ τὰ δόγματα καὶ τὸν ἐνυπάρχοντα λόγον, εἶπε· «Βρῶμα δὲ ἡμᾶς οὐ παρίστησι τῷ θεῷ· οὔτε γὰρ ἐὰν φάγωμεν περισσευόμεθα, οὔτε ἐὰν μὴ φάγωμεν ὑστερούμεθα.» Καὶ ἐπείπερ ἠπίστατο τοὺς μεγαλοφυέστερον νοοῦντας κατὰ τὸν νόμον, τίνα τὰ καθαρὰ καὶ τίνα τὰ ἀκάθαρτα, ἀποστάντας τῆς περὶ τοῦ χρῆσθαι ὡς καθαροῖς καὶ ἀκαθάρτοις διαφορᾶς καὶ δεισιδαιμονίαςοἶμαιἐν διαφόροις, ἀδιαφορεῖν τῇ χρήσει τῶν βρωμάτων καὶ διὰ τοῦτο ὑπὸ Ἰουδαίων ὡς παρανόμους κρίνεσθαι, διὰ τοῦτο εἶπέ που·

«Μὴ οὖν κρινέτω τις ὑμᾶς ἐν βρώσει ἢ ἐν πόσει» καὶ τὰ ἑξῆς, διδάσκων ἡμᾶς ὅτι τὰ μὲν κατὰ τὸ γράμμα σκιά ἐστι, τὰ δ’ ἀληθῆ τοῦ νόμου ἐναποκείμενα τούτοις νοήματα μέλλοντά ἐστιν ἀγαθά, ἐν οἷς ἔστιν εὑρεῖν, τίνα τὰ καθαρὰ τῆς ψυχῆς πνευματικὰ βρώματα καὶ τίνα τὰ ἀκάθαρτα ἐν λόγοις ψευδέσι καὶ ἐναντίοις βλάπτοντα τὸν τρεφόμενον ἐν αὐτοῖς· «σκιὰν γὰρ εἶχεν ὁ νόμος τῶν μελλόντων ἀγαθῶν». Ὥσπερ δὲ ἐν πολλοῖς κατανοητέον τὸ θαυμαζόμενον παρὰ Ἰουδαίοις ἐπὶ τοῖς τοῦ σωτῆρος λόγοις ὅτι ἐν ἐξουσίᾳ ἐλέγοντο, οὕτως καὶ ἐπὶ τῶν κατὰ τὸν τόπον. Τὸν ὄχλον γοῦν προσκαλεσάμενος εἶπεν αὐτοῖς· ἀκούετε καὶ συνίετε καὶ τὰ ἑξῆς, καὶ τοῦτ’ ἔλεγε Φαρισαίων σκανδαλιζομένων ἐπὶ τούτῳ τῷ λόγῳ, ὡς διὰ τὰ μοχθηρὰ δόγματα καὶ τὴν φαύλην περὶ τοῦ νόμου ἐκδοχὴν οὐκ ὄντων φυτείας τοῦ ἐν οὐρανοῖς ἑαυτοῦ πατρὸς καὶ διὰ τοῦτο ἐκριζουμένων· ἐξερριζώθησαν γὰρ μὴ παραδεξάμενοι τὴν ἀπὸ τοῦ πατρὸς γεωργουμένην ἄμπελον ἀληθινὴν Ἰησοῦν Χριστόν. Πῶς γὰρ ἠδύναντο εἶναι φυτεία τοῦ πατρὸς οἱ ἐπὶ τοῖς Ἰησοῦ σκανδαλισθέντες λόγοις, ἀφιστᾶσι μὲν τοῦ «μὴ ἅψῃ μηδὲ γεύσῃ μηδὲ θίγῃς, ἃ ἦν πάντα εἰς φθορὰν τῇ ἀποχρήσει, κατὰ τὰ ἐντάλματα καὶ διδασκαλίας τῶν ἀνθρώπων», προσάγουσι δὲ τὸν συνετὸν ἑαυτῶν ἀκροατὴν τῷ «τὰ ἄνω» περὶ τούτων ζητεῖν καὶ «μὴ [τὰ] ἐπὶ γῆς», ὡς οἱ Ἰουδαῖοι; Καὶ ἐπεὶ διὰ τὰ μοχθηρὰ δόγματα οὐ φυτεία ἦσαν τοῦ ἐν οὐρανοῖς πατρὸς οἱ Φαρισαῖοι, διὰ τοῦτο ὡς περὶ ἀνιάτων αὐτῶν λέγει τοῖς μαθηταῖς τὸ ἄφετε αὐτούς· ἄφετε διὰ τοῦτο ὅτι τυφλοὶ ὄντες, δέον αὐτοὺς αἰσθάνεσθαι τῆς τυφλότητος καὶ ζητεῖν ὁδηγούς, οἱ δὲ καὶ ἐπαγγέλλονται ἀναισθητοῦντες τῆς ἑαυτῶν τυφλότητος ὁδηγεῖν τυφλούς, οὐ λογιζόμενοι ἐμπεσεῖσθαι εἰς βόθυνον, περὶ οὗ ἐν Ψαλμοῖς γέγραπται· «Λάκκον ὤρυξε καὶ ἀνέσκαψεν αὐτὸν καὶ ἐμπεσεῖται εἰς βόθρον ὃν εἰργάσατο.» Ἀλλαχοῦ μὲν οὖν γέγραπται ὅτι «ἰδὼν τοὺς ὄχλους ἀνέβη εἰς τὸ ὄρος· καὶ καθίσαντος αὐτοῦ προσῆλθον αὐτῷ οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ», ἐνταῦθα δὲ ὀρέγει χεῖρα τῷ ὄχλῳ, προσκαλεσάμενος αὐτὸν καὶ ἀφιστὰς τῆς ῥητῆς τῶν κατὰ νόμον ἐρωτημάτων ἐκδοχῆς, ὅτε πρῶτον μὲν ἔλεγεν αὐτοῖς·

«Μὴ οὖν κρινέτω τις ὑμᾶς ἐν βρώσει ἢ ἐν πόσει» καὶ τὰ ἑξῆς, διδάσκων ἡμᾶς ὅτι τὰ μὲν κατὰ τὸ γράμμα σκιά ἐστι, τὰ δ’ ἀληθῆ τοῦ νόμου ἐναποκείμενα τούτοις νοήματα μέλλοντά ἐστιν ἀγαθά, ἐν οἷς ἔστιν εὑρεῖν, τίνα τὰ καθαρὰ τῆς ψυχῆς πνευματικὰ βρώματα καὶ τίνα τὰ ἀκάθαρτα ἐν λόγοις ψευδέσι καὶ ἐναντίοις βλάπτοντα τὸν τρεφόμενον ἐν αὐτοῖς· «σκιὰν γὰρ εἶχεν ὁ νόμος τῶν μελλόντων ἀγαθῶν». Ὥσπερ δὲ ἐν πολλοῖς κατανοητέον τὸ θαυμαζόμενον παρὰ Ἰουδαίοις ἐπὶ τοῖς τοῦ σωτῆρος λόγοις ὅτι ἐν ἐξουσίᾳ ἐλέγοντο, οὕτως καὶ ἐπὶ τῶν κατὰ τὸν τόπον. Τὸν ὄχλον γοῦν προσκαλεσάμενος εἶπεν αὐτοῖς· ἀκούετε καὶ συνίετε καὶ τὰ ἑξῆς, καὶ τοῦτ’ ἔλεγε Φαρισαίων σκανδαλιζομένων ἐπὶ τούτῳ τῷ λόγῳ, ὡς διὰ τὰ μοχθηρὰ δόγματα καὶ τὴν φαύλην περὶ τοῦ νόμου ἐκδοχὴν οὐκ ὄντων φυτείας τοῦ ἐν οὐρανοῖς ἑαυτοῦ πατρὸς καὶ διὰ τοῦτο ἐκριζουμένων· ἐξερριζώθησαν γὰρ μὴ παραδεξάμενοι τὴν ἀπὸ τοῦ πατρὸς γεωργουμένην ἄμπελον ἀληθινὴν Ἰησοῦν Χριστόν. Πῶς γὰρ ἠδύναντο εἶναι φυτεία τοῦ πατρὸς οἱ ἐπὶ τοῖς Ἰησοῦ σκανδαλισθέντες λόγοις, ἀφιστᾶσι μὲν τοῦ «μὴ ἅψῃ μηδὲ γεύσῃ μηδὲ θίγῃς, ἃ ἦν πάντα εἰς φθορὰν τῇ ἀποχρήσει, κατὰ τὰ ἐντάλματα καὶ διδασκαλίας τῶν ἀνθρώπων», προσάγουσι δὲ τὸν συνετὸν ἑαυτῶν ἀκροατὴν τῷ «τὰ ἄνω» περὶ τούτων ζητεῖν καὶ «μὴ [τὰ] ἐπὶ γῆς», ὡς οἱ Ἰουδαῖοι; Καὶ ἐπεὶ διὰ τὰ μοχθηρὰ δόγματα οὐ φυτεία ἦσαν τοῦ ἐν οὐρανοῖς πατρὸς οἱ Φαρισαῖοι, διὰ τοῦτο ὡς περὶ ἀνιάτων αὐτῶν λέγει τοῖς μαθηταῖς τὸ ἄφετε αὐτούς· ἄφετε διὰ τοῦτο ὅτι τυφλοὶ ὄντες, δέον αὐτοὺς αἰσθάνεσθαι τῆς τυφλότητος καὶ ζητεῖν ὁδηγούς, οἱ δὲ καὶ ἐπαγγέλλονται ἀναισθητοῦντες τῆς ἑαυτῶν τυφλότητος ὁδηγεῖν τυφλούς, οὐ λογιζόμενοι ἐμπεσεῖσθαι εἰς βόθυνον, περὶ οὗ ἐν Ψαλμοῖς γέγραπται· «Λάκκον ὤρυξε καὶ ἀνέσκαψεν αὐτὸν καὶ ἐμπεσεῖται εἰς βόθρον ὃν εἰργάσατο.» Ἀλλαχοῦ μὲν οὖν γέγραπται ὅτι «ἰδὼν τοὺς ὄχλους ἀνέβη εἰς τὸ ὄρος· καὶ καθίσαντος αὐτοῦ προσῆλθον αὐτῷ οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ», ἐνταῦθα δὲ ὀρέγει χεῖρα τῷ ὄχλῳ, προσκαλεσάμενος αὐτὸν καὶ ἀφιστὰς τῆς ῥητῆς τῶν κατὰ νόμον ἐρωτημάτων ἐκδοχῆς, ὅτε πρῶτον μὲν ἔλεγεν αὐτοῖς·

ἀκούετε καὶ συνίετε, οὐδέπω συνιεῖσιν ὧν ἤκουον, ἑξῆς δὲ ὡς ἐν παραβολαῖς ἔλεγεν αὐτοῖς· οὐ τὸ εἰσερχόμενον εἰς τὸ στόμα κοινοῖ τὸν ἄνθρωπον, ἀλλὰ τὸ ἐκπορευόμενον. Μετὰ ταῦτα ἄξιον ἰδεῖν λέξιν συκοφαντουμένην ὑπὸ τῶν φασκόντων οὐ τὸν αὐτὸν εἶναι νόμου καὶ εὐαγγελίου Ἰησοῦ Χριστοῦ θεόν· οἵτινές φασιν ὅτι οὐκ ἔστιν ὁ Ἰησοῦ Χριστοῦ οὐράνιος πατὴρ γεωργὸς τῶν κατὰ τὸν Μωσέως νόμον οἰομένων θεὸν εὐσεβεῖν. Αὐτὸς εἶπεν ὁ Ἰησοῦς τοὺς Φαρισαίους, οἳ ἦσαν λατρεύοντες τῷ κτίσαντι τὸν κόσμον καὶ τὸν νόμον θεῷ, εἶναι φυτείαν ἣν οὐκ ἐφύτευσεν ὁ οὐράνιος αὐτοῦ πατήρ, καὶ διὰ τοῦτο αὐτὴν ἐκριζοῦσθαι. Εἴποιεν δ’ ἂν καὶ ταῦτα ὅτι οὐκ ἄν, εἴπερ πατὴρ ἦν τοῦ Ἰησοῦ ὁ «εἰσαγαγὼν» καὶ φυτεύσας τὸν ἀπὸ Αἰγύπτου ἐξελθόντα λαὸν «εἰς ὄρος κληρονομίας» ἑαυτοῦ, «εἰς ἕτοιμον κατοικητήριον» ἑαυτοῦ, εἶπεν ἂν ὁ Ἰησοῦς ἐπὶ τοῖς Φαρισαίοις ὅτι πᾶσα φυτεία ἣν οὐκ ἐφύτευσεν ὁ πατήρ μου ὁ οὐράνιος ἐκριζωθήσεται. Πρὸς ταῦτα δὲ φήσομεν ὅτι ὅσοι διὰ τὴν μοχθηρὰν περὶ τῶν κατὰ τὸν νόμον ἐκδοχὴν οὐκ ἦσαν φυτεία τοῦ ἐν οὐρανοῖς πατρός, οὗτοι τετύφλωντο «τὰ νοήματα», ὡς «μὴ πιστεύοντες τῇ ἀληθείᾳ ἀλλὰ εὐδοκοῦντες τῇ ἀδικίᾳ» ὑπὸ τοῦ θεοποιηθέντος ἀπὸ τῶν υἱῶν τοῦ αἰῶνος τούτου καὶ διὰ τοῦτο λεγομένου παρὰ τῷ Παύλῳ θεοῦ «τοῦ αἰῶνος τούτου». Καὶ μὴ νομίσῃς Παῦλον ἡμῶν ἀληθῶς εἶναι λέγειν αὐτὸν θεόν· ὡς γὰρ μὴ οὖσα θεὸς «ἡ κοιλία» τῶν ὑπερτιμώντων τὴν ἡδονὴν φιληδόνων μᾶλλον ἢ φιλοθέων λέγεται ὑπὸ Παύλου εἶναι «θεὸς» αὐτῶν, οὕτως μὴ ὢν θεὸς ὁ ἄρχων τοῦ αἰῶνος τούτου, περὶ οὗ φησιν ὁ σωτήρ· «νῦν ὁ ἄρχων τοῦ κόσμου τούτου κέκριται», θεὸς εἶναι λέγεται τῶν μὴ βουληθέντων τὸ «πνεῦμα τῆς υἱοθεσίας» λαβεῖν, ἵνα γένωνται υἱοὶ τοῦ αἰῶνος ἐκείνου καὶ «τῆς ἀναστάσεως τῆς ἐκ νεκρῶν», καὶ διὰ τοῦτο μεινάντων ἐν τῇ υἱότητι τοῦ αἰῶνος τούτου. Ταῦτα δέ μοι ἔδοξεν, εἰ καὶ παρεκβατικῶς εἴρηται, ἀναγκαίως παρειλῆφθαι διὰ τὸ τυφλοί εἰσιν ὁδηγοὶ τυφλῶν. Τίνες δή;

ἀκούετε καὶ συνίετε, οὐδέπω συνιεῖσιν ὧν ἤκουον, ἑξῆς δὲ ὡς ἐν παραβολαῖς ἔλεγεν αὐτοῖς· οὐ τὸ εἰσερχόμενον εἰς τὸ στόμα κοινοῖ τὸν ἄνθρωπον, ἀλλὰ τὸ ἐκπορευόμενον. Μετὰ ταῦτα ἄξιον ἰδεῖν λέξιν συκοφαντουμένην ὑπὸ τῶν φασκόντων οὐ τὸν αὐτὸν εἶναι νόμου καὶ εὐαγγελίου Ἰησοῦ Χριστοῦ θεόν· οἵτινές φασιν ὅτι οὐκ ἔστιν ὁ Ἰησοῦ Χριστοῦ οὐράνιος πατὴρ γεωργὸς τῶν κατὰ τὸν Μωσέως νόμον οἰομένων θεὸν εὐσεβεῖν. Αὐτὸς εἶπεν ὁ Ἰησοῦς τοὺς Φαρισαίους, οἳ ἦσαν λατρεύοντες τῷ κτίσαντι τὸν κόσμον καὶ τὸν νόμον θεῷ, εἶναι φυτείαν ἣν οὐκ ἐφύτευσεν ὁ οὐράνιος αὐτοῦ πατήρ, καὶ διὰ τοῦτο αὐτὴν ἐκριζοῦσθαι. Εἴποιεν δ’ ἂν καὶ ταῦτα ὅτι οὐκ ἄν, εἴπερ πατὴρ ἦν τοῦ Ἰησοῦ ὁ «εἰσαγαγὼν» καὶ φυτεύσας τὸν ἀπὸ Αἰγύπτου ἐξελθόντα λαὸν «εἰς ὄρος κληρονομίας» ἑαυτοῦ, «εἰς ἕτοιμον κατοικητήριον» ἑαυτοῦ, εἶπεν ἂν ὁ Ἰησοῦς ἐπὶ τοῖς Φαρισαίοις ὅτι πᾶσα φυτεία ἣν οὐκ ἐφύτευσεν ὁ πατήρ μου ὁ οὐράνιος ἐκριζωθήσεται. Πρὸς ταῦτα δὲ φήσομεν ὅτι ὅσοι διὰ τὴν μοχθηρὰν περὶ τῶν κατὰ τὸν νόμον ἐκδοχὴν οὐκ ἦσαν φυτεία τοῦ ἐν οὐρανοῖς πατρός, οὗτοι τετύφλωντο «τὰ νοήματα», ὡς «μὴ πιστεύοντες τῇ ἀληθείᾳ ἀλλὰ εὐδοκοῦντες τῇ ἀδικίᾳ» ὑπὸ τοῦ θεοποιηθέντος ἀπὸ τῶν υἱῶν τοῦ αἰῶνος τούτου καὶ διὰ τοῦτο λεγομένου παρὰ τῷ Παύλῳ θεοῦ «τοῦ αἰῶνος τούτου». Καὶ μὴ νομίσῃς Παῦλον ἡμῶν ἀληθῶς εἶναι λέγειν αὐτὸν θεόν· ὡς γὰρ μὴ οὖσα θεὸς «ἡ κοιλία» τῶν ὑπερτιμώντων τὴν ἡδονὴν φιληδόνων μᾶλλον ἢ φιλοθέων λέγεται ὑπὸ Παύλου εἶναι «θεὸς» αὐτῶν, οὕτως μὴ ὢν θεὸς ὁ ἄρχων τοῦ αἰῶνος τούτου, περὶ οὗ φησιν ὁ σωτήρ· «νῦν ὁ ἄρχων τοῦ κόσμου τούτου κέκριται», θεὸς εἶναι λέγεται τῶν μὴ βουληθέντων τὸ «πνεῦμα τῆς υἱοθεσίας» λαβεῖν, ἵνα γένωνται υἱοὶ τοῦ αἰῶνος ἐκείνου καὶ «τῆς ἀναστάσεως τῆς ἐκ νεκρῶν», καὶ διὰ τοῦτο μεινάντων ἐν τῇ υἱότητι τοῦ αἰῶνος τούτου. Ταῦτα δέ μοι ἔδοξεν, εἰ καὶ παρεκβατικῶς εἴρηται, ἀναγκαίως παρειλῆφθαι διὰ τὸ τυφλοί εἰσιν ὁδηγοὶ τυφλῶν. Τίνες δή;

οἱ Φαρισαῖοι, ὧν «ὁ θεὸς τοῦ αἰῶνος τούτου ἐτύφλωσε τὰ νοήματα», ὄντων «ἀπίστων» παρὰ τὸ μὴ πεπιστευκέναι εἰς Ἰησοῦν Χριστόν, καὶ ἐτύφλωσεν «εἰς τὸ μὴ αὐγάσαι αὐτοῖς τὸν φωτισμὸν τοῦ εὐαγγελίου τῆς δόξης τοῦ θεοῦ ἐν προσώπῳ τοῦ Χριστοῦ». Οὐ μόνον δὲ ἀπ’ ἐκείνων φευκτέον ὁδηγεῖσθαι τυφλῶν τῶν αἰσθανομένων δεῖσθαι ὁδηγῶν, παρὰ τὸ μηδέπω αὐτοὺς ἀπειληφέναι τὴν δύναμιν τοῦ δι’ αὑτῶν βλέπειν· ἀλλὰ γὰρ καὶ ἐπὶ πάντων τῶν ἐπαγγελλομένων ὁδηγεῖν ἐν ὑγιεῖ διδασκαλίᾳ ἐπιμελῶς ἀκουστέον, καὶ κρίσιν ὑγιῆ τοῖς λεγομένοις προσακτέον, μήποτε κατ’ ἄγνοιαν τυφλῶν καὶ μὴ βλεπόντων τὰ πράγματα τῆς ὑγιοῦς διδασκαλίας ὁδηγούμενοι, τυφλοὶ καὶ αὐτοὶ διὰ τὸ μὴ βλέπειν τὸν νοῦν τῶν γραφῶν τυγχάνοντες φανῶμεν, ὡς ἀμφοτέρους, τόν τε ὁδηγοῦντα καὶ [τὸν] ὁδηγούμενον, ἐμπεσεῖν εἰς τὸν βόθυνον περὶ οὗ προειρήκαμεν. Ἑξῆς δὲ τούτοις γέγραπται τίνα τρόπον ὁ Πέτρος ἀποκριθεὶς εἶπε τῷ σωτῆριὡς μὴ νοήσας τὸ οὐ τὸ εἰσερχόμενον εἰς τὸ στόμα κοινοῖ τὸν ἄνθρωπον, ἀλλὰ τὸ ἐκπορευόμενον ἐκ τοῦ στόματος τὸ φράσον ἡμῖν τὴν παραβολήν. Πρὸς ὃ ὁ σωτήρ φησι τὸ ἀκμὴν καὶ ὑμεῖς ἀσύνετοί ἐστε, οἱονεὶ τοσούτῳ μοι συνόντες χρόνῳ ἔτι οὐ συνίετε τοῦ βουλήματος τῶν λεγομένων, καὶ ἔτι οὐ νοεῖτε ὅτι διὰ τοῦτο οὐ κοινοῖ τὸν ἄνθρωπον, ἐπεὶ τὸ εἰσερχόμενον αὐτοῦ εἰς τὸ στόμα εἰς τὴν κοιλίαν χωρεῖ καὶ προχωροῦν ἀπ’ αὐτῆς εἰς ἀφεδρῶνα βάλλεται. Οὐ παρὰ τὸν νόμον, ᾧ πιστεύειν ἐδόκουν, οὐκ ἦσαν φυτεία τοῦ πατρὸς Ἰησοῦ Φαρισαῖοι, ἀλλὰ παρὰ τὴν μοχθηρὰν περὶ τοῦ νόμου καὶ τῶν ἐν αὐτῷ γεγραμμένων ἐκδοχήν. Δύο γὰρ νοουμένων κατὰ τὸν νόμον, διακονίας τε «θανάτου» τῆς ἐντετυπωμένης «γράμμασι» καὶ οὐδὲν οἰκεῖον ἐχούσης πρὸς τὸ πνεῦμα, καὶ διακονίας ζωῆς τῆς νοουμένης ἐν τῷ πνευματικῷ νόμῳ, οἱ μὲν δυνάμενοι ἀπὸ διαθέσεως ἀληθευούσης λέγειν τὸ «οἴδαμεν γὰρ ὅτι ὁ νόμος πνευματικός ἐστι», καὶ διὰ τοῦτο «ὁ νόμος ἅγιος, καὶ ἡ ἐντολὴ ἁγία καὶ δικαία καὶ ἀγαθή», οὗτοι ἦσαν φυτεία ἣν ἐφύτευσεν ὁ οὐράνιος πατήρ· οἱ δὲ μὴ τοιοῦτοι ἀλλὰ τὸ ἀποκτεῖνον «γράμμα» περιέποντες μόνον οὐκ ἦσαν φυτεία τοῦ θεοῦ, ἀλλὰ τοῦ πωρώσαντος αὐτῶν τὴν καρδίαν καὶ κάλυμμα ἐπιθέντος αὐτῇ, ἰσχύον ἐν ἐκείνοις ὅσον οὐκ ἐπέστρεφον πρὸς τὸν κύριον·

οἱ Φαρισαῖοι, ὧν «ὁ θεὸς τοῦ αἰῶνος τούτου ἐτύφλωσε τὰ νοήματα», ὄντων «ἀπίστων» παρὰ τὸ μὴ πεπιστευκέναι εἰς Ἰησοῦν Χριστόν, καὶ ἐτύφλωσεν «εἰς τὸ μὴ αὐγάσαι αὐτοῖς τὸν φωτισμὸν τοῦ εὐαγγελίου τῆς δόξης τοῦ θεοῦ ἐν προσώπῳ τοῦ Χριστοῦ». Οὐ μόνον δὲ ἀπ’ ἐκείνων φευκτέον ὁδηγεῖσθαι τυφλῶν τῶν αἰσθανομένων δεῖσθαι ὁδηγῶν, παρὰ τὸ μηδέπω αὐτοὺς ἀπειληφέναι τὴν δύναμιν τοῦ δι’ αὑτῶν βλέπειν· ἀλλὰ γὰρ καὶ ἐπὶ πάντων τῶν ἐπαγγελλομένων ὁδηγεῖν ἐν ὑγιεῖ διδασκαλίᾳ ἐπιμελῶς ἀκουστέον, καὶ κρίσιν ὑγιῆ τοῖς λεγομένοις προσακτέον, μήποτε κατ’ ἄγνοιαν τυφλῶν καὶ μὴ βλεπόντων τὰ πράγματα τῆς ὑγιοῦς διδασκαλίας ὁδηγούμενοι, τυφλοὶ καὶ αὐτοὶ διὰ τὸ μὴ βλέπειν τὸν νοῦν τῶν γραφῶν τυγχάνοντες φανῶμεν, ὡς ἀμφοτέρους, τόν τε ὁδηγοῦντα καὶ [τὸν] ὁδηγούμενον, ἐμπεσεῖν εἰς τὸν βόθυνον περὶ οὗ προειρήκαμεν. Ἑξῆς δὲ τούτοις γέγραπται τίνα τρόπον ὁ Πέτρος ἀποκριθεὶς εἶπε τῷ σωτῆριὡς μὴ νοήσας τὸ οὐ τὸ εἰσερχόμενον εἰς τὸ στόμα κοινοῖ τὸν ἄνθρωπον, ἀλλὰ τὸ ἐκπορευόμενον ἐκ τοῦ στόματος τὸ φράσον ἡμῖν τὴν παραβολήν. Πρὸς ὃ ὁ σωτήρ φησι τὸ ἀκμὴν καὶ ὑμεῖς ἀσύνετοί ἐστε, οἱονεὶ τοσούτῳ μοι συνόντες χρόνῳ ἔτι οὐ συνίετε τοῦ βουλήματος τῶν λεγομένων, καὶ ἔτι οὐ νοεῖτε ὅτι διὰ τοῦτο οὐ κοινοῖ τὸν ἄνθρωπον, ἐπεὶ τὸ εἰσερχόμενον αὐτοῦ εἰς τὸ στόμα εἰς τὴν κοιλίαν χωρεῖ καὶ προχωροῦν ἀπ’ αὐτῆς εἰς ἀφεδρῶνα βάλλεται. Οὐ παρὰ τὸν νόμον, ᾧ πιστεύειν ἐδόκουν, οὐκ ἦσαν φυτεία τοῦ πατρὸς Ἰησοῦ Φαρισαῖοι, ἀλλὰ παρὰ τὴν μοχθηρὰν περὶ τοῦ νόμου καὶ τῶν ἐν αὐτῷ γεγραμμένων ἐκδοχήν. Δύο γὰρ νοουμένων κατὰ τὸν νόμον, διακονίας τε «θανάτου» τῆς ἐντετυπωμένης «γράμμασι» καὶ οὐδὲν οἰκεῖον ἐχούσης πρὸς τὸ πνεῦμα, καὶ διακονίας ζωῆς τῆς νοουμένης ἐν τῷ πνευματικῷ νόμῳ, οἱ μὲν δυνάμενοι ἀπὸ διαθέσεως ἀληθευούσης λέγειν τὸ «οἴδαμεν γὰρ ὅτι ὁ νόμος πνευματικός ἐστι», καὶ διὰ τοῦτο «ὁ νόμος ἅγιος, καὶ ἡ ἐντολὴ ἁγία καὶ δικαία καὶ ἀγαθή», οὗτοι ἦσαν φυτεία ἣν ἐφύτευσεν ὁ οὐράνιος πατήρ· οἱ δὲ μὴ τοιοῦτοι ἀλλὰ τὸ ἀποκτεῖνον «γράμμα» περιέποντες μόνον οὐκ ἦσαν φυτεία τοῦ θεοῦ, ἀλλὰ τοῦ πωρώσαντος αὐτῶν τὴν καρδίαν καὶ κάλυμμα ἐπιθέντος αὐτῇ, ἰσχύον ἐν ἐκείνοις ὅσον οὐκ ἐπέστρεφον πρὸς τὸν κύριον·

«ἐὰν γάρ τις ἐπιστρέψῃ πρὸς τὸν κύριον, περιαιρεῖται τὸ κάλυμμα· ὁ δὲ κύριος τὸ πνεῦμά ἐστιν.» Εἴποι δ’ ἄν τις κατὰ τὸν τόπον γενόμενος ὅτι, ὥσπερ οὐ τὸ εἰσερχόμενον εἰς τὸ στόμα κοινοῖ τὸν ἄνθρωπον, κἂν νομίζηται εἶναι ὑπὸ Ἰουδαίων κοινόν, οὕτως οὐ τὸ εἰσερχόμενον εἰς τὸ στόμα ἁγιάζει τὸν ἄνθρωπον, κἂν ὑπὸ τῶν ἀκεραιοτέρων νομίζηται ἁγιάζειν ὁ ὀνομαζόμενος ἄρτος τοῦ κυρίου. Καὶ ἔστιν, οἶμαι, ὁ λόγος οὐκ εὐκαταφρόνητος καὶ διὰ τοῦτο δεόμενος σαφοῦς διηγήσεως οὕτως ἐμοὶ δοκούσης ἔχειν. Ὥσπερ οὐ τὸ βρῶμα, ἀλλ’ ἡ συνείδησις τοῦ μετὰ διακρίσεως ἐσθίοντος κοινοῖ τὸν φαγόντα» ὁ» γὰρ «διακρινόμενος ἐὰν φάγῃ κατακέκριται, ὅτι οὐκ ἐκ πίςτεως», καὶ ὥσπερ οὐδὲν καθαρὸν οὐ παρ’ αὐτό ἐστι τῷ μεμιασμένῳ καὶ ἀπίστῳ, ἀλλὰ παρὰ τὸν μιασμὸν αὐτοῦ καὶ τὴν ἀπιστίαν, οὕτως τὸ ἁγιαζόμενον «διὰ λόγου θεοῦ καὶ ἐντεύξεως» οὐ τῷ ἰδίῳ λόγῳ ἁγιάζει τὸν χρώμενον. Εἰ γὰρ τοῦτο, ἡγίαζεν ἂν καὶ τὸν ἐσθίοντα «ἀναξίως» τοῦ κυρίου, καὶ οὐδεὶς ἂν διὰ τὸ βρῶμα τοῦτο ἀσθενὴς ἢ ἄρρωστος ἐγίνετο ἢ ἐκοιμᾶτο· τοιοῦτον γάρ τι ὁ Παῦλος παρέστησεν ἐν τῷ «διὰ τοῦτο ἐν ὑμῖν πολλοὶ ἀσθενεῖς καὶ ἄρρωστοι καὶ κοιμῶνται ἱκανοί». Καὶ ἐπὶ τοῦ ἄρτου τοίνυν τοῦ κυρίου ἡ ὠφέλεια τῷ χρωμένῳ ἐστίν, ἐπὰν ἀμιάντῳ τῷ νῷ καὶ καθαρᾷ τῇ συνειδήσει μεταλαμβάνῃ τοῦ ἄρτου. Οὕτω δὲ οὔτε ἐκ τοῦ μὴ φαγεῖν, παρ’ αὐτὸ τὸ μὴ φαγεῖν ἀπὸ τοῦ ἁγιασθέντος λόγῳ θεοῦ καὶ ἐντεύξει ἄρτου, «ὑστερούμεθα» ἀγαθοῦ τινος, οὔτε ἐκ τοῦ φαγεῖν «περισσεύομεν» ἀγαθῷ τινι. Τὸ γὰρ αἴτιον τῆς ὑστερήσεως ἡ κακία ἐστὶ καὶ τὰ ἁμαρτήματα, καὶ τὸ αἴτιον τῆς περιςσεύσεως ἡ δικαιοσύνη ἐστὶ καὶ τὰ κατορθώματα· ὡς τοιοῦτο εἶναι τὸ παρὰ τῷ Παύλῳ λεγόμενον ἐν τῷ «οὔτε ἐὰν φάγωμεν περισσεύομεν, οὔτε ἐὰν μὴ φάγωμεν ὑστερούμεθα». Εἰ δὲ πᾶν τὸ εἰσπορευόμενον εἰς τὸ στόμα εἰς τὴν κοιλίαν χωρεῖ καὶ εἰς ἀφεδρῶνα ἐκβάλλεται, καὶ τὸ ἁγιαζόμενον βρῶμα «διὰ λόγου θεοῦ καὶ ἐντεύξεως» κατ’ αὐτὸ μὲν τὸ ὑλικὸν εἰς τὴν κοιλίαν χωρεῖ καὶ εἰς ἀφεδρῶνα ἐκβάλλεται. Κατὰ δὲ τὴν ἐπιγενομένην αὐτῷ εὐχὴν «κατὰ τὴν ἀναλογίαν τῆς πίστεως» ὠφέλιμον γίνεται καὶ τῆς τοῦ νοῦ αἴτιον διαβλέψεως ὁρῶντος ἐπὶ τὸ ὠφελοῦν· καὶ οὐχ ἡ ὕλη τοῦ ἄρτου ἀλλ’ ὁ ἐπ’ αὐτῷ εἰρημένος λόγος ἐστὶν ὁ ὠφελῶν τὸν μὴ «ἀναξίως» τοῦ κυρίου ἐσθίοντα αὐτόν. Καὶ ταῦτα μὲν περὶ τοῦ τυπικοῦ καὶ συμβολικοῦ σώματος.

«ἐὰν γάρ τις ἐπιστρέψῃ πρὸς τὸν κύριον, περιαιρεῖται τὸ κάλυμμα· ὁ δὲ κύριος τὸ πνεῦμά ἐστιν.» Εἴποι δ’ ἄν τις κατὰ τὸν τόπον γενόμενος ὅτι, ὥσπερ οὐ τὸ εἰσερχόμενον εἰς τὸ στόμα κοινοῖ τὸν ἄνθρωπον, κἂν νομίζηται εἶναι ὑπὸ Ἰουδαίων κοινόν, οὕτως οὐ τὸ εἰσερχόμενον εἰς τὸ στόμα ἁγιάζει τὸν ἄνθρωπον, κἂν ὑπὸ τῶν ἀκεραιοτέρων νομίζηται ἁγιάζειν ὁ ὀνομαζόμενος ἄρτος τοῦ κυρίου. Καὶ ἔστιν, οἶμαι, ὁ λόγος οὐκ εὐκαταφρόνητος καὶ διὰ τοῦτο δεόμενος σαφοῦς διηγήσεως οὕτως ἐμοὶ δοκούσης ἔχειν. Ὥσπερ οὐ τὸ βρῶμα, ἀλλ’ ἡ συνείδησις τοῦ μετὰ διακρίσεως ἐσθίοντος κοινοῖ τὸν φαγόντα» ὁ» γὰρ «διακρινόμενος ἐὰν φάγῃ κατακέκριται, ὅτι οὐκ ἐκ πίςτεως», καὶ ὥσπερ οὐδὲν καθαρὸν οὐ παρ’ αὐτό ἐστι τῷ μεμιασμένῳ καὶ ἀπίστῳ, ἀλλὰ παρὰ τὸν μιασμὸν αὐτοῦ καὶ τὴν ἀπιστίαν, οὕτως τὸ ἁγιαζόμενον «διὰ λόγου θεοῦ καὶ ἐντεύξεως» οὐ τῷ ἰδίῳ λόγῳ ἁγιάζει τὸν χρώμενον. Εἰ γὰρ τοῦτο, ἡγίαζεν ἂν καὶ τὸν ἐσθίοντα «ἀναξίως» τοῦ κυρίου, καὶ οὐδεὶς ἂν διὰ τὸ βρῶμα τοῦτο ἀσθενὴς ἢ ἄρρωστος ἐγίνετο ἢ ἐκοιμᾶτο· τοιοῦτον γάρ τι ὁ Παῦλος παρέστησεν ἐν τῷ «διὰ τοῦτο ἐν ὑμῖν πολλοὶ ἀσθενεῖς καὶ ἄρρωστοι καὶ κοιμῶνται ἱκανοί». Καὶ ἐπὶ τοῦ ἄρτου τοίνυν τοῦ κυρίου ἡ ὠφέλεια τῷ χρωμένῳ ἐστίν, ἐπὰν ἀμιάντῳ τῷ νῷ καὶ καθαρᾷ τῇ συνειδήσει μεταλαμβάνῃ τοῦ ἄρτου. Οὕτω δὲ οὔτε ἐκ τοῦ μὴ φαγεῖν, παρ’ αὐτὸ τὸ μὴ φαγεῖν ἀπὸ τοῦ ἁγιασθέντος λόγῳ θεοῦ καὶ ἐντεύξει ἄρτου, «ὑστερούμεθα» ἀγαθοῦ τινος, οὔτε ἐκ τοῦ φαγεῖν «περισσεύομεν» ἀγαθῷ τινι. Τὸ γὰρ αἴτιον τῆς ὑστερήσεως ἡ κακία ἐστὶ καὶ τὰ ἁμαρτήματα, καὶ τὸ αἴτιον τῆς περιςσεύσεως ἡ δικαιοσύνη ἐστὶ καὶ τὰ κατορθώματα· ὡς τοιοῦτο εἶναι τὸ παρὰ τῷ Παύλῳ λεγόμενον ἐν τῷ «οὔτε ἐὰν φάγωμεν περισσεύομεν, οὔτε ἐὰν μὴ φάγωμεν ὑστερούμεθα». Εἰ δὲ πᾶν τὸ εἰσπορευόμενον εἰς τὸ στόμα εἰς τὴν κοιλίαν χωρεῖ καὶ εἰς ἀφεδρῶνα ἐκβάλλεται, καὶ τὸ ἁγιαζόμενον βρῶμα «διὰ λόγου θεοῦ καὶ ἐντεύξεως» κατ’ αὐτὸ μὲν τὸ ὑλικὸν εἰς τὴν κοιλίαν χωρεῖ καὶ εἰς ἀφεδρῶνα ἐκβάλλεται. Κατὰ δὲ τὴν ἐπιγενομένην αὐτῷ εὐχὴν «κατὰ τὴν ἀναλογίαν τῆς πίστεως» ὠφέλιμον γίνεται καὶ τῆς τοῦ νοῦ αἴτιον διαβλέψεως ὁρῶντος ἐπὶ τὸ ὠφελοῦν· καὶ οὐχ ἡ ὕλη τοῦ ἄρτου ἀλλ’ ὁ ἐπ’ αὐτῷ εἰρημένος λόγος ἐστὶν ὁ ὠφελῶν τὸν μὴ «ἀναξίως» τοῦ κυρίου ἐσθίοντα αὐτόν. Καὶ ταῦτα μὲν περὶ τοῦ τυπικοῦ καὶ συμβολικοῦ σώματος.

Πολλὰ δ’ ἂν καὶ περὶ αὐτοῦ λέγοιτο τοῦ λόγου, ὃς γέγονε «σὰρξ» καὶ «ἀληθινὴ βρῶσις», ἥντινα ὁ φαγὼν πάντως «ζήσεται εἰς τὸν αἰῶνα», οὐδενὸς δυναμένου φαύλου ἐσθίειν αὐτήν· εἰ γὰρ οἷόν τε ἦν ἔτι φαῦλον μένοντα ἐσθίειν τὸν γενόμενον σάρκα λόγον, ὄντα καὶ ἄρτον ζῶντα, οὐκ ἂν ἐγέγραπτο ὅτι «πᾶς ὁ φαγὼν τὸν ἄρτον τοῦτον ζήσεται εἰς τὸν αἰῶνα». Ἑξῆς τούτῳ ἴδωμεν πῶς τὰ ἐκπορευόμενα καὶ κοινοῦντα τὸν ἄνθρωπον οὐ παρὰ τὸ ἐκ τοῦ στόματος ἐκπορεύεσθαι κοινοῖ τὸν ἄνθρωπον, ἀλλὰ τὴν αἰτίαν ἔχει τῆς κοινώσεως ἐν τῇ καρδίᾳ, ὅτε ἐξέρχονται ἀπ’ αὐτῆς, πρὸ τῶν ἐκπορευομένων διὰ τοῦ στόματος, διαλογισμοὶ πονηροί, ὧν ἐν εἴδει εἰσὶ φόνοι, μοιχεῖαι, πορνεῖαι, κλοπαί, ψευδομαρτυρίαι, βλασφημίαι· ταῦτα γάρ ἐστι τὰ κοινοῦντα τὸν ἄνθρωπον, ὅτε ἐξέρχεται ἀπὸ τῆς καρδίας καὶ ἐξελθόντα ἀπ’ αὐτῆς διαπορεύεται διὰ τοῦ στόματος, ὡς εἰ ἔξω τῆς καρδίας μὴ ἐγίνετο ἀλλ’ αὐτοῦ που περὶ τὴν καρδίαν κατείχετο, οὐκ ἐπιτρεπόμενα διὰ τοῦ στόματος λαλεῖσθαι, τάχιστα ἂν ἠφάνιστο καὶ οὐκέτι ἄνθρωπος ἐκοινοῦτο. Πηγὴ οὖν καὶ ἀρχὴ πάσης ἁμαρτίας διαλογισμοὶ πονηροί· μὴ γὰρ ἐπικρατησάντων τούτων, οὔτε φόνοι οὔτε μοιχεῖαι οὔτ’ ἄλλο τι τῶν τοιούτων ἔσονται. Διὰ τοῦτο πάσῃ φυλακῇ τηρητέον ἑκάστῳ τὴν ἑαυτοῦ καρδίαν· καὶ γὰρ ἐν ἡμέρᾳ κρίσεως ἐλθὼν «ὁ κύριος» «φωτίσει τὰ κρυπτὰ τοῦ σκότους καὶ φανερώσει τὰς βουλὰς τῶν καρδιῶν», «μεταξὺ» πάντων «τῶν λογισμῶν» ἀνθρώπων «κατηγορούντων ἢ καὶ ἀπολογουμένων», ἡνίκα ἐὰν κυκλώσῃ αὐτοὺς τὰ διαβούλια ἑαυτῶν. Τοιοῦτοι δ’ εἰσὶν οἱ πονηροὶ διαλογισμοί, ὡς ἔσθ’ ὅτε καὶ τὰ δοκοῦντα ἀγαθὰ καί, ὅσον ἐπὶ τῇ κρίσει τῶν πολλῶν, ἐπαινετὰ ψεκτὰ ποιεῖν. Ἐὰν γοῦν ποιῶμεν «ἐλεημοσύνην» «ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων», ἐν τοῖς διαλογισμοῖς ἡμῶν σκοποῦντες «τὸ θεαθῆναι» τοῖς ἀνθρώποις φιλάνθρωποι καὶ ἐπὶ φιλανθρωπίᾳ δοξασθῆναι, ἀπέχομεν «τὸν» ἀπὸ τῶν ἀνθρώπων «μισθόν»· καὶ ἁπαξαπλῶς πᾶν τὸ γινόμενον μετὰ τοῦ ἐν τῷ πράττοντι συνειδότος ἐπὶ τῷ δοξασθῆναι «ὑπὸ τῶν ἀνθρώπων» οὐκ ἔχει τέλος ἀπὸ τοῦ βλέποντος «ἐν τῷ κρυπτῷ» καὶ ἀποδιδόντος τὸν μισθὸν τοῖς ἐν τῷ κρυπτῷ καθαροῖς.

Πολλὰ δ’ ἂν καὶ περὶ αὐτοῦ λέγοιτο τοῦ λόγου, ὃς γέγονε «σὰρξ» καὶ «ἀληθινὴ βρῶσις», ἥντινα ὁ φαγὼν πάντως «ζήσεται εἰς τὸν αἰῶνα», οὐδενὸς δυναμένου φαύλου ἐσθίειν αὐτήν· εἰ γὰρ οἷόν τε ἦν ἔτι φαῦλον μένοντα ἐσθίειν τὸν γενόμενον σάρκα λόγον, ὄντα καὶ ἄρτον ζῶντα, οὐκ ἂν ἐγέγραπτο ὅτι «πᾶς ὁ φαγὼν τὸν ἄρτον τοῦτον ζήσεται εἰς τὸν αἰῶνα». Ἑξῆς τούτῳ ἴδωμεν πῶς τὰ ἐκπορευόμενα καὶ κοινοῦντα τὸν ἄνθρωπον οὐ παρὰ τὸ ἐκ τοῦ στόματος ἐκπορεύεσθαι κοινοῖ τὸν ἄνθρωπον, ἀλλὰ τὴν αἰτίαν ἔχει τῆς κοινώσεως ἐν τῇ καρδίᾳ, ὅτε ἐξέρχονται ἀπ’ αὐτῆς, πρὸ τῶν ἐκπορευομένων διὰ τοῦ στόματος, διαλογισμοὶ πονηροί, ὧν ἐν εἴδει εἰσὶ φόνοι, μοιχεῖαι, πορνεῖαι, κλοπαί, ψευδομαρτυρίαι, βλασφημίαι· ταῦτα γάρ ἐστι τὰ κοινοῦντα τὸν ἄνθρωπον, ὅτε ἐξέρχεται ἀπὸ τῆς καρδίας καὶ ἐξελθόντα ἀπ’ αὐτῆς διαπορεύεται διὰ τοῦ στόματος, ὡς εἰ ἔξω τῆς καρδίας μὴ ἐγίνετο ἀλλ’ αὐτοῦ που περὶ τὴν καρδίαν κατείχετο, οὐκ ἐπιτρεπόμενα διὰ τοῦ στόματος λαλεῖσθαι, τάχιστα ἂν ἠφάνιστο καὶ οὐκέτι ἄνθρωπος ἐκοινοῦτο. Πηγὴ οὖν καὶ ἀρχὴ πάσης ἁμαρτίας διαλογισμοὶ πονηροί· μὴ γὰρ ἐπικρατησάντων τούτων, οὔτε φόνοι οὔτε μοιχεῖαι οὔτ’ ἄλλο τι τῶν τοιούτων ἔσονται. Διὰ τοῦτο πάσῃ φυλακῇ τηρητέον ἑκάστῳ τὴν ἑαυτοῦ καρδίαν· καὶ γὰρ ἐν ἡμέρᾳ κρίσεως ἐλθὼν «ὁ κύριος» «φωτίσει τὰ κρυπτὰ τοῦ σκότους καὶ φανερώσει τὰς βουλὰς τῶν καρδιῶν», «μεταξὺ» πάντων «τῶν λογισμῶν» ἀνθρώπων «κατηγορούντων ἢ καὶ ἀπολογουμένων», ἡνίκα ἐὰν κυκλώσῃ αὐτοὺς τὰ διαβούλια ἑαυτῶν. Τοιοῦτοι δ’ εἰσὶν οἱ πονηροὶ διαλογισμοί, ὡς ἔσθ’ ὅτε καὶ τὰ δοκοῦντα ἀγαθὰ καί, ὅσον ἐπὶ τῇ κρίσει τῶν πολλῶν, ἐπαινετὰ ψεκτὰ ποιεῖν. Ἐὰν γοῦν ποιῶμεν «ἐλεημοσύνην» «ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων», ἐν τοῖς διαλογισμοῖς ἡμῶν σκοποῦντες «τὸ θεαθῆναι» τοῖς ἀνθρώποις φιλάνθρωποι καὶ ἐπὶ φιλανθρωπίᾳ δοξασθῆναι, ἀπέχομεν «τὸν» ἀπὸ τῶν ἀνθρώπων «μισθόν»· καὶ ἁπαξαπλῶς πᾶν τὸ γινόμενον μετὰ τοῦ ἐν τῷ πράττοντι συνειδότος ἐπὶ τῷ δοξασθῆναι «ὑπὸ τῶν ἀνθρώπων» οὐκ ἔχει τέλος ἀπὸ τοῦ βλέποντος «ἐν τῷ κρυπτῷ» καὶ ἀποδιδόντος τὸν μισθὸν τοῖς ἐν τῷ κρυπτῷ καθαροῖς.

Οὕτως οὖν καὶ ἡ δοκοῦσα ἁγνεία, ἐὰν διαλογισμοὺς ἔχῃ τοὺς ἐπὶ κενοδοξίᾳ ἢ φιλοκερδίᾳ, καὶ ἡ νομιζομένη ἐκκλησιαστικὴ διδασκαλία, ἐὰν ἐν λόγῳ κολακείας ἀνελευθερία γίνηται ἢ προφάσει πλεονεξίας ἢ ζητοῦντός τινος τὴν ἀπὸ ἀνθρώπων ἐπὶ διδαςκαλίᾳ δόξαν, οὐκ ἔστι λελογισμένη ὑπὸ τῶν τεθέντων ἀπὸ τοῦ θεοῦ «ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ» πρῶτον ἀποστόλων, δεύτερον προφητῶν καὶ τρίτον διδασκάλων. Τὸ δ’ ὅμοιον ἐρεῖς καὶ ἐπὶ τοῦ ὀρεγομένου «ἐπισκοπῆς» διὰ τὴν παρὰ ἀνθρώποις δόξαν ἢ τὴν ἀπὸ ἀνθρώπων κολακείαν ἢ τὸν ἀπὸ τῶν προσιόντων τῷ λόγῳ πορισμὸν διδόντων προφάσει εὐσεβείας. Ὁ γοῦν τοιοῦτος ἐπίσκοπος οὐ «καλοῦ ἔργου ἐπιθυμεῖ» οὐδὲ δύναται εἶναι ἀνεπίληπτος οὐδὲ νηφάλιος οὐδὲ σώφρων, μεθύων ὑπὸ δόξης καὶ ἀκολάστως αὐτῆς ἐμφορούμενος. Τὸ δὲ αὐτὸ καὶ περὶ πρεσβυτέρων καὶ διακόνων ἐρεῖς. Ταῦτα δέ, εἰ καὶ δόξομέν τισιν ἐν παρεκβάσει εἰρηκέναι, ὅρα εἰ μὴ ἀναγκαίως λέλεκται διὰ τὸ πηγὴν εἶναι πάντων τῶν ἁμαρτημάτων τοὺς πονηροὺς διαλογισμούς, δυναμένους μολῦναι καὶ τά, εἰ χωρὶς αὐτῶν πράττοιντο, δικαιώσαντα ἂν τὸν ποιήσαντα. Τίνα μὲν οὖν τὰ κοινοῦντα, κατὰ δύναμιν ἡμῖν ἐξήτασται. Τὸ δὲ ἀνίπτοις χερσὶ φαγεῖν οὐ κοινοῖ τὸν ἄνθρωπον· ἀλλά, εἰ δεῖ τολμήσαντα εἰπεῖν, κοινοῖ τὸ ἀνίπτῳ καρδίᾳ ὁτιποτοῦν φαγεῖν, ὃ πέφυκε τὸ ἡγεμονικὸν ἡμῶν ἐσθίειν. Καὶ ἐξελθὼν ἐκεῖθεν ὁ Ἰησοῦς ἀνεχώρησεν εἰς τὰ μέρη Τύρου καὶ Σιδῶνος, καὶ ἰδοὺ γυνὴ Χαναναία [, 21. 22 []] . Πόθεν ἐκεῖθεν ἢ ἀπὸ γῆς Γενησαρέτ, περὶ ἧς προείρητο· «Καὶ διαπεράσαντες ἦλθον εἰς τὴν γῆν Γενησαρέτ»; Ἀνεχώρησε δὲ τάχα διὰ τὸ σκανδαλίζεσθαι τοὺς Φαρισαίους ἀκούσαντας ὅτι «οὐ τὸ εἰσερχόμενον, ἀλλὰ τὸ ἐκπορευόμενον κοινοῖ τὸν ἄνθρωπον». Ὅτι δὲ διὰ τοὺς ὑπονοουμένους ἐπιβουλεύειν, εἴ ποτε, ἀνεχώρησε, δῆλον ἐκ τοῦ «ἀκούσας δὲ ὅτι Ἰωάννης παρεδόθη ἀνεχώρησεν εἰς τὴν Γαλιλαίαν». Τάχα διὰ τοῦτο καὶ ὁ Μᾶρκος ἀναγράφων τὰ κατὰ τὸν τόπον φησὶν ὅτι «ἀναστὰς ἦλθεν εἰς τὰ ὅρια Τύρου. Καὶ εἰσελθὼν εἰς τὴν οἰκίαν οὐδένα ἠθέλησε γνῶναι»· [καὶ] εἰκὸς ὅτι τοὺς σκανδαλισθέντας ἐπὶ τῇ διδασκαλίᾳ αὐτοῦ Φαρισαίους περιίστατο, περιμένων τὸν ἐπιτηδειότερον εἰς τὸ παθεῖν καὶ καλῶς ὡρισμένον καιρόν. Εἴποι δ’ ἄν τις ὅτι Τύρος καὶ Σιδὼν ἀντὶ τῶν ἐθνῶν λέλεκται· ἀναχωρήσας οὖν ἀπὸ τοῦ Ἰσραὴλ εἰς τὰ μέρη τῶν ἐθνῶν παραγίνεται.

Οὕτως οὖν καὶ ἡ δοκοῦσα ἁγνεία, ἐὰν διαλογισμοὺς ἔχῃ τοὺς ἐπὶ κενοδοξίᾳ ἢ φιλοκερδίᾳ, καὶ ἡ νομιζομένη ἐκκλησιαστικὴ διδασκαλία, ἐὰν ἐν λόγῳ κολακείας ἀνελευθερία γίνηται ἢ προφάσει πλεονεξίας ἢ ζητοῦντός τινος τὴν ἀπὸ ἀνθρώπων ἐπὶ διδαςκαλίᾳ δόξαν, οὐκ ἔστι λελογισμένη ὑπὸ τῶν τεθέντων ἀπὸ τοῦ θεοῦ «ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ» πρῶτον ἀποστόλων, δεύτερον προφητῶν καὶ τρίτον διδασκάλων. Τὸ δ’ ὅμοιον ἐρεῖς καὶ ἐπὶ τοῦ ὀρεγομένου «ἐπισκοπῆς» διὰ τὴν παρὰ ἀνθρώποις δόξαν ἢ τὴν ἀπὸ ἀνθρώπων κολακείαν ἢ τὸν ἀπὸ τῶν προσιόντων τῷ λόγῳ πορισμὸν διδόντων προφάσει εὐσεβείας. Ὁ γοῦν τοιοῦτος ἐπίσκοπος οὐ «καλοῦ ἔργου ἐπιθυμεῖ» οὐδὲ δύναται εἶναι ἀνεπίληπτος οὐδὲ νηφάλιος οὐδὲ σώφρων, μεθύων ὑπὸ δόξης καὶ ἀκολάστως αὐτῆς ἐμφορούμενος. Τὸ δὲ αὐτὸ καὶ περὶ πρεσβυτέρων καὶ διακόνων ἐρεῖς. Ταῦτα δέ, εἰ καὶ δόξομέν τισιν ἐν παρεκβάσει εἰρηκέναι, ὅρα εἰ μὴ ἀναγκαίως λέλεκται διὰ τὸ πηγὴν εἶναι πάντων τῶν ἁμαρτημάτων τοὺς πονηροὺς διαλογισμούς, δυναμένους μολῦναι καὶ τά, εἰ χωρὶς αὐτῶν πράττοιντο, δικαιώσαντα ἂν τὸν ποιήσαντα. Τίνα μὲν οὖν τὰ κοινοῦντα, κατὰ δύναμιν ἡμῖν ἐξήτασται. Τὸ δὲ ἀνίπτοις χερσὶ φαγεῖν οὐ κοινοῖ τὸν ἄνθρωπον· ἀλλά, εἰ δεῖ τολμήσαντα εἰπεῖν, κοινοῖ τὸ ἀνίπτῳ καρδίᾳ ὁτιποτοῦν φαγεῖν, ὃ πέφυκε τὸ ἡγεμονικὸν ἡμῶν ἐσθίειν. Καὶ ἐξελθὼν ἐκεῖθεν ὁ Ἰησοῦς ἀνεχώρησεν εἰς τὰ μέρη Τύρου καὶ Σιδῶνος, καὶ ἰδοὺ γυνὴ Χαναναία [, 21. 22 []] . Πόθεν ἐκεῖθεν ἢ ἀπὸ γῆς Γενησαρέτ, περὶ ἧς προείρητο· «Καὶ διαπεράσαντες ἦλθον εἰς τὴν γῆν Γενησαρέτ»; Ἀνεχώρησε δὲ τάχα διὰ τὸ σκανδαλίζεσθαι τοὺς Φαρισαίους ἀκούσαντας ὅτι «οὐ τὸ εἰσερχόμενον, ἀλλὰ τὸ ἐκπορευόμενον κοινοῖ τὸν ἄνθρωπον». Ὅτι δὲ διὰ τοὺς ὑπονοουμένους ἐπιβουλεύειν, εἴ ποτε, ἀνεχώρησε, δῆλον ἐκ τοῦ «ἀκούσας δὲ ὅτι Ἰωάννης παρεδόθη ἀνεχώρησεν εἰς τὴν Γαλιλαίαν». Τάχα διὰ τοῦτο καὶ ὁ Μᾶρκος ἀναγράφων τὰ κατὰ τὸν τόπον φησὶν ὅτι «ἀναστὰς ἦλθεν εἰς τὰ ὅρια Τύρου. Καὶ εἰσελθὼν εἰς τὴν οἰκίαν οὐδένα ἠθέλησε γνῶναι»· [καὶ] εἰκὸς ὅτι τοὺς σκανδαλισθέντας ἐπὶ τῇ διδασκαλίᾳ αὐτοῦ Φαρισαίους περιίστατο, περιμένων τὸν ἐπιτηδειότερον εἰς τὸ παθεῖν καὶ καλῶς ὡρισμένον καιρόν. Εἴποι δ’ ἄν τις ὅτι Τύρος καὶ Σιδὼν ἀντὶ τῶν ἐθνῶν λέλεκται· ἀναχωρήσας οὖν ἀπὸ τοῦ Ἰσραὴλ εἰς τὰ μέρη τῶν ἐθνῶν παραγίνεται.

Τύρος μὲν οὖν παρ’ Ἑβραίοις ὀνομαζομένη μεταλαμβάνεται Σόρ, ἥτις ἑρμηνεύεται συνοχή· Σιδὼν δὲ οὕτως καὶ παρ’ Ἑβραίοις ὀνομαζομένη μεταλαμβάνεται εἰς τὸ θηρῶντες. Ἐν δὲ τοῖς ἔθνεσι καὶ οἱ θηρῶντές εἰσιν αἱ πονηραὶ δυνάμεις, καὶ πολλὴ συνοχὴ παρ’ αὐτοῖς ἡ ἐν τῇ κακίᾳ καὶ τοῖς πάθεσιν. Ἐξελθὼν οὖν ἀπὸ τῆς Γενησαρὲτ ὁ Ἰησοῦς ἀνεχώρησε μὲν ἀπὸ τοῦ Ἰσραήλ, ἦλθε δὲ οὐκ εἰς Τύρον καὶ Σιδῶνα ἀλλ’ εἰς τὰ μέρη Τύρου καὶ Σιδῶνος, τῷ ἐκ μέρους νῦν πιστεύειν τοὺς ἀπὸ τῶν ἐθνῶν, ὡς εἰ εἰς πᾶσαν Τύρον καὶ Σιδῶνα ἐπεδήμησεν, οὐδεὶς ἄπιστος ἐν αὐτῇ κατελείφθη. Κατὰ δὲ τὸν Μᾶρκον «ἀναστὰς ὁ Ἰησοῦς ἦλθεν εἰς τὰ ὅρια Τύρου», τῆς συνοχῆς τῶν ἐθνῶν, ἵνα καὶ ἀπὸ τῶν ὁρίων ἐκείνων οἱ πιστεύοντες σωθῆναι δυνηθῶσιν, ἐπὰν ἐξέλθωσιν αὐτά. Πρόσχες γὰρ τῷ καὶ ἰδοὺ γυνὴ Χαναναία ἀπὸ τῶν ὁρίων ἐκείνων ἐξελθοῦσα ἔκραξε λέγουσα· ἐλέησόν με, [κύριε] υἱὲ Δαυίδ· ἡ θυγάτηρ μου δεινῶς δαιμονίζεται.» Καὶ οἶμαι ὅτι οὐκ ἂν μὴ ἐξελθοῦσα ἀπὸ τῶν ὁρίων ἐκείνων κράζειν πρὸς Ἰησοῦν ἐδύνατο ἀπὸ μεγάλης, ὡς ἐμαρτυρήθη, πίστεως. Καὶ «κατὰ τὴν ἀναλογίαν γε τῆς πίστεως» ἐξέρχεταί τις ἀπὸ τῶν ἐν τοῖς ἔθνεσιν ὁρίων, ἃ «ὅτε διεμέριζεν ἔθνη ὁ ὕψιστος, ἔστησε κατὰ ἀριθμὸν υἱῶν Ἰσραὴλ» καὶ τὴν ἐπὶ πλεῖον φορὰν αὐτῶν ἐκώλυσεν. Ἐνταῦθα μὲν οὖν ὅρια εἴρηταί τινα Τύρου καὶ Σιδῶνος, ἐν δὲ τῇ Ἐξόδῳ ὅρια τοῦ Φαραώ, ἐν οἷς, φασί, γίνονται αἱ κατὰ τῶν Αἰγυπτίων μάστιγες. Καὶ νομιστέον γε ἕκαστον ἡμῶν ἁμαρτάνοντα μὲν ἐν τοῖς ὁρίοις εἶναι Τύρου ἢ Σιδῶνος ἢ Φαραὼ καὶ τῆς Αἰγύπτου ἤ τινος τῶν ἔξω τῆς τοῦ θεοῦ κληροδοσίας, μεταβάλλοντα δὲ ἀπὸ τῆς κακίας εἰς ἀρετὴν ἐξέρχεσθαι μὲν ἀπὸ τῶν κατὰ τὰ φαῦλα ὁρίων, φθάνειν δὲ ἐπὶ τὰ ὅρια τῆς μερίδος τοῦ θεοῦ, καὶ ἐν τούτοις οὔσης διαφορᾶς, ἥτις φανεῖται τοῖς τὰ τοῦ μερισμοῦ καὶ τῆς κληροδοσίας τοῦ Ἰσραὴλ δυναμένοις ἀνάλογον τῷ πνευματικῷ συνιστάναι νόμῳ. Πρόσχες δὲ καὶ τῇ οἱονεὶ ἀπαντήσει γενομένῃ τοῦ Ἰησοῦ πρὸς τὴν Χαναναίαν γυναῖκα· ὁ μὲν γὰρ ἔρχεται ὡς ἐπὶ τὰ μέρη Τύρου καὶ Σιδῶνος, ἡ δὲ ἐξελθοῦσα τῶν ὁρίων ἐκείνων κέκραγε λέγουσα· ἐλέησόν με, κύριε υἱὲ Δαυίδ. Χαναναία δὲ ἦν ἡ γυνή, ὅπερ μεταλαμβάνεται εἰς τὸ ἡτοιμασμένη ταπεινώσει.

Τύρος μὲν οὖν παρ’ Ἑβραίοις ὀνομαζομένη μεταλαμβάνεται Σόρ, ἥτις ἑρμηνεύεται συνοχή· Σιδὼν δὲ οὕτως καὶ παρ’ Ἑβραίοις ὀνομαζομένη μεταλαμβάνεται εἰς τὸ θηρῶντες. Ἐν δὲ τοῖς ἔθνεσι καὶ οἱ θηρῶντές εἰσιν αἱ πονηραὶ δυνάμεις, καὶ πολλὴ συνοχὴ παρ’ αὐτοῖς ἡ ἐν τῇ κακίᾳ καὶ τοῖς πάθεσιν. Ἐξελθὼν οὖν ἀπὸ τῆς Γενησαρὲτ ὁ Ἰησοῦς ἀνεχώρησε μὲν ἀπὸ τοῦ Ἰσραήλ, ἦλθε δὲ οὐκ εἰς Τύρον καὶ Σιδῶνα ἀλλ’ εἰς τὰ μέρη Τύρου καὶ Σιδῶνος, τῷ ἐκ μέρους νῦν πιστεύειν τοὺς ἀπὸ τῶν ἐθνῶν, ὡς εἰ εἰς πᾶσαν Τύρον καὶ Σιδῶνα ἐπεδήμησεν, οὐδεὶς ἄπιστος ἐν αὐτῇ κατελείφθη. Κατὰ δὲ τὸν Μᾶρκον «ἀναστὰς ὁ Ἰησοῦς ἦλθεν εἰς τὰ ὅρια Τύρου», τῆς συνοχῆς τῶν ἐθνῶν, ἵνα καὶ ἀπὸ τῶν ὁρίων ἐκείνων οἱ πιστεύοντες σωθῆναι δυνηθῶσιν, ἐπὰν ἐξέλθωσιν αὐτά. Πρόσχες γὰρ τῷ καὶ ἰδοὺ γυνὴ Χαναναία ἀπὸ τῶν ὁρίων ἐκείνων ἐξελθοῦσα ἔκραξε λέγουσα· ἐλέησόν με, [κύριε] υἱὲ Δαυίδ· ἡ θυγάτηρ μου δεινῶς δαιμονίζεται.» Καὶ οἶμαι ὅτι οὐκ ἂν μὴ ἐξελθοῦσα ἀπὸ τῶν ὁρίων ἐκείνων κράζειν πρὸς Ἰησοῦν ἐδύνατο ἀπὸ μεγάλης, ὡς ἐμαρτυρήθη, πίστεως. Καὶ «κατὰ τὴν ἀναλογίαν γε τῆς πίστεως» ἐξέρχεταί τις ἀπὸ τῶν ἐν τοῖς ἔθνεσιν ὁρίων, ἃ «ὅτε διεμέριζεν ἔθνη ὁ ὕψιστος, ἔστησε κατὰ ἀριθμὸν υἱῶν Ἰσραὴλ» καὶ τὴν ἐπὶ πλεῖον φορὰν αὐτῶν ἐκώλυσεν. Ἐνταῦθα μὲν οὖν ὅρια εἴρηταί τινα Τύρου καὶ Σιδῶνος, ἐν δὲ τῇ Ἐξόδῳ ὅρια τοῦ Φαραώ, ἐν οἷς, φασί, γίνονται αἱ κατὰ τῶν Αἰγυπτίων μάστιγες. Καὶ νομιστέον γε ἕκαστον ἡμῶν ἁμαρτάνοντα μὲν ἐν τοῖς ὁρίοις εἶναι Τύρου ἢ Σιδῶνος ἢ Φαραὼ καὶ τῆς Αἰγύπτου ἤ τινος τῶν ἔξω τῆς τοῦ θεοῦ κληροδοσίας, μεταβάλλοντα δὲ ἀπὸ τῆς κακίας εἰς ἀρετὴν ἐξέρχεσθαι μὲν ἀπὸ τῶν κατὰ τὰ φαῦλα ὁρίων, φθάνειν δὲ ἐπὶ τὰ ὅρια τῆς μερίδος τοῦ θεοῦ, καὶ ἐν τούτοις οὔσης διαφορᾶς, ἥτις φανεῖται τοῖς τὰ τοῦ μερισμοῦ καὶ τῆς κληροδοσίας τοῦ Ἰσραὴλ δυναμένοις ἀνάλογον τῷ πνευματικῷ συνιστάναι νόμῳ. Πρόσχες δὲ καὶ τῇ οἱονεὶ ἀπαντήσει γενομένῃ τοῦ Ἰησοῦ πρὸς τὴν Χαναναίαν γυναῖκα· ὁ μὲν γὰρ ἔρχεται ὡς ἐπὶ τὰ μέρη Τύρου καὶ Σιδῶνος, ἡ δὲ ἐξελθοῦσα τῶν ὁρίων ἐκείνων κέκραγε λέγουσα· ἐλέησόν με, κύριε υἱὲ Δαυίδ. Χαναναία δὲ ἦν ἡ γυνή, ὅπερ μεταλαμβάνεται εἰς τὸ ἡτοιμασμένη ταπεινώσει.

Οἱ μὲν δίκαιοι ἡτοιμασμένοι εἰσὶν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν καὶ τῇ ἐν τῇ βασιλείᾳ τοῦ θεοῦ ὑψώσει· οἱ δὲ ἁμαρτωλοὶ ἡτοιμασμένοι ταπεινώσει τῆς ἐν αὑτοῖς κακίας καὶ τῶν κατ’ αὐτὴν πράξεων ἑτοιμαζόντων αὑτοὺς αὐτῇκαὶ τῆς βασιλευούσης «ἐν τῷ θνητῷ αὐτῶν σώματι» ἁμαρτίας. Πλὴν ἡ Χαναναία ἐξελθοῦσα ἀπὸ τῶν ὁρίων ἐκείνων ἐξῄει ἀπὸ τοῦ ἡτοιμάσθαι τῇ ταπεινώσει, κεκραγυῖα καὶ λέγουσα· «ἐλέησόν με, κύριε υἱὲ Δαυίδ.» Συνάγαγε δὲ ἀπὸ τῶν εὐαγγελίων, τίνες μὲν αὐτὸν καλοῦσιν υἱὸν Δαυίδ, ὡς αὕτη καὶ οἱ ἐν Ἱεριχοῖ τυφλοί, τίνες δὲ υἱὸν θεοῦ καὶ ἤτοι χωρὶς τῆς ἀληθῶς προσθήκης, ὡς οἱ δαιμονιζόμενοι λέγοντες· «Τί ἡμῖν καὶ σοί, υἱὲ τοῦ θεοῦ», τίνες δὲ μετὰ τῆς ἀληθῶς προσθήκης, ὡς οἱ ἐν τῷ πλοίῳ προσκυνοῦντες, «ἀληθῶς θεοῦ υἱὸς εἶ» λέγοντες αὐτῷ. Καὶ γὰρ χρήσιμος, οἶμαι, ἔσται σοι ἡ τούτων συναγωγὴ πρὸς τὸ ἰδεῖν τὴν διαφορὰν τῶν προσιόντων, τίνες μὲν οἱονεὶ τῷ γενομένῳ «ἐκ σπέρματος Δαυὶδ κατὰ σάρκα» προσίασι, τίνες δὲ τῷ ὁρισθέντι υἱῷ θεοῦ «ἐν δυνάμει κατὰ πνεῦμα ἁγιωσύνης», καὶ τούτων τίνες μὲν μετὰ τοῦ ἀληθῶς, τίνες δὲ χωρὶς τούτου. Εἶτα πρόσχες ὅτι ἡ Χαναναία μὲν οὐ περὶ υἱοῦ, ὃν οὐδὲ τὴν ἀρχὴν γεγεννηκέναι φαίνεται, ἀλλὰ περὶ θυγατρὸς παρακαλεῖ δεινῶς δαιμονιζομένης, ἄλλη δὲ μήτηρ υἱὸν ἐκκομιζόμενον νεκρὸν ἀπολαμβάνει ζῶντα. Καὶ πάλιν ὁ μὲν ἀρχισυνάγωγος περὶ δωδεκαετοῦς θυγατρὸς ἀξιοῖ ὡς ἀποτεθνηκυίας, ὁ δὲ βασιλικὸς περὶ υἱοῦ ὡς ἔτι νοσοῦντος καὶ ἀποθνῄσκειν μέλλοντος. Δαιμονῶσα τοίνυν θυγάτηρ καὶ υἱὸς νεκρὸς δύο ἦσαν μητέρων, καὶ τεθνηκυῖα θυγάτηρ καὶ υἱὸς πρὸς θάνατον ἀσθενῶν τῶν δύο πατέρων, ὧν ὁ μὲν ἀρχισυνάγωγος, ὁ δὲ βασιλικὸς ἦν. Ἔχειν δὲ ταῦτα πείθομαι λόγους περὶ γενῶν ἐν ψυχαῖς διαφόρων, ἅστινας ὁ Ἰησοῦς ζωοποιῶν ἰᾶται. Καὶ πάντα δέ, ὅσα θεραπεύει ἐν τῷ λαῷ, μάλιστα ὑπὸ τῶν εὐαγγελιστῶν ἀναγεγραμμένα γέγονε μὲν τότε, ἵνα οἱ μὴ ἄλλως πιστεύοντες, ἐὰν μὴ ἴδωσι «σημεῖα καὶ τέρατα», πιστεύσωσι· σύμβολα δὲ ἦν τὰ τότε τῶν ἀεὶ ὑπὸ τῆς δυνάμεως Ἰησοῦ ἐπιτελουμένων. Οὐκ ἔστι γὰρ ὅτε ἕκαστον τῶν γεγραμμένων ὑπὸ τῆς δυνάμεως Ἰησοῦ κατὰ τὴν ἑκάστου ἀξίαν οὐ γίνεται.

Οἱ μὲν δίκαιοι ἡτοιμασμένοι εἰσὶν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν καὶ τῇ ἐν τῇ βασιλείᾳ τοῦ θεοῦ ὑψώσει· οἱ δὲ ἁμαρτωλοὶ ἡτοιμασμένοι ταπεινώσει τῆς ἐν αὑτοῖς κακίας καὶ τῶν κατ’ αὐτὴν πράξεων ἑτοιμαζόντων αὑτοὺς αὐτῇκαὶ τῆς βασιλευούσης «ἐν τῷ θνητῷ αὐτῶν σώματι» ἁμαρτίας. Πλὴν ἡ Χαναναία ἐξελθοῦσα ἀπὸ τῶν ὁρίων ἐκείνων ἐξῄει ἀπὸ τοῦ ἡτοιμάσθαι τῇ ταπεινώσει, κεκραγυῖα καὶ λέγουσα· «ἐλέησόν με, κύριε υἱὲ Δαυίδ.» Συνάγαγε δὲ ἀπὸ τῶν εὐαγγελίων, τίνες μὲν αὐτὸν καλοῦσιν υἱὸν Δαυίδ, ὡς αὕτη καὶ οἱ ἐν Ἱεριχοῖ τυφλοί, τίνες δὲ υἱὸν θεοῦ καὶ ἤτοι χωρὶς τῆς ἀληθῶς προσθήκης, ὡς οἱ δαιμονιζόμενοι λέγοντες· «Τί ἡμῖν καὶ σοί, υἱὲ τοῦ θεοῦ», τίνες δὲ μετὰ τῆς ἀληθῶς προσθήκης, ὡς οἱ ἐν τῷ πλοίῳ προσκυνοῦντες, «ἀληθῶς θεοῦ υἱὸς εἶ» λέγοντες αὐτῷ. Καὶ γὰρ χρήσιμος, οἶμαι, ἔσται σοι ἡ τούτων συναγωγὴ πρὸς τὸ ἰδεῖν τὴν διαφορὰν τῶν προσιόντων, τίνες μὲν οἱονεὶ τῷ γενομένῳ «ἐκ σπέρματος Δαυὶδ κατὰ σάρκα» προσίασι, τίνες δὲ τῷ ὁρισθέντι υἱῷ θεοῦ «ἐν δυνάμει κατὰ πνεῦμα ἁγιωσύνης», καὶ τούτων τίνες μὲν μετὰ τοῦ ἀληθῶς, τίνες δὲ χωρὶς τούτου. Εἶτα πρόσχες ὅτι ἡ Χαναναία μὲν οὐ περὶ υἱοῦ, ὃν οὐδὲ τὴν ἀρχὴν γεγεννηκέναι φαίνεται, ἀλλὰ περὶ θυγατρὸς παρακαλεῖ δεινῶς δαιμονιζομένης, ἄλλη δὲ μήτηρ υἱὸν ἐκκομιζόμενον νεκρὸν ἀπολαμβάνει ζῶντα. Καὶ πάλιν ὁ μὲν ἀρχισυνάγωγος περὶ δωδεκαετοῦς θυγατρὸς ἀξιοῖ ὡς ἀποτεθνηκυίας, ὁ δὲ βασιλικὸς περὶ υἱοῦ ὡς ἔτι νοσοῦντος καὶ ἀποθνῄσκειν μέλλοντος. Δαιμονῶσα τοίνυν θυγάτηρ καὶ υἱὸς νεκρὸς δύο ἦσαν μητέρων, καὶ τεθνηκυῖα θυγάτηρ καὶ υἱὸς πρὸς θάνατον ἀσθενῶν τῶν δύο πατέρων, ὧν ὁ μὲν ἀρχισυνάγωγος, ὁ δὲ βασιλικὸς ἦν. Ἔχειν δὲ ταῦτα πείθομαι λόγους περὶ γενῶν ἐν ψυχαῖς διαφόρων, ἅστινας ὁ Ἰησοῦς ζωοποιῶν ἰᾶται. Καὶ πάντα δέ, ὅσα θεραπεύει ἐν τῷ λαῷ, μάλιστα ὑπὸ τῶν εὐαγγελιστῶν ἀναγεγραμμένα γέγονε μὲν τότε, ἵνα οἱ μὴ ἄλλως πιστεύοντες, ἐὰν μὴ ἴδωσι «σημεῖα καὶ τέρατα», πιστεύσωσι· σύμβολα δὲ ἦν τὰ τότε τῶν ἀεὶ ὑπὸ τῆς δυνάμεως Ἰησοῦ ἐπιτελουμένων. Οὐκ ἔστι γὰρ ὅτε ἕκαστον τῶν γεγραμμένων ὑπὸ τῆς δυνάμεως Ἰησοῦ κατὰ τὴν ἑκάστου ἀξίαν οὐ γίνεται.

Γένους μὲν οὖν χάριν ἡ Χαναναία οὐδὲ ἀποκρίσεως ἀξία ἦν τῆς ἀπὸ Ἰησοῦ τυχεῖν, ὁμολογοῦντος οὐκ ἐπ’ ἄλλο τι ἀπεστάλθαι παρὰ τοῦ πατρὸς ἢ πρὸς τὰ πρόβατα τὰ ἀπολωλότα οἴκου Ἰσραήλ, γένος ψυχῶν διορατικῶν ἀπολωλός. Προαιρέσεως δὲ ἕνεκα καὶ τοῦ προσκεκυνηκέναι Ἰησοῦ υἱῷ τοῦ θεοῦ ἀποκρίσεως τυγχάνει, ἐλεγχούσης αὐτῆς τὴν δυσγένειαν καὶ τὴν ἀξίαν αὐτῆς παριστάσης, ὅτι ψιχίων ὡς κυνίδιον καὶ οὐκ ἄρτων ἦν ἀξία. Ὡς δὲ ἐπιτείνασα τὴν προαίρεσιν καὶ παραδεξαμένη τὸν Ἰησοῦ λόγον ἐπιδικάζεται, κἂν ὡς κυνίδιον τυχεῖν ψιχίων, καὶ ὁμολογεῖ κυρίους τοὺς εὐγενεστέρους, τότε τυγχάνει ἀποκρίσεως δευτέρας μαρτυρούσης αὐτῆς τῇ πίστει ὡς μεγάλῃ καὶ ἐπαγγελλομένης ἔσεσθαι αὐτῇ ὃ βούλεται. Ἀνάλογον δ’ οἶμαι τῇ «ἄνω Ἱερουσαλὴμ» ἐλευθέρᾳ, μητρὶ Παύλου καὶ τῶν παραπλησίων αὐτῷ, δεήσει νοῆσαι τὴν Χαναναίαν, μητέρα τῆς δεινῶς δαιμονιζομένης, σύμβολον τυγχάνουσαν μητρὸς τοιᾶσδε ψυχῆς. Καὶ ἐπίστησον εἰ μὴ εὔλογόν ἐστιν εἶναι καὶ πολλοὺς πατέρας καὶ πολλὰς μητέρας, ἀνάλογον τοῖς πατράσιν Ἀβραάμ, πρὸς οὓς ἀπῄει ὁ πατριάρχης, καὶ τῇ Ἱερουσαλὴμ μητρί, ὡς Παῦλός φησι περὶ ἑαυτοῦ καὶ τῶν ὁμοίων αὐτῷ. Εἰκὸς δὲ ἐξεληλυθυῖαν ταύτην, ἧς σύμβολον ἡ Χαναναία, ἀπὸ τῶν ὁρίων Τύρου καὶ Σιδῶνος, ὧν τύποι ἦσαν οἱ ἐπὶ γῆς τόποι, προσεληλυθυῖαν τῷ σωτῆρι ἠξιωκέναι αὐτὸν καὶ ἔτι νῦν ἀξιοῦν λέγουσαν· ἐλέησόν με, κύριε υἱὲ Δαυίδ· ἡ θυγάτηρ μου δεινῶς δαιμονίζεται. Εἶτα ὁ καὶ τοῖς ἔξωθεν καὶ τοῖς μαθηταῖς, ὅτε δεῖ, ἀποκρινόμενος εἶπε τὸ οὐκ ἀπεστάλην, διδάσκων ὅτι εἰσί τινες προηγούμεναι ψυχαὶ νοεραὶ καὶ διορατικαὶ ἀπολωλυῖαι, τροπικῶς λεγόμεναι πρόβατα οἴκου Ἰσραήλ, ἅπερ, οἶμαι, οἱ ἁπλούστεροι ἐπὶ τοῦ «κατὰ σάρκα» Ἰσραὴλ νομίζοντες λελέχθαι, ἀναγκαίως προσήσονται ὅτι ὁ σωτὴρ ἡμῶν ἀπεστάλη ὑπὸ τοῦ πατρὸς οὐχὶ πρὸς ἄλλους ἢ τοὺς Ἰουδαίους ἐκείνους ἀπολωλότας. Ἡμεῖς δὲ οἱ εὐχόμενοι ἐξ ἀληθείας λέγειν· «Εἰ καὶ Χριστόν ποτε κατὰ σάρκα ἐγνώκαμεν, ἀλλὰ νῦν οὐκέτι γινώσκομεν», ἴσμεν τοῦ λόγου προηγούμενον εἶναι ἔργον σῴζειν τοὺς συνετωτέρους· οἰκειότεροι γὰρ οὗτοι παρὰ τοὺς ἀμβλυτέρους αὐτῷ τυγχάνουσιν.

Γένους μὲν οὖν χάριν ἡ Χαναναία οὐδὲ ἀποκρίσεως ἀξία ἦν τῆς ἀπὸ Ἰησοῦ τυχεῖν, ὁμολογοῦντος οὐκ ἐπ’ ἄλλο τι ἀπεστάλθαι παρὰ τοῦ πατρὸς ἢ πρὸς τὰ πρόβατα τὰ ἀπολωλότα οἴκου Ἰσραήλ, γένος ψυχῶν διορατικῶν ἀπολωλός. Προαιρέσεως δὲ ἕνεκα καὶ τοῦ προσκεκυνηκέναι Ἰησοῦ υἱῷ τοῦ θεοῦ ἀποκρίσεως τυγχάνει, ἐλεγχούσης αὐτῆς τὴν δυσγένειαν καὶ τὴν ἀξίαν αὐτῆς παριστάσης, ὅτι ψιχίων ὡς κυνίδιον καὶ οὐκ ἄρτων ἦν ἀξία. Ὡς δὲ ἐπιτείνασα τὴν προαίρεσιν καὶ παραδεξαμένη τὸν Ἰησοῦ λόγον ἐπιδικάζεται, κἂν ὡς κυνίδιον τυχεῖν ψιχίων, καὶ ὁμολογεῖ κυρίους τοὺς εὐγενεστέρους, τότε τυγχάνει ἀποκρίσεως δευτέρας μαρτυρούσης αὐτῆς τῇ πίστει ὡς μεγάλῃ καὶ ἐπαγγελλομένης ἔσεσθαι αὐτῇ ὃ βούλεται. Ἀνάλογον δ’ οἶμαι τῇ «ἄνω Ἱερουσαλὴμ» ἐλευθέρᾳ, μητρὶ Παύλου καὶ τῶν παραπλησίων αὐτῷ, δεήσει νοῆσαι τὴν Χαναναίαν, μητέρα τῆς δεινῶς δαιμονιζομένης, σύμβολον τυγχάνουσαν μητρὸς τοιᾶσδε ψυχῆς. Καὶ ἐπίστησον εἰ μὴ εὔλογόν ἐστιν εἶναι καὶ πολλοὺς πατέρας καὶ πολλὰς μητέρας, ἀνάλογον τοῖς πατράσιν Ἀβραάμ, πρὸς οὓς ἀπῄει ὁ πατριάρχης, καὶ τῇ Ἱερουσαλὴμ μητρί, ὡς Παῦλός φησι περὶ ἑαυτοῦ καὶ τῶν ὁμοίων αὐτῷ. Εἰκὸς δὲ ἐξεληλυθυῖαν ταύτην, ἧς σύμβολον ἡ Χαναναία, ἀπὸ τῶν ὁρίων Τύρου καὶ Σιδῶνος, ὧν τύποι ἦσαν οἱ ἐπὶ γῆς τόποι, προσεληλυθυῖαν τῷ σωτῆρι ἠξιωκέναι αὐτὸν καὶ ἔτι νῦν ἀξιοῦν λέγουσαν· ἐλέησόν με, κύριε υἱὲ Δαυίδ· ἡ θυγάτηρ μου δεινῶς δαιμονίζεται. Εἶτα ὁ καὶ τοῖς ἔξωθεν καὶ τοῖς μαθηταῖς, ὅτε δεῖ, ἀποκρινόμενος εἶπε τὸ οὐκ ἀπεστάλην, διδάσκων ὅτι εἰσί τινες προηγούμεναι ψυχαὶ νοεραὶ καὶ διορατικαὶ ἀπολωλυῖαι, τροπικῶς λεγόμεναι πρόβατα οἴκου Ἰσραήλ, ἅπερ, οἶμαι, οἱ ἁπλούστεροι ἐπὶ τοῦ «κατὰ σάρκα» Ἰσραὴλ νομίζοντες λελέχθαι, ἀναγκαίως προσήσονται ὅτι ὁ σωτὴρ ἡμῶν ἀπεστάλη ὑπὸ τοῦ πατρὸς οὐχὶ πρὸς ἄλλους ἢ τοὺς Ἰουδαίους ἐκείνους ἀπολωλότας. Ἡμεῖς δὲ οἱ εὐχόμενοι ἐξ ἀληθείας λέγειν· «Εἰ καὶ Χριστόν ποτε κατὰ σάρκα ἐγνώκαμεν, ἀλλὰ νῦν οὐκέτι γινώσκομεν», ἴσμεν τοῦ λόγου προηγούμενον εἶναι ἔργον σῴζειν τοὺς συνετωτέρους· οἰκειότεροι γὰρ οὗτοι παρὰ τοὺς ἀμβλυτέρους αὐτῷ τυγχάνουσιν.

Ἀλλ’ ἐπεὶ τὰ ἀπολωλότα πρόβατα οἴκου Ἰσραὴλ παρὰ τὸ «κατ’ ἐκλογὴν χάριτος λεῖμμα» ἠπείθησαν τῷ λόγῳ, διὰ τοῦτο «ἐξελέξατο τὰ μωρὰ τοῦ κόσμου, τὸν μὴ Ἰσραὴλ μηδὲ διορατικόν, ἵνα καταισχύνῃ τοὺς σοφοὺς» τοῦ Ἰσραήλ, καὶ ἐκάλεσε «τὰ μὴ ὄντα» συνετὸν ἔθνος, παραδοὺς αὐτοῖς ὃ ἠδύναντο χωρῆσαι, «τὴν μωρίαν τοῦ κηρύγματος», καὶ εὐδοκήσας «σῶσαι» τοὺς εἰς τοῦτο «πιστεύοντας», ἵνα διελέγξῃ «τὰ ὄντα», «ἐκ τοῦ στόματος νηπίων καὶ θηλαζόντων» καταρτισάμενος αὐτῷ «αἶνον», ἐπεὶ γέγονεν ἐχθρὰ τῇ ἀληθείᾳ. Ἐλθοῦσα δὲ ἡ Χαναναία προσεκύνει ὡς θεῷ τῷ Ἰησοῦ λέγουσα· κύριε, βοήθησόν μοι. Ὁ δὲ ἀποκριθεὶς εἶπεν· οὐκ ἔξεστι λαβεῖν τὸν ἄρτον τῶν τέκνων καὶ βαλεῖν τοῖς κυναρίοις. Ζητήσαι δ’ ἄν τις τὸ βούλημα καὶ ταύτης τῆς λέξεως, ἐπεὶ μέτρου μὲν παρόντος ἄρτων, ὡς μὴ δύνασθαι καὶ τὰ τέκνα ἐσθίειν ἄρτους καὶ κυνίδια τῆς οἰκίας, ἢ κάλλους ἄρτων εὖ εἰργασμένων, [ὡς] οὐχ οἷόν τε κατὰ τὸ εὔλογον κυνιδίοις δίδοσθαι τροφὴν τὸν καλῶς εἰργασμένον τῶν τέκνων ἄρτον, οὐδὲν δὴ τοιοῦτον φαίνεται ἐπὶ τῆς Ἰησοῦ δυνάμεως, ἀφ’ ἧς δυνατὸν ἦν καὶ τὰ τέκνα μεταλαμβάνειν καὶ τὰ λεγόμενα κυνίδια. Ὅρα οὖν μήπως, πρὸς τὸ οὐκ ἔξεστι λαβεῖν τὸν ἄρτον τῶν τέκνων, λεκτέον ὅτι ὁ κενώσας ἑαυτὸν τῷ «μορφὴν δούλου» ἀνειληφέναι μέτρον δυνάμεως, καθ’ ὃ ἐχώρει τὰ ἐν κόσμῳ πράγματα, ἐκόμισεν· ἀφ’ ἧς δυνάμεως καὶ ᾐσθάνετό τινα ἐξέρχεσθαι ποσότητα ἀπ’ αὐτοῦ, ὡς δῆλον ἐκ τοῦ «ἥψατό μού τις· ἐγὼ γὰρ ἔγνων δύναμιν ἐξεληλυθυῖαν ἀπ’ ἐμοῦ». Ἀπὸ τούτου οὖν τοῦ μέτρου τῆς δυνάμεως ἐταμιεύετο, τοῖς μὲν προηγουμένοις καὶ καλουμένοις υἱοῖς πλείονα ἐπιδιδούς, τοῖς δὲ μὴ τοιούτοις ἐλάττονα, ὡς τοῖς κυνιδίοις. Ἀλλ’ εἰ καὶ ταῦτα οὕτως ἐγίνετο, οὐδὲν ἧττον, ὅπου μεγάλη πίστις, ἔδωκε τὸν ἄρτον τῶν τέκνων ὡς τέκνῳ τῇ διὰ τὴν ἐν Χαναναίᾳ δυσγένειαν κυνιδίῳ τυγχανούσῃ. Τάχα δὲ καὶ τῶν λόγων Ἰησοῦ εἰσί τινες ἄρτοι, οὓς τοῖς λογικωτέροις ὡς τέκνοις ἔξεστι διδόναι μόνοις, καὶ ἄλλοι λόγοι οἱονεὶ ψιχία ἀπὸ τῆς μεγάλης ἑστίας καὶ τραπέζης τῶν εὐγενεστέρων καὶ κυρίων, οἷς χρήσαιντ’ ἄν τινες ψυχαὶ ὡς κύνες. Καὶ κατὰ τὸν Μωσέως δὲ νόμον περί τινων γέγραπται «τῷ κυνὶ» ἀπορρίψαι αὐτά, καὶ ἐμέλησε τῷ ἁγίῳ πνεύματι ἐντείλασθαι περί τινων βρωμάτων, ἵνα κυσὶ παραλειφθῇ.

Ἀλλ’ ἐπεὶ τὰ ἀπολωλότα πρόβατα οἴκου Ἰσραὴλ παρὰ τὸ «κατ’ ἐκλογὴν χάριτος λεῖμμα» ἠπείθησαν τῷ λόγῳ, διὰ τοῦτο «ἐξελέξατο τὰ μωρὰ τοῦ κόσμου, τὸν μὴ Ἰσραὴλ μηδὲ διορατικόν, ἵνα καταισχύνῃ τοὺς σοφοὺς» τοῦ Ἰσραήλ, καὶ ἐκάλεσε «τὰ μὴ ὄντα» συνετὸν ἔθνος, παραδοὺς αὐτοῖς ὃ ἠδύναντο χωρῆσαι, «τὴν μωρίαν τοῦ κηρύγματος», καὶ εὐδοκήσας «σῶσαι» τοὺς εἰς τοῦτο «πιστεύοντας», ἵνα διελέγξῃ «τὰ ὄντα», «ἐκ τοῦ στόματος νηπίων καὶ θηλαζόντων» καταρτισάμενος αὐτῷ «αἶνον», ἐπεὶ γέγονεν ἐχθρὰ τῇ ἀληθείᾳ. Ἐλθοῦσα δὲ ἡ Χαναναία προσεκύνει ὡς θεῷ τῷ Ἰησοῦ λέγουσα· κύριε, βοήθησόν μοι. Ὁ δὲ ἀποκριθεὶς εἶπεν· οὐκ ἔξεστι λαβεῖν τὸν ἄρτον τῶν τέκνων καὶ βαλεῖν τοῖς κυναρίοις. Ζητήσαι δ’ ἄν τις τὸ βούλημα καὶ ταύτης τῆς λέξεως, ἐπεὶ μέτρου μὲν παρόντος ἄρτων, ὡς μὴ δύνασθαι καὶ τὰ τέκνα ἐσθίειν ἄρτους καὶ κυνίδια τῆς οἰκίας, ἢ κάλλους ἄρτων εὖ εἰργασμένων, [ὡς] οὐχ οἷόν τε κατὰ τὸ εὔλογον κυνιδίοις δίδοσθαι τροφὴν τὸν καλῶς εἰργασμένον τῶν τέκνων ἄρτον, οὐδὲν δὴ τοιοῦτον φαίνεται ἐπὶ τῆς Ἰησοῦ δυνάμεως, ἀφ’ ἧς δυνατὸν ἦν καὶ τὰ τέκνα μεταλαμβάνειν καὶ τὰ λεγόμενα κυνίδια. Ὅρα οὖν μήπως, πρὸς τὸ οὐκ ἔξεστι λαβεῖν τὸν ἄρτον τῶν τέκνων, λεκτέον ὅτι ὁ κενώσας ἑαυτὸν τῷ «μορφὴν δούλου» ἀνειληφέναι μέτρον δυνάμεως, καθ’ ὃ ἐχώρει τὰ ἐν κόσμῳ πράγματα, ἐκόμισεν· ἀφ’ ἧς δυνάμεως καὶ ᾐσθάνετό τινα ἐξέρχεσθαι ποσότητα ἀπ’ αὐτοῦ, ὡς δῆλον ἐκ τοῦ «ἥψατό μού τις· ἐγὼ γὰρ ἔγνων δύναμιν ἐξεληλυθυῖαν ἀπ’ ἐμοῦ». Ἀπὸ τούτου οὖν τοῦ μέτρου τῆς δυνάμεως ἐταμιεύετο, τοῖς μὲν προηγουμένοις καὶ καλουμένοις υἱοῖς πλείονα ἐπιδιδούς, τοῖς δὲ μὴ τοιούτοις ἐλάττονα, ὡς τοῖς κυνιδίοις. Ἀλλ’ εἰ καὶ ταῦτα οὕτως ἐγίνετο, οὐδὲν ἧττον, ὅπου μεγάλη πίστις, ἔδωκε τὸν ἄρτον τῶν τέκνων ὡς τέκνῳ τῇ διὰ τὴν ἐν Χαναναίᾳ δυσγένειαν κυνιδίῳ τυγχανούσῃ. Τάχα δὲ καὶ τῶν λόγων Ἰησοῦ εἰσί τινες ἄρτοι, οὓς τοῖς λογικωτέροις ὡς τέκνοις ἔξεστι διδόναι μόνοις, καὶ ἄλλοι λόγοι οἱονεὶ ψιχία ἀπὸ τῆς μεγάλης ἑστίας καὶ τραπέζης τῶν εὐγενεστέρων καὶ κυρίων, οἷς χρήσαιντ’ ἄν τινες ψυχαὶ ὡς κύνες. Καὶ κατὰ τὸν Μωσέως δὲ νόμον περί τινων γέγραπται «τῷ κυνὶ» ἀπορρίψαι αὐτά, καὶ ἐμέλησε τῷ ἁγίῳ πνεύματι ἐντείλασθαι περί τινων βρωμάτων, ἵνα κυσὶ παραλειφθῇ.

Ἄλλοι μὲν οὖν ὑπολαμβανέτωσαν, ξένοι τοῦ ἐκκλησιαςτικοῦ λόγου, μεταβαίνειν τὰς ψυχὰς ἀπὸ σωμάτων ἀνθρωπίνων ἐπὶ σώματα κύνεια κατὰ τὴν διάφορον κακίαν. Ἡμεῖς δὲ μηδαμῶς τοῦτο εὑρίσκοντες ἐν τῇ θείᾳ γραφῇ, φαμὲν ὅτι κατάστασις λογικωτέρα μεταβάλλει εἰς ἀλογωτέραν, ἐκ πολλῆς ῥᾳθυμίας καὶ ἀμελείας τὸ τοιοῦτον πάσχουσα· ὁμοίως δὲ καὶ ἀλογωτέρα προαίρεσις παρὰ τὸ τοῦ λόγου ἠμεληκέναι ἐπιστρέφει ποτὲ εἰς τὸ λογικὴ εἶναι, ὡς τό ποτε κυνίδιον, τὸ ἀγαπῶν ἐσθίειν ἀπὸ τῶν ψιχίων τῶν πιπτόντων ἀπὸ τῆς τραπέζης τῶν κυρίων αὐτοῦ, ἥκειν εἰς κατάστασιν τέκνου. Μέγα γὰρ συμβάλλεται ἀρετὴ μὲν πρὸς τὸ ποιῆσαι τέκνον θεοῦ, κακία δὲ καὶ τὸ λυσσῶδες ἐν λόγοις ὑβριστικοῖς καὶ τὸ ἀναιδὲς πρὸς τὸ ποιῆσαί τινα χρηματίσαι, κατὰ τὸν τῆς γραφῆς λόγον, κύνα. Τὸ δ’ ὅμοιον νοήσεις καὶ ἐπὶ τῶν λοιπῶν ὀνομάτων τῶν κατὰ τὰ ἄλογα ζῶα. Πλὴν ὁ ἐλεγχθεὶς ὡς κύων καὶ μὴ ἀγανακτήσας ἐπὶ τῷ ἀνάξιος εἶναι λέγεσθαι ἄρτου τέκνων, καὶ μετὰ πάσης ἀνεξικακίας εἰπὼν τὸν τῆς Χαναναίας ἐκείνης λόγον τὸν φήσαντα· ναί, κύριε· καὶ γὰρ τὰ κυνάρια ἐσθίει ἀπὸ τῶν ψιχίων τῶν πιπτόντων ἀπὸ τῆς τραπέζης τῶν κυρίων αὐτῶν, τεύξεται τῆς προσηνεστάτης ἀποκρίσεως Ἰησοῦ λέγοντος αὐτῷ· μεγάλη σου ἡ πίστις, ἐπὰν τηλικαύτην ἀναλάβῃ πίστιν, καὶ λέγοντος· γενέσθω σοι ὡς θέλεις, ἵνα καὶ αὐτὸς ἰαθῇ καί, εἴ τινα καρπὸν ἐγέννησε δεόμενον ἰάσεως, καὶ οὗτος θεραπευθῇ. Καὶ μεταβὰς ἐκεῖθεν ὁ Ἰησοῦς δῆλον δὲ ἐκ τῶν προειρημένων, ὅτι ἀπὸ τῶν μερῶν Τύρου καὶ Σιδῶνος ἦλθε παρὰ τὴν θάλασσαν τῆς Γαλιλαίας ἥτις ἐστὶν ἡ συνήθως ὀνομαζομένη Γενησαρῖτις λίμνη, καὶ πάλιν ἀνέβη εἰς τὸ ὄρος ἔνθα ἀναβὰς ἐκαθέζετο [, []] . Ἔστιν οὖν εἰπεῖν ὅτι εἰς τὸ ὄρος τοῦτο, ὅπου καθέζεται ὁ Ἰησοῦς, οὐχ ὑγιαίνοντες ἀναβαίνουσι μόνον, ἀλλὰ μετὰ τῶν ὑγιαινόντων καὶ οἱ διάφορα πάθη πεπονθότες. Καὶ τάχα τοῦτο τὸ ὄρος, ἔνθα ἀναβὰς καθέζεται ὁ Ἰησοῦς, ἡ κοινοτέρως ἐστὶν ὀνομαζομένη ἐκκλησία, ἀνεστηκυῖα διὰ τὸν λόγον τοῦ θεοῦ παρὰ τὴν λοιπὴν γῆν καὶ τοὺς ἐπ’ αὐτῆς·

Ἄλλοι μὲν οὖν ὑπολαμβανέτωσαν, ξένοι τοῦ ἐκκλησιαςτικοῦ λόγου, μεταβαίνειν τὰς ψυχὰς ἀπὸ σωμάτων ἀνθρωπίνων ἐπὶ σώματα κύνεια κατὰ τὴν διάφορον κακίαν. Ἡμεῖς δὲ μηδαμῶς τοῦτο εὑρίσκοντες ἐν τῇ θείᾳ γραφῇ, φαμὲν ὅτι κατάστασις λογικωτέρα μεταβάλλει εἰς ἀλογωτέραν, ἐκ πολλῆς ῥᾳθυμίας καὶ ἀμελείας τὸ τοιοῦτον πάσχουσα· ὁμοίως δὲ καὶ ἀλογωτέρα προαίρεσις παρὰ τὸ τοῦ λόγου ἠμεληκέναι ἐπιστρέφει ποτὲ εἰς τὸ λογικὴ εἶναι, ὡς τό ποτε κυνίδιον, τὸ ἀγαπῶν ἐσθίειν ἀπὸ τῶν ψιχίων τῶν πιπτόντων ἀπὸ τῆς τραπέζης τῶν κυρίων αὐτοῦ, ἥκειν εἰς κατάστασιν τέκνου. Μέγα γὰρ συμβάλλεται ἀρετὴ μὲν πρὸς τὸ ποιῆσαι τέκνον θεοῦ, κακία δὲ καὶ τὸ λυσσῶδες ἐν λόγοις ὑβριστικοῖς καὶ τὸ ἀναιδὲς πρὸς τὸ ποιῆσαί τινα χρηματίσαι, κατὰ τὸν τῆς γραφῆς λόγον, κύνα. Τὸ δ’ ὅμοιον νοήσεις καὶ ἐπὶ τῶν λοιπῶν ὀνομάτων τῶν κατὰ τὰ ἄλογα ζῶα. Πλὴν ὁ ἐλεγχθεὶς ὡς κύων καὶ μὴ ἀγανακτήσας ἐπὶ τῷ ἀνάξιος εἶναι λέγεσθαι ἄρτου τέκνων, καὶ μετὰ πάσης ἀνεξικακίας εἰπὼν τὸν τῆς Χαναναίας ἐκείνης λόγον τὸν φήσαντα· ναί, κύριε· καὶ γὰρ τὰ κυνάρια ἐσθίει ἀπὸ τῶν ψιχίων τῶν πιπτόντων ἀπὸ τῆς τραπέζης τῶν κυρίων αὐτῶν, τεύξεται τῆς προσηνεστάτης ἀποκρίσεως Ἰησοῦ λέγοντος αὐτῷ· μεγάλη σου ἡ πίστις, ἐπὰν τηλικαύτην ἀναλάβῃ πίστιν, καὶ λέγοντος· γενέσθω σοι ὡς θέλεις, ἵνα καὶ αὐτὸς ἰαθῇ καί, εἴ τινα καρπὸν ἐγέννησε δεόμενον ἰάσεως, καὶ οὗτος θεραπευθῇ. Καὶ μεταβὰς ἐκεῖθεν ὁ Ἰησοῦς δῆλον δὲ ἐκ τῶν προειρημένων, ὅτι ἀπὸ τῶν μερῶν Τύρου καὶ Σιδῶνος ἦλθε παρὰ τὴν θάλασσαν τῆς Γαλιλαίας ἥτις ἐστὶν ἡ συνήθως ὀνομαζομένη Γενησαρῖτις λίμνη, καὶ πάλιν ἀνέβη εἰς τὸ ὄρος ἔνθα ἀναβὰς ἐκαθέζετο [, []] . Ἔστιν οὖν εἰπεῖν ὅτι εἰς τὸ ὄρος τοῦτο, ὅπου καθέζεται ὁ Ἰησοῦς, οὐχ ὑγιαίνοντες ἀναβαίνουσι μόνον, ἀλλὰ μετὰ τῶν ὑγιαινόντων καὶ οἱ διάφορα πάθη πεπονθότες. Καὶ τάχα τοῦτο τὸ ὄρος, ἔνθα ἀναβὰς καθέζεται ὁ Ἰησοῦς, ἡ κοινοτέρως ἐστὶν ὀνομαζομένη ἐκκλησία, ἀνεστηκυῖα διὰ τὸν λόγον τοῦ θεοῦ παρὰ τὴν λοιπὴν γῆν καὶ τοὺς ἐπ’ αὐτῆς·

ὅπου προσέρχονται οὐχ οἱ μαθηταὶ καταλιπόντες τοὺς ὄχλους, ὡς ἐπὶ τῶν μακαρισμῶν, ἀλλὰ πολλοὶ ὄχλοι, οἵτινες αὐτοὶ μὲν οὐ κατηγοροῦνται ὡς κωφοὶ ἤ τι πεπονθότες, ἔχουσι δὲ μεθ’ ἑαυτῶν τοὺς τοιούτους. Καὶ γὰρ ἔστιν ἰδεῖν μετὰ τῶν προσερχομένων ὄχλων εἰς τοῦτο τὸ ὄρος, ἔνθα ὁ υἱὸς καθέζεται τοῦ θεοῦ, τινὰς μὲν κεκωφωμένους πρὸς τὰ ἐπαγγελλόμενα, ἄλλους δὲ τυφλοὺς τὴν ψυχὴν καὶ μὴ βλέποντας «τὸ ἀληθινὸν φῶς», καὶ ἄλλους χωλοὺς καὶ μὴ δυναμένους κατὰ λόγον πορεύεσθαι, καὶ ἄλλους κυλλοὺς καὶ μὴ δυναμένους κατὰ λόγον ἐργάζεσθαι. Οὗτοι τοίνυν οἱ ταῦτα κατὰ ψυχὴν πεπονθότες, οἱ μετὰ τῶν ὄχλων εἰς τὸ ὄρος ἀναβάντες, ἔνθα ἦν ὁ Ἰησοῦς, ὅσον μὲν ἔξω τῶν ποδῶν εἰσι τοῦ Ἰησοῦ, οὐ θεραπεύονται ὑπ’ αὐτοῦ· ἐπὰν δέ, ὡς τοιαῦτα πεπονθότες, ῥιφῶσιν ὑπὸ τῶν ὄχλων παρὰ τοὺς πόδας αὐτοῦ καὶ τὰ τελευταῖα τοῦ σώματος τοῦ Χριστοῦ, οὐδὲ τούτων ἄξιοι τὸ ὅσον ἐφ’ ἑαυτοῖς τυγχάνοντες, τότε ὑπ’ αὐτοῦ θεραπεύονται. Καὶ ἐπὰν ἴδῃς ἐν τῷ τῆς κοινότερον ἐκκλησίας λεγομένης ἀθροίσματι ἐρριμμένους μετὰ τοὺς τελευταίους αὐτῆς, οἱονεὶ καὶ παρὰ τοὺς πόδας τοῦ Ἰησοῦ σώματος, τῆς ἐκκλησίας, τοὺς κατηχουμένους προσελθόντας μετὰ τῆς ἰδίας κωφότητος καὶ τυφλότητος χωλότητός τε καὶ κυλλότητος, καὶ τῷ χρόνῳ θεραπευομένους κατὰ τὸν λόγον, οὐκ ἂν ἁμάρτοις τοὺς τοιούτους λέγων ἀναβάντας μετὰ τῶν ὄχλων τῆς ἐκκλησίας εἰς τὸ ὄρος, ὅπου ἦν ὁ Ἰησοῦς, ἐρρίφθαι παρὰ τοὺς πόδας αὐτοῦ καὶ τεθεραπεῦ[ς]θαι αὐτούς, ὥστε τὸν ὄχλον τῆς ἐκκλησίας θαυμάζειν βλέποντας ἀπὸ τηλικούτων κακῶν μεταβολὰς ἐπὶ τὸ βέλτιον γενομένας, ὥστ’ ἂν εἰπεῖν· οἱ πρότερον κωφοὶ ὕστερον λαλοῦσι τὸν λόγον τοῦ θεοῦ καὶ οἱ «χωλοὶ περιπατοῦσι», πληρουμένης καὶ τῆς τοῦ Ἡσαί̈ου οὐ μόνον ἐν σωματικοῖς ἀλλὰ καὶ ἐν πνευματικοῖς προφητείας, λέγοντος·

ὅπου προσέρχονται οὐχ οἱ μαθηταὶ καταλιπόντες τοὺς ὄχλους, ὡς ἐπὶ τῶν μακαρισμῶν, ἀλλὰ πολλοὶ ὄχλοι, οἵτινες αὐτοὶ μὲν οὐ κατηγοροῦνται ὡς κωφοὶ ἤ τι πεπονθότες, ἔχουσι δὲ μεθ’ ἑαυτῶν τοὺς τοιούτους. Καὶ γὰρ ἔστιν ἰδεῖν μετὰ τῶν προσερχομένων ὄχλων εἰς τοῦτο τὸ ὄρος, ἔνθα ὁ υἱὸς καθέζεται τοῦ θεοῦ, τινὰς μὲν κεκωφωμένους πρὸς τὰ ἐπαγγελλόμενα, ἄλλους δὲ τυφλοὺς τὴν ψυχὴν καὶ μὴ βλέποντας «τὸ ἀληθινὸν φῶς», καὶ ἄλλους χωλοὺς καὶ μὴ δυναμένους κατὰ λόγον πορεύεσθαι, καὶ ἄλλους κυλλοὺς καὶ μὴ δυναμένους κατὰ λόγον ἐργάζεσθαι. Οὗτοι τοίνυν οἱ ταῦτα κατὰ ψυχὴν πεπονθότες, οἱ μετὰ τῶν ὄχλων εἰς τὸ ὄρος ἀναβάντες, ἔνθα ἦν ὁ Ἰησοῦς, ὅσον μὲν ἔξω τῶν ποδῶν εἰσι τοῦ Ἰησοῦ, οὐ θεραπεύονται ὑπ’ αὐτοῦ· ἐπὰν δέ, ὡς τοιαῦτα πεπονθότες, ῥιφῶσιν ὑπὸ τῶν ὄχλων παρὰ τοὺς πόδας αὐτοῦ καὶ τὰ τελευταῖα τοῦ σώματος τοῦ Χριστοῦ, οὐδὲ τούτων ἄξιοι τὸ ὅσον ἐφ’ ἑαυτοῖς τυγχάνοντες, τότε ὑπ’ αὐτοῦ θεραπεύονται. Καὶ ἐπὰν ἴδῃς ἐν τῷ τῆς κοινότερον ἐκκλησίας λεγομένης ἀθροίσματι ἐρριμμένους μετὰ τοὺς τελευταίους αὐτῆς, οἱονεὶ καὶ παρὰ τοὺς πόδας τοῦ Ἰησοῦ σώματος, τῆς ἐκκλησίας, τοὺς κατηχουμένους προσελθόντας μετὰ τῆς ἰδίας κωφότητος καὶ τυφλότητος χωλότητός τε καὶ κυλλότητος, καὶ τῷ χρόνῳ θεραπευομένους κατὰ τὸν λόγον, οὐκ ἂν ἁμάρτοις τοὺς τοιούτους λέγων ἀναβάντας μετὰ τῶν ὄχλων τῆς ἐκκλησίας εἰς τὸ ὄρος, ὅπου ἦν ὁ Ἰησοῦς, ἐρρίφθαι παρὰ τοὺς πόδας αὐτοῦ καὶ τεθεραπεῦ[ς]θαι αὐτούς, ὥστε τὸν ὄχλον τῆς ἐκκλησίας θαυμάζειν βλέποντας ἀπὸ τηλικούτων κακῶν μεταβολὰς ἐπὶ τὸ βέλτιον γενομένας, ὥστ’ ἂν εἰπεῖν· οἱ πρότερον κωφοὶ ὕστερον λαλοῦσι τὸν λόγον τοῦ θεοῦ καὶ οἱ «χωλοὶ περιπατοῦσι», πληρουμένης καὶ τῆς τοῦ Ἡσαί̈ου οὐ μόνον ἐν σωματικοῖς ἀλλὰ καὶ ἐν πνευματικοῖς προφητείας, λέγοντος·

«Τότε ἁλεῖται ὡς ἔλαφος ὁ χωλός, καὶ τρανὴ ἔσται γλῶσσα μογγιλάλων.» Κἀκεῖ δέ, εἰ μὴ ἀποκληρωτικῶς εἴρηται τὸ «ὡς ἔλαφος ἁλεῖται ὁ χωλός», φήσομεν μὴ μάτην ἐλάφῳ καθαρῷ ζώῳ καὶ πολεμίῳ τῶν ὄφεων καὶ μηδὲν βλάπτεσθαι ὑπὸ ἰοῦ αὐτῶν δυναμένῳ παραβεβλῆσθαι τοὺς πρότερον χωλοὺς καὶ διὰ τὸν Ἰησοῦν ἁλλομένους ὡς ἔλαφον. Πληροῦται δὲ καὶ κατὰ τὸ βλέπεσθαι κωφοὺς λαλοῦντας ἡ λέγουσα προφητεία· «καὶ τρανὴ ἔσται γλῶσσα μογγιλάλων» ἢ μᾶλλον ἡ φάσκουσα· «οἱ κωφοὶ ἀκούσατε.» Καὶ οἱ τυφλοὶ δὲ βλέπουσι κατὰ τὴν λέγουσαν προφητείαν ἑξῆς τῷ «οἱ κωφοὶ ἀκούσατε» καὶ «οἱ τυφλοὶ ἀναβλέψατε ἰδεῖν». Οἱ τυφλοὶ δὲ βλέπουσιν, ὅτε βλέποντες τὸν κόσμον «ἐκ μεγέθους τοῦ κάλλους τῶν κτισμάτων ἀναλόγως» αὐτοῖς τὸν γενεσιουργὸν θεωροῦσι, καὶ ὅτε «τὰ ἀόρατα αὐτοῦ [τοῦ θεοῦ] ἀπὸ κτίσεως κόσμου τοῖς ποιήμασι νοούμενα» καθορῶσι, τουτέστιν ἐπιμελῶς καὶ σαφῶς ὁρῶσι καὶ νοοῦσι. Ταῦτα δὲ βλέποντες οἱ ὄχλοι ἐδόξαζον τὸν θεὸν Ἰσραήλ, καὶ δοξάζουσι πειθόμενοι ὅτι ὁ αὐτὸς θεὸς πατήρ ἐστι τοῦ θεραπεύσαντος τοὺς προειρημένους καὶ θεὸς τοῦ Ἰσραήλ· οὐ γὰρ «Ἰουδαίων μόνον ὁ θεός» ἐστιν, ἀλλὰ «καὶ ἐθνῶν». Ἀναβιβάζωμεν οὖν μεθ’ ἑαυτῶν ἐπὶ τὸ ὄρος ἔνθα καθέζεται ὁ Ἰησοῦς, τὴν ἐκκλησίαν αὐτοῦ, τοὺς βουλομένους ἀναβαίνειν ἐπ’ αὐτὸ μεθ’ ἡμῶν κωφούς, τυφλούς, χωλούς, κυλλούς, καὶ ἑτέρους πολλούς, καὶ ῥίπτωμεν αὐτοὺς παρὰ τοὺς πόδας τοῦ Ἰησοῦ, ἵνα θεραπεύσῃ αὐτούς, ὥστε θαυμάσαι ἐπὶ τῇ τούτων θεραπείᾳ τοὺς ὄχλους. Οἱ γὰρ μαθηταὶ οὐκ ἀναγεγραμμένοι εἰσὶ τὰ τοιαῦτα θαυμάζειν, καίτοιγε παρόντες τῷ Ἰησοῦ καὶ τότε, ὡς δῆλον ἐκ τοῦ «ὁ δὲ Ἰησοῦς προςκαλεσάμενος τοὺς μαθητὰς αὐτοῦ εἶπε· σπλαγχνίζομαι ἐπὶ τὸν ὄχλον» καὶ τὰ ἑξῆς. Τάχα δὲ εἰ ἐπιμελῶς προσέχοις τῷ προσῆλθον αὐτῷ ὄχλοι πολλοί, εὕροις ἂν ὅτι οἱ μαθηταὶ τότε οὐ προσῆλθον αὐτῷ, ἀλλὰ πάλαι ἀρξάμενοι ἀκολουθεῖν καὶ εἰς τὸ ὄρος ἠκολούθησαν αὐτῷ. Προσῆλθον δὲ αὐτῷ οἱ τῶν μαθητῶν ἐλάττους καὶ τότε πρῶτον αὐτῷ προσιόντες, [οἵτινες] οὐ τὰ ὅμοια τοῖς μετ’ αὐτῶν ἀναβεβηκόσι πεπόνθασι.

«Τότε ἁλεῖται ὡς ἔλαφος ὁ χωλός, καὶ τρανὴ ἔσται γλῶσσα μογγιλάλων.» Κἀκεῖ δέ, εἰ μὴ ἀποκληρωτικῶς εἴρηται τὸ «ὡς ἔλαφος ἁλεῖται ὁ χωλός», φήσομεν μὴ μάτην ἐλάφῳ καθαρῷ ζώῳ καὶ πολεμίῳ τῶν ὄφεων καὶ μηδὲν βλάπτεσθαι ὑπὸ ἰοῦ αὐτῶν δυναμένῳ παραβεβλῆσθαι τοὺς πρότερον χωλοὺς καὶ διὰ τὸν Ἰησοῦν ἁλλομένους ὡς ἔλαφον. Πληροῦται δὲ καὶ κατὰ τὸ βλέπεσθαι κωφοὺς λαλοῦντας ἡ λέγουσα προφητεία· «καὶ τρανὴ ἔσται γλῶσσα μογγιλάλων» ἢ μᾶλλον ἡ φάσκουσα· «οἱ κωφοὶ ἀκούσατε.» Καὶ οἱ τυφλοὶ δὲ βλέπουσι κατὰ τὴν λέγουσαν προφητείαν ἑξῆς τῷ «οἱ κωφοὶ ἀκούσατε» καὶ «οἱ τυφλοὶ ἀναβλέψατε ἰδεῖν». Οἱ τυφλοὶ δὲ βλέπουσιν, ὅτε βλέποντες τὸν κόσμον «ἐκ μεγέθους τοῦ κάλλους τῶν κτισμάτων ἀναλόγως» αὐτοῖς τὸν γενεσιουργὸν θεωροῦσι, καὶ ὅτε «τὰ ἀόρατα αὐτοῦ [τοῦ θεοῦ] ἀπὸ κτίσεως κόσμου τοῖς ποιήμασι νοούμενα» καθορῶσι, τουτέστιν ἐπιμελῶς καὶ σαφῶς ὁρῶσι καὶ νοοῦσι. Ταῦτα δὲ βλέποντες οἱ ὄχλοι ἐδόξαζον τὸν θεὸν Ἰσραήλ, καὶ δοξάζουσι πειθόμενοι ὅτι ὁ αὐτὸς θεὸς πατήρ ἐστι τοῦ θεραπεύσαντος τοὺς προειρημένους καὶ θεὸς τοῦ Ἰσραήλ· οὐ γὰρ «Ἰουδαίων μόνον ὁ θεός» ἐστιν, ἀλλὰ «καὶ ἐθνῶν». Ἀναβιβάζωμεν οὖν μεθ’ ἑαυτῶν ἐπὶ τὸ ὄρος ἔνθα καθέζεται ὁ Ἰησοῦς, τὴν ἐκκλησίαν αὐτοῦ, τοὺς βουλομένους ἀναβαίνειν ἐπ’ αὐτὸ μεθ’ ἡμῶν κωφούς, τυφλούς, χωλούς, κυλλούς, καὶ ἑτέρους πολλούς, καὶ ῥίπτωμεν αὐτοὺς παρὰ τοὺς πόδας τοῦ Ἰησοῦ, ἵνα θεραπεύσῃ αὐτούς, ὥστε θαυμάσαι ἐπὶ τῇ τούτων θεραπείᾳ τοὺς ὄχλους. Οἱ γὰρ μαθηταὶ οὐκ ἀναγεγραμμένοι εἰσὶ τὰ τοιαῦτα θαυμάζειν, καίτοιγε παρόντες τῷ Ἰησοῦ καὶ τότε, ὡς δῆλον ἐκ τοῦ «ὁ δὲ Ἰησοῦς προςκαλεσάμενος τοὺς μαθητὰς αὐτοῦ εἶπε· σπλαγχνίζομαι ἐπὶ τὸν ὄχλον» καὶ τὰ ἑξῆς. Τάχα δὲ εἰ ἐπιμελῶς προσέχοις τῷ προσῆλθον αὐτῷ ὄχλοι πολλοί, εὕροις ἂν ὅτι οἱ μαθηταὶ τότε οὐ προσῆλθον αὐτῷ, ἀλλὰ πάλαι ἀρξάμενοι ἀκολουθεῖν καὶ εἰς τὸ ὄρος ἠκολούθησαν αὐτῷ. Προσῆλθον δὲ αὐτῷ οἱ τῶν μαθητῶν ἐλάττους καὶ τότε πρῶτον αὐτῷ προσιόντες, [οἵτινες] οὐ τὰ ὅμοια τοῖς μετ’ αὐτῶν ἀναβεβηκόσι πεπόνθασι.

Παρατήρει δὲ ἐν τῷ εὐαγγελίῳ τίνες μὲν ἀναγεγραμμένοι εἰσὶν ἠκολουθηκέναι τῷ Ἰησοῦ, τίνες δὲ προσεληλυθέναι, τίνες δὲ προσῆχθαι, καὶ τίνες διῃρῆσθαι εἰς προάγοντας καὶ εἰς ἀκολουθοῦντας, καὶ τῶν προσεληλυθότων τίνες αὐτῷ ἐν τῇ οἰκίᾳ προσῆλθον καὶ τίνες ἀλλαχοῦ τυγχάνοντι. Πολλὰ γὰρ ἂν εὕροις ἐκ τῆς παρατηρήσεως «πνευματικοῖς πνευματικὰ» συγκρίνων ἄξια τῆς ἐν τοῖς εὐαγγελίοις ἀκριβοῦς σοφίας. Ὁ δὲ Ἰησοῦς προσκαλεσάμενος τοὺς μαθητὰς αὐτοῦ εἶπεν [, []] . Ἀνωτέρω μὲν ἐπὶ τῆς ὁμοίας ταύτῃ περὶ τῶν ἄρτων ἱστορίας πρὸ τῶν ἄρτων «ἐξελθὼν [ὁ Ἰησοῦς] εἶδε πολὺν ὄχλον, καὶ ἐσπλαγχνίσθη ἐπ’ αὐτὸν καὶ ἐθεράπευσε τοὺς ἀρρώστους αὐτῶν. Καὶ ὀψίας δὲ γενομένης προσῆλθον αὐτῷ οἱ μαθηταὶ λέγοντες· Ἔρημός ἐστιν ὁ τόπος καὶ ἡ ὥρα παρῆλθεν ἤδη· ἀπόλυσον αὐτοὺς» καὶ τὰ ἑξῆς· νῦν δὲ μετὰ τὴν θεραπείαν τῶν κωφῶν καὶ τῶν λοιπῶν σπλαγχνίζεται ἐπὶ τὸν ὄχλον τρεῖς ἤδη ἡμέρας προσμένοντα αὐτῷ καὶ μὴ ἔχοντα φαγεῖν. Καὶ ἐκεῖ μὲν οἱ μαθηταὶ περὶ τῶν πεντακισχιλίων ἀξιοῦσιν, ἐνθάδε δὲ ἀφ’ ἑαυτοῦ περὶ τῶν τετρακισχιλίων λέγει. Κἀκεῖνοι μὲν ὀψίας τρέφονται ἡμέραν αὐτῷ συνδιατρίψαντες, οὗτοι δὲ μαρτυρηθέντες ὅτι αὐτῷ τρεῖς ἡμέρας προσέμειναν μεταλαμβάνουσι τῶν ἄρτων, ἵνα μὴ ἐκλυθῶσιν ἐν τῇ ὁδῷ. Κἀκεῖ μὲν «πέντε ἄρτους καὶ δύο ἰχθύας» φασὶν οἱ μαθηταὶ ἔχειν μόνους οὐ πυθομένῳ, ἐνθάδε δὲ πυθομένῳ ἀποκρίνονται περὶ ἑπτὰ ἄρτων καὶ ὀλίγων ἰχθυδίων. Κἀκεῖ μὲν κελεύει «τοὺς ὄχλους ἀνακλιθῆναι» οὐκ ἀναπεσεῖν «ἐπὶ τοῦ χόρτου»· καὶ γὰρ ὁ Λουκᾶς «κατακλίνατε αὐτοὺς» ἀνέγραψε καὶ ὁ Μᾶρκος «ἐπέταξε» φησὶν «αὐτοῖς πάντας ἀνακλῖναι», ἐνθάδε δὲ οὐ κελεύει ἀλλὰ παραγγέλλει τῷ ὄχλῳ ἀναπεσεῖν. Πάλιν ἐκεῖ μὲν [ταῖς] αὐταῖς λέξεσιν οἱ τρεῖς εὐαγγελισταί φασιν ὅτι «λαβὼν τοὺς πέντε ἄρτους καὶ τοὺς δύο ἰχθύας, ἀναβλέψας εἰς τὸν οὐρανὸν ηὐλόγησεν», ἐνθάδε δέ, ὡς ὁ Ματθαῖος καὶ Μᾶρκος ἀνέγραψαν, εὐχαριςτήσας ὁ Ἰησοῦς ἔκλασε. Κἀκεῖ μὲν «ἐπὶ τοῦ χόρτου» ἀνακλίνονται, ἐνθάδε δὲ ἐπὶ τὴν γῆν ἀναπίπτουσι. Ζητήσεις δὲ ἐν τοῖς κατὰ τοὺς τόπους τὸ τοῦ Ἰωάννου παρηλλαγμένον, ὃς ἐπ’ ἐκείνης μὲν τῆς πράξεως ἀνέγραψεν ὅτι εἶπεν ὁ Ἰησοῦς·

Παρατήρει δὲ ἐν τῷ εὐαγγελίῳ τίνες μὲν ἀναγεγραμμένοι εἰσὶν ἠκολουθηκέναι τῷ Ἰησοῦ, τίνες δὲ προσεληλυθέναι, τίνες δὲ προσῆχθαι, καὶ τίνες διῃρῆσθαι εἰς προάγοντας καὶ εἰς ἀκολουθοῦντας, καὶ τῶν προσεληλυθότων τίνες αὐτῷ ἐν τῇ οἰκίᾳ προσῆλθον καὶ τίνες ἀλλαχοῦ τυγχάνοντι. Πολλὰ γὰρ ἂν εὕροις ἐκ τῆς παρατηρήσεως «πνευματικοῖς πνευματικὰ» συγκρίνων ἄξια τῆς ἐν τοῖς εὐαγγελίοις ἀκριβοῦς σοφίας. Ὁ δὲ Ἰησοῦς προσκαλεσάμενος τοὺς μαθητὰς αὐτοῦ εἶπεν [, []] . Ἀνωτέρω μὲν ἐπὶ τῆς ὁμοίας ταύτῃ περὶ τῶν ἄρτων ἱστορίας πρὸ τῶν ἄρτων «ἐξελθὼν [ὁ Ἰησοῦς] εἶδε πολὺν ὄχλον, καὶ ἐσπλαγχνίσθη ἐπ’ αὐτὸν καὶ ἐθεράπευσε τοὺς ἀρρώστους αὐτῶν. Καὶ ὀψίας δὲ γενομένης προσῆλθον αὐτῷ οἱ μαθηταὶ λέγοντες· Ἔρημός ἐστιν ὁ τόπος καὶ ἡ ὥρα παρῆλθεν ἤδη· ἀπόλυσον αὐτοὺς» καὶ τὰ ἑξῆς· νῦν δὲ μετὰ τὴν θεραπείαν τῶν κωφῶν καὶ τῶν λοιπῶν σπλαγχνίζεται ἐπὶ τὸν ὄχλον τρεῖς ἤδη ἡμέρας προσμένοντα αὐτῷ καὶ μὴ ἔχοντα φαγεῖν. Καὶ ἐκεῖ μὲν οἱ μαθηταὶ περὶ τῶν πεντακισχιλίων ἀξιοῦσιν, ἐνθάδε δὲ ἀφ’ ἑαυτοῦ περὶ τῶν τετρακισχιλίων λέγει. Κἀκεῖνοι μὲν ὀψίας τρέφονται ἡμέραν αὐτῷ συνδιατρίψαντες, οὗτοι δὲ μαρτυρηθέντες ὅτι αὐτῷ τρεῖς ἡμέρας προσέμειναν μεταλαμβάνουσι τῶν ἄρτων, ἵνα μὴ ἐκλυθῶσιν ἐν τῇ ὁδῷ. Κἀκεῖ μὲν «πέντε ἄρτους καὶ δύο ἰχθύας» φασὶν οἱ μαθηταὶ ἔχειν μόνους οὐ πυθομένῳ, ἐνθάδε δὲ πυθομένῳ ἀποκρίνονται περὶ ἑπτὰ ἄρτων καὶ ὀλίγων ἰχθυδίων. Κἀκεῖ μὲν κελεύει «τοὺς ὄχλους ἀνακλιθῆναι» οὐκ ἀναπεσεῖν «ἐπὶ τοῦ χόρτου»· καὶ γὰρ ὁ Λουκᾶς «κατακλίνατε αὐτοὺς» ἀνέγραψε καὶ ὁ Μᾶρκος «ἐπέταξε» φησὶν «αὐτοῖς πάντας ἀνακλῖναι», ἐνθάδε δὲ οὐ κελεύει ἀλλὰ παραγγέλλει τῷ ὄχλῳ ἀναπεσεῖν. Πάλιν ἐκεῖ μὲν [ταῖς] αὐταῖς λέξεσιν οἱ τρεῖς εὐαγγελισταί φασιν ὅτι «λαβὼν τοὺς πέντε ἄρτους καὶ τοὺς δύο ἰχθύας, ἀναβλέψας εἰς τὸν οὐρανὸν ηὐλόγησεν», ἐνθάδε δέ, ὡς ὁ Ματθαῖος καὶ Μᾶρκος ἀνέγραψαν, εὐχαριςτήσας ὁ Ἰησοῦς ἔκλασε. Κἀκεῖ μὲν «ἐπὶ τοῦ χόρτου» ἀνακλίνονται, ἐνθάδε δὲ ἐπὶ τὴν γῆν ἀναπίπτουσι. Ζητήσεις δὲ ἐν τοῖς κατὰ τοὺς τόπους τὸ τοῦ Ἰωάννου παρηλλαγμένον, ὃς ἐπ’ ἐκείνης μὲν τῆς πράξεως ἀνέγραψεν ὅτι εἶπεν ὁ Ἰησοῦς·

«Ποιήσατε τοὺς ἀνθρώπους ἀναπεσεῖν» καὶ ὅτι «εὐχαριστήσας ἔδωκε τοῖς ἀνακειμένοις» ἀπὸ τῶν ἄρτων, ταύτης δὲ οὐδὲ τὴν ἀρχὴν ἐμνημόνευσε. Προσέχων οὖν τῇ διαφορᾷ τῶν κατὰ τοὺς τόπους ἐπὶ τοῖς ἄρτοις γεγραμμένων, τούτους νομίζω τάγματος εἶναι διαφέροντος παρ’ ἐκείνους· διόπερ οὗτοι μὲν ἐν ὄρει τρέφονται, ἐκεῖνοι δὲ ἐν ἐρήμῳ τόπῳ, καὶ οὗτοι μὲν τρεῖς παραμείναντες τῷ Ἰησοῦ ἡμέρας, ἐκεῖνοι δὲ μίαν, ἧς ἐν τῇ ἑσπέρᾳ ἐτράφησαν. Ἔτι δὲ εἰ μὴ ταὐτόν ἐστι τὸ ἀφ’ ἑαυτοῦ ποιῆσαι τὸν Ἰησοῦν τῷ ἀπὸ τῶν μαθητῶν ἀκούσαντα πρᾶξαι, ὅρα εἰ μὴ διαφέρουσιν οἱ εὐεργετηθέντες ὑπὸ τοῦ Ἰησοῦ αὐτόθεν ἐπὶ τῷ εὐεργετῆσαι θρέψαντος αὐτούς . Εἰ δὲ κατὰ τὸν Ἰωάννην κρίθινοι ἦσαν οἱ ἄρτοι, ἀφ’ ὧν «ἐπερίσσευσαν» οἱ δώδεκα κόφινοι, οὐδὲν δὲ τοιοῦτον περὶ τούτων λέγεται, πῶς οὐ βελτίους οὗτοι παρὰ τοὺς προτέρους; Κἀκείνων μὲν «τοὺς ἀρρώστους ἐθεράπευσεν», ἐνταῦθα δὲ τοὺς μετὰ τῶν ὄχλων οὐκ ἀρρώστους θεραπεύει, ἀλλὰ τυφλοὺς καὶ χωλοὺς καὶ κωφοὺς καὶ κυλλούς· διὸ καὶ ἐπὶ τούτοις μὲν θαυμάζουσιν οἱ τετρακισχίλιοι, ἐπὶ δὲ τοῖς ἀρρώστοις οὐδὲν τοιοῦτον λέλεκται. Κρείττους δέ εἰσιν, οἶμαι, οἱ φαγόντες ἀπὸ τῶν ἑπτὰ εὐχαριστηθέντων ἄρτων τῶν φαγόντων ἀπὸ τῶν πέντε εὐλογηθέντων, καὶ οἱ φαγόντες ἀπὸ τῶν ὀλίγων ἰχθυδίων παρὰ τοὺς φαγόντας ἀπὸ τῶν δύο· τάχα δὲ καὶ οἱ ἀναπεσόντες ἐπὶ τὴν γῆν παρὰ τοὺς ἀνακλιθέντας «ἐπὶ τοῦ χόρτου». Καὶ ἐκεῖνοι μὲν ἀπὸ ὀλιγωτέρων ἄρτων «δώδεκα κοφίνους» καταλείπουσιν, οὗτοι δὲ ἀπὸ πλειόνων ἑπτὰ σπυρίδας, τῷ χωρητικώτεροι εἶναι μειζόνων. Καὶ τάχα οὗτοι μὲν ἐπιβαίνουσι πάντων τῶν γηί̈νων καὶ ἀναπίπτουσιν ἐπ’ αὐτῶν, οἱ δ’ «ἐπὶ τοῦ χόρτου» ἐπὶ μόνης τῆς σαρκὸς αὐτῶν· «πᾶσα» γὰρ «σὰρξ χόρτος». Πρόσχες καὶ μετὰ ταῦτα ὅτι τούτους ἀπολῦσαι ὁ Ἰησοῦς νήστεις οὐ θέλει, ἵνα μὴ ἐκλυθῶσιν ὡς κενοὶ τῶν ἄρτων Ἰησοῦ, καὶ ἔτι ἐν τῇ ὁδῷ τυγχάνοντες τῇ ἐπὶ τὰ οἰκεῖα βλαβῶσι. Σημείωσαι δὲ εἴ που ἀναγέγραπται ὁ Ἰησοῦς ἀπολελυκέναι, ἵν’ ἴδῃς διαφορὰν τῶν μετὰ τὸ τραφῆναι ὑπ’ αὐτοῦ ἀπολυθέντων καὶ τῶν ἄλλως ἀπολυθέντων· παράδειγμα δὲ ἄλλως ἀπολυθέντος τὸ «γύναι, ἀπολέλυσαι τῆς ἀσθενείας σου». Πρὸς δὲ τούτοις οἱ μὲν ἀεὶ συνόντες τῷ Ἰησοῦ μαθηταὶ οὐκ ἀπολύονται ἀπ’ αὐτοῦ, οἱ δὲ ὄχλοι φαγόντες ἀπολύονται. Καθὰ πάλιν οἱ μαθηταὶ μηδὲν μέγα φρονοῦντες περὶ τῆς Χαναναίας φασίν· «Ἀπόλυσον αὐτήν, ὅτι κράζει ὄπισθεν ἡμῶν», ὁ δὲ σωτὴρ οὐδαμῶς αὐτὴν ἀπολύων φαίνεται· εἰπὼν γὰρ αὐτῇ· «Ὦ γύναι, μεγάλη σου ἡ πίστις· γενηθήτω σοι ὡς θέλεις», ἰάσατο μὲν τὴν θυγατέρα αὐτῆς «ἀπὸ τῆς ὥρας ἐκείνης», οὐ μέντοι γέγραπται ὅτι ἀπέλυσεν αὐτήν. Τοσαῦτα καὶ εἰς τὸ ἐκκείμενον ῥητὸν ἐπὶ τοῦ παρόντος ἐξετάσαι καὶ ἰδεῖν δεδυνήμεθα.

«Ποιήσατε τοὺς ἀνθρώπους ἀναπεσεῖν» καὶ ὅτι «εὐχαριστήσας ἔδωκε τοῖς ἀνακειμένοις» ἀπὸ τῶν ἄρτων, ταύτης δὲ οὐδὲ τὴν ἀρχὴν ἐμνημόνευσε. Προσέχων οὖν τῇ διαφορᾷ τῶν κατὰ τοὺς τόπους ἐπὶ τοῖς ἄρτοις γεγραμμένων, τούτους νομίζω τάγματος εἶναι διαφέροντος παρ’ ἐκείνους· διόπερ οὗτοι μὲν ἐν ὄρει τρέφονται, ἐκεῖνοι δὲ ἐν ἐρήμῳ τόπῳ, καὶ οὗτοι μὲν τρεῖς παραμείναντες τῷ Ἰησοῦ ἡμέρας, ἐκεῖνοι δὲ μίαν, ἧς ἐν τῇ ἑσπέρᾳ ἐτράφησαν. Ἔτι δὲ εἰ μὴ ταὐτόν ἐστι τὸ ἀφ’ ἑαυτοῦ ποιῆσαι τὸν Ἰησοῦν τῷ ἀπὸ τῶν μαθητῶν ἀκούσαντα πρᾶξαι, ὅρα εἰ μὴ διαφέρουσιν οἱ εὐεργετηθέντες ὑπὸ τοῦ Ἰησοῦ αὐτόθεν ἐπὶ τῷ εὐεργετῆσαι θρέψαντος αὐτούς . Εἰ δὲ κατὰ τὸν Ἰωάννην κρίθινοι ἦσαν οἱ ἄρτοι, ἀφ’ ὧν «ἐπερίσσευσαν» οἱ δώδεκα κόφινοι, οὐδὲν δὲ τοιοῦτον περὶ τούτων λέγεται, πῶς οὐ βελτίους οὗτοι παρὰ τοὺς προτέρους; Κἀκείνων μὲν «τοὺς ἀρρώστους ἐθεράπευσεν», ἐνταῦθα δὲ τοὺς μετὰ τῶν ὄχλων οὐκ ἀρρώστους θεραπεύει, ἀλλὰ τυφλοὺς καὶ χωλοὺς καὶ κωφοὺς καὶ κυλλούς· διὸ καὶ ἐπὶ τούτοις μὲν θαυμάζουσιν οἱ τετρακισχίλιοι, ἐπὶ δὲ τοῖς ἀρρώστοις οὐδὲν τοιοῦτον λέλεκται. Κρείττους δέ εἰσιν, οἶμαι, οἱ φαγόντες ἀπὸ τῶν ἑπτὰ εὐχαριστηθέντων ἄρτων τῶν φαγόντων ἀπὸ τῶν πέντε εὐλογηθέντων, καὶ οἱ φαγόντες ἀπὸ τῶν ὀλίγων ἰχθυδίων παρὰ τοὺς φαγόντας ἀπὸ τῶν δύο· τάχα δὲ καὶ οἱ ἀναπεσόντες ἐπὶ τὴν γῆν παρὰ τοὺς ἀνακλιθέντας «ἐπὶ τοῦ χόρτου». Καὶ ἐκεῖνοι μὲν ἀπὸ ὀλιγωτέρων ἄρτων «δώδεκα κοφίνους» καταλείπουσιν, οὗτοι δὲ ἀπὸ πλειόνων ἑπτὰ σπυρίδας, τῷ χωρητικώτεροι εἶναι μειζόνων. Καὶ τάχα οὗτοι μὲν ἐπιβαίνουσι πάντων τῶν γηί̈νων καὶ ἀναπίπτουσιν ἐπ’ αὐτῶν, οἱ δ’ «ἐπὶ τοῦ χόρτου» ἐπὶ μόνης τῆς σαρκὸς αὐτῶν· «πᾶσα» γὰρ «σὰρξ χόρτος». Πρόσχες καὶ μετὰ ταῦτα ὅτι τούτους ἀπολῦσαι ὁ Ἰησοῦς νήστεις οὐ θέλει, ἵνα μὴ ἐκλυθῶσιν ὡς κενοὶ τῶν ἄρτων Ἰησοῦ, καὶ ἔτι ἐν τῇ ὁδῷ τυγχάνοντες τῇ ἐπὶ τὰ οἰκεῖα βλαβῶσι. Σημείωσαι δὲ εἴ που ἀναγέγραπται ὁ Ἰησοῦς ἀπολελυκέναι, ἵν’ ἴδῃς διαφορὰν τῶν μετὰ τὸ τραφῆναι ὑπ’ αὐτοῦ ἀπολυθέντων καὶ τῶν ἄλλως ἀπολυθέντων· παράδειγμα δὲ ἄλλως ἀπολυθέντος τὸ «γύναι, ἀπολέλυσαι τῆς ἀσθενείας σου». Πρὸς δὲ τούτοις οἱ μὲν ἀεὶ συνόντες τῷ Ἰησοῦ μαθηταὶ οὐκ ἀπολύονται ἀπ’ αὐτοῦ, οἱ δὲ ὄχλοι φαγόντες ἀπολύονται. Καθὰ πάλιν οἱ μαθηταὶ μηδὲν μέγα φρονοῦντες περὶ τῆς Χαναναίας φασίν· «Ἀπόλυσον αὐτήν, ὅτι κράζει ὄπισθεν ἡμῶν», ὁ δὲ σωτὴρ οὐδαμῶς αὐτὴν ἀπολύων φαίνεται· εἰπὼν γὰρ αὐτῇ· «Ὦ γύναι, μεγάλη σου ἡ πίστις· γενηθήτω σοι ὡς θέλεις», ἰάσατο μὲν τὴν θυγατέρα αὐτῆς «ἀπὸ τῆς ὥρας ἐκείνης», οὐ μέντοι γέγραπται ὅτι ἀπέλυσεν αὐτήν. Τοσαῦτα καὶ εἰς τὸ ἐκκείμενον ῥητὸν ἐπὶ τοῦ παρόντος ἐξετάσαι καὶ ἰδεῖν δεδυνήμεθα.

«Ποιήσατε τοὺς ἀνθρώπους ἀναπεσεῖν» καὶ ὅτι «εὐχαριστήσας ἔδωκε τοῖς ἀνακειμένοις» ἀπὸ τῶν ἄρτων, ταύτης δὲ οὐδὲ τὴν ἀρχὴν ἐμνημόνευσε. Προσέχων οὖν τῇ διαφορᾷ τῶν κατὰ τοὺς τόπους ἐπὶ τοῖς ἄρτοις γεγραμμένων, τούτους νομίζω τάγματος εἶναι διαφέροντος παρ’ ἐκείνους· διόπερ οὗτοι μὲν ἐν ὄρει τρέφονται, ἐκεῖνοι δὲ ἐν ἐρήμῳ τόπῳ, καὶ οὗτοι μὲν τρεῖς παραμείναντες τῷ Ἰησοῦ ἡμέρας, ἐκεῖνοι δὲ μίαν, ἧς ἐν τῇ ἑσπέρᾳ ἐτράφησαν. Ἔτι δὲ εἰ μὴ ταὐτόν ἐστι τὸ ἀφ’ ἑαυτοῦ ποιῆσαι τὸν Ἰησοῦν τῷ ἀπὸ τῶν μαθητῶν ἀκούσαντα πρᾶξαι, ὅρα εἰ μὴ διαφέρουσιν οἱ εὐεργετηθέντες ὑπὸ τοῦ Ἰησοῦ αὐτόθεν ἐπὶ τῷ εὐεργετῆσαι θρέψαντος αὐτούς . Εἰ δὲ κατὰ τὸν Ἰωάννην κρίθινοι ἦσαν οἱ ἄρτοι, ἀφ’ ὧν «ἐπερίσσευσαν» οἱ δώδεκα κόφινοι, οὐδὲν δὲ τοιοῦτον περὶ τούτων λέγεται, πῶς οὐ βελτίους οὗτοι παρὰ τοὺς προτέρους; Κἀκείνων μὲν «τοὺς ἀρρώστους ἐθεράπευσεν», ἐνταῦθα δὲ τοὺς μετὰ τῶν ὄχλων οὐκ ἀρρώστους θεραπεύει, ἀλλὰ τυφλοὺς καὶ χωλοὺς καὶ κωφοὺς καὶ κυλλούς· διὸ καὶ ἐπὶ τούτοις μὲν θαυμάζουσιν οἱ τετρακισχίλιοι, ἐπὶ δὲ τοῖς ἀρρώστοις οὐδὲν τοιοῦτον λέλεκται. Κρείττους δέ εἰσιν, οἶμαι, οἱ φαγόντες ἀπὸ τῶν ἑπτὰ εὐχαριστηθέντων ἄρτων τῶν φαγόντων ἀπὸ τῶν πέντε εὐλογηθέντων, καὶ οἱ φαγόντες ἀπὸ τῶν ὀλίγων ἰχθυδίων παρὰ τοὺς φαγόντας ἀπὸ τῶν δύο· τάχα δὲ καὶ οἱ ἀναπεσόντες ἐπὶ τὴν γῆν παρὰ τοὺς ἀνακλιθέντας «ἐπὶ τοῦ χόρτου». Καὶ ἐκεῖνοι μὲν ἀπὸ ὀλιγωτέρων ἄρτων «δώδεκα κοφίνους» καταλείπουσιν, οὗτοι δὲ ἀπὸ πλειόνων ἑπτὰ σπυρίδας, τῷ χωρητικώτεροι εἶναι μειζόνων. Καὶ τάχα οὗτοι μὲν ἐπιβαίνουσι πάντων τῶν γηί̈νων καὶ ἀναπίπτουσιν ἐπ’ αὐτῶν, οἱ δ’ «ἐπὶ τοῦ χόρτου» ἐπὶ μόνης τῆς σαρκὸς αὐτῶν· «πᾶσα» γὰρ «σὰρξ χόρτος». Πρόσχες καὶ μετὰ ταῦτα ὅτι τούτους ἀπολῦσαι ὁ Ἰησοῦς νήστεις οὐ θέλει, ἵνα μὴ ἐκλυθῶσιν ὡς κενοὶ τῶν ἄρτων Ἰησοῦ, καὶ ἔτι ἐν τῇ ὁδῷ τυγχάνοντες τῇ ἐπὶ τὰ οἰκεῖα βλαβῶσι. Σημείωσαι δὲ εἴ που ἀναγέγραπται ὁ Ἰησοῦς ἀπολελυκέναι, ἵν’ ἴδῃς διαφορὰν τῶν μετὰ τὸ τραφῆναι ὑπ’ αὐτοῦ ἀπολυθέντων καὶ τῶν ἄλλως ἀπολυθέντων· παράδειγμα δὲ ἄλλως ἀπολυθέντος τὸ «γύναι, ἀπολέλυσαι τῆς ἀσθενείας σου». Πρὸς δὲ τούτοις οἱ μὲν ἀεὶ συνόντες τῷ Ἰησοῦ μαθηταὶ οὐκ ἀπολύονται ἀπ’ αὐτοῦ, οἱ δὲ ὄχλοι φαγόντες ἀπολύονται. Καθὰ πάλιν οἱ μαθηταὶ μηδὲν μέγα φρονοῦντες περὶ τῆς Χαναναίας φασίν· «Ἀπόλυσον αὐτήν, ὅτι κράζει ὄπισθεν ἡμῶν», ὁ δὲ σωτὴρ οὐδαμῶς αὐτὴν ἀπολύων φαίνεται· εἰπὼν γὰρ αὐτῇ· «Ὦ γύναι, μεγάλη σου ἡ πίστις· γενηθήτω σοι ὡς θέλεις», ἰάσατο μὲν τὴν θυγατέρα αὐτῆς «ἀπὸ τῆς ὥρας ἐκείνης», οὐ μέντοι γέγραπται ὅτι ἀπέλυσεν αὐτήν. Τοσαῦτα καὶ εἰς τὸ ἐκκείμενον ῥητὸν ἐπὶ τοῦ παρόντος ἐξετάσαι καὶ ἰδεῖν δεδυνήμεθα.

Τῶν εἰς τὸ κατὰ Ματθαῖον [εὐαγγέλιον] ἐξηγητικῶν Ὠριγένους τόμος ιβ. «Καὶ προσελθόντες Σαδδουκαῖοι καὶ Φαρισαῖοι, πειράζοντες ἐπηρώτων αὐτὸν σημεῖον ἐκ τοῦ οὐρανοῦ ἐπιδεῖξαι αὐτοῖς» [, []] . Οἱ πρὸς ἀλλήλους διαφωνοῦντες περὶ τῶν ἀναγκαιοτάτων δογμάτων «Σαδδουκαῖοι καὶ Φαρισαῖοι» πρεσβεύουσι γὰρ οἱ μὲν «Φαρισαῖοι» τὴν τῶν νεκρῶν ἀνάστασιν ἐλπίζοντες εἶναί τινα μέλλοντα αἰῶνα, οἱ δὲ Σαδδουκαῖοι οὐδὲν ἴσασι μετὰ τὸν βίον τοῦτον ἀνθρώπῳ ἀποκείμενον, ἤτοι ὡς ἐπ’ ἀρετὴν προκόψαντι ἢ μηδὲ τὴν ἀρχὴν ἐπιτηδεύσαντι ἐξελθεῖν τῶν τῆς κακίας ὅρωνοὗτοι, ἵνα πειράσωσι τὸν Ἰησοῦν, ὁμονοοῦσιν. ὅμοιον δέ [τι] τούτων γεγένηται, ὡς ὁ Λουκᾶς ἀνέγραψε, πρὸς Ἡρώδην καὶ Πιλᾶτον γενομένους ἀλλήλοις φίλους, ἵνα τὸν Ἰησοῦν ἀποκτείνωσι· τάχα γὰρ ἡ μὲν πρὸς ἀλλήλους αὐτῶν μάχη ἐποίησεν ἂν τὸν μὲν Ἡρώδην μὴ εἰς χάριν τοῦ λέγοντος λαοῦ «σταύρου σταύρου αὐτὸν» ἀξιοῦν αὐτὸν ἀναιρεθῆναι, τὸν δὲ Πιλᾶτον ῥοπήν τινα ἔχοντα τὴν ὑπὲρ τοῦ [ἀπολῦσαι τὸν Ἰησοῦν] μὴ ἂν αὐτὸν καταδεδικάσθαι, συμβαλλομένης τῆς πρὸς Ἡρώδην ἔχθρας τῇ πρὸς τὸ ἀπολῦσαι τὸν Ἰησοῦν προϋπαρχούσῃ ῥοπῇ.

Τῶν εἰς τὸ κατὰ Ματθαῖον [εὐαγγέλιον] ἐξηγητικῶν Ὠριγένους τόμος ιβ. «Καὶ προσελθόντες Σαδδουκαῖοι καὶ Φαρισαῖοι, πειράζοντες ἐπηρώτων αὐτὸν σημεῖον ἐκ τοῦ οὐρανοῦ ἐπιδεῖξαι αὐτοῖς» [, []] . Οἱ πρὸς ἀλλήλους διαφωνοῦντες περὶ τῶν ἀναγκαιοτάτων δογμάτων «Σαδδουκαῖοι καὶ Φαρισαῖοι» πρεσβεύουσι γὰρ οἱ μὲν «Φαρισαῖοι» τὴν τῶν νεκρῶν ἀνάστασιν ἐλπίζοντες εἶναί τινα μέλλοντα αἰῶνα, οἱ δὲ Σαδδουκαῖοι οὐδὲν ἴσασι μετὰ τὸν βίον τοῦτον ἀνθρώπῳ ἀποκείμενον, ἤτοι ὡς ἐπ’ ἀρετὴν προκόψαντι ἢ μηδὲ τὴν ἀρχὴν ἐπιτηδεύσαντι ἐξελθεῖν τῶν τῆς κακίας ὅρωνοὗτοι, ἵνα πειράσωσι τὸν Ἰησοῦν, ὁμονοοῦσιν. ὅμοιον δέ [τι] τούτων γεγένηται, ὡς ὁ Λουκᾶς ἀνέγραψε, πρὸς Ἡρώδην καὶ Πιλᾶτον γενομένους ἀλλήλοις φίλους, ἵνα τὸν Ἰησοῦν ἀποκτείνωσι· τάχα γὰρ ἡ μὲν πρὸς ἀλλήλους αὐτῶν μάχη ἐποίησεν ἂν τὸν μὲν Ἡρώδην μὴ εἰς χάριν τοῦ λέγοντος λαοῦ «σταύρου σταύρου αὐτὸν» ἀξιοῦν αὐτὸν ἀναιρεθῆναι, τὸν δὲ Πιλᾶτον ῥοπήν τινα ἔχοντα τὴν ὑπὲρ τοῦ [ἀπολῦσαι τὸν Ἰησοῦν] μὴ ἂν αὐτὸν καταδεδικάσθαι, συμβαλλομένης τῆς πρὸς Ἡρώδην ἔχθρας τῇ πρὸς τὸ ἀπολῦσαι τὸν Ἰησοῦν προϋπαρχούσῃ ῥοπῇ.

Ἐπὶ ταῦτα δὲ τῷ λόγῳ ἐληλύθαμεν διὰ τοὺς ἅμα προσελθόντας τῷ Ἰησοῦ Φαρισαίους καὶ Σαδδουκαίους, τοὺς ἐν τοῖς περὶ ἀναστάσεως διαφωνοῦντας, καὶ οἱονεὶ συμφωνήσαντας διὰ τὸ πειράσαι τὸν σωτῆρα ἡμῶν καὶ ἐπερωτῆσαι αὐτὸν «σημεῖον ἐκ τοῦ οὐρανοῦ ἐπιδεῖξαι αὐτοῖς.» οὐ γὰρ ἀρκούμενοι τοῖς ἐν ταῖς ἰάσεσι πάσης νόσου καὶ πάσης μαλακίας «ἐν τῷ λαῷ» τεραστίοις καὶ τοῖς ἄλλοις παραδόξοις, ἃ ἐν γνώσει πολλῶν πεποιήκει ὁ σωτὴρ ἡμῶν, ἠβούλοντο αὐτὸν «ἐπιδεῖξαι αὐτοῖς» καὶ ἐξ «οὐρανοῦ σημεῖον.» καὶ στοχάζομαι ὅτι ὑπενόουν μὲν τὰ ἐπὶ γῆς σημεῖα, ὡς δυνάμενα καὶ μὴ ἐκ θεοῦ εἶναι [οὐκ ὤκνησαν γοῦν λέγειν ὅτι «ἐν Βεελζεβοὺλ ἄρχοντι τῶν δαιμονίων ἐκβάλλει τὰ δαιμόνια» ὁ Ἰησοῦς], ἐδόκει δ’ αὐτοῖς μὴ δύνασθαι ἐξ «οὐρανοῦ σημεῖον» ἀπὸ Βεελζεβοὺλ ἤ τινος πονηρᾶς γίνεσθαι δυνάμεως. ἡμάρτανον δὲ περὶ ἀμφοτέρων, τῶν τε ἐπὶ γῆς καὶ τῶν ἐξ «οὐρανοῦ» σημείων, μὴ δόκιμοι τραπεζῖται μηδὲ ἐπιστάμενοι διακρίνειν πνεύματα ἐνεργοῦντα, ποῖα μὲν ἀπὸ τοῦ θεοῦ ἐστι ποῖα δὲ ἀφεστηκότα αὐτοῦ.

Ἐπὶ ταῦτα δὲ τῷ λόγῳ ἐληλύθαμεν διὰ τοὺς ἅμα προσελθόντας τῷ Ἰησοῦ Φαρισαίους καὶ Σαδδουκαίους, τοὺς ἐν τοῖς περὶ ἀναστάσεως διαφωνοῦντας, καὶ οἱονεὶ συμφωνήσαντας διὰ τὸ πειράσαι τὸν σωτῆρα ἡμῶν καὶ ἐπερωτῆσαι αὐτὸν «σημεῖον ἐκ τοῦ οὐρανοῦ ἐπιδεῖξαι αὐτοῖς.» οὐ γὰρ ἀρκούμενοι τοῖς ἐν ταῖς ἰάσεσι πάσης νόσου καὶ πάσης μαλακίας «ἐν τῷ λαῷ» τεραστίοις καὶ τοῖς ἄλλοις παραδόξοις, ἃ ἐν γνώσει πολλῶν πεποιήκει ὁ σωτὴρ ἡμῶν, ἠβούλοντο αὐτὸν «ἐπιδεῖξαι αὐτοῖς» καὶ ἐξ «οὐρανοῦ σημεῖον.» καὶ στοχάζομαι ὅτι ὑπενόουν μὲν τὰ ἐπὶ γῆς σημεῖα, ὡς δυνάμενα καὶ μὴ ἐκ θεοῦ εἶναι [οὐκ ὤκνησαν γοῦν λέγειν ὅτι «ἐν Βεελζεβοὺλ ἄρχοντι τῶν δαιμονίων ἐκβάλλει τὰ δαιμόνια» ὁ Ἰησοῦς], ἐδόκει δ’ αὐτοῖς μὴ δύνασθαι ἐξ «οὐρανοῦ σημεῖον» ἀπὸ Βεελζεβοὺλ ἤ τινος πονηρᾶς γίνεσθαι δυνάμεως. ἡμάρτανον δὲ περὶ ἀμφοτέρων, τῶν τε ἐπὶ γῆς καὶ τῶν ἐξ «οὐρανοῦ» σημείων, μὴ δόκιμοι τραπεζῖται μηδὲ ἐπιστάμενοι διακρίνειν πνεύματα ἐνεργοῦντα, ποῖα μὲν ἀπὸ τοῦ θεοῦ ἐστι ποῖα δὲ ἀφεστηκότα αὐτοῦ.

ἀλλὰ ἐπίστησον τῷ εἰρημένῳ παρὰ τῷ ἀποστόλῳ περὶ τοῦ ἀνθρώπου «τῆς ἁμαρτίας», τοῦ υἱοῦ «τῆς ἀπωλείας», ὅτι «ἐν πάσῃ δυνάμει καὶ σημείοις καὶ τέρασι ψεύδους καὶ πάσῃ ἀπάτῃ ἀδικίας τοῖς ἀπολλυμένοις» ἐκεῖνος ἐπιφανεῖται, μιμούμενος πάντα τέρατα τὰ τῆς ἀληθείας. καὶ ὥσπερ οἱ τῶν Αἰγυπτίων ἐπαοιδοὶ καὶ φαρμακοί, ὡς ἐλάττους τοῦ ἀνθρώπου «τῆς ἁμαρτίας» καὶ τοῦ υἱοῦ «τῆς ἀπωλείας», δυνάμεις τινὰς ἐμιμήσαντο καὶ σημεῖα καὶ τέρατα τῆς ἀληθείας, ποιοῦντες τὰ τοῦ ψεύδους εἰς τὸ μὴ πιστεύεσθαι τὰ ἀληθῆ, οὕτως οἶμαι τὸν ἄνθρωπον τῆς ἁμαρτίας τὰ σημεῖα μιμήσασθαι καὶ τὰς δυνάμεις. Τάχα δὲ καὶ ταῦτα ὑφορώμενοι διὰ τὰς περὶ αὐτοῦ προφητείας «οἱ Φαρισαῖοι» [ζητῶ δ’ εἰ καὶ «Σαδδουκαῖοι»] «πειράζοντες ἐπηρώτων σημεῖον ἐκ τοῦ οὐρανοῦ ἐπιδεῖξαι αὐτοῖς» τὸν Ἰησοῦν. εἰ δὲ μὴ τοῦτο λέγοιμεν αὐτοὺς ὑπονενοηκέναι, τί φήσομεν αὐτοὺς πεπονθέναι πρὸς τὰ ὑπὸ τοῦ Ἰησοῦ γινόμενα τεράστια ἀτέγκτους μένοντας καὶ μὴ δυσωπουμένους τῶν γινομένων τὰ παράδοξα;

ἀλλὰ ἐπίστησον τῷ εἰρημένῳ παρὰ τῷ ἀποστόλῳ περὶ τοῦ ἀνθρώπου «τῆς ἁμαρτίας», τοῦ υἱοῦ «τῆς ἀπωλείας», ὅτι «ἐν πάσῃ δυνάμει καὶ σημείοις καὶ τέρασι ψεύδους καὶ πάσῃ ἀπάτῃ ἀδικίας τοῖς ἀπολλυμένοις» ἐκεῖνος ἐπιφανεῖται, μιμούμενος πάντα τέρατα τὰ τῆς ἀληθείας. καὶ ὥσπερ οἱ τῶν Αἰγυπτίων ἐπαοιδοὶ καὶ φαρμακοί, ὡς ἐλάττους τοῦ ἀνθρώπου «τῆς ἁμαρτίας» καὶ τοῦ υἱοῦ «τῆς ἀπωλείας», δυνάμεις τινὰς ἐμιμήσαντο καὶ σημεῖα καὶ τέρατα τῆς ἀληθείας, ποιοῦντες τὰ τοῦ ψεύδους εἰς τὸ μὴ πιστεύεσθαι τὰ ἀληθῆ, οὕτως οἶμαι τὸν ἄνθρωπον τῆς ἁμαρτίας τὰ σημεῖα μιμήσασθαι καὶ τὰς δυνάμεις. Τάχα δὲ καὶ ταῦτα ὑφορώμενοι διὰ τὰς περὶ αὐτοῦ προφητείας «οἱ Φαρισαῖοι» [ζητῶ δ’ εἰ καὶ «Σαδδουκαῖοι»] «πειράζοντες ἐπηρώτων σημεῖον ἐκ τοῦ οὐρανοῦ ἐπιδεῖξαι αὐτοῖς» τὸν Ἰησοῦν. εἰ δὲ μὴ τοῦτο λέγοιμεν αὐτοὺς ὑπονενοηκέναι, τί φήσομεν αὐτοὺς πεπονθέναι πρὸς τὰ ὑπὸ τοῦ Ἰησοῦ γινόμενα τεράστια ἀτέγκτους μένοντας καὶ μὴ δυσωπουμένους τῶν γινομένων τὰ παράδοξα;

ἔτι δὲ καὶ ἡ διδασκαλία ἐπὶ τὴν ἀγάπην τοῦ κτίσαντος προ[ς]καλουμένη συνᾳδόντως νόμῳ καὶ προφήταις καὶ τὰς ὁρμὰς καταστέλλουσα καὶ τὰ ἤθη κατ’ εὐσέβειαν μορφοῦσα, τί ἄλλο ἐδήλου τοῖς ὁρᾶν δυναμένοις ἢ ὅτι «ἀληθῶς θεοῦ υἱὸς» ἦν ὁ τὰ τοσαῦτα ἐργαζόμενος; ἐφ’ οἷς εἶπε καὶ τοῖς μαθηταῖς τοῦ Ἰωάννου· «πορευθέντες ἀπαγγείλατε Ἰωάννῃ ὅσα εἴδετε καὶ ἠκούσατε· τυφλοὶ ἀναβλέπουσι» καὶ τὰ ἑξῆς. Μετὰ ταῦτα κατανοήσωμεν τίνα τρόπον, ἐπερωτηθεὶς περὶ σημείου ἑνός, ἵν’ «ἐκ τοῦ οὐρανοῦ» ἐπιδείξῃ τοῖς ἐπερωτήσασι Φαρισαίοις καὶ Σαδδουκαίοις, ἀποκρίνεται καὶ λέγει·

ἔτι δὲ καὶ ἡ διδασκαλία ἐπὶ τὴν ἀγάπην τοῦ κτίσαντος προ[ς]καλουμένη συνᾳδόντως νόμῳ καὶ προφήταις καὶ τὰς ὁρμὰς καταστέλλουσα καὶ τὰ ἤθη κατ’ εὐσέβειαν μορφοῦσα, τί ἄλλο ἐδήλου τοῖς ὁρᾶν δυναμένοις ἢ ὅτι «ἀληθῶς θεοῦ υἱὸς» ἦν ὁ τὰ τοσαῦτα ἐργαζόμενος; ἐφ’ οἷς εἶπε καὶ τοῖς μαθηταῖς τοῦ Ἰωάννου· «πορευθέντες ἀπαγγείλατε Ἰωάννῃ ὅσα εἴδετε καὶ ἠκούσατε· τυφλοὶ ἀναβλέπουσι» καὶ τὰ ἑξῆς. Μετὰ ταῦτα κατανοήσωμεν τίνα τρόπον, ἐπερωτηθεὶς περὶ σημείου ἑνός, ἵν’ «ἐκ τοῦ οὐρανοῦ» ἐπιδείξῃ τοῖς ἐπερωτήσασι Φαρισαίοις καὶ Σαδδουκαίοις, ἀποκρίνεται καὶ λέγει·

πρόσχες γὰρ τῷ «καὶ σημεῖον οὐ δοθήσεται αὐτῇ εἰ μὴ τὸ σημεῖον Ἰωνᾶ τοῦ προφήτου.» οὐκοῦν ἐκεῖνο τοῦτο ἦν τῷ ἐκεῖνο τούτου δηλωτικὸν γεγονέναι, ἵνα ἡ ἐκείνου λύσις τοῦ σημείου ἀσάφειαν αὐτόθεν ἔχοντος τὸ παθεῖν ᾖ τὸν σωτῆρα καὶ «ἐν τῇ καρδίᾳ τῆς γῆς τρεῖς ἡμέρας καὶ τρεῖς νύκτας» πεποιηκέναι. ἅμα δὲ καὶ καθολικόν τι μανθάνομεν ὅτι, εἴπερ «τὸ σημεῖον» σημαίνει τι, ἕκαστον τῶν ἀναγεγραμμένων σημείων [εἴτε ὡς ἐν γενομένῃ ἱστορίᾳ εἴτε ὡς [ἐν] ἐντολῇ] δηλωτικόν τινός ἐστιν ὕστερον πληρουμένου· οἷον «τὸ σημεῖον Ἰωνᾶ,» ἐξιόντος μετὰ τρεῖς ἡμέρας ἀπὸ τῆς κοιλίας «τοῦ κήτους», τῆς τοῦ σωτῆρος ἡμῶν ἦν ἀναστάσεως μετὰ «τρεῖς ἡμέρας καὶ τρεῖς νύκτας» ἀνισταμένου ἀπὸ τῶν νεκρῶν, καὶ ἡ περιτομὴ λεγομένη «σημεῖον» τῆς παρὰ τῷ Παύλῳ δηλουμένης ἐν τῷ· «ἡμεῖς γάρ ἐσμεν ἡ περιτομή». ζήτει δὲ καὶ σὺ πᾶν τὸ ἐν τοῖς παλαιοῖς γράμμασι σημεῖον τίνος ἐν τῇ καινῇ γρα[φῇ τύπος πράγ]ματός ἐστι, καὶ τὸ ἐν τῇ καινῇ διαθήκῃ ὀνομασθὲν σημεῖον τίνος ἐστὶν ἢ ἐν τῷ μέλλοντι αἰῶνι δηλωτικὸν ἢ καὶ ἐν ταῖς ὕστερον γενεαῖς μετὰ τὸ γεγονέναι τὸ σημεῖον.

πρόσχες γὰρ τῷ «καὶ σημεῖον οὐ δοθήσεται αὐτῇ εἰ μὴ τὸ σημεῖον Ἰωνᾶ τοῦ προφήτου.» οὐκοῦν ἐκεῖνο τοῦτο ἦν τῷ ἐκεῖνο τούτου δηλωτικὸν γεγονέναι, ἵνα ἡ ἐκείνου λύσις τοῦ σημείου ἀσάφειαν αὐτόθεν ἔχοντος τὸ παθεῖν ᾖ τὸν σωτῆρα καὶ «ἐν τῇ καρδίᾳ τῆς γῆς τρεῖς ἡμέρας καὶ τρεῖς νύκτας» πεποιηκέναι. ἅμα δὲ καὶ καθολικόν τι μανθάνομεν ὅτι, εἴπερ «τὸ σημεῖον» σημαίνει τι, ἕκαστον τῶν ἀναγεγραμμένων σημείων [εἴτε ὡς ἐν γενομένῃ ἱστορίᾳ εἴτε ὡς [ἐν] ἐντολῇ] δηλωτικόν τινός ἐστιν ὕστερον πληρουμένου· οἷον «τὸ σημεῖον Ἰωνᾶ,» ἐξιόντος μετὰ τρεῖς ἡμέρας ἀπὸ τῆς κοιλίας «τοῦ κήτους», τῆς τοῦ σωτῆρος ἡμῶν ἦν ἀναστάσεως μετὰ «τρεῖς ἡμέρας καὶ τρεῖς νύκτας» ἀνισταμένου ἀπὸ τῶν νεκρῶν, καὶ ἡ περιτομὴ λεγομένη «σημεῖον» τῆς παρὰ τῷ Παύλῳ δηλουμένης ἐν τῷ· «ἡμεῖς γάρ ἐσμεν ἡ περιτομή». ζήτει δὲ καὶ σὺ πᾶν τὸ ἐν τοῖς παλαιοῖς γράμμασι σημεῖον τίνος ἐν τῇ καινῇ γρα[φῇ τύπος πράγ]ματός ἐστι, καὶ τὸ ἐν τῇ καινῇ διαθήκῃ ὀνομασθὲν σημεῖον τίνος ἐστὶν ἢ ἐν τῷ μέλλοντι αἰῶνι δηλωτικὸν ἢ καὶ ἐν ταῖς ὕστερον γενεαῖς μετὰ τὸ γεγονέναι τὸ σημεῖον.

ἡ γὰρ ὕπανδρος γυνὴ [ἡ ὑπὸ τὸν νόμον ψυχὴ] τῷ ζῶντι ἀνδρὶ δέδεται [ὄντι] νόμῳ· ἐὰν δὲ ἀποθάνῃ ὁ ἀνὴρ [ὁ νόμος] κατήργηται ἀπὸ τοῦ νόμου [ὅς ἐστιν ἀνήρ]». ἀποθνῄσκει δὲ ὁ νόμος τῷ ἀναβάντι ἐπὶ τὴν μακαριότητα καὶ μηκέτι ὑπὸ νόμον πολιτευομένῳ, ἀλλ’ ὡς ὁ Χριστὸς πράττοντι, ὃς εἰ καὶ γέγονεν «ὑπὸ νόμον» διὰ τοὺς ὑπὸ νόμον, «ἵνα τοὺς ὑπὸ νόμον κερδήσῃ», οὔτε ἔμεινεν ὑπὸ νόμον οὔτε ἀφῆκεν ὑπὸ νόμον τοὺς ὑπ’ αὐτοῦ ἐλευθερωθέντας· ἀνήγαγε γὰρ αὐτοὺς ἅμα ἑαυτῷ ἐπὶ τὴν ὑπὲρ τὸν νόμον θείαν πολιτείαν, τὸν περιέχοντα [ὡς πρὸς τοὺς ἀτελεστέρους καὶ ἔτι ἁμαρτάνοντας] θυσίας περὶ ἀφέσεως ἁμαρτημάτων. ὁ οὖν ἀναμάρτητος καὶ μηκέτι δεόμενος τῶν νομικῶν θυσιῶν ὑπερβέβηκε τελειωθεὶς τάχα καὶ τὸν πνευματικὸν νόμον, καὶ γέγονεν ἐν τῷ ὑπὲρ αὐτὸν λόγῳ, ὅστις τοῖς μὲν ἐν σαρκὶ ζῶσι «σὰρξ» ἐγεγόνει, τοῖς δὲ μηδαμῶς ἔτι «κατὰ σάρκα» στρατευομένοις, ὡς ἦν «ἐν ἀρχῇ πρὸς τὸν θεόν», θεὸς λόγος ὤν, θεωρεῖται καὶ ἀποκαλύπτει τὸν πατέρα.

ἡ γὰρ ὕπανδρος γυνὴ [ἡ ὑπὸ τὸν νόμον ψυχὴ] τῷ ζῶντι ἀνδρὶ δέδεται [ὄντι] νόμῳ· ἐὰν δὲ ἀποθάνῃ ὁ ἀνὴρ [ὁ νόμος] κατήργηται ἀπὸ τοῦ νόμου [ὅς ἐστιν ἀνήρ]». ἀποθνῄσκει δὲ ὁ νόμος τῷ ἀναβάντι ἐπὶ τὴν μακαριότητα καὶ μηκέτι ὑπὸ νόμον πολιτευομένῳ, ἀλλ’ ὡς ὁ Χριστὸς πράττοντι, ὃς εἰ καὶ γέγονεν «ὑπὸ νόμον» διὰ τοὺς ὑπὸ νόμον, «ἵνα τοὺς ὑπὸ νόμον κερδήσῃ», οὔτε ἔμεινεν ὑπὸ νόμον οὔτε ἀφῆκεν ὑπὸ νόμον τοὺς ὑπ’ αὐτοῦ ἐλευθερωθέντας· ἀνήγαγε γὰρ αὐτοὺς ἅμα ἑαυτῷ ἐπὶ τὴν ὑπὲρ τὸν νόμον θείαν πολιτείαν, τὸν περιέχοντα [ὡς πρὸς τοὺς ἀτελεστέρους καὶ ἔτι ἁμαρτάνοντας] θυσίας περὶ ἀφέσεως ἁμαρτημάτων. ὁ οὖν ἀναμάρτητος καὶ μηκέτι δεόμενος τῶν νομικῶν θυσιῶν ὑπερβέβηκε τελειωθεὶς τάχα καὶ τὸν πνευματικὸν νόμον, καὶ γέγονεν ἐν τῷ ὑπὲρ αὐτὸν λόγῳ, ὅστις τοῖς μὲν ἐν σαρκὶ ζῶσι «σὰρξ» ἐγεγόνει, τοῖς δὲ μηδαμῶς ἔτι «κατὰ σάρκα» στρατευομένοις, ὡς ἦν «ἐν ἀρχῇ πρὸς τὸν θεόν», θεὸς λόγος ὤν, θεωρεῖται καὶ ἀποκαλύπτει τὸν πατέρα.

ἤδη δὲ καὶ πᾶσα δύναμις ἀντικειμένη, ἐπικρατοῦσα τῆς ἀνθρωπίνης ψυχῆς καὶ ἀναμιγνυμένη αὐτῇ, μοιχός ἐστιν αὐτῆς, νυμφίον ἐχούσης ὑπὸ τοῦ θεοῦ αὐτῇ δοθέντα τὸν λόγον. μετὰ ταῦτα γέγραπται ὅτι «καταλιπὼν αὐτοὺς ἀπῆλθεν·» πῶς γὰρ οὐκ ἔμελλεν ὁ νυμφίος λόγος καταλιπεῖν τὴν μοιχαλίδα γενεὰν καὶ ἀπιέναι ἀπ’ αὐτῆς; εἴποις δ’ ἂν ὅτι τὴν Ἰουδαίων συναγωγὴν ὡς μοιχαλίδα «καταλιπὼν» ὁ τοῦ θεοῦ λόγος ἀπελήλυθεν ἀπ’ αὐτῆς, καὶ ἔλαβε «γυναῖκα πορνείας» τοὺς ἀπὸ τῶν ἐθνῶν· ἐπεὶ ἐκεῖνοι μὲν ὄντες «πόλις πιστὴ Σιὼν» γεγόνασι πόρνοι, οὗτοι δὲ ὡς ἡ Ῥαὰβ ἡ πόρνη τοὺς τοῦ Ἰησοῦ κατασκόπους ὑποδεξαμένη διεσώθη πανοικί, μετὰ τοῦτο μηκέτι πορνεύουσα, ἀλλὰ ἐλθοῦσα παρὰ τοὺς τοῦ Ἰησοῦ πόδας καὶ βρέχουσα αὐτοὺς τοῖς τῆς μετανοίας δάκρυσι καὶ ἀλείφουσα τῇ τῆς ἁγίας πολιτείας τῶν μύρων εὐωδίᾳ, δι’ ἣν Σίμωνι τῷ λεπρῷ [τῷ προτέρῳ λαῷ] ὀνειδίζων ἔλεγεν ὅσα γέγραπται. «Καὶ ἐλθόντες οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ εἰς τὸ πέραν ἐπελάθοντο ἄρτους λαβεῖν» [, []] .

ἤδη δὲ καὶ πᾶσα δύναμις ἀντικειμένη, ἐπικρατοῦσα τῆς ἀνθρωπίνης ψυχῆς καὶ ἀναμιγνυμένη αὐτῇ, μοιχός ἐστιν αὐτῆς, νυμφίον ἐχούσης ὑπὸ τοῦ θεοῦ αὐτῇ δοθέντα τὸν λόγον. μετὰ ταῦτα γέγραπται ὅτι «καταλιπὼν αὐτοὺς ἀπῆλθεν·» πῶς γὰρ οὐκ ἔμελλεν ὁ νυμφίος λόγος καταλιπεῖν τὴν μοιχαλίδα γενεὰν καὶ ἀπιέναι ἀπ’ αὐτῆς; εἴποις δ’ ἂν ὅτι τὴν Ἰουδαίων συναγωγὴν ὡς μοιχαλίδα «καταλιπὼν» ὁ τοῦ θεοῦ λόγος ἀπελήλυθεν ἀπ’ αὐτῆς, καὶ ἔλαβε «γυναῖκα πορνείας» τοὺς ἀπὸ τῶν ἐθνῶν· ἐπεὶ ἐκεῖνοι μὲν ὄντες «πόλις πιστὴ Σιὼν» γεγόνασι πόρνοι, οὗτοι δὲ ὡς ἡ Ῥαὰβ ἡ πόρνη τοὺς τοῦ Ἰησοῦ κατασκόπους ὑποδεξαμένη διεσώθη πανοικί, μετὰ τοῦτο μηκέτι πορνεύουσα, ἀλλὰ ἐλθοῦσα παρὰ τοὺς τοῦ Ἰησοῦ πόδας καὶ βρέχουσα αὐτοὺς τοῖς τῆς μετανοίας δάκρυσι καὶ ἀλείφουσα τῇ τῆς ἁγίας πολιτείας τῶν μύρων εὐωδίᾳ, δι’ ἣν Σίμωνι τῷ λεπρῷ [τῷ προτέρῳ λαῷ] ὀνειδίζων ἔλεγεν ὅσα γέγραπται. «Καὶ ἐλθόντες οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ εἰς τὸ πέραν ἐπελάθοντο ἄρτους λαβεῖν» [, []] .

ἐπεὶ δὲ ὁδός ἐστι τῷ μηκέτι χρησομένῳ ζύμῃ καὶ φυράματι καὶ διδασκαλίᾳ «Φαρισαίων καὶ Σαδδουκαίων» πρότερον μὲν τὸ θεωρεῖν δεύτερον δὲ τὸ προσέχειν, ἵνα μήποτε ἐκ τοῦ μὴ βλέπειν καὶ ἐξ ἀπροσεξίας μεταλάβῃ τις τῆς ἀπηγορευμένης «ζύμης» ἐκείνων, διὰ τοῦτο πρῶτον τὸ «ὁρᾶτε» λέγει τοῖς μαθηταῖς καὶ δεύτερον τὸ «προσέχετε.» διορατικῶν οὖν ἐστι καὶ προσεκτικῶν χωρίζειν τὴν ζύμην «τῶν Φαρισαίων καὶ Σαδδουκαίων» καὶ πᾶσαν οὐκ ἀζύμων «εἰλικρινείας καὶ ἀληθείας» τροφὴν ἀπὸ τοῦ ζῶντος ἄρτου καὶ ἐξ οὐρανοῦ καταβεβηκότος, ἵνα τὰ μὲν «τῶν Φαρισαίων καὶ Σαδδουκαίων» μὴ προσίηται τὸν δὲ ζῶντα καὶ ἀληθινὸν ἄρτον ἐσθίων τις ῥωσθῇ τὴν ψυχήν. Καὶ τὸ ῥητὸν δὲ εὐκαίρως ἂν προσφέροιμεν τοῖς μετὰ τοῦ Χριστιανίζειν αἱρουμένοις τὸ σωματικῶς Ἰουδαί̈ζειν· οὗτοι γὰρ οὐχ ὁρῶσιν οὐδὲ προσέχουσιν «ἀπὸ τῆς ζύμης τῶν Φαρισαίων καὶ Σαδδουκαίων,» ἀλλὰ παρὰ τὸ βούλημα τοῦ ἀπαγορεύσαντος αὐτὴν Ἰησοῦ τὸν «Φαρισαίων» ἄρτον ἐσθίουσι.

ἐπεὶ δὲ ὁδός ἐστι τῷ μηκέτι χρησομένῳ ζύμῃ καὶ φυράματι καὶ διδασκαλίᾳ «Φαρισαίων καὶ Σαδδουκαίων» πρότερον μὲν τὸ θεωρεῖν δεύτερον δὲ τὸ προσέχειν, ἵνα μήποτε ἐκ τοῦ μὴ βλέπειν καὶ ἐξ ἀπροσεξίας μεταλάβῃ τις τῆς ἀπηγορευμένης «ζύμης» ἐκείνων, διὰ τοῦτο πρῶτον τὸ «ὁρᾶτε» λέγει τοῖς μαθηταῖς καὶ δεύτερον τὸ «προσέχετε.» διορατικῶν οὖν ἐστι καὶ προσεκτικῶν χωρίζειν τὴν ζύμην «τῶν Φαρισαίων καὶ Σαδδουκαίων» καὶ πᾶσαν οὐκ ἀζύμων «εἰλικρινείας καὶ ἀληθείας» τροφὴν ἀπὸ τοῦ ζῶντος ἄρτου καὶ ἐξ οὐρανοῦ καταβεβηκότος, ἵνα τὰ μὲν «τῶν Φαρισαίων καὶ Σαδδουκαίων» μὴ προσίηται τὸν δὲ ζῶντα καὶ ἀληθινὸν ἄρτον ἐσθίων τις ῥωσθῇ τὴν ψυχήν. Καὶ τὸ ῥητὸν δὲ εὐκαίρως ἂν προσφέροιμεν τοῖς μετὰ τοῦ Χριστιανίζειν αἱρουμένοις τὸ σωματικῶς Ἰουδαί̈ζειν· οὗτοι γὰρ οὐχ ὁρῶσιν οὐδὲ προσέχουσιν «ἀπὸ τῆς ζύμης τῶν Φαρισαίων καὶ Σαδδουκαίων,» ἀλλὰ παρὰ τὸ βούλημα τοῦ ἀπαγορεύσαντος αὐτὴν Ἰησοῦ τὸν «Φαρισαίων» ἄρτον ἐσθίουσι.

ἐπεὶ δὲ ἀπορίᾳ ἄρτων κινδυνεύομεν «ἀπὸ τῆς» ἐκείνων «ζύμης» λαβεῖν, οὐ βούλεται δ’ ἡμᾶς ὁ σωτὴρ παλινδρομεῖν ἐπὶ τὴν ἐκείνων διδασκαλίαν, διὰ τοῦτο ἡμῖν εἶπε τὸ «ὁρᾶτε καὶ προσέχετε ἀπὸ τῆς ζύμης τῶν Φαρισαίων καὶ Σαδδουκαίων.» καὶ ταῦτα μὲν ἐκεῖνοι «διελογίζοντο·» «ὁ δὲ» βλέπων «Ἰησοῦς» τὰ ἐν ταῖς καρδίαις αὐτῶν καὶ ἀκούων τῶν ἐν αὐταῖς λόγων, ὡς τῶν καρδιῶν ἐπίσκοπος ἀληθής, ἐπιπλήσσει αὐτοῖς ὡς οὐ νοοῦσιν «οὐδὲ» μεμνημένοις ἄρτων, ὧν παρ’ αὐτοῦ εἰλήφασι, δι’ οὓς καὶ ἐν ἀπορίᾳ δοκοῦντες εἶναι ἄρτων οὐκ ἔχρῃζον «τῆς τῶν Φαρισαίων καὶ Σαδδουκαίων ζύμης.» Εἶτα σαφηνίζων καὶ γυμνότερον παριστὰς [τοῖς περιελκομένοις διὰ τὴν ὁμωνυμίαν ἄρτου καὶ ζύμης] ὅτι μὴ περὶ αἰσθητοῦ ἔλεγεν αὐτοῖς ἄρτου, ἀλλὰ περὶ τῆς ἐν τῇ διδασκαλίᾳ ζύμης, ἐπιφέρει τὸ «πῶς οὐ νοεῖτε, ὅτι οὐ περὶ ἄρτου εἶπον ὑμῖν; προσέχετε δὲ ἀπὸ τῆς ζύμης τῶν Φαρισαίων καὶ Σαδδουκαίων.» καίτοι μηδὲ γυμνώσαντος αὐτοῦ τὴν ἑρμηνείαν ἀλλ’ ἔτι ἐπιμένοντος τῇ τροπολογίᾳ, «συνῆκαν» οἱ μαθηταὶ ὅτι ὁ λόγος τῷ σωτῆρι ἦν περὶ διδασκαλίας, τροπικῶς ζύμης εἰρημένης, ἣν ἐδίδασκον Φαρισαῖοι καὶ Σαδδουκαῖοι.

ἐπεὶ δὲ ἀπορίᾳ ἄρτων κινδυνεύομεν «ἀπὸ τῆς» ἐκείνων «ζύμης» λαβεῖν, οὐ βούλεται δ’ ἡμᾶς ὁ σωτὴρ παλινδρομεῖν ἐπὶ τὴν ἐκείνων διδασκαλίαν, διὰ τοῦτο ἡμῖν εἶπε τὸ «ὁρᾶτε καὶ προσέχετε ἀπὸ τῆς ζύμης τῶν Φαρισαίων καὶ Σαδδουκαίων.» καὶ ταῦτα μὲν ἐκεῖνοι «διελογίζοντο·» «ὁ δὲ» βλέπων «Ἰησοῦς» τὰ ἐν ταῖς καρδίαις αὐτῶν καὶ ἀκούων τῶν ἐν αὐταῖς λόγων, ὡς τῶν καρδιῶν ἐπίσκοπος ἀληθής, ἐπιπλήσσει αὐτοῖς ὡς οὐ νοοῦσιν «οὐδὲ» μεμνημένοις ἄρτων, ὧν παρ’ αὐτοῦ εἰλήφασι, δι’ οὓς καὶ ἐν ἀπορίᾳ δοκοῦντες εἶναι ἄρτων οὐκ ἔχρῃζον «τῆς τῶν Φαρισαίων καὶ Σαδδουκαίων ζύμης.» Εἶτα σαφηνίζων καὶ γυμνότερον παριστὰς [τοῖς περιελκομένοις διὰ τὴν ὁμωνυμίαν ἄρτου καὶ ζύμης] ὅτι μὴ περὶ αἰσθητοῦ ἔλεγεν αὐτοῖς ἄρτου, ἀλλὰ περὶ τῆς ἐν τῇ διδασκαλίᾳ ζύμης, ἐπιφέρει τὸ «πῶς οὐ νοεῖτε, ὅτι οὐ περὶ ἄρτου εἶπον ὑμῖν; προσέχετε δὲ ἀπὸ τῆς ζύμης τῶν Φαρισαίων καὶ Σαδδουκαίων.» καίτοι μηδὲ γυμνώσαντος αὐτοῦ τὴν ἑρμηνείαν ἀλλ’ ἔτι ἐπιμένοντος τῇ τροπολογίᾳ, «συνῆκαν» οἱ μαθηταὶ ὅτι ὁ λόγος τῷ σωτῆρι ἦν περὶ διδασκαλίας, τροπικῶς ζύμης εἰρημένης, ἣν ἐδίδασκον Φαρισαῖοι καὶ Σαδδουκαῖοι.

ἐπὶ τὴν μοχθηρὰν πράξιν. Εἰ γὰρ πρὸς τῷ βεβουλή σθαι ἐνεχείρησε μὲν, οὐ τέτευχε δὲ, κολασθήσεται, οὐχ ὡς τῇ καρδίᾳ μόνῃ, ἀλλὰ καὶ τῇ πράξει ἡμαρτη κώς. Ζητήσαι δ᾽ ἄν τις πρὸς τὰ τοιαῦτα, εἰ μοιχεύει μέν τις ἐν τῇ καρδίᾳ μόνῃ, κἂν μὴ (9) τὸ ἔργον τῆς μοιχείας ποιήσῃ, οὐ σωφρονεῖ δὲ ἐν μόνῃ τῇ καρδία. Τὸ παραπλήσιον δὲ καὶ περὶ τῶν λοιπῶν ποιήσεις ἐπαινετῶν. Ἔχει δέ τι πιθανῶς ἡμᾶς παραλογίσα· σθαι δυνάμενον ὁ τόπος, ὅπερ τοῦτον, οἶμαι, καθαρ τέον τὸν τρόπον· Μοιχεία μὲν γενομένη ἐν τῇ καρδίᾳ ἔλαττόν ἐστιν ἁμάρτημα, ἢ εἰ προσθείη τις καὶ τὴν πρᾶξιν· ἀμήχανον δὲ σωφροσύνην εἶναι ἐν καρδίᾳ, έμποδίζουσαν τῇ σωφρονικῇ πράξει· εἰ μὴ ἄρα τις καὶ ἐπὶ τούτου τὴν ἐν ἐρημίᾳ βιασθεῖσαν παραλάβοι, κατὰ τὸν νόμον, εἰς παράδειγμα παρθένον. Εστω γὰρ τὴν καρδίαν τινὸς εἶναι καθαρωτάτην, τὴν δὲ βίαν πεποιηκέναι ἐν τῷ ἀκολάστῳ τὴν φθορὰν τῶν σώματος τῆς σώφρονος (10)· αὕτη δὴ δοκεῖ μοι σώφρων μὲν πάντως εἶναι ἐν τῷ κρυπτῷ, τῷ δὲ σώματι οὐκέτι εἶναι καθαρά, ὁποία πρὸ τῆς βίας ἦν· ἀλλ' οὐχὶ, ἐπεὶ οὐ καθαρὰ, ἤδη καὶ ἀκόλαστος. Ταῦτα καὶ διὰ τό • Ἐλογίζοντο ἐν ἑαυτοῖς λέγοντες, ὅτι ἄρτους οὐκ ἐλάβομεν·, ᾧ ἐπιφέρεται τό· « Γνοὺς δὲ ὁ Ἰησοῦς εἶπεν· Ὀλιγόπιστοι, τί διαλογίζεσθε ἐν ἑαυτοῖς;» καὶ τὰ ἑξῆς· ἔδει γὰρ τὸν περὶ τῶν ἐν τῷ κρυπτῷ ψύγον εξετασθῆναι, καὶ παρανακειμένως αὐτῷ τῶν ἐν τῷ κρυπτῷ (11) ἔπαινον. κολασθήσεται, καὶ τοῦτο, εἰ παρ' αὐτὸν μὴ ἦλθε καὶ καὶ μή, Το παραπλήσιον καὶ ἐπὶ τῶν λοιπῶν ποιήσεις ἐπαινετῶν. τῆς σώφρονος. τοῦ σώφρονος. • Θαυμάζω δ' εἰ οἱ μαθηταὶ ᾤοντο, πρὶν σαφηνισθῆναι αὐτοῖς ὑπὸ τοῦ Ἰησοῦ τὸν λόγον, ὅτι ἀπαγορεύει απ τοῖς ὁ διδάσκαλος καὶ ὁ Κύριος αἰσθητὴν ζύμην Φαρι σαίων ἢ Σαδδουκαίων φυλάξασθαι, ὡς οὐ καθαράν, καὶ διὰ τοῦτο ἀπαγορευομένην, ἵνα μηδ', ὅτι ἄρτους οὐκ εἰλήφεισαν, τῇ ἐκείνων ζύμῃ χρήσωνται. Τὸ δ' ὅμοιον καὶ ἐπ' (12) ἄλλων μὲν ζητήσαιμεν, ἀρκεῖ δὲ παραδείγματος χάριν τὸ περὶ τῆς Σαμαρείτιδος ἐν τῷ • Πᾶς ὁ πίνων ἐκ τοῦ ὕδατος τούτου διψήσει πάλιν· ὃς δ᾽ ἂν πίῃ ἐκ τοῦ ὕδατος, οὗ ἐγὼ δώσω αὐτῷ, οὐ μὴ διψήσει εἰς τὸν αἰῶνα· ν καὶ γὰρ ἐκεῖ, ὅσον ἐπὶ τῇ λέξει, ή Σαμαρείτις δόξει οἴεσθαι περὶ ὕδατος αίσθη τοῦ ἐπαγγέλλεσθαι τὸν Σωτῆρα λέγοντα· . Ος δ' ἂν πίῃ ἐκ τοῦ ὕδατος, οὗ ἐγὼ δώσω αὐτῷ, οὐ μὴ διψή- σει εἰς τὸν αἰῶνα. • Κἀκεῖνα οὖν τροπολογητέον, καὶ συνεξεταστέον ὕδωρ πηγῆς τοῦ Ἰακώβ, ἀφ᾽ ἧς ἤντλει ἡ Σαμαρείτις, ὕδατι τοῦ Ἰησοῦ, καὶ ἐνταῦθα τὸ ὅμοιον ποιητέον· τάχα γὰρ οὐδὲ ἄρτοι ἦσαν πεφθέν τες, αλλά τις ζύμη αὐτὸ μόνον ώμὴ (15), ή διδαχή τῶν Φαρισαίων καὶ Σαδδουκαίων. • καὶ ἐπ' ἄλλων. ORIGENIS monii commiserit, sed tantum ut qui talia corde A fecerit, punietur atque id quidem, si per ipsum so- lum steterit, quominus ad nefarium facinus per- petrandum accesserit. Nam si præterquam quod voluit, attentarit quidem, sed parum processerit ; itidem punietur, ut qui non solo corde, sed operc ipso peccaverit. Ad hæc aliquis quæsiverit, an quis corde solo adulteratur, licet ipsum adulterii opus non admiserit, sed solo corde intemperans sit. Si- mile facies de reliquis rebus laude dignis. Habet autem aliquid locus iste, quo probabiliter falli possimus, quod ea, opinor, ratione removendum est. Adulterium in corde admissum, minus est pec- calum, quam si quis opus ipsum adjunxerit. Fieri autem non potest pudicitiam esse in corde, quæ actionem pudicam impediat nisi quis super ea re assumat in exemplumn, juxta legem, virginem in solitudine violatam s. Ponatur enim cor alicujus esse purissimum ; vim autem in re impudica cor- pori casto vitium intulisse. Hæc quidem mihi in occulto casta omnino esse videtur; corpore vero non item pura esse, qualis erat ante vim illatam : sed non propterea quod non pura sit, jam et im- pudica est. Haec autem dicta sunt, propter illud • Cogitabant inter se dicentes, quia panes non ac- cepimus ; a cui subjungitur illud ' : • Scicus au- tem Jesus dixit : Modicæ fidei, quid cogitatis inter vos? » et quae sequuntur; nam expendi par erat vituperium eorum quæ sunt in occulto; et simul laudem corum quæ sunt in occulto. : B C plicatus illis fuerit a Jesu, in animum induxisse suum sancire sibi præceptorem ac Dominum, ut a Pharisæorum ac Sadducæorum sensili fermento, tanquam non puro, ac propterea vetito caveant : adeo ut, cum etiam panes non assumpserint, eorum fermento non utantur. Simile autem quærerenius et in aliis ; sufficit autem, exempli causa, quod de Samaritana scriptum est his verbis * : • Onnis qui bibit ex aqua hac, sitiet iterum : Qui autem biberit ex aqua, quam ego dabo ei, non si- tiet in aeternum ;, illic enim, pro significatione verborum, Samaritana videbitur existimare aquam sensilem promittere Servatorem, cum ait : • Qui autem biberit ex aqua, quam ego dabo ei, non si- D tiet in æternum. Hæc igitur tropice explicanda sunt, et contendenda aqua fontis Jacob, e quo hauriebat Samaritana, cum aqua Jesu : el simile boc loco faciendum est; fortasse enim neque panes cocti erant, sed crudum duntaxat fermentum, do- ctrina Pharisæorum et Sadducæorum. 8. es Deut. XXII, 25. ” Matth. xvi, 7. ' ibid., glicanus et Tarinianus. Editio vero Huetii, etc. Paulo post codd. Vaticanus et Tarinianus, rinianus, Editio Hueti in textu, Joan. 1V, 15, 14. coles quem consuluerat Tarinus. mus aliter hunc locum legerat sic autem vertit: • Sed fermentum modo quoddam doctrinæ Phari- sæorum et Sadducæorum. . I 8. Miror autem discipulos, antequam sermo ex- (9) Κἂν μή, etc. Ita recte codd. Vaticanus, An- (10) Codd. Regius, Vaticanus, Anglicanus et Ta- (11) Τῶν ἐν τῷ κρυπτῷ. Sic recte habebat unus (12) Editio Huelii, καὶ ἄλλων, sed omnes mss., (15) Αλλά τις ζύμη αὐτὸ μόνον ὠμή, etc. Eras-

οὐ γὰρ διαρκῆ καὶ συμπαρεκτεινομένην μνήμην ἀναλαβεῖν δυνάμεθα τῷ πλήθει τῆς φύσεως τῶν θεωρημάτων. Ἔτι δὲ ἔστι καὶ ἐντεῦθεν μαθεῖν ὅτι καὶ ἐπὶ μόνοις διαλογισμοῖς οὓς «ἐν ἑαυτοῖς» διαλογιζόμεθα, ἔσθ’ ὅτε ἐγκαλούμεθα καὶ ὡς «ὀλιγόπιστοι» ὀνειδιζόμεθα. ἐγὼ δ’ οἶμαι ὅτι, ὥσπερ μοιχεύει τις «ἐν τῇ καρδίᾳ» μόνῃ οὐ πάντως φθάνων καὶ ἐπὶ τὴν πρᾶξιν, οὕτω καὶ τὰ λοιπὰ τῶν ἀπηγορευμένων ἐν μόνῃ τῇ καρδίᾳ τις πράττει. ὡς οὖν ὁ μοιχεύσας «ἐν τῇ καρδίᾳ» ἀνάλογον τῇ τοιαύτῃ μοιχείᾳ κολασθήσεται, οὕτως καὶ ὁ τῶν ἀπηγορευμένων τι ποιήσας ἐν τῇ καρδίᾳ, φέρ’ εἰπεῖν κλέψας ἐν μόνῃ καρδίᾳ ἢ ψευδομαρτυρήσας ἐν μόνῃ καρδίᾳ, οὐχ ὡς ὁ καὶ ἔργῳ μὲν κλέψας ἢ καὶ τὴν πρᾶξιν τῆς ψευδομαρτυρίας ἐπιτελέσας, ὡς δὲ μόνον ἐν τῇ καρδίᾳ τὰ τοιαῦτα ποιήσας κολασθήσεται, καὶ τοῦτο, εἰ παρ’ αὑτὸν μὴ ἦλθε καὶ ἐπὶ τὴν μοχθηρὰν πρᾶξιν· εἰ γὰρ πρὸς τῷ βεβουλῆσθαι ἐνεχείρησε μὲν οὐ τέτευχε δέ, κολασθήσεται οὐχ ὡς τῇ καρδίᾳ μόνῃ, ἀλλὰ καὶ τῇ πράξει ἡμαρτηκώς. ζητήσαι δ’ ἄν τις πρὸς τὰ τοιαῦτα, εἰ μοιχεύει μέν τις «ἐν τῇ καρδίᾳ» μόνῃ κἂν μὴ τὸ ἔργον τῆς μοιχείας ποιήσῃ, οὐ σωφρονεῖ δὲ ἐν μόνῃ τῇ καρδίᾳ·

οὐ γὰρ διαρκῆ καὶ συμπαρεκτεινομένην μνήμην ἀναλαβεῖν δυνάμεθα τῷ πλήθει τῆς φύσεως τῶν θεωρημάτων. Ἔτι δὲ ἔστι καὶ ἐντεῦθεν μαθεῖν ὅτι καὶ ἐπὶ μόνοις διαλογισμοῖς οὓς «ἐν ἑαυτοῖς» διαλογιζόμεθα, ἔσθ’ ὅτε ἐγκαλούμεθα καὶ ὡς «ὀλιγόπιστοι» ὀνειδιζόμεθα. ἐγὼ δ’ οἶμαι ὅτι, ὥσπερ μοιχεύει τις «ἐν τῇ καρδίᾳ» μόνῃ οὐ πάντως φθάνων καὶ ἐπὶ τὴν πρᾶξιν, οὕτω καὶ τὰ λοιπὰ τῶν ἀπηγορευμένων ἐν μόνῃ τῇ καρδίᾳ τις πράττει. ὡς οὖν ὁ μοιχεύσας «ἐν τῇ καρδίᾳ» ἀνάλογον τῇ τοιαύτῃ μοιχείᾳ κολασθήσεται, οὕτως καὶ ὁ τῶν ἀπηγορευμένων τι ποιήσας ἐν τῇ καρδίᾳ, φέρ’ εἰπεῖν κλέψας ἐν μόνῃ καρδίᾳ ἢ ψευδομαρτυρήσας ἐν μόνῃ καρδίᾳ, οὐχ ὡς ὁ καὶ ἔργῳ μὲν κλέψας ἢ καὶ τὴν πρᾶξιν τῆς ψευδομαρτυρίας ἐπιτελέσας, ὡς δὲ μόνον ἐν τῇ καρδίᾳ τὰ τοιαῦτα ποιήσας κολασθήσεται, καὶ τοῦτο, εἰ παρ’ αὑτὸν μὴ ἦλθε καὶ ἐπὶ τὴν μοχθηρὰν πρᾶξιν· εἰ γὰρ πρὸς τῷ βεβουλῆσθαι ἐνεχείρησε μὲν οὐ τέτευχε δέ, κολασθήσεται οὐχ ὡς τῇ καρδίᾳ μόνῃ, ἀλλὰ καὶ τῇ πράξει ἡμαρτηκώς. ζητήσαι δ’ ἄν τις πρὸς τὰ τοιαῦτα, εἰ μοιχεύει μέν τις «ἐν τῇ καρδίᾳ» μόνῃ κἂν μὴ τὸ ἔργον τῆς μοιχείας ποιήσῃ, οὐ σωφρονεῖ δὲ ἐν μόνῃ τῇ καρδίᾳ·

θαυμάζω δὲ εἰ «οἱ μαθηταὶ» ᾤοντο, πρὶν σαφηνισθῆναι αὐτοῖς ὑπὸ τοῦ Ἰησοῦ τὸν λόγον, ὅτι ἀπαγορεύει αὐτοῖς ὁ διδάσκαλος καὶ ὁ κύριος αἰσθητὴν ζύμην «Φαρισαίων» ἢ «Σαδδουκαίων» φυλάξασθαι ὡς οὐ καθαρὰν καὶ διὰ τοῦτο ἀπαγορευομένην, ἵνα μηδ’ «ὅτε ἄρτους οὐκ» εἰλήφεισαν, τῇ ἐκείνων ζύμῃ χρήσωνται. τὸ δ’ ὅμοιον καὶ ἐπ’ ἄλλων μὲν ζητήσαιμεν, ἀρκεῖ δὲ παραδείγματος χάριν τὸ περὶ τῆς Σαμαρείτιδος ἐν τῷ «πᾶς ὁ πίνων ἐκ τοῦ ὕδατος τούτου διψήσει πάλιν· ὃς δ’ ἂν πίῃ ἐκ τοῦ ὕδατος οὗ ἐγὼ δώσω αὐτῷ, οὐ μὴ διψήσει εἰς τὸν αἰῶνα». καὶ γὰρ ἐκεῖ [ὅσον ἐπὶ τῇ λέξει] ἡ Σαμαρεῖτις δόξει οἴεσθαι περὶ ὕδατος αἰσθητοῦ ἐπαγγέλλεσθαι τὸν σωτῆρα λέγοντα· «ὃς δ’ ἂν πίῃ ἐκ τοῦ ὕδατος οὗ ἐγὼ δώσω αὐτῷ, οὐ μὴ διψήσει εἰς τὸν αἰῶνα». κἀκεῖνα οὖν τροπολογητέον καὶ συνεξεταστέον ὕδωρ πηγῆς «τοῦ Ἰακώβ», ἀφ’ ἧς ἤντλει ἡ Σαμαρεῖτις, ὕδατι τοῦ Ἰησοῦ, καὶ ἐνταῦθα τὸ ὅμοιον ποιητέον· τάχα γὰρ οὐδὲ ἄρτοι ἦσαν πεφθέντες, ἀλλά τις ζύμη αὐτὸ μόνον ὠμὴ ἡ διδαχὴ «τῶν Φαρισαίων καὶ Σαδδουκαίων. Ἐλθὼν δὲ ὁ Ἰησοῦς εἰς τὰ μέρη Καισαρείας τῆς Φιλίππου ἠρώτα τοὺς μαθητὰς αὐτοῦ» [, []] .

θαυμάζω δὲ εἰ «οἱ μαθηταὶ» ᾤοντο, πρὶν σαφηνισθῆναι αὐτοῖς ὑπὸ τοῦ Ἰησοῦ τὸν λόγον, ὅτι ἀπαγορεύει αὐτοῖς ὁ διδάσκαλος καὶ ὁ κύριος αἰσθητὴν ζύμην «Φαρισαίων» ἢ «Σαδδουκαίων» φυλάξασθαι ὡς οὐ καθαρὰν καὶ διὰ τοῦτο ἀπαγορευομένην, ἵνα μηδ’ «ὅτε ἄρτους οὐκ» εἰλήφεισαν, τῇ ἐκείνων ζύμῃ χρήσωνται. τὸ δ’ ὅμοιον καὶ ἐπ’ ἄλλων μὲν ζητήσαιμεν, ἀρκεῖ δὲ παραδείγματος χάριν τὸ περὶ τῆς Σαμαρείτιδος ἐν τῷ «πᾶς ὁ πίνων ἐκ τοῦ ὕδατος τούτου διψήσει πάλιν· ὃς δ’ ἂν πίῃ ἐκ τοῦ ὕδατος οὗ ἐγὼ δώσω αὐτῷ, οὐ μὴ διψήσει εἰς τὸν αἰῶνα». καὶ γὰρ ἐκεῖ [ὅσον ἐπὶ τῇ λέξει] ἡ Σαμαρεῖτις δόξει οἴεσθαι περὶ ὕδατος αἰσθητοῦ ἐπαγγέλλεσθαι τὸν σωτῆρα λέγοντα· «ὃς δ’ ἂν πίῃ ἐκ τοῦ ὕδατος οὗ ἐγὼ δώσω αὐτῷ, οὐ μὴ διψήσει εἰς τὸν αἰῶνα». κἀκεῖνα οὖν τροπολογητέον καὶ συνεξεταστέον ὕδωρ πηγῆς «τοῦ Ἰακώβ», ἀφ’ ἧς ἤντλει ἡ Σαμαρεῖτις, ὕδατι τοῦ Ἰησοῦ, καὶ ἐνταῦθα τὸ ὅμοιον ποιητέον· τάχα γὰρ οὐδὲ ἄρτοι ἦσαν πεφθέντες, ἀλλά τις ζύμη αὐτὸ μόνον ὠμὴ ἡ διδαχὴ «τῶν Φαρισαίων καὶ Σαδδουκαίων. Ἐλθὼν δὲ ὁ Ἰησοῦς εἰς τὰ μέρη Καισαρείας τῆς Φιλίππου ἠρώτα τοὺς μαθητὰς αὐτοῦ» [, []] .

καὶ οἱ φάσκοντες δὲ ὅτι Ἱερεμίας εἴη ὁ Ἰησοῦς, καὶ οὐχὶ τύπος τοῦ Χριστοῦ ὁ Ἱερεμίας, τάχα ἐκ τῶν εἰρημένων ἐν ταῖς ἀρχαῖς τοῦ Ἱερεμίου περὶ Χριστοῦ ἐκινήθησαν, οὐ πληρωθέντων μὲν ἐν τῷ προφήτῃ τότε ἀρξαμένων δὲ πληροῦσθαι ἐν τῷ Ἰησοῦ, ὃν ἔθετο ὁ θεὸς εἰς «ἔθνη καὶ βασιλείας, ἐκριζοῦν καὶ κατασκάπτειν καὶ ἀπολλύειν καὶ ἀνοικοδομεῖν καὶ καταφυτεύειν», προφήτην αὐτὸν εἰς ἔθνη γενέσθαι ποιήσας οἷς ἐκήρυξε τὸν λόγον. ἀλλὰ καὶ οἱ λέγοντες ὅτι εἷς τις ἦν «τῶν προφητῶν,» τοιαῦτα περὶ αὐτοῦ ὑπελάμβανον διὰ τὰ ἐν τοῖς προφήταις ὡς πρὸς αὐτοὺς μὲν ῥηθέντα οὐ πεπληρωμένα δὲ ἐπ’ αὐτοῖς. Ἀλλ’ οἱ μὲν Ἰουδαῖοι, ὡς ἄξιοι τοῦ ἐπὶ τῇ καρδίᾳ αὐτῶν καλύμματος, ἐψευδοδόξουν περὶ τοῦ Ἰησοῦ· «Πέτρος» δέ, ὡς οὐ σαρκὸς καὶ αἵματος μαθητὴς ἀλλὰ καὶ χωρήσας ἀποκάλυψιν τοῦ «ἐν οὐρανοῖς» πατρός, ὡμολόγησεν αὐτὸν τὸν Χριστὸν τυγχάνειν. ἦν μὲν οὖν καὶ τὸ ὑπὸ τοῦ Πέτρου λεγόμενον τῷ σωτῆρι, τὸ «σὺ εἶ ὁ Χριστός,» μὴ γινωσκόμενον ὑπὸ τῶν Ἰουδαίων ὅτι Χριστὸς εἴη, μέγα·

καὶ οἱ φάσκοντες δὲ ὅτι Ἱερεμίας εἴη ὁ Ἰησοῦς, καὶ οὐχὶ τύπος τοῦ Χριστοῦ ὁ Ἱερεμίας, τάχα ἐκ τῶν εἰρημένων ἐν ταῖς ἀρχαῖς τοῦ Ἱερεμίου περὶ Χριστοῦ ἐκινήθησαν, οὐ πληρωθέντων μὲν ἐν τῷ προφήτῃ τότε ἀρξαμένων δὲ πληροῦσθαι ἐν τῷ Ἰησοῦ, ὃν ἔθετο ὁ θεὸς εἰς «ἔθνη καὶ βασιλείας, ἐκριζοῦν καὶ κατασκάπτειν καὶ ἀπολλύειν καὶ ἀνοικοδομεῖν καὶ καταφυτεύειν», προφήτην αὐτὸν εἰς ἔθνη γενέσθαι ποιήσας οἷς ἐκήρυξε τὸν λόγον. ἀλλὰ καὶ οἱ λέγοντες ὅτι εἷς τις ἦν «τῶν προφητῶν,» τοιαῦτα περὶ αὐτοῦ ὑπελάμβανον διὰ τὰ ἐν τοῖς προφήταις ὡς πρὸς αὐτοὺς μὲν ῥηθέντα οὐ πεπληρωμένα δὲ ἐπ’ αὐτοῖς. Ἀλλ’ οἱ μὲν Ἰουδαῖοι, ὡς ἄξιοι τοῦ ἐπὶ τῇ καρδίᾳ αὐτῶν καλύμματος, ἐψευδοδόξουν περὶ τοῦ Ἰησοῦ· «Πέτρος» δέ, ὡς οὐ σαρκὸς καὶ αἵματος μαθητὴς ἀλλὰ καὶ χωρήσας ἀποκάλυψιν τοῦ «ἐν οὐρανοῖς» πατρός, ὡμολόγησεν αὐτὸν τὸν Χριστὸν τυγχάνειν. ἦν μὲν οὖν καὶ τὸ ὑπὸ τοῦ Πέτρου λεγόμενον τῷ σωτῆρι, τὸ «σὺ εἶ ὁ Χριστός,» μὴ γινωσκόμενον ὑπὸ τῶν Ἰουδαίων ὅτι Χριστὸς εἴη, μέγα·

«εἰ θέλετε δέξασθαι, αὐτός ἐστιν Ἠλίας ὁ μέλλων ἔρχεσθαι», καὶ ὡς ἔχοντες «ὦτα» ἀκηκόεισαν τοῦ λελεγμένου, οὐκ ἂν εἶπόν τινες αὐτὸν εἶναι «Ἠλίαν.» καὶ οἱ εἰπόντες αὐτὸν εἶναι «Ἱερεμίαν,» εἰ ἑώρων ὅτι οἱ πλεῖστοι τῶν προφητῶν συμβολικά τινα αὐτοῦ ἀνειλήφασιν, οὐκ ἂν ἔλεγον αὐτὸν εἶναι «Ἱερεμίαν·» ὁμοίως δὲ οὐδὲ ἄλλοι «ἕνα» τινὰ «τῶν προφητῶν.» Τάχα δὲ ὅπερ «ἀποκριθεὶς Σίμων Πέτρος εἶπεν» ἐν τῷ «σὺ εἶ ὁ Χριστὸς ὁ υἱὸς τοῦ θεοῦ τοῦ ζῶντος,» ἐὰν ὡς ὁ Πέτρος λέγωμεν, οὐ σαρκὸς καὶ αἵματος ἡμῖν ἀποκαλύψαντος ἀλλὰ φωτὸς ἡμῶν τῇ καρδίᾳ ἐλλάμψαντος ἀπὸ τοῦ «ἐν οὐρανοῖς» πατρός, καὶ αὐτοὶ γινόμεθα ὅπερ καὶ ὁ Πέτρος, ὁμοίως αὐτῷ μακαριζόμενοι διὰ τὸ τὰ αἴτια τοῦ μακαρισμοῦ ἐκείνῳ καὶ ἐφ’ ἡμᾶς ἐφθακέναι, τῷ σάρκα καὶ αἷμα μὴ ἀποκεκαλυφέναι ἡμῖν περὶ τοῦ τὸν Ἰησοῦν εἶναι Χριστὸν υἱὸν «τοῦ θεοῦ τοῦ ζῶντος,» ἀλλὰ τὸν ἐν «οὐρανοῖς» πατέρα ἀπ’ αὐτῶν τῶν οὐρανῶν, ἵνα «ἐν οὐρανοῖς» πολιτευσώμεθα, ἀποκαλύψαντα ἡμῖν ἀποκάλυψιν ἀνάγουσαν εἰς τοὺς οὐρανοὺς τοὺς περιαιροῦντας μὲν πᾶν «κάλυμμα» ἀπὸ τῆς καρδίας, ἀναλαβόντας δὲ τὸ πνεῦμα τῆς «σοφίας» τοῦ θεοῦ καὶ τῆς «ἀποκαλύψεως».

«εἰ θέλετε δέξασθαι, αὐτός ἐστιν Ἠλίας ὁ μέλλων ἔρχεσθαι», καὶ ὡς ἔχοντες «ὦτα» ἀκηκόεισαν τοῦ λελεγμένου, οὐκ ἂν εἶπόν τινες αὐτὸν εἶναι «Ἠλίαν.» καὶ οἱ εἰπόντες αὐτὸν εἶναι «Ἱερεμίαν,» εἰ ἑώρων ὅτι οἱ πλεῖστοι τῶν προφητῶν συμβολικά τινα αὐτοῦ ἀνειλήφασιν, οὐκ ἂν ἔλεγον αὐτὸν εἶναι «Ἱερεμίαν·» ὁμοίως δὲ οὐδὲ ἄλλοι «ἕνα» τινὰ «τῶν προφητῶν.» Τάχα δὲ ὅπερ «ἀποκριθεὶς Σίμων Πέτρος εἶπεν» ἐν τῷ «σὺ εἶ ὁ Χριστὸς ὁ υἱὸς τοῦ θεοῦ τοῦ ζῶντος,» ἐὰν ὡς ὁ Πέτρος λέγωμεν, οὐ σαρκὸς καὶ αἵματος ἡμῖν ἀποκαλύψαντος ἀλλὰ φωτὸς ἡμῶν τῇ καρδίᾳ ἐλλάμψαντος ἀπὸ τοῦ «ἐν οὐρανοῖς» πατρός, καὶ αὐτοὶ γινόμεθα ὅπερ καὶ ὁ Πέτρος, ὁμοίως αὐτῷ μακαριζόμενοι διὰ τὸ τὰ αἴτια τοῦ μακαρισμοῦ ἐκείνῳ καὶ ἐφ’ ἡμᾶς ἐφθακέναι, τῷ σάρκα καὶ αἷμα μὴ ἀποκεκαλυφέναι ἡμῖν περὶ τοῦ τὸν Ἰησοῦν εἶναι Χριστὸν υἱὸν «τοῦ θεοῦ τοῦ ζῶντος,» ἀλλὰ τὸν ἐν «οὐρανοῖς» πατέρα ἀπ’ αὐτῶν τῶν οὐρανῶν, ἵνα «ἐν οὐρανοῖς» πολιτευσώμεθα, ἀποκαλύψαντα ἡμῖν ἀποκάλυψιν ἀνάγουσαν εἰς τοὺς οὐρανοὺς τοὺς περιαιροῦντας μὲν πᾶν «κάλυμμα» ἀπὸ τῆς καρδίας, ἀναλαβόντας δὲ τὸ πνεῦμα τῆς «σοφίας» τοῦ θεοῦ καὶ τῆς «ἀποκαλύψεως».

μόνῳ (28) δίδονται ὑπὸ τοῦ Κυρίου αἱ κλεῖδες τῆς τῶν οὐρανῶν βασιλείας, καὶ οὐδεὶς ἕτερος τῶν μακαρίων αὐτὶς λήψεται; Εἰ δὲ κοινόν ἐστι καὶ πρὸς ἑτέρους τά· ι Δώσω σοι τὰς κλεῖδας τῆς βασιλείας τῶν οὐρα νῶν, ο πῶς οὐχὶ καὶ πάντα τά τε προειρημένα καὶ τὰ ἐπιφερόμενα ὡς πρὸς Πέτρον λελεγμένα; Καὶ γὰρ ἐνταῦθα μὲν ὡς πρὸς Πέτρον εἰρῆσθαι δοκεῖ τά • Οσα ἂν δήσῃς ἐπὶ τῆς γῆς, ἔσται δεδεμένα ἐν τοῖς οὐρανοῖς, ο καὶ τὰ ἑξῆς· ἐν δὲ τῷ κατὰ Ἰωάννην δοὺς Πνεῦμα ἅγιον ὁ Σωτὴρ τοῖς μαθηταῖς διὰ τοῦ ἐμφυσήματος, φησί· ο Λάβετε Πνεῦμα ἅγιον, » καὶ τὰ ἑξῆς. Πολλοὶ τοίνυν φήσουσι πρὸς τὸν Σωτῆρα· • Σὺ εἶ ὁ Χριστὸς ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ τοῦ ζῶντος, ο ἀλλ᾽ οὐ πάντες οἱ τοῦτο φάσκοντες ἐροῦσιν αὐτῷ, οὐ δαμῶς μὲν ἀπὸ σαρκὸς καὶ αἵματος ἀποκαλυψάντων τοῦτο μεμαθηκότες, αὐτοῦ δὲ τοῦ ἐν τοῖς οὐρανοῖς Πατρὸς ἀφελόντος τὸ ἐπικείμενον τῇ καρδίᾳ αὐτῶν κάλυμμα, ἵνα μετὰ τοῦτο, « ἀνακεκαλυμμένη προσ ώπων τὴν δόξαν τοῦ Κυρίου κατοπτριζόμενοι, ο ἐν Πνεύματι Θεοῦ λαλῶσι, λέγοντες περὶ αὐτοῦ τό· « Κύ ριος Ἰησοῦς, » καὶ πρὸς αὐτὸν τό· . Σὺ εἶ ὁ Χριστὸς ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ τοῦ ζῶντος. » Καὶ εἴ τις λέγει τοῦτο : Β › χνι, 19. Πλὴν τὰ ἐν τοῖς ἀνωτέρω μόνῳ τῷ Πέτρῳ δεδομένα ἔοικε δηλοῦσθαι δεδωκέναι πᾶσι τοῖς τὰς τρεῖς νουθεσίας προσάγουσι τοῖς ἡμαρτηκόσι, ἵνα, ἐὰν μὴ ἀκουσθῶσι, δήσωσιν ἐπὶ γῆς τὸν κριθέντα εἶναι ὡς ἐθνικὸν καὶ τελώνην, ὡς δεδεμένου τοῦ τοιούτου ἐν τῷ οὐρανῷ. ᾿Αλλ' ἐπεὶ ἐχρῆν, εἰ καὶ κοινόν τι ἐπὶ τοῦ Πέτρου καὶ τῶν νουθετησάντων τρὶς τοὺς ἀδελφοὺς λέλεκται, ἐξαίρετον ἔχειν τὸν Πέτρον παρὰ τοὺς τρὶς νουθετή σαντας, ἰδίᾳ τοῦτο προτέτακται ἐπὶ τοῦ Πέτρου, το Δώσω σοι τὰς κλεῖς τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν, τρὶς νουθετήσαντας Εt Ελληνική ζύμη Ἐγὼ δὲ, ὅτι μὲν ὁ μακάριος Πέτρος καθολικὸς ποιμήν τε καὶ διδάσκαλος ἀπάσης τῆς τοῦ Θεοῦ ᾿Εκκλησίας κατέστη, πάνυ γε ἀληθές φημι· οὐ μὴν αὐτός γε μόνος, ἀλλ᾿ ἰσοτίμως αὐτῷ καὶ τῶν δώ δεκα ἕκαστος. Εχει γὰρ οὕτω· τὰς κλεῖς τῆς βασι λείας τῶν οὐρανῶν δώσειν Πέτρῳ ὑπέσχετο· καὶ . ταύτας εἶναι τὴν τοῦ δεσμεῖν τε καὶ λύειν ἐξουσίαν, δι' ὧν ἐπήγαγεν, ἐδήλωσεν· ἀλλὰ μὴν ταύτην γε καὶ τοῖς λοιποῖς ἀποστόλοις δεδωκώς φαίνεται. Ο γὰρ ἂν δήσητε, φησὶν, ἐπὶ τῆς γῆς ἔσται δεδεμένον καὶ ἐν τοῖς οὐρανοῖς· καὶ ὃ ἂν λύσητε ἐπὶ τῆς γῆς, ἔσται λελυμένον καὶ ἐν οὐρανοῖς· καὶ πάλιν· Λάβετε Πνεῦμα ἅγιον· ἄν τινων ἄφητε τὰς ἁμαρτίας, ἀφίενται αὐτοῖς· ἄν τινων κρατῆτε, κεκράτηνται. COMMENT. IN MATTHEUM TOMUS XII. A An etiam soli Petro dantur a Domino claves regni cœlorum, nec quisquam beatorum alius eas acci- piet? Quod si et id aliis commune est : • Dabo tibi claves regni cœlorum ", quomodo et non ea quæ præcedunt, communia sunt, et quæ subnectun. tur tanquam in Petrum dicta? Hic etenim velut in Petrum dicta videntur ea : • Quæcunque ligave ris super terram, erunt ligata in cœlis, » et quæ se- quuntur : in Evangelio autern Joannis Servator dans Spiritum sanctum discipulis per insufflationem, dicit : « Accipite Spiritum sanctum,, et que sunt deinceps. Proinde multi dicent Servatori “ ‹ Tu es Christus Filius Dei vivi, at non omnes illud dicentes, haudquaquam a carne et sanguine revelantibus hoc edocti dicent illi, sed ablato ab ipso Patre qui in cœlis est imposito cordi eorum velamine, ut postea revelata facie gloriam Domini speculantes so, in Spiritu Dei loquantur, dicentes de illo : • Dominus Jesus, et illi : c Tu es Chri- stus Filius Dei vivi. › Et si quis hoc dicit illi, sibi non revelatum a carne et sanguine, sed a Patre qui in calis est, ea consequetur, quæ, ut ait quidem VETUS INTERPRETATIO. bibunt spiritalem potum homines spiritales. Et quemadmodum secundum Christi nomen omnes qui sunt illius, christi dicuntur, dicente Propheta: Ut salvos faciat christos suos: sic quoniam justitia dicitur Christus, omnes justi justitiæ sunt: et sapientiæ sunt, secunduin quod Christus sapientia est. Et sic in- venies in omnibus reliquis nominibus Christi, ut recte dicatur ad omnes: Tu es Petrus, et super hanc petram ædificabo Ecclesiam meam, et portæ inferorum non prævalebunt ei. Cui ei? Utrum petre non prævalebant in qua ædificat Christus Ecclesiam, aut ei Ecclesiæ non prævalebunt quam ædificat sa- per petram, non exprimit manifeste. Tamen manifestum est, quia nec adversus petram illam super quam ædificatur Ecclesia, nec adversus Ecclesiam quæ ædificatur super hujusmodi petram, portæ prævalebunɩ Matth. xvi, 16. ][ Cor. 11, 18. 1* Joan. IX, 22. 1* Matth. ibid. 20. periorem Origenis locum explicandum esse diximus, ita hunc exponi debere pronuntiamus, traditas nem- pe fuisse claves regni cœlorunt omnibus apostolis, se non jure eodem et pari conditione qua Petro tra- dite sunt. Iden Origenes infra in Matthæum : etc., quibus cum in uno duntaxat celo, Petrum autem in omnibus ligare et solvere posse doceat, pleniorem et ampliorem potestatem Petro tribuit, quam reliquis quibuscunque. Augu- stinus serm. 26, de divers.: 'Nunquid istas claves Petrus accepit, et Paulus non accepit? Petrus ac- cepit, et Joannes, et Jacobus non accepit, et cæteri apostoli? Aut non sunt istæ in Ecclesia claves, ubi peccata quotidie dimittuntur? Sed quoniam in si- gnificatione personam Petrus gestabat Ecclesiæ, quod illi uni datum est, Ecclesiæ datum est. Ergo Petrus figurain gestabat Ecclesiæ; Ecclesia corpus Christi est. . tr. in Joan. : « Sicut in aposto- lis cum esset etiam ipse numerus duodenarius, id. est quadripartitus in ternos, et omnes essent inter- rogati, solus Petrus respondit : Tu es Christus Fi- lius Dei vivi, et ei dicitur: Tibi dabo claves regni cœlorum, tanquam ligandi et solvendi solus accepe- PATROL. GR, XIII. D rit potestatein, cum et illud unus pro omuibus di- xerit, et hoc cum omnibus, tanquam personam ge- rens ipsius unitatis, acceperit. Ideo unus pro omui- bus, quia unitas est in omnibus. » Barlaamum au- tem corrupit, cum sic ait lib. De primat. papa : «Ego quidem B. Petrum universalem pastorem et ma- gistrum totius Dei Ecclesiæ constitutum esse, verum id quidem esse fateor: at non illum solum, sed pari cum ipso dignitate unumquemque e duodecim. Sic enim se res habet: claves regni coelorum daturum se Petro promisit, et ipsas esse ligandi et solvendi po- testatein, per ea quæ subjunxit, ostendit; sed ipsam quoque reliquis etiam apostolis videtur dedisse : Quodcunque enim, inquit, alligaveritis super terram, eri: ligatum et in cœlo; et quodcunque solveritis super terram, erit solutum et in cœlo; et rursum : Accipite Spiritum sanctum; quorum remiseritis peccata, re- milluntur cis; et quorum retinuerilis, relenta sunt., HUETIUS. (28) 'Αρα δὲ τῷ Πέτρῳ μόνῳ, etc. Quomodo su- C

μόνῳ (28) δίδονται ὑπὸ τοῦ Κυρίου αἱ κλεῖδες τῆς τῶν οὐρανῶν βασιλείας, καὶ οὐδεὶς ἕτερος τῶν μακαρίων αὐτὶς λήψεται; Εἰ δὲ κοινόν ἐστι καὶ πρὸς ἑτέρους τά· ι Δώσω σοι τὰς κλεῖδας τῆς βασιλείας τῶν οὐρα νῶν, ο πῶς οὐχὶ καὶ πάντα τά τε προειρημένα καὶ τὰ ἐπιφερόμενα ὡς πρὸς Πέτρον λελεγμένα; Καὶ γὰρ ἐνταῦθα μὲν ὡς πρὸς Πέτρον εἰρῆσθαι δοκεῖ τά • Οσα ἂν δήσῃς ἐπὶ τῆς γῆς, ἔσται δεδεμένα ἐν τοῖς οὐρανοῖς, ο καὶ τὰ ἑξῆς· ἐν δὲ τῷ κατὰ Ἰωάννην δοὺς Πνεῦμα ἅγιον ὁ Σωτὴρ τοῖς μαθηταῖς διὰ τοῦ ἐμφυσήματος, φησί· ο Λάβετε Πνεῦμα ἅγιον, » καὶ τὰ ἑξῆς. Πολλοὶ τοίνυν φήσουσι πρὸς τὸν Σωτῆρα· • Σὺ εἶ ὁ Χριστὸς ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ τοῦ ζῶντος, ο ἀλλ᾽ οὐ πάντες οἱ τοῦτο φάσκοντες ἐροῦσιν αὐτῷ, οὐ δαμῶς μὲν ἀπὸ σαρκὸς καὶ αἵματος ἀποκαλυψάντων τοῦτο μεμαθηκότες, αὐτοῦ δὲ τοῦ ἐν τοῖς οὐρανοῖς Πατρὸς ἀφελόντος τὸ ἐπικείμενον τῇ καρδίᾳ αὐτῶν κάλυμμα, ἵνα μετὰ τοῦτο, « ἀνακεκαλυμμένη προσ ώπων τὴν δόξαν τοῦ Κυρίου κατοπτριζόμενοι, ο ἐν Πνεύματι Θεοῦ λαλῶσι, λέγοντες περὶ αὐτοῦ τό· « Κύ ριος Ἰησοῦς, » καὶ πρὸς αὐτὸν τό· . Σὺ εἶ ὁ Χριστὸς ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ τοῦ ζῶντος. » Καὶ εἴ τις λέγει τοῦτο : Β › χνι, 19. Πλὴν τὰ ἐν τοῖς ἀνωτέρω μόνῳ τῷ Πέτρῳ δεδομένα ἔοικε δηλοῦσθαι δεδωκέναι πᾶσι τοῖς τὰς τρεῖς νουθεσίας προσάγουσι τοῖς ἡμαρτηκόσι, ἵνα, ἐὰν μὴ ἀκουσθῶσι, δήσωσιν ἐπὶ γῆς τὸν κριθέντα εἶναι ὡς ἐθνικὸν καὶ τελώνην, ὡς δεδεμένου τοῦ τοιούτου ἐν τῷ οὐρανῷ. ᾿Αλλ' ἐπεὶ ἐχρῆν, εἰ καὶ κοινόν τι ἐπὶ τοῦ Πέτρου καὶ τῶν νουθετησάντων τρὶς τοὺς ἀδελφοὺς λέλεκται, ἐξαίρετον ἔχειν τὸν Πέτρον παρὰ τοὺς τρὶς νουθετή σαντας, ἰδίᾳ τοῦτο προτέτακται ἐπὶ τοῦ Πέτρου, το Δώσω σοι τὰς κλεῖς τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν, τρὶς νουθετήσαντας Εt Ελληνική ζύμη Ἐγὼ δὲ, ὅτι μὲν ὁ μακάριος Πέτρος καθολικὸς ποιμήν τε καὶ διδάσκαλος ἀπάσης τῆς τοῦ Θεοῦ ᾿Εκκλησίας κατέστη, πάνυ γε ἀληθές φημι· οὐ μὴν αὐτός γε μόνος, ἀλλ᾿ ἰσοτίμως αὐτῷ καὶ τῶν δώ δεκα ἕκαστος. Εχει γὰρ οὕτω· τὰς κλεῖς τῆς βασι λείας τῶν οὐρανῶν δώσειν Πέτρῳ ὑπέσχετο· καὶ . ταύτας εἶναι τὴν τοῦ δεσμεῖν τε καὶ λύειν ἐξουσίαν, δι' ὧν ἐπήγαγεν, ἐδήλωσεν· ἀλλὰ μὴν ταύτην γε καὶ τοῖς λοιποῖς ἀποστόλοις δεδωκώς φαίνεται. Ο γὰρ ἂν δήσητε, φησὶν, ἐπὶ τῆς γῆς ἔσται δεδεμένον καὶ ἐν τοῖς οὐρανοῖς· καὶ ὃ ἂν λύσητε ἐπὶ τῆς γῆς, ἔσται λελυμένον καὶ ἐν οὐρανοῖς· καὶ πάλιν· Λάβετε Πνεῦμα ἅγιον· ἄν τινων ἄφητε τὰς ἁμαρτίας, ἀφίενται αὐτοῖς· ἄν τινων κρατῆτε, κεκράτηνται. COMMENT. IN MATTHEUM TOMUS XII. A An etiam soli Petro dantur a Domino claves regni cœlorum, nec quisquam beatorum alius eas acci- piet? Quod si et id aliis commune est : • Dabo tibi claves regni cœlorum ", quomodo et non ea quæ præcedunt, communia sunt, et quæ subnectun. tur tanquam in Petrum dicta? Hic etenim velut in Petrum dicta videntur ea : • Quæcunque ligave ris super terram, erunt ligata in cœlis, » et quæ se- quuntur : in Evangelio autern Joannis Servator dans Spiritum sanctum discipulis per insufflationem, dicit : « Accipite Spiritum sanctum,, et que sunt deinceps. Proinde multi dicent Servatori “ ‹ Tu es Christus Filius Dei vivi, at non omnes illud dicentes, haudquaquam a carne et sanguine revelantibus hoc edocti dicent illi, sed ablato ab ipso Patre qui in cœlis est imposito cordi eorum velamine, ut postea revelata facie gloriam Domini speculantes so, in Spiritu Dei loquantur, dicentes de illo : • Dominus Jesus, et illi : c Tu es Chri- stus Filius Dei vivi. › Et si quis hoc dicit illi, sibi non revelatum a carne et sanguine, sed a Patre qui in calis est, ea consequetur, quæ, ut ait quidem VETUS INTERPRETATIO. bibunt spiritalem potum homines spiritales. Et quemadmodum secundum Christi nomen omnes qui sunt illius, christi dicuntur, dicente Propheta: Ut salvos faciat christos suos: sic quoniam justitia dicitur Christus, omnes justi justitiæ sunt: et sapientiæ sunt, secunduin quod Christus sapientia est. Et sic in- venies in omnibus reliquis nominibus Christi, ut recte dicatur ad omnes: Tu es Petrus, et super hanc petram ædificabo Ecclesiam meam, et portæ inferorum non prævalebunt ei. Cui ei? Utrum petre non prævalebant in qua ædificat Christus Ecclesiam, aut ei Ecclesiæ non prævalebunt quam ædificat sa- per petram, non exprimit manifeste. Tamen manifestum est, quia nec adversus petram illam super quam ædificatur Ecclesia, nec adversus Ecclesiam quæ ædificatur super hujusmodi petram, portæ prævalebunɩ Matth. xvi, 16. ][ Cor. 11, 18. 1* Joan. IX, 22. 1* Matth. ibid. 20. periorem Origenis locum explicandum esse diximus, ita hunc exponi debere pronuntiamus, traditas nem- pe fuisse claves regni cœlorunt omnibus apostolis, se non jure eodem et pari conditione qua Petro tra- dite sunt. Iden Origenes infra in Matthæum : etc., quibus cum in uno duntaxat celo, Petrum autem in omnibus ligare et solvere posse doceat, pleniorem et ampliorem potestatem Petro tribuit, quam reliquis quibuscunque. Augu- stinus serm. 26, de divers.: 'Nunquid istas claves Petrus accepit, et Paulus non accepit? Petrus ac- cepit, et Joannes, et Jacobus non accepit, et cæteri apostoli? Aut non sunt istæ in Ecclesia claves, ubi peccata quotidie dimittuntur? Sed quoniam in si- gnificatione personam Petrus gestabat Ecclesiæ, quod illi uni datum est, Ecclesiæ datum est. Ergo Petrus figurain gestabat Ecclesiæ; Ecclesia corpus Christi est. . tr. in Joan. : « Sicut in aposto- lis cum esset etiam ipse numerus duodenarius, id. est quadripartitus in ternos, et omnes essent inter- rogati, solus Petrus respondit : Tu es Christus Fi- lius Dei vivi, et ei dicitur: Tibi dabo claves regni cœlorum, tanquam ligandi et solvendi solus accepe- PATROL. GR, XIII. D rit potestatein, cum et illud unus pro omuibus di- xerit, et hoc cum omnibus, tanquam personam ge- rens ipsius unitatis, acceperit. Ideo unus pro omui- bus, quia unitas est in omnibus. » Barlaamum au- tem corrupit, cum sic ait lib. De primat. papa : «Ego quidem B. Petrum universalem pastorem et ma- gistrum totius Dei Ecclesiæ constitutum esse, verum id quidem esse fateor: at non illum solum, sed pari cum ipso dignitate unumquemque e duodecim. Sic enim se res habet: claves regni coelorum daturum se Petro promisit, et ipsas esse ligandi et solvendi po- testatein, per ea quæ subjunxit, ostendit; sed ipsam quoque reliquis etiam apostolis videtur dedisse : Quodcunque enim, inquit, alligaveritis super terram, eri: ligatum et in cœlo; et quodcunque solveritis super terram, erit solutum et in cœlo; et rursum : Accipite Spiritum sanctum; quorum remiseritis peccata, re- milluntur cis; et quorum retinuerilis, relenta sunt., HUETIUS. (28) 'Αρα δὲ τῷ Πέτρῳ μόνῳ, etc. Quomodo su- C

ἀπὸ δὲ τούτων ἀφορμὴν λαβὼν φήσεις τοὺς δικαίους παρωνύμους εἶναι Χριστοῦ τῆς δικαιοσύνης καὶ τοὺς σοφοὺς Χριστοῦ τῆς σοφίας· καὶ οὕτως ποιήσεις ἐπὶ τῶν λοιπῶν αὐτοῦ ὀνομάτων παρώνυμα ἐπὶ τοὺς ἁγίους, καὶ πρὸς πάντας τοὺς τοιούτους ἂν λέγοιτο ἀπὸ τοῦ σωτῆρος τὸ λέγον· «σὺ εἶ Πέτρος» καὶ τὰ ἑξῆς ἕως τοῦ «οὐ κατισχύσουσιν αὐτῆς.» τίνος δὲ «αὐτῆς»; ἆρα γὰρ τῆς πέτρας, ἐφ’ ἣν Χριστὸς οἰκοδομεῖ «τὴν ἐκκλησίαν,» ἢ τῆς ἐκκλησίας [ἀμφίβολος γὰρ ἡ φράσις], ἢ ὡς ἑνὸς καὶ τοῦ αὐτοῦ τῆς πέτρας καὶ τῆς ἐκκλησίας; τοῦτο δ’ οἶμαι ἀληθὲς τυγχάνειν· οὔτε γὰρ τῆς πέτρας, ἐφ’ ἧς ὁ Χριστὸς οἰκοδομεῖ «τὴν ἐκκλησίαν,» οὔτε τῆς ἐκκλησίας «πύλαι ᾅδου κατισχύσουσιν,» ὡς οὐδὲ «ὁδὸς ὄφεως ἐπὶ πέτρας» [κατὰ τὸ ἐν Παροιμίαις γεγραμμένον] εὑρεθείη ἄν. εἰ δέ τινος «πύλαι ᾅδου κατισχύσουσιν,» οὔτε πέτρα ὁ τοιοῦτος ἂν εἴη, ἐφ’ ἣν οἰκοδομεῖ Χριστὸς «τὴν ἐκκλησίαν,» οὔτε ἡ ὑπὸ Χριστοῦ οἰκοδομουμένη ἐπὶ τὴν πέτραν ἐκκλησία·

ἀπὸ δὲ τούτων ἀφορμὴν λαβὼν φήσεις τοὺς δικαίους παρωνύμους εἶναι Χριστοῦ τῆς δικαιοσύνης καὶ τοὺς σοφοὺς Χριστοῦ τῆς σοφίας· καὶ οὕτως ποιήσεις ἐπὶ τῶν λοιπῶν αὐτοῦ ὀνομάτων παρώνυμα ἐπὶ τοὺς ἁγίους, καὶ πρὸς πάντας τοὺς τοιούτους ἂν λέγοιτο ἀπὸ τοῦ σωτῆρος τὸ λέγον· «σὺ εἶ Πέτρος» καὶ τὰ ἑξῆς ἕως τοῦ «οὐ κατισχύσουσιν αὐτῆς.» τίνος δὲ «αὐτῆς»; ἆρα γὰρ τῆς πέτρας, ἐφ’ ἣν Χριστὸς οἰκοδομεῖ «τὴν ἐκκλησίαν,» ἢ τῆς ἐκκλησίας [ἀμφίβολος γὰρ ἡ φράσις], ἢ ὡς ἑνὸς καὶ τοῦ αὐτοῦ τῆς πέτρας καὶ τῆς ἐκκλησίας; τοῦτο δ’ οἶμαι ἀληθὲς τυγχάνειν· οὔτε γὰρ τῆς πέτρας, ἐφ’ ἧς ὁ Χριστὸς οἰκοδομεῖ «τὴν ἐκκλησίαν,» οὔτε τῆς ἐκκλησίας «πύλαι ᾅδου κατισχύσουσιν,» ὡς οὐδὲ «ὁδὸς ὄφεως ἐπὶ πέτρας» [κατὰ τὸ ἐν Παροιμίαις γεγραμμένον] εὑρεθείη ἄν. εἰ δέ τινος «πύλαι ᾅδου κατισχύσουσιν,» οὔτε πέτρα ὁ τοιοῦτος ἂν εἴη, ἐφ’ ἣν οἰκοδομεῖ Χριστὸς «τὴν ἐκκλησίαν,» οὔτε ἡ ὑπὸ Χριστοῦ οἰκοδομουμένη ἐπὶ τὴν πέτραν ἐκκλησία·

αὐτῆς μὴ κατισχύειν αὐτῆς τὰς πύλας τοῦ ᾅδου· * τε Ἐκκλησία, ὡς Χριστοῦ οἰκοδομή, κ τοῦ οἰκοδομή σαντος ἑαυτοῦ τὴν οἰκίαν φρονίμως ἐπὶ τὴν πέτραν, ο ἀνεπίδεκτός ἐστι πυλῶν ᾅδου, κατισχυουσῶν μὲν παντὸς ἀνθρώπου τοῦ ἔξω τῆς πέτρας καὶ τῆς Εκ- κλησίας, οὐδὲν δυναμένων πρὸς αὐτήν. Νοήσαντες δὲ, ὡς ἑκάστη τῶν ἁμαρτιῶν δι' ὧν ἔστιν εἰς ᾅδου γενέσθαι (55), πύλη ἐστὶν ᾅδου, κατα- ληψόμεθα, ὅτι ι ἡ ἔχουσα σπίλον, ἢ ρυτίδα, ή τι τῶν τοιούτων, » καὶ διὰ τὴν κακίαν μηδὲ ἁγία μηδὲ ἄμω μας τυγχάνουσα ψυχή, οὔτε πέτρα ἐστὶν ἐφ᾿ ἣν ὁ Χριστὸς οἰκοδομεί, οὔτε Ἐκκλησία, οὔτε Εκκλησίας μέρος. ἣν ἐπὶ τὴν πέτραν ὁ Χριστὸς οἰκοδομεῖ. Ἐὰν δέ τις πρὸς ταῦτα δυσωπεῖν ἡμᾶς (54) βούλεται διὰ τὰ πλήθη τῶν πιστεύειν νομιζομένων ἐκκλησιαστι- Β κῶν, λεκτέον αὐτῷ οὐ μόνον τό· . Πολλοὶ κλητοί, ὀλίγοι δὲ ἐκλεκτοί, ο ἀλλὰ καὶ τὸ ὑπὸ τοῦ Σωτῆρος πρὸς τοὺς προσιόντας αὐτῷ λελεγμένον, ὡς ἐν τῷ κατὰ Λουκᾶν εἴρηται, οὕτως ἔχον· • Αγωνίζεσθε εἰσελθεῖν διὰ τῆς στενῆς θύρας, ὅτι πολλοί, λέγω ὑμῖν, ζητήσουσιν εἰσελθεῖν διὰ τῆς στενῆς, καὶ οὐκ ἰσχύσουσι· κ καὶ τὸ ἐν τῷ κατὰ Ματθαῖον δὲ γεγραμ- μένον τοῦτον τὸν τρόπον ῥητέον· . "Οτι στενὴ ἡ πύλη, καὶ τεθλιμμένη ἡ ὁδὸς ἡ ἀπάγουσα εἰς τὴν ζωὴν, καὶ ὀλίγοι εἰσὶν οἱ εὑρίσκοντες αὐτήν. • Προσέχων δὲ τῷ· ε Οτι πολλοί, λέγω ὑμῖν, ζητήσουσιν εἰσελθεῖν, καὶ οὐκ ἰσχύσουσι, ο συνήσεις, ὅτι τοῦτο ἐπὶ τοὺς αὐχοῦντας μὲν εἶναι ἀπὸ τῆς Ἐκκλησίας, ἀσθενῶς δὲ καὶ παρὰ τὸν λόγον βιοῦντας (55) ἀναφέρεται. Οἱ μὲν οὖν μὴ ἰσχύοντες εἰσελθεῖν τῶν ζητούντων εἰσελθεῖν, τῷ πύλας ᾅδου κατισχύειν αὐτῶν οὐκ ἂν ἰσχύσουσιν· ὧν δὲ πύλαι ᾅδου οὐ κατισχύουσιν, οὗτοι ζητοῦντες εἰσελθεῖν ἰσχύσουσι, πάντα ἰσχύοντες ἐν τῷ ἐνδυνα μοῦντι αὐτοὺς Χριστῷ Ἰησοῦ (36). Καὶ οὕτως ἔκα- : δι' ὧν Χριστὸς ἐν ᾅδου γε νέσθαι, ἡμᾶς. ὑμᾶς. πίστεως. Κυρίῳ Ἰησοῦ. καὶ οὕτως ἕκαστος μὲν τῶν πατέρων. ἔστι τις πατήρ μοχθηρᾶς γνώμης. καὶ οὕτως ἕκαστος μὲν ὅς ἐστί τις. Ηδη δὲ καὶ ἕκαστος τῶν ἑτεροδόξων, • COMMENT. IN MATTHÆUM TOMUS XII. A ter « ædifcavit donum suam super petram portarum inferi capax non est, prævalentium qui- dem adversus quemcunque hominem qui extra pe- tram et Ecclesiam fuerit, sed invalidarum adversus illam. B que peccatorum per quæ ad inferos descenditur, portam esse inferi, intelligemus animam • haben- tem maculain, aut rugam, aut aliquid hujusmodi ”, quæque propter nequitiam neque sancta est, neque immaculaia, petrain non esse super quam Chri- stus ædificat, neque Ecclesiam, neque Ecclesiæ partem, quam super petram Christus ædificat. S. quis autem nos super his convictos pudore afficere vult, propter multitudinem hominum ex Ecclesia qui fidem amplexi creduntur, dicendum est huic, non illud modo "8 : « Multi vocati, pauci vero electi, sed et id quod a Servatore iis dictum est qui ad se accedunt, ut exstat in Luca Evangelio iis verbis " Contendite intrare per angustam portam, quia multi, dico vobis, quærent intrare per angustam, et non poterunt, dicendum et illud est, quod scriptum habetur in Matthæi Evangelio eo modo " : ‹ Quoniam angusta porta et arcta via est, quæ ducit ad vitam, et pauci sunt qui inveniunt eain. Animum autem ad id advertens : « Quia multi, dico vobis, quærent intrare, et non poterunt, intelli- ges illud ad eos pertinere qui se ex Ecclesia esse glo - riantur quidem, imbecilliter autem et præter ser- monis evangelici præceptum vivunt. Eorum vero qui quærunt intrare, quicunque intrare non pote- runt, non poterunt propterea quod portæ inferi adversus eos prævaleant: adversus quos autem VETUS INTERPRETATIO. C rum, intelligimus quoniam omnis anima quæ recipit super se peccatum, et propterea non est sancta, neque petra est super quam Christus ædificat Ecclesiam, neque Ecclesia est, neque pars Ecclesiæ quam Christus ædificat super petram. Si quis autem contradicere vobis vult propter multitudinem hominum qui credere estimantur, ecclesiastico placetur responso dicente: «Multi vocati, pauci autem electi; iteni illo quod Dominus adeuntibus se respondit : « Contendite intrare per angustum ostium; dico enim vobis quoniam multi quærent intrare, et non poterunt; item : • Quam angusta porta, et tribulata via que ducit ad vi- tam et pauci sunt qui inveniunt eam. Considerans autem quod dicit: Multi quærent introire, et non poterunt, › intelliges quoniam hoc de illis est dictum qui gloriantur se esse de Ecclesia, negligenter autem et non secundum præceptum Domini conversantur. Qui ergo quærunt introire et non possunt, ideo non possunt, quia portæ inferorum prævalent contra eos. Adversus quos autem non prævalent, sine dubio poterunt introire, quoniam omnia possunt in Christo qui eos confortat. Et hoc scire debemus, quoniam sicut portæ singulæ civitatum nomina propria habent: sic unaquæque porta inferorum secundum speciem uniuscujusque peccati proprium habet nomen: ut puta, una porta dicitur fornicatio, per quam omnes fornicatores ingrediuntur in tartara. Altera autem denegatio Christi, per quam denegatores Christi de- Matth. VII, 24. * Eplies. v, 27. *s Matth. xx, 16, et xxi, 14. Luc. xii, 24. s Matth. vit, 14. vetus interpres, qui vertit : «Per quod descenditur ad inferos ; » nec aliter legere est in codd. Regio, Vaticano et Tariniano. Verumtamen codices Hol- niensis et Anglicanus, quos secutus est Erasmus qui vertit : . Oh quæ Christus iturus erat ad inferos. ▸ Bus, Alii codd. et vetus interpres, in textu, Μox Sic habent omnes mss. in textu, sed ad oram codicis Holmiensis ascriptum erat ab ea- dem manu : Erasmus: Atque ita quisque qui pater est veræ sententiæ; unde sic eum legisse conjectare cum Huetio possumus : Priorem tamen lectionem retinuimus vel ob hæc verba quæ jacent paulo inferius : etc. 12. Postquam vero animadverterimus unumquod- 12. Nam cum sciamus quod unumquodque peccatum per quod descenditur ad inferos, porta sit infero- (33) Δι' ὧν ἔστιν εἰς ᾅδου γενέσθαι. Ita legerat D nus, Vaticanus et Tarinianus; editio autem Huetii (35) Codd. Regius et Tarinianus, necnon Eras- (35) Παρὰ τὸν λόγον βιοῦντας. Hoc est, λόγον (36) Χριστῷ Ἰησοῦ. Sic habent codd. Anglica-

ὡς μίαν μὲν ὀνομάζεσθαι πύλην «ᾅδου» πορνείαν, δι’ ἧς ὁδεύουσιν οἱ πορνεύοντες, ἑτέραν δὲ ἄρνησιν, δι’ ἧς ἀρνησίθεοι εἰς ᾅδου καταβαίνουσιν ἤδη δὲ καὶ ἕκαστος τῶν ἑτεροδόξων καὶ γεννησάντων ψευδώνυμόν τινα γνῶσιν ᾠκοδόμησεν ᾅδου πύλην, ἄλλην μὲν Μαρκίων καὶ Βασιλίδης ἄλλην καὶ Οὐαλεντῖνος ἄλλην. καὶ οὕτως ἕκαστος μὲν τῶν πατέρων μοχθηρᾶς γνώμης ἀρχιτέκτων γέγονε πύλης τινὸς «ᾅδου·» οἱ δὲ συνεργοὶ τῇ τοῦ ἀρχιτέκτονος τῶν τοιούτων διδασκαλίᾳ, ὑπουργοί τινες καὶ οἰκονόμοι δουλεύοντες μοχθηρῷ ἀρχιτεκτονικῷ ἀσεβείας λόγῳ. πολλῶν δὲ καὶ δυσαριθμήτων οὐσῶν τῶν «ᾅδου» πυλῶν, οὐδεμία πύλη «ᾅδου» κατισχύσει τῆς πέτρας ἢ ἐκκλησίας, ἣν ἐπ’ αὐτῇ Χριστὸς οἰκοδομεῖ, πλὴν ἔχουσί τινα ἰσχὺν αὗται αἱ «πύλαι,» ἀφ’ ἧς τινῶν μὲν κρατοῦσι τῶν μὴ ἀντιτεινόντων καὶ ἀνταγωνιζομένων πρὸς αὐτάς, ὑφ’ ἑτέρων δὲ νικῶνται τῶν διὰ τὸ μὴ ἀφίστασθαι τοῦ εἰπόντος· «ἐγώ εἰμι ἡ θύρα» πάσας τὰς «ᾅδου» πύλας καθελόντων ἀπὸ τῆς ἑαυτῶν ψυχῆς. Ἐνταῦθα μὲν οὖν «πύλαι ᾅδου» εἴρηνται, ἐν δὲ τοῖς Ψαλμοῖς ὁ προφήτης εὐχαριστεῖ λέγων·

ὡς μίαν μὲν ὀνομάζεσθαι πύλην «ᾅδου» πορνείαν, δι’ ἧς ὁδεύουσιν οἱ πορνεύοντες, ἑτέραν δὲ ἄρνησιν, δι’ ἧς ἀρνησίθεοι εἰς ᾅδου καταβαίνουσιν ἤδη δὲ καὶ ἕκαστος τῶν ἑτεροδόξων καὶ γεννησάντων ψευδώνυμόν τινα γνῶσιν ᾠκοδόμησεν ᾅδου πύλην, ἄλλην μὲν Μαρκίων καὶ Βασιλίδης ἄλλην καὶ Οὐαλεντῖνος ἄλλην. καὶ οὕτως ἕκαστος μὲν τῶν πατέρων μοχθηρᾶς γνώμης ἀρχιτέκτων γέγονε πύλης τινὸς «ᾅδου·» οἱ δὲ συνεργοὶ τῇ τοῦ ἀρχιτέκτονος τῶν τοιούτων διδασκαλίᾳ, ὑπουργοί τινες καὶ οἰκονόμοι δουλεύοντες μοχθηρῷ ἀρχιτεκτονικῷ ἀσεβείας λόγῳ. πολλῶν δὲ καὶ δυσαριθμήτων οὐσῶν τῶν «ᾅδου» πυλῶν, οὐδεμία πύλη «ᾅδου» κατισχύσει τῆς πέτρας ἢ ἐκκλησίας, ἣν ἐπ’ αὐτῇ Χριστὸς οἰκοδομεῖ, πλὴν ἔχουσί τινα ἰσχὺν αὗται αἱ «πύλαι,» ἀφ’ ἧς τινῶν μὲν κρατοῦσι τῶν μὴ ἀντιτεινόντων καὶ ἀνταγωνιζομένων πρὸς αὐτάς, ὑφ’ ἑτέρων δὲ νικῶνται τῶν διὰ τὸ μὴ ἀφίστασθαι τοῦ εἰπόντος· «ἐγώ εἰμι ἡ θύρα» πάσας τὰς «ᾅδου» πύλας καθελόντων ἀπὸ τῆς ἑαυτῶν ψυχῆς. Ἐνταῦθα μὲν οὖν «πύλαι ᾅδου» εἴρηνται, ἐν δὲ τοῖς Ψαλμοῖς ὁ προφήτης εὐχαριστεῖ λέγων·

«πύλαι» οὖν «ᾅδου» λέγοιντο καὶ αἱ ἀρχαὶ καὶ ἐξουσίαι, πρὸς ἃς «ἡμῖν ἡ πάλη» πύλαι δὲ δικαιοσύνης «τὰ λειτουργικὰ πνεύματα». ὥσπερ δὲ ἐπὶ τῶν κρειττόνων πολλαὶ προλέγονται πύλαι καὶ μετὰ τὰς πολλὰς μία ἐν τῷ «ἀνοίξατέ μοι πύλας δικαιοσύνης· εἰσελθὼν ἐν αὐταῖς ἐξομολογήσομαι τῷ κυρίῳ» καὶ «αὕτη ἡ πύλη τοῦ κυρίου, δίκαιοι εἰσελεύσονται ἐν αὐτῇ», οὕτω καὶ ἐπὶ τῶν ἐναντίων πολλαὶ μὲν «πύλαι ᾅδου» καὶ θανάτου, ἑκάστη ἐξουσία[, πρὸς ἃς ἡμῖν ἡ πάλη], ὑπὲρ πάσας δὲ ταύτας αὐτὸς ὁ πονηρὸς [πύλη ἐστὶ θανάτου καὶ ᾅδου]. καὶ προσέχωμέν γε ἐφ’ ἑκάστης ἁμαρτίας ὡς εἰς πύλην «ᾅδου» τινὰ καταβαίνοντες, εἰ ἁμαρτάνομεν· ἀλλὰ ὑψούμενοι «ἐκ τῶν πυλῶν τοῦ θανάτου» ἐξαγγείλωμεν «πάσας τὰς αἰνέσεις» τοῦ κυρίου «ἐν ταῖς πύλαις τῆς θυγατρὸς Σιών». οἷον ἐν μιᾷ πύλῃ τῆς θυγατρὸς Σιών, τῇ καλουμένῃ σωφροσύνῃ, ἐξαγγελοῦμεν ἀπὸ σωφροσύνης τὰς αἰνέσεις τοῦ θεοῦ, καὶ ἐν ἄλλῃ, τῇ [καλουμένῃ] δικαιοσύνῃ, ἀπὸ δικαιοσύνης τὰς αἰνέσεις τοῦ θεοῦ.

«πύλαι» οὖν «ᾅδου» λέγοιντο καὶ αἱ ἀρχαὶ καὶ ἐξουσίαι, πρὸς ἃς «ἡμῖν ἡ πάλη» πύλαι δὲ δικαιοσύνης «τὰ λειτουργικὰ πνεύματα». ὥσπερ δὲ ἐπὶ τῶν κρειττόνων πολλαὶ προλέγονται πύλαι καὶ μετὰ τὰς πολλὰς μία ἐν τῷ «ἀνοίξατέ μοι πύλας δικαιοσύνης· εἰσελθὼν ἐν αὐταῖς ἐξομολογήσομαι τῷ κυρίῳ» καὶ «αὕτη ἡ πύλη τοῦ κυρίου, δίκαιοι εἰσελεύσονται ἐν αὐτῇ», οὕτω καὶ ἐπὶ τῶν ἐναντίων πολλαὶ μὲν «πύλαι ᾅδου» καὶ θανάτου, ἑκάστη ἐξουσία[, πρὸς ἃς ἡμῖν ἡ πάλη], ὑπὲρ πάσας δὲ ταύτας αὐτὸς ὁ πονηρὸς [πύλη ἐστὶ θανάτου καὶ ᾅδου]. καὶ προσέχωμέν γε ἐφ’ ἑκάστης ἁμαρτίας ὡς εἰς πύλην «ᾅδου» τινὰ καταβαίνοντες, εἰ ἁμαρτάνομεν· ἀλλὰ ὑψούμενοι «ἐκ τῶν πυλῶν τοῦ θανάτου» ἐξαγγείλωμεν «πάσας τὰς αἰνέσεις» τοῦ κυρίου «ἐν ταῖς πύλαις τῆς θυγατρὸς Σιών». οἷον ἐν μιᾷ πύλῃ τῆς θυγατρὸς Σιών, τῇ καλουμένῃ σωφροσύνῃ, ἐξαγγελοῦμεν ἀπὸ σωφροσύνης τὰς αἰνέσεις τοῦ θεοῦ, καὶ ἐν ἄλλῃ, τῇ [καλουμένῃ] δικαιοσύνῃ, ἀπὸ δικαιοσύνης τὰς αἰνέσεις τοῦ θεοῦ.

οἱονεὶ ἆθλα λαμβάνων τοῦ μηδὲν δεδυνῆσθαι κατ’ αὐτοῦ τὰς τοῦ «ᾅδου» πύλας «τὰς κλεῖδας τῆς τῶν οὐρανῶν βασιλείας,» ἵν’ ἑαυτῷ ἀνοίγῃ τὰς κεκλεισμένας πύλας τοῖς νικωμένοις ὑπὸ τῶν τοῦ «ᾅδου» πυλῶν. καὶ εἰσέρχεται, ὡς μὲν σώφρων, διά τινος ἀνοιγομένης σωφροσύνης πύλης ὑπὸ κλειδὸς ἀνοιγούσης σωφροσύνης, καὶ δι’ ἑτέρας, ὡς δίκαιος, δικαιοσύνης πύλης ἀνοιγομένης ὑπὸ κλειδὸς δικαιοσύνης· καὶ οὕτως ἐπὶ τῶν λοιπῶν ἀρετῶν. οἶμαι γάρ, ὅτι ὑπὲρ ἑκάστης ἀρετῆς τῆς γνώσεώς τινα σοφίας μυστήρια κατάλληλα τῷ εἴδει τῆς ἀρετῆς ἀνοίγεται τῷ κατ’ ἀρετὴν βιώσαντι διδόντος τοῦ σωτῆρος τοῖς μὴ κρατηθεῖσιν ὑπὸ τῶν τοῦ «ᾅδου» πυλῶν τοσαύτας «κλεῖδας» ὅσαι εἰσὶν αἱ ἀρεταί, ἀνοιγούσας ἰσαρίθμους πύλας, καταλλήλους κατὰ τὴν ἀποκάλυψιν τῶν μυστηρίων ἑκάστῃ ἀρετῇ. τάχα δὲ καὶ ἑκάστη ἀρετὴ οὐρανοῦ ἐστι βασιλεία, καὶ πᾶσαι ἅμα βασιλεία «τῶν οὐρανῶν·» ὡς κατὰ τοῦτο ἤδη ἐν βασιλείᾳ εἶναι «οὐρανῶν» τὸν κατὰ τὰς ἀρετὰς βιοῦντα, ὡς κατὰ τοῦτο τὸ «μετανοεῖτε· ἤγγικε γὰρ ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν» οὐκ ἐπὶ χρόνον ἀναφέρεσθαι, ἀλλὰ ἐπὶ τὰς πράξεις καὶ τὴν διάθεσιν·

οἱονεὶ ἆθλα λαμβάνων τοῦ μηδὲν δεδυνῆσθαι κατ’ αὐτοῦ τὰς τοῦ «ᾅδου» πύλας «τὰς κλεῖδας τῆς τῶν οὐρανῶν βασιλείας,» ἵν’ ἑαυτῷ ἀνοίγῃ τὰς κεκλεισμένας πύλας τοῖς νικωμένοις ὑπὸ τῶν τοῦ «ᾅδου» πυλῶν. καὶ εἰσέρχεται, ὡς μὲν σώφρων, διά τινος ἀνοιγομένης σωφροσύνης πύλης ὑπὸ κλειδὸς ἀνοιγούσης σωφροσύνης, καὶ δι’ ἑτέρας, ὡς δίκαιος, δικαιοσύνης πύλης ἀνοιγομένης ὑπὸ κλειδὸς δικαιοσύνης· καὶ οὕτως ἐπὶ τῶν λοιπῶν ἀρετῶν. οἶμαι γάρ, ὅτι ὑπὲρ ἑκάστης ἀρετῆς τῆς γνώσεώς τινα σοφίας μυστήρια κατάλληλα τῷ εἴδει τῆς ἀρετῆς ἀνοίγεται τῷ κατ’ ἀρετὴν βιώσαντι διδόντος τοῦ σωτῆρος τοῖς μὴ κρατηθεῖσιν ὑπὸ τῶν τοῦ «ᾅδου» πυλῶν τοσαύτας «κλεῖδας» ὅσαι εἰσὶν αἱ ἀρεταί, ἀνοιγούσας ἰσαρίθμους πύλας, καταλλήλους κατὰ τὴν ἀποκάλυψιν τῶν μυστηρίων ἑκάστῃ ἀρετῇ. τάχα δὲ καὶ ἑκάστη ἀρετὴ οὐρανοῦ ἐστι βασιλεία, καὶ πᾶσαι ἅμα βασιλεία «τῶν οὐρανῶν·» ὡς κατὰ τοῦτο ἤδη ἐν βασιλείᾳ εἶναι «οὐρανῶν» τὸν κατὰ τὰς ἀρετὰς βιοῦντα, ὡς κατὰ τοῦτο τὸ «μετανοεῖτε· ἤγγικε γὰρ ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν» οὐκ ἐπὶ χρόνον ἀναφέρεσθαι, ἀλλὰ ἐπὶ τὰς πράξεις καὶ τὴν διάθεσιν·

ἐπεὶ δὲ οἱ τὸν τόπον τῆς ἐπισκοπῆς ἐκδικοῦντες χρῶνται τῷ ῥητῷ ὡς Πέτρος, καὶ «τὰς κλεῖδας τῆς τῶν οὐρανῶν βασιλείας» ἀπὸ τοῦ σωτῆρος εἰληφότες διδάσκουσί τε τὰ ὑπ’ αὐτῶν δεδεμένα τουτέστι καταδεδικασμένα καὶ «ἐν οὐρανοῖς» δεδέσθαι καὶ τὰ ὑπ’ αὐτῶν [λελυμένα τουτέστιν] ἄφεσιν εἰληφότα καὶ «ἐν οὐρανοῖς» λελύσθαι, λεκτέον ὅτι ὑγιῶς λέγουσιν, εἰ ἔχουσιν ἔργον δι’ ὃ εἴρηται ἐκείνῳ τῷ Πέτρῳ· «σὺ εἶ Πέτρος,» καὶ εἰ τηλικοῦτοί εἰσιν, ὡς ἐπ’ αὐτοῖς ὑπὸ Χριστοῦ οἰκοδομεῖσθαι «τὴν ἐκκλησίαν,» καὶ ἐπ’ αὐτοὺς εὐλόγως τοῦτο ἀναφέροιτ’ ἄν. «πύλαι» δὲ «ᾅδου» οὐκ ὀφείλουσι κατισχύειν τοῦ θέλοντος δεσμεῖν καὶ λύειν. εἰ δὲ «σειραῖς τῶν ἁμαρτημάτων αὐτοῦ ἔσφιγκται», μάτην καὶ δεσμεῖ καὶ λύει. καὶ τάχα δύνασαι εἰπεῖν· «ἐν» τοῖς ἐν τῷ σοφῷ «οὐρανοῖς» [ταῖς ἀρεταῖς] δέδεται ὁ φαῦλος, καὶ πάλιν δὲ λέλυται ἐν αὐταῖς ὁ σπουδαῖος καὶ ἀμνηστίαν λαβὼν τῶν πρὸ τῆς ἀρετῆς αὐτῷ ἡμαρτημένων. ὥσπερ δὲ τὸν μὴ ἔχοντα σειρὰς ἁμαρτιῶν μηδὲ ἁμαρτίας παραβαλλομένας «σχοινίῳ μακρῷ» ἢ «ζυγοῦ ἱμάντι δαμάλεως» οὐδὲ ὁ θεὸς ἂν δήσαιτο, οὕτως οὐδ’ ὅστις ἂν ᾖ Πέτρος.

ἐπεὶ δὲ οἱ τὸν τόπον τῆς ἐπισκοπῆς ἐκδικοῦντες χρῶνται τῷ ῥητῷ ὡς Πέτρος, καὶ «τὰς κλεῖδας τῆς τῶν οὐρανῶν βασιλείας» ἀπὸ τοῦ σωτῆρος εἰληφότες διδάσκουσί τε τὰ ὑπ’ αὐτῶν δεδεμένα τουτέστι καταδεδικασμένα καὶ «ἐν οὐρανοῖς» δεδέσθαι καὶ τὰ ὑπ’ αὐτῶν [λελυμένα τουτέστιν] ἄφεσιν εἰληφότα καὶ «ἐν οὐρανοῖς» λελύσθαι, λεκτέον ὅτι ὑγιῶς λέγουσιν, εἰ ἔχουσιν ἔργον δι’ ὃ εἴρηται ἐκείνῳ τῷ Πέτρῳ· «σὺ εἶ Πέτρος,» καὶ εἰ τηλικοῦτοί εἰσιν, ὡς ἐπ’ αὐτοῖς ὑπὸ Χριστοῦ οἰκοδομεῖσθαι «τὴν ἐκκλησίαν,» καὶ ἐπ’ αὐτοὺς εὐλόγως τοῦτο ἀναφέροιτ’ ἄν. «πύλαι» δὲ «ᾅδου» οὐκ ὀφείλουσι κατισχύειν τοῦ θέλοντος δεσμεῖν καὶ λύειν. εἰ δὲ «σειραῖς τῶν ἁμαρτημάτων αὐτοῦ ἔσφιγκται», μάτην καὶ δεσμεῖ καὶ λύει. καὶ τάχα δύνασαι εἰπεῖν· «ἐν» τοῖς ἐν τῷ σοφῷ «οὐρανοῖς» [ταῖς ἀρεταῖς] δέδεται ὁ φαῦλος, καὶ πάλιν δὲ λέλυται ἐν αὐταῖς ὁ σπουδαῖος καὶ ἀμνηστίαν λαβὼν τῶν πρὸ τῆς ἀρετῆς αὐτῷ ἡμαρτημένων. ὥσπερ δὲ τὸν μὴ ἔχοντα σειρὰς ἁμαρτιῶν μηδὲ ἁμαρτίας παραβαλλομένας «σχοινίῳ μακρῷ» ἢ «ζυγοῦ ἱμάντι δαμάλεως» οὐδὲ ὁ θεὸς ἂν δήσαιτο, οὕτως οὐδ’ ὅστις ἂν ᾖ Πέτρος.

πῶς οὖν μακαρίζεται νῦν; ἐμφαίνει γὰρ ἡ λέξις διὰ τούτων ὅτι νῦν πρῶτον αὐτὸν ὡμολόγησεν ὁ Πέτρος Χριστὸν υἱὸν «τοῦ θεοῦ τοῦ ζῶντος». ὁ μὲν οὖν Ματθαῖος πεποίηκε κατά τινα τῶν ἀντιγράφων τὸ «τότε διεστείλατο τοῖς μαθηταῖς ἵνα μηδενὶ εἴπωσιν ὅτι αὐτός ἐστιν ὁ Χριστός,» ὁ δὲ Μᾶρκος «ἐπετίμησεν αὐτοῖς» φησιν «ἵνα μηδενὶ λέγωσι περὶ αὐτοῦ», ὁ δὲ Λουκᾶς «ἐπιτιμήσας» φησὶν «αὐτοῖς παρήγγειλε μηδενὶ λέγειν τοῦτο» τί δὲ «τοῦτο» ἢ ὅτι καὶ κατ’ αὐτὸν ἀποκριθεὶς ὁ Πέτρος εἶπε [πρὸς τὸ «τίνα με λέγετε εἶναι»;]· «τὸν Χριστὸν τοῦ θεοῦ». ἰστέον μέντοι ὅτι τινὰ τῶν ἀντιγράφων τοῦ κατὰ Ματθαῖον ἔχει τὸ «ἐπετίμησεν.» ἡ μὲν οὖν ἐπαπόρησις δοκεῖ μοι εἶναι γενναιοτάτη· λύσις δὲ αὐτῆς ἀναντίρρητος ζητηθήτω, ἣν ὁ εὑρίσκων, ἐὰν ᾖ πιστικωτέρα τῶν ὑφ’ ἡμῶν λεχθησομένων ὡς ὑπὸ μετρίων, εἰς μέσον φερέτω. Πρόσχες οὖν εἰ δύνασαι λέγειν ὅτι τὸ πιστεύεσθαι Ἰησοῦν εἶναι τὸν Χριστὸν ἔλαττόν ἐστι τοῦ γινώσκεσθαι τὸ πεπιστευμένον· τάχα δὲ καὶ τοῦ γινώσκεσθαι Ἰησοῦν εἶναι τὸν Χριστὸν διαφορά ἐστιν, οὐ παντὸς τοῦ γινώσκοντος ὁμοίως αὐτὸν γινώσκοντος.

ὅτι μὲν οὖν τὸ πιστεύεσθαι χωρὶς γνώσεως ἔλαττόν ἐστι τοῦ γινώσκεσθαι, δῆλον ἐκ τοῦ κατὰ Ἰωάννην· «ἐὰν μείνητε ἐν τῷ λόγῳ τῷ ἐμῷ, γνώσεσθε τὴν ἀλήθειαν, καὶ ἡ ἀλήθεια ἐλευθερώσει ὑμᾶς». ὅτι δὲ καὶ τοῦ γινώσκεσθαι Ἰησοῦν εἶναι τὸν Χριστὸν διαφορά ἐστιν, οὐκ ἐπίσης τῶν γινωσκόντων γινωσκόντων αὐτόν, καὶ αὐτὴ μὲν ἡ ἐνάργεια τῷ κἂν ἐπὶ ποσὸν ἐπιστήσαντι παρίστησι τὸ πρᾶγμα· τίς γὰρ οὐκ ἂν ὁμολογήσαι ὅτι [φέρ’ εἰπεῖν] Τιμόθεος γινώσκων Ἰησοῦν εἶναι τὸν Χριστὸν οὐκ ἐπὶ τοσοῦτον πεφώτιστο εἰς τὴν περὶ αὐτοῦ γνῶσιν, ὅσον ὁ ἀπόστολος Παῦλος πεφώτιστο; καὶ τοῦτο δ’ αὖ τίς οὐκ ἂν παραδέξαιτο ὅτι, κἂν πλείονες ἀληθεύοντες λέγωσι περὶ θεοῦ ὅτι «αὐτός μοι δέδωκε τῶν ὄντων γνῶσιν ἀψευδῆ», οὐχ ὁμοίως τρανοῦντες καὶ καταλαμβάνοντες τὰ γινωσκόμενα οὐδὲ τῷ ἀριθμῷ τοσαῦτα γινώσκοντες τοῦτο ἐροῦσιν; οὐ μόνον δὲ κατὰ τὴν διαφορὰν τοῦ γινώσκειν ἔστι τοὺς γινώσκοντας μὴ ὁμοίως γινώσκειν, ἀλλὰ καὶ κατὰ τὸ παραστῆσαν τὴν γνῶσιν, ὡς κατὰ τοῦτο τὸν ἀποκαλύψαντος τοῦ πατρὸς τὸν υἱὸν ἐγνωκότα [ὡς Πέτρος μεμαρτύρηται ἐγνωκέναι] ἔχειν τὸν ἀνωτάτω μακαρισμόν.

ὅτι μὲν οὖν τὸ πιστεύεσθαι χωρὶς γνώσεως ἔλαττόν ἐστι τοῦ γινώσκεσθαι, δῆλον ἐκ τοῦ κατὰ Ἰωάννην· «ἐὰν μείνητε ἐν τῷ λόγῳ τῷ ἐμῷ, γνώσεσθε τὴν ἀλήθειαν, καὶ ἡ ἀλήθεια ἐλευθερώσει ὑμᾶς». ὅτι δὲ καὶ τοῦ γινώσκεσθαι Ἰησοῦν εἶναι τὸν Χριστὸν διαφορά ἐστιν, οὐκ ἐπίσης τῶν γινωσκόντων γινωσκόντων αὐτόν, καὶ αὐτὴ μὲν ἡ ἐνάργεια τῷ κἂν ἐπὶ ποσὸν ἐπιστήσαντι παρίστησι τὸ πρᾶγμα· τίς γὰρ οὐκ ἂν ὁμολογήσαι ὅτι [φέρ’ εἰπεῖν] Τιμόθεος γινώσκων Ἰησοῦν εἶναι τὸν Χριστὸν οὐκ ἐπὶ τοσοῦτον πεφώτιστο εἰς τὴν περὶ αὐτοῦ γνῶσιν, ὅσον ὁ ἀπόστολος Παῦλος πεφώτιστο; καὶ τοῦτο δ’ αὖ τίς οὐκ ἂν παραδέξαιτο ὅτι, κἂν πλείονες ἀληθεύοντες λέγωσι περὶ θεοῦ ὅτι «αὐτός μοι δέδωκε τῶν ὄντων γνῶσιν ἀψευδῆ», οὐχ ὁμοίως τρανοῦντες καὶ καταλαμβάνοντες τὰ γινωσκόμενα οὐδὲ τῷ ἀριθμῷ τοσαῦτα γινώσκοντες τοῦτο ἐροῦσιν; οὐ μόνον δὲ κατὰ τὴν διαφορὰν τοῦ γινώσκειν ἔστι τοὺς γινώσκοντας μὴ ὁμοίως γινώσκειν, ἀλλὰ καὶ κατὰ τὸ παραστῆσαν τὴν γνῶσιν, ὡς κατὰ τοῦτο τὸν ἀποκαλύψαντος τοῦ πατρὸς τὸν υἱὸν ἐγνωκότα [ὡς Πέτρος μεμαρτύρηται ἐγνωκέναι] ἔχειν τὸν ἀνωτάτω μακαρισμόν.

καὶ τάχα τις τῷ τοιούτῳ λόγῳ παραστήσεται φάσκων ὡς ἐν εἰσαγωγῇ δεδιδάχθαι ὑπὸ τῶν ἀποστόλων τοὺς Ἰουδαίους τὰ περὶ τοῦ Ἰησοῦ ἔνδοξα, ἵνα τούτοις ἐν καιρῷ ἐποικοδομηθῇ καὶ τὰ περὶ τοῦ Χριστὸν αὐτὸν εἶναι. τάχα δὲ πολλὰ τῶν πρὸς αὐτοὺς λελεγμένων πρὸς πάντας εἰρῆσθαι τοὺς πιστεύοντας δυνάμει· οὐ γὰρ μόνοις τοῖς ἀποστόλοις ἐφήρμοζε τὸ «ἐπὶ ἡγεμόνας δὲ καὶ βασιλεῖς ἀχθήσεσθε ἕνεκεν ἐμοῦ, εἰς μαρτύριον αὐτοῖς καὶ τοῖς ἔθνεσι», τάχα δὲ οὐδ’ ὅλως τοῖς ἀποστόλοις, ἀλλ’ ἅπασι τοῖς πιστεύειν μέλλουσι τὸ «παραδώσει δὲ ἀδελφὸς ἀδελφὸν εἰς θάνατον» καὶ τὰ ἑξῆς. ἀλλὰ καὶ τὸ «πᾶς οὖν ὅστις ὁμολογήσει ἐν ἐμοὶ» καὶ τὰ ἑξῆς οὐκ ἰδίως τοῖς ἀποστόλοις, ἀλλὰ καὶ πᾶσι τοῖς πιστεύουσιν εἴρηται. κατὰ τοῦτο οὖν προϋποτύπωσίς ἐστι διδασκαλίας διὰ τῶν πρὸς τοὺς ἀποστόλους λελεγμένων, ὕστερον κἀκείνοις καὶ παντὶ τῷ διδάσκοντι εἰς χρῆσιν ἐλευσομένης. Ὁ δὲ βουλόμενος καὶ τὸ Χριστὸν αὐτὸν εἶναι κεκηρύχθαι πρότερον ὑπὸ τῶν ἀκουσάντων ἀποστόλων τὸ «ὃ λέγω ὑμῖν ἐν τῇ σκοτίᾳ, εἴπατε ἐν τῷ φωτί·

καὶ τάχα τις τῷ τοιούτῳ λόγῳ παραστήσεται φάσκων ὡς ἐν εἰσαγωγῇ δεδιδάχθαι ὑπὸ τῶν ἀποστόλων τοὺς Ἰουδαίους τὰ περὶ τοῦ Ἰησοῦ ἔνδοξα, ἵνα τούτοις ἐν καιρῷ ἐποικοδομηθῇ καὶ τὰ περὶ τοῦ Χριστὸν αὐτὸν εἶναι. τάχα δὲ πολλὰ τῶν πρὸς αὐτοὺς λελεγμένων πρὸς πάντας εἰρῆσθαι τοὺς πιστεύοντας δυνάμει· οὐ γὰρ μόνοις τοῖς ἀποστόλοις ἐφήρμοζε τὸ «ἐπὶ ἡγεμόνας δὲ καὶ βασιλεῖς ἀχθήσεσθε ἕνεκεν ἐμοῦ, εἰς μαρτύριον αὐτοῖς καὶ τοῖς ἔθνεσι», τάχα δὲ οὐδ’ ὅλως τοῖς ἀποστόλοις, ἀλλ’ ἅπασι τοῖς πιστεύειν μέλλουσι τὸ «παραδώσει δὲ ἀδελφὸς ἀδελφὸν εἰς θάνατον» καὶ τὰ ἑξῆς. ἀλλὰ καὶ τὸ «πᾶς οὖν ὅστις ὁμολογήσει ἐν ἐμοὶ» καὶ τὰ ἑξῆς οὐκ ἰδίως τοῖς ἀποστόλοις, ἀλλὰ καὶ πᾶσι τοῖς πιστεύουσιν εἴρηται. κατὰ τοῦτο οὖν προϋποτύπωσίς ἐστι διδασκαλίας διὰ τῶν πρὸς τοὺς ἀποστόλους λελεγμένων, ὕστερον κἀκείνοις καὶ παντὶ τῷ διδάσκοντι εἰς χρῆσιν ἐλευσομένης. Ὁ δὲ βουλόμενος καὶ τὸ Χριστὸν αὐτὸν εἶναι κεκηρύχθαι πρότερον ὑπὸ τῶν ἀκουσάντων ἀποστόλων τὸ «ὃ λέγω ὑμῖν ἐν τῇ σκοτίᾳ, εἴπατε ἐν τῷ φωτί·

καὶ γὰρ ὁ σωτὴρ ἡμῶν ἐβούλετο, διαστελλόμενος «τοῖς μαθηταῖς ἵνα μηδενὶ εἴπωσιν ὅτι αὐτός ἐστιν ὁ Χριστός,» τηρῆσαι τὴν τελειοτέραν περὶ αὐτοῦ διδασκαλίαν ἐπιτηδειοτέρῳ καιρῷ, ὅτε ἠδύναντο μαρτυρῆσαι τοῖς ἑωρακόσιν αὐτὸν σταυρούμενον τὰ περὶ τῆς ἀναστάσεως αὐτοῦ οἱ ἑωρακότες αὐτὸν σταυρούμενον καὶ ἀναστάντα μαθηταί. εἰ γὰρ οἱ ἀεὶ αὐτῷ συνόντες ἀπόστολοι καὶ πάντα ἑωρακότες «ἃ ἐποίει θαυμάσια» καὶ μαρτυροῦντες αὐτοῦ τοῖς λόγοις ὅτι «ῥήματα ζωῆς αἰωνίου» ἦσαν, ἐσκανδαλίσθησαν περὶ τὴν νύκτα τοῦ προδεδόσθαι αὐτόν, τί οἴει [ἂν] παθεῖν τοὺς πρότερον [μανθάνοντας] μαθόντας, «ὅτι αὐτὸς» εἴη «ὁ Χριστός»; ὧν [οἶμαι] φειδόμενος ταῦτα διεστείλατο.

καὶ γὰρ ὁ σωτὴρ ἡμῶν ἐβούλετο, διαστελλόμενος «τοῖς μαθηταῖς ἵνα μηδενὶ εἴπωσιν ὅτι αὐτός ἐστιν ὁ Χριστός,» τηρῆσαι τὴν τελειοτέραν περὶ αὐτοῦ διδασκαλίαν ἐπιτηδειοτέρῳ καιρῷ, ὅτε ἠδύναντο μαρτυρῆσαι τοῖς ἑωρακόσιν αὐτὸν σταυρούμενον τὰ περὶ τῆς ἀναστάσεως αὐτοῦ οἱ ἑωρακότες αὐτὸν σταυρούμενον καὶ ἀναστάντα μαθηταί. εἰ γὰρ οἱ ἀεὶ αὐτῷ συνόντες ἀπόστολοι καὶ πάντα ἑωρακότες «ἃ ἐποίει θαυμάσια» καὶ μαρτυροῦντες αὐτοῦ τοῖς λόγοις ὅτι «ῥήματα ζωῆς αἰωνίου» ἦσαν, ἐσκανδαλίσθησαν περὶ τὴν νύκτα τοῦ προδεδόσθαι αὐτόν, τί οἴει [ἂν] παθεῖν τοὺς πρότερον [μανθάνοντας] μαθόντας, «ὅτι αὐτὸς» εἴη «ὁ Χριστός»; ὧν [οἶμαι] φειδόμενος ταῦτα διεστείλατο.

οἱονεὶ γὰρ τότε κατὰ τὸν καιρὸν ἐγνωκόσι τοῖς μαθηταῖς Ἰησοῦν εἶναι Χριστὸν υἱὸν «τοῦ θεοῦ τοῦ ζῶντος», ἀποκαλύψαντος αὐτοῖς τοῦ πατρός, κηρύσσει [ἀντὶ τοῦ πιστεύειν αὐτοὺς εἰς Ἰησοῦν Χριστὸν «ἐσταυρωμένον»] πιστεύειν εἰς Ἰησοῦν Χριστὸν σταυρωθησόμενον, ἀλλὰ καὶ [ἀντὶ τοῦ πιστεύειν εἰς Ἰησοῦν Χριστὸν καὶ τοῦτον «ἐγηγερμένον ἐκ νεκρῶν»] διδάσκει αὐτοὺς πιστεύειν εἰς Ἰησοῦν Χριστὸν καὶ τοῦτον ἐγερθησόμενον ἐκ νεκρῶν. ἐπεὶ δὲ «ἀπεκδυσάμενος τὰς ἀρχὰς καὶ τὰς ἐξουσίας ἐδειγμάτισε θριαμβεύσας ἐν παρρησίᾳ ἐν τῷ ξύλῳ», εἴ τις ἐπαισχύνεται τὸν Χριστοῦ σταυρόν, ἐπαισχύνεται τὴν οἰκονομίαν δι’ ἣν ἐθριαμβεύθησαν ἐκεῖναι, δέον καὶ «καυχᾶσθαι ἐν τῷ σταυρῷ τοῦ κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ» τὸν καὶ πιστεύοντα καὶ ἐγνωκότα ταῦτα· «δι’ οὗ» Χριστοῦ σταυρουμένου τοῦ κόσμου τῷ πιστεύοντι ἐδειγματίσθησαν καὶ ἐθριαμβεύθησαν αἱ ἀρχαί, ἐν αἷς [οἶμαι] ἦν καὶ ὁ ἄρχων τοῦ αἰῶνος τούτου. διόπερ ἐγγὺς γενόμενος τοῦ παθεῖν εἶπε τὸ «νῦν ὁ ἄρχων τοῦ κόσμου τούτου κέκριται» καὶ «νῦν ὁ ἄρχων τοῦ κόσμου τούτου ἐκβληθήσεται ἔξω· καὶ ἐὰν ὑψωθῶ [φησὶν] ἐκ τῆς γῆς, πάντας·

οἱονεὶ γὰρ τότε κατὰ τὸν καιρὸν ἐγνωκόσι τοῖς μαθηταῖς Ἰησοῦν εἶναι Χριστὸν υἱὸν «τοῦ θεοῦ τοῦ ζῶντος», ἀποκαλύψαντος αὐτοῖς τοῦ πατρός, κηρύσσει [ἀντὶ τοῦ πιστεύειν αὐτοὺς εἰς Ἰησοῦν Χριστὸν «ἐσταυρωμένον»] πιστεύειν εἰς Ἰησοῦν Χριστὸν σταυρωθησόμενον, ἀλλὰ καὶ [ἀντὶ τοῦ πιστεύειν εἰς Ἰησοῦν Χριστὸν καὶ τοῦτον «ἐγηγερμένον ἐκ νεκρῶν»] διδάσκει αὐτοὺς πιστεύειν εἰς Ἰησοῦν Χριστὸν καὶ τοῦτον ἐγερθησόμενον ἐκ νεκρῶν. ἐπεὶ δὲ «ἀπεκδυσάμενος τὰς ἀρχὰς καὶ τὰς ἐξουσίας ἐδειγμάτισε θριαμβεύσας ἐν παρρησίᾳ ἐν τῷ ξύλῳ», εἴ τις ἐπαισχύνεται τὸν Χριστοῦ σταυρόν, ἐπαισχύνεται τὴν οἰκονομίαν δι’ ἣν ἐθριαμβεύθησαν ἐκεῖναι, δέον καὶ «καυχᾶσθαι ἐν τῷ σταυρῷ τοῦ κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ» τὸν καὶ πιστεύοντα καὶ ἐγνωκότα ταῦτα· «δι’ οὗ» Χριστοῦ σταυρουμένου τοῦ κόσμου τῷ πιστεύοντι ἐδειγματίσθησαν καὶ ἐθριαμβεύθησαν αἱ ἀρχαί, ἐν αἷς [οἶμαι] ἦν καὶ ὁ ἄρχων τοῦ αἰῶνος τούτου. διόπερ ἐγγὺς γενόμενος τοῦ παθεῖν εἶπε τὸ «νῦν ὁ ἄρχων τοῦ κόσμου τούτου κέκριται» καὶ «νῦν ὁ ἄρχων τοῦ κόσμου τούτου ἐκβληθήσεται ἔξω· καὶ ἐὰν ὑψωθῶ [φησὶν] ἐκ τῆς γῆς, πάντας·

πρόσεχε γὰρ τῇ «δεικνύειν» λέξει ὅτι, ὥσπερ τὰ αἰσθητὰ δείκνυσθαι λέγεται, οὕτως δείκνυσθαι εἴρηται ὑπὸ τοῦ Ἰησοῦ τὰ ὑπ’ αὐτοῦ λεγόμενα «τοῖς μαθηταῖς αὐτοῦ.» καὶ οὐχ οὕτως οἶμαι δεδεῖχθαι τοῖς ἑωρακόσι σωματικῶς «πολλὰ» πάσχοντα αὐτὸν «ἀπὸ τῶν πρεσβυτέρων» τοῦ λαοῦ ἕκαστον τῶν ὁρωμένων, ὡς «τοῖς μαθηταῖς» τὴν λογικὴν δεῖξιν περὶ τούτου. [Καὶ] τότε μὲν «ἤρξατο δεικνύειν,» εἰκὸς δ’ ὅτι μετὰ τοῦτο τοῖς χωρητικοῖς γινομένοις τρανότερον ἐδείκνυεν, οὐκέτι ὡς εἰσαγομένοις ἀρχόμενος δεικνύναι, ἀλλ’ ἤδη καὶ προκόπτων ἐν τῷ δεικνύναι. καὶ εἴπερ ἐστὶν εὔλογον νοεῖν ὅτι πάντως οὗπερ «ὁ Ἰησοῦς ἤρξατο» τοῦτο ἐτέλεσε, πάντως ποτὲ ἐτέλεσεν ὃ «ἤρξατο δεικνύειν τοῖς μαθηταῖς» περὶ τοῦ δεῖν αὐτὸν τὰ γεγραμμένα «παθεῖν.» ὅτε γὰρ τὴν ἀπὸ τοῦ λόγου περὶ τούτων [τῶν μυστηρίων] τελείαν γνῶσιν καταλαμβάνει τις, τότε λεκτέον ἀπὸ λογικῆς δείξεως ὁρῶντος τοῦ νοῦ τὰ δεικνύμενα, τετελειῶσθαι τὴν δεῖξιν τῷ ταῦτα θεωρεῖν καὶ βουλομένῳ καὶ δυναμένῳ καὶ θεωροῦντι.

πρόσεχε γὰρ τῇ «δεικνύειν» λέξει ὅτι, ὥσπερ τὰ αἰσθητὰ δείκνυσθαι λέγεται, οὕτως δείκνυσθαι εἴρηται ὑπὸ τοῦ Ἰησοῦ τὰ ὑπ’ αὐτοῦ λεγόμενα «τοῖς μαθηταῖς αὐτοῦ.» καὶ οὐχ οὕτως οἶμαι δεδεῖχθαι τοῖς ἑωρακόσι σωματικῶς «πολλὰ» πάσχοντα αὐτὸν «ἀπὸ τῶν πρεσβυτέρων» τοῦ λαοῦ ἕκαστον τῶν ὁρωμένων, ὡς «τοῖς μαθηταῖς» τὴν λογικὴν δεῖξιν περὶ τούτου. [Καὶ] τότε μὲν «ἤρξατο δεικνύειν,» εἰκὸς δ’ ὅτι μετὰ τοῦτο τοῖς χωρητικοῖς γινομένοις τρανότερον ἐδείκνυεν, οὐκέτι ὡς εἰσαγομένοις ἀρχόμενος δεικνύναι, ἀλλ’ ἤδη καὶ προκόπτων ἐν τῷ δεικνύναι. καὶ εἴπερ ἐστὶν εὔλογον νοεῖν ὅτι πάντως οὗπερ «ὁ Ἰησοῦς ἤρξατο» τοῦτο ἐτέλεσε, πάντως ποτὲ ἐτέλεσεν ὃ «ἤρξατο δεικνύειν τοῖς μαθηταῖς» περὶ τοῦ δεῖν αὐτὸν τὰ γεγραμμένα «παθεῖν.» ὅτε γὰρ τὴν ἀπὸ τοῦ λόγου περὶ τούτων [τῶν μυστηρίων] τελείαν γνῶσιν καταλαμβάνει τις, τότε λεκτέον ἀπὸ λογικῆς δείξεως ὁρῶντος τοῦ νοῦ τὰ δεικνύμενα, τετελειῶσθαι τὴν δεῖξιν τῷ ταῦτα θεωρεῖν καὶ βουλομένῳ καὶ δυναμένῳ καὶ θεωροῦντι.

ὅτε δὲ τοῦτο γέγονεν, οὐκέτι, ἀλλὰ τὰ ἄνω, ἅτινα ἵνα ἐνστῇ, ἔδει «αὐτὸν εἰς» τὰ κάτω «Ἱεροσόλυμα ἀπελθεῖν καὶ πολλὰ» ἐκεῖ «παθεῖν ἀπὸ τῶν» ἐν αὐτῇ «πρεσβυτέρων καὶ ἀρχιερέων καὶ γραμματέων τοῦ λαοῦ,» ἵνα δοξασθῇ [μὲν] ὑπὸ τῶν χωρούντων τὰς εὐεργεσίας αὐτοῦ οὐρανίων «πρεσβυτέρων» καὶ θειοτέρων «ἀρχιερέων» ὑπὸ ἀρχιερεῖ τῷ ἑνὶ τεταγμένων, δοξασθῇ δὲ ὑπὸ τῶν «γραμματέων τοῦ λαοῦ» ἀσχολουμένων περὶ γράμματα, οὐ τὰ γραφόμενα «μέλανι ἀλλὰ» τετρανωμένα «πνεύματι θεοῦ ζῶντος», καὶ ἀποκτανθῇ μὲν ἐν τοῖς κάτω Ἱεροσολύμοις, βασιλεύσῃ δὲ ἀναστὰς ἐν «Σιὼν ὄρει καὶ πόλει θεοῦ ζῶντος Ἱερουσαλὴμ ἐπουρανίῳ». «τῇ τρίτῃ» δὲ ἡμέρᾳ ἐκ νεκρῶν ἀνέστη, ἵνα ῥυσάμενος «ἀπὸ τοῦ πονηροῦ» καὶ τοῦ υἱοῦ αὐτοῦ, ἐν ᾧ τὸ ψεῦδος ἦν καὶ ἡ ἀδικία καὶ ὁ πόλεμος καὶ πάντα τὰ ἐναντία οἷς ἐστιν ὁ Χριστός, ἔτι δὲ τοῦ μετασχηματιζομένου εἰς ἅγιον πνεῦμα βεβήλου πνεύματος, περιποιήσῃ τοῖς ῥυσθεῖσι βαπτίσασθαι τὸ πνεῦμα καὶ τὴν ψυχὴν καὶ τὸ σῶμα «εἰς ὄνομα τοῦ πατρὸς καὶ τοῦ υἱοῦ καὶ τοῦ ἁγίου πνεύματος», ἅπερ τρεῖς ἡμέραι εἰσὶν ἅμα ἐνεστηκυῖαι αἰωνίως τοῖς δι’ αὐτὰς [γενομένοις] υἱοῖς τοῦ φωτός. Ἐπεὶ δὲ ἀνάξια τὰ πάθη ἐνόμιζεν εἶναι Χριστοῦ τοῦ υἱοῦ «τοῦ θεοῦ τοῦ ζῶντος», ἥττονα δὲ καὶ τοῦ ἀποκαλύψαντος αὐτῷ πατρὸς τὰ τηλικαῦτα περὶ αὐτοῦ [οὐ γὰρ ἀποκεκάλυπτο αὐτῷ τὰ περὶ τοῦ πείσεσθαι] διὰ τοῦτο «προσλαβόμενος αὐτὸν» καὶ ὥσπερ ἐπιλαθόμενος τῆς ἀξίας τοῦ Χριστοῦ, καὶ ὅτι «ὁ υἱὸς τοῦ ζῶντος θεοῦ» οὐδὲν ἐπιτιμήσεως λέγει ἢ πράττει ἄξιον, «ἤρξατο ἐπιτιμᾶν αὐτῷ» καὶ ὡς δεομένῳ ἱλασμοῦ [οὐ γὰρ ᾔδει πω ὅτι τοῦτον «προέθετο ὁ θεὸς ἱλαστήριον διὰ πίστεως ἐν τῷ αὐτοῦ αἵματι»] εἶπεν·

ὅτε δὲ τοῦτο γέγονεν, οὐκέτι, ἀλλὰ τὰ ἄνω, ἅτινα ἵνα ἐνστῇ, ἔδει «αὐτὸν εἰς» τὰ κάτω «Ἱεροσόλυμα ἀπελθεῖν καὶ πολλὰ» ἐκεῖ «παθεῖν ἀπὸ τῶν» ἐν αὐτῇ «πρεσβυτέρων καὶ ἀρχιερέων καὶ γραμματέων τοῦ λαοῦ,» ἵνα δοξασθῇ [μὲν] ὑπὸ τῶν χωρούντων τὰς εὐεργεσίας αὐτοῦ οὐρανίων «πρεσβυτέρων» καὶ θειοτέρων «ἀρχιερέων» ὑπὸ ἀρχιερεῖ τῷ ἑνὶ τεταγμένων, δοξασθῇ δὲ ὑπὸ τῶν «γραμματέων τοῦ λαοῦ» ἀσχολουμένων περὶ γράμματα, οὐ τὰ γραφόμενα «μέλανι ἀλλὰ» τετρανωμένα «πνεύματι θεοῦ ζῶντος», καὶ ἀποκτανθῇ μὲν ἐν τοῖς κάτω Ἱεροσολύμοις, βασιλεύσῃ δὲ ἀναστὰς ἐν «Σιὼν ὄρει καὶ πόλει θεοῦ ζῶντος Ἱερουσαλὴμ ἐπουρανίῳ». «τῇ τρίτῃ» δὲ ἡμέρᾳ ἐκ νεκρῶν ἀνέστη, ἵνα ῥυσάμενος «ἀπὸ τοῦ πονηροῦ» καὶ τοῦ υἱοῦ αὐτοῦ, ἐν ᾧ τὸ ψεῦδος ἦν καὶ ἡ ἀδικία καὶ ὁ πόλεμος καὶ πάντα τὰ ἐναντία οἷς ἐστιν ὁ Χριστός, ἔτι δὲ τοῦ μετασχηματιζομένου εἰς ἅγιον πνεῦμα βεβήλου πνεύματος, περιποιήσῃ τοῖς ῥυσθεῖσι βαπτίσασθαι τὸ πνεῦμα καὶ τὴν ψυχὴν καὶ τὸ σῶμα «εἰς ὄνομα τοῦ πατρὸς καὶ τοῦ υἱοῦ καὶ τοῦ ἁγίου πνεύματος», ἅπερ τρεῖς ἡμέραι εἰσὶν ἅμα ἐνεστηκυῖαι αἰωνίως τοῖς δι’ αὐτὰς [γενομένοις] υἱοῖς τοῦ φωτός. Ἐπεὶ δὲ ἀνάξια τὰ πάθη ἐνόμιζεν εἶναι Χριστοῦ τοῦ υἱοῦ «τοῦ θεοῦ τοῦ ζῶντος», ἥττονα δὲ καὶ τοῦ ἀποκαλύψαντος αὐτῷ πατρὸς τὰ τηλικαῦτα περὶ αὐτοῦ [οὐ γὰρ ἀποκεκάλυπτο αὐτῷ τὰ περὶ τοῦ πείσεσθαι] διὰ τοῦτο «προσλαβόμενος αὐτὸν» καὶ ὥσπερ ἐπιλαθόμενος τῆς ἀξίας τοῦ Χριστοῦ, καὶ ὅτι «ὁ υἱὸς τοῦ ζῶντος θεοῦ» οὐδὲν ἐπιτιμήσεως λέγει ἢ πράττει ἄξιον, «ἤρξατο ἐπιτιμᾶν αὐτῷ» καὶ ὡς δεομένῳ ἱλασμοῦ [οὐ γὰρ ᾔδει πω ὅτι τοῦτον «προέθετο ὁ θεὸς ἱλαστήριον διὰ πίστεως ἐν τῷ αὐτοῦ αἵματι»] εἶπεν·

«ἵλεώς σοι, κύριε.» οὗ τὴν μὲν πρόθεσιν ἀποδεξάμενος τῇ δὲ ἀγνοίᾳ ἐπιτιμῶν, διὰ μὲν τὴν πρόθεσιν οὖσαν δεξιὰν λέγει αὐτῷ· «ὕπαγε ὀπίσω μου,» οἱονεὶ καταλιπόντι [τὰ] δι’ ὧν ἠγνόει καὶ οὐκ ὀρθῶς ἔλεγεν [τὸ] ἀκολουθεῖν τῷ Ἰησοῦ. διὰ δὲ τὴν ἄγνοιαν, ὡς ἀντικείμενόν τι ἔχοντι τοῖς τοῦ θεοῦ, εἶπε· «σατανᾶ,» ὅπερ ἐστὶν Ἑβραϊκῶς ΑΝΤΙ- ΚΕΙΜΕΝΟΣ. εἰ δὲ μήτε ἀπὸ ἀγνοίας εἰρήκει μήτε ἐπιτετιμήκει τῷ υἱῷ «τοῦ ζῶντος θεοῦ», λέγων αὐτῷ τὸ «ἵλεώς σοι, κύριε· οὐ μὴ ἔσται σοι τοῦτο,» οὔτ’ ἂν εἶπεν αὐτῷ τὸ «ὕπαγε ὀπίσω μου,» ὡς καταλιπόντι τὸ εἶναι αὐτοῦ ὀπίσω καὶ ἕπεσθαι αὐτῷ, οὔτ’ ἂν ὡς ἀντικείμενα εἰρηκότι τοῖς ὑπ’ αὐτοῦ λελεγμένοις ἔλεξεν ἂν τὸ «σατανᾶ.» νυνὶ δὲ ἴσχυσεν αὐτὸν ὁ σατανᾶς, ἀκολουθήσαντα τῷ Ἰησοῦ καὶ ὀπίσω αὐτοῦ βαίνοντα, ἀποστῆσαι τοῦ ἀκολουθεῖν αὐτῷ καὶ τοῦ ὀπίσω τυγχάνειν τοῦ υἱοῦ τοῦ θεοῦ καὶ ποιῆσαι αὐτόν, δι’ ὧν εἶπεν ἀπὸ ἀγνοίας, ἄξιον τοῦ ἀκοῦσαι σατανᾶν καὶ «σκάνδαλον» τοῦ υἱοῦ τοῦ θεοῦ καὶ οὐ φρονοῦντα «τὰ τοῦ θεοῦ ἀλλὰ τὰ τῶν ἀνθρώπων.» ὅτι δὲ ὀπίσω πρότερον ἦν [πρὶν τοῦτο ἁμαρτεῖν] τοῦ υἱοῦ τοῦ θεοῦ ὁ Πέτρος, δῆλον ἐκ τοῦ «δεῦτε ὀπίσω μου, καὶ ποιήσω ὑμᾶς ἁλιεῖς ἀνθρώπων». Ἅμα δὲ συγκρινεῖς ὅτι πρὸς μὲν τὸν Πέτρον εἶπεν· «ὕπαγε ὀπίσω μου, σατανᾶ,» πρὸς δὲ τὸν διάβολον [εἰπόντα αὐτῷ· «πάντα σοι ταῦτα δώσω, ἐὰν πεσὼν προσκυνήσῃς μοι»] «ὕπαγε, σατανᾶ» χωρὶς τῆς «ὀπίσω μου» προσθήκης. τὸ γὰρ «ὀπίσω» τοῦ Ἰησοῦ εἶναι ἀγαθόν ἐστι· διὸ εἴρηται τὸ «δεῦτε ὀπίσω μου, καὶ ποιήσω ὑμᾶς ἁλιεῖς ἀνθρώπων».

«ἵλεώς σοι, κύριε.» οὗ τὴν μὲν πρόθεσιν ἀποδεξάμενος τῇ δὲ ἀγνοίᾳ ἐπιτιμῶν, διὰ μὲν τὴν πρόθεσιν οὖσαν δεξιὰν λέγει αὐτῷ· «ὕπαγε ὀπίσω μου,» οἱονεὶ καταλιπόντι [τὰ] δι’ ὧν ἠγνόει καὶ οὐκ ὀρθῶς ἔλεγεν [τὸ] ἀκολουθεῖν τῷ Ἰησοῦ. διὰ δὲ τὴν ἄγνοιαν, ὡς ἀντικείμενόν τι ἔχοντι τοῖς τοῦ θεοῦ, εἶπε· «σατανᾶ,» ὅπερ ἐστὶν Ἑβραϊκῶς ΑΝΤΙ- ΚΕΙΜΕΝΟΣ. εἰ δὲ μήτε ἀπὸ ἀγνοίας εἰρήκει μήτε ἐπιτετιμήκει τῷ υἱῷ «τοῦ ζῶντος θεοῦ», λέγων αὐτῷ τὸ «ἵλεώς σοι, κύριε· οὐ μὴ ἔσται σοι τοῦτο,» οὔτ’ ἂν εἶπεν αὐτῷ τὸ «ὕπαγε ὀπίσω μου,» ὡς καταλιπόντι τὸ εἶναι αὐτοῦ ὀπίσω καὶ ἕπεσθαι αὐτῷ, οὔτ’ ἂν ὡς ἀντικείμενα εἰρηκότι τοῖς ὑπ’ αὐτοῦ λελεγμένοις ἔλεξεν ἂν τὸ «σατανᾶ.» νυνὶ δὲ ἴσχυσεν αὐτὸν ὁ σατανᾶς, ἀκολουθήσαντα τῷ Ἰησοῦ καὶ ὀπίσω αὐτοῦ βαίνοντα, ἀποστῆσαι τοῦ ἀκολουθεῖν αὐτῷ καὶ τοῦ ὀπίσω τυγχάνειν τοῦ υἱοῦ τοῦ θεοῦ καὶ ποιῆσαι αὐτόν, δι’ ὧν εἶπεν ἀπὸ ἀγνοίας, ἄξιον τοῦ ἀκοῦσαι σατανᾶν καὶ «σκάνδαλον» τοῦ υἱοῦ τοῦ θεοῦ καὶ οὐ φρονοῦντα «τὰ τοῦ θεοῦ ἀλλὰ τὰ τῶν ἀνθρώπων.» ὅτι δὲ ὀπίσω πρότερον ἦν [πρὶν τοῦτο ἁμαρτεῖν] τοῦ υἱοῦ τοῦ θεοῦ ὁ Πέτρος, δῆλον ἐκ τοῦ «δεῦτε ὀπίσω μου, καὶ ποιήσω ὑμᾶς ἁλιεῖς ἀνθρώπων». Ἅμα δὲ συγκρινεῖς ὅτι πρὸς μὲν τὸν Πέτρον εἶπεν· «ὕπαγε ὀπίσω μου, σατανᾶ,» πρὸς δὲ τὸν διάβολον [εἰπόντα αὐτῷ· «πάντα σοι ταῦτα δώσω, ἐὰν πεσὼν προσκυνήσῃς μοι»] «ὕπαγε, σατανᾶ» χωρὶς τῆς «ὀπίσω μου» προσθήκης. τὸ γὰρ «ὀπίσω» τοῦ Ἰησοῦ εἶναι ἀγαθόν ἐστι· διὸ εἴρηται τὸ «δεῦτε ὀπίσω μου, καὶ ποιήσω ὑμᾶς ἁλιεῖς ἀνθρώπων».

«ἵλεώς σοι, κύριε.» οὗ τὴν μὲν πρόθεσιν ἀποδεξάμενος τῇ δὲ ἀγνοίᾳ ἐπιτιμῶν, διὰ μὲν τὴν πρόθεσιν οὖσαν δεξιὰν λέγει αὐτῷ· «ὕπαγε ὀπίσω μου,» οἱονεὶ καταλιπόντι [τὰ] δι’ ὧν ἠγνόει καὶ οὐκ ὀρθῶς ἔλεγεν [τὸ] ἀκολουθεῖν τῷ Ἰησοῦ. διὰ δὲ τὴν ἄγνοιαν, ὡς ἀντικείμενόν τι ἔχοντι τοῖς τοῦ θεοῦ, εἶπε· «σατανᾶ,» ὅπερ ἐστὶν Ἑβραϊκῶς ΑΝΤΙ- ΚΕΙΜΕΝΟΣ. εἰ δὲ μήτε ἀπὸ ἀγνοίας εἰρήκει μήτε ἐπιτετιμήκει τῷ υἱῷ «τοῦ ζῶντος θεοῦ», λέγων αὐτῷ τὸ «ἵλεώς σοι, κύριε· οὐ μὴ ἔσται σοι τοῦτο,» οὔτ’ ἂν εἶπεν αὐτῷ τὸ «ὕπαγε ὀπίσω μου,» ὡς καταλιπόντι τὸ εἶναι αὐτοῦ ὀπίσω καὶ ἕπεσθαι αὐτῷ, οὔτ’ ἂν ὡς ἀντικείμενα εἰρηκότι τοῖς ὑπ’ αὐτοῦ λελεγμένοις ἔλεξεν ἂν τὸ «σατανᾶ.» νυνὶ δὲ ἴσχυσεν αὐτὸν ὁ σατανᾶς, ἀκολουθήσαντα τῷ Ἰησοῦ καὶ ὀπίσω αὐτοῦ βαίνοντα, ἀποστῆσαι τοῦ ἀκολουθεῖν αὐτῷ καὶ τοῦ ὀπίσω τυγχάνειν τοῦ υἱοῦ τοῦ θεοῦ καὶ ποιῆσαι αὐτόν, δι’ ὧν εἶπεν ἀπὸ ἀγνοίας, ἄξιον τοῦ ἀκοῦσαι σατανᾶν καὶ «σκάνδαλον» τοῦ υἱοῦ τοῦ θεοῦ καὶ οὐ φρονοῦντα «τὰ τοῦ θεοῦ ἀλλὰ τὰ τῶν ἀνθρώπων.» ὅτι δὲ ὀπίσω πρότερον ἦν [πρὶν τοῦτο ἁμαρτεῖν] τοῦ υἱοῦ τοῦ θεοῦ ὁ Πέτρος, δῆλον ἐκ τοῦ «δεῦτε ὀπίσω μου, καὶ ποιήσω ὑμᾶς ἁλιεῖς ἀνθρώπων». Ἅμα δὲ συγκρινεῖς ὅτι πρὸς μὲν τὸν Πέτρον εἶπεν· «ὕπαγε ὀπίσω μου, σατανᾶ,» πρὸς δὲ τὸν διάβολον [εἰπόντα αὐτῷ· «πάντα σοι ταῦτα δώσω, ἐὰν πεσὼν προσκυνήσῃς μοι»] «ὕπαγε, σατανᾶ» χωρὶς τῆς «ὀπίσω μου» προσθήκης. τὸ γὰρ «ὀπίσω» τοῦ Ἰησοῦ εἶναι ἀγαθόν ἐστι· διὸ εἴρηται τὸ «δεῦτε ὀπίσω μου, καὶ ποιήσω ὑμᾶς ἁλιεῖς ἀνθρώπων».

τί ζητεῖτε;» ὅρα γὰρ ὅτι καὶ ἐν τούτοις τὸ «στραφεὶς» ἐπ’ εὐεργεσίᾳ γίνεται τῶν πρὸς οὓς ἐστράφη. Μετὰ ταῦτα ζητητέον πῶς εἴρηκε «τῷ Πέτρῳ τὸ σκάνδαλόν μου εἶ,» μάλιστα ἐπεί φησιν ὁ Δαυί̈δ· «εἰρήνη πολλὴ τοῖς ἀγαπῶσι τὸν νόμον σου, καὶ οὐκ ἔστιν αὐτοῖς σκάνδαλον». φήσει γάρ τις· εἰ διὰ τὸ βέβαιον τῶν τὴν ἀγάπην ἐχόντων καὶ ἀνεπιδέκτων ὄντων τοῦ σκανδαλίζεσθαι [ἡ ἀγάπη γὰρ «πάντα στέγει, πάντα πιστεύει, πάντα ἐλπίζει, πάντα ὑπομένει· ἡ ἀγάπη οὐδέποτε ἐκπίπτει»] εἴρηται τοῦτο ἐν τῷ προφήτῃ, πῶς αὐτὸς ὁ κύριος, ὑποστηρίζων «πάντας τοὺς καταπίπτοντας» καὶ ἀνορθῶν «πάντας τοὺς κατερραγμένους», «εἶπε τῷ Πέτρῳ· σκάνδαλόν μου εἶ»; λεκτέον δὲ ὅτι ἀνεπίδεκτος μέν ἐστι τοῦ σκανδαλίζεσθαι οὐ μόνον ὁ σωτὴρ ἀλλὰ καὶ [πᾶς] ὁ ἐν ἀγάπῃ τετελειωμένος, τὸ ὅσον δὲ ἐφ’ ἑαυτῷ ὁ τὰ τοιαῦτα λέγων ἢ πράττων, σκάνδαλόν ἐστι καὶ τοῦ μὴ σκανδαλισθησομένου· εἰ μὴ ἄρα πάντα τὸν μαθητὴν Ἰησοῦς ἁμαρτάνοντα σκάνδαλον καὶ ἑαυτοῦ ἀποκαλεῖ, ὡς πολλῷ μᾶλλον παρὰ Παῦλον διὰ τὴν ἀγάπην λέξων ἄν· «τίς ἀσθενεῖ, καὶ οὐκ ἀσθενῶ; τίς σκανδαλίζεται, καὶ οὐκ ἐγὼ πυροῦμαι;» παρ’ ὃ δυνατὸν ποιῆσαι·

τί ζητεῖτε;» ὅρα γὰρ ὅτι καὶ ἐν τούτοις τὸ «στραφεὶς» ἐπ’ εὐεργεσίᾳ γίνεται τῶν πρὸς οὓς ἐστράφη. Μετὰ ταῦτα ζητητέον πῶς εἴρηκε «τῷ Πέτρῳ τὸ σκάνδαλόν μου εἶ,» μάλιστα ἐπεί φησιν ὁ Δαυί̈δ· «εἰρήνη πολλὴ τοῖς ἀγαπῶσι τὸν νόμον σου, καὶ οὐκ ἔστιν αὐτοῖς σκάνδαλον». φήσει γάρ τις· εἰ διὰ τὸ βέβαιον τῶν τὴν ἀγάπην ἐχόντων καὶ ἀνεπιδέκτων ὄντων τοῦ σκανδαλίζεσθαι [ἡ ἀγάπη γὰρ «πάντα στέγει, πάντα πιστεύει, πάντα ἐλπίζει, πάντα ὑπομένει· ἡ ἀγάπη οὐδέποτε ἐκπίπτει»] εἴρηται τοῦτο ἐν τῷ προφήτῃ, πῶς αὐτὸς ὁ κύριος, ὑποστηρίζων «πάντας τοὺς καταπίπτοντας» καὶ ἀνορθῶν «πάντας τοὺς κατερραγμένους», «εἶπε τῷ Πέτρῳ· σκάνδαλόν μου εἶ»; λεκτέον δὲ ὅτι ἀνεπίδεκτος μέν ἐστι τοῦ σκανδαλίζεσθαι οὐ μόνον ὁ σωτὴρ ἀλλὰ καὶ [πᾶς] ὁ ἐν ἀγάπῃ τετελειωμένος, τὸ ὅσον δὲ ἐφ’ ἑαυτῷ ὁ τὰ τοιαῦτα λέγων ἢ πράττων, σκάνδαλόν ἐστι καὶ τοῦ μὴ σκανδαλισθησομένου· εἰ μὴ ἄρα πάντα τὸν μαθητὴν Ἰησοῦς ἁμαρτάνοντα σκάνδαλον καὶ ἑαυτοῦ ἀποκαλεῖ, ὡς πολλῷ μᾶλλον παρὰ Παῦλον διὰ τὴν ἀγάπην λέξων ἄν· «τίς ἀσθενεῖ, καὶ οὐκ ἀσθενῶ; τίς σκανδαλίζεται, καὶ οὐκ ἐγὼ πυροῦμαι;» παρ’ ὃ δυνατὸν ποιῆσαι·

Αμα δὲ συγκρινεῖς ὅ τι πρὸς μὲν τὸν Πέτρον εἶ- Α πεν· ι Ὕπαγε ὀπίσω μου, Σατανᾶ· ο πρὸς δὲ τὸν διάβολον εἰπόντα αὐτῷ· . Πάντα σοι ταῦτα δώσω, ἐὰν πετών προσκυνήσῃς μοι· Υπαγε, Σατανά, ο χω ρὶς τῆς, ὁ ὀπίσω μου, ο προσθήκης· τὸ γὰρ ἐπίσω τοῦ Ἰησοῦ εἶναι ἀγαθόν ἐστι· διὸ εἴρηται τό· « Δεῦτε ὀπίσω μου, καὶ ποιήσω ὑμᾶς ἁλιεῖς ἀνθρώπων. ο Τοιοῦτον δέ ἐστι καὶ τό· Ος οὐκ αἴρει τὸν σταυρὸν αὐτοῦ, καὶ ἀκολουθεῖ ὀπίσω μου, οὐκ ἔστι μου ἄξιος. » Καὶ ἀπαξαπλῶς τήρει τὴν, ι ὀπίσω, » λέξιν, ὅτι ἀγα θὸν μὲν ἔστι πρᾶγμα, ὅτε ὀπίσω Κυρίου τοῦ Θεοῦ τις πορεύεται, καὶ ὀπίσω τοῦ Χριστοῦ γίνεται · ἐναντίον δὲ, ὅτε ρίπτει τις τοὺς λόγους τοῦ Θεοῦ εἰς τὰ ὀπίσω, ἢ ὅτε παραβαίνει τὴν λέγουσαν ἐντολήν (66)· • Οπίσω τῶν ἐπιθυμιῶν σου μὴ πορεύου, ο Καὶ ὁ Ἠλίας δὲ ἐν τῇ τρίτῃ τῶν Βασιλειῶν πρὸς τὸν λαόν φησιν· Εως πότε ὑμεῖς χωλανεῖτε ἐπ' ἀμφοτέραις ταῖς ἐγνύαις; Εἰ ἔστι Κύριος ὁ Θεὸς, πορεύεσθε ὀπίσω αὐτοῦ. Εἰ δέ ἐστι Κύριος ὁ Βάαλ, πορεύεσθε ὀπίσω αὐτοῦ. » Καὶ λέγει τοῦτο τῷ Πέτρῳ ὁ Ἰησοῦς στραφείς, καὶ τοῦτο εὐεργετῶν ποιεῖ. Καὶ σὺ μὲν οὖν πλείονα συναγαγών παραδείγματα του, ο στραφείς, ο καὶ μάλιστα ἐπὶ τοῦ Ἰησοῦ τεταγμένα, καὶ συνεξε- τάσας αὐτὰ ἀλλήλοις, εὕροις ἂν οὐ παρελκόντως τὴν λέξιν κειμένην· ἀρκεῖ δὲ ἐπὶ τοῦ παρόντος παραθέ- σθαι ἀπὸ τοῦ κατὰ Ἰωάννην· « Στροφεὶς δὲ ὁ Ἰησοῦς, καὶ θεασάμενος αὐτοὺς » δηλονότι Πέτρον καὶ ᾿Αν- δρέαν ε ἀκολουθοῦντας, λέγει αὐτοῖς· Τί ζητεῖτε ; ν Ορα γὰρ, ὅτι καὶ ἐν τούτοις, ο στραφείς, ο ἐπ' εὐερ γεσία γίνεται τῶν πρὸς οὓς ἐστράφη. Β ο Παραβαίνει την λέγουσαν ἐντολήν, Ἰουδαῖοι ἅτε ἰδίαν ἔχοντες τὴν κατὰ τὸν Μωσέως νόμον διδασκαλίαν, καὶ πολιτείαν ἀπεξενω- μένην τῆς τῶν ἐθνῶν ἀγωγῆς, καὶ δόγμα ἔχοντες τὸ λέγον· Έως θανάτου ἀγώνισαι περὶ τῆς ἀλη θείας, καὶ Κύριος πολεμήσει περὶ σοῦ. *Ακουσον, τῆς Γραφῆς λεγούσης· ὡς ὁ ἀπο- κτενὼν τὸν υἱὸν αὐτοῦ ἔμπροσθεν του πατρός. • COMMENT. IN MATTHAEUM TOMUS XII. C Vade post me, Satana; et diabolo ei dicenti : • Hæc omnia tibi dalo, si cadens adoraveris me : Vade, Satana, absque additamento, post me. Post Jesum quippe esse bonum est: propterea dictum est : « Venite post me, et faciam vos fieri pisca - tores hominum., Tale et illud est 7+ : « Qui non ac- cipit crucem suam, et sequitur me, non est me dignus. » Et in universum observa vocem, c post;, bonum quippe est, cum quis post Domi- num Deum ambulat, et post Christum : contra au- tem, cum quis sermones Dei retro projicit, vel cum transgreditur mandatum illud ” : : Post concupi- scentias tuas non eas. » Et Elias tertio Regnorum populo dicit : • Usquequo claudicatis in duas par- tes ? Si Dominus est Deus, sequimini eum : si autem Baal, sequimini illum. Et hoc quidem dicit Pe- » tro Jesus conversus, et id facit ei gratificans. Tu autem plura exempla colligens vocabuli, ‹ conver - sus, › maxime quæ ad Jesum pertineant, et ea si- mul contendens, reperies non supervacaneam esse vocem hanc. Sufficit autem in præsentia id ex Evangelio Joannis proferre ": « Conversus autem Jesus, et videns eos (Petrum videlicet et Andream) sequentes se, dicit eis : Quid quæritis?, llic enim adverte, cum conversus » est, factum illud fuisso in eorum gratiam et beneficium ad quos conversus esl. VETUS INTERPRETATIO. Satana, s adl diabolum autem dicentem sibi : • Hæc omnia tibi dabo, si procidens adoraveris me; > di- sit, Vade Satana, sine additamento e post me. » Nam ire post Jesum, bonum est. Propterea secun- dum Marcum sic dicit : « Vidit Simonem et Andream fratrem ejus, et dixit eis : Venite post me, et fa- ciam vos piscatores hominum. Tale est etiam illud quod dicit: Si quis non tollit crucem suam, et sequitur me, non est me dignus. » Et ut breviter dicam, considera ubicunque dicitur verbum post me, ▸ in bono dicitur. Bonum est enim quando quis post Dominum vadit: contrarium autem, quando aliquis rejicit sermones Domini post se: vel qui transgreditur illud mandatum: Post concupiscentias tuas ne vadas. Item Elias in tertio Regnorum libro ad populum dicit: Usquequo claudicatis vos utrisque_pe- dibus vestris? Si Dominus est Deus, ite post Deum. Si autem Baal Dominus est, ite post illum. . Hæc autem dicens, propter quod divertebantur ad diabolum, quia ipse est Satanas. Et non, Vade ante me, Satana, ad Petrum ait : sed, « Vade post me, Satana, et hoc dicit Petro Jesus conversus ad eum : nam et boc prodificans ei fecit. Et beatus ad quem convertitur Christus, etiam si corripiendi causa converti- tur, sicut conversus est ad Petrum. Et tu quidem poteris plura congregare hujusmodi exempla, in qui… bus positum est, Conversus : et invenies plerumque ad utilitatem eorum positum esse, ad quos con- vertitur Jesus. Mihi autem proferre sufficit in præsenti illud propheticum dicens: Convertere. Do- mine, aliquantulum. › Item : Conversus respexit Petrum. Ubi et conversione ejus illuminatus Petrus cognovit peccatum suum, et amarissime flevit. Item secundum Joannem : Et audierunt duo discipuli ejus, et secuti simt Jesum. Conversus autem Jesus, vidit illos sequentes se, et dixit eis : Quid quæritis ? at illi dixerunt ei : Magister, ubi manes? Matth. 15, (€6) etc. Exstat mandatum illud Eccli. xvi, 30, e quo de- prompta documenta cum mandatorum vim habere censeat Origenes, videtur librum hunc pro ca- nonico admisisse. Idem ipse in Matthæum XXII, et seq. : Locus hic habetur Ecclesiastic. iv, 33. Idem esto de Chryso- PATROL. GR. XIII. Eccli. xvult, stomo judicium, cum Scripturam eum appellet: inquit, Audi Scripturanı dicentem: Quasi qui occiderit tilium coram patre; is enim locus ex Ecclesiastici xxxιν, 24, petitus est. Augustinus vero in Speculo Sapientiam et Ecclesiasticum a Servatoris Ecclesia, non a Judæis receptos fuisse docet, quamvis Eccle siasticum a Judæis quoque admissum testetur Ori- genes. HUETIUS. 22. Simul autem conferes quod Petro dixit " ; 22. Simul aulem considera diferentiam verbi : quoniam ad Petrum quidem dixit : « Vade post me, 10. 73 Marc. 1, 17. 7 Marc. x, 38. 30. 76 111 Reg. xviii, 21. 77 Joan. 1, 38.

Αμα δὲ συγκρινεῖς ὅ τι πρὸς μὲν τὸν Πέτρον εἶ- Α πεν· ι Ὕπαγε ὀπίσω μου, Σατανᾶ· ο πρὸς δὲ τὸν διάβολον εἰπόντα αὐτῷ· . Πάντα σοι ταῦτα δώσω, ἐὰν πετών προσκυνήσῃς μοι· Υπαγε, Σατανά, ο χω ρὶς τῆς, ὁ ὀπίσω μου, ο προσθήκης· τὸ γὰρ ἐπίσω τοῦ Ἰησοῦ εἶναι ἀγαθόν ἐστι· διὸ εἴρηται τό· « Δεῦτε ὀπίσω μου, καὶ ποιήσω ὑμᾶς ἁλιεῖς ἀνθρώπων. ο Τοιοῦτον δέ ἐστι καὶ τό· Ος οὐκ αἴρει τὸν σταυρὸν αὐτοῦ, καὶ ἀκολουθεῖ ὀπίσω μου, οὐκ ἔστι μου ἄξιος. » Καὶ ἀπαξαπλῶς τήρει τὴν, ι ὀπίσω, » λέξιν, ὅτι ἀγα θὸν μὲν ἔστι πρᾶγμα, ὅτε ὀπίσω Κυρίου τοῦ Θεοῦ τις πορεύεται, καὶ ὀπίσω τοῦ Χριστοῦ γίνεται · ἐναντίον δὲ, ὅτε ρίπτει τις τοὺς λόγους τοῦ Θεοῦ εἰς τὰ ὀπίσω, ἢ ὅτε παραβαίνει τὴν λέγουσαν ἐντολήν (66)· • Οπίσω τῶν ἐπιθυμιῶν σου μὴ πορεύου, ο Καὶ ὁ Ἠλίας δὲ ἐν τῇ τρίτῃ τῶν Βασιλειῶν πρὸς τὸν λαόν φησιν· Εως πότε ὑμεῖς χωλανεῖτε ἐπ' ἀμφοτέραις ταῖς ἐγνύαις; Εἰ ἔστι Κύριος ὁ Θεὸς, πορεύεσθε ὀπίσω αὐτοῦ. Εἰ δέ ἐστι Κύριος ὁ Βάαλ, πορεύεσθε ὀπίσω αὐτοῦ. » Καὶ λέγει τοῦτο τῷ Πέτρῳ ὁ Ἰησοῦς στραφείς, καὶ τοῦτο εὐεργετῶν ποιεῖ. Καὶ σὺ μὲν οὖν πλείονα συναγαγών παραδείγματα του, ο στραφείς, ο καὶ μάλιστα ἐπὶ τοῦ Ἰησοῦ τεταγμένα, καὶ συνεξε- τάσας αὐτὰ ἀλλήλοις, εὕροις ἂν οὐ παρελκόντως τὴν λέξιν κειμένην· ἀρκεῖ δὲ ἐπὶ τοῦ παρόντος παραθέ- σθαι ἀπὸ τοῦ κατὰ Ἰωάννην· « Στροφεὶς δὲ ὁ Ἰησοῦς, καὶ θεασάμενος αὐτοὺς » δηλονότι Πέτρον καὶ ᾿Αν- δρέαν ε ἀκολουθοῦντας, λέγει αὐτοῖς· Τί ζητεῖτε ; ν Ορα γὰρ, ὅτι καὶ ἐν τούτοις, ο στραφείς, ο ἐπ' εὐερ γεσία γίνεται τῶν πρὸς οὓς ἐστράφη. Β ο Παραβαίνει την λέγουσαν ἐντολήν, Ἰουδαῖοι ἅτε ἰδίαν ἔχοντες τὴν κατὰ τὸν Μωσέως νόμον διδασκαλίαν, καὶ πολιτείαν ἀπεξενω- μένην τῆς τῶν ἐθνῶν ἀγωγῆς, καὶ δόγμα ἔχοντες τὸ λέγον· Έως θανάτου ἀγώνισαι περὶ τῆς ἀλη θείας, καὶ Κύριος πολεμήσει περὶ σοῦ. *Ακουσον, τῆς Γραφῆς λεγούσης· ὡς ὁ ἀπο- κτενὼν τὸν υἱὸν αὐτοῦ ἔμπροσθεν του πατρός. • COMMENT. IN MATTHAEUM TOMUS XII. C Vade post me, Satana; et diabolo ei dicenti : • Hæc omnia tibi dalo, si cadens adoraveris me : Vade, Satana, absque additamento, post me. Post Jesum quippe esse bonum est: propterea dictum est : « Venite post me, et faciam vos fieri pisca - tores hominum., Tale et illud est 7+ : « Qui non ac- cipit crucem suam, et sequitur me, non est me dignus. » Et in universum observa vocem, c post;, bonum quippe est, cum quis post Domi- num Deum ambulat, et post Christum : contra au- tem, cum quis sermones Dei retro projicit, vel cum transgreditur mandatum illud ” : : Post concupi- scentias tuas non eas. » Et Elias tertio Regnorum populo dicit : • Usquequo claudicatis in duas par- tes ? Si Dominus est Deus, sequimini eum : si autem Baal, sequimini illum. Et hoc quidem dicit Pe- » tro Jesus conversus, et id facit ei gratificans. Tu autem plura exempla colligens vocabuli, ‹ conver - sus, › maxime quæ ad Jesum pertineant, et ea si- mul contendens, reperies non supervacaneam esse vocem hanc. Sufficit autem in præsentia id ex Evangelio Joannis proferre ": « Conversus autem Jesus, et videns eos (Petrum videlicet et Andream) sequentes se, dicit eis : Quid quæritis?, llic enim adverte, cum conversus » est, factum illud fuisso in eorum gratiam et beneficium ad quos conversus esl. VETUS INTERPRETATIO. Satana, s adl diabolum autem dicentem sibi : • Hæc omnia tibi dabo, si procidens adoraveris me; > di- sit, Vade Satana, sine additamento e post me. » Nam ire post Jesum, bonum est. Propterea secun- dum Marcum sic dicit : « Vidit Simonem et Andream fratrem ejus, et dixit eis : Venite post me, et fa- ciam vos piscatores hominum. Tale est etiam illud quod dicit: Si quis non tollit crucem suam, et sequitur me, non est me dignus. » Et ut breviter dicam, considera ubicunque dicitur verbum post me, ▸ in bono dicitur. Bonum est enim quando quis post Dominum vadit: contrarium autem, quando aliquis rejicit sermones Domini post se: vel qui transgreditur illud mandatum: Post concupiscentias tuas ne vadas. Item Elias in tertio Regnorum libro ad populum dicit: Usquequo claudicatis vos utrisque_pe- dibus vestris? Si Dominus est Deus, ite post Deum. Si autem Baal Dominus est, ite post illum. . Hæc autem dicens, propter quod divertebantur ad diabolum, quia ipse est Satanas. Et non, Vade ante me, Satana, ad Petrum ait : sed, « Vade post me, Satana, et hoc dicit Petro Jesus conversus ad eum : nam et boc prodificans ei fecit. Et beatus ad quem convertitur Christus, etiam si corripiendi causa converti- tur, sicut conversus est ad Petrum. Et tu quidem poteris plura congregare hujusmodi exempla, in qui… bus positum est, Conversus : et invenies plerumque ad utilitatem eorum positum esse, ad quos con- vertitur Jesus. Mihi autem proferre sufficit in præsenti illud propheticum dicens: Convertere. Do- mine, aliquantulum. › Item : Conversus respexit Petrum. Ubi et conversione ejus illuminatus Petrus cognovit peccatum suum, et amarissime flevit. Item secundum Joannem : Et audierunt duo discipuli ejus, et secuti simt Jesum. Conversus autem Jesus, vidit illos sequentes se, et dixit eis : Quid quæritis ? at illi dixerunt ei : Magister, ubi manes? Matth. 15, (€6) etc. Exstat mandatum illud Eccli. xvi, 30, e quo de- prompta documenta cum mandatorum vim habere censeat Origenes, videtur librum hunc pro ca- nonico admisisse. Idem ipse in Matthæum XXII, et seq. : Locus hic habetur Ecclesiastic. iv, 33. Idem esto de Chryso- PATROL. GR. XIII. Eccli. xvult, stomo judicium, cum Scripturam eum appellet: inquit, Audi Scripturanı dicentem: Quasi qui occiderit tilium coram patre; is enim locus ex Ecclesiastici xxxιν, 24, petitus est. Augustinus vero in Speculo Sapientiam et Ecclesiasticum a Servatoris Ecclesia, non a Judæis receptos fuisse docet, quamvis Eccle siasticum a Judæis quoque admissum testetur Ori- genes. HUETIUS. 22. Simul autem conferes quod Petro dixit " ; 22. Simul aulem considera diferentiam verbi : quoniam ad Petrum quidem dixit : « Vade post me, 10. 73 Marc. 1, 17. 7 Marc. x, 38. 30. 76 111 Reg. xviii, 21. 77 Joan. 1, 38.

Β Μετὰ ταῦτα ζητητέον πως εἴρηκε τῷ Πέτρῳ τό • Σκάνδαλόν μου εἶ·, μάλιστα ἐπεί φησιν ὁ Δαυίδ· • Ειρήνη πολλή τοῖς ἀγαπῶσι τὸν νόμον σου, καὶ οὐκ ἔστιν αὐτοῖς σκάνδαλον. ο Φήσει γάρ τις· Εἰ διὰ τὸ βέβαιον τῶν τὴν ἀγάπην εχόντων, καὶ ἀνεπιδέκτων ὄντων τοῦ σκανδαλίζεσθαι· Ἡ ἀγάπη γὰρ πάντα στέγει, πάντα πιστεύει, πάντα ἐλπίζει, πάντα υπο μένει, ἡ ἀγάπη οὐδέποτε ἐκπίπτει· ν εἴρηται τοῦτο ἐν τῷ προφήτῃ, πῶς αὐτὸς ὁ Κύριος, ο υποστηρί ζων πάντας τοὺς καταπίπτοντας, καὶ ἀνορθῶν πάντ τας τοὺς κατεῤῥαγμένους, » εἶπε τῷ Πέτρῳ « Σκάν δαλόν μου εἶ; ο Λεκτέον δὲ, ὅτι ἀνεπίδεκτος μὲν ἔστι τοῦ σκανδαλίζεσθαι οὐ μόνον ὁ Σωτὴρ, ἀλλὰ καὶ ὁ ἐν ἀγάπῃ τετελειωμένος· τὸ ὅσον δὲ ἐφ' ἑαυτῷ ὁ τὸ τοιαῦτα λέγων ἢ πράττων, σκάνδαλόν ἐστι καὶ τοῦ μή σκανδαλισθησομένου· εἰ μὴ ἄρα τὸν μαθητήν Ἰησοῦς ἁμαρτάνοντα σκάνδαλον καὶ ἑαυτοῦ ἀποκα- λεῖ, ὡς πολλῷ μᾶλλον παρὰ Παῦλον διὰ τὴν ἀγάπην λέξων ἄν· ι Τίς ἀσθενεῖ, καὶ οὐκ ἀσθενῶ ; Τίς σκαν δαλίζεται, καὶ οὐκ ἐγὼ πυροῦμαι; ο παρ' ὅ δυνατόν ποιῆσαι· Τίς σκανδαλίζεται, καὶ οὐκ ἐγὼ σκανδαλί ζομαι; Εἰ δὲ Πέτρος τότε διὰ τό· « Ιλεώς σοι, Κύ- ριε, οὐ μὴ ἔσται σοι τοῦτο, » σκάνδαλον είρηται ὑπὸ τοῦ Ἰησοῦ, ὡς οὐ τὰ τοῦ Θεοῦ ἐν οἷς εἶπε φρονών, ἀλλὰ τὰ τῶν ἀνθρώπων· τί λεκτέον περὶ πάντων του ἐπαγγελλομένων μαθητεύεσθαι τῷ Ἰησοῦ, μὴ φρο νούντων δὲ τὰ τοῦ Θεοῦ, καὶ μὴ σκοπούντων τὰ μὴ βλεπόμενα καὶ αἰώνια, φρονούντων δὲ τὰ τῶν ἀν θρώπων, καὶ σκοπούντων τὰ βλεπόμενα καὶ πρόσ καιρα, ἢ ὅτι οἱ τοιοῦτοι ἔτι μᾶλλον ἂν ὑπὸ τοῦ Ἰη- σοῦ ἀποκαλοῦντο σκάνδαλον αὐτοῦ· καὶ διὰ τὸ σκάν δαλα αὐτοῦ εἶναι καὶ τῶν ἀδελφῶν, ἐφ' οἷς ὡς λέγει τό·ι Ἐπείνων, καὶ οὐκ ἐδώκατέ μοι φαγεῖν, ο και τὰ ἑξῆς, οὕτως εἴποι ἂν καὶ τό· Τρέχοντα ἐσκανδα λίσατέ με; Μὴ νομίσωμεν τοίνυν τὸ τυχὸν εἶναι ἁμάρτημα φρονεῖν τὰ τῶν ἀνθρώπων, δέον ἐν πᾶσι φρονεῖν τὰ τοῦ Θεοῦ. 'Αρμόσει δὲ λέγειν τοῦτο καὶ παντὶ τῷ ἀποπεπτωκότι μὲν δογμάτων Θεοῦ, καὶ λόγων ἐκκλησιαστικῶν, καὶ φρονήματος ἀληθοῦς· φρονοῦντι δ᾽ ὡς ἀληθῆ, φέρε εἰπεῖν, τὰ Βασιλίδου, ἢ . ORIGENIS Petro * : « Scandalun es mihi;, cum præsertim dicat David": ‹ Pax multa diligentibus legem tuam, et non est illis scandalum. Dicet enim ali- quis: Si propter eorum firmitudinem, qui charitatem habent, et scandalis obnoxii non sunt: Charitas enim omnia suffert, omnia credit, omnia sperat, omnia sustinet : charitas nunquam excidit ; s id in propheta dictum est; quanam ratione allevans Do- minus omnes qui corruunt,et erigens omnes elisos 41, Petro dixit : «Scandalum mili es?, Dicendum autem scandalo obnoxium non esse, non ipsum modo Servatorem, sed et eum qui in charitate perfectionem adeptus est; al quantum in eo est qui talia dicit vel facit, offensioni etiam esse illum vel ei qui of- fensus alioqui non fuisset; nisi fortasse Jesus disci- pulum peccantem scandalum, atque illud quidem suum appellat, utpote propter charitatem multo etiam magis quam Paulus dicturus** : ¿Quis infirma- tur, et ego non infirmor? Quis scandalizatur, et ego non uror?, Juxta quod scribi potest : Quis scan- dalizatur, et ego non scandalizor? Quod si autem Petrus propter illud 83: • Absit a te, Domine, non erit tibi hoc, scandalum a Jesu tunc dictus est, quasi in iis quæ dixit ea quæ Dei sunt minime sa- piens, sed ea quæ hominum sunt; quid de iis omnibus dicendum est qui Christi doctrinam ca- pessere se profitentur, ea autem quæ Dei sunt non sapiunt, nec ea quæ oculis non videntur et æterna sunt, animo intuentur; sed sapiunt quæ sunt ho- minum, et ea contemplantur quæ videntur ** et temporaria sunt, nisi ejusmodi homines longe potius a Jesu scandalum ipsius appellatum iri; et quod scandala illius, fratrum quoque ipsius esse, quorum causa quemadmodum id dicit : « Esurie- Lam, et non dedistis mihi manducare, sunt deinceps; ita et illud dicat: Currenti mihi scandalum objecistis? Proinde non leve existime- mus esse peccatum ea quæ sunt hominum sapere, cum in omnibus ca quæ Dei sunt sapere oporteat. VETUS INTERPRETATIO. et quæ C decimo octavo psalmo Propheta pronuntiet, dicens : ‹ Pax multa diligentibus legem tuam, et non est eis gcandalum. › Dicet enim aliquis, quoniam proprium est eorum qui perfectam habent dilectionem erga Deum, ut non scandalizentur aliquando. « Charitas enim omnia sustinet, omnia credit, omnia sperat : charitas nunquam excidit. Quomodo ergo ipse Dominus, qui confirmat omnes qui confirmantur, et eri- git omnes elisos, dicit ad Petrum : « Scandalum miui es? . Sed ita est respondendum, quoniam non so lum Jesus non scandalizatur, sed nec omnis homo qui in dilectione Dei perfectus est: sed quantum ad se qui tale aliquid vel agit, vel loquitur, scandalum est alteri, licet ille inscandalizabilis sit. Aut certe omnem discipulum peccantem scandalum sibi appellat : sicut et Paulus de hujusmodi discipulis : « Quis infirmatur, et ego non infirmor? Quis scandalizatur, et ego non uror? Si ergo Petrus hoc solum quia dixit : • Propitius tibi esto, et hoc tibi non erit : » scandalum Christo est dictus, quasi qui non sape- ret quæ Dei erant, sed quæ hominis: quid est dicendum de hominibus illis qui profiter ur se discipulos Christi, non autem sapiunt quæ sunt Dei, nec aspiciunt ea quæ non videntur, æterna, sed quæ hominum sunt aspiciunt, quæ videntur, et temporalia sunt? Sine dubio multo magis hujusmodi homines scandala Christi sunt appellandi. Sed et qui fratrem suum in scandalum mittit, scandalum Christi est, secundum quod ipse dicit : Esurivi, et dedistis mihi manducare, » et cætera. Sicut ergo qui fratrem suum cibat, Christumn cibat ; sic et qui fratri suo scandalum fuerit factus, Christo factus est scandalum. Non est ergo leve peccatum sapere quæ hominum sunt, cum debeat quis in omnibus sapere quod est Dei. Hoc autem quod dicit : ‹ Scandalum mihi es, quia non sapis quæ Dei sunt, sed quæ hominum: non solum dicendum est pec- Cor. Matth. xv1, 23. Psal. cxVII', 165. I Cor. x111, 7, 8. Psal. cxliv, 14, et cxlv, 8. x1, 29. Matth. xvi, 22. Cor. 1V, 42. 23. Postea inquirendum venit curnam dixerit A 23. Adhuc autem requiro quare dixit ad Petrum : ‹ Scandalum miki es; › maxime cum in centesimo 18. ss Matth. xxv,

ἔτι δὲ καὶ τούτῳ πρόσχες ὅτι, πολλῶν ὄντων τῶν τρόπων τοῦ ἀποθνῄσκειν, «ἐπὶ ξύλου» κρεμασθεὶς ἐσταυρώθη ὁ υἱὸς τοῦ θεοῦ, ἵνα πάντες οἱ ἀποθνῄσκοντες «τῇ ἁμαρτίᾳ» μὴ ἄλλῳ τρόπῳ ἀποθάνωσιν αὐτῇ ἢ τῷ κατὰ τὸν σταυρόν· διὸ ἐροῦσι τὸ «Χριστῷ συνεσταύρωμαι» καὶ τὸ «ἐμοὶ μὴ γένοιτο καυχᾶσθαι εἰ μὴ ἐν τῷ σταυρῷ τοῦ κυρίου [ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ], δι’ οὗ ἐμοὶ κόσμος ἐσταύρωται κἀγὼ τῷ κόσμῳ». τάχα γὰρ καὶ ἕκαστος τῶν συσταυρουμένων Χριστῷ ἀπεκδύεται «τὰς ἀρχὰς καὶ τὰς ἐξουσίας» καὶ δειγματίζει αὐτὰς καὶ θριαμβεύει ἐν τῷ ξύλῳ, μᾶλλον δὲ Χριστὸς ἐν αὐτοῖς ταῦτα ποιεῖ. «Ὃς γὰρ ἂν θέλῃ τὴν ψυχὴν αὑτοῦ σῶσαι, ἀπολέσει αὐτήν.» Ἀμφίβολος ἡ πρώτη λέξις· ἔστι γὰρ ἀπ’ αὐτῆς καθ’ ἕνα μὲν τρόπον ταῦτα νοῆσαι· εἴ τις ὡς φιλόζωος καὶ οἰόμενος τὴν ἐνεστηκυῖαν εἶναι ζωὴν ἀγαθόν, περιέπει «τὴν» ἑαυτοῦ «ψυχὴν» πρὸς τὸ ἐν σαρκὶ ζῆν, φοβούμενος ἀποθανεῖν ὡς διὰ [τούτου] τοῦ θανάτου ἀπολέσων αὐτήν, οὗτος ἐν αὐτῷ τῷ θέλειν τὸν τρόπον τοῦτον σώζειν «τὴν ψυχὴν» ἑαυτοῦ «ἀπολέσει αὐτήν,» ἔξω ποιῶν αὐτὴν τῶν ὅρων τῆς μακαριότητος.

ἔτι δὲ καὶ τούτῳ πρόσχες ὅτι, πολλῶν ὄντων τῶν τρόπων τοῦ ἀποθνῄσκειν, «ἐπὶ ξύλου» κρεμασθεὶς ἐσταυρώθη ὁ υἱὸς τοῦ θεοῦ, ἵνα πάντες οἱ ἀποθνῄσκοντες «τῇ ἁμαρτίᾳ» μὴ ἄλλῳ τρόπῳ ἀποθάνωσιν αὐτῇ ἢ τῷ κατὰ τὸν σταυρόν· διὸ ἐροῦσι τὸ «Χριστῷ συνεσταύρωμαι» καὶ τὸ «ἐμοὶ μὴ γένοιτο καυχᾶσθαι εἰ μὴ ἐν τῷ σταυρῷ τοῦ κυρίου [ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ], δι’ οὗ ἐμοὶ κόσμος ἐσταύρωται κἀγὼ τῷ κόσμῳ». τάχα γὰρ καὶ ἕκαστος τῶν συσταυρουμένων Χριστῷ ἀπεκδύεται «τὰς ἀρχὰς καὶ τὰς ἐξουσίας» καὶ δειγματίζει αὐτὰς καὶ θριαμβεύει ἐν τῷ ξύλῳ, μᾶλλον δὲ Χριστὸς ἐν αὐτοῖς ταῦτα ποιεῖ. «Ὃς γὰρ ἂν θέλῃ τὴν ψυχὴν αὑτοῦ σῶσαι, ἀπολέσει αὐτήν.» Ἀμφίβολος ἡ πρώτη λέξις· ἔστι γὰρ ἀπ’ αὐτῆς καθ’ ἕνα μὲν τρόπον ταῦτα νοῆσαι· εἴ τις ὡς φιλόζωος καὶ οἰόμενος τὴν ἐνεστηκυῖαν εἶναι ζωὴν ἀγαθόν, περιέπει «τὴν» ἑαυτοῦ «ψυχὴν» πρὸς τὸ ἐν σαρκὶ ζῆν, φοβούμενος ἀποθανεῖν ὡς διὰ [τούτου] τοῦ θανάτου ἀπολέσων αὐτήν, οὗτος ἐν αὐτῷ τῷ θέλειν τὸν τρόπον τοῦτον σώζειν «τὴν ψυχὴν» ἑαυτοῦ «ἀπολέσει αὐτήν,» ἔξω ποιῶν αὐτὴν τῶν ὅρων τῆς μακαριότητος.

ἔτι δὲ καὶ τούτῳ πρόσχες ὅτι, πολλῶν ὄντων τῶν τρόπων τοῦ ἀποθνῄσκειν, «ἐπὶ ξύλου» κρεμασθεὶς ἐσταυρώθη ὁ υἱὸς τοῦ θεοῦ, ἵνα πάντες οἱ ἀποθνῄσκοντες «τῇ ἁμαρτίᾳ» μὴ ἄλλῳ τρόπῳ ἀποθάνωσιν αὐτῇ ἢ τῷ κατὰ τὸν σταυρόν· διὸ ἐροῦσι τὸ «Χριστῷ συνεσταύρωμαι» καὶ τὸ «ἐμοὶ μὴ γένοιτο καυχᾶσθαι εἰ μὴ ἐν τῷ σταυρῷ τοῦ κυρίου [ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ], δι’ οὗ ἐμοὶ κόσμος ἐσταύρωται κἀγὼ τῷ κόσμῳ». τάχα γὰρ καὶ ἕκαστος τῶν συσταυρουμένων Χριστῷ ἀπεκδύεται «τὰς ἀρχὰς καὶ τὰς ἐξουσίας» καὶ δειγματίζει αὐτὰς καὶ θριαμβεύει ἐν τῷ ξύλῳ, μᾶλλον δὲ Χριστὸς ἐν αὐτοῖς ταῦτα ποιεῖ. «Ὃς γὰρ ἂν θέλῃ τὴν ψυχὴν αὑτοῦ σῶσαι, ἀπολέσει αὐτήν.» Ἀμφίβολος ἡ πρώτη λέξις· ἔστι γὰρ ἀπ’ αὐτῆς καθ’ ἕνα μὲν τρόπον ταῦτα νοῆσαι· εἴ τις ὡς φιλόζωος καὶ οἰόμενος τὴν ἐνεστηκυῖαν εἶναι ζωὴν ἀγαθόν, περιέπει «τὴν» ἑαυτοῦ «ψυχὴν» πρὸς τὸ ἐν σαρκὶ ζῆν, φοβούμενος ἀποθανεῖν ὡς διὰ [τούτου] τοῦ θανάτου ἀπολέσων αὐτήν, οὗτος ἐν αὐτῷ τῷ θέλειν τὸν τρόπον τοῦτον σώζειν «τὴν ψυχὴν» ἑαυτοῦ «ἀπολέσει αὐτήν,» ἔξω ποιῶν αὐτὴν τῶν ὅρων τῆς μακαριότητος.

id: « Ubi crucifixerunt eum. » At Iesus, qui est A ἐστατρόφων. » Ἀλλ' ὁ μέν, ἵν' ὀντος ὀνομάσω, κατὰ secundum Joannem, ut cum sic appellem, sibi ipse crucem portat, et « bajulans eam exivit; » ille vero qui est secundum Matthæum, et Marcum, et Lucam, sibi eam ipse non fert, Simon enim Cyrenæus eam portat ⁹⁰. Et is quidem fortasse ad nos referitur, qui propter Jesum Jesu crucem portamus; ipse vero Jesus ad seipsum. 544 Nam quasi dupliciter crux animo comprehendi potest, ita ut altera sit quam Simon Cyrenæus, altera quam sibi ipse Christus fert. F C VETUS INTERPRETATIO. venit, per hoc ipsum quod sapienter agit confitur Christum. Nam et is qui « corde credit ad justitiam, hæc autem confitur ad salutem, » et operibus Christo testimonium præbet, et verbis, quasi qui per omnia hæc confessus est Christum coram hominibus, ut confiteatur illum coram Patre omnium Christus. Sic et econtra qui non denegat semetipsum, se quidem confitur, denegat autem Christum: et quasi qui deegaverit Christum, denegabitur et ipse a Christo. Propterca omnis cogitatio nostra et intellectus, et omnis sermo, et omnis actus nostram quidem denegationem spiret, Christi autem testimonium atque confessionem. Credo enim hominis perfecti omnes actus testimonium Christi esse: et abstinientiam omnium peccatorum denegationem hominis esse ducentem cum post Christum. Iste enim talis Christo crucifixus est, et tollens crucem suam sequitur eum, qui propter nos crucem suam portavit: secundum quod seripsum est in Joanne: « Reçeperunt ergo Jesum, et adduxerunt, et imposuerunt super eum crucem, et portens crucem suam egressus est in locum qui dicitur Calvaria. » ⁹⁰ Matth. xxvii, 52; Marc. xv, 21; Luc. xxxi, 26. ⁹¹ Matth. xvi, 24. ⁹² Gal. ii, 20. ⁹³ Ibid. 19. ⁹⁴ Gal. vi, 14. ⁹⁵ Col. ii, 15. 25. Proterea ad id ⁹¹: « Abneget semetipsum, » videtur mihi utile esse id quod a Paulo sibi renuntiante dictum est, quod ita se habet ⁹²: « Vivo ego, jam non ego: vivit vero in me Christus. » Nam: « Vivo ego, jam non ego, » vox erat se ejurantis, tanquam qui propriam vitam amisisset, in se autem Christum susceipisset, ut ipse in eo viveret, tanquam justitia, et tanquam sapientia, et tanquam sanctificatio, et tanquam pax nostra, et tanquam potentia Dei, omnia in ipso afficiens. Adverte insuper animum ad id, quod cum plurimi sint moriendi modi, suspensus in ligno crucifixus est Filius Dei, ut quicunque pecrato morientur, non alio modo ei moriantur, quam per crucem. Propterca dicent ⁹³: « Christo confixus sum cruci, » et ⁹⁴: « Mihi absit glorizari nisi in cruce Domini, per quam mihi mundus crucifixus est, et ego mundo. » Fortasse enim unusquisque ex iis qui cum Christo crucifixi sunt, « exspoliat principatus et potestates, et traducit eas, et triumphat in ligno ⁹⁵; » vel Christus potius hæc facit in illis. 25. Adhuc autem in eo quod dicit: « Abneget semetipsum; » videtur mihi utile esse exemplum Pauli denegantis seipsum, et dicentis: « Vivo autem jam non ego. vivit autem in me Christus. » Quod enim dit: « Vivo jam non ego: » vox est denegantis seipsum: et quasi qui depositu suam vitam: suscepit autem Christin in se, ut ipse vivat in eo quasi justitia, quasi sapientia, quasi sanctificatio, quasi pax nostra, quasi virtus Dei, in eo operans omnia hæc. Adhuc autem vide et hoc, quod cum multi essent modi mortis, in ligno suspensus crucifixus est Filius Dei: ut omnes qui moriuntur peccato, non alio modo moriantur ei nisi secundum crucem, ut dicere possint: « Christo crucifixus sum. » Item: « Mihi autem absit glorizari nisi in cruce Domini nestri Jesu Christi, per quem mihi mundus crucifixus est, et ego mundo. » Quamvis ergo videatur se abstinere aliquis a peccato, et sit mortuis quantum ad peccatum, tamen nisi in crucem Christi crediderit, et in fide ejus qui crucifixus est abstinuerit se a peccato, non potest dicere: « Ego autem Christo crucifixus sum. » Forsitan autem et unusquisque eorum qui cum Christo crucifiguatur, « exuit se principatus et potestates, et traducit eas, et triumphat eas in ligno; » magis autem Christus in eo hæc omnia facit. (68) *Αιτ ἐροῦσι τό, etc.* Vile supra laudatum a nobis *commentarium in Marc. viii, 54*. (69) *Codex Vatic., τάχα δὲ καὶ ἔκαστος τῶν σταυρούμενων τῶν Χριστῶν.*

«ἔδωκά σου ἀντάλλαγμα Αἰθιοπίαν καὶ Αἴγυπτον καὶ Σοήνην ὑπὲρ σοῦ, ἀφ’ οὗ σὺ ἔντιμος ἐγένου ἐναντίον μου, ἐδοξάσθης»· ἄλλαγμα γὰρ [φέρ’ εἰπεῖν] ὑπὲρ τῶν πρωτοτόκων τοῦ Ἰσραὴλ τὰ πρωτότοκα γέγονεν Αἰγυπτίων, καὶ ὑπὲρ τοῦ Ἰσραὴλ οἱ ἀποθανόντες Αἰγύπτιοι ἐν ταῖς λοιπαῖς μάστιξι ταῖς ἐπεληλυθυίαις ἐπ’ Αἴγυπτον καὶ ἐν τῷ μετὰ τὰς μάστιγας καταποντισμῷ. ἀπὸ τούτων δὲ ὁ δυνάμενος ἐξεταζέτω εἰ τοῦ ἀληθινοῦ Ἰσραὴλ ἄλλαγμα δίδοται ὑπὸ τοῦ θεοῦ «ῥυομένου τὸν Ἰσραὴλ ἐκ πασῶν τῶν ἀνομιῶν αὐτοῦ» ἡ ἀληθινὴ Αἰθιοπία καὶ [ἵν’ οὕτως ὀνομάσω] πνευματικὴ Αἴγυπτος, καὶ τῆς Αἰγύπτου ἡ Σοήνη. ἵνα δὲ τολμηρότερον ζητήσω, τάχα Σοήνη μὲν ὑπὲρ τῆς Ἱερουσαλήμ, Αἴγυπτος δὲ ὑπὲρ τῆς Ἰουδαίας, Αἰθιοπία δὲ ὑπὲρ τῶν φοβουμένων, ἑτέρων ὄντων παρὰ τὸν Ἰσραὴλ καὶ τὸν οἶκον Λευὶ̈ καὶ τὸν οἶκον Ἀαρών. «Μέλλει γὰρ ὁ υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ἔρχεσθαι ἐν τῇ δόξῃ τοῦ πατρὸς αὐτοῦ μετὰ τῶν ἀγγέλων αὐτοῦ.» Νῦν μὲν «ὁ υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου» ἐλήλυθεν [ἀλλ’] οὐκ «ἐν τῇ δόξῃ» αὐτοῦ· «εἴδομεν» γὰρ «αὐτόν, καὶ οὐκ εἶχεν εἶδος οὐδὲ κάλλος, ἀλλὰ τὸ εἶδος αὐτοῦ ἄτιμον καὶ ἐκλεῖπον παρὰ τοὺς υἱοὺς τῶν ἀνθρώπων·

«ἔδωκά σου ἀντάλλαγμα Αἰθιοπίαν καὶ Αἴγυπτον καὶ Σοήνην ὑπὲρ σοῦ, ἀφ’ οὗ σὺ ἔντιμος ἐγένου ἐναντίον μου, ἐδοξάσθης»· ἄλλαγμα γὰρ [φέρ’ εἰπεῖν] ὑπὲρ τῶν πρωτοτόκων τοῦ Ἰσραὴλ τὰ πρωτότοκα γέγονεν Αἰγυπτίων, καὶ ὑπὲρ τοῦ Ἰσραὴλ οἱ ἀποθανόντες Αἰγύπτιοι ἐν ταῖς λοιπαῖς μάστιξι ταῖς ἐπεληλυθυίαις ἐπ’ Αἴγυπτον καὶ ἐν τῷ μετὰ τὰς μάστιγας καταποντισμῷ. ἀπὸ τούτων δὲ ὁ δυνάμενος ἐξεταζέτω εἰ τοῦ ἀληθινοῦ Ἰσραὴλ ἄλλαγμα δίδοται ὑπὸ τοῦ θεοῦ «ῥυομένου τὸν Ἰσραὴλ ἐκ πασῶν τῶν ἀνομιῶν αὐτοῦ» ἡ ἀληθινὴ Αἰθιοπία καὶ [ἵν’ οὕτως ὀνομάσω] πνευματικὴ Αἴγυπτος, καὶ τῆς Αἰγύπτου ἡ Σοήνη. ἵνα δὲ τολμηρότερον ζητήσω, τάχα Σοήνη μὲν ὑπὲρ τῆς Ἱερουσαλήμ, Αἴγυπτος δὲ ὑπὲρ τῆς Ἰουδαίας, Αἰθιοπία δὲ ὑπὲρ τῶν φοβουμένων, ἑτέρων ὄντων παρὰ τὸν Ἰσραὴλ καὶ τὸν οἶκον Λευὶ̈ καὶ τὸν οἶκον Ἀαρών. «Μέλλει γὰρ ὁ υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ἔρχεσθαι ἐν τῇ δόξῃ τοῦ πατρὸς αὐτοῦ μετὰ τῶν ἀγγέλων αὐτοῦ.» Νῦν μὲν «ὁ υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου» ἐλήλυθεν [ἀλλ’] οὐκ «ἐν τῇ δόξῃ» αὐτοῦ· «εἴδομεν» γὰρ «αὐτόν, καὶ οὐκ εἶχεν εἶδος οὐδὲ κάλλος, ἀλλὰ τὸ εἶδος αὐτοῦ ἄτιμον καὶ ἐκλεῖπον παρὰ τοὺς υἱοὺς τῶν ἀνθρώπων·

«εἴδομεν αὐτόν, καὶ οὐκ εἶχεν εἶδος οὐδὲ κάλλος», τοῖς δὲ τελείοις ἔρχεται «ἐν τῇ δόξῃ τοῦ πατρὸς αὐτοῦ», λέξουσιν ἂν τὸ «καὶ ἐθεασάμεθα τὴν δόξαν αὐτοῦ, δόξαν ὡς μονογενοῦς παρὰ πατρός, πλήρης χάριτος καὶ ἀληθείας». καὶ γὰρ τοῖς τελείοις φαίνεται ἡ δόξα τοῦ λόγου καὶ τὸ μονογενὲς αὐτοῦ τῷ πατρὶ θεῷ καὶ τὸ τῆς «χάριτος πλῆρες» ὁμοίως δὲ καὶ τῆς «ἀληθείας»· ὅπερ οὐ δύναται χωρῆσαι ὁ δεόμενος πρὸς τὸ πιστεύειν τῆς μωρίας «τοῦ κηρύγματος». «μέλλει» δὲ «ὁ υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ἔρχεσθαι ἐν τῇ δόξῃ τοῦ πατρὸς αὐτοῦ» οὐ μόνος, ἀλλὰ «μετὰ τῶν ἀγγέλων αὐτοῦ.» καὶ εἰ δύνασαι νοῆσαι πάντας τοὺς συνεργοὺς τῆς δόξης τοῦ λόγου καὶ τῆς ἀποκαλύψεως τῆς σοφίας [ἅπερ ἐστὶν ὁ Χριστὸς] συνεπιδημοῦντας αὐτῷ, ὄψει τίνα τρόπον ἔρχεται «ὁ υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ἐν τῇ δόξῃ τοῦ πατρὸς αὐτοῦ μετὰ τῶν ἀγγέλων αὐτοῦ.» καὶ πρόσχες, εἰ δύνασαι ἐν τούτοις τοὺς πρότερον παθόντας προφήτας ἀναλογίαν φάσκειν ἐσχηκέναι πρὸς τὸν μὴ ἐσχηκότα «εἶδος μηδὲ κάλλος» λόγον, τῷ μὴ ἔχειν τι «εἶδος μηδὲ κάλλος» λόγων.

«εἴδομεν αὐτόν, καὶ οὐκ εἶχεν εἶδος οὐδὲ κάλλος», τοῖς δὲ τελείοις ἔρχεται «ἐν τῇ δόξῃ τοῦ πατρὸς αὐτοῦ», λέξουσιν ἂν τὸ «καὶ ἐθεασάμεθα τὴν δόξαν αὐτοῦ, δόξαν ὡς μονογενοῦς παρὰ πατρός, πλήρης χάριτος καὶ ἀληθείας». καὶ γὰρ τοῖς τελείοις φαίνεται ἡ δόξα τοῦ λόγου καὶ τὸ μονογενὲς αὐτοῦ τῷ πατρὶ θεῷ καὶ τὸ τῆς «χάριτος πλῆρες» ὁμοίως δὲ καὶ τῆς «ἀληθείας»· ὅπερ οὐ δύναται χωρῆσαι ὁ δεόμενος πρὸς τὸ πιστεύειν τῆς μωρίας «τοῦ κηρύγματος». «μέλλει» δὲ «ὁ υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ἔρχεσθαι ἐν τῇ δόξῃ τοῦ πατρὸς αὐτοῦ» οὐ μόνος, ἀλλὰ «μετὰ τῶν ἀγγέλων αὐτοῦ.» καὶ εἰ δύνασαι νοῆσαι πάντας τοὺς συνεργοὺς τῆς δόξης τοῦ λόγου καὶ τῆς ἀποκαλύψεως τῆς σοφίας [ἅπερ ἐστὶν ὁ Χριστὸς] συνεπιδημοῦντας αὐτῷ, ὄψει τίνα τρόπον ἔρχεται «ὁ υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ἐν τῇ δόξῃ τοῦ πατρὸς αὐτοῦ μετὰ τῶν ἀγγέλων αὐτοῦ.» καὶ πρόσχες, εἰ δύνασαι ἐν τούτοις τοὺς πρότερον παθόντας προφήτας ἀναλογίαν φάσκειν ἐσχηκέναι πρὸς τὸν μὴ ἐσχηκότα «εἶδος μηδὲ κάλλος» λόγον, τῷ μὴ ἔχειν τι «εἶδος μηδὲ κάλλος» λόγων.

εἰ δὲ «ἑκάστῳ κατὰ τὴν πρᾶξιν ἀποδώσει,» οὐ τὴν ἀστείαν μόνην [χωρὶς τῆς φαύλης] ἀλλ’ οὐδὲ τὴν φαύλην χωρὶς τῆς ἀστείας, δῆλον ὅτι «ἑκάστῳ ἀποδώσει κατὰ» πᾶσαν φαύλην καὶ «κατὰ πᾶσαν» ἀστείαν «πρᾶξιν.» ὑπολαμβάνω δὲ [ἐν τούτοις πειθόμενος καὶ τῷ ἀποστόλῳ, συμβάλλων δὲ καὶ τὰ τοῦ Ἰεζεκιήλ, ἐν οἷς τοῦ τελείως ἐπιστρέψαντος ἀπαλείφεται τὰ ἁμαρτήματα καὶ τοῦ πάντη ἐκπεσόντος οὐ λογίζεται τὰ πρότερον κατορθώματα] ὅτι τοῦ μὲν τελειωθέντος καὶ πάντη τὴν κακίαν ἀποθεμένου ἀπαλείφεται τὰ ἁμαρτήματα, τοῦ δὲ πάντη ἀποστατήσαντος τῆς θεοσεβείας οὐ λογίζεται εἴ τι πρότερον χρηστὸν αὐτῷ πέπρακται, ἡμῖν δὲ τοῖς μεταξὺ τοῦ τελείου καὶ τοῦ ἀποστάτου παραστᾶσιν «ἔμπροσθεν τοῦ βήματος τοῦ Χριστοῦ» δίδοται ἃ ἐπράξαμεν, «εἴτε ἀγαθὸν εἴτε φαῦλον»· οὔτε γὰρ τοσοῦτον ἐκαθαρεύσαμεν, ἵνα ἡμῖν μηδόλως ἐπιλογισθῇ τὰ φαῦλα, οὔτε ἐπὶ τοσοῦτον ἐκπεπτώκαμεν, ὥστε ἐπιλησθῆναι ἡμῶν τὰ κρείττονα. «Ἀμὴν λέγω ὑμῖν, [ὅτι] εἰσί τινες τῶν ὧδε ἑστηκότων, οἵτινες οὐ μὴ γεύσωνται θανάτου» [, ] .

εἰ δὲ «ἑκάστῳ κατὰ τὴν πρᾶξιν ἀποδώσει,» οὐ τὴν ἀστείαν μόνην [χωρὶς τῆς φαύλης] ἀλλ’ οὐδὲ τὴν φαύλην χωρὶς τῆς ἀστείας, δῆλον ὅτι «ἑκάστῳ ἀποδώσει κατὰ» πᾶσαν φαύλην καὶ «κατὰ πᾶσαν» ἀστείαν «πρᾶξιν.» ὑπολαμβάνω δὲ [ἐν τούτοις πειθόμενος καὶ τῷ ἀποστόλῳ, συμβάλλων δὲ καὶ τὰ τοῦ Ἰεζεκιήλ, ἐν οἷς τοῦ τελείως ἐπιστρέψαντος ἀπαλείφεται τὰ ἁμαρτήματα καὶ τοῦ πάντη ἐκπεσόντος οὐ λογίζεται τὰ πρότερον κατορθώματα] ὅτι τοῦ μὲν τελειωθέντος καὶ πάντη τὴν κακίαν ἀποθεμένου ἀπαλείφεται τὰ ἁμαρτήματα, τοῦ δὲ πάντη ἀποστατήσαντος τῆς θεοσεβείας οὐ λογίζεται εἴ τι πρότερον χρηστὸν αὐτῷ πέπρακται, ἡμῖν δὲ τοῖς μεταξὺ τοῦ τελείου καὶ τοῦ ἀποστάτου παραστᾶσιν «ἔμπροσθεν τοῦ βήματος τοῦ Χριστοῦ» δίδοται ἃ ἐπράξαμεν, «εἴτε ἀγαθὸν εἴτε φαῦλον»· οὔτε γὰρ τοσοῦτον ἐκαθαρεύσαμεν, ἵνα ἡμῖν μηδόλως ἐπιλογισθῇ τὰ φαῦλα, οὔτε ἐπὶ τοσοῦτον ἐκπεπτώκαμεν, ὥστε ἐπιλησθῆναι ἡμῶν τὰ κρείττονα. «Ἀμὴν λέγω ὑμῖν, [ὅτι] εἰσί τινες τῶν ὧδε ἑστηκότων, οἵτινες οὐ μὴ γεύσωνται θανάτου» [, ] .

«γάλα ὑμᾶς ἐπότισα, οὐ βρῶμα» καὶ τὰ ἑξῆς. καὶ πᾶσα δ’ [οἶμαι] ἡ πρὸς τὸ ῥητὸν οἰκοδομεῖν δυναμένη τοὺς μὴ χωροῦντας μείζονα διήγησις γάλα ἂν εὐλόγως ὀνομάζοιτο, τὸ ῥέον ἀπὸ τῆς ἁγίας τῶν γραφῶν γῆς, τῆς ῥεούσης «μέλι καὶ γάλα». ἀλλ’ ὁ ὡς ὁ Ἰσαὰκ ἀπογαλακτισθείς, ἄξιος εὐφροσύνης καὶ δοχῆς, ἣν ἐποίησεν ἐπὶ τῷ ἀπογαλακτισμῷ τοῦ υἱοῦ ὁ Ἀβραάμ, ζητήσειεν ἂν τὴν ἐν τούτοις καὶ πάσῃ γραφῇ [στερεωτέραν τροφήν], ἑτέραν [οἶμαι] οὖσαν τοῦ βρώματος μὲν οὐ στερεᾶς δὲ τροφῆς καὶ τῶν ὀνομαζομένων τροπικῶς λαχάνων, ἅτινα τῷ ἀπογαλακτισθέντι μὲν οὐκ ἰσχυρῷ δέ, ἀλλ’ ἀσθενοῦντί ἐστι τροφὴ κατὰ τὸ «ὁ ἀσθενῶν λάχανα ἐσθίει». ὁμοίως καὶ ὁ ὡς ὁ Σαμουὴλ ἀπογαλακτισθεὶς καὶ [προσαγόμενος ἀπὸ τῆς μητρὸς ἐνώπιον τοῦ θεοῦ καὶ] ἀνατιθέμενος ἀπὸ τῆς μητρὸς τῷ θεῷ [αὕτη δὲ Ἄννα ἦν, ἥτις ἑρμηνεύεται ΧΑΡΙΣ]· καὶ εἴη ἂν τῆς χάριτος υἱὸς ὁ ζητῶν, ὡς ἐν ναῷ τρεφόμενος θεοῦ, κρέατα, ἁγίαν τροφὴν τελείων ἅμα καὶ ἱερέων. Τὰ οὖν εἰς τὸν προκείμενον τόπον βλεπόμενα ἐπὶ τοῦ παρόντος ἡμῖν τοιαῦτά ἐστιν.

«γάλα ὑμᾶς ἐπότισα, οὐ βρῶμα» καὶ τὰ ἑξῆς. καὶ πᾶσα δ’ [οἶμαι] ἡ πρὸς τὸ ῥητὸν οἰκοδομεῖν δυναμένη τοὺς μὴ χωροῦντας μείζονα διήγησις γάλα ἂν εὐλόγως ὀνομάζοιτο, τὸ ῥέον ἀπὸ τῆς ἁγίας τῶν γραφῶν γῆς, τῆς ῥεούσης «μέλι καὶ γάλα». ἀλλ’ ὁ ὡς ὁ Ἰσαὰκ ἀπογαλακτισθείς, ἄξιος εὐφροσύνης καὶ δοχῆς, ἣν ἐποίησεν ἐπὶ τῷ ἀπογαλακτισμῷ τοῦ υἱοῦ ὁ Ἀβραάμ, ζητήσειεν ἂν τὴν ἐν τούτοις καὶ πάσῃ γραφῇ [στερεωτέραν τροφήν], ἑτέραν [οἶμαι] οὖσαν τοῦ βρώματος μὲν οὐ στερεᾶς δὲ τροφῆς καὶ τῶν ὀνομαζομένων τροπικῶς λαχάνων, ἅτινα τῷ ἀπογαλακτισθέντι μὲν οὐκ ἰσχυρῷ δέ, ἀλλ’ ἀσθενοῦντί ἐστι τροφὴ κατὰ τὸ «ὁ ἀσθενῶν λάχανα ἐσθίει». ὁμοίως καὶ ὁ ὡς ὁ Σαμουὴλ ἀπογαλακτισθεὶς καὶ [προσαγόμενος ἀπὸ τῆς μητρὸς ἐνώπιον τοῦ θεοῦ καὶ] ἀνατιθέμενος ἀπὸ τῆς μητρὸς τῷ θεῷ [αὕτη δὲ Ἄννα ἦν, ἥτις ἑρμηνεύεται ΧΑΡΙΣ]· καὶ εἴη ἂν τῆς χάριτος υἱὸς ὁ ζητῶν, ὡς ἐν ναῷ τρεφόμενος θεοῦ, κρέατα, ἁγίαν τροφὴν τελείων ἅμα καὶ ἱερέων. Τὰ οὖν εἰς τὸν προκείμενον τόπον βλεπόμενα ἐπὶ τοῦ παρόντος ἡμῖν τοιαῦτά ἐστιν.

«εἴδομεν αὐτόν, καὶ οὐκ εἶχεν εἶδος οὐδὲ κάλλος, ἀλλὰ τὸ εἶδος αὐτοῦ ἄτιμον, ἐκλεῖπον παρὰ πάντας τοὺς υἱοὺς τῶν ἀνθρώπων». καὶ ταῦτα ἐροῦσιν οἱ ἰδόντες αὐτοῦ τὴν δόξαν περὶ τῶν προτέρων ἑαυτῶν χρόνων, ὅτε κατὰ τὰς ἀρχὰς «οὐκ εἶχεν» αὐτοῖς «εἶδος οὐδὲ κάλλος» ὁ ἐν εἰσαγωγῇ νοούμενος λόγος. ἔστιν οὖν τι βασιλικὸν ἐμφαινόμενον ἀξίωμα τοῦ τὴν ἐπὶ πᾶσιν λόγοις ἀρχὴν φανερώτατα ἀνειληφότος λόγου, βλεπόμενόν τισι «τῶν ἑστηκότων» παρὰ τῷ Ἰησοῦ, ἐπὰν δυνηθῶσιν αὐτῷ ἀκολουθῆσαι προάγοντι αὐτοὺς καὶ ἀναβαίνοντι «εἰς τὸ ὑψηλὸν» τῆς ἑαυτοῦ φανερώσεως «ὄρος.» οὗ τινες «τῶν ἑστώτων» παρὰ τῷ Ἰησοῦ ἀξιοῦνται, ἐὰν ὦσιν ἤτοι Πέτρος, οὗ «πύλαι ᾅδου οὐ κατισχύουσιν», ἢ τῆς «βροντῆς υἱοὶ» καὶ γεννώμενοι ἀπὸ τῆς μεγαλοφωνίας τοῦ θεοῦ βροντῶντος καὶ μεγάλα οὐρανόθεν βοῶντος τοῖς ἔχουσιν «ὦτα» καὶ σοφοῖς. οἱ τοιοῦτοι γοῦν οὐ γεύονται θανάτου.

«εἴδομεν αὐτόν, καὶ οὐκ εἶχεν εἶδος οὐδὲ κάλλος, ἀλλὰ τὸ εἶδος αὐτοῦ ἄτιμον, ἐκλεῖπον παρὰ πάντας τοὺς υἱοὺς τῶν ἀνθρώπων». καὶ ταῦτα ἐροῦσιν οἱ ἰδόντες αὐτοῦ τὴν δόξαν περὶ τῶν προτέρων ἑαυτῶν χρόνων, ὅτε κατὰ τὰς ἀρχὰς «οὐκ εἶχεν» αὐτοῖς «εἶδος οὐδὲ κάλλος» ὁ ἐν εἰσαγωγῇ νοούμενος λόγος. ἔστιν οὖν τι βασιλικὸν ἐμφαινόμενον ἀξίωμα τοῦ τὴν ἐπὶ πᾶσιν λόγοις ἀρχὴν φανερώτατα ἀνειληφότος λόγου, βλεπόμενόν τισι «τῶν ἑστηκότων» παρὰ τῷ Ἰησοῦ, ἐπὰν δυνηθῶσιν αὐτῷ ἀκολουθῆσαι προάγοντι αὐτοὺς καὶ ἀναβαίνοντι «εἰς τὸ ὑψηλὸν» τῆς ἑαυτοῦ φανερώσεως «ὄρος.» οὗ τινες «τῶν ἑστώτων» παρὰ τῷ Ἰησοῦ ἀξιοῦνται, ἐὰν ὦσιν ἤτοι Πέτρος, οὗ «πύλαι ᾅδου οὐ κατισχύουσιν», ἢ τῆς «βροντῆς υἱοὶ» καὶ γεννώμενοι ἀπὸ τῆς μεγαλοφωνίας τοῦ θεοῦ βροντῶντος καὶ μεγάλα οὐρανόθεν βοῶντος τοῖς ἔχουσιν «ὦτα» καὶ σοφοῖς. οἱ τοιοῦτοι γοῦν οὐ γεύονται θανάτου.

καὶ τοῦτο βλέποι ἂν ὡς οὐδαμῶς ἔτι ὑπὸ ἁμαρτίας βασιλευόμενος, βασιλευούσης ἐν τῷ θνητῷ σώματι τῶν ἁμαρτανόντων, ἀλλ’ ἀεὶ τεταγμένος ὑπὸ βασιλεῖ τῷ τῶν ὅλων θεῷ, οὗ ἡ βασιλεία δυνάμει μὲν «ἐντὸς ἡμῶν» ἐστιν, ἐνεργείᾳ δὲ καὶ [ὡς ὠνόμασεν ὁ Μᾶρκος] ἐν δυνάμει καὶ οὐδαμῶς ἐν ἀσθενείᾳ, «ἐντὸς» τῶν τελείων μόνων. ταῦτα μὲν οὖν ἑστῶσι τοῖς μαθηταῖς ὁ Ἰησοῦς οὐ περὶ πάντων αὐτῶν, ἀλλὰ περί τινων προφητεύων ἐπηγγείλατο. Τί δὲ τὸ γεύεσθαι «θανάτου» κατανοητέον. καὶ ἔστιν ἡ μὲν ζωὴ ὁ εἰπὼν «ἐγώ εἰμι ἡ ζωή». καὶ αὕτη γε «ἡ ζωὴ» «κέκρυπται σὺν τῷ Χριστῷ ἐν τῷ θεῷ», καὶ «ὅταν ὁ Χριστὸς φανερωθῇ, ἡ ζωὴ ἡμῶν, τότε σὺν αὐτῷ» φανερωθήσονται οἱ ἄξιοι τοῦ «σὺν αὐτῷ» φανερωθῆναι «ἐν τῇ δόξῃ». ὁ δὲ ἐχθρὸς ταύτης τῆς ζωῆς, ὃς καὶ «ἔσχατος ἐχθρὸς καταργεῖται» πάντων τῶν ἐχθρῶν αὐτοῦ, «θάνατός» ἐστιν, ὃν ψυχὴ ἡ ἁμαρτάνουσα ἀποθνῄσκει, ἐναντίως διατιθεμένη τῷ γινομένῳ περὶ τὴν κατορθοῦσαν ψυχὴν καὶ ἐκ τοῦ κατορθοῦν ζῶσαν. καὶ ἐπὰν λέγηται ἐν τῷ νόμῳ·

καὶ τοῦτο βλέποι ἂν ὡς οὐδαμῶς ἔτι ὑπὸ ἁμαρτίας βασιλευόμενος, βασιλευούσης ἐν τῷ θνητῷ σώματι τῶν ἁμαρτανόντων, ἀλλ’ ἀεὶ τεταγμένος ὑπὸ βασιλεῖ τῷ τῶν ὅλων θεῷ, οὗ ἡ βασιλεία δυνάμει μὲν «ἐντὸς ἡμῶν» ἐστιν, ἐνεργείᾳ δὲ καὶ [ὡς ὠνόμασεν ὁ Μᾶρκος] ἐν δυνάμει καὶ οὐδαμῶς ἐν ἀσθενείᾳ, «ἐντὸς» τῶν τελείων μόνων. ταῦτα μὲν οὖν ἑστῶσι τοῖς μαθηταῖς ὁ Ἰησοῦς οὐ περὶ πάντων αὐτῶν, ἀλλὰ περί τινων προφητεύων ἐπηγγείλατο. Τί δὲ τὸ γεύεσθαι «θανάτου» κατανοητέον. καὶ ἔστιν ἡ μὲν ζωὴ ὁ εἰπὼν «ἐγώ εἰμι ἡ ζωή». καὶ αὕτη γε «ἡ ζωὴ» «κέκρυπται σὺν τῷ Χριστῷ ἐν τῷ θεῷ», καὶ «ὅταν ὁ Χριστὸς φανερωθῇ, ἡ ζωὴ ἡμῶν, τότε σὺν αὐτῷ» φανερωθήσονται οἱ ἄξιοι τοῦ «σὺν αὐτῷ» φανερωθῆναι «ἐν τῇ δόξῃ». ὁ δὲ ἐχθρὸς ταύτης τῆς ζωῆς, ὃς καὶ «ἔσχατος ἐχθρὸς καταργεῖται» πάντων τῶν ἐχθρῶν αὐτοῦ, «θάνατός» ἐστιν, ὃν ψυχὴ ἡ ἁμαρτάνουσα ἀποθνῄσκει, ἐναντίως διατιθεμένη τῷ γινομένῳ περὶ τὴν κατορθοῦσαν ψυχὴν καὶ ἐκ τοῦ κατορθοῦν ζῶσαν. καὶ ἐπὰν λέγηται ἐν τῷ νόμῳ·

καὶ τάχα οἱ μὲν σπανίως καὶ μικρὰ ἁμαρτάνοντες μόνον γεύονται «θανάτου·» οἱ δὲ [τελειότερον πνευματικὴν] ἀρετὴν ἀνειληφότες οὐδὲ γεύονται αὐτοῦ, ἀλλ’ ἀεὶ ἄρτῳ τρέφονται ζῶντι. ἀκόλουθον οὖν ἦν τῷ Πέτρῳ, οὗ «πύλαι ᾅδου οὐ κατισχύσουσι», τὸ μηδὲ γεύσασθαι «θανάτου,» ἐπεὶ τότε γεύεταί τις «θανάτου» καὶ ἐσθίει «θανάτου,» ὅτε «πύλαι ᾅδου» κατισχύουσιν αὐτοῦ, καὶ ἀνάλογον ἐσθίει ἢ γεύεται «θανάτου» τῷ κατισχύειν αὐτοῦ ἐπὶ πλεῖον ἢ ἔλαττον καὶ πλείονας ἢ ἐλάττονας ᾅδου πύλας. ἀλλὰ καὶ τοῖς τῆς «βροντῆς» υἱοῖς γεννηθεῖσιν ἀπὸ [μεγαλοφωνίας τουτέστιν ἀπὸ] βροντῆς, οὐρανίου χρήματος, ἀδύνατον ἦν γεύσασθαι «θανάτου,» τοῦ σφόδρα πόρρω τῆς μητρὸς αὐτῶν βροντῆς. φησιν, ὀκτὼ ἀνάβασιν τῶν τριῶν ἀποστόλων εἰς τὸ ὑψηλὸν μετὰ τοῦ Ἰησοῦ κατ' ἰδίαν ὄρος· καί φασιν εἰ οὕτω διηγούμενοι, ὅτι οὐκ ἐγεύσαντο θανάτου Πέ προς καὶ οἱ λοιποὶ δύο, πρὸς τοῦ ἰδεῖν τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου, ἐλθόντα ἐν τῇ βασιλείᾳ αὐτοῦ ἐν τῇ δόξῃ αὐτοῦ.» Ιδόντες γὰρ ἔμπροσθεν αὐτῶν μεταμορ φωθέντα τὸν Ἰησοῦν, ὡς λάμψαι τὸ πρόσωπον αὐτοῦ, καὶ τὰ ἑξῆς, ἑωράκασι ε τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ ἐληλυθυῖαν ἐν δυνάμει.» Καὶ γὰρ ὡς περιεστήκασι βα σιλέα δορυφόροι τινὲς, οὕτως ο Μωϋσῆς καὶ Ἠλίας ωφ βήσαν, τοῖς ἀναβεβηκόσιν εἰς τὸ ὄρος • μετὰ τοῦ Ἰησοῦ λαλοῦντες.» ῎Αξιον δὲ ἐπιστῆσαι εἰ ἐπὶ τού τους αναφέρεται τὸ καθίσαι ἐκ δεξιῶν καὶ εὐω νύμων τοῦ Σωτῆρος ἐν τῇ βασιλείᾳ αὐτοῦ, ὡς τό, ἀλλ᾽ οἷς ἡτοίμασται, ο διὰ τούτους λελέχθαι. Αὕτη δὲ ἡ διήγησις περὶ τοῦ μὴ γεύσασθαι θανάτου τους τρεῖς ἀποστόλους, ἕως ἂν ἴδωσι τὸν Ἰησοῦν μετα μορφούμενον, ἁρμόζει τοῖς, ὡς ὁ Πέτρος ὠνόμασε, γενομένοις ὡς ἀρτιγέννητα βρέφη, τὰ ἐπιποθοῦντα τὸ λογικὸν ἄδολον γάλα, ο πρὸς οὓς ὁ Παῦλος λέγει Γάλα ὑμᾶς ἐπότισα, οὐ βρῶμα,» καὶ τὰ ἑξῆς. Καὶ πᾶσα δ', οἶμαι, ἡ πρὸς τὸ ῥητὸν οἰκοδομεῖν δυναμένη τοὺς μὴ χωροῦντας μείζονα διήγησις γάλα ἂν εὐλόγως ὀνομάζοιτο, τὸ ῥέον ἀπὸ τῆς ἁγίας τῶν Γραφῶν γῆς, τῆς ῥεούσης μέλι καὶ γάλα. Αλλ' ὁ ὡς ὁ Ἰσαὰκ ἀπογαλακτισθείς, ἀξίως εὐφροσύνης καὶ δοχῆς Αν ἐποίησεν ἐπὶ τῷ ἀπογαλακτισμῷ τοῦ υἱοῦ ὁ ᾿Αβραάμ, ζητήσειεν ἂν τὴν ἐν τούτοις καὶ πάσῃ Γραφῇ στο ρεάν οἶμαι, οὖσαν τοῦ βρώματος μέν, οὐ στε ρεᾶς δὲ τροφῆς, καὶ τῶν ὀνομαζομένων τροπικῶς λα χάνων, ἅτινα τῷ ἀπογαλακτισθέντι μὲν, οὐκ ἰσχυρῷ δὲ, ἀλλ᾽ ἀσθενοῦντί ἐστι τροφή, κατὰ τό·. Ὁ ἀσθε νῶν λάχανα ἐσθίει.» Ομοίως καὶ ὁ ὡς Σαμουὴλ ἀπογαλακτισθείς, καὶ ἀνατιθέμενος ἀπὸ τῆς μητρὸς τῷ Θεῷ αὕτη δὲ 'Αννα ἦν, ἥτις ἑρμηνεύεται χά ρίς [91]), καὶ εἴη ἂν τῆς χάριτος υἱὸς, ὁ ζητῶν, ὡς χνη, Ἐν τῇ βασιλείᾳ αὐτοῦ, ἐν τῇ βασιλείᾳ αὐτοῦ, ἐν τῇ δόξῃ αὐτοῦ. ἐπὶ τούτοις. ἀλλ' ὡς ὁ Ἰσαάκ, ἐπὶ τῷ ἀπογαλακτισθῆναι. Στερεάν. ἑτέραν, 'Αννα ἦν, ἥτις ερμηνεύεται Χάρις. Η π φησιν, ὀκτὼ ἀνάβασιν τῶν τριῶν ἀποστόλων εἰς τὸ ὑψηλὸν μετὰ τοῦ Ἰησοῦ κατ' ἰδίαν ὄρος· καί φασιν εἰ οὕτω διηγούμενοι, ὅτι οὐκ ἐγεύσαντο θανάτου Πέ προς καὶ οἱ λοιποὶ δύο, πρὸς τοῦ ἰδεῖν τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου, ἐλθόντα ἐν τῇ βασιλείᾳ αὐτοῦ ἐν τῇ δόξῃ αὐτοῦ.» Ιδόντες γὰρ ἔμπροσθεν αὐτῶν μεταμορ φωθέντα τὸν Ἰησοῦν, ὡς λάμψαι τὸ πρόσωπον αὐτοῦ, καὶ τὰ ἑξῆς, ἑωράκασι ε τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ ἐληλυθυῖαν ἐν δυνάμει.» Καὶ γὰρ ὡς περιεστήκασι βα σιλέα δορυφόροι τινὲς, οὕτως ο Μωϋσῆς καὶ Ἠλίας ωφ βήσαν, τοῖς ἀναβεβηκόσιν εἰς τὸ ὄρος • μετὰ τοῦ Ἰησοῦ λαλοῦντες.» ῎Αξιον δὲ ἐπιστῆσαι εἰ ἐπὶ τού τους αναφέρεται τὸ καθίσαι ἐκ δεξιῶν καὶ εὐω νύμων τοῦ Σωτῆρος ἐν τῇ βασιλείᾳ αὐτοῦ, ὡς τό, ἀλλ᾽ οἷς ἡτοίμασται, ο διὰ τούτους λελέχθαι. Αὕτη δὲ ἡ διήγησις περὶ τοῦ μὴ γεύσασθαι θανάτου τους τρεῖς ἀποστόλους, ἕως ἂν ἴδωσι τὸν Ἰησοῦν μετα μορφούμενον, ἁρμόζει τοῖς, ὡς ὁ Πέτρος ὠνόμασε, γενομένοις ὡς ἀρτιγέννητα βρέφη, τὰ ἐπιποθοῦντα τὸ λογικὸν ἄδολον γάλα, ο πρὸς οὓς ὁ Παῦλος λέγει Γάλα ὑμᾶς ἐπότισα, οὐ βρῶμα,» καὶ τὰ ἑξῆς. Καὶ πᾶσα δ', οἶμαι, ἡ πρὸς τὸ ῥητὸν οἰκοδομεῖν δυναμένη τοὺς μὴ χωροῦντας μείζονα διήγησις γάλα ἂν εὐλόγως ὀνομάζοιτο, τὸ ῥέον ἀπὸ τῆς ἁγίας τῶν Γραφῶν γῆς, τῆς ῥεούσης μέλι καὶ γάλα. Αλλ' ὁ ὡς ὁ Ἰσαὰκ ἀπογαλακτισθείς, ἀξίως εὐφροσύνης καὶ δοχῆς Αν ἐποίησεν ἐπὶ τῷ ἀπογαλακτισμῷ τοῦ υἱοῦ ὁ ᾿Αβραάμ, ζητήσειεν ἂν τὴν ἐν τούτοις καὶ πάσῃ Γραφῇ στο ρεάν οἶμαι, οὖσαν τοῦ βρώματος μέν, οὐ στε ρεᾶς δὲ τροφῆς, καὶ τῶν ὀνομαζομένων τροπικῶς λα χάνων, ἅτινα τῷ ἀπογαλακτισθέντι μὲν, οὐκ ἰσχυρῷ δὲ, ἀλλ᾽ ἀσθενοῦντί ἐστι τροφή, κατὰ τό·. Ὁ ἀσθε νῶν λάχανα ἐσθίει.» Ομοίως καὶ ὁ ὡς Σαμουὴλ ἀπογαλακτισθείς, καὶ ἀνατιθέμενος ἀπὸ τῆς μητρὸς τῷ Θεῷ αὕτη δὲ 'Αννα ἦν, ἥτις ἑρμηνεύεται χά ρίς []), καὶ εἴη ἂν τῆς χάριτος υἱὸς, ὁ ζητῶν, ὡς χνη, Ἐν τῇ βασιλείᾳ αὐτοῦ, ἐν τῇ βασιλείᾳ αὐτοῦ, ἐν τῇ δόξῃ αὐτοῦ. ἐπὶ τούτοις. ἀλλ' ὡς ὁ Ἰσαάκ, ἐπὶ τῷ ἀπογαλακτισθῆναι. Στερεάν. ἑτέραν, 'Αννα ἦν, ἥτις ερμηνεύεται Χάρις. Η π sum seorsum cum Jesu ascensum, qui post sex dies, vel, ut ait Lucas 18, octo contigit; et aiunt quidem qui expositionem hanc tuentur, non gu stasse mortem Petrum et reliquos duos, antequam < viderint Filium hominis venientem in regno suo, et gloria sua ", › videntes enim transformatum Jesum coram se, ita ut splenderet facies ejus, et re liqua, viderunt. regnum Dei veniens in virtute Quemadmodum enim regem satellites quidam cir cumstant, ita iis qui conscenderunt montem, «ap paruerunt Moyses et Elias cum Jesu loquentes Merito autem animadverterimus an ad illos referatur sessio ad dexteram et ad sinistram Servatoris in illius regno, ita ut illud ", sed quibus paratum est, propter illos dictum sit. Ilæc autem expositio loci illius, quo apostoli tres mortem non gustasse dicuntur antequam Jesum viderint transformatum, iis convenit qui, sicut a Petro appellantur, facti sunt sicut modo geniti infantes, rationabile sine dolo lac concupiscentes ";» quibus ait Paulus Lac vobis potum dedi, non escam,, et quæ sc quuntur. Ac omnem quidem Scripturæ expositionem quæ eos ædificat qui majora capere non possunt, lac recte appellari puto, a sancta Scripturarum terra emanans, quæ lacte et melle profluit. Sed qui a lacte depulsus est, quemadmodum Isaac " pro dignitate lætitiæ et convivii quod cum filium suum a mamma removeret Abraham celebravit, in istis et in tota Scriptura quæsiverit cibum, qui alter est ab eo cibo qui cibus quidem est, at ali mentum solidum non est, et aliud ab iis quæ olera tropice appellantur, quæ ei quidem cibus sunt qui a lacte depulsus est, at robustus non est, sed infir mus, juxta id ‹ Qui infirmus est, olus mandu cal.» Similiter qui ab ubere, sicut Samuel dedu clus est et a matre sua Deo consecratus (hæc nem fratrem ejus in montem excelsum seorsum, et transfiguratus est ante eos.» Quidam sic intelligunt, quoniam non gustaverunt mortem hi tres apostoli priusquam viderent Filium hominis venientem in regno suo, et in gloria sua. Videntes enim ante se Jesum transfiguratum, ita ut fulgeret facies ejus tanquam sol, et vestimenta candescerent sicut lumen, viderunt regnum Dei veniens in virtute. Nam quemadmodum si consistant circa imperatorem quidam armati, sic Moyses et Elias visi sunt circa Christum eis qui ascen derant super montem excelsum apparentes in majestate, et loquentes cum Jesu dicebant exitum ejus quem impleturus erat in Jerusalem. Hæc autem expositio quam diximus, convenit eis qui tales sunt, quales nominat Petrus, facti sicut modo generati infantes, desiderantes rationabile, et sine dolo lac. Ad quos etiam Paulus loquebatur dicens: Lac vobis potum dedi, non escam; nondum enim poteratis; sed nec usque adhuc potestis.» Et omnem expositionem quæ secundum textum exponitur, et potest ædi ficare eos qui expositionem non capiunt fortiorem, arbitror recte lac appellari, quod fluit de sancta Scri pturarum terra. Qui autem ablactatus est, quemadmodum Isaac, dignus lætitia et susceptione quam fecit in ablactatione filii Abraham, sine dubio quæret et in istis, et in omni Scriptura fortiorem cibum, qui alter est ab eo cibo qui cibus quidem est, sed non fortis cibus, qui appellatur olera: qui ablactato qui dem, non autem forti, sed infirmo est cibus, secundum quod ait Apostolus: «Qui autem infirmatur olera manducet; sic et Samuel ablactatus, et transmutatus a matre ad Deum, et appositus Deo a matre, quæ vocabatur Anna, interpretata Hebraice, gratia, et si quis fuerit gratiæ filius ut quærat quasi in templo Dei nutritus carnes, sanctam escam perfectorum simul et sacerdotum. Luc. 1x, 28. so Matth. xvi, 28. Marc. viii, 59. Matth. 3. Matth. xx, 23. Petr. . Cor. 1,11. ss Gen. xxi, 8. Rom. xiv, 2. Reg. 1. 25. etc. Quidam Novi Testamenti codices habent, alii, Utramque lectionem Origenes complexus est. Codex Vaticanus, Codex Regius, et infra, Lego ex veteri version. sum seorsum cum Jesu ascensum, qui post sex dies, vel, ut ait Lucas 18, octo contigit; et aiunt quidem qui expositionem hanc tuentur, non gu stasse mortem Petrum et reliquos duos, antequam < viderint Filium hominis venientem in regno suo, et gloria sua ", › videntes enim transformatum Jesum coram se, ita ut splenderet facies ejus, et re liqua, viderunt. regnum Dei veniens in virtute Quemadmodum enim regem satellites quidam cir cumstant, ita iis qui conscenderunt montem, «ap paruerunt Moyses et Elias cum Jesu loquentes Merito autem animadverterimus an ad illos referatur sessio ad dexteram et ad sinistram Servatoris in illius regno, ita ut illud ", sed quibus paratum est, propter illos dictum sit. Ilæc autem expositio loci illius, quo apostoli tres mortem non gustasse dicuntur antequam Jesum viderint transformatum, iis convenit qui, sicut a Petro appellantur, facti sunt sicut modo geniti infantes, rationabile sine dolo lac concupiscentes ";» quibus ait Paulus Lac vobis potum dedi, non escam,, et quæ sc quuntur. Ac omnem quidem Scripturæ expositionem quæ eos ædificat qui majora capere non possunt, lac recte appellari puto, a sancta Scripturarum terra emanans, quæ lacte et melle profluit. Sed qui a lacte depulsus est, quemadmodum Isaac " pro dignitate lætitiæ et convivii quod cum filium suum a mamma removeret Abraham celebravit, in istis et in tota Scriptura quæsiverit cibum, qui alter est ab eo cibo qui cibus quidem est, at ali mentum solidum non est, et aliud ab iis quæ olera tropice appellantur, quæ ei quidem cibus sunt qui a lacte depulsus est, at robustus non est, sed infir mus, juxta id ‹ Qui infirmus est, olus mandu cal.» Similiter qui ab ubere, sicut Samuel dedu clus est et a matre sua Deo consecratus (hæc nem fratrem ejus in montem excelsum seorsum, et transfiguratus est ante eos.» Quidam sic intelligunt, quoniam non gustaverunt mortem hi tres apostoli priusquam viderent Filium hominis venientem in regno suo, et in gloria sua. Videntes enim ante se Jesum transfiguratum, ita ut fulgeret facies ejus tanquam sol, et vestimenta candescerent sicut lumen, viderunt regnum Dei veniens in virtute. Nam quemadmodum si consistant circa imperatorem quidam armati, sic Moyses et Elias visi sunt circa Christum eis qui ascen derant super montem excelsum apparentes in majestate, et loquentes cum Jesu dicebant exitum ejus quem impleturus erat in Jerusalem. Hæc autem expositio quam diximus, convenit eis qui tales sunt, quales nominat Petrus, facti sicut modo generati infantes, desiderantes rationabile, et sine dolo lac. Ad quos etiam Paulus loquebatur dicens: Lac vobis potum dedi, non escam; nondum enim poteratis; sed nec usque adhuc potestis.» Et omnem expositionem quæ secundum textum exponitur, et potest ædi ficare eos qui expositionem non capiunt fortiorem, arbitror recte lac appellari, quod fluit de sancta Scri pturarum terra. Qui autem ablactatus est, quemadmodum Isaac, dignus lætitia et susceptione quam fecit in ablactatione filii Abraham, sine dubio quæret et in istis, et in omni Scriptura fortiorem cibum, qui alter est ab eo cibo qui cibus quidem est, sed non fortis cibus, qui appellatur olera: qui ablactato qui dem, non autem forti, sed infirmo est cibus, secundum quod ait Apostolus: «Qui autem infirmatur olera manducet; sic et Samuel ablactatus, et transmutatus a matre ad Deum, et appositus Deo a matre, quæ vocabatur Anna, interpretata Hebraice, gratia, et si quis fuerit gratiæ filius ut quærat quasi in templo Dei nutritus carnes, sanctam escam perfectorum simul et sacerdotum. Luc. 1x, 28. so Matth. xvi, 28. Marc. viii, 59. Matth. 3. Matth. xx, 23. Petr. . Cor. 1,11. ss Gen. xxi, 8. Rom. xiv, 2. Reg. 1. 25. etc. Quidam Novi Testamenti codices habent, alii, Utramque lectionem Origenes complexus est. Codex Vaticanus, Codex Regius, et infra, Lego ex veteri version.

καὶ τάχα οἱ μὲν σπανίως καὶ μικρὰ ἁμαρτάνοντες μόνον γεύονται «θανάτου·» οἱ δὲ [τελειότερον πνευματικὴν] ἀρετὴν ἀνειληφότες οὐδὲ γεύονται αὐτοῦ, ἀλλ’ ἀεὶ ἄρτῳ τρέφονται ζῶντι. ἀκόλουθον οὖν ἦν τῷ Πέτρῳ, οὗ «πύλαι ᾅδου οὐ κατισχύσουσι», τὸ μηδὲ γεύσασθαι «θανάτου,» ἐπεὶ τότε γεύεταί τις «θανάτου» καὶ ἐσθίει «θανάτου,» ὅτε «πύλαι ᾅδου» κατισχύουσιν αὐτοῦ, καὶ ἀνάλογον ἐσθίει ἢ γεύεται «θανάτου» τῷ κατισχύειν αὐτοῦ ἐπὶ πλεῖον ἢ ἔλαττον καὶ πλείονας ἢ ἐλάττονας ᾅδου πύλας. ἀλλὰ καὶ τοῖς τῆς «βροντῆς» υἱοῖς γεννηθεῖσιν ἀπὸ [μεγαλοφωνίας τουτέστιν ἀπὸ] βροντῆς, οὐρανίου χρήματος, ἀδύνατον ἦν γεύσασθαι «θανάτου,» τοῦ σφόδρα πόρρω τῆς μητρὸς αὐτῶν βροντῆς. φησιν, ὀκτὼ ἀνάβασιν τῶν τριῶν ἀποστόλων εἰς τὸ ὑψηλὸν μετὰ τοῦ Ἰησοῦ κατ' ἰδίαν ὄρος· καί φασιν εἰ οὕτω διηγούμενοι, ὅτι οὐκ ἐγεύσαντο θανάτου Πέ προς καὶ οἱ λοιποὶ δύο, πρὸς τοῦ ἰδεῖν τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου, ἐλθόντα ἐν τῇ βασιλείᾳ αὐτοῦ ἐν τῇ δόξῃ αὐτοῦ.» Ιδόντες γὰρ ἔμπροσθεν αὐτῶν μεταμορ φωθέντα τὸν Ἰησοῦν, ὡς λάμψαι τὸ πρόσωπον αὐτοῦ, καὶ τὰ ἑξῆς, ἑωράκασι ε τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ ἐληλυθυῖαν ἐν δυνάμει.» Καὶ γὰρ ὡς περιεστήκασι βα σιλέα δορυφόροι τινὲς, οὕτως ο Μωϋσῆς καὶ Ἠλίας ωφ βήσαν, τοῖς ἀναβεβηκόσιν εἰς τὸ ὄρος • μετὰ τοῦ Ἰησοῦ λαλοῦντες.» ῎Αξιον δὲ ἐπιστῆσαι εἰ ἐπὶ τού τους αναφέρεται τὸ καθίσαι ἐκ δεξιῶν καὶ εὐω νύμων τοῦ Σωτῆρος ἐν τῇ βασιλείᾳ αὐτοῦ, ὡς τό, ἀλλ᾽ οἷς ἡτοίμασται, ο διὰ τούτους λελέχθαι. Αὕτη δὲ ἡ διήγησις περὶ τοῦ μὴ γεύσασθαι θανάτου τους τρεῖς ἀποστόλους, ἕως ἂν ἴδωσι τὸν Ἰησοῦν μετα μορφούμενον, ἁρμόζει τοῖς, ὡς ὁ Πέτρος ὠνόμασε, γενομένοις ὡς ἀρτιγέννητα βρέφη, τὰ ἐπιποθοῦντα τὸ λογικὸν ἄδολον γάλα, ο πρὸς οὓς ὁ Παῦλος λέγει Γάλα ὑμᾶς ἐπότισα, οὐ βρῶμα,» καὶ τὰ ἑξῆς. Καὶ πᾶσα δ', οἶμαι, ἡ πρὸς τὸ ῥητὸν οἰκοδομεῖν δυναμένη τοὺς μὴ χωροῦντας μείζονα διήγησις γάλα ἂν εὐλόγως ὀνομάζοιτο, τὸ ῥέον ἀπὸ τῆς ἁγίας τῶν Γραφῶν γῆς, τῆς ῥεούσης μέλι καὶ γάλα. Αλλ' ὁ ὡς ὁ Ἰσαὰκ ἀπογαλακτισθείς, ἀξίως εὐφροσύνης καὶ δοχῆς Αν ἐποίησεν ἐπὶ τῷ ἀπογαλακτισμῷ τοῦ υἱοῦ ὁ ᾿Αβραάμ, ζητήσειεν ἂν τὴν ἐν τούτοις καὶ πάσῃ Γραφῇ στο ρεάν οἶμαι, οὖσαν τοῦ βρώματος μέν, οὐ στε ρεᾶς δὲ τροφῆς, καὶ τῶν ὀνομαζομένων τροπικῶς λα χάνων, ἅτινα τῷ ἀπογαλακτισθέντι μὲν, οὐκ ἰσχυρῷ δὲ, ἀλλ᾽ ἀσθενοῦντί ἐστι τροφή, κατὰ τό·. Ὁ ἀσθε νῶν λάχανα ἐσθίει.» Ομοίως καὶ ὁ ὡς Σαμουὴλ ἀπογαλακτισθείς, καὶ ἀνατιθέμενος ἀπὸ τῆς μητρὸς τῷ Θεῷ αὕτη δὲ 'Αννα ἦν, ἥτις ἑρμηνεύεται χά ρίς [91]), καὶ εἴη ἂν τῆς χάριτος υἱὸς, ὁ ζητῶν, ὡς χνη, Ἐν τῇ βασιλείᾳ αὐτοῦ, ἐν τῇ βασιλείᾳ αὐτοῦ, ἐν τῇ δόξῃ αὐτοῦ. ἐπὶ τούτοις. ἀλλ' ὡς ὁ Ἰσαάκ, ἐπὶ τῷ ἀπογαλακτισθῆναι. Στερεάν. ἑτέραν, 'Αννα ἦν, ἥτις ερμηνεύεται Χάρις. Η π φησιν, ὀκτὼ ἀνάβασιν τῶν τριῶν ἀποστόλων εἰς τὸ ὑψηλὸν μετὰ τοῦ Ἰησοῦ κατ' ἰδίαν ὄρος· καί φασιν εἰ οὕτω διηγούμενοι, ὅτι οὐκ ἐγεύσαντο θανάτου Πέ προς καὶ οἱ λοιποὶ δύο, πρὸς τοῦ ἰδεῖν τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου, ἐλθόντα ἐν τῇ βασιλείᾳ αὐτοῦ ἐν τῇ δόξῃ αὐτοῦ.» Ιδόντες γὰρ ἔμπροσθεν αὐτῶν μεταμορ φωθέντα τὸν Ἰησοῦν, ὡς λάμψαι τὸ πρόσωπον αὐτοῦ, καὶ τὰ ἑξῆς, ἑωράκασι ε τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ ἐληλυθυῖαν ἐν δυνάμει.» Καὶ γὰρ ὡς περιεστήκασι βα σιλέα δορυφόροι τινὲς, οὕτως ο Μωϋσῆς καὶ Ἠλίας ωφ βήσαν, τοῖς ἀναβεβηκόσιν εἰς τὸ ὄρος • μετὰ τοῦ Ἰησοῦ λαλοῦντες.» ῎Αξιον δὲ ἐπιστῆσαι εἰ ἐπὶ τού τους αναφέρεται τὸ καθίσαι ἐκ δεξιῶν καὶ εὐω νύμων τοῦ Σωτῆρος ἐν τῇ βασιλείᾳ αὐτοῦ, ὡς τό, ἀλλ᾽ οἷς ἡτοίμασται, ο διὰ τούτους λελέχθαι. Αὕτη δὲ ἡ διήγησις περὶ τοῦ μὴ γεύσασθαι θανάτου τους τρεῖς ἀποστόλους, ἕως ἂν ἴδωσι τὸν Ἰησοῦν μετα μορφούμενον, ἁρμόζει τοῖς, ὡς ὁ Πέτρος ὠνόμασε, γενομένοις ὡς ἀρτιγέννητα βρέφη, τὰ ἐπιποθοῦντα τὸ λογικὸν ἄδολον γάλα, ο πρὸς οὓς ὁ Παῦλος λέγει Γάλα ὑμᾶς ἐπότισα, οὐ βρῶμα,» καὶ τὰ ἑξῆς. Καὶ πᾶσα δ', οἶμαι, ἡ πρὸς τὸ ῥητὸν οἰκοδομεῖν δυναμένη τοὺς μὴ χωροῦντας μείζονα διήγησις γάλα ἂν εὐλόγως ὀνομάζοιτο, τὸ ῥέον ἀπὸ τῆς ἁγίας τῶν Γραφῶν γῆς, τῆς ῥεούσης μέλι καὶ γάλα. Αλλ' ὁ ὡς ὁ Ἰσαὰκ ἀπογαλακτισθείς, ἀξίως εὐφροσύνης καὶ δοχῆς Αν ἐποίησεν ἐπὶ τῷ ἀπογαλακτισμῷ τοῦ υἱοῦ ὁ ᾿Αβραάμ, ζητήσειεν ἂν τὴν ἐν τούτοις καὶ πάσῃ Γραφῇ στο ρεάν οἶμαι, οὖσαν τοῦ βρώματος μέν, οὐ στε ρεᾶς δὲ τροφῆς, καὶ τῶν ὀνομαζομένων τροπικῶς λα χάνων, ἅτινα τῷ ἀπογαλακτισθέντι μὲν, οὐκ ἰσχυρῷ δὲ, ἀλλ᾽ ἀσθενοῦντί ἐστι τροφή, κατὰ τό·. Ὁ ἀσθε νῶν λάχανα ἐσθίει.» Ομοίως καὶ ὁ ὡς Σαμουὴλ ἀπογαλακτισθείς, καὶ ἀνατιθέμενος ἀπὸ τῆς μητρὸς τῷ Θεῷ αὕτη δὲ 'Αννα ἦν, ἥτις ἑρμηνεύεται χά ρίς []), καὶ εἴη ἂν τῆς χάριτος υἱὸς, ὁ ζητῶν, ὡς χνη, Ἐν τῇ βασιλείᾳ αὐτοῦ, ἐν τῇ βασιλείᾳ αὐτοῦ, ἐν τῇ δόξῃ αὐτοῦ. ἐπὶ τούτοις. ἀλλ' ὡς ὁ Ἰσαάκ, ἐπὶ τῷ ἀπογαλακτισθῆναι. Στερεάν. ἑτέραν, 'Αννα ἦν, ἥτις ερμηνεύεται Χάρις. Η π sum seorsum cum Jesu ascensum, qui post sex dies, vel, ut ait Lucas 18, octo contigit; et aiunt quidem qui expositionem hanc tuentur, non gu stasse mortem Petrum et reliquos duos, antequam < viderint Filium hominis venientem in regno suo, et gloria sua ", › videntes enim transformatum Jesum coram se, ita ut splenderet facies ejus, et re liqua, viderunt. regnum Dei veniens in virtute Quemadmodum enim regem satellites quidam cir cumstant, ita iis qui conscenderunt montem, «ap paruerunt Moyses et Elias cum Jesu loquentes Merito autem animadverterimus an ad illos referatur sessio ad dexteram et ad sinistram Servatoris in illius regno, ita ut illud ", sed quibus paratum est, propter illos dictum sit. Ilæc autem expositio loci illius, quo apostoli tres mortem non gustasse dicuntur antequam Jesum viderint transformatum, iis convenit qui, sicut a Petro appellantur, facti sunt sicut modo geniti infantes, rationabile sine dolo lac concupiscentes ";» quibus ait Paulus Lac vobis potum dedi, non escam,, et quæ sc quuntur. Ac omnem quidem Scripturæ expositionem quæ eos ædificat qui majora capere non possunt, lac recte appellari puto, a sancta Scripturarum terra emanans, quæ lacte et melle profluit. Sed qui a lacte depulsus est, quemadmodum Isaac " pro dignitate lætitiæ et convivii quod cum filium suum a mamma removeret Abraham celebravit, in istis et in tota Scriptura quæsiverit cibum, qui alter est ab eo cibo qui cibus quidem est, at ali mentum solidum non est, et aliud ab iis quæ olera tropice appellantur, quæ ei quidem cibus sunt qui a lacte depulsus est, at robustus non est, sed infir mus, juxta id ‹ Qui infirmus est, olus mandu cal.» Similiter qui ab ubere, sicut Samuel dedu clus est et a matre sua Deo consecratus (hæc nem fratrem ejus in montem excelsum seorsum, et transfiguratus est ante eos.» Quidam sic intelligunt, quoniam non gustaverunt mortem hi tres apostoli priusquam viderent Filium hominis venientem in regno suo, et in gloria sua. Videntes enim ante se Jesum transfiguratum, ita ut fulgeret facies ejus tanquam sol, et vestimenta candescerent sicut lumen, viderunt regnum Dei veniens in virtute. Nam quemadmodum si consistant circa imperatorem quidam armati, sic Moyses et Elias visi sunt circa Christum eis qui ascen derant super montem excelsum apparentes in majestate, et loquentes cum Jesu dicebant exitum ejus quem impleturus erat in Jerusalem. Hæc autem expositio quam diximus, convenit eis qui tales sunt, quales nominat Petrus, facti sicut modo generati infantes, desiderantes rationabile, et sine dolo lac. Ad quos etiam Paulus loquebatur dicens: Lac vobis potum dedi, non escam; nondum enim poteratis; sed nec usque adhuc potestis.» Et omnem expositionem quæ secundum textum exponitur, et potest ædi ficare eos qui expositionem non capiunt fortiorem, arbitror recte lac appellari, quod fluit de sancta Scri pturarum terra. Qui autem ablactatus est, quemadmodum Isaac, dignus lætitia et susceptione quam fecit in ablactatione filii Abraham, sine dubio quæret et in istis, et in omni Scriptura fortiorem cibum, qui alter est ab eo cibo qui cibus quidem est, sed non fortis cibus, qui appellatur olera: qui ablactato qui dem, non autem forti, sed infirmo est cibus, secundum quod ait Apostolus: «Qui autem infirmatur olera manducet; sic et Samuel ablactatus, et transmutatus a matre ad Deum, et appositus Deo a matre, quæ vocabatur Anna, interpretata Hebraice, gratia, et si quis fuerit gratiæ filius ut quærat quasi in templo Dei nutritus carnes, sanctam escam perfectorum simul et sacerdotum. Luc. 1x, 28. so Matth. xvi, 28. Marc. viii, 59. Matth. 3. Matth. xx, 23. Petr. . Cor. 1,11. ss Gen. xxi, 8. Rom. xiv, 2. Reg. 1. 25. etc. Quidam Novi Testamenti codices habent, alii, Utramque lectionem Origenes complexus est. Codex Vaticanus, Codex Regius, et infra, Lego ex veteri version. sum seorsum cum Jesu ascensum, qui post sex dies, vel, ut ait Lucas 18, octo contigit; et aiunt quidem qui expositionem hanc tuentur, non gu stasse mortem Petrum et reliquos duos, antequam < viderint Filium hominis venientem in regno suo, et gloria sua ", › videntes enim transformatum Jesum coram se, ita ut splenderet facies ejus, et re liqua, viderunt. regnum Dei veniens in virtute Quemadmodum enim regem satellites quidam cir cumstant, ita iis qui conscenderunt montem, «ap paruerunt Moyses et Elias cum Jesu loquentes Merito autem animadverterimus an ad illos referatur sessio ad dexteram et ad sinistram Servatoris in illius regno, ita ut illud ", sed quibus paratum est, propter illos dictum sit. Ilæc autem expositio loci illius, quo apostoli tres mortem non gustasse dicuntur antequam Jesum viderint transformatum, iis convenit qui, sicut a Petro appellantur, facti sunt sicut modo geniti infantes, rationabile sine dolo lac concupiscentes ";» quibus ait Paulus Lac vobis potum dedi, non escam,, et quæ sc quuntur. Ac omnem quidem Scripturæ expositionem quæ eos ædificat qui majora capere non possunt, lac recte appellari puto, a sancta Scripturarum terra emanans, quæ lacte et melle profluit. Sed qui a lacte depulsus est, quemadmodum Isaac " pro dignitate lætitiæ et convivii quod cum filium suum a mamma removeret Abraham celebravit, in istis et in tota Scriptura quæsiverit cibum, qui alter est ab eo cibo qui cibus quidem est, at ali mentum solidum non est, et aliud ab iis quæ olera tropice appellantur, quæ ei quidem cibus sunt qui a lacte depulsus est, at robustus non est, sed infir mus, juxta id ‹ Qui infirmus est, olus mandu cal.» Similiter qui ab ubere, sicut Samuel dedu clus est et a matre sua Deo consecratus (hæc nem fratrem ejus in montem excelsum seorsum, et transfiguratus est ante eos.» Quidam sic intelligunt, quoniam non gustaverunt mortem hi tres apostoli priusquam viderent Filium hominis venientem in regno suo, et in gloria sua. Videntes enim ante se Jesum transfiguratum, ita ut fulgeret facies ejus tanquam sol, et vestimenta candescerent sicut lumen, viderunt regnum Dei veniens in virtute. Nam quemadmodum si consistant circa imperatorem quidam armati, sic Moyses et Elias visi sunt circa Christum eis qui ascen derant super montem excelsum apparentes in majestate, et loquentes cum Jesu dicebant exitum ejus quem impleturus erat in Jerusalem. Hæc autem expositio quam diximus, convenit eis qui tales sunt, quales nominat Petrus, facti sicut modo generati infantes, desiderantes rationabile, et sine dolo lac. Ad quos etiam Paulus loquebatur dicens: Lac vobis potum dedi, non escam; nondum enim poteratis; sed nec usque adhuc potestis.» Et omnem expositionem quæ secundum textum exponitur, et potest ædi ficare eos qui expositionem non capiunt fortiorem, arbitror recte lac appellari, quod fluit de sancta Scri pturarum terra. Qui autem ablactatus est, quemadmodum Isaac, dignus lætitia et susceptione quam fecit in ablactatione filii Abraham, sine dubio quæret et in istis, et in omni Scriptura fortiorem cibum, qui alter est ab eo cibo qui cibus quidem est, sed non fortis cibus, qui appellatur olera: qui ablactato qui dem, non autem forti, sed infirmo est cibus, secundum quod ait Apostolus: «Qui autem infirmatur olera manducet; sic et Samuel ablactatus, et transmutatus a matre ad Deum, et appositus Deo a matre, quæ vocabatur Anna, interpretata Hebraice, gratia, et si quis fuerit gratiæ filius ut quærat quasi in templo Dei nutritus carnes, sanctam escam perfectorum simul et sacerdotum. Luc. 1x, 28. so Matth. xvi, 28. Marc. viii, 59. Matth. 3. Matth. xx, 23. Petr. . Cor. 1,11. ss Gen. xxi, 8. Rom. xiv, 2. Reg. 1. 25. etc. Quidam Novi Testamenti codices habent, alii, Utramque lectionem Origenes complexus est. Codex Vaticanus, Codex Regius, et infra, Lego ex veteri version.

ἆρα γὰρ εἰπὼν τοῦτο, «ἕως» μὲν «τῆς συντελείας τοῦ αἰῶνος» ἔμελλεν αὐτοῖς συνέσεσθαι, μετὰ δὲ τὴν συντέλειαν τοῦ αἰῶνος, ἐνισταμένου τοῦ ἑτέρου [τοῦ καλουμένου μέλλοντος] οὐκέτι συνέσεσθαι αὐτοῖς ἐπηγγέλλετο, ὡς κατὰ τοῦτο κρεῖττον εἶναι ἂν τοῖς μαθηταῖς τὸ «ἕως τῆς συντελείας τοῦ αἰῶνος» περὶ αὐτοῖς κατάστημα τοῦ μετὰ τὴν συντέλειαν τοῦ αἰῶνος; ἀλλ’ οὐκ ἂν οἶμαί τινα τολμῆσαι λέγειν ὅτι μετὰ τὴν συντέλειαν τοῦ αἰῶνος οὐκέτι συνέσται τοῖς μαθηταῖς ὁ υἱὸς τοῦ θεοῦ, ἐπεὶ ἡ λέξις ἐπὶ τοσοῦτον ἔσεσθαι αὐτὸν μετ’ αὐτῶν φησιν, ἕως ἡ συντέλεια τοῦ αἰῶνος ἐνστῇ· σαφὲς γὰρ ὅτι τὸ ζητούμενον ἦν, εἰ πρὸ τοῦ μέλλοντος αἰῶνος καὶ τῶν ἐλπιζομένων ἀμοιβαίων ἐπαγγελιῶν τοῦ θεοῦ ἤδη συνέσεσθαι τοῖς μαθηταῖς ἔμελλεν ὁ υἱὸς τοῦ θεοῦ. ζητούμενον δ’ ἂν ἦν, διδομένου τοῦ συνέσεσθαι τοῖς , μήποτε ὁτὲ μὲν συνῆν αὐτοῖς ὁτὲ δὲ οὐ συνῆν. διόπερ ἀπολύων ἡμᾶς τῆς περὶ τοῦ διστάζειν ὑπονοίας, ἀπεφήνατο ὅτι ἤδη καὶ ἐπὶ «πάσας τὰς ἡμέρας» συνεῖναι τοῖς μαθηταῖς ἤμελλεν, οὐ καταλείψων τοὺς μαθητευθέντας αὐτῷ «ἕως τῆς συντελείας τοῦ αἰῶνος»· οὐ μὴν κατὰ τὰς νύκτας [εἴ τινι ἔδυνεν ὁ ἥλιος] συνῆν αὐτοῖς. ), ἡ ἐν ναῷ τρεφόμενος, Θεοῦ κρέα, ἁγίαν τροφὴν τελείων ἅμα καὶ ἱερέων. Τὰ οὖν εἰς τὸν προκείμενον τόπον βλεπόμενα ἐπὶ τοῦ παρόντος ἡμῖν τοιαῦτά ἐστιν· ἦσάν τινες ἑστῶτες ὅπου ὁ Ἰησοῦς, καὶ ἐρηρεισμένας ἔχοντες τὰς τῆς ψυχῆς βάσεις παρὰ τῷ Ἰησοῦ, καὶ ἦν αὐτῶν ἡ τῶν ποδῶν στάσις συγγενής τῇ περὶ ἧς εἶπε Μωϋσῆς στά σει ἐν τῷ· «Κἀγὼ ἔστην ἐν τῷ ὄρει τεσσαράκοντα ἡμέρας καὶ τεσσαράκοντα νύκτας, ο ἀξιωθέντι καὶ τοῦ «Σὺ δὲ αὐτοῦ στῆθι μετ᾿ ἐμοῦ,» λεγομέ νου πρὸς αὐτὸν ὑπὸ τοῦ Θεοῦ ἀξιοῦντος αὐτὸν στῆναι παρ' αὐτῷ. Οὗτοι δὴ οἱ ἑστῶτες παρὰ τῷ Ἰησοῦ, τουτέστι παρὰ τῷ λόγῳ τοῦ Θεοῦ, οὐ πάντες ἐπίσης ἑστήκασιν· ἔστι γὰρ καὶ ἐν τοῖς ἑστηκόσι παρὰ τῷ Ἰησοῦ πρὸς ἀλλήλους διαφορά· διὸ οὐ πάντες οἱ ἑστῶτες παρὰ τῷ Σωτῆρι, ἀλλὰ τινὲς αὐτῶν, ὡς βέλο τιον ἑστηκότες, οὐ γεύονται θανάτου, ἕως ἂν ἴδωσι τὸν ἀνθρώποις ἐπιδημήσαντα Λόγον, καὶ διὰ τοῦτο Υἱὸν ἀνθρώπου χρηματίζοντα, ἐρχόμενον ἐν τῇ βα σιλείᾳ ἑαυτοῦ· οὐ γὰρ ἀεὶ, ὅτε ἔρχεται ὁ Ἰησοῦς, ἐν τῇ βασιλείᾳ αὐτοῦ ἔρχεται· ἐπεὶ τοῖς εἰσαγομένοις τοιοῦτός ἐστιν, ὥστε εἰπεῖν ἂν αὐτοὺς βλέποντας αυ τόν, οὐκ ἔνδοξον, οὐδὲ μέγαν, ἀλλ᾽ ὑποδεέστερον πολ λῶν ἐν αὐτοῖς λόγον· «Εἶδομεν αὐτὸν, καὶ οὐκ εἶχεν εἶδος, οὐδὲ κάλλος· ἀλλὰ τὸ εἶδος αὐτοῦ ἄτιμον, ἐχε λείπον παρὰ πάντας τοὺς υἱοὺς τῶν ἀνθρώπων.» Καὶ ταῦτα ἐροῦσιν οἱ ἰδόντες αὐτοῦ τὴν δόξαν περὶ τῶν προτέρων ἑαυτῶν χρόνων ὅτε κατὰ τὰς ἀρ χὰς οὐκ εἶχεν αὐτοῖς εἶδος, οὐδὲ κάλλος ὁ ἐν συνα γωγή νοούμενος Λόγος Ἔστιν οὖν βασιλικόν ἐμφαινόμενον ἀξίωμα τοῦ τὴν ἐπὶ πᾶσιν λόγοις άρο Αξιωθέντι καὶ τοῦ συγγενής τῇ περὶ ἧς εἶπε Μωσῆς στάσει, ἀξιωθείς. Χαριέντως δ᾽ ἄν ποτε χρήσαιο τῷ ῥητῷ ἐπὶ φιλαργύρῳ, μηδὲν ἀνὰ στόμα ἔχι.. ἢ τὰ περὶ ἀργυρίου έχοντος, έχοντι. Ηυκτίς. αὐτῶν χρόνον. λεγόμενος Λόγος. ἡ ἐν ναῷ τρεφόμενος, Θεοῦ κρέα, ἁγίαν τροφὴν τελείων ἅμα καὶ ἱερέων. Τὰ οὖν εἰς τὸν προκείμενον τόπον βλεπόμενα ἐπὶ τοῦ παρόντος ἡμῖν τοιαῦτά ἐστιν· ἦσάν τινες ἑστῶτες ὅπου ὁ Ἰησοῦς, καὶ ἐρηρεισμένας ἔχοντες τὰς τῆς ψυχῆς βάσεις παρὰ τῷ Ἰησοῦ, καὶ ἦν αὐτῶν ἡ τῶν ποδῶν στάσις συγγενής τῇ περὶ ἧς εἶπε Μωϋσῆς στά σει ἐν τῷ· «Κἀγὼ ἔστην ἐν τῷ ὄρει τεσσαράκοντα ἡμέρας καὶ τεσσαράκοντα νύκτας, ο ἀξιωθέντι καὶ τοῦ «Σὺ δὲ αὐτοῦ στῆθι μετ᾿ ἐμοῦ,» λεγομέ νου πρὸς αὐτὸν ὑπὸ τοῦ Θεοῦ ἀξιοῦντος αὐτὸν στῆναι παρ' αὐτῷ. Οὗτοι δὴ οἱ ἑστῶτες παρὰ τῷ Ἰησοῦ, τουτέστι παρὰ τῷ λόγῳ τοῦ Θεοῦ, οὐ πάντες ἐπίσης ἑστήκασιν· ἔστι γὰρ καὶ ἐν τοῖς ἑστηκόσι παρὰ τῷ Ἰησοῦ πρὸς ἀλλήλους διαφορά· διὸ οὐ πάντες οἱ ἑστῶτες παρὰ τῷ Σωτῆρι, ἀλλὰ τινὲς αὐτῶν, ὡς βέλο τιον ἑστηκότες, οὐ γεύονται θανάτου, ἕως ἂν ἴδωσι τὸν ἀνθρώποις ἐπιδημήσαντα Λόγον, καὶ διὰ τοῦτο Υἱὸν ἀνθρώπου χρηματίζοντα, ἐρχόμενον ἐν τῇ βα σιλείᾳ ἑαυτοῦ· οὐ γὰρ ἀεὶ, ὅτε ἔρχεται ὁ Ἰησοῦς, ἐν τῇ βασιλείᾳ αὐτοῦ ἔρχεται· ἐπεὶ τοῖς εἰσαγομένοις τοιοῦτός ἐστιν, ὥστε εἰπεῖν ἂν αὐτοὺς βλέποντας αυ τόν, οὐκ ἔνδοξον, οὐδὲ μέγαν, ἀλλ᾽ ὑποδεέστερον πολ λῶν ἐν αὐτοῖς λόγον· «Εἶδομεν αὐτὸν, καὶ οὐκ εἶχεν εἶδος, οὐδὲ κάλλος· ἀλλὰ τὸ εἶδος αὐτοῦ ἄτιμον, ἐχε λείπον παρὰ πάντας τοὺς υἱοὺς τῶν ἀνθρώπων.» Καὶ ταῦτα ἐροῦσιν οἱ ἰδόντες αὐτοῦ τὴν δόξαν περὶ τῶν προτέρων ἑαυτῶν χρόνων ὅτε κατὰ τὰς ἀρ χὰς οὐκ εἶχεν αὐτοῖς εἶδος, οὐδὲ κάλλος ὁ ἐν συνα γωγή νοούμενος Λόγος Ἔστιν οὖν βασιλικόν ἐμφαινόμενον ἀξίωμα τοῦ τὴν ἐπὶ πᾶσιν λόγοις άρο Αξιωθέντι καὶ τοῦ συγγενής τῇ περὶ ἧς εἶπε Μωσῆς στάσει, ἀξιωθείς. Χαριέντως δ᾽ ἄν ποτε χρήσαιο τῷ ῥητῷ ἐπὶ φιλαργύρῳ, μηδὲν ἀνὰ στόμα ἔχι.. ἢ τὰ περὶ ἀργυρίου έχοντος, έχοντι. Ηυκτίς. αὐτῶν χρόνον. λεγόμενος Λόγος. aulem Anna crat, quæ interpretatur gratia sit quoque et ille gratiæ filius, Dei carnes quærens, sanctum videlicet perfectorum simul et sacerdotum cibum, utpote in templo Dei nutritus. hæc nobis in præsentia sunt: erant nonnulli stantes co loco quo Jesus, et fixa habentes apud Jesum animæ vestigia, et pedum illorum stare affine ei erat de quo dixit illud Moyses: c Ego aulem steti in monte quadraginta diebus, ac quadraginta noctibus;; qui et dignus habitus est, cui liæc " Tu vero hic sta mecum, dicerentur a Deo, di gnum eum judicante qui apud se staret. Hi porro qui apud Jesum stant, hoc est, in Verbo Dei, non omnes æqualiter stant; est enim corum qui apud Jesum stant, ad invicem differentia. Non omnes proinde qui stant apud Servatorem, sed ex illis nonnulli, utpote qui melius stent, non gustant mortem, donec viderint Verbum quod inter homi nes versatum est, et propterea Filius hominis ap pellatur, veniens in regno suo; nec enim quoties cunque venit Jesus, in regno suo venit; quoniam iis qui initiantur talis est, ut cum ipsum Verbum neque gloriosum videant, neque magnum, sed multis ex illis inferius, dicant ": «Vidimus cum, et non habebat speciem, neque decorem, sed species ejus inhonorata, deficiens præter omnes filios hominum. Atque id quidem de priscis suis temporibus dicent, qui viderint gloriam illius, cum neque speciem eis, neque decorem Verbum habe bat initio, prout in Synagoga intelligebatur. Verbi igitur quod principatum super omne verbum aper tissime sumpsit, regia dignitas conspicua est, quæ fundalas habentes apud Christum animæ bases. Hi ergo stabant ibidem apud Jesum, id est Verbum Dei, sed non omnes æqualiter stabant. Est enim et inter eos qui stabant apud Jesum, ad alterutrum differentia standi. Propterea non omnes qui stabant apud Jesum, sed quidam ex eis quasi qui melius stabant, di cuntur non gustare mortem donec videant Verbum Dei quod venit ad homines. Ideo autem Verbum illud quasi Filius hominis venire in regno suo refertur, quia non semper quando venit Verbum, in regno suo venit. Eis enim qui iu primis inducuntur ad fidem tale est, ut dicant videntes eum non gloriosum, neque magnum, sed inferius multis hominum verbis: Vidimus eun, et non habebat speciem, neque deco rem; sed species ejus sine honore, et abjecta præ filiis hominum. Hæc dicent qui vident gloriam ejus de præteritis temporibus suis, quando in primis non videbatur eis Verbum habere speciem gloriosam secun dum quod in primordio suo intelligebant. Ergo extra istum vulgarem et manifestissimum intellectum, quem in primordio suo intelligunt accedentes ad fidem, est aliquis dignior, et quasi regalis intellectus in Verbo, quem non omnes stantes apud Jesum vident: sed qui possunt eum sequi præcedenten et ascen dentem super excelsum suæ manifestationis montem, qui sunt sicut Petrus; quem supra descripsimus vel sicut filii tonitrui qui nascuntur ex magniloquio Dei tonantis, et magnifica colitus clamantis ad eos qui habent aures et sapiunt. Isti ergo qui sunt sicut Petrus, vel sicut filii tonitrui Jacobus et Joannes, non gustabunt mortem, donec viderint Filium hominis venientem in regno suo, et in gloria sua, et regnum Dei veniens in virtute. Ut autem manifestius exponamus quid sit videre Verbum veniens in regno suo, el in gloria sua, et quid significet videre regnum Dei veniens in virtute, sive dum ex se splendet in cordibus nostris, sive dum quærentibus invenitur, sive dum ingreditur in cogitationes nostras, unusquisque judicet quod exposuimus, prout vult. Tamen qui videt, et comprehendit eminentiam Verbi Dei, quod solvet, et convincet omnes persuasiones mendaciorum profitentium veritatem; videt Filium hominis, id est Verbum, venientem in regno suo. Et qui Verbum Dei Filium videt, non solum solventem et convincentem adversa Deut. x, 10. • Deut. v. 51. Isa. Li, 2, Quid hic dandi casum postulet non video: cum enim hæc præcedant plane dici debuit, Lectionem tamen manuscript. re tinuimus. Ita infra, pro Unus codex, Codex Vaticanus, ), aulem Anna crat, quæ interpretatur gratia sit quoque et ille gratiæ filius, Dei carnes quærens, sanctum videlicet perfectorum simul et sacerdotum cibum, utpote in templo Dei nutritus. hæc nobis in præsentia sunt: erant nonnulli stantes co loco quo Jesus, et fixa habentes apud Jesum animæ vestigia, et pedum illorum stare affine ei erat de quo dixit illud Moyses: c Ego aulem steti in monte quadraginta diebus, ac quadraginta noctibus;; qui et dignus habitus est, cui liæc " Tu vero hic sta mecum, dicerentur a Deo, di gnum eum judicante qui apud se staret. Hi porro qui apud Jesum stant, hoc est, in Verbo Dei, non omnes æqualiter stant; est enim corum qui apud Jesum stant, ad invicem differentia. Non omnes proinde qui stant apud Servatorem, sed ex illis nonnulli, utpote qui melius stent, non gustant mortem, donec viderint Verbum quod inter homi nes versatum est, et propterea Filius hominis ap pellatur, veniens in regno suo; nec enim quoties cunque venit Jesus, in regno suo venit; quoniam iis qui initiantur talis est, ut cum ipsum Verbum neque gloriosum videant, neque magnum, sed multis ex illis inferius, dicant ": «Vidimus cum, et non habebat speciem, neque decorem, sed species ejus inhonorata, deficiens præter omnes filios hominum. Atque id quidem de priscis suis temporibus dicent, qui viderint gloriam illius, cum neque speciem eis, neque decorem Verbum habe bat initio, prout in Synagoga intelligebatur. Verbi igitur quod principatum super omne verbum aper tissime sumpsit, regia dignitas conspicua est, quæ fundalas habentes apud Christum animæ bases. Hi ergo stabant ibidem apud Jesum, id est Verbum Dei, sed non omnes æqualiter stabant. Est enim et inter eos qui stabant apud Jesum, ad alterutrum differentia standi. Propterea non omnes qui stabant apud Jesum, sed quidam ex eis quasi qui melius stabant, di cuntur non gustare mortem donec videant Verbum Dei quod venit ad homines. Ideo autem Verbum illud quasi Filius hominis venire in regno suo refertur, quia non semper quando venit Verbum, in regno suo venit. Eis enim qui iu primis inducuntur ad fidem tale est, ut dicant videntes eum non gloriosum, neque magnum, sed inferius multis hominum verbis: Vidimus eun, et non habebat speciem, neque deco rem; sed species ejus sine honore, et abjecta præ filiis hominum. Hæc dicent qui vident gloriam ejus de præteritis temporibus suis, quando in primis non videbatur eis Verbum habere speciem gloriosam secun dum quod in primordio suo intelligebant. Ergo extra istum vulgarem et manifestissimum intellectum, quem in primordio suo intelligunt accedentes ad fidem, est aliquis dignior, et quasi regalis intellectus in Verbo, quem non omnes stantes apud Jesum vident: sed qui possunt eum sequi præcedenten et ascen dentem super excelsum suæ manifestationis montem, qui sunt sicut Petrus; quem supra descripsimus vel sicut filii tonitrui qui nascuntur ex magniloquio Dei tonantis, et magnifica colitus clamantis ad eos qui habent aures et sapiunt. Isti ergo qui sunt sicut Petrus, vel sicut filii tonitrui Jacobus et Joannes, non gustabunt mortem, donec viderint Filium hominis venientem in regno suo, et in gloria sua, et regnum Dei veniens in virtute. Ut autem manifestius exponamus quid sit videre Verbum veniens in regno suo, el in gloria sua, et quid significet videre regnum Dei veniens in virtute, sive dum ex se splendet in cordibus nostris, sive dum quærentibus invenitur, sive dum ingreditur in cogitationes nostras, unusquisque judicet quod exposuimus, prout vult. Tamen qui videt, et comprehendit eminentiam Verbi Dei, quod solvet, et convincet omnes persuasiones mendaciorum profitentium veritatem; videt Filium hominis, id est Verbum, venientem in regno suo. Et qui Verbum Dei Filium videt, non solum solventem et convincentem adversa Deut. x, 10. • Deut. v. 51. Isa. Li, 2, Quid hic dandi casum postulet non video: cum enim hæc præcedant plane dici debuit, Lectionem tamen manuscript. re tinuimus. Ita infra, pro Unus codex, Codex Vaticanus, 32. Quæ ergo ad locum propositum spectant, 32. Quæ autem videntur mihi in loco praesenti, sunt ista. Erant quidam stantes ubi stabat Jesus, t 32. Quæ ergo ad locum propositum spectant, 32. Quæ autem videntur mihi in loco praesenti, sunt ista. Erant quidam stantes ubi stabat Jesus, t

ἆρα γὰρ εἰπὼν τοῦτο, «ἕως» μὲν «τῆς συντελείας τοῦ αἰῶνος» ἔμελλεν αὐτοῖς συνέσεσθαι, μετὰ δὲ τὴν συντέλειαν τοῦ αἰῶνος, ἐνισταμένου τοῦ ἑτέρου [τοῦ καλουμένου μέλλοντος] οὐκέτι συνέσεσθαι αὐτοῖς ἐπηγγέλλετο, ὡς κατὰ τοῦτο κρεῖττον εἶναι ἂν τοῖς μαθηταῖς τὸ «ἕως τῆς συντελείας τοῦ αἰῶνος» περὶ αὐτοῖς κατάστημα τοῦ μετὰ τὴν συντέλειαν τοῦ αἰῶνος; ἀλλ’ οὐκ ἂν οἶμαί τινα τολμῆσαι λέγειν ὅτι μετὰ τὴν συντέλειαν τοῦ αἰῶνος οὐκέτι συνέσται τοῖς μαθηταῖς ὁ υἱὸς τοῦ θεοῦ, ἐπεὶ ἡ λέξις ἐπὶ τοσοῦτον ἔσεσθαι αὐτὸν μετ’ αὐτῶν φησιν, ἕως ἡ συντέλεια τοῦ αἰῶνος ἐνστῇ· σαφὲς γὰρ ὅτι τὸ ζητούμενον ἦν, εἰ πρὸ τοῦ μέλλοντος αἰῶνος καὶ τῶν ἐλπιζομένων ἀμοιβαίων ἐπαγγελιῶν τοῦ θεοῦ ἤδη συνέσεσθαι τοῖς μαθηταῖς ἔμελλεν ὁ υἱὸς τοῦ θεοῦ. ζητούμενον δ’ ἂν ἦν, διδομένου τοῦ συνέσεσθαι τοῖς , μήποτε ὁτὲ μὲν συνῆν αὐτοῖς ὁτὲ δὲ οὐ συνῆν. διόπερ ἀπολύων ἡμᾶς τῆς περὶ τοῦ διστάζειν ὑπονοίας, ἀπεφήνατο ὅτι ἤδη καὶ ἐπὶ «πάσας τὰς ἡμέρας» συνεῖναι τοῖς μαθηταῖς ἤμελλεν, οὐ καταλείψων τοὺς μαθητευθέντας αὐτῷ «ἕως τῆς συντελείας τοῦ αἰῶνος»· οὐ μὴν κατὰ τὰς νύκτας [εἴ τινι ἔδυνεν ὁ ἥλιος] συνῆν αὐτοῖς. ), ἡ ἐν ναῷ τρεφόμενος, Θεοῦ κρέα, ἁγίαν τροφὴν τελείων ἅμα καὶ ἱερέων. Τὰ οὖν εἰς τὸν προκείμενον τόπον βλεπόμενα ἐπὶ τοῦ παρόντος ἡμῖν τοιαῦτά ἐστιν· ἦσάν τινες ἑστῶτες ὅπου ὁ Ἰησοῦς, καὶ ἐρηρεισμένας ἔχοντες τὰς τῆς ψυχῆς βάσεις παρὰ τῷ Ἰησοῦ, καὶ ἦν αὐτῶν ἡ τῶν ποδῶν στάσις συγγενής τῇ περὶ ἧς εἶπε Μωϋσῆς στά σει ἐν τῷ· «Κἀγὼ ἔστην ἐν τῷ ὄρει τεσσαράκοντα ἡμέρας καὶ τεσσαράκοντα νύκτας, ο ἀξιωθέντι καὶ τοῦ «Σὺ δὲ αὐτοῦ στῆθι μετ᾿ ἐμοῦ,» λεγομέ νου πρὸς αὐτὸν ὑπὸ τοῦ Θεοῦ ἀξιοῦντος αὐτὸν στῆναι παρ' αὐτῷ. Οὗτοι δὴ οἱ ἑστῶτες παρὰ τῷ Ἰησοῦ, τουτέστι παρὰ τῷ λόγῳ τοῦ Θεοῦ, οὐ πάντες ἐπίσης ἑστήκασιν· ἔστι γὰρ καὶ ἐν τοῖς ἑστηκόσι παρὰ τῷ Ἰησοῦ πρὸς ἀλλήλους διαφορά· διὸ οὐ πάντες οἱ ἑστῶτες παρὰ τῷ Σωτῆρι, ἀλλὰ τινὲς αὐτῶν, ὡς βέλο τιον ἑστηκότες, οὐ γεύονται θανάτου, ἕως ἂν ἴδωσι τὸν ἀνθρώποις ἐπιδημήσαντα Λόγον, καὶ διὰ τοῦτο Υἱὸν ἀνθρώπου χρηματίζοντα, ἐρχόμενον ἐν τῇ βα σιλείᾳ ἑαυτοῦ· οὐ γὰρ ἀεὶ, ὅτε ἔρχεται ὁ Ἰησοῦς, ἐν τῇ βασιλείᾳ αὐτοῦ ἔρχεται· ἐπεὶ τοῖς εἰσαγομένοις τοιοῦτός ἐστιν, ὥστε εἰπεῖν ἂν αὐτοὺς βλέποντας αυ τόν, οὐκ ἔνδοξον, οὐδὲ μέγαν, ἀλλ᾽ ὑποδεέστερον πολ λῶν ἐν αὐτοῖς λόγον· «Εἶδομεν αὐτὸν, καὶ οὐκ εἶχεν εἶδος, οὐδὲ κάλλος· ἀλλὰ τὸ εἶδος αὐτοῦ ἄτιμον, ἐχε λείπον παρὰ πάντας τοὺς υἱοὺς τῶν ἀνθρώπων.» Καὶ ταῦτα ἐροῦσιν οἱ ἰδόντες αὐτοῦ τὴν δόξαν περὶ τῶν προτέρων ἑαυτῶν χρόνων ὅτε κατὰ τὰς ἀρ χὰς οὐκ εἶχεν αὐτοῖς εἶδος, οὐδὲ κάλλος ὁ ἐν συνα γωγή νοούμενος Λόγος Ἔστιν οὖν βασιλικόν ἐμφαινόμενον ἀξίωμα τοῦ τὴν ἐπὶ πᾶσιν λόγοις άρο Αξιωθέντι καὶ τοῦ συγγενής τῇ περὶ ἧς εἶπε Μωσῆς στάσει, ἀξιωθείς. Χαριέντως δ᾽ ἄν ποτε χρήσαιο τῷ ῥητῷ ἐπὶ φιλαργύρῳ, μηδὲν ἀνὰ στόμα ἔχι.. ἢ τὰ περὶ ἀργυρίου έχοντος, έχοντι. Ηυκτίς. αὐτῶν χρόνον. λεγόμενος Λόγος. ἡ ἐν ναῷ τρεφόμενος, Θεοῦ κρέα, ἁγίαν τροφὴν τελείων ἅμα καὶ ἱερέων. Τὰ οὖν εἰς τὸν προκείμενον τόπον βλεπόμενα ἐπὶ τοῦ παρόντος ἡμῖν τοιαῦτά ἐστιν· ἦσάν τινες ἑστῶτες ὅπου ὁ Ἰησοῦς, καὶ ἐρηρεισμένας ἔχοντες τὰς τῆς ψυχῆς βάσεις παρὰ τῷ Ἰησοῦ, καὶ ἦν αὐτῶν ἡ τῶν ποδῶν στάσις συγγενής τῇ περὶ ἧς εἶπε Μωϋσῆς στά σει ἐν τῷ· «Κἀγὼ ἔστην ἐν τῷ ὄρει τεσσαράκοντα ἡμέρας καὶ τεσσαράκοντα νύκτας, ο ἀξιωθέντι καὶ τοῦ «Σὺ δὲ αὐτοῦ στῆθι μετ᾿ ἐμοῦ,» λεγομέ νου πρὸς αὐτὸν ὑπὸ τοῦ Θεοῦ ἀξιοῦντος αὐτὸν στῆναι παρ' αὐτῷ. Οὗτοι δὴ οἱ ἑστῶτες παρὰ τῷ Ἰησοῦ, τουτέστι παρὰ τῷ λόγῳ τοῦ Θεοῦ, οὐ πάντες ἐπίσης ἑστήκασιν· ἔστι γὰρ καὶ ἐν τοῖς ἑστηκόσι παρὰ τῷ Ἰησοῦ πρὸς ἀλλήλους διαφορά· διὸ οὐ πάντες οἱ ἑστῶτες παρὰ τῷ Σωτῆρι, ἀλλὰ τινὲς αὐτῶν, ὡς βέλο τιον ἑστηκότες, οὐ γεύονται θανάτου, ἕως ἂν ἴδωσι τὸν ἀνθρώποις ἐπιδημήσαντα Λόγον, καὶ διὰ τοῦτο Υἱὸν ἀνθρώπου χρηματίζοντα, ἐρχόμενον ἐν τῇ βα σιλείᾳ ἑαυτοῦ· οὐ γὰρ ἀεὶ, ὅτε ἔρχεται ὁ Ἰησοῦς, ἐν τῇ βασιλείᾳ αὐτοῦ ἔρχεται· ἐπεὶ τοῖς εἰσαγομένοις τοιοῦτός ἐστιν, ὥστε εἰπεῖν ἂν αὐτοὺς βλέποντας αυ τόν, οὐκ ἔνδοξον, οὐδὲ μέγαν, ἀλλ᾽ ὑποδεέστερον πολ λῶν ἐν αὐτοῖς λόγον· «Εἶδομεν αὐτὸν, καὶ οὐκ εἶχεν εἶδος, οὐδὲ κάλλος· ἀλλὰ τὸ εἶδος αὐτοῦ ἄτιμον, ἐχε λείπον παρὰ πάντας τοὺς υἱοὺς τῶν ἀνθρώπων.» Καὶ ταῦτα ἐροῦσιν οἱ ἰδόντες αὐτοῦ τὴν δόξαν περὶ τῶν προτέρων ἑαυτῶν χρόνων ὅτε κατὰ τὰς ἀρ χὰς οὐκ εἶχεν αὐτοῖς εἶδος, οὐδὲ κάλλος ὁ ἐν συνα γωγή νοούμενος Λόγος Ἔστιν οὖν βασιλικόν ἐμφαινόμενον ἀξίωμα τοῦ τὴν ἐπὶ πᾶσιν λόγοις άρο Αξιωθέντι καὶ τοῦ συγγενής τῇ περὶ ἧς εἶπε Μωσῆς στάσει, ἀξιωθείς. Χαριέντως δ᾽ ἄν ποτε χρήσαιο τῷ ῥητῷ ἐπὶ φιλαργύρῳ, μηδὲν ἀνὰ στόμα ἔχι.. ἢ τὰ περὶ ἀργυρίου έχοντος, έχοντι. Ηυκτίς. αὐτῶν χρόνον. λεγόμενος Λόγος. aulem Anna crat, quæ interpretatur gratia sit quoque et ille gratiæ filius, Dei carnes quærens, sanctum videlicet perfectorum simul et sacerdotum cibum, utpote in templo Dei nutritus. hæc nobis in præsentia sunt: erant nonnulli stantes co loco quo Jesus, et fixa habentes apud Jesum animæ vestigia, et pedum illorum stare affine ei erat de quo dixit illud Moyses: c Ego aulem steti in monte quadraginta diebus, ac quadraginta noctibus;; qui et dignus habitus est, cui liæc " Tu vero hic sta mecum, dicerentur a Deo, di gnum eum judicante qui apud se staret. Hi porro qui apud Jesum stant, hoc est, in Verbo Dei, non omnes æqualiter stant; est enim corum qui apud Jesum stant, ad invicem differentia. Non omnes proinde qui stant apud Servatorem, sed ex illis nonnulli, utpote qui melius stent, non gustant mortem, donec viderint Verbum quod inter homi nes versatum est, et propterea Filius hominis ap pellatur, veniens in regno suo; nec enim quoties cunque venit Jesus, in regno suo venit; quoniam iis qui initiantur talis est, ut cum ipsum Verbum neque gloriosum videant, neque magnum, sed multis ex illis inferius, dicant ": «Vidimus cum, et non habebat speciem, neque decorem, sed species ejus inhonorata, deficiens præter omnes filios hominum. Atque id quidem de priscis suis temporibus dicent, qui viderint gloriam illius, cum neque speciem eis, neque decorem Verbum habe bat initio, prout in Synagoga intelligebatur. Verbi igitur quod principatum super omne verbum aper tissime sumpsit, regia dignitas conspicua est, quæ fundalas habentes apud Christum animæ bases. Hi ergo stabant ibidem apud Jesum, id est Verbum Dei, sed non omnes æqualiter stabant. Est enim et inter eos qui stabant apud Jesum, ad alterutrum differentia standi. Propterea non omnes qui stabant apud Jesum, sed quidam ex eis quasi qui melius stabant, di cuntur non gustare mortem donec videant Verbum Dei quod venit ad homines. Ideo autem Verbum illud quasi Filius hominis venire in regno suo refertur, quia non semper quando venit Verbum, in regno suo venit. Eis enim qui iu primis inducuntur ad fidem tale est, ut dicant videntes eum non gloriosum, neque magnum, sed inferius multis hominum verbis: Vidimus eun, et non habebat speciem, neque deco rem; sed species ejus sine honore, et abjecta præ filiis hominum. Hæc dicent qui vident gloriam ejus de præteritis temporibus suis, quando in primis non videbatur eis Verbum habere speciem gloriosam secun dum quod in primordio suo intelligebant. Ergo extra istum vulgarem et manifestissimum intellectum, quem in primordio suo intelligunt accedentes ad fidem, est aliquis dignior, et quasi regalis intellectus in Verbo, quem non omnes stantes apud Jesum vident: sed qui possunt eum sequi præcedenten et ascen dentem super excelsum suæ manifestationis montem, qui sunt sicut Petrus; quem supra descripsimus vel sicut filii tonitrui qui nascuntur ex magniloquio Dei tonantis, et magnifica colitus clamantis ad eos qui habent aures et sapiunt. Isti ergo qui sunt sicut Petrus, vel sicut filii tonitrui Jacobus et Joannes, non gustabunt mortem, donec viderint Filium hominis venientem in regno suo, et in gloria sua, et regnum Dei veniens in virtute. Ut autem manifestius exponamus quid sit videre Verbum veniens in regno suo, el in gloria sua, et quid significet videre regnum Dei veniens in virtute, sive dum ex se splendet in cordibus nostris, sive dum quærentibus invenitur, sive dum ingreditur in cogitationes nostras, unusquisque judicet quod exposuimus, prout vult. Tamen qui videt, et comprehendit eminentiam Verbi Dei, quod solvet, et convincet omnes persuasiones mendaciorum profitentium veritatem; videt Filium hominis, id est Verbum, venientem in regno suo. Et qui Verbum Dei Filium videt, non solum solventem et convincentem adversa Deut. x, 10. • Deut. v. 51. Isa. Li, 2, Quid hic dandi casum postulet non video: cum enim hæc præcedant plane dici debuit, Lectionem tamen manuscript. re tinuimus. Ita infra, pro Unus codex, Codex Vaticanus, ), aulem Anna crat, quæ interpretatur gratia sit quoque et ille gratiæ filius, Dei carnes quærens, sanctum videlicet perfectorum simul et sacerdotum cibum, utpote in templo Dei nutritus. hæc nobis in præsentia sunt: erant nonnulli stantes co loco quo Jesus, et fixa habentes apud Jesum animæ vestigia, et pedum illorum stare affine ei erat de quo dixit illud Moyses: c Ego aulem steti in monte quadraginta diebus, ac quadraginta noctibus;; qui et dignus habitus est, cui liæc " Tu vero hic sta mecum, dicerentur a Deo, di gnum eum judicante qui apud se staret. Hi porro qui apud Jesum stant, hoc est, in Verbo Dei, non omnes æqualiter stant; est enim corum qui apud Jesum stant, ad invicem differentia. Non omnes proinde qui stant apud Servatorem, sed ex illis nonnulli, utpote qui melius stent, non gustant mortem, donec viderint Verbum quod inter homi nes versatum est, et propterea Filius hominis ap pellatur, veniens in regno suo; nec enim quoties cunque venit Jesus, in regno suo venit; quoniam iis qui initiantur talis est, ut cum ipsum Verbum neque gloriosum videant, neque magnum, sed multis ex illis inferius, dicant ": «Vidimus cum, et non habebat speciem, neque decorem, sed species ejus inhonorata, deficiens præter omnes filios hominum. Atque id quidem de priscis suis temporibus dicent, qui viderint gloriam illius, cum neque speciem eis, neque decorem Verbum habe bat initio, prout in Synagoga intelligebatur. Verbi igitur quod principatum super omne verbum aper tissime sumpsit, regia dignitas conspicua est, quæ fundalas habentes apud Christum animæ bases. Hi ergo stabant ibidem apud Jesum, id est Verbum Dei, sed non omnes æqualiter stabant. Est enim et inter eos qui stabant apud Jesum, ad alterutrum differentia standi. Propterea non omnes qui stabant apud Jesum, sed quidam ex eis quasi qui melius stabant, di cuntur non gustare mortem donec videant Verbum Dei quod venit ad homines. Ideo autem Verbum illud quasi Filius hominis venire in regno suo refertur, quia non semper quando venit Verbum, in regno suo venit. Eis enim qui iu primis inducuntur ad fidem tale est, ut dicant videntes eum non gloriosum, neque magnum, sed inferius multis hominum verbis: Vidimus eun, et non habebat speciem, neque deco rem; sed species ejus sine honore, et abjecta præ filiis hominum. Hæc dicent qui vident gloriam ejus de præteritis temporibus suis, quando in primis non videbatur eis Verbum habere speciem gloriosam secun dum quod in primordio suo intelligebant. Ergo extra istum vulgarem et manifestissimum intellectum, quem in primordio suo intelligunt accedentes ad fidem, est aliquis dignior, et quasi regalis intellectus in Verbo, quem non omnes stantes apud Jesum vident: sed qui possunt eum sequi præcedenten et ascen dentem super excelsum suæ manifestationis montem, qui sunt sicut Petrus; quem supra descripsimus vel sicut filii tonitrui qui nascuntur ex magniloquio Dei tonantis, et magnifica colitus clamantis ad eos qui habent aures et sapiunt. Isti ergo qui sunt sicut Petrus, vel sicut filii tonitrui Jacobus et Joannes, non gustabunt mortem, donec viderint Filium hominis venientem in regno suo, et in gloria sua, et regnum Dei veniens in virtute. Ut autem manifestius exponamus quid sit videre Verbum veniens in regno suo, el in gloria sua, et quid significet videre regnum Dei veniens in virtute, sive dum ex se splendet in cordibus nostris, sive dum quærentibus invenitur, sive dum ingreditur in cogitationes nostras, unusquisque judicet quod exposuimus, prout vult. Tamen qui videt, et comprehendit eminentiam Verbi Dei, quod solvet, et convincet omnes persuasiones mendaciorum profitentium veritatem; videt Filium hominis, id est Verbum, venientem in regno suo. Et qui Verbum Dei Filium videt, non solum solventem et convincentem adversa Deut. x, 10. • Deut. v. 51. Isa. Li, 2, Quid hic dandi casum postulet non video: cum enim hæc præcedant plane dici debuit, Lectionem tamen manuscript. re tinuimus. Ita infra, pro Unus codex, Codex Vaticanus, 32. Quæ ergo ad locum propositum spectant, 32. Quæ autem videntur mihi in loco praesenti, sunt ista. Erant quidam stantes ubi stabat Jesus, t 32. Quæ ergo ad locum propositum spectant, 32. Quæ autem videntur mihi in loco praesenti, sunt ista. Erant quidam stantes ubi stabat Jesus, t

[τὸ] χωρὶς δὲ τοῦ λόγου τῆς ἐπαγγελίας τοῦ Ἰησοῦ οὐκ ἀλόγως ἂν ὑπενοήσαμεν γεύσασθαι «θανάτου,» ὅσον οὐδέπω κατηξιώθημεν ἰδεῖν «τὴν βασιλείαν τοῦ θεοῦ ἐληλυθυῖαν ἐν δυνάμει» καὶ «τὸν υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου ἐρχόμενον ἐν τῇ δόξῃ αὐτοῦ καὶ ἐν τῇ βασιλείᾳ.» Ἐπεὶ δὲ ἐνταῦθα μὲν γέγραπται παρὰ τοῖς τρισὶν εὐαγγελισταῖς τὸ «οὐ μὴ γεύσωνται θανάτου,» ἐν δὲ ἄλλοις διάφορα περὶ θανάτου, οὐκ ἄτοπον κἀκεῖνα παραθέμενον συνεξετάσαι τῷ γεύσασθαι. ἐν μὲν οὖν Ψαλμοῖς λέλεκται· «τίς ἐστιν ἄνθρωπος ὃς ζήσεται καὶ οὐκ ὄψεται θάνατον;» καὶ πάλιν ἐν ἄλλῳ τόπῳ· «ἐλθέτω δὴ θάνατος ἐπ’ αὐτούς, καὶ καταβήτωσαν εἰς ᾅδου ζῶντες», ἐν δέ τινι τῶν προφητῶν· «κατέπιεν ὁ θάνατος ἰσχύσας», ἐν δὲ τῇ Ἀποκαλύψει «ὁ θάνατος καὶ ὁ ᾅδης ἀκολουθεῖ» τισιν. ἐν τούτοις δὲ δοκεῖ μοι ἕτερον μὲν εἶναι τὸ γεύσασθαι «θανάτου,» ἕτερον δὲ τὸ ἰδεῖν αὐτὸν καὶ ἄλλο τὸ ἐλθεῖν αὐτὸν ἐπί τινας καὶ τέταρτον σημαίνεσθαι παρὰ τὰ προειρημένα ἐκ τοῦ «κατέπιεν ὁ θάνατος ἰσχύσας», καὶ πέμπτον τι παρὰ ταῦτα ἐκ τοῦ «ὁ θάνατος καὶ ὁ ᾅδης ἀκολουθεῖ αὐτοῖς». χὴν φανερώτατα ανειληφότος Λόγου, βλεπόμενόν τισι τῶν ἑστηκότων παρὰ τῷ Ἰησοῦ, ἐπὰν δυνηθῶσιν αὐτ τῷ ἀκολουθῆσαι προάγοντι αὐτοὺς, καὶ ἀναβαίνοντι εἰς τὸ ὑψηλὸν τῆς ἑαυτοῦ φανερώσεως όρος. Οὗ τινες τῶν ἱστώτων παρὰ Ἰησοῦν ἀξιοῦνται, ἐὰν ὦσιν ἤτοι Πέτρος, οὗ πύλαι ᾅδου οὐ κατισχύουσιν ἢ οἱ τῆς βροντῆς υἱοὶ, καὶ γεννύμενοι ἀπὸ τῆς μεγαλοφωνίας τοῦ Θεοῦ βροντῶντος, καὶ μεγάλα οὐρανόθεν βοῶντος τοῖς ἔχουσιν ὦτα καὶ σοφοῖς. Οἱ τοιοῦτοι γοῦν οὐ γεύονται θανάτου. Τί δὲ τὸ γεύεσθαι θανάτου κατανοητέον. Καὶ ἔστιν 33. ἡ μὲν ζωὴ ὁ εἰπών· Εγώ εἰμι ἡ ζωή· ο καὶ αὕτη γε ἡ ζωὴ κέκρυπται σὺν τῷ Χριστῷ ἐν τῷ Θεῷ καὶ ὅταν ὁ Χριστὸς φανερωθῇ ἡ ζωὴ ἡμῶν τότε σὺν αὐτῷ φανερωθήσονται, οἱ ἄξιοι τοῦ σὺν αὐτῷ φανερωθῆναι ἐν τῇ δόξῃ.. Ὁ δὲ ἐχθρὸς ταύ- ο της τῆς ζωῆς, ὃς καὶ ἔσχατος ἐχθρὸς καταργείται πάντων τῶν ἐχθρῶν αὐτοῦ, θάνατός ἐστιν, εν ψυχή ἡ ἁμαρτάνουσα ἀποθνήσκει, ἐναντίως διατιθεμένη τῷ γινομένῳ περὶ τὴν κατορθοῦσαν ψυχὴν, καὶ ἐκ τοῦ κατορθοῦν ζῶσαν· καὶ ἐπὰν λέγεται ἐν τῷ νόμῳ Δέδωκα πρὸ προσώπου σου τὴν ζωὴν, ο περὶ τοῦ:» εἰπόντος· Ἐγώ εἰμι ἡ ζωή, ταῦτά φησιν ἡ Γρα φὴ καὶ περὶ τοῦ ἐχθροῦ αὐτοῦ θανάτου· ὧν τὸ ἕτερον ἕκαστος ἡμῶν δι᾽ ὧν πράττει ἀεὶ ἐκλέγεται· καὶ ἐπὴν πρὸ προσώπου ἡμῶν οὔσης τῆς ζωῆς ἁμαρτά νωμεν, πληρούται ἐφ' ἡμᾶς ἡ λέγουσα ἀρά· Καὶ ἔσται ἡ ζωή σου κρεμαμένη σοι ἀπέναντι,» καὶ τὰ ‹ › ἑξῆς ἕως τοῦ· «Καὶ ἀπὸ τῶν ὁραμάτων τῶν ὀφθαλ-: « μῶν σου ὄψει. Ὥσπερ οὖν ἡ ζωὴ καὶ ὁ ζῶν ἄρ τις ἐστὶν ὁ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καταβὰς, καὶ ζωὴν οι χτι, 18. ήτοι Πέτρος, οὗ αἱ πύλαι ᾅδου οὐ κατ ισχύσουσιν. ἀκόλουθον ἦν τῷ Πέτρῳ. οὗ πύλα: ᾄδου οὐ κατισχύσουσι, οὐ κατισχύσουσιν αὐτῆς Πέτραν Εt χὴν φανερώτατα ανειληφότος Λόγου, βλεπόμενόν τισι τῶν ἑστηκότων παρὰ τῷ Ἰησοῦ, ἐπὰν δυνηθῶσιν αὐτ τῷ ἀκολουθῆσαι προάγοντι αὐτοὺς, καὶ ἀναβαίνοντι εἰς τὸ ὑψηλὸν τῆς ἑαυτοῦ φανερώσεως όρος. Οὗ τινες τῶν ἱστώτων παρὰ Ἰησοῦν ἀξιοῦνται, ἐὰν ὦσιν ἤτοι Πέτρος, οὗ πύλαι ᾅδου οὐ κατισχύουσιν ἢ οἱ τῆς βροντῆς υἱοὶ, καὶ γεννύμενοι ἀπὸ τῆς μεγαλοφωνίας τοῦ Θεοῦ βροντῶντος, καὶ μεγάλα οὐρανόθεν βοῶντος τοῖς ἔχουσιν ὦτα καὶ σοφοῖς. Οἱ τοιοῦτοι γοῦν οὐ γεύονται θανάτου. Τί δὲ τὸ γεύεσθαι θανάτου κατανοητέον. Καὶ ἔστιν 33. ἡ μὲν ζωὴ ὁ εἰπών· Εγώ εἰμι ἡ ζωή· ο καὶ αὕτη γε ἡ ζωὴ κέκρυπται σὺν τῷ Χριστῷ ἐν τῷ Θεῷ καὶ ὅταν ὁ Χριστὸς φανερωθῇ ἡ ζωὴ ἡμῶν τότε σὺν αὐτῷ φανερωθήσονται, οἱ ἄξιοι τοῦ σὺν αὐτῷ φανερωθῆναι ἐν τῇ δόξῃ.. Ὁ δὲ ἐχθρὸς ταύο της τῆς ζωῆς, ὃς καὶ ἔσχατος ἐχθρὸς καταργείται πάντων τῶν ἐχθρῶν αὐτοῦ, θάνατός ἐστιν, εν ψυχή ἡ ἁμαρτάνουσα ἀποθνήσκει, ἐναντίως διατιθεμένη τῷ γινομένῳ περὶ τὴν κατορθοῦσαν ψυχὴν, καὶ ἐκ τοῦ κατορθοῦν ζῶσαν· καὶ ἐπὰν λέγεται ἐν τῷ νόμῳ Δέδωκα πρὸ προσώπου σου τὴν ζωὴν, ο περὶ τοῦ:» εἰπόντος· Ἐγώ εἰμι ἡ ζωή, ταῦτά φησιν ἡ Γρα φὴ καὶ περὶ τοῦ ἐχθροῦ αὐτοῦ θανάτου· ὧν τὸ ἕτερον ἕκαστος ἡμῶν δι᾽ ὧν πράττει ἀεὶ ἐκλέγεται· καὶ ἐπὴν πρὸ προσώπου ἡμῶν οὔσης τῆς ζωῆς ἁμαρτά νωμεν, πληρούται ἐφ' ἡμᾶς ἡ λέγουσα ἀρά· Καὶ ἔσται ἡ ζωή σου κρεμαμένη σοι ἀπέναντι,» καὶ τὰ ‹ › ἑξῆς ἕως τοῦ· «Καὶ ἀπὸ τῶν ὁραμάτων τῶν ὀφθαλ-: « μῶν σου ὄψει. Ὥσπερ οὖν ἡ ζωὴ καὶ ὁ ζῶν ἄρ τις ἐστὶν ὁ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καταβὰς, καὶ ζωὴν οι χτι, 18. ήτοι Πέτρος, οὗ αἱ πύλαι ᾅδου οὐ κατ ισχύσουσιν. ἀκόλουθον ἦν τῷ Πέτρῳ. οὗ πύλα: ᾄδου οὐ κατισχύσουσι, οὐ κατισχύσουσιν αὐτῆς Πέτραν Εt COMMENT. IN MATTHAEUM TOMUS Xii. a nonnullis eorum qui apud Jesum stant conspici tur, postquam illum se præcedentem et excelsum bunc montem, in quo manifestus factus est, con scendentem sequi potuerint: qua re nonnulli ex iis qui apud Jesum stant, digui censentur, si modo vel Petrus fuerint, adversus quem non valent infero rum porte 3, vel filii tonitru s et geniti a magni loquentia Dei tonantis, et magna de coelo auritis et sapientibus cum clamore dicentis. Qui igitur tales sunt, mortem non gustant. Quid autem ex his verbis intelligendum est, «mortem gustare? Ac is quidem vita est, qui di «» xit s: c Ego sum vita,» et ipsa quidem & vita est abscondita cum Christo in Deo,» et. cum Christus apparuerit vita nostra, tunc apparebunt cum ipso qui cum illo apparere merentur & in gloria ", lui micus autem vitæ hujus, qui et novissimus omnium illius inimicorum inimicus aboletur, mors est quam obit anima peccans, contrario modo se habens his quæ animæ recte agenti et propter recte facta viventi contingunt. Et cum in lege dici tur s c Posui in conspectu tuo vitam, id de co «» pronuntial Scriptura qui dixit: «Ego sum vita, et de inimico illius, morte; quorum alterum unusquisque nostrum operibus suis semper eligit. cum in conspectu vitam habentes pecca «mus, impletur in nobis imprecatio quæ sic habet" Et erit vita tua pendens ante te, et quæ sequun. tur usque ad hæc Et propter ea quæ oculis tuis &» c videbis. Quemadmodum ergo vita, panis quoque < – vivus est, qui de celo descendit, et dat vitam riorum persuasiones, sed etiam suas evidentias declarantem, videt non solum regnum, sed et gloriam Verbi Dei. Et iste talis in seipso videt regnum Dei veniens in virtute, non in infirmitate; qui autem non est ita confidens in regno Dei ut omnia pati contentus sit propter illud, sed est dubius, et timidus de spe regni, ille non videt in se regnum Dei veniens in virtute. Et hoc ille videt in quo non regnat peccatum, nec tenetur sub dominatione peccati quod regnat in corpore mortali peccantium, sed est sub rege om nium Deo. Dicit enim Apostolus: Et ego, fratres, non potui vobis loqui quasi spiritalibus, sed quasi carnalibus; quasi parvulis in Christo, lac vobis potum dedi, non escam; nondum enim poteratis, sed nec usque adhuc potestis. Nam cum sint inter vos æmulationes, et contentiones, nonne carnales estis, et secundum hominem ambulatis? Item alibi: «Sapientiam autem loquimur inter perfectos. Si ergo qui adhuc carnales et parvuli sunt in Christo, et non sunt perfecti, non possunt intelligere sapientiam Verbi, nec capiunt spiritalem ejus intellectuin, quomodo videant mente sua eminentiam Verbi, id est regnum Verli, et gloriam Verbi, qui diversis sunt involuti peccatis. dem est ille qui dixit:. Ego sum vita,» de qua scriptum est: c Quod autem factum est in co, vita est, id est in Verbo. Inimica autem vitæ hujus, mors est, quæ et novissima inimicorum omnium destruetur, qua peccans anima moritur, quando dicitur in lege: Dedi ante faciem tuam vitam et mortem: elige vitam.» Ex quibus alterum unusquisque nostrum per ea quæ agit, eligit semper. Siat ergo vita est, et vivus panis qui de coelo descendit, et vitam dedit huic mundo: sic et inimica ejus mors, panis est mor tuus. Omnis autem rationabilis anima, aut vivo pane mutritur, aut mortuo, per ea quæ suscipit opera, vel dogmata bona, vel mala. Et quemadmodum est in commuui pane, ut quis aliquando quidem gustet euin tantum, aliquando autem et amplius eum mauducet: sic et in istis panibus, quidam quidem modicum manducant, tantum gustantes, quidam autem et abundantius ex eis manducant: boni quidem de vivo pane qui de coelo descendit, mali autem ex mortuo pane, qui est mors. Et forsitan qui et raro, et modicum peccant, tantummodo gustant mortem: qui autem perfectius susceperint spiritalem virtutem, neque gustant eam, sed vivo pane semper vescuntur. Consequens ergo erat Petrum, cui portæ inferorum nom Matth. ss Mare. ", 17. Deuter. XXX, 25. Dent. XVIII, 66. 67. Joan. x1, 25, et xiv, 6. * Col. 11, 3, 4. I Cor. xv. 26. ldem, Similiter infra, etc. unde est quod Hebraicus interpres vertit by adversum te quamvis Græce habeatur, adl que erat Petrus referens, quod ad Eccle siam ab aliis refertur. HUEtius. Hµwr. Vulgata, e vita vestra. › COMMENT. IN MATTHAEUM TOMUS Xii. a nonnullis eorum qui apud Jesum stant conspici tur, postquam illum se præcedentem et excelsum bunc montem, in quo manifestus factus est, con scendentem sequi potuerint: qua re nonnulli ex iis qui apud Jesum stant, digui censentur, si modo vel Petrus fuerint, adversus quem non valent infero rum porte 3, vel filii tonitru s et geniti a magni loquentia Dei tonantis, et magna de coelo auritis et sapientibus cum clamore dicentis. Qui igitur tales sunt, mortem non gustant. Quid autem ex his verbis intelligendum est, «mortem gustare? Ac is quidem vita est, qui di «» xit s: c Ego sum vita,» et ipsa quidem & vita est abscondita cum Christo in Deo,» et. cum Christus apparuerit vita nostra, tunc apparebunt cum ipso qui cum illo apparere merentur & in gloria ", lui micus autem vitæ hujus, qui et novissimus omnium illius inimicorum inimicus aboletur, mors est quam obit anima peccans, contrario modo se habens his quæ animæ recte agenti et propter recte facta viventi contingunt. Et cum in lege dici tur s c Posui in conspectu tuo vitam, id de co «» pronuntial Scriptura qui dixit: «Ego sum vita, et de inimico illius, morte; quorum alterum unusquisque nostrum operibus suis semper eligit. cum in conspectu vitam habentes pecca «mus, impletur in nobis imprecatio quæ sic habet" Et erit vita tua pendens ante te, et quæ sequun. tur usque ad hæc Et propter ea quæ oculis tuis &» c videbis. Quemadmodum ergo vita, panis quoque < – vivus est, qui de celo descendit, et dat vitam riorum persuasiones, sed etiam suas evidentias declarantem, videt non solum regnum, sed et gloriam Verbi Dei. Et iste talis in seipso videt regnum Dei veniens in virtute, non in infirmitate; qui autem non est ita confidens in regno Dei ut omnia pati contentus sit propter illud, sed est dubius, et timidus de spe regni, ille non videt in se regnum Dei veniens in virtute. Et hoc ille videt in quo non regnat peccatum, nec tenetur sub dominatione peccati quod regnat in corpore mortali peccantium, sed est sub rege om nium Deo. Dicit enim Apostolus: Et ego, fratres, non potui vobis loqui quasi spiritalibus, sed quasi carnalibus; quasi parvulis in Christo, lac vobis potum dedi, non escam; nondum enim poteratis, sed nec usque adhuc potestis. Nam cum sint inter vos æmulationes, et contentiones, nonne carnales estis, et secundum hominem ambulatis? Item alibi: «Sapientiam autem loquimur inter perfectos. Si ergo qui adhuc carnales et parvuli sunt in Christo, et non sunt perfecti, non possunt intelligere sapientiam Verbi, nec capiunt spiritalem ejus intellectuin, quomodo videant mente sua eminentiam Verbi, id est regnum Verli, et gloriam Verbi, qui diversis sunt involuti peccatis. dem est ille qui dixit:. Ego sum vita,» de qua scriptum est: c Quod autem factum est in co, vita est, id est in Verbo. Inimica autem vitæ hujus, mors est, quæ et novissima inimicorum omnium destruetur, qua peccans anima moritur, quando dicitur in lege: Dedi ante faciem tuam vitam et mortem: elige vitam.» Ex quibus alterum unusquisque nostrum per ea quæ agit, eligit semper. Siat ergo vita est, et vivus panis qui de coelo descendit, et vitam dedit huic mundo: sic et inimica ejus mors, panis est mor tuus. Omnis autem rationabilis anima, aut vivo pane mutritur, aut mortuo, per ea quæ suscipit opera, vel dogmata bona, vel mala. Et quemadmodum est in commuui pane, ut quis aliquando quidem gustet euin tantum, aliquando autem et amplius eum mauducet: sic et in istis panibus, quidam quidem modicum manducant, tantum gustantes, quidam autem et abundantius ex eis manducant: boni quidem de vivo pane qui de coelo descendit, mali autem ex mortuo pane, qui est mors. Et forsitan qui et raro, et modicum peccant, tantummodo gustant mortem: qui autem perfectius susceperint spiritalem virtutem, neque gustant eam, sed vivo pane semper vescuntur. Consequens ergo erat Petrum, cui portæ inferorum nom Matth. ss Mare. ", 17. Deuter. XXX, 25. Dent. XVIII, 66. 67. Joan. x1, 25, et xiv, 6. * Col. 11, 3, 4. I Cor. xv. 26. ldem, Similiter infra, etc. unde est quod Hebraicus interpres vertit by adversum te quamvis Græce habeatur, adl que erat Petrus referens, quod ad Eccle siam ab aliis refertur. HUEtius. Hµwr. Vulgata, e vita vestra. › 33. Quid est autem mortem gustare, videamus. Duæ res sunt sibi contraria, mors et vita. Εt vita qui 33. Quid est autem mortem gustare, videamus. Duæ res sunt sibi contraria, mors et vita. Εt vita qui

[τὸ] χωρὶς δὲ τοῦ λόγου τῆς ἐπαγγελίας τοῦ Ἰησοῦ οὐκ ἀλόγως ἂν ὑπενοήσαμεν γεύσασθαι «θανάτου,» ὅσον οὐδέπω κατηξιώθημεν ἰδεῖν «τὴν βασιλείαν τοῦ θεοῦ ἐληλυθυῖαν ἐν δυνάμει» καὶ «τὸν υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου ἐρχόμενον ἐν τῇ δόξῃ αὐτοῦ καὶ ἐν τῇ βασιλείᾳ.» Ἐπεὶ δὲ ἐνταῦθα μὲν γέγραπται παρὰ τοῖς τρισὶν εὐαγγελισταῖς τὸ «οὐ μὴ γεύσωνται θανάτου,» ἐν δὲ ἄλλοις διάφορα περὶ θανάτου, οὐκ ἄτοπον κἀκεῖνα παραθέμενον συνεξετάσαι τῷ γεύσασθαι. ἐν μὲν οὖν Ψαλμοῖς λέλεκται· «τίς ἐστιν ἄνθρωπος ὃς ζήσεται καὶ οὐκ ὄψεται θάνατον;» καὶ πάλιν ἐν ἄλλῳ τόπῳ· «ἐλθέτω δὴ θάνατος ἐπ’ αὐτούς, καὶ καταβήτωσαν εἰς ᾅδου ζῶντες», ἐν δέ τινι τῶν προφητῶν· «κατέπιεν ὁ θάνατος ἰσχύσας», ἐν δὲ τῇ Ἀποκαλύψει «ὁ θάνατος καὶ ὁ ᾅδης ἀκολουθεῖ» τισιν. ἐν τούτοις δὲ δοκεῖ μοι ἕτερον μὲν εἶναι τὸ γεύσασθαι «θανάτου,» ἕτερον δὲ τὸ ἰδεῖν αὐτὸν καὶ ἄλλο τὸ ἐλθεῖν αὐτὸν ἐπί τινας καὶ τέταρτον σημαίνεσθαι παρὰ τὰ προειρημένα ἐκ τοῦ «κατέπιεν ὁ θάνατος ἰσχύσας», καὶ πέμπτον τι παρὰ ταῦτα ἐκ τοῦ «ὁ θάνατος καὶ ὁ ᾅδης ἀκολουθεῖ αὐτοῖς». χὴν φανερώτατα ανειληφότος Λόγου, βλεπόμενόν τισι τῶν ἑστηκότων παρὰ τῷ Ἰησοῦ, ἐπὰν δυνηθῶσιν αὐτ τῷ ἀκολουθῆσαι προάγοντι αὐτοὺς, καὶ ἀναβαίνοντι εἰς τὸ ὑψηλὸν τῆς ἑαυτοῦ φανερώσεως όρος. Οὗ τινες τῶν ἱστώτων παρὰ Ἰησοῦν ἀξιοῦνται, ἐὰν ὦσιν ἤτοι Πέτρος, οὗ πύλαι ᾅδου οὐ κατισχύουσιν ἢ οἱ τῆς βροντῆς υἱοὶ, καὶ γεννύμενοι ἀπὸ τῆς μεγαλοφωνίας τοῦ Θεοῦ βροντῶντος, καὶ μεγάλα οὐρανόθεν βοῶντος τοῖς ἔχουσιν ὦτα καὶ σοφοῖς. Οἱ τοιοῦτοι γοῦν οὐ γεύονται θανάτου. Τί δὲ τὸ γεύεσθαι θανάτου κατανοητέον. Καὶ ἔστιν 33. ἡ μὲν ζωὴ ὁ εἰπών· Εγώ εἰμι ἡ ζωή· ο καὶ αὕτη γε ἡ ζωὴ κέκρυπται σὺν τῷ Χριστῷ ἐν τῷ Θεῷ καὶ ὅταν ὁ Χριστὸς φανερωθῇ ἡ ζωὴ ἡμῶν τότε σὺν αὐτῷ φανερωθήσονται, οἱ ἄξιοι τοῦ σὺν αὐτῷ φανερωθῆναι ἐν τῇ δόξῃ.. Ὁ δὲ ἐχθρὸς ταύ- ο της τῆς ζωῆς, ὃς καὶ ἔσχατος ἐχθρὸς καταργείται πάντων τῶν ἐχθρῶν αὐτοῦ, θάνατός ἐστιν, εν ψυχή ἡ ἁμαρτάνουσα ἀποθνήσκει, ἐναντίως διατιθεμένη τῷ γινομένῳ περὶ τὴν κατορθοῦσαν ψυχὴν, καὶ ἐκ τοῦ κατορθοῦν ζῶσαν· καὶ ἐπὰν λέγεται ἐν τῷ νόμῳ Δέδωκα πρὸ προσώπου σου τὴν ζωὴν, ο περὶ τοῦ:» εἰπόντος· Ἐγώ εἰμι ἡ ζωή, ταῦτά φησιν ἡ Γρα φὴ καὶ περὶ τοῦ ἐχθροῦ αὐτοῦ θανάτου· ὧν τὸ ἕτερον ἕκαστος ἡμῶν δι᾽ ὧν πράττει ἀεὶ ἐκλέγεται· καὶ ἐπὴν πρὸ προσώπου ἡμῶν οὔσης τῆς ζωῆς ἁμαρτά νωμεν, πληρούται ἐφ' ἡμᾶς ἡ λέγουσα ἀρά· Καὶ ἔσται ἡ ζωή σου κρεμαμένη σοι ἀπέναντι,» καὶ τὰ ‹ › ἑξῆς ἕως τοῦ· «Καὶ ἀπὸ τῶν ὁραμάτων τῶν ὀφθαλ-: « μῶν σου ὄψει. Ὥσπερ οὖν ἡ ζωὴ καὶ ὁ ζῶν ἄρ τις ἐστὶν ὁ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καταβὰς, καὶ ζωὴν οι χτι, 18. ήτοι Πέτρος, οὗ αἱ πύλαι ᾅδου οὐ κατ ισχύσουσιν. ἀκόλουθον ἦν τῷ Πέτρῳ. οὗ πύλα: ᾄδου οὐ κατισχύσουσι, οὐ κατισχύσουσιν αὐτῆς Πέτραν Εt χὴν φανερώτατα ανειληφότος Λόγου, βλεπόμενόν τισι τῶν ἑστηκότων παρὰ τῷ Ἰησοῦ, ἐπὰν δυνηθῶσιν αὐτ τῷ ἀκολουθῆσαι προάγοντι αὐτοὺς, καὶ ἀναβαίνοντι εἰς τὸ ὑψηλὸν τῆς ἑαυτοῦ φανερώσεως όρος. Οὗ τινες τῶν ἱστώτων παρὰ Ἰησοῦν ἀξιοῦνται, ἐὰν ὦσιν ἤτοι Πέτρος, οὗ πύλαι ᾅδου οὐ κατισχύουσιν ἢ οἱ τῆς βροντῆς υἱοὶ, καὶ γεννύμενοι ἀπὸ τῆς μεγαλοφωνίας τοῦ Θεοῦ βροντῶντος, καὶ μεγάλα οὐρανόθεν βοῶντος τοῖς ἔχουσιν ὦτα καὶ σοφοῖς. Οἱ τοιοῦτοι γοῦν οὐ γεύονται θανάτου. Τί δὲ τὸ γεύεσθαι θανάτου κατανοητέον. Καὶ ἔστιν 33. ἡ μὲν ζωὴ ὁ εἰπών· Εγώ εἰμι ἡ ζωή· ο καὶ αὕτη γε ἡ ζωὴ κέκρυπται σὺν τῷ Χριστῷ ἐν τῷ Θεῷ καὶ ὅταν ὁ Χριστὸς φανερωθῇ ἡ ζωὴ ἡμῶν τότε σὺν αὐτῷ φανερωθήσονται, οἱ ἄξιοι τοῦ σὺν αὐτῷ φανερωθῆναι ἐν τῇ δόξῃ.. Ὁ δὲ ἐχθρὸς ταύο της τῆς ζωῆς, ὃς καὶ ἔσχατος ἐχθρὸς καταργείται πάντων τῶν ἐχθρῶν αὐτοῦ, θάνατός ἐστιν, εν ψυχή ἡ ἁμαρτάνουσα ἀποθνήσκει, ἐναντίως διατιθεμένη τῷ γινομένῳ περὶ τὴν κατορθοῦσαν ψυχὴν, καὶ ἐκ τοῦ κατορθοῦν ζῶσαν· καὶ ἐπὰν λέγεται ἐν τῷ νόμῳ Δέδωκα πρὸ προσώπου σου τὴν ζωὴν, ο περὶ τοῦ:» εἰπόντος· Ἐγώ εἰμι ἡ ζωή, ταῦτά φησιν ἡ Γρα φὴ καὶ περὶ τοῦ ἐχθροῦ αὐτοῦ θανάτου· ὧν τὸ ἕτερον ἕκαστος ἡμῶν δι᾽ ὧν πράττει ἀεὶ ἐκλέγεται· καὶ ἐπὴν πρὸ προσώπου ἡμῶν οὔσης τῆς ζωῆς ἁμαρτά νωμεν, πληρούται ἐφ' ἡμᾶς ἡ λέγουσα ἀρά· Καὶ ἔσται ἡ ζωή σου κρεμαμένη σοι ἀπέναντι,» καὶ τὰ ‹ › ἑξῆς ἕως τοῦ· «Καὶ ἀπὸ τῶν ὁραμάτων τῶν ὀφθαλ-: « μῶν σου ὄψει. Ὥσπερ οὖν ἡ ζωὴ καὶ ὁ ζῶν ἄρ τις ἐστὶν ὁ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καταβὰς, καὶ ζωὴν οι χτι, 18. ήτοι Πέτρος, οὗ αἱ πύλαι ᾅδου οὐ κατ ισχύσουσιν. ἀκόλουθον ἦν τῷ Πέτρῳ. οὗ πύλα: ᾄδου οὐ κατισχύσουσι, οὐ κατισχύσουσιν αὐτῆς Πέτραν Εt COMMENT. IN MATTHAEUM TOMUS Xii. a nonnullis eorum qui apud Jesum stant conspici tur, postquam illum se præcedentem et excelsum bunc montem, in quo manifestus factus est, con scendentem sequi potuerint: qua re nonnulli ex iis qui apud Jesum stant, digui censentur, si modo vel Petrus fuerint, adversus quem non valent infero rum porte 3, vel filii tonitru s et geniti a magni loquentia Dei tonantis, et magna de coelo auritis et sapientibus cum clamore dicentis. Qui igitur tales sunt, mortem non gustant. Quid autem ex his verbis intelligendum est, «mortem gustare? Ac is quidem vita est, qui di «» xit s: c Ego sum vita,» et ipsa quidem & vita est abscondita cum Christo in Deo,» et. cum Christus apparuerit vita nostra, tunc apparebunt cum ipso qui cum illo apparere merentur & in gloria ", lui micus autem vitæ hujus, qui et novissimus omnium illius inimicorum inimicus aboletur, mors est quam obit anima peccans, contrario modo se habens his quæ animæ recte agenti et propter recte facta viventi contingunt. Et cum in lege dici tur s c Posui in conspectu tuo vitam, id de co «» pronuntial Scriptura qui dixit: «Ego sum vita, et de inimico illius, morte; quorum alterum unusquisque nostrum operibus suis semper eligit. cum in conspectu vitam habentes pecca «mus, impletur in nobis imprecatio quæ sic habet" Et erit vita tua pendens ante te, et quæ sequun. tur usque ad hæc Et propter ea quæ oculis tuis &» c videbis. Quemadmodum ergo vita, panis quoque < – vivus est, qui de celo descendit, et dat vitam riorum persuasiones, sed etiam suas evidentias declarantem, videt non solum regnum, sed et gloriam Verbi Dei. Et iste talis in seipso videt regnum Dei veniens in virtute, non in infirmitate; qui autem non est ita confidens in regno Dei ut omnia pati contentus sit propter illud, sed est dubius, et timidus de spe regni, ille non videt in se regnum Dei veniens in virtute. Et hoc ille videt in quo non regnat peccatum, nec tenetur sub dominatione peccati quod regnat in corpore mortali peccantium, sed est sub rege om nium Deo. Dicit enim Apostolus: Et ego, fratres, non potui vobis loqui quasi spiritalibus, sed quasi carnalibus; quasi parvulis in Christo, lac vobis potum dedi, non escam; nondum enim poteratis, sed nec usque adhuc potestis. Nam cum sint inter vos æmulationes, et contentiones, nonne carnales estis, et secundum hominem ambulatis? Item alibi: «Sapientiam autem loquimur inter perfectos. Si ergo qui adhuc carnales et parvuli sunt in Christo, et non sunt perfecti, non possunt intelligere sapientiam Verbi, nec capiunt spiritalem ejus intellectuin, quomodo videant mente sua eminentiam Verbi, id est regnum Verli, et gloriam Verbi, qui diversis sunt involuti peccatis. dem est ille qui dixit:. Ego sum vita,» de qua scriptum est: c Quod autem factum est in co, vita est, id est in Verbo. Inimica autem vitæ hujus, mors est, quæ et novissima inimicorum omnium destruetur, qua peccans anima moritur, quando dicitur in lege: Dedi ante faciem tuam vitam et mortem: elige vitam.» Ex quibus alterum unusquisque nostrum per ea quæ agit, eligit semper. Siat ergo vita est, et vivus panis qui de coelo descendit, et vitam dedit huic mundo: sic et inimica ejus mors, panis est mor tuus. Omnis autem rationabilis anima, aut vivo pane mutritur, aut mortuo, per ea quæ suscipit opera, vel dogmata bona, vel mala. Et quemadmodum est in commuui pane, ut quis aliquando quidem gustet euin tantum, aliquando autem et amplius eum mauducet: sic et in istis panibus, quidam quidem modicum manducant, tantum gustantes, quidam autem et abundantius ex eis manducant: boni quidem de vivo pane qui de coelo descendit, mali autem ex mortuo pane, qui est mors. Et forsitan qui et raro, et modicum peccant, tantummodo gustant mortem: qui autem perfectius susceperint spiritalem virtutem, neque gustant eam, sed vivo pane semper vescuntur. Consequens ergo erat Petrum, cui portæ inferorum nom Matth. ss Mare. ", 17. Deuter. XXX, 25. Dent. XVIII, 66. 67. Joan. x1, 25, et xiv, 6. * Col. 11, 3, 4. I Cor. xv. 26. ldem, Similiter infra, etc. unde est quod Hebraicus interpres vertit by adversum te quamvis Græce habeatur, adl que erat Petrus referens, quod ad Eccle siam ab aliis refertur. HUEtius. Hµwr. Vulgata, e vita vestra. › COMMENT. IN MATTHAEUM TOMUS Xii. a nonnullis eorum qui apud Jesum stant conspici tur, postquam illum se præcedentem et excelsum bunc montem, in quo manifestus factus est, con scendentem sequi potuerint: qua re nonnulli ex iis qui apud Jesum stant, digui censentur, si modo vel Petrus fuerint, adversus quem non valent infero rum porte 3, vel filii tonitru s et geniti a magni loquentia Dei tonantis, et magna de coelo auritis et sapientibus cum clamore dicentis. Qui igitur tales sunt, mortem non gustant. Quid autem ex his verbis intelligendum est, «mortem gustare? Ac is quidem vita est, qui di «» xit s: c Ego sum vita,» et ipsa quidem & vita est abscondita cum Christo in Deo,» et. cum Christus apparuerit vita nostra, tunc apparebunt cum ipso qui cum illo apparere merentur & in gloria ", lui micus autem vitæ hujus, qui et novissimus omnium illius inimicorum inimicus aboletur, mors est quam obit anima peccans, contrario modo se habens his quæ animæ recte agenti et propter recte facta viventi contingunt. Et cum in lege dici tur s c Posui in conspectu tuo vitam, id de co «» pronuntial Scriptura qui dixit: «Ego sum vita, et de inimico illius, morte; quorum alterum unusquisque nostrum operibus suis semper eligit. cum in conspectu vitam habentes pecca «mus, impletur in nobis imprecatio quæ sic habet" Et erit vita tua pendens ante te, et quæ sequun. tur usque ad hæc Et propter ea quæ oculis tuis &» c videbis. Quemadmodum ergo vita, panis quoque < – vivus est, qui de celo descendit, et dat vitam riorum persuasiones, sed etiam suas evidentias declarantem, videt non solum regnum, sed et gloriam Verbi Dei. Et iste talis in seipso videt regnum Dei veniens in virtute, non in infirmitate; qui autem non est ita confidens in regno Dei ut omnia pati contentus sit propter illud, sed est dubius, et timidus de spe regni, ille non videt in se regnum Dei veniens in virtute. Et hoc ille videt in quo non regnat peccatum, nec tenetur sub dominatione peccati quod regnat in corpore mortali peccantium, sed est sub rege om nium Deo. Dicit enim Apostolus: Et ego, fratres, non potui vobis loqui quasi spiritalibus, sed quasi carnalibus; quasi parvulis in Christo, lac vobis potum dedi, non escam; nondum enim poteratis, sed nec usque adhuc potestis. Nam cum sint inter vos æmulationes, et contentiones, nonne carnales estis, et secundum hominem ambulatis? Item alibi: «Sapientiam autem loquimur inter perfectos. Si ergo qui adhuc carnales et parvuli sunt in Christo, et non sunt perfecti, non possunt intelligere sapientiam Verbi, nec capiunt spiritalem ejus intellectuin, quomodo videant mente sua eminentiam Verbi, id est regnum Verli, et gloriam Verbi, qui diversis sunt involuti peccatis. dem est ille qui dixit:. Ego sum vita,» de qua scriptum est: c Quod autem factum est in co, vita est, id est in Verbo. Inimica autem vitæ hujus, mors est, quæ et novissima inimicorum omnium destruetur, qua peccans anima moritur, quando dicitur in lege: Dedi ante faciem tuam vitam et mortem: elige vitam.» Ex quibus alterum unusquisque nostrum per ea quæ agit, eligit semper. Siat ergo vita est, et vivus panis qui de coelo descendit, et vitam dedit huic mundo: sic et inimica ejus mors, panis est mor tuus. Omnis autem rationabilis anima, aut vivo pane mutritur, aut mortuo, per ea quæ suscipit opera, vel dogmata bona, vel mala. Et quemadmodum est in commuui pane, ut quis aliquando quidem gustet euin tantum, aliquando autem et amplius eum mauducet: sic et in istis panibus, quidam quidem modicum manducant, tantum gustantes, quidam autem et abundantius ex eis manducant: boni quidem de vivo pane qui de coelo descendit, mali autem ex mortuo pane, qui est mors. Et forsitan qui et raro, et modicum peccant, tantummodo gustant mortem: qui autem perfectius susceperint spiritalem virtutem, neque gustant eam, sed vivo pane semper vescuntur. Consequens ergo erat Petrum, cui portæ inferorum nom Matth. ss Mare. ", 17. Deuter. XXX, 25. Dent. XVIII, 66. 67. Joan. x1, 25, et xiv, 6. * Col. 11, 3, 4. I Cor. xv. 26. ldem, Similiter infra, etc. unde est quod Hebraicus interpres vertit by adversum te quamvis Græce habeatur, adl que erat Petrus referens, quod ad Eccle siam ab aliis refertur. HUEtius. Hµwr. Vulgata, e vita vestra. › 33. Quid est autem mortem gustare, videamus. Duæ res sunt sibi contraria, mors et vita. Εt vita qui 33. Quid est autem mortem gustare, videamus. Duæ res sunt sibi contraria, mors et vita. Εt vita qui

δοκεῖ δέ μοι τοὺς ἀναγομένους ὑπὸ τοῦ Ἰησοῦ εἰς τὸ «ὑψηλὸν ὄρος» καὶ ἀξιουμένους τοῦ «κατ’ ἰδίαν» αὐτοῦ τὴν μεταμόρφωσιν θεωρῆσαι, μὴ μάτην «μεθ’ ἓξ ἡμέρας» ἀνάγεσθαι τῶν προειρημένων λόγων. ἐπεὶ γὰρ ἐν ἓξ ἡμέραις, τελείῳ ἀριθμῷ, ὁ σύμπας γεγένηται κόσμος, τὸ τέλειον τοῦτο δημιούργημα, διὰ τοῦτ’ οἶμαι τὸν ὑπερβαίνοντα πάντα τὰ τοῦ κόσμου πράγματα ἐν τῷ ἐσκοπηκέναι, οὐκέτι μὲν «τὰ βλεπόμενα» [ «πρόσκαιρα» γὰρ ταῦτα] ἤδη δὲ «τὰ μὴ βλεπόμενα» καὶ μόνα «τὰ μὴ βλεπόμενα» [διὰ τὸ εἶναι αὐτὰ «αἰώνια»], δηλοῦσθαι ἐν τῷ «μεθ’ ἡμέρας ἓξ παραλαμβάνει ὁ Ἰησοῦς» τούσδε τινάς. διδοὺς τῷ κόσμῳ,, οὕτως ὁ ἐχθρὸς αὐτῷ θάνατος, ἄρτος ἐστὶ νεκρός. Πᾶσα δὲ λογική ψυχή ήτοι ζώντι τρέφεται ἄρτῳ ἢ νεκρῷ, δι' ὧν παραδέχεται δογμά των αστείων ἢ φαύλων. Εἶθ᾿ ὥσπερ ἔστιν ἐπὶ τῶν κοινοτέρων τροφών ποτὲ μὲν αὐτῶν γεύσασθαι μέ. νον, ποτὲ δὲ ἐπὶ πλεῖον αὐτῶν ἐσθίειν, οὕτω καὶ ἐπὶ τούτων τῶν ἄρτων ὁ μέν τις ἐνδεέστερον ἐσθίε γευόμενος αὐτῶν, ὁ δὲ καὶ ἐμφορεῖται, ἀγαθὸς μὲν ῶν, ἢ ὁδεύων ἐπὶ τὸ ἀγαθὸς εἶναι, τοῦ ζῶντος ἄρ του καὶ ἐξ οὐρανοῦ καταβεβηκότος, μοχθηρὸς δὲ τοῦ νεκροῦ ἄρτου, ὅς ἐστιν ὁ θάνατος. Καὶ τάχα οἱ μὲν σπανίως καὶ μικρὰ ἁμαρτάνοντες μόνον γεύονται θανάτου· οἱ δὲ ἀρετὴν ἀνειληφότες οὐδὲ γεύονται αὐτ τοῦ, ἀλλ' ἀεὶ ἄρτῳ τρέφονται ζῶντι. ᾿Ακόλουθον οὖν ἦν τῷ Πέτρῳ, οὗ πύλαι ᾅδου οὐ κατισχύσουσι, τὸ μηδὲ γεύσασθαι θανάτου, ἐπεὶ τότε γεύεται θανάτου, καὶ ἐσθίει θανάτου, ὅτε πύλαι ᾅδου κατισχύσουσιν αὐτοῦ· καὶ ἀνάλογον ἐσθίει ἢ γεύεται θανάτου τῷ κατισχύειν αὐτοῦ ἐπὶ πλεῖον ἢ ἔλαττον, καὶ πλείονας ἢ ἐλάττονας ᾅδου πύλας. Αλλὰ καὶ τοῖς τῆς βρον τῆς υἱοῖς γεννηθεῖσιν ἀπὸ βροντῆς οὐρανίου χρήματ τος, ἀδύνατον ἦν γεύσασθαι θανάτου, τοῦ σφόδρα πόλλω της μητρὸς αὐτῶν βροντῆς. Ταῦτα δὲ προφη τεύει ὁ Λόγος τοῖς τελειωθησομένοις, καὶ ἐκ τοῦ ἑστη κέναι παρὰ τῷ λόγῳ ἐπὶ τοσοῦτον προκόψασιν, ὥστε αὐτοὺς μηδὲ γεύσασθαι θανάτου, ἕως ἂν ἴδωσι τὴν ἐπιφάνειαν, καὶ τὴν δόξαν, καὶ τὴν βασιλείαν, καὶ τὴν ὑπεροχὴν τοῦ Λόγου τοῦ Θεοῦ, καθ᾿ ἣν ὑπερο έχει παντὸς τοῦ ἀντιπερισπῶντος, καὶ περιέλκοντος λόγου φαντασίᾳ ἀληθείας τοὺς μὴ δυναμένους διαρ ῥῆξαι τοὺς τοῦ περισπασμοῦ δεσμούς, καὶ ἀνελθεῖν ἐπὶ τὸ ὕψος τῆς ὑπεροχῆς τοῦ τῆς ἀληθείας λόγου. ᾿Αλλ' ἐπεὶ δόξαι ἄν τις τὴν τοῦ Σωτῆρος ἐπαγγε λίαν περιορίζειν χρόνῳ τὸ μὴ γεύσασθαι θανάτου, ὅτι οὐ γεύσονται μὲν θανάτου, «ἕως ἂν ἴδωσι τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου ἐρχόμενον ἐν τῇ βασιλείᾳ αὐτοῦ,» μετὰ δὲ τοῦτο γεύσονται αὐτοῦ· παραστήσωμεν κατά τινα συνήθειαν τῆς Γραφῆς τὸ «ἕως, ο δηλοῦν τὸν κατεπείγοντα περὶ τοῦ δηλουμένου χρόνον, οὐ περιο ριζόμενον, ὥστε πάντως μετὰ τὸ «ἕως,» γενέσθαι τὸ ἐναντίον τῷ δηλουμένῳ Φησὶ δὲ ὁ Σωτὴρ τοῖς Κατισχύσουσιν. κατισχύ ουσιν. ἐκ τοῦ στῆναι. ἐκ τοῦ έκστῆναι. γενέσθαι ἐναντίως τῷ δηλουμένῳ. διδοὺς τῷ κόσμῳ,, οὕτως ὁ ἐχθρὸς αὐτῷ θάνατος, ἄρτος ἐστὶ νεκρός. Πᾶσα δὲ λογική ψυχή ήτοι ζώντι τρέφεται ἄρτῳ ἢ νεκρῷ, δι' ὧν παραδέχεται δογμά των αστείων ἢ φαύλων. Εἶθ᾿ ὥσπερ ἔστιν ἐπὶ τῶν κοινοτέρων τροφών ποτὲ μὲν αὐτῶν γεύσασθαι μέ. νον, ποτὲ δὲ ἐπὶ πλεῖον αὐτῶν ἐσθίειν, οὕτω καὶ ἐπὶ τούτων τῶν ἄρτων ὁ μέν τις ἐνδεέστερον ἐσθίε γευόμενος αὐτῶν, ὁ δὲ καὶ ἐμφορεῖται, ἀγαθὸς μὲν ῶν, ἢ ὁδεύων ἐπὶ τὸ ἀγαθὸς εἶναι, τοῦ ζῶντος ἄρ του καὶ ἐξ οὐρανοῦ καταβεβηκότος, μοχθηρὸς δὲ τοῦ νεκροῦ ἄρτου, ὅς ἐστιν ὁ θάνατος. Καὶ τάχα οἱ μὲν σπανίως καὶ μικρὰ ἁμαρτάνοντες μόνον γεύονται θανάτου· οἱ δὲ ἀρετὴν ἀνειληφότες οὐδὲ γεύονται αὐτ τοῦ, ἀλλ' ἀεὶ ἄρτῳ τρέφονται ζῶντι. ᾿Ακόλουθον οὖν ἦν τῷ Πέτρῳ, οὗ πύλαι ᾅδου οὐ κατισχύσουσι, τὸ μηδὲ γεύσασθαι θανάτου, ἐπεὶ τότε γεύεται θανάτου, καὶ ἐσθίει θανάτου, ὅτε πύλαι ᾅδου κατισχύσουσιν αὐτοῦ· καὶ ἀνάλογον ἐσθίει ἢ γεύεται θανάτου τῷ κατισχύειν αὐτοῦ ἐπὶ πλεῖον ἢ ἔλαττον, καὶ πλείονας ἢ ἐλάττονας ᾅδου πύλας. Αλλὰ καὶ τοῖς τῆς βρον τῆς υἱοῖς γεννηθεῖσιν ἀπὸ βροντῆς οὐρανίου χρήματ τος, ἀδύνατον ἦν γεύσασθαι θανάτου, τοῦ σφόδρα πόλλω της μητρὸς αὐτῶν βροντῆς. Ταῦτα δὲ προφη τεύει ὁ Λόγος τοῖς τελειωθησομένοις, καὶ ἐκ τοῦ ἑστη κέναι παρὰ τῷ λόγῳ ἐπὶ τοσοῦτον προκόψασιν, ὥστε αὐτοὺς μηδὲ γεύσασθαι θανάτου, ἕως ἂν ἴδωσι τὴν ἐπιφάνειαν, καὶ τὴν δόξαν, καὶ τὴν βασιλείαν, καὶ τὴν ὑπεροχὴν τοῦ Λόγου τοῦ Θεοῦ, καθ᾿ ἣν ὑπερο έχει παντὸς τοῦ ἀντιπερισπῶντος, καὶ περιέλκοντος λόγου φαντασίᾳ ἀληθείας τοὺς μὴ δυναμένους διαρ ῥῆξαι τοὺς τοῦ περισπασμοῦ δεσμούς, καὶ ἀνελθεῖν ἐπὶ τὸ ὕψος τῆς ὑπεροχῆς τοῦ τῆς ἀληθείας λόγου. ᾿Αλλ' ἐπεὶ δόξαι ἄν τις τὴν τοῦ Σωτῆρος ἐπαγγε λίαν περιορίζειν χρόνῳ τὸ μὴ γεύσασθαι θανάτου, ὅτι οὐ γεύσονται μὲν θανάτου, «ἕως ἂν ἴδωσι τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου ἐρχόμενον ἐν τῇ βασιλείᾳ αὐτοῦ,» μετὰ δὲ τοῦτο γεύσονται αὐτοῦ· παραστήσωμεν κατά τινα συνήθειαν τῆς Γραφῆς τὸ «ἕως, ο δηλοῦν τὸν κατεπείγοντα περὶ τοῦ δηλουμένου χρόνον, οὐ περιο ριζόμενον, ὥστε πάντως μετὰ τὸ «ἕως,» γενέσθαι τὸ ἐναντίον τῷ δηλουμένῳ Φησὶ δὲ ὁ Σωτὴρ τοῖς Κατισχύσουσιν. κατισχύ ουσιν. ἐκ τοῦ στῆναι. ἐκ τοῦ έκστῆναι. γενέσθαι ἐναντίως τῷ δηλουμένῳ. mundo s8,, ita inimicus illius, mors scilicet, panis est mortuus. Omnis ergo anima ratione prædita, vel vivo, vel mortuo pane vescitur, dum lonas vel pravas opiniones admittit. Deinde quemadmodum in vilioribus cibis contingit, ut nonnunquam ii degu stentur solum, quandoque vero affatim edantur; ita et in illis panibus, is quidem parcius eos tantum delibans attingit, ille vero his ingurgitatur; et is quidem qui bonus est, vel ad id tendens ut bonus evadat, pane vivo et qui de cœlo descendit; ne quam vero pane mortuo, qui mortuus est. Et ii fortasse qui raro et leviter peccant, mortem solum degustant; qui vero virtutem amplexi sunt, ne illam quidem degustant, sed semper pane vivo aluntur. Petro igitur, adversus quem non prævalebunt portæ inferi,conveniebat mortem non degustare, cum mor tem quispiam tum degustet, et edat cum adversus cum portæ inferi prævalituræ sunt; et mortem degustet, vel edat ea ratione qua plus vel minus, aut plures vel pauciores inferi portæ adversus eum prævalent. Sed nec fieri poterat ut tonitrus filii”, a tonitru, quæ res est coelestis, geniti, mortem gusta rent, quæ a tonitru, quo tanquam matre geniti sunt, valde semota est. Hæc autem prædicit Verbum iis qui perfectionem adepturi sunt, et ex eo quod apud Verbum steterint, in tantum profecerunt, ut mor ten non degustarent, donec adventum, et gloriam, et regnum viderent, et Verbi Dei excellentiam, qua superat omne verbum, ostentatione veritatis re trahens, et rapiens eos qui distractionis vincula rumpere, et sublimitatem excellentiæ Verbi veri tatis conscendere nequeunt. 54. Sed quoniam lane Servatoris promis sionem, ipsam non degustandam mortem, sponsionem tempore circumscribere existimare quispiam potest, quod nempe mortem non degustaturi sint, donec vi-leant Filium hominis venientem in regno suo **; › postea vero illam degustaturi sint; probemus juxta aliquem Scripturæ usum vocem, donec, de re proposita tempus instans significare, non ita defi nitum ut post, ‹ donec, › omnino contrarium rei prævalebant, ut neque gustaret mortem: quoniam tunc quis gustat vel manducat mortem, quando portæ mortis prævalent contra eum, vel parum, vel multum. Sed et tiliis tonitrui natis ex magniloquio, id est ex tonitru, impossibile erat mortem gustare. Hoc ergo perfectus sermo prophetat, ut ex eo quod stantes sunt apud Verbum, tantum proficiant, ut neque gustent mortem donec videant adventum, ei gloriam, et re gnum, et eminentiam Verbi Dei secundum quam eminet super omne verbum quod adbuc interim diveilit et trabit homines suspicione veritatis, eos qui non possunt dirumpere vincula divulsionis, et ascendere ad eminentiam Verbi veritatis. quiden gustent mortem ‹donec videant Filium hominis venientem in regno suo, postea vero gustent. Ideo oportet ut proferamus exempla, secundum quam Scripturæ consuetudinem positum sit quod dicit, donec videant,» non omnino delinients tempus, ut postquam transierit illud, e donec,» fiat quod ante non fuerat factum: sed rem quæ necessaria est exponit. Dicit enim Dominus ad undecim discipulos suos cum surrexit a mortuis: Et ecce ego vobiscum sum omnibus diebus usque ad consummationem sæculi. › Ergo usque ad consummationem sæculi cum illis erat futurus: post consummationem autem sæculi hujus instante futuro sæculo jam non se promittebat fore cum eis, ut melius esset discipulis hoc tempus quod est ante consummationem sæculi, quam illud futurum. Nam etsi audeat aliquis dicere, quoniam ss Joan. vi, 33. s Marc. 111, 17. Matth. xvi, 28. Codex Vaticanus, Idem, Tarinianus, Unus codes labebat, mundo s8,, ita inimicus illius, mors scilicet, panis est mortuus. Omnis ergo anima ratione prædita, vel vivo, vel mortuo pane vescitur, dum lonas vel pravas opiniones admittit. Deinde quemadmodum in vilioribus cibis contingit, ut nonnunquam ii degu stentur solum, quandoque vero affatim edantur; ita et in illis panibus, is quidem parcius eos tantum delibans attingit, ille vero his ingurgitatur; et is quidem qui bonus est, vel ad id tendens ut bonus evadat, pane vivo et qui de cœlo descendit; ne quam vero pane mortuo, qui mortuus est. Et ii fortasse qui raro et leviter peccant, mortem solum degustant; qui vero virtutem amplexi sunt, ne illam quidem degustant, sed semper pane vivo aluntur. Petro igitur, adversus quem non prævalebunt portæ inferi,conveniebat mortem non degustare, cum mor tem quispiam tum degustet, et edat cum adversus cum portæ inferi prævalituræ sunt; et mortem degustet, vel edat ea ratione qua plus vel minus, aut plures vel pauciores inferi portæ adversus eum prævalent. Sed nec fieri poterat ut tonitrus filii”, a tonitru, quæ res est coelestis, geniti, mortem gusta rent, quæ a tonitru, quo tanquam matre geniti sunt, valde semota est. Hæc autem prædicit Verbum iis qui perfectionem adepturi sunt, et ex eo quod apud Verbum steterint, in tantum profecerunt, ut mor ten non degustarent, donec adventum, et gloriam, et regnum viderent, et Verbi Dei excellentiam, qua superat omne verbum, ostentatione veritatis re trahens, et rapiens eos qui distractionis vincula rumpere, et sublimitatem excellentiæ Verbi veri tatis conscendere nequeunt. 54. Sed quoniam lane Servatoris promis sionem, ipsam non degustandam mortem, sponsionem tempore circumscribere existimare quispiam potest, quod nempe mortem non degustaturi sint, donec vi-leant Filium hominis venientem in regno suo **; › postea vero illam degustaturi sint; probemus juxta aliquem Scripturæ usum vocem, donec, de re proposita tempus instans significare, non ita defi nitum ut post, ‹ donec, › omnino contrarium rei prævalebant, ut neque gustaret mortem: quoniam tunc quis gustat vel manducat mortem, quando portæ mortis prævalent contra eum, vel parum, vel multum. Sed et tiliis tonitrui natis ex magniloquio, id est ex tonitru, impossibile erat mortem gustare. Hoc ergo perfectus sermo prophetat, ut ex eo quod stantes sunt apud Verbum, tantum proficiant, ut neque gustent mortem donec videant adventum, ei gloriam, et re gnum, et eminentiam Verbi Dei secundum quam eminet super omne verbum quod adbuc interim diveilit et trabit homines suspicione veritatis, eos qui non possunt dirumpere vincula divulsionis, et ascendere ad eminentiam Verbi veritatis. quiden gustent mortem ‹donec videant Filium hominis venientem in regno suo, postea vero gustent. Ideo oportet ut proferamus exempla, secundum quam Scripturæ consuetudinem positum sit quod dicit, donec videant,» non omnino delinients tempus, ut postquam transierit illud, e donec,» fiat quod ante non fuerat factum: sed rem quæ necessaria est exponit. Dicit enim Dominus ad undecim discipulos suos cum surrexit a mortuis: Et ecce ego vobiscum sum omnibus diebus usque ad consummationem sæculi. › Ergo usque ad consummationem sæculi cum illis erat futurus: post consummationem autem sæculi hujus instante futuro sæculo jam non se promittebat fore cum eis, ut melius esset discipulis hoc tempus quod est ante consummationem sæculi, quam illud futurum. Nam etsi audeat aliquis dicere, quoniam ss Joan. vi, 33. s Marc. 111, 17. Matth. xvi, 28. Codex Vaticanus, Idem, Tarinianus, Unus codes labebat, 34. Sed forsitan videtur quibusdam, quasi promissio hæc Salvatoris tempore aliquo terminetur, ut non 34. Sed forsitan videtur quibusdam, quasi promissio hæc Salvatoris tempore aliquo terminetur, ut non

δοκεῖ δέ μοι τοὺς ἀναγομένους ὑπὸ τοῦ Ἰησοῦ εἰς τὸ «ὑψηλὸν ὄρος» καὶ ἀξιουμένους τοῦ «κατ’ ἰδίαν» αὐτοῦ τὴν μεταμόρφωσιν θεωρῆσαι, μὴ μάτην «μεθ’ ἓξ ἡμέρας» ἀνάγεσθαι τῶν προειρημένων λόγων. ἐπεὶ γὰρ ἐν ἓξ ἡμέραις, τελείῳ ἀριθμῷ, ὁ σύμπας γεγένηται κόσμος, τὸ τέλειον τοῦτο δημιούργημα, διὰ τοῦτ’ οἶμαι τὸν ὑπερβαίνοντα πάντα τὰ τοῦ κόσμου πράγματα ἐν τῷ ἐσκοπηκέναι, οὐκέτι μὲν «τὰ βλεπόμενα» [ «πρόσκαιρα» γὰρ ταῦτα] ἤδη δὲ «τὰ μὴ βλεπόμενα» καὶ μόνα «τὰ μὴ βλεπόμενα» [διὰ τὸ εἶναι αὐτὰ «αἰώνια»], δηλοῦσθαι ἐν τῷ «μεθ’ ἡμέρας ἓξ παραλαμβάνει ὁ Ἰησοῦς» τούσδε τινάς. διδοὺς τῷ κόσμῳ,, οὕτως ὁ ἐχθρὸς αὐτῷ θάνατος, ἄρτος ἐστὶ νεκρός. Πᾶσα δὲ λογική ψυχή ήτοι ζώντι τρέφεται ἄρτῳ ἢ νεκρῷ, δι' ὧν παραδέχεται δογμά των αστείων ἢ φαύλων. Εἶθ᾿ ὥσπερ ἔστιν ἐπὶ τῶν κοινοτέρων τροφών ποτὲ μὲν αὐτῶν γεύσασθαι μέ. νον, ποτὲ δὲ ἐπὶ πλεῖον αὐτῶν ἐσθίειν, οὕτω καὶ ἐπὶ τούτων τῶν ἄρτων ὁ μέν τις ἐνδεέστερον ἐσθίε γευόμενος αὐτῶν, ὁ δὲ καὶ ἐμφορεῖται, ἀγαθὸς μὲν ῶν, ἢ ὁδεύων ἐπὶ τὸ ἀγαθὸς εἶναι, τοῦ ζῶντος ἄρ του καὶ ἐξ οὐρανοῦ καταβεβηκότος, μοχθηρὸς δὲ τοῦ νεκροῦ ἄρτου, ὅς ἐστιν ὁ θάνατος. Καὶ τάχα οἱ μὲν σπανίως καὶ μικρὰ ἁμαρτάνοντες μόνον γεύονται θανάτου· οἱ δὲ ἀρετὴν ἀνειληφότες οὐδὲ γεύονται αὐτ τοῦ, ἀλλ' ἀεὶ ἄρτῳ τρέφονται ζῶντι. ᾿Ακόλουθον οὖν ἦν τῷ Πέτρῳ, οὗ πύλαι ᾅδου οὐ κατισχύσουσι, τὸ μηδὲ γεύσασθαι θανάτου, ἐπεὶ τότε γεύεται θανάτου, καὶ ἐσθίει θανάτου, ὅτε πύλαι ᾅδου κατισχύσουσιν αὐτοῦ· καὶ ἀνάλογον ἐσθίει ἢ γεύεται θανάτου τῷ κατισχύειν αὐτοῦ ἐπὶ πλεῖον ἢ ἔλαττον, καὶ πλείονας ἢ ἐλάττονας ᾅδου πύλας. Αλλὰ καὶ τοῖς τῆς βρον τῆς υἱοῖς γεννηθεῖσιν ἀπὸ βροντῆς οὐρανίου χρήματ τος, ἀδύνατον ἦν γεύσασθαι θανάτου, τοῦ σφόδρα πόλλω της μητρὸς αὐτῶν βροντῆς. Ταῦτα δὲ προφη τεύει ὁ Λόγος τοῖς τελειωθησομένοις, καὶ ἐκ τοῦ ἑστη κέναι παρὰ τῷ λόγῳ ἐπὶ τοσοῦτον προκόψασιν, ὥστε αὐτοὺς μηδὲ γεύσασθαι θανάτου, ἕως ἂν ἴδωσι τὴν ἐπιφάνειαν, καὶ τὴν δόξαν, καὶ τὴν βασιλείαν, καὶ τὴν ὑπεροχὴν τοῦ Λόγου τοῦ Θεοῦ, καθ᾿ ἣν ὑπερο έχει παντὸς τοῦ ἀντιπερισπῶντος, καὶ περιέλκοντος λόγου φαντασίᾳ ἀληθείας τοὺς μὴ δυναμένους διαρ ῥῆξαι τοὺς τοῦ περισπασμοῦ δεσμούς, καὶ ἀνελθεῖν ἐπὶ τὸ ὕψος τῆς ὑπεροχῆς τοῦ τῆς ἀληθείας λόγου. ᾿Αλλ' ἐπεὶ δόξαι ἄν τις τὴν τοῦ Σωτῆρος ἐπαγγε λίαν περιορίζειν χρόνῳ τὸ μὴ γεύσασθαι θανάτου, ὅτι οὐ γεύσονται μὲν θανάτου, «ἕως ἂν ἴδωσι τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου ἐρχόμενον ἐν τῇ βασιλείᾳ αὐτοῦ,» μετὰ δὲ τοῦτο γεύσονται αὐτοῦ· παραστήσωμεν κατά τινα συνήθειαν τῆς Γραφῆς τὸ «ἕως, ο δηλοῦν τὸν κατεπείγοντα περὶ τοῦ δηλουμένου χρόνον, οὐ περιο ριζόμενον, ὥστε πάντως μετὰ τὸ «ἕως,» γενέσθαι τὸ ἐναντίον τῷ δηλουμένῳ Φησὶ δὲ ὁ Σωτὴρ τοῖς Κατισχύσουσιν. κατισχύ ουσιν. ἐκ τοῦ στῆναι. ἐκ τοῦ έκστῆναι. γενέσθαι ἐναντίως τῷ δηλουμένῳ. διδοὺς τῷ κόσμῳ,, οὕτως ὁ ἐχθρὸς αὐτῷ θάνατος, ἄρτος ἐστὶ νεκρός. Πᾶσα δὲ λογική ψυχή ήτοι ζώντι τρέφεται ἄρτῳ ἢ νεκρῷ, δι' ὧν παραδέχεται δογμά των αστείων ἢ φαύλων. Εἶθ᾿ ὥσπερ ἔστιν ἐπὶ τῶν κοινοτέρων τροφών ποτὲ μὲν αὐτῶν γεύσασθαι μέ. νον, ποτὲ δὲ ἐπὶ πλεῖον αὐτῶν ἐσθίειν, οὕτω καὶ ἐπὶ τούτων τῶν ἄρτων ὁ μέν τις ἐνδεέστερον ἐσθίε γευόμενος αὐτῶν, ὁ δὲ καὶ ἐμφορεῖται, ἀγαθὸς μὲν ῶν, ἢ ὁδεύων ἐπὶ τὸ ἀγαθὸς εἶναι, τοῦ ζῶντος ἄρ του καὶ ἐξ οὐρανοῦ καταβεβηκότος, μοχθηρὸς δὲ τοῦ νεκροῦ ἄρτου, ὅς ἐστιν ὁ θάνατος. Καὶ τάχα οἱ μὲν σπανίως καὶ μικρὰ ἁμαρτάνοντες μόνον γεύονται θανάτου· οἱ δὲ ἀρετὴν ἀνειληφότες οὐδὲ γεύονται αὐτ τοῦ, ἀλλ' ἀεὶ ἄρτῳ τρέφονται ζῶντι. ᾿Ακόλουθον οὖν ἦν τῷ Πέτρῳ, οὗ πύλαι ᾅδου οὐ κατισχύσουσι, τὸ μηδὲ γεύσασθαι θανάτου, ἐπεὶ τότε γεύεται θανάτου, καὶ ἐσθίει θανάτου, ὅτε πύλαι ᾅδου κατισχύσουσιν αὐτοῦ· καὶ ἀνάλογον ἐσθίει ἢ γεύεται θανάτου τῷ κατισχύειν αὐτοῦ ἐπὶ πλεῖον ἢ ἔλαττον, καὶ πλείονας ἢ ἐλάττονας ᾅδου πύλας. Αλλὰ καὶ τοῖς τῆς βρον τῆς υἱοῖς γεννηθεῖσιν ἀπὸ βροντῆς οὐρανίου χρήματ τος, ἀδύνατον ἦν γεύσασθαι θανάτου, τοῦ σφόδρα πόλλω της μητρὸς αὐτῶν βροντῆς. Ταῦτα δὲ προφη τεύει ὁ Λόγος τοῖς τελειωθησομένοις, καὶ ἐκ τοῦ ἑστη κέναι παρὰ τῷ λόγῳ ἐπὶ τοσοῦτον προκόψασιν, ὥστε αὐτοὺς μηδὲ γεύσασθαι θανάτου, ἕως ἂν ἴδωσι τὴν ἐπιφάνειαν, καὶ τὴν δόξαν, καὶ τὴν βασιλείαν, καὶ τὴν ὑπεροχὴν τοῦ Λόγου τοῦ Θεοῦ, καθ᾿ ἣν ὑπερο έχει παντὸς τοῦ ἀντιπερισπῶντος, καὶ περιέλκοντος λόγου φαντασίᾳ ἀληθείας τοὺς μὴ δυναμένους διαρ ῥῆξαι τοὺς τοῦ περισπασμοῦ δεσμούς, καὶ ἀνελθεῖν ἐπὶ τὸ ὕψος τῆς ὑπεροχῆς τοῦ τῆς ἀληθείας λόγου. ᾿Αλλ' ἐπεὶ δόξαι ἄν τις τὴν τοῦ Σωτῆρος ἐπαγγε λίαν περιορίζειν χρόνῳ τὸ μὴ γεύσασθαι θανάτου, ὅτι οὐ γεύσονται μὲν θανάτου, «ἕως ἂν ἴδωσι τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου ἐρχόμενον ἐν τῇ βασιλείᾳ αὐτοῦ,» μετὰ δὲ τοῦτο γεύσονται αὐτοῦ· παραστήσωμεν κατά τινα συνήθειαν τῆς Γραφῆς τὸ «ἕως, ο δηλοῦν τὸν κατεπείγοντα περὶ τοῦ δηλουμένου χρόνον, οὐ περιο ριζόμενον, ὥστε πάντως μετὰ τὸ «ἕως,» γενέσθαι τὸ ἐναντίον τῷ δηλουμένῳ Φησὶ δὲ ὁ Σωτὴρ τοῖς Κατισχύσουσιν. κατισχύ ουσιν. ἐκ τοῦ στῆναι. ἐκ τοῦ έκστῆναι. γενέσθαι ἐναντίως τῷ δηλουμένῳ. mundo s8,, ita inimicus illius, mors scilicet, panis est mortuus. Omnis ergo anima ratione prædita, vel vivo, vel mortuo pane vescitur, dum lonas vel pravas opiniones admittit. Deinde quemadmodum in vilioribus cibis contingit, ut nonnunquam ii degu stentur solum, quandoque vero affatim edantur; ita et in illis panibus, is quidem parcius eos tantum delibans attingit, ille vero his ingurgitatur; et is quidem qui bonus est, vel ad id tendens ut bonus evadat, pane vivo et qui de cœlo descendit; ne quam vero pane mortuo, qui mortuus est. Et ii fortasse qui raro et leviter peccant, mortem solum degustant; qui vero virtutem amplexi sunt, ne illam quidem degustant, sed semper pane vivo aluntur. Petro igitur, adversus quem non prævalebunt portæ inferi,conveniebat mortem non degustare, cum mor tem quispiam tum degustet, et edat cum adversus cum portæ inferi prævalituræ sunt; et mortem degustet, vel edat ea ratione qua plus vel minus, aut plures vel pauciores inferi portæ adversus eum prævalent. Sed nec fieri poterat ut tonitrus filii”, a tonitru, quæ res est coelestis, geniti, mortem gusta rent, quæ a tonitru, quo tanquam matre geniti sunt, valde semota est. Hæc autem prædicit Verbum iis qui perfectionem adepturi sunt, et ex eo quod apud Verbum steterint, in tantum profecerunt, ut mor ten non degustarent, donec adventum, et gloriam, et regnum viderent, et Verbi Dei excellentiam, qua superat omne verbum, ostentatione veritatis re trahens, et rapiens eos qui distractionis vincula rumpere, et sublimitatem excellentiæ Verbi veri tatis conscendere nequeunt. 54. Sed quoniam lane Servatoris promis sionem, ipsam non degustandam mortem, sponsionem tempore circumscribere existimare quispiam potest, quod nempe mortem non degustaturi sint, donec vi-leant Filium hominis venientem in regno suo **; › postea vero illam degustaturi sint; probemus juxta aliquem Scripturæ usum vocem, donec, de re proposita tempus instans significare, non ita defi nitum ut post, ‹ donec, › omnino contrarium rei prævalebant, ut neque gustaret mortem: quoniam tunc quis gustat vel manducat mortem, quando portæ mortis prævalent contra eum, vel parum, vel multum. Sed et tiliis tonitrui natis ex magniloquio, id est ex tonitru, impossibile erat mortem gustare. Hoc ergo perfectus sermo prophetat, ut ex eo quod stantes sunt apud Verbum, tantum proficiant, ut neque gustent mortem donec videant adventum, ei gloriam, et re gnum, et eminentiam Verbi Dei secundum quam eminet super omne verbum quod adbuc interim diveilit et trabit homines suspicione veritatis, eos qui non possunt dirumpere vincula divulsionis, et ascendere ad eminentiam Verbi veritatis. quiden gustent mortem ‹donec videant Filium hominis venientem in regno suo, postea vero gustent. Ideo oportet ut proferamus exempla, secundum quam Scripturæ consuetudinem positum sit quod dicit, donec videant,» non omnino delinients tempus, ut postquam transierit illud, e donec,» fiat quod ante non fuerat factum: sed rem quæ necessaria est exponit. Dicit enim Dominus ad undecim discipulos suos cum surrexit a mortuis: Et ecce ego vobiscum sum omnibus diebus usque ad consummationem sæculi. › Ergo usque ad consummationem sæculi cum illis erat futurus: post consummationem autem sæculi hujus instante futuro sæculo jam non se promittebat fore cum eis, ut melius esset discipulis hoc tempus quod est ante consummationem sæculi, quam illud futurum. Nam etsi audeat aliquis dicere, quoniam ss Joan. vi, 33. s Marc. 111, 17. Matth. xvi, 28. Codex Vaticanus, Idem, Tarinianus, Unus codes labebat, mundo s8,, ita inimicus illius, mors scilicet, panis est mortuus. Omnis ergo anima ratione prædita, vel vivo, vel mortuo pane vescitur, dum lonas vel pravas opiniones admittit. Deinde quemadmodum in vilioribus cibis contingit, ut nonnunquam ii degu stentur solum, quandoque vero affatim edantur; ita et in illis panibus, is quidem parcius eos tantum delibans attingit, ille vero his ingurgitatur; et is quidem qui bonus est, vel ad id tendens ut bonus evadat, pane vivo et qui de cœlo descendit; ne quam vero pane mortuo, qui mortuus est. Et ii fortasse qui raro et leviter peccant, mortem solum degustant; qui vero virtutem amplexi sunt, ne illam quidem degustant, sed semper pane vivo aluntur. Petro igitur, adversus quem non prævalebunt portæ inferi,conveniebat mortem non degustare, cum mor tem quispiam tum degustet, et edat cum adversus cum portæ inferi prævalituræ sunt; et mortem degustet, vel edat ea ratione qua plus vel minus, aut plures vel pauciores inferi portæ adversus eum prævalent. Sed nec fieri poterat ut tonitrus filii”, a tonitru, quæ res est coelestis, geniti, mortem gusta rent, quæ a tonitru, quo tanquam matre geniti sunt, valde semota est. Hæc autem prædicit Verbum iis qui perfectionem adepturi sunt, et ex eo quod apud Verbum steterint, in tantum profecerunt, ut mor ten non degustarent, donec adventum, et gloriam, et regnum viderent, et Verbi Dei excellentiam, qua superat omne verbum, ostentatione veritatis re trahens, et rapiens eos qui distractionis vincula rumpere, et sublimitatem excellentiæ Verbi veri tatis conscendere nequeunt. 54. Sed quoniam lane Servatoris promis sionem, ipsam non degustandam mortem, sponsionem tempore circumscribere existimare quispiam potest, quod nempe mortem non degustaturi sint, donec vi-leant Filium hominis venientem in regno suo **; › postea vero illam degustaturi sint; probemus juxta aliquem Scripturæ usum vocem, donec, de re proposita tempus instans significare, non ita defi nitum ut post, ‹ donec, › omnino contrarium rei prævalebant, ut neque gustaret mortem: quoniam tunc quis gustat vel manducat mortem, quando portæ mortis prævalent contra eum, vel parum, vel multum. Sed et tiliis tonitrui natis ex magniloquio, id est ex tonitru, impossibile erat mortem gustare. Hoc ergo perfectus sermo prophetat, ut ex eo quod stantes sunt apud Verbum, tantum proficiant, ut neque gustent mortem donec videant adventum, ei gloriam, et re gnum, et eminentiam Verbi Dei secundum quam eminet super omne verbum quod adbuc interim diveilit et trabit homines suspicione veritatis, eos qui non possunt dirumpere vincula divulsionis, et ascendere ad eminentiam Verbi veritatis. quiden gustent mortem ‹donec videant Filium hominis venientem in regno suo, postea vero gustent. Ideo oportet ut proferamus exempla, secundum quam Scripturæ consuetudinem positum sit quod dicit, donec videant,» non omnino delinients tempus, ut postquam transierit illud, e donec,» fiat quod ante non fuerat factum: sed rem quæ necessaria est exponit. Dicit enim Dominus ad undecim discipulos suos cum surrexit a mortuis: Et ecce ego vobiscum sum omnibus diebus usque ad consummationem sæculi. › Ergo usque ad consummationem sæculi cum illis erat futurus: post consummationem autem sæculi hujus instante futuro sæculo jam non se promittebat fore cum eis, ut melius esset discipulis hoc tempus quod est ante consummationem sæculi, quam illud futurum. Nam etsi audeat aliquis dicere, quoniam ss Joan. vi, 33. s Marc. 111, 17. Matth. xvi, 28. Codex Vaticanus, Idem, Tarinianus, Unus codes labebat, 34. Sed forsitan videtur quibusdam, quasi promissio hæc Salvatoris tempore aliquo terminetur, ut non 34. Sed forsitan videtur quibusdam, quasi promissio hæc Salvatoris tempore aliquo terminetur, ut non

Ζητήσεις δὲ εἰ, ὅτε «μετεμορφώθη ἔμπροσθεν» τῶν ὑπ’ αὐτοῦ ἀναχθέντων «εἰς» τὸ «ὑψηλὸν ὄρος,» ὤφθη αὐτοῖς «ἐν μορφῇ θεοῦ» ᾗ ὑπῆρχε πάλαι, ὡς τοῖς μὲν κάτω ἔχων τὴν «δούλου μορφὴν» τοῖς δὲ ἀκολουθήσασιν αὐτῷ «μετὰ ἓξ ἡμέρας εἰς» τὸ «ὑψηλὸν ὄρος» οὐκ ἐκείνην, ἀλλὰ τὴν τοῦ θεοῦ. ἀλλ’ ἄκουε τούτων [εἰ δύνασαι] πνευματικῶς, προσέχων ἅμα ὅτι οὐκ εἴρηται μὲν ἁπαξαπλῶς «μετεμορφώθη,» μετὰ δέ τινος ἀναγκαίας προσθήκης, ἣν ἀνέγραψε Ματθαῖος καὶ Μᾶρκος· κατὰ γὰρ ἀμφοτέρους «μετεμορφώθη ἔμπροςθεν αὐτῶν.» καὶ κατὰ τοῦτό γε ἐρεῖς δυνατὸν εἶναι τὸν Ἰησοῦν «ἔμπροσθεν» μέν τινων μεταμορφωθῆναι ταύτην τὴν μεταμόρφωσιν, «ἔμπροσθεν» δὲ ἑτέρων κατὰ τὸ αὐτὸ καιροῦ μὴ μεταμορφωθῆναι. ἕνδεκα μαθηταῖς, ἡνίκα ἀνέττη ἀπὸ τῶν νεκρῶν πρὸς ἑτέροις καὶ τό· ι Ἰδοὺ ἐγὼ μεθ᾽ ὑμῶν εἰμι πάσας τας ἡμέρας, ἕως τῆς συντελείας τοῦ αἰῶνος.» 'Αρα γὰρ, εἰπὼν τοῦτο, ἕως μὲν τῆς συντελείας τοῦ αἰῶνος ἔμελλεν αὐτοῖς συνέσεσθαι, μετὰ δὲ τὴν συντέλειαν τοῦ αἰῶνος, ἐνισταμένου τοῦ ἑτέρου, τοῦ καλουμένου μέλλοντος, οὐκέτι συνέσεσθαι αὐτοῖς ἐπηγγέλλετο· ὡς κατὰ τοῦτο κρεῖττον εἶναι ἂν τοῖς μαθηταῖς τὸ ἕως τῆς συντελείας τοῦ αἰῶνος περὶ αὐτοῖς κατάστημα, τοῦ περὶ τὴν συντέλειαν τοῦ αἰῶνος; Αλλ' οὐκ ἂν οἶμαι τινα τολμήσαι λέγειν, ὅτι μετὰ τὴν συντέλειαν τοῦ αἰῶνος οὐκέτι συνέσται τοῖς μαθηταῖς ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ· ἐπεὶ ἡ λέξις ἐπὶ τοσοῦτον ἔσεσθαι αὐτὸν μετ' αὐτῶν φησιν, ἕως ἡ συντέλεια τοῦ αἰῶνος ἐνστῇ σας φὲς γὰρ, ὅτι τὸ ζητούμενον ἦν, εἰ πρὸ τοῦ μέλ λοντος αἰῶνος, καὶ τῶν ἐλπιζομένων ἀμοιβαίων ἐπαγ. γελιῶν τοῦ Θεοῦ, ἤδη συνέσεσθαι τοῖς μαθηταῖς ἔμελλεν ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ. Ζητούμενον δ' ἂν ἦν, διδο μένου τοῦ συνέσεσθαι αὐτοῖς, μήποτε ότὲ μὲν συνή αὐτοῖς, ὁτὲ δὲ οὐ συνῆν· διόπερ ἀπολύων ἡμᾶς τῆς περὶ τοῦ διστάζειν ὑπονοίας, ἀπεφήνατο, ὅτι ἤδη καὶ ἐπὶ πάσας τὰς ἡμέρας συνεῖναι τοῖς μαθηταῖς ἡμελ λεν, οὐ καταλείψων τοὺς μαθητευθέντας αὐτῷ ἕως τῆς συντελείας τοῦ αἰῶνος· οὐ μὴν κατὰ τὰς νύκτας, εἴ τινι ἔδυνεν ὁ ἥλιος, συνὴν αὐτοῖς. Εἰ δὲ τοιοῦτόν ἐστι τό ὁ Ἕως τῆς συντελείας τοῦ αἰῶνος, ο δηλονότι οὐκ ἀναγκασθησόμεθα παραδέξασθαι γεύσασθαι θα νάτου τοὺς ἰδόντας τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου ἐρχόμενον ἐν τῇ βασιλείᾳ αὐτοῦ, μετὰ τὸ καταξιωθῆναι τοῦ τοιοῦτον αὐτὸν ἰδεῖν· ἀλλ᾿ ὥσπερ ἐφ' οὗ παρεθέμεθα ῥητοῦ, τὸ κατεπείγον ἦν ἡμᾶς μαθεῖν, ὅτι ἕως τῆς συντελείας τοῦ αἰῶνος οὐ καταλείψει ἡμᾶς, ἀλλ' ἔσται μεθ᾿ ἡμῶν πάσας τὰς ἡμέρας· οὕτως καὶ ἐπὶ τούτου σαφὲς μὲν οἶμαι τοῖς βλέπειν εἰδόσιν ἀκολουθίαν πραγμάτων εἶναι, τὸν ἅπαξ ἰδόντα «τὸν Υἱὸν τοῦ ἀν 'Αρα γάρ, εἰπὼν τοῦτο, ἕως μὲν τῆς συντε λείας τοῦ αἰῶνος. ενισταμένου τοῦ ἑτέρου, εἰσενηνεγμένου τοῦ ἑτέρου. Κατάστημα, τοῦ περὶ τήν, του, περί, μετά, σαφῶς, διδομένου τοῦ συντελέσθαι αὐτοῖς. ἀπολύων. ἀπολύειν. ἕνδεκα μαθηταῖς, ἡνίκα ἀνέττη ἀπὸ τῶν νεκρῶν πρὸς ἑτέροις καὶ τό· ι Ἰδοὺ ἐγὼ μεθ᾽ ὑμῶν εἰμι πάσας τας ἡμέρας, ἕως τῆς συντελείας τοῦ αἰῶνος.» 'Αρα γὰρ, εἰπὼν τοῦτο, ἕως μὲν τῆς συντελείας τοῦ αἰῶνος ἔμελλεν αὐτοῖς συνέσεσθαι, μετὰ δὲ τὴν συντέλειαν τοῦ αἰῶνος, ἐνισταμένου τοῦ ἑτέρου, τοῦ καλουμένου μέλλοντος, οὐκέτι συνέσεσθαι αὐτοῖς ἐπηγγέλλετο· ὡς κατὰ τοῦτο κρεῖττον εἶναι ἂν τοῖς μαθηταῖς τὸ ἕως τῆς συντελείας τοῦ αἰῶνος περὶ αὐτοῖς κατάστημα, τοῦ περὶ τὴν συντέλειαν τοῦ αἰῶνος; Αλλ' οὐκ ἂν οἶμαι τινα τολμήσαι λέγειν, ὅτι μετὰ τὴν συντέλειαν τοῦ αἰῶνος οὐκέτι συνέσται τοῖς μαθηταῖς ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ· ἐπεὶ ἡ λέξις ἐπὶ τοσοῦτον ἔσεσθαι αὐτὸν μετ' αὐτῶν φησιν, ἕως ἡ συντέλεια τοῦ αἰῶνος ἐνστῇ σας φὲς γὰρ, ὅτι τὸ ζητούμενον ἦν, εἰ πρὸ τοῦ μέλ λοντος αἰῶνος, καὶ τῶν ἐλπιζομένων ἀμοιβαίων ἐπαγ. γελιῶν τοῦ Θεοῦ, ἤδη συνέσεσθαι τοῖς μαθηταῖς ἔμελλεν ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ. Ζητούμενον δ' ἂν ἦν, διδο μένου τοῦ συνέσεσθαι αὐτοῖς, μήποτε ότὲ μὲν συνή αὐτοῖς, ὁτὲ δὲ οὐ συνῆν· διόπερ ἀπολύων ἡμᾶς τῆς περὶ τοῦ διστάζειν ὑπονοίας, ἀπεφήνατο, ὅτι ἤδη καὶ ἐπὶ πάσας τὰς ἡμέρας συνεῖναι τοῖς μαθηταῖς ἡμελ λεν, οὐ καταλείψων τοὺς μαθητευθέντας αὐτῷ ἕως τῆς συντελείας τοῦ αἰῶνος· οὐ μὴν κατὰ τὰς νύκτας, εἴ τινι ἔδυνεν ὁ ἥλιος, συνὴν αὐτοῖς. Εἰ δὲ τοιοῦτόν ἐστι τό ὁ Ἕως τῆς συντελείας τοῦ αἰῶνος, ο δηλονότι οὐκ ἀναγκασθησόμεθα παραδέξασθαι γεύσασθαι θα νάτου τοὺς ἰδόντας τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου ἐρχόμενον ἐν τῇ βασιλείᾳ αὐτοῦ, μετὰ τὸ καταξιωθῆναι τοῦ τοιοῦτον αὐτὸν ἰδεῖν· ἀλλ᾿ ὥσπερ ἐφ' οὗ παρεθέμεθα ῥητοῦ, τὸ κατεπείγον ἦν ἡμᾶς μαθεῖν, ὅτι ἕως τῆς συντελείας τοῦ αἰῶνος οὐ καταλείψει ἡμᾶς, ἀλλ' ἔσται μεθ᾿ ἡμῶν πάσας τὰς ἡμέρας· οὕτως καὶ ἐπὶ τούτου σαφὲς μὲν οἶμαι τοῖς βλέπειν εἰδόσιν ἀκολουθίαν πραγμάτων εἶναι, τὸν ἅπαξ ἰδόντα «τὸν Υἱὸν τοῦ ἀν 'Αρα γάρ, εἰπὼν τοῦτο, ἕως μὲν τῆς συντε λείας τοῦ αἰῶνος. ενισταμένου τοῦ ἑτέρου, εἰσενηνεγμένου τοῦ ἑτέρου. Κατάστημα, τοῦ περὶ τήν, του, περί, μετά, σαφῶς, διδομένου τοῦ συντελέσθαι αὐτοῖς. ἀπολύων. ἀπολύειν. proposita contingat. Postquan Servator surrexit a mortuis, præter alia ait discipulis suis undecim et illud *: «Erce ego vobiscum sum omnibus diebus, usque ad consummationem sæculi; › ergo usque ad consummationem sæculi cum ipsis futurus erat, post consummationem vero sæculi, instante alo sæculo, quod futurum appellatur, se cum eis mcn amplius futurum denuntiabat; ita ut juxta illud, melior esset discipulorum status ad consummatio nem usque sæculi, quam post sæculi consumma tionem. At non ausurum quemquam dicere existimo, pest sæculi consummationem non amplius cum di scipulis futurum Dei Filium, quod taudiu futurum hunc cum illis declaret sermo, denec instet sæculi consummatio. Perspicuuni enim est id in quæstione fuisse, an ante futurum sæculum et speratas Dei promissiones, quæ ab illo remunerationis causa fient, una cum discipulis futurus esset Filius Dei. Id autem quærebatur, concesso eo, futurum hunc cum illis, utrum cum illis aliquando sit futurus, aliquando non. Quamobrem exsolvere se nobis ●stendit cam quæ in dubitando oriri potuerat suspi cionem, futurum hunc videlicet cum discipulis jam nunc, et omnibus diebus ad consummationem usque sæculi cos non derelicturum, quibus doctrinain suam tradiderat; verum non noctu, si cui sol oc cileret, futurum cum illis. Quod si tale est illud • Usque ad consummationem.sæculi;» nos coactum non iri liquet id adimittere, mortein eos degustasse qui viderunt Filium hominis venientem in regno suo, postquam digni habiti sunt qui talem eum viderent: sed quemadmodum in eo loco quem protulimus illud necessario nobis discendum est, usque ad consummationem sæculi eum a nobis non discessurum, sed nobiscum omnibus diebus futu post consummationem sæculi jam non erit cum discipulis suis Jesus, quoniam sermo tandiu cum illis eum futurum esse deinonstrat: manifestum est tamen quoniam quod quierebatur hoc erat, i ante futurum sæculum, et ante promissiones illas speratas Dei, cum discipulis suis erat futurus Filius Dei. Conve nienter autem requiro, cum sit manifestum quia usque ad consummationem sæculi cum discipulis suis sit, utrum semper cum discipulis suis sit,aut aliquando quidem est, aliquando non est. Hoc autem quæro propter illud quod dixit: Et ecce ero vobiscum omnibus diebus, ne forte per dies quidem sit cum discipulis suis, per noctes autem non sit. Si autem propter hoc quod dixit in diebus cuin discipulis se futurum, non est in noctibus, absurdum putamus dicere quoniam in noctibus denegavit se cum disci pulis suis futurum, sine dubio non cogimur illum suscipere intellectum ut dicamus, gustare eos mortem qui viderunt Filium hominis venientem in regno suo, postquam digni habiti sunt talem eum videre. Sed quemadmodum in ea Scriptura quam diximus, necessarium erat cognoscere quoniam usque ad consum mationem sæculi non fuerat nos relicturus, sed nobiscum futurus omnibus diebus post consummationem autem sæculi reliquit quasi manifestum, quia multo magis nobiscum erat futurus: sic et in hoc loco arbitror manifestissimum esse omnibus qui intelligere possunt consequentiam rerum, quoniam qui semel * Matth. xxviii, 20. Hæc, quae in editione Huetii de siderantur, nunc supplentur e codd. Vaticano, A glicano, et Tariniano. Paulo post pro codd. Vaticanus et Tarinianus habent etc. Articulus qui in Huetii codice desiderabatur, suppletur e codd. Vaticano et Tariniano. Loco autem legendum fortasse ut legisse videtur vetus interpres. Codex Tarinianus, et infra, Codex Tarim., Huetius, Loci illius subobscuri sententia hæc est: Quoniam vocem hanc, donec, ad verbum ita exigendam esse contendis, pari ergo jure contendam reliqua itidem stricte et presse esse explicanda. Cum ergo scriptum sit Christum omnibus diebus futurum cum discipulis; a discipulis occidente sole, cum videlicet finitur dies, abiturum eum concludam (ut ille qui, quemadmodum a Cicerone lib. De offic. scriptum est, cum triginta dierum essent cum höste pacte inducie, noctu populabatur agros, quod die rum, non noctium inducia). Ilac autem suspicione exsolvere nos Christus voluit. HUETIUS. proposita contingat. Postquan Servator surrexit a mortuis, præter alia ait discipulis suis undecim et illud *: «Erce ego vobiscum sum omnibus diebus, usque ad consummationem sæculi; › ergo usque ad consummationem sæculi cum ipsis futurus erat, post consummationem vero sæculi, instante alo sæculo, quod futurum appellatur, se cum eis mcn amplius futurum denuntiabat; ita ut juxta illud, melior esset discipulorum status ad consummatio nem usque sæculi, quam post sæculi consumma tionem. At non ausurum quemquam dicere existimo, pest sæculi consummationem non amplius cum di scipulis futurum Dei Filium, quod taudiu futurum hunc cum illis declaret sermo, denec instet sæculi consummatio. Perspicuuni enim est id in quæstione fuisse, an ante futurum sæculum et speratas Dei promissiones, quæ ab illo remunerationis causa fient, una cum discipulis futurus esset Filius Dei. Id autem quærebatur, concesso eo, futurum hunc cum illis, utrum cum illis aliquando sit futurus, aliquando non. Quamobrem exsolvere se nobis ●stendit cam quæ in dubitando oriri potuerat suspi cionem, futurum hunc videlicet cum discipulis jam nunc, et omnibus diebus ad consummationem usque sæculi cos non derelicturum, quibus doctrinain suam tradiderat; verum non noctu, si cui sol oc cileret, futurum cum illis. Quod si tale est illud • Usque ad consummationem.sæculi;» nos coactum non iri liquet id adimittere, mortein eos degustasse qui viderunt Filium hominis venientem in regno suo, postquam digni habiti sunt qui talem eum viderent: sed quemadmodum in eo loco quem protulimus illud necessario nobis discendum est, usque ad consummationem sæculi eum a nobis non discessurum, sed nobiscum omnibus diebus futu post consummationem sæculi jam non erit cum discipulis suis Jesus, quoniam sermo tandiu cum illis eum futurum esse deinonstrat: manifestum est tamen quoniam quod quierebatur hoc erat, i ante futurum sæculum, et ante promissiones illas speratas Dei, cum discipulis suis erat futurus Filius Dei. Conve nienter autem requiro, cum sit manifestum quia usque ad consummationem sæculi cum discipulis suis sit, utrum semper cum discipulis suis sit,aut aliquando quidem est, aliquando non est. Hoc autem quæro propter illud quod dixit: Et ecce ero vobiscum omnibus diebus, ne forte per dies quidem sit cum discipulis suis, per noctes autem non sit. Si autem propter hoc quod dixit in diebus cuin discipulis se futurum, non est in noctibus, absurdum putamus dicere quoniam in noctibus denegavit se cum disci pulis suis futurum, sine dubio non cogimur illum suscipere intellectum ut dicamus, gustare eos mortem qui viderunt Filium hominis venientem in regno suo, postquam digni habiti sunt talem eum videre. Sed quemadmodum in ea Scriptura quam diximus, necessarium erat cognoscere quoniam usque ad consum mationem sæculi non fuerat nos relicturus, sed nobiscum futurus omnibus diebus post consummationem autem sæculi reliquit quasi manifestum, quia multo magis nobiscum erat futurus: sic et in hoc loco arbitror manifestissimum esse omnibus qui intelligere possunt consequentiam rerum, quoniam qui semel * Matth. xxviii, 20. Hæc, quae in editione Huetii de siderantur, nunc supplentur e codd. Vaticano, A glicano, et Tariniano. Paulo post pro codd. Vaticanus et Tarinianus habent etc. Articulus qui in Huetii codice desiderabatur, suppletur e codd. Vaticano et Tariniano. Loco autem legendum fortasse ut legisse videtur vetus interpres. Codex Tarinianus, et infra, Codex Tarim., Huetius, Loci illius subobscuri sententia hæc est: Quoniam vocem hanc, donec, ad verbum ita exigendam esse contendis, pari ergo jure contendam reliqua itidem stricte et presse esse explicanda. Cum ergo scriptum sit Christum omnibus diebus futurum cum discipulis; a discipulis occidente sole, cum videlicet finitur dies, abiturum eum concludam (ut ille qui, quemadmodum a Cicerone lib. De offic. scriptum est, cum triginta dierum essent cum höste pacte inducie, noctu populabatur agros, quod die rum, non noctium inducia). Ilac autem suspicione exsolvere nos Christus voluit. HUETIUS.

Ζητήσεις δὲ εἰ, ὅτε «μετεμορφώθη ἔμπροσθεν» τῶν ὑπ’ αὐτοῦ ἀναχθέντων «εἰς» τὸ «ὑψηλὸν ὄρος,» ὤφθη αὐτοῖς «ἐν μορφῇ θεοῦ» ᾗ ὑπῆρχε πάλαι, ὡς τοῖς μὲν κάτω ἔχων τὴν «δούλου μορφὴν» τοῖς δὲ ἀκολουθήσασιν αὐτῷ «μετὰ ἓξ ἡμέρας εἰς» τὸ «ὑψηλὸν ὄρος» οὐκ ἐκείνην, ἀλλὰ τὴν τοῦ θεοῦ. ἀλλ’ ἄκουε τούτων [εἰ δύνασαι] πνευματικῶς, προσέχων ἅμα ὅτι οὐκ εἴρηται μὲν ἁπαξαπλῶς «μετεμορφώθη,» μετὰ δέ τινος ἀναγκαίας προσθήκης, ἣν ἀνέγραψε Ματθαῖος καὶ Μᾶρκος· κατὰ γὰρ ἀμφοτέρους «μετεμορφώθη ἔμπροςθεν αὐτῶν.» καὶ κατὰ τοῦτό γε ἐρεῖς δυνατὸν εἶναι τὸν Ἰησοῦν «ἔμπροσθεν» μέν τινων μεταμορφωθῆναι ταύτην τὴν μεταμόρφωσιν, «ἔμπροσθεν» δὲ ἑτέρων κατὰ τὸ αὐτὸ καιροῦ μὴ μεταμορφωθῆναι. ἕνδεκα μαθηταῖς, ἡνίκα ἀνέττη ἀπὸ τῶν νεκρῶν πρὸς ἑτέροις καὶ τό· ι Ἰδοὺ ἐγὼ μεθ᾽ ὑμῶν εἰμι πάσας τας ἡμέρας, ἕως τῆς συντελείας τοῦ αἰῶνος.» 'Αρα γὰρ, εἰπὼν τοῦτο, ἕως μὲν τῆς συντελείας τοῦ αἰῶνος ἔμελλεν αὐτοῖς συνέσεσθαι, μετὰ δὲ τὴν συντέλειαν τοῦ αἰῶνος, ἐνισταμένου τοῦ ἑτέρου, τοῦ καλουμένου μέλλοντος, οὐκέτι συνέσεσθαι αὐτοῖς ἐπηγγέλλετο· ὡς κατὰ τοῦτο κρεῖττον εἶναι ἂν τοῖς μαθηταῖς τὸ ἕως τῆς συντελείας τοῦ αἰῶνος περὶ αὐτοῖς κατάστημα, τοῦ περὶ τὴν συντέλειαν τοῦ αἰῶνος; Αλλ' οὐκ ἂν οἶμαι τινα τολμήσαι λέγειν, ὅτι μετὰ τὴν συντέλειαν τοῦ αἰῶνος οὐκέτι συνέσται τοῖς μαθηταῖς ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ· ἐπεὶ ἡ λέξις ἐπὶ τοσοῦτον ἔσεσθαι αὐτὸν μετ' αὐτῶν φησιν, ἕως ἡ συντέλεια τοῦ αἰῶνος ἐνστῇ σας φὲς γὰρ, ὅτι τὸ ζητούμενον ἦν, εἰ πρὸ τοῦ μέλ λοντος αἰῶνος, καὶ τῶν ἐλπιζομένων ἀμοιβαίων ἐπαγ. γελιῶν τοῦ Θεοῦ, ἤδη συνέσεσθαι τοῖς μαθηταῖς ἔμελλεν ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ. Ζητούμενον δ' ἂν ἦν, διδο μένου τοῦ συνέσεσθαι αὐτοῖς, μήποτε ότὲ μὲν συνή αὐτοῖς, ὁτὲ δὲ οὐ συνῆν· διόπερ ἀπολύων ἡμᾶς τῆς περὶ τοῦ διστάζειν ὑπονοίας, ἀπεφήνατο, ὅτι ἤδη καὶ ἐπὶ πάσας τὰς ἡμέρας συνεῖναι τοῖς μαθηταῖς ἡμελ λεν, οὐ καταλείψων τοὺς μαθητευθέντας αὐτῷ ἕως τῆς συντελείας τοῦ αἰῶνος· οὐ μὴν κατὰ τὰς νύκτας, εἴ τινι ἔδυνεν ὁ ἥλιος, συνὴν αὐτοῖς. Εἰ δὲ τοιοῦτόν ἐστι τό ὁ Ἕως τῆς συντελείας τοῦ αἰῶνος, ο δηλονότι οὐκ ἀναγκασθησόμεθα παραδέξασθαι γεύσασθαι θα νάτου τοὺς ἰδόντας τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου ἐρχόμενον ἐν τῇ βασιλείᾳ αὐτοῦ, μετὰ τὸ καταξιωθῆναι τοῦ τοιοῦτον αὐτὸν ἰδεῖν· ἀλλ᾿ ὥσπερ ἐφ' οὗ παρεθέμεθα ῥητοῦ, τὸ κατεπείγον ἦν ἡμᾶς μαθεῖν, ὅτι ἕως τῆς συντελείας τοῦ αἰῶνος οὐ καταλείψει ἡμᾶς, ἀλλ' ἔσται μεθ᾿ ἡμῶν πάσας τὰς ἡμέρας· οὕτως καὶ ἐπὶ τούτου σαφὲς μὲν οἶμαι τοῖς βλέπειν εἰδόσιν ἀκολουθίαν πραγμάτων εἶναι, τὸν ἅπαξ ἰδόντα «τὸν Υἱὸν τοῦ ἀν 'Αρα γάρ, εἰπὼν τοῦτο, ἕως μὲν τῆς συντε λείας τοῦ αἰῶνος. ενισταμένου τοῦ ἑτέρου, εἰσενηνεγμένου τοῦ ἑτέρου. Κατάστημα, τοῦ περὶ τήν, του, περί, μετά, σαφῶς, διδομένου τοῦ συντελέσθαι αὐτοῖς. ἀπολύων. ἀπολύειν. ἕνδεκα μαθηταῖς, ἡνίκα ἀνέττη ἀπὸ τῶν νεκρῶν πρὸς ἑτέροις καὶ τό· ι Ἰδοὺ ἐγὼ μεθ᾽ ὑμῶν εἰμι πάσας τας ἡμέρας, ἕως τῆς συντελείας τοῦ αἰῶνος.» 'Αρα γὰρ, εἰπὼν τοῦτο, ἕως μὲν τῆς συντελείας τοῦ αἰῶνος ἔμελλεν αὐτοῖς συνέσεσθαι, μετὰ δὲ τὴν συντέλειαν τοῦ αἰῶνος, ἐνισταμένου τοῦ ἑτέρου, τοῦ καλουμένου μέλλοντος, οὐκέτι συνέσεσθαι αὐτοῖς ἐπηγγέλλετο· ὡς κατὰ τοῦτο κρεῖττον εἶναι ἂν τοῖς μαθηταῖς τὸ ἕως τῆς συντελείας τοῦ αἰῶνος περὶ αὐτοῖς κατάστημα, τοῦ περὶ τὴν συντέλειαν τοῦ αἰῶνος; Αλλ' οὐκ ἂν οἶμαι τινα τολμήσαι λέγειν, ὅτι μετὰ τὴν συντέλειαν τοῦ αἰῶνος οὐκέτι συνέσται τοῖς μαθηταῖς ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ· ἐπεὶ ἡ λέξις ἐπὶ τοσοῦτον ἔσεσθαι αὐτὸν μετ' αὐτῶν φησιν, ἕως ἡ συντέλεια τοῦ αἰῶνος ἐνστῇ σας φὲς γὰρ, ὅτι τὸ ζητούμενον ἦν, εἰ πρὸ τοῦ μέλ λοντος αἰῶνος, καὶ τῶν ἐλπιζομένων ἀμοιβαίων ἐπαγ. γελιῶν τοῦ Θεοῦ, ἤδη συνέσεσθαι τοῖς μαθηταῖς ἔμελλεν ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ. Ζητούμενον δ' ἂν ἦν, διδο μένου τοῦ συνέσεσθαι αὐτοῖς, μήποτε ότὲ μὲν συνή αὐτοῖς, ὁτὲ δὲ οὐ συνῆν· διόπερ ἀπολύων ἡμᾶς τῆς περὶ τοῦ διστάζειν ὑπονοίας, ἀπεφήνατο, ὅτι ἤδη καὶ ἐπὶ πάσας τὰς ἡμέρας συνεῖναι τοῖς μαθηταῖς ἡμελ λεν, οὐ καταλείψων τοὺς μαθητευθέντας αὐτῷ ἕως τῆς συντελείας τοῦ αἰῶνος· οὐ μὴν κατὰ τὰς νύκτας, εἴ τινι ἔδυνεν ὁ ἥλιος, συνὴν αὐτοῖς. Εἰ δὲ τοιοῦτόν ἐστι τό ὁ Ἕως τῆς συντελείας τοῦ αἰῶνος, ο δηλονότι οὐκ ἀναγκασθησόμεθα παραδέξασθαι γεύσασθαι θα νάτου τοὺς ἰδόντας τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου ἐρχόμενον ἐν τῇ βασιλείᾳ αὐτοῦ, μετὰ τὸ καταξιωθῆναι τοῦ τοιοῦτον αὐτὸν ἰδεῖν· ἀλλ᾿ ὥσπερ ἐφ' οὗ παρεθέμεθα ῥητοῦ, τὸ κατεπείγον ἦν ἡμᾶς μαθεῖν, ὅτι ἕως τῆς συντελείας τοῦ αἰῶνος οὐ καταλείψει ἡμᾶς, ἀλλ' ἔσται μεθ᾿ ἡμῶν πάσας τὰς ἡμέρας· οὕτως καὶ ἐπὶ τούτου σαφὲς μὲν οἶμαι τοῖς βλέπειν εἰδόσιν ἀκολουθίαν πραγμάτων εἶναι, τὸν ἅπαξ ἰδόντα «τὸν Υἱὸν τοῦ ἀν 'Αρα γάρ, εἰπὼν τοῦτο, ἕως μὲν τῆς συντε λείας τοῦ αἰῶνος. ενισταμένου τοῦ ἑτέρου, εἰσενηνεγμένου τοῦ ἑτέρου. Κατάστημα, τοῦ περὶ τήν, του, περί, μετά, σαφῶς, διδομένου τοῦ συντελέσθαι αὐτοῖς. ἀπολύων. ἀπολύειν. proposita contingat. Postquan Servator surrexit a mortuis, præter alia ait discipulis suis undecim et illud *: «Erce ego vobiscum sum omnibus diebus, usque ad consummationem sæculi; › ergo usque ad consummationem sæculi cum ipsis futurus erat, post consummationem vero sæculi, instante alo sæculo, quod futurum appellatur, se cum eis mcn amplius futurum denuntiabat; ita ut juxta illud, melior esset discipulorum status ad consummatio nem usque sæculi, quam post sæculi consumma tionem. At non ausurum quemquam dicere existimo, pest sæculi consummationem non amplius cum di scipulis futurum Dei Filium, quod taudiu futurum hunc cum illis declaret sermo, denec instet sæculi consummatio. Perspicuuni enim est id in quæstione fuisse, an ante futurum sæculum et speratas Dei promissiones, quæ ab illo remunerationis causa fient, una cum discipulis futurus esset Filius Dei. Id autem quærebatur, concesso eo, futurum hunc cum illis, utrum cum illis aliquando sit futurus, aliquando non. Quamobrem exsolvere se nobis ●stendit cam quæ in dubitando oriri potuerat suspi cionem, futurum hunc videlicet cum discipulis jam nunc, et omnibus diebus ad consummationem usque sæculi cos non derelicturum, quibus doctrinain suam tradiderat; verum non noctu, si cui sol oc cileret, futurum cum illis. Quod si tale est illud • Usque ad consummationem.sæculi;» nos coactum non iri liquet id adimittere, mortein eos degustasse qui viderunt Filium hominis venientem in regno suo, postquam digni habiti sunt qui talem eum viderent: sed quemadmodum in eo loco quem protulimus illud necessario nobis discendum est, usque ad consummationem sæculi eum a nobis non discessurum, sed nobiscum omnibus diebus futu post consummationem sæculi jam non erit cum discipulis suis Jesus, quoniam sermo tandiu cum illis eum futurum esse deinonstrat: manifestum est tamen quoniam quod quierebatur hoc erat, i ante futurum sæculum, et ante promissiones illas speratas Dei, cum discipulis suis erat futurus Filius Dei. Conve nienter autem requiro, cum sit manifestum quia usque ad consummationem sæculi cum discipulis suis sit, utrum semper cum discipulis suis sit,aut aliquando quidem est, aliquando non est. Hoc autem quæro propter illud quod dixit: Et ecce ero vobiscum omnibus diebus, ne forte per dies quidem sit cum discipulis suis, per noctes autem non sit. Si autem propter hoc quod dixit in diebus cuin discipulis se futurum, non est in noctibus, absurdum putamus dicere quoniam in noctibus denegavit se cum disci pulis suis futurum, sine dubio non cogimur illum suscipere intellectum ut dicamus, gustare eos mortem qui viderunt Filium hominis venientem in regno suo, postquam digni habiti sunt talem eum videre. Sed quemadmodum in ea Scriptura quam diximus, necessarium erat cognoscere quoniam usque ad consum mationem sæculi non fuerat nos relicturus, sed nobiscum futurus omnibus diebus post consummationem autem sæculi reliquit quasi manifestum, quia multo magis nobiscum erat futurus: sic et in hoc loco arbitror manifestissimum esse omnibus qui intelligere possunt consequentiam rerum, quoniam qui semel * Matth. xxviii, 20. Hæc, quae in editione Huetii de siderantur, nunc supplentur e codd. Vaticano, A glicano, et Tariniano. Paulo post pro codd. Vaticanus et Tarinianus habent etc. Articulus qui in Huetii codice desiderabatur, suppletur e codd. Vaticano et Tariniano. Loco autem legendum fortasse ut legisse videtur vetus interpres. Codex Tarinianus, et infra, Codex Tarim., Huetius, Loci illius subobscuri sententia hæc est: Quoniam vocem hanc, donec, ad verbum ita exigendam esse contendis, pari ergo jure contendam reliqua itidem stricte et presse esse explicanda. Cum ergo scriptum sit Christum omnibus diebus futurum cum discipulis; a discipulis occidente sole, cum videlicet finitur dies, abiturum eum concludam (ut ille qui, quemadmodum a Cicerone lib. De offic. scriptum est, cum triginta dierum essent cum höste pacte inducie, noctu populabatur agros, quod die rum, non noctium inducia). Ilac autem suspicione exsolvere nos Christus voluit. HUETIUS. proposita contingat. Postquan Servator surrexit a mortuis, præter alia ait discipulis suis undecim et illud *: «Erce ego vobiscum sum omnibus diebus, usque ad consummationem sæculi; › ergo usque ad consummationem sæculi cum ipsis futurus erat, post consummationem vero sæculi, instante alo sæculo, quod futurum appellatur, se cum eis mcn amplius futurum denuntiabat; ita ut juxta illud, melior esset discipulorum status ad consummatio nem usque sæculi, quam post sæculi consumma tionem. At non ausurum quemquam dicere existimo, pest sæculi consummationem non amplius cum di scipulis futurum Dei Filium, quod taudiu futurum hunc cum illis declaret sermo, denec instet sæculi consummatio. Perspicuuni enim est id in quæstione fuisse, an ante futurum sæculum et speratas Dei promissiones, quæ ab illo remunerationis causa fient, una cum discipulis futurus esset Filius Dei. Id autem quærebatur, concesso eo, futurum hunc cum illis, utrum cum illis aliquando sit futurus, aliquando non. Quamobrem exsolvere se nobis ●stendit cam quæ in dubitando oriri potuerat suspi cionem, futurum hunc videlicet cum discipulis jam nunc, et omnibus diebus ad consummationem usque sæculi cos non derelicturum, quibus doctrinain suam tradiderat; verum non noctu, si cui sol oc cileret, futurum cum illis. Quod si tale est illud • Usque ad consummationem.sæculi;» nos coactum non iri liquet id adimittere, mortein eos degustasse qui viderunt Filium hominis venientem in regno suo, postquam digni habiti sunt qui talem eum viderent: sed quemadmodum in eo loco quem protulimus illud necessario nobis discendum est, usque ad consummationem sæculi eum a nobis non discessurum, sed nobiscum omnibus diebus futu post consummationem sæculi jam non erit cum discipulis suis Jesus, quoniam sermo tandiu cum illis eum futurum esse deinonstrat: manifestum est tamen quoniam quod quierebatur hoc erat, i ante futurum sæculum, et ante promissiones illas speratas Dei, cum discipulis suis erat futurus Filius Dei. Conve nienter autem requiro, cum sit manifestum quia usque ad consummationem sæculi cum discipulis suis sit, utrum semper cum discipulis suis sit,aut aliquando quidem est, aliquando non est. Hoc autem quæro propter illud quod dixit: Et ecce ero vobiscum omnibus diebus, ne forte per dies quidem sit cum discipulis suis, per noctes autem non sit. Si autem propter hoc quod dixit in diebus cuin discipulis se futurum, non est in noctibus, absurdum putamus dicere quoniam in noctibus denegavit se cum disci pulis suis futurum, sine dubio non cogimur illum suscipere intellectum ut dicamus, gustare eos mortem qui viderunt Filium hominis venientem in regno suo, postquam digni habiti sunt talem eum videre. Sed quemadmodum in ea Scriptura quam diximus, necessarium erat cognoscere quoniam usque ad consum mationem sæculi non fuerat nos relicturus, sed nobiscum futurus omnibus diebus post consummationem autem sæculi reliquit quasi manifestum, quia multo magis nobiscum erat futurus: sic et in hoc loco arbitror manifestissimum esse omnibus qui intelligere possunt consequentiam rerum, quoniam qui semel * Matth. xxviii, 20. Hæc, quae in editione Huetii de siderantur, nunc supplentur e codd. Vaticano, A glicano, et Tariniano. Paulo post pro codd. Vaticanus et Tarinianus habent etc. Articulus qui in Huetii codice desiderabatur, suppletur e codd. Vaticano et Tariniano. Loco autem legendum fortasse ut legisse videtur vetus interpres. Codex Tarinianus, et infra, Codex Tarim., Huetius, Loci illius subobscuri sententia hæc est: Quoniam vocem hanc, donec, ad verbum ita exigendam esse contendis, pari ergo jure contendam reliqua itidem stricte et presse esse explicanda. Cum ergo scriptum sit Christum omnibus diebus futurum cum discipulis; a discipulis occidente sole, cum videlicet finitur dies, abiturum eum concludam (ut ille qui, quemadmodum a Cicerone lib. De offic. scriptum est, cum triginta dierum essent cum höste pacte inducie, noctu populabatur agros, quod die rum, non noctium inducia). Ilac autem suspicione exsolvere nos Christus voluit. HUETIUS.

Καὶ οὐ μόνον αὐτὸς μεταμορφοῦται «ἔμπροσθεν» τῶν τοιούτων μαθητῶν οὐδὲ προστίθησι μόνον τῇ μεταμορφώσει τὸ λάμψαι «τὸ πρόσωπον αὐτοῦ ὡς ὁ ἥλιος, ἀλλὰ» γὰρ καὶ «τὰ ἱμάτια αὐτοῦ» τοῖς ἀναχθεῖσιν ὑπ’ αὐτοῦ «εἰς» τὸ «ὑψηλὸν ὄρος κατ’ ἰδίαν» φαίνεται «λευκὰ ὡς τὸ φῶς.» «ἱμάτια» δὲ τοῦ Ἰησοῦ αἱ λέξεις καὶ ἃ ἐνεδύσατο τῶν εὐαγγελίων γράμματα. οἶμαι δ’ ὅτι καὶ τὰ παρὰ τοῖς ἀποστόλοις δηλούμενα περὶ αὐτοῦ «ἱμάτιά» ἐστιν Ἰησοῦ, γινόμενα τοῖς ἀναβαίνουσιν «εἰς» τὸ «ὑψηλὸν ὄρος» μετὰ τοῦ Ἰησοῦ «λευκά.» ἀλλ’ ἐπεὶ καὶ λευκῶν εἰσι διαφοραί, «τὰ ἱμάτια αὐτοῦ» γίνονται «λευκὰ ὡς» τὸ πάντων λευκὸν λαμπρότατον καὶ καθαρώτατον· τοῦτο δέ ἐστι «τὸ φῶς.» ἐπὰν οὖν ἴδῃς τινὰ οὐ μόνον τὴν περὶ Ἰησοῦ θεολογίαν ἀκριβοῦντα, ἀλλὰ καὶ τὴν λέξιν τῶν εὐαγγελίων πᾶσαν σαφηνίζοντα, μὴ ὄκνει τῷ τοιούτῳ φάσκειν γεγονέναι «τὰ ἱμάτια» τοῦ Ἰησοῦ «λευκὰ ὡς τὸ φῶς.» ἐπὰν δὲ οὕτω νοηθῇ καὶ θεωρηθῇ μεταμορφωθεὶς ὁ υἱὸς τοῦ θεοῦ, ὡς «τὸ πρόσωπον αὐτοῦ» εἶναι [ «ὡς» τὸν] ἥλιον καὶ «τὰ ἱμάτια αὐτοῦ λευκὰ ὡς τὸ φῶς,» εὐθέως ὀφθεῖεν ἂν τῷ τοιοῦτον ἰδόντι τὸν Ἰησοῦν «Μωσῆς» ὁ νόμος, «καὶ Ἠλίας,» συνεκδοχικῶς οὐχ εἷς μόνος ἀλλὰ πάντες οἱ προφῆται, κοινολογούμενοι πρὸς τὸν Ἰησοῦν· τοιοῦτον γάρ τί ἐστι τὸ δηλούμενον ἀπὸ τοῦ «μετ’ αὐτοῦ συλλαλοῦντες,» κατὰ δὲ τὸν Λουκᾶν· «Μωσῆς καὶ Ἠλίας ὀφθέντες ἐν δόξῃ» καὶ τὰ ἑξῆς ἕως τοῦ «ἐν Ἱερουσαλήμ». εἴ τις δὲ εἶδε Μωσέως τὴν δόξαν, νοήσας τὸν πνευματικὸν νόμον ὡς ἕνα πρὸς τὸν Ἰησοῦ λόγον, καὶ τὴν ἐν τοῖς προφήταις «ἐν μυστηρίῳ ἀποκεκρυμμένην σοφίαν», εἶδε Μωσῆν καὶ Ἠλίαν «ἐν δόξῃ», ὅτε εἶδεν αὐτοὺς «μετὰ» τοῦ Ἰησοῦ.

Καὶ οὐ μόνον αὐτὸς μεταμορφοῦται «ἔμπροσθεν» τῶν τοιούτων μαθητῶν οὐδὲ προστίθησι μόνον τῇ μεταμορφώσει τὸ λάμψαι «τὸ πρόσωπον αὐτοῦ ὡς ὁ ἥλιος, ἀλλὰ» γὰρ καὶ «τὰ ἱμάτια αὐτοῦ» τοῖς ἀναχθεῖσιν ὑπ’ αὐτοῦ «εἰς» τὸ «ὑψηλὸν ὄρος κατ’ ἰδίαν» φαίνεται «λευκὰ ὡς τὸ φῶς.» «ἱμάτια» δὲ τοῦ Ἰησοῦ αἱ λέξεις καὶ ἃ ἐνεδύσατο τῶν εὐαγγελίων γράμματα. οἶμαι δ’ ὅτι καὶ τὰ παρὰ τοῖς ἀποστόλοις δηλούμενα περὶ αὐτοῦ «ἱμάτιά» ἐστιν Ἰησοῦ, γινόμενα τοῖς ἀναβαίνουσιν «εἰς» τὸ «ὑψηλὸν ὄρος» μετὰ τοῦ Ἰησοῦ «λευκά.» ἀλλ’ ἐπεὶ καὶ λευκῶν εἰσι διαφοραί, «τὰ ἱμάτια αὐτοῦ» γίνονται «λευκὰ ὡς» τὸ πάντων λευκὸν λαμπρότατον καὶ καθαρώτατον· τοῦτο δέ ἐστι «τὸ φῶς.» ἐπὰν οὖν ἴδῃς τινὰ οὐ μόνον τὴν περὶ Ἰησοῦ θεολογίαν ἀκριβοῦντα, ἀλλὰ καὶ τὴν λέξιν τῶν εὐαγγελίων πᾶσαν σαφηνίζοντα, μὴ ὄκνει τῷ τοιούτῳ φάσκειν γεγονέναι «τὰ ἱμάτια» τοῦ Ἰησοῦ «λευκὰ ὡς τὸ φῶς.» ἐπὰν δὲ οὕτω νοηθῇ καὶ θεωρηθῇ μεταμορφωθεὶς ὁ υἱὸς τοῦ θεοῦ, ὡς «τὸ πρόσωπον αὐτοῦ» εἶναι [ «ὡς» τὸν] ἥλιον καὶ «τὰ ἱμάτια αὐτοῦ λευκὰ ὡς τὸ φῶς,» εὐθέως ὀφθεῖεν ἂν τῷ τοιοῦτον ἰδόντι τὸν Ἰησοῦν «Μωσῆς» ὁ νόμος, «καὶ Ἠλίας,» συνεκδοχικῶς οὐχ εἷς μόνος ἀλλὰ πάντες οἱ προφῆται, κοινολογούμενοι πρὸς τὸν Ἰησοῦν· τοιοῦτον γάρ τί ἐστι τὸ δηλούμενον ἀπὸ τοῦ «μετ’ αὐτοῦ συλλαλοῦντες,» κατὰ δὲ τὸν Λουκᾶν· «Μωσῆς καὶ Ἠλίας ὀφθέντες ἐν δόξῃ» καὶ τὰ ἑξῆς ἕως τοῦ «ἐν Ἱερουσαλήμ». εἴ τις δὲ εἶδε Μωσέως τὴν δόξαν, νοήσας τὸν πνευματικὸν νόμον ὡς ἕνα πρὸς τὸν Ἰησοῦ λόγον, καὶ τὴν ἐν τοῖς προφήταις «ἐν μυστηρίῳ ἀποκεκρυμμένην σοφίαν», εἶδε Μωσῆν καὶ Ἠλίαν «ἐν δόξῃ», ὅτε εἶδεν αὐτοὺς «μετὰ» τοῦ Ἰησοῦ.

Καὶ οὐ μόνον αὐτὸς μεταμορφοῦται «ἔμπροσθεν» τῶν τοιούτων μαθητῶν οὐδὲ προστίθησι μόνον τῇ μεταμορφώσει τὸ λάμψαι «τὸ πρόσωπον αὐτοῦ ὡς ὁ ἥλιος, ἀλλὰ» γὰρ καὶ «τὰ ἱμάτια αὐτοῦ» τοῖς ἀναχθεῖσιν ὑπ’ αὐτοῦ «εἰς» τὸ «ὑψηλὸν ὄρος κατ’ ἰδίαν» φαίνεται «λευκὰ ὡς τὸ φῶς.» «ἱμάτια» δὲ τοῦ Ἰησοῦ αἱ λέξεις καὶ ἃ ἐνεδύσατο τῶν εὐαγγελίων γράμματα. οἶμαι δ’ ὅτι καὶ τὰ παρὰ τοῖς ἀποστόλοις δηλούμενα περὶ αὐτοῦ «ἱμάτιά» ἐστιν Ἰησοῦ, γινόμενα τοῖς ἀναβαίνουσιν «εἰς» τὸ «ὑψηλὸν ὄρος» μετὰ τοῦ Ἰησοῦ «λευκά.» ἀλλ’ ἐπεὶ καὶ λευκῶν εἰσι διαφοραί, «τὰ ἱμάτια αὐτοῦ» γίνονται «λευκὰ ὡς» τὸ πάντων λευκὸν λαμπρότατον καὶ καθαρώτατον· τοῦτο δέ ἐστι «τὸ φῶς.» ἐπὰν οὖν ἴδῃς τινὰ οὐ μόνον τὴν περὶ Ἰησοῦ θεολογίαν ἀκριβοῦντα, ἀλλὰ καὶ τὴν λέξιν τῶν εὐαγγελίων πᾶσαν σαφηνίζοντα, μὴ ὄκνει τῷ τοιούτῳ φάσκειν γεγονέναι «τὰ ἱμάτια» τοῦ Ἰησοῦ «λευκὰ ὡς τὸ φῶς.» ἐπὰν δὲ οὕτω νοηθῇ καὶ θεωρηθῇ μεταμορφωθεὶς ὁ υἱὸς τοῦ θεοῦ, ὡς «τὸ πρόσωπον αὐτοῦ» εἶναι [ «ὡς» τὸν] ἥλιον καὶ «τὰ ἱμάτια αὐτοῦ λευκὰ ὡς τὸ φῶς,» εὐθέως ὀφθεῖεν ἂν τῷ τοιοῦτον ἰδόντι τὸν Ἰησοῦν «Μωσῆς» ὁ νόμος, «καὶ Ἠλίας,» συνεκδοχικῶς οὐχ εἷς μόνος ἀλλὰ πάντες οἱ προφῆται, κοινολογούμενοι πρὸς τὸν Ἰησοῦν· τοιοῦτον γάρ τί ἐστι τὸ δηλούμενον ἀπὸ τοῦ «μετ’ αὐτοῦ συλλαλοῦντες,» κατὰ δὲ τὸν Λουκᾶν· «Μωσῆς καὶ Ἠλίας ὀφθέντες ἐν δόξῃ» καὶ τὰ ἑξῆς ἕως τοῦ «ἐν Ἱερουσαλήμ». εἴ τις δὲ εἶδε Μωσέως τὴν δόξαν, νοήσας τὸν πνευματικὸν νόμον ὡς ἕνα πρὸς τὸν Ἰησοῦ λόγον, καὶ τὴν ἐν τοῖς προφήταις «ἐν μυστηρίῳ ἀποκεκρυμμένην σοφίαν», εἶδε Μωσῆν καὶ Ἠλίαν «ἐν δόξῃ», ὅτε εἶδεν αὐτοὺς «μετὰ» τοῦ Ἰησοῦ.

ὁ δὲ «στίλβοντα» τοῖς ἐπαναβεβηκόσιν ἐπιδεικνὺς «τὰ ἱμάτια αὐτοῦ» καὶ λαμπρότερα, ὧν δύναται ποιεῖν ἡ ἐκείνων γναφική, ὁ λόγος ἐστίν, παριστὰς ἐν ταῖς ὑπὸ πολλῶν καταφρονουμέναις λέξεσι τῶν γραφῶν τὴν τῶν νοημάτων στίλψιν, ὅτε «ὁ ἱματισμὸς» τοῦ Ἰησοῦ κατὰ τὸν Λουκᾶν «λευκὸς» καὶ «ἐξαστράπτων» γίνεται. Ἴδωμεν οὖν μετὰ ταῦτα, τί νοήσας «ὁ Πέτρος ἀποκριθεὶς εἶπε τῷ Ἰησοῦ· κύριε, καλόν ἐστιν ἡμᾶς ὧδε εἶναι· ποιήσωμεν τρεῖς σκηνὰς» καὶ τὰ ἑξῆς. διὰ τοῦτο δὲ μάλιστα ταῦτα ζητητέον, ἐπεὶ ὁ μὲν Μᾶρκος ἐπήγαγεν αὐτοῖς ὡς ἐκ τοῦ ἰδίου προσώπου τὸ «οὐ γὰρ ᾔδει τί ἀπεκρίθη», ὁ δὲ Λουκᾶς «μὴ εἰδὼς» φησὶν «ὃ λέγει». ἐπιστήσεις οὖν εἰ κατ’ ἔκστασιν ταῦτα ἐλάλει, πεπληρωμένος του κινοῦντος αὐτὸν πνεύματος πρὸς τὸ εἰπεῖν ταῦτα, ὅπερ ἅγιον μὲν εἶναι οὐ δύναται· ἐδίδαξε γὰρ ἐν τῷ εὐαγγελίῳ ὁ Ἰωάννης πρὸ τῆς ἀναστάσεως τοῦ σωτῆρος μηδένα πνεῦμα ἅγιον ἐσχηκέναι εἰπών· «οὔπω γὰρ ἦν πνεῦμα, ὅτι Ἰησοῦς οὐδέπω ἐδοξάσθη». δηλοῦται ἐν τῷ ἰδεῖν τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου ἐρχόμε νον ἐν τῇ βασιλείᾳ αὐτοῦ, ἢ ἐν τῇ δόξῃ αὐτοῦ, καὶ τί σημαίνεται ἐν τῷ ἰδεῖν τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ ἐληλυθυῖαν ἐν δυνάμει· τὰ εἴτε ἐλλαμπόμενα ἐν ταῖς καρδίαις ἡμῶν, εἴτε ζητοῦσιν εὑρισκόμενα, εἴτε ὑπεισιόντα τοὺς λογισμοὺς ἡμῶν (ἕκαστος δὲ ὡς βού λεται κρινέτω,) εκθησόμεθα. Ὁ θεωρῶν καὶ κατα λαμβάνων τὴν τοῦ Λόγου ὑπεροχήν, λύοντος καὶ διελέγχοντος πάσας τὰς ὑπὲρ τῶν ψευδῶν μὲν, ἐπαγ γελλομένων δὲ ἀλήθειαν πιθανότητας, βλέπει τον Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου, κατὰ τὸν Ἰωάννου λόγον, τὸν Λόγον τοῦ Θεοῦ ἐρχόμενον ἐν τῇ ἰδίᾳ βασιλείᾳ· εἰ δὲ βλέποι ὁ τοιοῦτος τὸν Λόγον, οὐ μόνον λύοντα πᾶσαν τὴν τῶν ἐναντίων πιθανότητα, ἀλλὰ καὶ τὰ ἴδια τρα νότατα παριστάντα, βλέποι ἂν αὐτοῦ πρὸς τῇ βασι λείᾳ καὶ τὴν δόξαν. Καὶ ὁ τοιοῦτός γε ἐν αὐτῷ βλέποι ἂν τὴν τοῦ Θεοῦ βασιλείαν ἐληλυθυῖαν ἐν δυνάμει καὶ τοῦτο βλέπει ἂν, ὡς οὐδαμῶς ἔτι ὑπὸ ἁμαρτίας βασιλευόμενος βασιλευούσης ἐν τῷ θνητῷ σώματι τῶν ἁμαρτανόντων, ἀλλ᾽ ἀεὶ τεταγμένος ὑπὸ βασιλεῖ τῷ τῶν ὅλων Θεῷ, οὗ ἡ βασιλεία δυνάμει μὲν ἐντὸς ἡμῶν ἐστιν, ἐνεργείᾳ δὲ, καὶ ὡς ὠνόμασεν ὁ Μάρκος, ἐν δυνάμει, καὶ οὐδαμῶς ἐν ἀσθενείᾳ, ἐντὸς τῶν τε λείων μόνων. Ταῦτα μὲν οὖν ἑπτῶσι τοῖς μαθηταῖς ὁ Ἰησοῦς οὐ περὶ πάντων αὐτῶν, ἀλλὰ περί τινων προφητεύων ἐπηγγείλατο. Περὶ τῆς μεταμορφώσεως τοῦ Σωτῆρος. Μετὰ δὲ ἡμέρας ἕξ, ο κατὰ τὸν Ματθαῖον καὶ τὸν Μάρκον, ο παραλαμβάνει τὸν Πέτρον, καὶ Ἰά κωδον, καὶ Ἰωάννην τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ, καὶ ἀνάγει αὐτοὺς εἰς ὄρος ὑψηλὸν κατ' ἰδίαν· καὶ μετεμορ φώθη ἔμπροσθεν αὐτῶν. Τοῦτο δὲ καὶ πρὸ τῆς κατὰ ταῦτα φαινομένης ἡμῖν διηγήσεως γεγονέτω πάλαι, καὶ ὡς πρὸς τὴν λέξιν. Δοκεῖ δέ μοι τοὺς ἀναγομέν νους ὑπὸ τοῦ Ἰησοῦ εἰς τὸ ὑψηλὸν ὄρος, καὶ ἀξιου μένους τοῦ κατ' ἰδίαν αὐτοῦ τὴν μεταμόρφωσιν θεω ρῆσαι, μὴ μάτην μεθ' ἓξ ἡμέρας ἀνάγεσθαι τῶν προειρημένων λόγων. Ἐπεὶ γὰρ ἐν ἓξ ἡμέραις τελείῳ ἀριθμῷ, ὁ σύμπας γεγένηται κόσμος, τὸ τέ σε Ἑλλαμπόμενα ἐν ταῖς καρδίαις. ἐν. Αλλὰ περί τινων. Καὶ ἀνάγει αὐτούς. αναφέρει. Ἐπεὶ γὰρ ἐν ἓξ ἡμέραις, δηλοῦται ἐν τῷ ἰδεῖν τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου ἐρχόμε νον ἐν τῇ βασιλείᾳ αὐτοῦ, ἢ ἐν τῇ δόξῃ αὐτοῦ, καὶ τί σημαίνεται ἐν τῷ ἰδεῖν τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ ἐληλυθυῖαν ἐν δυνάμει· τὰ εἴτε ἐλλαμπόμενα ἐν ταῖς καρδίαις ἡμῶν, εἴτε ζητοῦσιν εὑρισκόμενα, εἴτε ὑπεισιόντα τοὺς λογισμοὺς ἡμῶν (ἕκαστος δὲ ὡς βού λεται κρινέτω,) εκθησόμεθα. Ὁ θεωρῶν καὶ κατα λαμβάνων τὴν τοῦ Λόγου ὑπεροχήν, λύοντος καὶ διελέγχοντος πάσας τὰς ὑπὲρ τῶν ψευδῶν μὲν, ἐπαγ γελλομένων δὲ ἀλήθειαν πιθανότητας, βλέπει τον Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου, κατὰ τὸν Ἰωάννου λόγον, τὸν Λόγον τοῦ Θεοῦ ἐρχόμενον ἐν τῇ ἰδίᾳ βασιλείᾳ· εἰ δὲ βλέποι ὁ τοιοῦτος τὸν Λόγον, οὐ μόνον λύοντα πᾶσαν τὴν τῶν ἐναντίων πιθανότητα, ἀλλὰ καὶ τὰ ἴδια τρα νότατα παριστάντα, βλέποι ἂν αὐτοῦ πρὸς τῇ βασι λείᾳ καὶ τὴν δόξαν. Καὶ ὁ τοιοῦτός γε ἐν αὐτῷ βλέποι ἂν τὴν τοῦ Θεοῦ βασιλείαν ἐληλυθυῖαν ἐν δυνάμει καὶ τοῦτο βλέπει ἂν, ὡς οὐδαμῶς ἔτι ὑπὸ ἁμαρτίας βασιλευόμενος βασιλευούσης ἐν τῷ θνητῷ σώματι τῶν ἁμαρτανόντων, ἀλλ᾽ ἀεὶ τεταγμένος ὑπὸ βασιλεῖ τῷ τῶν ὅλων Θεῷ, οὗ ἡ βασιλεία δυνάμει μὲν ἐντὸς ἡμῶν ἐστιν, ἐνεργείᾳ δὲ, καὶ ὡς ὠνόμασεν ὁ Μάρκος, ἐν δυνάμει, καὶ οὐδαμῶς ἐν ἀσθενείᾳ, ἐντὸς τῶν τε λείων μόνων. Ταῦτα μὲν οὖν ἑπτῶσι τοῖς μαθηταῖς ὁ Ἰησοῦς οὐ περὶ πάντων αὐτῶν, ἀλλὰ περί τινων προφητεύων ἐπηγγείλατο. Περὶ τῆς μεταμορφώσεως τοῦ Σωτῆρος. Μετὰ δὲ ἡμέρας ἕξ, ο κατὰ τὸν Ματθαῖον καὶ τὸν Μάρκον, ο παραλαμβάνει τὸν Πέτρον, καὶ Ἰά κωδον, καὶ Ἰωάννην τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ, καὶ ἀνάγει αὐτοὺς εἰς ὄρος ὑψηλὸν κατ' ἰδίαν· καὶ μετεμορ φώθη ἔμπροσθεν αὐτῶν. Τοῦτο δὲ καὶ πρὸ τῆς κατὰ ταῦτα φαινομένης ἡμῖν διηγήσεως γεγονέτω πάλαι, καὶ ὡς πρὸς τὴν λέξιν. Δοκεῖ δέ μοι τοὺς ἀναγομέν νους ὑπὸ τοῦ Ἰησοῦ εἰς τὸ ὑψηλὸν ὄρος, καὶ ἀξιου μένους τοῦ κατ' ἰδίαν αὐτοῦ τὴν μεταμόρφωσιν θεω ρῆσαι, μὴ μάτην μεθ' ἓξ ἡμέρας ἀνάγεσθαι τῶν προειρημένων λόγων. Ἐπεὶ γὰρ ἐν ἓξ ἡμέραις τελείῳ ἀριθμῷ, ὁ σύμπας γεγένηται κόσμος, τὸ τέ σε Ἑλλαμπόμενα ἐν ταῖς καρδίαις. ἐν. Αλλὰ περί τινων. Καὶ ἀνάγει αὐτούς. αναφέρει. Ἐπεὶ γὰρ ἐν ἓξ ἡμέραις, quid per eam Filii hominis venientis in regno sue, vel in gloria sua visionem ostenditur, quidque per eam regni Dei in virtute venientis visionem signi ficatur; ea sive quæ cordibus nostris affulgent, sive quæ quærentibus inveniuntur, sive quæ cogitationes nestras subeunt (unusquisque pro libitu rem æsti met) exponemus. Qui contemplatur et intelligit ex cellentiam Verbi, omnem rerum falsarum quidem, verisimilium tamen probabilitatem solventis et con futantis; is Filium hominis, qui juxta Joannis ser monem Verbum Dei est, venientem aspicit in regno suo. Quod si aspicit is non omnem solum contra riarum rerum probabilitatem solvens Verbum, sed et res ad se pertinentes apertissime significans; ille non regnum solum illius, sed et gloriam aspi cit, et regnum Dei quoque in virtute veniens in illo intuetur; ac intuetur id quidem, utpote in quen nullum amplius imperium obtineat peccatum, quod in corpore peccatorum mortali regnat ", sed sem per rerum omnium regi Deo subditus sit, cujus regnum, potentia quidem, intra nos est se; actu autem, vel, ut Marcus appellat "t, in virtute, nequa quam autem in imbecillitate, intra perfectos solum est. Hæc igitur stantibus discipulis Jesus, non de omnibus illis, sed de quibusdam prædicens, polli citus est. De Servatoris transfiguratione. cum ", c assumit Petrum, et Jacobum, et Joannem fratrem ejus, et subducit illos in montem excelsum seorsum, et transfiguratus est ante eos., Hoc aute explicationem a nobis super istis propositani, et juxta textum orationis olim contigerit: qui autem a Jesu in montem excelsum subducti sunt, et digni habiti qui transfigurationem illius seorsum specta rent, et non sine causa post sex dies, ex quo ser mones supra a nobis commemorati habiti sunt, subducti mihi videntur. Quoniam enim intra dies sex, qui perfectus numerus est, perfectum illud tur, videtur ergo mihi in istis, quia aliud est mortem gustare, aliud autem mortem videre, aliud venire super aliquos niortem, aliud absorbere mortem, aliud autem mortem sequi. Quæro autem in istis, ne forte gravius sit gustare mortem, quam videre: item pejus est, quem sequitur mors, quam qui gustat et non solum ut sequatur, sed etiam ut veniat super aliquem mors, et comprehendat quem sequebatur. 'Absorberi autem a inorte, omnibus videtur mihi gravius esse. Si autem consideraveris peccantium diffe rentias, puto quod non dubitabis suscipere hæc quæ de mortis differentia sunt tractata a nobis, et dicta in Scripturis per Spiritum sanctum. Joannem fratrem ejus, duxit eos super montem excelsum seorsum, et transfiguratus est ante eos.» Viden tur mihi qui ducuntur a Jesu super montem excelsum, et digni habentur videre transfigurationem ejus secrete, quia non in vanum post sex dies ducuntur. Quoniam enim in sex diebus perfecti numeri totus factus est visibilis mundus, ideo arbitror eum qui transcendit omnes mundi res, considerans jam non quæ videntur, temporalia enim sunt, sed quæ non videntur, quoniam sunt æterna, illum posse ascendere super montem excelsum Christo se præcedente, illum posse et gloriam aspicere Verbi Dei. Si ergo quis nostrum cupit Christo se assumente ascendere super montem excelsum, et videre secrete transfigurationem ipsius. * Rom. vi, 12. Luc. xvi, 21. Marc. viii, 39. Sic habet codex Tarini, in editione autem Huetii deest Sic lacunam quæ compa ret in editione Huetii, supplet codex Tarinianus. Matth. xvi, 1, 2; Marc. ix, 1. Ita habent exemplaria nonnulla. Vulgo legitur etc. Vide Ambro sium, libro vui in Lucam ix, et Theophylactum. quid per eam Filii hominis venientis in regno sue, vel in gloria sua visionem ostenditur, quidque per eam regni Dei in virtute venientis visionem signi ficatur; ea sive quæ cordibus nostris affulgent, sive quæ quærentibus inveniuntur, sive quæ cogitationes nestras subeunt (unusquisque pro libitu rem æsti met) exponemus. Qui contemplatur et intelligit ex cellentiam Verbi, omnem rerum falsarum quidem, verisimilium tamen probabilitatem solventis et con futantis; is Filium hominis, qui juxta Joannis ser monem Verbum Dei est, venientem aspicit in regno suo. Quod si aspicit is non omnem solum contra riarum rerum probabilitatem solvens Verbum, sed et res ad se pertinentes apertissime significans; ille non regnum solum illius, sed et gloriam aspi cit, et regnum Dei quoque in virtute veniens in illo intuetur; ac intuetur id quidem, utpote in quen nullum amplius imperium obtineat peccatum, quod in corpore peccatorum mortali regnat ", sed sem per rerum omnium regi Deo subditus sit, cujus regnum, potentia quidem, intra nos est se; actu autem, vel, ut Marcus appellat "t, in virtute, nequa quam autem in imbecillitate, intra perfectos solum est. Hæc igitur stantibus discipulis Jesus, non de omnibus illis, sed de quibusdam prædicens, polli citus est. De Servatoris transfiguratione. cum ", c assumit Petrum, et Jacobum, et Joannem fratrem ejus, et subducit illos in montem excelsum seorsum, et transfiguratus est ante eos., Hoc aute explicationem a nobis super istis propositani, et juxta textum orationis olim contigerit: qui autem a Jesu in montem excelsum subducti sunt, et digni habiti qui transfigurationem illius seorsum specta rent, et non sine causa post sex dies, ex quo ser mones supra a nobis commemorati habiti sunt, subducti mihi videntur. Quoniam enim intra dies sex, qui perfectus numerus est, perfectum illud tur, videtur ergo mihi in istis, quia aliud est mortem gustare, aliud autem mortem videre, aliud venire super aliquos niortem, aliud absorbere mortem, aliud autem mortem sequi. Quæro autem in istis, ne forte gravius sit gustare mortem, quam videre: item pejus est, quem sequitur mors, quam qui gustat et non solum ut sequatur, sed etiam ut veniat super aliquem mors, et comprehendat quem sequebatur. 'Absorberi autem a inorte, omnibus videtur mihi gravius esse. Si autem consideraveris peccantium diffe rentias, puto quod non dubitabis suscipere hæc quæ de mortis differentia sunt tractata a nobis, et dicta in Scripturis per Spiritum sanctum. Joannem fratrem ejus, duxit eos super montem excelsum seorsum, et transfiguratus est ante eos.» Viden tur mihi qui ducuntur a Jesu super montem excelsum, et digni habentur videre transfigurationem ejus secrete, quia non in vanum post sex dies ducuntur. Quoniam enim in sex diebus perfecti numeri totus factus est visibilis mundus, ideo arbitror eum qui transcendit omnes mundi res, considerans jam non quæ videntur, temporalia enim sunt, sed quæ non videntur, quoniam sunt æterna, illum posse ascendere super montem excelsum Christo se præcedente, illum posse et gloriam aspicere Verbi Dei. Si ergo quis nostrum cupit Christo se assumente ascendere super montem excelsum, et videre secrete transfigurationem ipsius. * Rom. vi, 12. Luc. xvi, 21. Marc. viii, 39. Sic habet codex Tarini, in editione autem Huetii deest Sic lacunam quæ compa ret in editione Huetii, supplet codex Tarinianus. Matth. xvi, 1, 2; Marc. ix, 1. Ita habent exemplaria nonnulla. Vulgo legitur etc. Vide Ambro sium, libro vui in Lucam ix, et Theophylactum. 36. Et post dies sex, › juxta Matthæum et Mar 36. + Post dies auten sex, secundum Matthæum et Marcum, c assumens Petrum, et Jacobum, et 36. Et post dies sex, › juxta Matthæum et Mar 36. + Post dies auten sex, secundum Matthæum et Marcum, c assumens Petrum, et Jacobum, et

ὁ δὲ «στίλβοντα» τοῖς ἐπαναβεβηκόσιν ἐπιδεικνὺς «τὰ ἱμάτια αὐτοῦ» καὶ λαμπρότερα, ὧν δύναται ποιεῖν ἡ ἐκείνων γναφική, ὁ λόγος ἐστίν, παριστὰς ἐν ταῖς ὑπὸ πολλῶν καταφρονουμέναις λέξεσι τῶν γραφῶν τὴν τῶν νοημάτων στίλψιν, ὅτε «ὁ ἱματισμὸς» τοῦ Ἰησοῦ κατὰ τὸν Λουκᾶν «λευκὸς» καὶ «ἐξαστράπτων» γίνεται. Ἴδωμεν οὖν μετὰ ταῦτα, τί νοήσας «ὁ Πέτρος ἀποκριθεὶς εἶπε τῷ Ἰησοῦ· κύριε, καλόν ἐστιν ἡμᾶς ὧδε εἶναι· ποιήσωμεν τρεῖς σκηνὰς» καὶ τὰ ἑξῆς. διὰ τοῦτο δὲ μάλιστα ταῦτα ζητητέον, ἐπεὶ ὁ μὲν Μᾶρκος ἐπήγαγεν αὐτοῖς ὡς ἐκ τοῦ ἰδίου προσώπου τὸ «οὐ γὰρ ᾔδει τί ἀπεκρίθη», ὁ δὲ Λουκᾶς «μὴ εἰδὼς» φησὶν «ὃ λέγει». ἐπιστήσεις οὖν εἰ κατ’ ἔκστασιν ταῦτα ἐλάλει, πεπληρωμένος του κινοῦντος αὐτὸν πνεύματος πρὸς τὸ εἰπεῖν ταῦτα, ὅπερ ἅγιον μὲν εἶναι οὐ δύναται· ἐδίδαξε γὰρ ἐν τῷ εὐαγγελίῳ ὁ Ἰωάννης πρὸ τῆς ἀναστάσεως τοῦ σωτῆρος μηδένα πνεῦμα ἅγιον ἐσχηκέναι εἰπών· «οὔπω γὰρ ἦν πνεῦμα, ὅτι Ἰησοῦς οὐδέπω ἐδοξάσθη». δηλοῦται ἐν τῷ ἰδεῖν τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου ἐρχόμε νον ἐν τῇ βασιλείᾳ αὐτοῦ, ἢ ἐν τῇ δόξῃ αὐτοῦ, καὶ τί σημαίνεται ἐν τῷ ἰδεῖν τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ ἐληλυθυῖαν ἐν δυνάμει· τὰ εἴτε ἐλλαμπόμενα ἐν ταῖς καρδίαις ἡμῶν, εἴτε ζητοῦσιν εὑρισκόμενα, εἴτε ὑπεισιόντα τοὺς λογισμοὺς ἡμῶν (ἕκαστος δὲ ὡς βού λεται κρινέτω,) εκθησόμεθα. Ὁ θεωρῶν καὶ κατα λαμβάνων τὴν τοῦ Λόγου ὑπεροχήν, λύοντος καὶ διελέγχοντος πάσας τὰς ὑπὲρ τῶν ψευδῶν μὲν, ἐπαγ γελλομένων δὲ ἀλήθειαν πιθανότητας, βλέπει τον Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου, κατὰ τὸν Ἰωάννου λόγον, τὸν Λόγον τοῦ Θεοῦ ἐρχόμενον ἐν τῇ ἰδίᾳ βασιλείᾳ· εἰ δὲ βλέποι ὁ τοιοῦτος τὸν Λόγον, οὐ μόνον λύοντα πᾶσαν τὴν τῶν ἐναντίων πιθανότητα, ἀλλὰ καὶ τὰ ἴδια τρα νότατα παριστάντα, βλέποι ἂν αὐτοῦ πρὸς τῇ βασι λείᾳ καὶ τὴν δόξαν. Καὶ ὁ τοιοῦτός γε ἐν αὐτῷ βλέποι ἂν τὴν τοῦ Θεοῦ βασιλείαν ἐληλυθυῖαν ἐν δυνάμει καὶ τοῦτο βλέπει ἂν, ὡς οὐδαμῶς ἔτι ὑπὸ ἁμαρτίας βασιλευόμενος βασιλευούσης ἐν τῷ θνητῷ σώματι τῶν ἁμαρτανόντων, ἀλλ᾽ ἀεὶ τεταγμένος ὑπὸ βασιλεῖ τῷ τῶν ὅλων Θεῷ, οὗ ἡ βασιλεία δυνάμει μὲν ἐντὸς ἡμῶν ἐστιν, ἐνεργείᾳ δὲ, καὶ ὡς ὠνόμασεν ὁ Μάρκος, ἐν δυνάμει, καὶ οὐδαμῶς ἐν ἀσθενείᾳ, ἐντὸς τῶν τε λείων μόνων. Ταῦτα μὲν οὖν ἑπτῶσι τοῖς μαθηταῖς ὁ Ἰησοῦς οὐ περὶ πάντων αὐτῶν, ἀλλὰ περί τινων προφητεύων ἐπηγγείλατο. Περὶ τῆς μεταμορφώσεως τοῦ Σωτῆρος. Μετὰ δὲ ἡμέρας ἕξ, ο κατὰ τὸν Ματθαῖον καὶ τὸν Μάρκον, ο παραλαμβάνει τὸν Πέτρον, καὶ Ἰά κωδον, καὶ Ἰωάννην τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ, καὶ ἀνάγει αὐτοὺς εἰς ὄρος ὑψηλὸν κατ' ἰδίαν· καὶ μετεμορ φώθη ἔμπροσθεν αὐτῶν. Τοῦτο δὲ καὶ πρὸ τῆς κατὰ ταῦτα φαινομένης ἡμῖν διηγήσεως γεγονέτω πάλαι, καὶ ὡς πρὸς τὴν λέξιν. Δοκεῖ δέ μοι τοὺς ἀναγομέν νους ὑπὸ τοῦ Ἰησοῦ εἰς τὸ ὑψηλὸν ὄρος, καὶ ἀξιου μένους τοῦ κατ' ἰδίαν αὐτοῦ τὴν μεταμόρφωσιν θεω ρῆσαι, μὴ μάτην μεθ' ἓξ ἡμέρας ἀνάγεσθαι τῶν προειρημένων λόγων. Ἐπεὶ γὰρ ἐν ἓξ ἡμέραις τελείῳ ἀριθμῷ, ὁ σύμπας γεγένηται κόσμος, τὸ τέ σε Ἑλλαμπόμενα ἐν ταῖς καρδίαις. ἐν. Αλλὰ περί τινων. Καὶ ἀνάγει αὐτούς. αναφέρει. Ἐπεὶ γὰρ ἐν ἓξ ἡμέραις, δηλοῦται ἐν τῷ ἰδεῖν τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου ἐρχόμε νον ἐν τῇ βασιλείᾳ αὐτοῦ, ἢ ἐν τῇ δόξῃ αὐτοῦ, καὶ τί σημαίνεται ἐν τῷ ἰδεῖν τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ ἐληλυθυῖαν ἐν δυνάμει· τὰ εἴτε ἐλλαμπόμενα ἐν ταῖς καρδίαις ἡμῶν, εἴτε ζητοῦσιν εὑρισκόμενα, εἴτε ὑπεισιόντα τοὺς λογισμοὺς ἡμῶν (ἕκαστος δὲ ὡς βού λεται κρινέτω,) εκθησόμεθα. Ὁ θεωρῶν καὶ κατα λαμβάνων τὴν τοῦ Λόγου ὑπεροχήν, λύοντος καὶ διελέγχοντος πάσας τὰς ὑπὲρ τῶν ψευδῶν μὲν, ἐπαγ γελλομένων δὲ ἀλήθειαν πιθανότητας, βλέπει τον Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου, κατὰ τὸν Ἰωάννου λόγον, τὸν Λόγον τοῦ Θεοῦ ἐρχόμενον ἐν τῇ ἰδίᾳ βασιλείᾳ· εἰ δὲ βλέποι ὁ τοιοῦτος τὸν Λόγον, οὐ μόνον λύοντα πᾶσαν τὴν τῶν ἐναντίων πιθανότητα, ἀλλὰ καὶ τὰ ἴδια τρα νότατα παριστάντα, βλέποι ἂν αὐτοῦ πρὸς τῇ βασι λείᾳ καὶ τὴν δόξαν. Καὶ ὁ τοιοῦτός γε ἐν αὐτῷ βλέποι ἂν τὴν τοῦ Θεοῦ βασιλείαν ἐληλυθυῖαν ἐν δυνάμει καὶ τοῦτο βλέπει ἂν, ὡς οὐδαμῶς ἔτι ὑπὸ ἁμαρτίας βασιλευόμενος βασιλευούσης ἐν τῷ θνητῷ σώματι τῶν ἁμαρτανόντων, ἀλλ᾽ ἀεὶ τεταγμένος ὑπὸ βασιλεῖ τῷ τῶν ὅλων Θεῷ, οὗ ἡ βασιλεία δυνάμει μὲν ἐντὸς ἡμῶν ἐστιν, ἐνεργείᾳ δὲ, καὶ ὡς ὠνόμασεν ὁ Μάρκος, ἐν δυνάμει, καὶ οὐδαμῶς ἐν ἀσθενείᾳ, ἐντὸς τῶν τε λείων μόνων. Ταῦτα μὲν οὖν ἑπτῶσι τοῖς μαθηταῖς ὁ Ἰησοῦς οὐ περὶ πάντων αὐτῶν, ἀλλὰ περί τινων προφητεύων ἐπηγγείλατο. Περὶ τῆς μεταμορφώσεως τοῦ Σωτῆρος. Μετὰ δὲ ἡμέρας ἕξ, ο κατὰ τὸν Ματθαῖον καὶ τὸν Μάρκον, ο παραλαμβάνει τὸν Πέτρον, καὶ Ἰά κωδον, καὶ Ἰωάννην τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ, καὶ ἀνάγει αὐτοὺς εἰς ὄρος ὑψηλὸν κατ' ἰδίαν· καὶ μετεμορ φώθη ἔμπροσθεν αὐτῶν. Τοῦτο δὲ καὶ πρὸ τῆς κατὰ ταῦτα φαινομένης ἡμῖν διηγήσεως γεγονέτω πάλαι, καὶ ὡς πρὸς τὴν λέξιν. Δοκεῖ δέ μοι τοὺς ἀναγομέν νους ὑπὸ τοῦ Ἰησοῦ εἰς τὸ ὑψηλὸν ὄρος, καὶ ἀξιου μένους τοῦ κατ' ἰδίαν αὐτοῦ τὴν μεταμόρφωσιν θεω ρῆσαι, μὴ μάτην μεθ' ἓξ ἡμέρας ἀνάγεσθαι τῶν προειρημένων λόγων. Ἐπεὶ γὰρ ἐν ἓξ ἡμέραις τελείῳ ἀριθμῷ, ὁ σύμπας γεγένηται κόσμος, τὸ τέ σε Ἑλλαμπόμενα ἐν ταῖς καρδίαις. ἐν. Αλλὰ περί τινων. Καὶ ἀνάγει αὐτούς. αναφέρει. Ἐπεὶ γὰρ ἐν ἓξ ἡμέραις, quid per eam Filii hominis venientis in regno sue, vel in gloria sua visionem ostenditur, quidque per eam regni Dei in virtute venientis visionem signi ficatur; ea sive quæ cordibus nostris affulgent, sive quæ quærentibus inveniuntur, sive quæ cogitationes nestras subeunt (unusquisque pro libitu rem æsti met) exponemus. Qui contemplatur et intelligit ex cellentiam Verbi, omnem rerum falsarum quidem, verisimilium tamen probabilitatem solventis et con futantis; is Filium hominis, qui juxta Joannis ser monem Verbum Dei est, venientem aspicit in regno suo. Quod si aspicit is non omnem solum contra riarum rerum probabilitatem solvens Verbum, sed et res ad se pertinentes apertissime significans; ille non regnum solum illius, sed et gloriam aspi cit, et regnum Dei quoque in virtute veniens in illo intuetur; ac intuetur id quidem, utpote in quen nullum amplius imperium obtineat peccatum, quod in corpore peccatorum mortali regnat ", sed sem per rerum omnium regi Deo subditus sit, cujus regnum, potentia quidem, intra nos est se; actu autem, vel, ut Marcus appellat "t, in virtute, nequa quam autem in imbecillitate, intra perfectos solum est. Hæc igitur stantibus discipulis Jesus, non de omnibus illis, sed de quibusdam prædicens, polli citus est. De Servatoris transfiguratione. cum ", c assumit Petrum, et Jacobum, et Joannem fratrem ejus, et subducit illos in montem excelsum seorsum, et transfiguratus est ante eos., Hoc aute explicationem a nobis super istis propositani, et juxta textum orationis olim contigerit: qui autem a Jesu in montem excelsum subducti sunt, et digni habiti qui transfigurationem illius seorsum specta rent, et non sine causa post sex dies, ex quo ser mones supra a nobis commemorati habiti sunt, subducti mihi videntur. Quoniam enim intra dies sex, qui perfectus numerus est, perfectum illud tur, videtur ergo mihi in istis, quia aliud est mortem gustare, aliud autem mortem videre, aliud venire super aliquos niortem, aliud absorbere mortem, aliud autem mortem sequi. Quæro autem in istis, ne forte gravius sit gustare mortem, quam videre: item pejus est, quem sequitur mors, quam qui gustat et non solum ut sequatur, sed etiam ut veniat super aliquem mors, et comprehendat quem sequebatur. 'Absorberi autem a inorte, omnibus videtur mihi gravius esse. Si autem consideraveris peccantium diffe rentias, puto quod non dubitabis suscipere hæc quæ de mortis differentia sunt tractata a nobis, et dicta in Scripturis per Spiritum sanctum. Joannem fratrem ejus, duxit eos super montem excelsum seorsum, et transfiguratus est ante eos.» Viden tur mihi qui ducuntur a Jesu super montem excelsum, et digni habentur videre transfigurationem ejus secrete, quia non in vanum post sex dies ducuntur. Quoniam enim in sex diebus perfecti numeri totus factus est visibilis mundus, ideo arbitror eum qui transcendit omnes mundi res, considerans jam non quæ videntur, temporalia enim sunt, sed quæ non videntur, quoniam sunt æterna, illum posse ascendere super montem excelsum Christo se præcedente, illum posse et gloriam aspicere Verbi Dei. Si ergo quis nostrum cupit Christo se assumente ascendere super montem excelsum, et videre secrete transfigurationem ipsius. * Rom. vi, 12. Luc. xvi, 21. Marc. viii, 39. Sic habet codex Tarini, in editione autem Huetii deest Sic lacunam quæ compa ret in editione Huetii, supplet codex Tarinianus. Matth. xvi, 1, 2; Marc. ix, 1. Ita habent exemplaria nonnulla. Vulgo legitur etc. Vide Ambro sium, libro vui in Lucam ix, et Theophylactum. quid per eam Filii hominis venientis in regno sue, vel in gloria sua visionem ostenditur, quidque per eam regni Dei in virtute venientis visionem signi ficatur; ea sive quæ cordibus nostris affulgent, sive quæ quærentibus inveniuntur, sive quæ cogitationes nestras subeunt (unusquisque pro libitu rem æsti met) exponemus. Qui contemplatur et intelligit ex cellentiam Verbi, omnem rerum falsarum quidem, verisimilium tamen probabilitatem solventis et con futantis; is Filium hominis, qui juxta Joannis ser monem Verbum Dei est, venientem aspicit in regno suo. Quod si aspicit is non omnem solum contra riarum rerum probabilitatem solvens Verbum, sed et res ad se pertinentes apertissime significans; ille non regnum solum illius, sed et gloriam aspi cit, et regnum Dei quoque in virtute veniens in illo intuetur; ac intuetur id quidem, utpote in quen nullum amplius imperium obtineat peccatum, quod in corpore peccatorum mortali regnat ", sed sem per rerum omnium regi Deo subditus sit, cujus regnum, potentia quidem, intra nos est se; actu autem, vel, ut Marcus appellat "t, in virtute, nequa quam autem in imbecillitate, intra perfectos solum est. Hæc igitur stantibus discipulis Jesus, non de omnibus illis, sed de quibusdam prædicens, polli citus est. De Servatoris transfiguratione. cum ", c assumit Petrum, et Jacobum, et Joannem fratrem ejus, et subducit illos in montem excelsum seorsum, et transfiguratus est ante eos., Hoc aute explicationem a nobis super istis propositani, et juxta textum orationis olim contigerit: qui autem a Jesu in montem excelsum subducti sunt, et digni habiti qui transfigurationem illius seorsum specta rent, et non sine causa post sex dies, ex quo ser mones supra a nobis commemorati habiti sunt, subducti mihi videntur. Quoniam enim intra dies sex, qui perfectus numerus est, perfectum illud tur, videtur ergo mihi in istis, quia aliud est mortem gustare, aliud autem mortem videre, aliud venire super aliquos niortem, aliud absorbere mortem, aliud autem mortem sequi. Quæro autem in istis, ne forte gravius sit gustare mortem, quam videre: item pejus est, quem sequitur mors, quam qui gustat et non solum ut sequatur, sed etiam ut veniat super aliquem mors, et comprehendat quem sequebatur. 'Absorberi autem a inorte, omnibus videtur mihi gravius esse. Si autem consideraveris peccantium diffe rentias, puto quod non dubitabis suscipere hæc quæ de mortis differentia sunt tractata a nobis, et dicta in Scripturis per Spiritum sanctum. Joannem fratrem ejus, duxit eos super montem excelsum seorsum, et transfiguratus est ante eos.» Viden tur mihi qui ducuntur a Jesu super montem excelsum, et digni habentur videre transfigurationem ejus secrete, quia non in vanum post sex dies ducuntur. Quoniam enim in sex diebus perfecti numeri totus factus est visibilis mundus, ideo arbitror eum qui transcendit omnes mundi res, considerans jam non quæ videntur, temporalia enim sunt, sed quæ non videntur, quoniam sunt æterna, illum posse ascendere super montem excelsum Christo se præcedente, illum posse et gloriam aspicere Verbi Dei. Si ergo quis nostrum cupit Christo se assumente ascendere super montem excelsum, et videre secrete transfigurationem ipsius. * Rom. vi, 12. Luc. xvi, 21. Marc. viii, 39. Sic habet codex Tarini, in editione autem Huetii deest Sic lacunam quæ compa ret in editione Huetii, supplet codex Tarinianus. Matth. xvi, 1, 2; Marc. ix, 1. Ita habent exemplaria nonnulla. Vulgo legitur etc. Vide Ambro sium, libro vui in Lucam ix, et Theophylactum. 36. Et post dies sex, › juxta Matthæum et Mar 36. + Post dies auten sex, secundum Matthæum et Marcum, c assumens Petrum, et Jacobum, et 36. Et post dies sex, › juxta Matthæum et Mar 36. + Post dies auten sex, secundum Matthæum et Marcum, c assumens Petrum, et Jacobum, et

ἢ λεγέτωσαν ἡμῖν οἱ θέλοντες καὶ πρὸ τοῦ πάθους Ἰησοῦ τελείους γεγονέναι τοὺς ἀποστόλους, πόθεν «ὁ Πέτρος καὶ οἱ σὺν αὐτῷ» κατὰ τὸν καιρὸν τῆς Ἰησοῦ μεταμορφώσεως «ἦσαν βεβαρημένοι ὕπνῳ». Ἵνα δὲ προλαβών τι καὶ τῶν ἑξῆς εἰς τὸ προκείμενον παραλάβω, ἐπαπορήσαιμ’ ἂν τοιαῦτα· ἆρα ἔστι τινὰ σκανδαλισθῆναι ἐν τῷ Ἰησοῦ χωρὶς τῆς τοῦ σκανδαλίζοντος διαβόλου ἐνεργείας; ἔστι δὲ ἀρνήσασθαι τὸν Ἰησοῦν, καὶ ταῦτα ἐπὶ παιδισκαρίου καὶ θυρωροῦ καὶ ἀνθρώπων εὐτελεστάτων, μὴ συνόντος τῷ ἀρνουμένῳ πνεύματος ἐχθροῦ τῷ διδομένῳ πνεύματι καὶ σοφίᾳ τοῖς πρὸς τὸ ὁμολογεῖν κατά τινα ἀξίαν αὐτῶν ὑπὸ θεοῦ βοηθουμένοις; ἀλλ’ οὐ φήσει ὅ γε τὰς ῥίζας τῶν ἁμαρτημάτων ἀναφέρειν μεμαθηκὼς ἐπὶ τὸν πατέρα τῆς ἁμαρτίας διάβολον, χωρὶς ἐκείνου ἢ τοὺς ἀποστόλους ἐσκανδαλίσθαι ἢ τὸν Πέτρον ἠρνῆσθαι πρὸ τῆς ἀλεκτοροφωνίας ἐκείνης τρίς. λειον τοῦτο δημιούργημα, διὰ τοῦτ᾽ οἶμαι τὸν ὑπερ βαίνοντα πάντα τὰ τοῦ κόσμου πράγματα ἐν τῷ ἐσκοπηκέναι, οὐκέτι μὲν τὰ βλεπόμενα, πρόσκαιρα γὰρ ταῦτα, ἤδη δὲ τὰ μὴ βλεπόμενα καὶ μόνο τὰ μὴ βλεπόμενα, διὰ τὸ εἶναι αὐτὰ αἰώνια, δηλοῦ σθαι ἐν τῷ· «Μεθ' ἡμέρας ἓξ παραλαμβάνει ὁ Ἰησοῦς τούσδε τινάς.» Εἴ τις οὖν ἡμῶν βούλεται τοῦ Ἰησοῦ παραλαμβάνοντος αὐτὸν ὑπ' αὐτοῦ ἀναχθῆναι εἰς τὸ ὑψηλὸν ὄρος, καὶ ἀξιωθῆναι τοῦ κατ' ιδίαν θεωρήσαι τὴν μεταμόρφωσιν αὐτοῦ, ὑπεραναβαινέτω τὰς ἐξ ἡμέρας, διὰ τὸ μὴ σκοπεῖν ἔτι τὰ βλεπόμενα μηδὲ ἀγαπᾶν ἔτι τὸν κόσμον, μηδὲ τὰ ἐν κόσμῳ, μηδέ τινα κοσμικὴν ἐπιθυμίαν ἐπιθυμεῖν, ἥτις ἐστὶν ἐπιθυμία σωμάτων, καὶ τοῦ ἐν σώματι πλούτου, καὶ τῆς κατὰ σάρκα δόξης, καὶ ὅσα πέφυκε τὴν ψυχὴν περισπών, καὶ περιέλκειν ἀπὸ τῶν κρειττόνων καὶ θειοτέρων καταβιβάζειν, καὶ ἐρείδειν τῇ ἀπάτῃ τοῦ αἰῶνος τού του, ἐν πλούτῳ καὶ δόξῃ καὶ ταῖς λοιπαῖς ἐχθραῖς ἀληθείας ἐπιθυμίαις· ἐπειδὰν γὰρ διέλθῃ τὰς ἓξ, ὡς εἰρήκαμεν, καινὸν σαββατιεῖ σάββατον, εὐφραινόμε νος ἐν τῷ ὑψηλῷ ὄρει ἐκ τοῦ βλέπειν μεταμορφω θέντα τὸν Ἰησοῦν ἔμπροσθεν αὐτοῦ· διαφόρους γὰρ ἔχει ὁ Λόγος μορφάς, φαινόμενος ἑκάστῳ ὡς συμφέ ρει τῷ βλέποντι, καὶ μηδενὶ ὑπὲρ ὃ χωρεῖ ὁ βλέπων, φανερούμενος. Ζητήσεις δὲ εἰ, ὅτε μετεμορφώθη ἔμπροσθεν τῶν ὑπ' αὐτοῦ ἀναχθέντων εἰς τὸ ὑψηλὸν δρος, ώφθη αὐτοῖς ἐν μορφῇ Θεοῦ, ᾗ ὑπῆρχε παλαι· ὡς τοῖς μὲν κάτω ἔχων τὴν δούλου μορφήν, τοῖς δὲ ἀκολουθήσα σιν αὐτῷ μετὰ ἓξ ἡμέρας εἰς τὸ ὑψηλὸν ὄρος, οὐκ ἐκείνην, ἀλλὰ τὴν τοῦ Θεοῦ. Ἀλλὰ ἄκουε τούτων, εἰ δύνασαι, πνευματικῶς προσέχων ἅμα, ὅτι οὐκ εἴρη ται μὲν ἀπαξαπλώς, «Μετεμορφώθη,» μετὰ δέ τι νος ἀναγκαίας προσθήκης, ἣν ἀνέγραψε Ματθαίος καὶ Μάρκος· κατὰ γὰρ ἀμφοτέρους, «Μετεμορφώθη ἔμπροσθεν αὐτῶν. Καὶ κατὰ τοῦτό γε ἐρεῖς δυνατ τὸν εἶναι τὸν Ἰησοῦν ἔμπροσθεν μέν τινων μετα μορφωθῆναι ταύτην τὴν μεταμόρφωσιν· ἔμπροσθεν δὲ ἑτέρων, κατὰ τὸ αὐτὸ καιροῦ μὴ μεταμορφωθή ναι. Εἰ δὲ θέλεις τὴν μεταμόρφωσιν τοῦ Ἰησοῦ ἰδεῖν ἔμπροσθεν τῶν ἀναβάντων εἰς τὸ ὑψηλὸν ὄρος κατ' ἰδίαν σὺν αὐτῷ, ἴδε μοι τὸν ἐν τοῖς Εὐαγγελίοις Την Μὴ βλεπόμενα. μέν βλεπόμενα. λειον τοῦτο δημιούργημα, διὰ τοῦτ᾽ οἶμαι τὸν ὑπερ βαίνοντα πάντα τὰ τοῦ κόσμου πράγματα ἐν τῷ ἐσκοπηκέναι, οὐκέτι μὲν τὰ βλεπόμενα, πρόσκαιρα γὰρ ταῦτα, ἤδη δὲ τὰ μὴ βλεπόμενα καὶ μόνο τὰ μὴ βλεπόμενα, διὰ τὸ εἶναι αὐτὰ αἰώνια, δηλοῦ σθαι ἐν τῷ· «Μεθ' ἡμέρας ἓξ παραλαμβάνει ὁ Ἰησοῦς τούσδε τινάς.» Εἴ τις οὖν ἡμῶν βούλεται τοῦ Ἰησοῦ παραλαμβάνοντος αὐτὸν ὑπ' αὐτοῦ ἀναχθῆναι εἰς τὸ ὑψηλὸν ὄρος, καὶ ἀξιωθῆναι τοῦ κατ' ιδίαν θεωρήσαι τὴν μεταμόρφωσιν αὐτοῦ, ὑπεραναβαινέτω τὰς ἐξ ἡμέρας, διὰ τὸ μὴ σκοπεῖν ἔτι τὰ βλεπόμενα μηδὲ ἀγαπᾶν ἔτι τὸν κόσμον, μηδὲ τὰ ἐν κόσμῳ, μηδέ τινα κοσμικὴν ἐπιθυμίαν ἐπιθυμεῖν, ἥτις ἐστὶν ἐπιθυμία σωμάτων, καὶ τοῦ ἐν σώματι πλούτου, καὶ τῆς κατὰ σάρκα δόξης, καὶ ὅσα πέφυκε τὴν ψυχὴν περισπών, καὶ περιέλκειν ἀπὸ τῶν κρειττόνων καὶ θειοτέρων καταβιβάζειν, καὶ ἐρείδειν τῇ ἀπάτῃ τοῦ αἰῶνος τού του, ἐν πλούτῳ καὶ δόξῃ καὶ ταῖς λοιπαῖς ἐχθραῖς ἀληθείας ἐπιθυμίαις· ἐπειδὰν γὰρ διέλθῃ τὰς ἓξ, ὡς εἰρήκαμεν, καινὸν σαββατιεῖ σάββατον, εὐφραινόμε νος ἐν τῷ ὑψηλῷ ὄρει ἐκ τοῦ βλέπειν μεταμορφω θέντα τὸν Ἰησοῦν ἔμπροσθεν αὐτοῦ· διαφόρους γὰρ ἔχει ὁ Λόγος μορφάς, φαινόμενος ἑκάστῳ ὡς συμφέ ρει τῷ βλέποντι, καὶ μηδενὶ ὑπὲρ ὃ χωρεῖ ὁ βλέπων, φανερούμενος. Ζητήσεις δὲ εἰ, ὅτε μετεμορφώθη ἔμπροσθεν τῶν ὑπ' αὐτοῦ ἀναχθέντων εἰς τὸ ὑψηλὸν δρος, ώφθη αὐτοῖς ἐν μορφῇ Θεοῦ, ᾗ ὑπῆρχε παλαι· ὡς τοῖς μὲν κάτω ἔχων τὴν δούλου μορφήν, τοῖς δὲ ἀκολουθήσα σιν αὐτῷ μετὰ ἓξ ἡμέρας εἰς τὸ ὑψηλὸν ὄρος, οὐκ ἐκείνην, ἀλλὰ τὴν τοῦ Θεοῦ. Ἀλλὰ ἄκουε τούτων, εἰ δύνασαι, πνευματικῶς προσέχων ἅμα, ὅτι οὐκ εἴρη ται μὲν ἀπαξαπλώς, «Μετεμορφώθη,» μετὰ δέ τι νος ἀναγκαίας προσθήκης, ἣν ἀνέγραψε Ματθαίος καὶ Μάρκος· κατὰ γὰρ ἀμφοτέρους, «Μετεμορφώθη ἔμπροσθεν αὐτῶν. Καὶ κατὰ τοῦτό γε ἐρεῖς δυνατ τὸν εἶναι τὸν Ἰησοῦν ἔμπροσθεν μέν τινων μετα μορφωθῆναι ταύτην τὴν μεταμόρφωσιν· ἔμπροσθεν δὲ ἑτέρων, κατὰ τὸ αὐτὸ καιροῦ μὴ μεταμορφωθή ναι. Εἰ δὲ θέλεις τὴν μεταμόρφωσιν τοῦ Ἰησοῦ ἰδεῖν ἔμπροσθεν τῶν ἀναβάντων εἰς τὸ ὑψηλὸν ὄρος κατ' ἰδίαν σὺν αὐτῷ, ἴδε μοι τὸν ἐν τοῖς Εὐαγγελίοις Την Μὴ βλεπόμενα. μέν βλεπόμενα. opificium, mundus universus conditus est; idcirco eum qui non ea amplius quæ videntur, caduca enim sunt, sed jam ea solum quæ non videntur, pro pterea quod æterna sunt ", intuendo res mundi universas prætergressus est, his verbis designari existimo Post sex dies assumit Jesus nonnul los. Si quis igitur nostrum in montem excelsum a Jesu assumptus subduci vult, et id merendo con sequi, ut seorsum transfigurationem illius videat, sex dies pratereat, non ea amplius aspiciendo quæ videntur, nec mundum eave quæ in mundo sunt diligendo, nec ulla mundana cupiditate laborando, quæ cupiditas est corporum, et corporearum opum, et gloriæ quæ in carne est, et quæcunque animam distrahere solent, et a melioribus et divinioribus rebus divellere, et deturbare, et in opibus, et gloria, et reliquis veritati contrariis cupiditatibus, sæculi hujus errori aligere. Postquam enim sex dies, ut diximus, præterierit, novum Sabbatum celebrabit, supra montem excelsum gaudio perfusus, quod transfiguratum coram se Jesum conspexerit. Variæ enim Verbi formæ sunt, unicuique prout illi condu eit, apparentis; nulli autem præter ipsius captum sese videndum præbentis. 37. Quæres autem an cum transformatus est coram iis quos in montem excelsum subduxit, visus eis sit formam Dei habens quam obtinebat olim quemadmodum iis qui infra erant formam servi habens; iis autem qui eum fuerant in montem excelsum post sex dies subsecuti, non illam, sed Dei formam habens. At hæc audi, si potes, spiritu simul attendens, non simpliciter dictum fuisse Transfiguratus est;, sed cum necessario quo dam additamento, quod a Matthæo et a Marco ascriptum est; juxta utrumque quippe, «transfigu ratum est ante eos". Et dices juxta illud fieri quidem posse ut Jesus coram nonnullis ea ratione transformetur, coram aliis vero eodem momento non transformetur. Si autem transfigurationem Jesu videre cupis, quæ coram iis contigit qui in montem excelsum seorsum cum eo ascenderunt; transcendat opera sex dierum, non aspiciens quæ videntur, neque diligens mundum, nec ea quæ sunt in mundo, nec concupiscat aliquam concupiscentiam mundialem, quæ est concupiscentia corporum, et cor poralium divitiarum, et gloriæ corporalis: nec omnia quæcunque solent avellere et trahere a melioribus et divinis, et ad inferiora deponere. Cum autem transcenderit sex, secundum quod diximus, dies, novum Sabbatum sabbatizat exsultans in monte excelso, in eo quod videt transfiguratum Jesum ante oculos cordis sui. Diversas autem habet Verbum Dei formas, apparens unicuique secundum quod videnti expedire co guoverit, et nemini supra quod capit semetipsum ostendit. si appa ruerit eis in forma Dei in qua fuerat prius: ut his quidem qui erant deorsum habere formam servi, se quentibus autem se post sex dies super montem excelsum, jam non haberet formam servi, sed Dei? Sed audi si potes quasi spiritalis, quia non dixit simpliciter: Transfiguratus est, sed cum quodam neces sario additamento quod scripserunt Matthæus et Marcus. Secundum ambos enim sic est dictum: ‹ Trans figuratus est coram eis. Secundum ergo hoc dices, possibile esse Christum coram quibusdam quidem transfigurari ista transfiguratione: coram aliis autem in ipso tempore non transfigurari, sed esse in forma servi. Si autem vis transfigurationem Christi videre faciam coram eis qui ascenderunt super montem ss ] Cor. 19, Sic recte habent codd. Vaticanus et Tarinianus: male autem editio Huetii, Digited by Google opificium, mundus universus conditus est; idcirco eum qui non ea amplius quæ videntur, caduca enim sunt, sed jam ea solum quæ non videntur, pro pterea quod æterna sunt ", intuendo res mundi universas prætergressus est, his verbis designari existimo Post sex dies assumit Jesus nonnul los. Si quis igitur nostrum in montem excelsum a Jesu assumptus subduci vult, et id merendo con sequi, ut seorsum transfigurationem illius videat, sex dies pratereat, non ea amplius aspiciendo quæ videntur, nec mundum eave quæ in mundo sunt diligendo, nec ulla mundana cupiditate laborando, quæ cupiditas est corporum, et corporearum opum, et gloriæ quæ in carne est, et quæcunque animam distrahere solent, et a melioribus et divinioribus rebus divellere, et deturbare, et in opibus, et gloria, et reliquis veritati contrariis cupiditatibus, sæculi hujus errori aligere. Postquam enim sex dies, ut diximus, præterierit, novum Sabbatum celebrabit, supra montem excelsum gaudio perfusus, quod transfiguratum coram se Jesum conspexerit. Variæ enim Verbi formæ sunt, unicuique prout illi condu eit, apparentis; nulli autem præter ipsius captum sese videndum præbentis. 37. Quæres autem an cum transformatus est coram iis quos in montem excelsum subduxit, visus eis sit formam Dei habens quam obtinebat olim quemadmodum iis qui infra erant formam servi habens; iis autem qui eum fuerant in montem excelsum post sex dies subsecuti, non illam, sed Dei formam habens. At hæc audi, si potes, spiritu simul attendens, non simpliciter dictum fuisse Transfiguratus est;, sed cum necessario quo dam additamento, quod a Matthæo et a Marco ascriptum est; juxta utrumque quippe, «transfigu ratum est ante eos". Et dices juxta illud fieri quidem posse ut Jesus coram nonnullis ea ratione transformetur, coram aliis vero eodem momento non transformetur. Si autem transfigurationem Jesu videre cupis, quæ coram iis contigit qui in montem excelsum seorsum cum eo ascenderunt; transcendat opera sex dierum, non aspiciens quæ videntur, neque diligens mundum, nec ea quæ sunt in mundo, nec concupiscat aliquam concupiscentiam mundialem, quæ est concupiscentia corporum, et cor poralium divitiarum, et gloriæ corporalis: nec omnia quæcunque solent avellere et trahere a melioribus et divinis, et ad inferiora deponere. Cum autem transcenderit sex, secundum quod diximus, dies, novum Sabbatum sabbatizat exsultans in monte excelso, in eo quod videt transfiguratum Jesum ante oculos cordis sui. Diversas autem habet Verbum Dei formas, apparens unicuique secundum quod videnti expedire co guoverit, et nemini supra quod capit semetipsum ostendit. si appa ruerit eis in forma Dei in qua fuerat prius: ut his quidem qui erant deorsum habere formam servi, se quentibus autem se post sex dies super montem excelsum, jam non haberet formam servi, sed Dei? Sed audi si potes quasi spiritalis, quia non dixit simpliciter: Transfiguratus est, sed cum quodam neces sario additamento quod scripserunt Matthæus et Marcus. Secundum ambos enim sic est dictum: ‹ Trans figuratus est coram eis. Secundum ergo hoc dices, possibile esse Christum coram quibusdam quidem transfigurari ista transfiguratione: coram aliis autem in ipso tempore non transfigurari, sed esse in forma servi. Si autem vis transfigurationem Christi videre faciam coram eis qui ascenderunt super montem ss ] Cor. 19, Sic recte habent codd. Vaticanus et Tarinianus: male autem editio Huetii, Digited by Google 37. Quæres autem quando transfiguratus est coram eis quos duxerat super montem excelsum, 18. **Matth. xv11, 12. 37. Quæres autem quando transfiguratus est coram eis quos duxerat super montem excelsum, 18. **Matth. xv11, 12.

ἢ λεγέτωσαν ἡμῖν οἱ θέλοντες καὶ πρὸ τοῦ πάθους Ἰησοῦ τελείους γεγονέναι τοὺς ἀποστόλους, πόθεν «ὁ Πέτρος καὶ οἱ σὺν αὐτῷ» κατὰ τὸν καιρὸν τῆς Ἰησοῦ μεταμορφώσεως «ἦσαν βεβαρημένοι ὕπνῳ». Ἵνα δὲ προλαβών τι καὶ τῶν ἑξῆς εἰς τὸ προκείμενον παραλάβω, ἐπαπορήσαιμ’ ἂν τοιαῦτα· ἆρα ἔστι τινὰ σκανδαλισθῆναι ἐν τῷ Ἰησοῦ χωρὶς τῆς τοῦ σκανδαλίζοντος διαβόλου ἐνεργείας; ἔστι δὲ ἀρνήσασθαι τὸν Ἰησοῦν, καὶ ταῦτα ἐπὶ παιδισκαρίου καὶ θυρωροῦ καὶ ἀνθρώπων εὐτελεστάτων, μὴ συνόντος τῷ ἀρνουμένῳ πνεύματος ἐχθροῦ τῷ διδομένῳ πνεύματι καὶ σοφίᾳ τοῖς πρὸς τὸ ὁμολογεῖν κατά τινα ἀξίαν αὐτῶν ὑπὸ θεοῦ βοηθουμένοις; ἀλλ’ οὐ φήσει ὅ γε τὰς ῥίζας τῶν ἁμαρτημάτων ἀναφέρειν μεμαθηκὼς ἐπὶ τὸν πατέρα τῆς ἁμαρτίας διάβολον, χωρὶς ἐκείνου ἢ τοὺς ἀποστόλους ἐσκανδαλίσθαι ἢ τὸν Πέτρον ἠρνῆσθαι πρὸ τῆς ἀλεκτοροφωνίας ἐκείνης τρίς. λειον τοῦτο δημιούργημα, διὰ τοῦτ᾽ οἶμαι τὸν ὑπερ βαίνοντα πάντα τὰ τοῦ κόσμου πράγματα ἐν τῷ ἐσκοπηκέναι, οὐκέτι μὲν τὰ βλεπόμενα, πρόσκαιρα γὰρ ταῦτα, ἤδη δὲ τὰ μὴ βλεπόμενα καὶ μόνο τὰ μὴ βλεπόμενα, διὰ τὸ εἶναι αὐτὰ αἰώνια, δηλοῦ σθαι ἐν τῷ· «Μεθ' ἡμέρας ἓξ παραλαμβάνει ὁ Ἰησοῦς τούσδε τινάς.» Εἴ τις οὖν ἡμῶν βούλεται τοῦ Ἰησοῦ παραλαμβάνοντος αὐτὸν ὑπ' αὐτοῦ ἀναχθῆναι εἰς τὸ ὑψηλὸν ὄρος, καὶ ἀξιωθῆναι τοῦ κατ' ιδίαν θεωρήσαι τὴν μεταμόρφωσιν αὐτοῦ, ὑπεραναβαινέτω τὰς ἐξ ἡμέρας, διὰ τὸ μὴ σκοπεῖν ἔτι τὰ βλεπόμενα μηδὲ ἀγαπᾶν ἔτι τὸν κόσμον, μηδὲ τὰ ἐν κόσμῳ, μηδέ τινα κοσμικὴν ἐπιθυμίαν ἐπιθυμεῖν, ἥτις ἐστὶν ἐπιθυμία σωμάτων, καὶ τοῦ ἐν σώματι πλούτου, καὶ τῆς κατὰ σάρκα δόξης, καὶ ὅσα πέφυκε τὴν ψυχὴν περισπών, καὶ περιέλκειν ἀπὸ τῶν κρειττόνων καὶ θειοτέρων καταβιβάζειν, καὶ ἐρείδειν τῇ ἀπάτῃ τοῦ αἰῶνος τού του, ἐν πλούτῳ καὶ δόξῃ καὶ ταῖς λοιπαῖς ἐχθραῖς ἀληθείας ἐπιθυμίαις· ἐπειδὰν γὰρ διέλθῃ τὰς ἓξ, ὡς εἰρήκαμεν, καινὸν σαββατιεῖ σάββατον, εὐφραινόμε νος ἐν τῷ ὑψηλῷ ὄρει ἐκ τοῦ βλέπειν μεταμορφω θέντα τὸν Ἰησοῦν ἔμπροσθεν αὐτοῦ· διαφόρους γὰρ ἔχει ὁ Λόγος μορφάς, φαινόμενος ἑκάστῳ ὡς συμφέ ρει τῷ βλέποντι, καὶ μηδενὶ ὑπὲρ ὃ χωρεῖ ὁ βλέπων, φανερούμενος. Ζητήσεις δὲ εἰ, ὅτε μετεμορφώθη ἔμπροσθεν τῶν ὑπ' αὐτοῦ ἀναχθέντων εἰς τὸ ὑψηλὸν δρος, ώφθη αὐτοῖς ἐν μορφῇ Θεοῦ, ᾗ ὑπῆρχε παλαι· ὡς τοῖς μὲν κάτω ἔχων τὴν δούλου μορφήν, τοῖς δὲ ἀκολουθήσα σιν αὐτῷ μετὰ ἓξ ἡμέρας εἰς τὸ ὑψηλὸν ὄρος, οὐκ ἐκείνην, ἀλλὰ τὴν τοῦ Θεοῦ. Ἀλλὰ ἄκουε τούτων, εἰ δύνασαι, πνευματικῶς προσέχων ἅμα, ὅτι οὐκ εἴρη ται μὲν ἀπαξαπλώς, «Μετεμορφώθη,» μετὰ δέ τι νος ἀναγκαίας προσθήκης, ἣν ἀνέγραψε Ματθαίος καὶ Μάρκος· κατὰ γὰρ ἀμφοτέρους, «Μετεμορφώθη ἔμπροσθεν αὐτῶν. Καὶ κατὰ τοῦτό γε ἐρεῖς δυνατ τὸν εἶναι τὸν Ἰησοῦν ἔμπροσθεν μέν τινων μετα μορφωθῆναι ταύτην τὴν μεταμόρφωσιν· ἔμπροσθεν δὲ ἑτέρων, κατὰ τὸ αὐτὸ καιροῦ μὴ μεταμορφωθή ναι. Εἰ δὲ θέλεις τὴν μεταμόρφωσιν τοῦ Ἰησοῦ ἰδεῖν ἔμπροσθεν τῶν ἀναβάντων εἰς τὸ ὑψηλὸν ὄρος κατ' ἰδίαν σὺν αὐτῷ, ἴδε μοι τὸν ἐν τοῖς Εὐαγγελίοις Την Μὴ βλεπόμενα. μέν βλεπόμενα. λειον τοῦτο δημιούργημα, διὰ τοῦτ᾽ οἶμαι τὸν ὑπερ βαίνοντα πάντα τὰ τοῦ κόσμου πράγματα ἐν τῷ ἐσκοπηκέναι, οὐκέτι μὲν τὰ βλεπόμενα, πρόσκαιρα γὰρ ταῦτα, ἤδη δὲ τὰ μὴ βλεπόμενα καὶ μόνο τὰ μὴ βλεπόμενα, διὰ τὸ εἶναι αὐτὰ αἰώνια, δηλοῦ σθαι ἐν τῷ· «Μεθ' ἡμέρας ἓξ παραλαμβάνει ὁ Ἰησοῦς τούσδε τινάς.» Εἴ τις οὖν ἡμῶν βούλεται τοῦ Ἰησοῦ παραλαμβάνοντος αὐτὸν ὑπ' αὐτοῦ ἀναχθῆναι εἰς τὸ ὑψηλὸν ὄρος, καὶ ἀξιωθῆναι τοῦ κατ' ιδίαν θεωρήσαι τὴν μεταμόρφωσιν αὐτοῦ, ὑπεραναβαινέτω τὰς ἐξ ἡμέρας, διὰ τὸ μὴ σκοπεῖν ἔτι τὰ βλεπόμενα μηδὲ ἀγαπᾶν ἔτι τὸν κόσμον, μηδὲ τὰ ἐν κόσμῳ, μηδέ τινα κοσμικὴν ἐπιθυμίαν ἐπιθυμεῖν, ἥτις ἐστὶν ἐπιθυμία σωμάτων, καὶ τοῦ ἐν σώματι πλούτου, καὶ τῆς κατὰ σάρκα δόξης, καὶ ὅσα πέφυκε τὴν ψυχὴν περισπών, καὶ περιέλκειν ἀπὸ τῶν κρειττόνων καὶ θειοτέρων καταβιβάζειν, καὶ ἐρείδειν τῇ ἀπάτῃ τοῦ αἰῶνος τού του, ἐν πλούτῳ καὶ δόξῃ καὶ ταῖς λοιπαῖς ἐχθραῖς ἀληθείας ἐπιθυμίαις· ἐπειδὰν γὰρ διέλθῃ τὰς ἓξ, ὡς εἰρήκαμεν, καινὸν σαββατιεῖ σάββατον, εὐφραινόμε νος ἐν τῷ ὑψηλῷ ὄρει ἐκ τοῦ βλέπειν μεταμορφω θέντα τὸν Ἰησοῦν ἔμπροσθεν αὐτοῦ· διαφόρους γὰρ ἔχει ὁ Λόγος μορφάς, φαινόμενος ἑκάστῳ ὡς συμφέ ρει τῷ βλέποντι, καὶ μηδενὶ ὑπὲρ ὃ χωρεῖ ὁ βλέπων, φανερούμενος. Ζητήσεις δὲ εἰ, ὅτε μετεμορφώθη ἔμπροσθεν τῶν ὑπ' αὐτοῦ ἀναχθέντων εἰς τὸ ὑψηλὸν δρος, ώφθη αὐτοῖς ἐν μορφῇ Θεοῦ, ᾗ ὑπῆρχε παλαι· ὡς τοῖς μὲν κάτω ἔχων τὴν δούλου μορφήν, τοῖς δὲ ἀκολουθήσα σιν αὐτῷ μετὰ ἓξ ἡμέρας εἰς τὸ ὑψηλὸν ὄρος, οὐκ ἐκείνην, ἀλλὰ τὴν τοῦ Θεοῦ. Ἀλλὰ ἄκουε τούτων, εἰ δύνασαι, πνευματικῶς προσέχων ἅμα, ὅτι οὐκ εἴρη ται μὲν ἀπαξαπλώς, «Μετεμορφώθη,» μετὰ δέ τι νος ἀναγκαίας προσθήκης, ἣν ἀνέγραψε Ματθαίος καὶ Μάρκος· κατὰ γὰρ ἀμφοτέρους, «Μετεμορφώθη ἔμπροσθεν αὐτῶν. Καὶ κατὰ τοῦτό γε ἐρεῖς δυνατ τὸν εἶναι τὸν Ἰησοῦν ἔμπροσθεν μέν τινων μετα μορφωθῆναι ταύτην τὴν μεταμόρφωσιν· ἔμπροσθεν δὲ ἑτέρων, κατὰ τὸ αὐτὸ καιροῦ μὴ μεταμορφωθή ναι. Εἰ δὲ θέλεις τὴν μεταμόρφωσιν τοῦ Ἰησοῦ ἰδεῖν ἔμπροσθεν τῶν ἀναβάντων εἰς τὸ ὑψηλὸν ὄρος κατ' ἰδίαν σὺν αὐτῷ, ἴδε μοι τὸν ἐν τοῖς Εὐαγγελίοις Την Μὴ βλεπόμενα. μέν βλεπόμενα. opificium, mundus universus conditus est; idcirco eum qui non ea amplius quæ videntur, caduca enim sunt, sed jam ea solum quæ non videntur, pro pterea quod æterna sunt ", intuendo res mundi universas prætergressus est, his verbis designari existimo Post sex dies assumit Jesus nonnul los. Si quis igitur nostrum in montem excelsum a Jesu assumptus subduci vult, et id merendo con sequi, ut seorsum transfigurationem illius videat, sex dies pratereat, non ea amplius aspiciendo quæ videntur, nec mundum eave quæ in mundo sunt diligendo, nec ulla mundana cupiditate laborando, quæ cupiditas est corporum, et corporearum opum, et gloriæ quæ in carne est, et quæcunque animam distrahere solent, et a melioribus et divinioribus rebus divellere, et deturbare, et in opibus, et gloria, et reliquis veritati contrariis cupiditatibus, sæculi hujus errori aligere. Postquam enim sex dies, ut diximus, præterierit, novum Sabbatum celebrabit, supra montem excelsum gaudio perfusus, quod transfiguratum coram se Jesum conspexerit. Variæ enim Verbi formæ sunt, unicuique prout illi condu eit, apparentis; nulli autem præter ipsius captum sese videndum præbentis. 37. Quæres autem an cum transformatus est coram iis quos in montem excelsum subduxit, visus eis sit formam Dei habens quam obtinebat olim quemadmodum iis qui infra erant formam servi habens; iis autem qui eum fuerant in montem excelsum post sex dies subsecuti, non illam, sed Dei formam habens. At hæc audi, si potes, spiritu simul attendens, non simpliciter dictum fuisse Transfiguratus est;, sed cum necessario quo dam additamento, quod a Matthæo et a Marco ascriptum est; juxta utrumque quippe, «transfigu ratum est ante eos". Et dices juxta illud fieri quidem posse ut Jesus coram nonnullis ea ratione transformetur, coram aliis vero eodem momento non transformetur. Si autem transfigurationem Jesu videre cupis, quæ coram iis contigit qui in montem excelsum seorsum cum eo ascenderunt; transcendat opera sex dierum, non aspiciens quæ videntur, neque diligens mundum, nec ea quæ sunt in mundo, nec concupiscat aliquam concupiscentiam mundialem, quæ est concupiscentia corporum, et cor poralium divitiarum, et gloriæ corporalis: nec omnia quæcunque solent avellere et trahere a melioribus et divinis, et ad inferiora deponere. Cum autem transcenderit sex, secundum quod diximus, dies, novum Sabbatum sabbatizat exsultans in monte excelso, in eo quod videt transfiguratum Jesum ante oculos cordis sui. Diversas autem habet Verbum Dei formas, apparens unicuique secundum quod videnti expedire co guoverit, et nemini supra quod capit semetipsum ostendit. si appa ruerit eis in forma Dei in qua fuerat prius: ut his quidem qui erant deorsum habere formam servi, se quentibus autem se post sex dies super montem excelsum, jam non haberet formam servi, sed Dei? Sed audi si potes quasi spiritalis, quia non dixit simpliciter: Transfiguratus est, sed cum quodam neces sario additamento quod scripserunt Matthæus et Marcus. Secundum ambos enim sic est dictum: ‹ Trans figuratus est coram eis. Secundum ergo hoc dices, possibile esse Christum coram quibusdam quidem transfigurari ista transfiguratione: coram aliis autem in ipso tempore non transfigurari, sed esse in forma servi. Si autem vis transfigurationem Christi videre faciam coram eis qui ascenderunt super montem ss ] Cor. 19, Sic recte habent codd. Vaticanus et Tarinianus: male autem editio Huetii, Digited by Google opificium, mundus universus conditus est; idcirco eum qui non ea amplius quæ videntur, caduca enim sunt, sed jam ea solum quæ non videntur, pro pterea quod æterna sunt ", intuendo res mundi universas prætergressus est, his verbis designari existimo Post sex dies assumit Jesus nonnul los. Si quis igitur nostrum in montem excelsum a Jesu assumptus subduci vult, et id merendo con sequi, ut seorsum transfigurationem illius videat, sex dies pratereat, non ea amplius aspiciendo quæ videntur, nec mundum eave quæ in mundo sunt diligendo, nec ulla mundana cupiditate laborando, quæ cupiditas est corporum, et corporearum opum, et gloriæ quæ in carne est, et quæcunque animam distrahere solent, et a melioribus et divinioribus rebus divellere, et deturbare, et in opibus, et gloria, et reliquis veritati contrariis cupiditatibus, sæculi hujus errori aligere. Postquam enim sex dies, ut diximus, præterierit, novum Sabbatum celebrabit, supra montem excelsum gaudio perfusus, quod transfiguratum coram se Jesum conspexerit. Variæ enim Verbi formæ sunt, unicuique prout illi condu eit, apparentis; nulli autem præter ipsius captum sese videndum præbentis. 37. Quæres autem an cum transformatus est coram iis quos in montem excelsum subduxit, visus eis sit formam Dei habens quam obtinebat olim quemadmodum iis qui infra erant formam servi habens; iis autem qui eum fuerant in montem excelsum post sex dies subsecuti, non illam, sed Dei formam habens. At hæc audi, si potes, spiritu simul attendens, non simpliciter dictum fuisse Transfiguratus est;, sed cum necessario quo dam additamento, quod a Matthæo et a Marco ascriptum est; juxta utrumque quippe, «transfigu ratum est ante eos". Et dices juxta illud fieri quidem posse ut Jesus coram nonnullis ea ratione transformetur, coram aliis vero eodem momento non transformetur. Si autem transfigurationem Jesu videre cupis, quæ coram iis contigit qui in montem excelsum seorsum cum eo ascenderunt; transcendat opera sex dierum, non aspiciens quæ videntur, neque diligens mundum, nec ea quæ sunt in mundo, nec concupiscat aliquam concupiscentiam mundialem, quæ est concupiscentia corporum, et cor poralium divitiarum, et gloriæ corporalis: nec omnia quæcunque solent avellere et trahere a melioribus et divinis, et ad inferiora deponere. Cum autem transcenderit sex, secundum quod diximus, dies, novum Sabbatum sabbatizat exsultans in monte excelso, in eo quod videt transfiguratum Jesum ante oculos cordis sui. Diversas autem habet Verbum Dei formas, apparens unicuique secundum quod videnti expedire co guoverit, et nemini supra quod capit semetipsum ostendit. si appa ruerit eis in forma Dei in qua fuerat prius: ut his quidem qui erant deorsum habere formam servi, se quentibus autem se post sex dies super montem excelsum, jam non haberet formam servi, sed Dei? Sed audi si potes quasi spiritalis, quia non dixit simpliciter: Transfiguratus est, sed cum quodam neces sario additamento quod scripserunt Matthæus et Marcus. Secundum ambos enim sic est dictum: ‹ Trans figuratus est coram eis. Secundum ergo hoc dices, possibile esse Christum coram quibusdam quidem transfigurari ista transfiguratione: coram aliis autem in ipso tempore non transfigurari, sed esse in forma servi. Si autem vis transfigurationem Christi videre faciam coram eis qui ascenderunt super montem ss ] Cor. 19, Sic recte habent codd. Vaticanus et Tarinianus: male autem editio Huetii, Digited by Google 37. Quæres autem quando transfiguratus est coram eis quos duxerat super montem excelsum, 18. **Matth. xv11, 12. 37. Quæres autem quando transfiguratus est coram eis quos duxerat super montem excelsum, 18. **Matth. xv11, 12.

εἰ δὲ ψεῦδος, ζητήσεις τίς ἐνήργησε λαληθῆναι τὸ ψεῦδος, καὶ μάλιστα ἐπεὶ κατὰ τὸν Ἰωάννην «ὅταν λαλῇ τὸ ψεῦδος, ἐκ τῶν ἰδίων λαλεῖ, ὅτι ψεύστης ἐστὶ καὶ ὁ πατὴρ αὐτοῦ», καὶ ὥσπερ οὐκ ἔστιν ἀλήθεια χωρὶς ἐνεργείας τοῦ εἰπόντος· «ἐγώ εἰμι ἡ ἀλήθεια», οὕτως οὐδὲ τὸ ψεῦδος χωρὶς τοῦ ἐχθροῦ τῇ ἀληθείᾳ. Τὰ ἐναντία τοίνυν ἔτι ἐν τῷ Πέτρῳ ἦν, ἀλήθεια καὶ ψεῦδος. καὶ ἀπὸ ἀληθείας μὲν ἔλεγε τὸ «σὺ εἶ ὁ Χριστὸς ὁ υἱὸς τοῦ θεοῦ», ἀπὸ δὲ τοῦ ψεύδους τὸ «ἵλεώς σοι, κύριε, οὐ μὴ ἔσται σοι τοῦτο», ἀλλὰ καὶ τὸ «καλόν ἐστιν ἡμᾶς ὧδε εἶναι.» ὁ δὲ μὴ θέλων ἀπό τινος ἐνεργείας [πνεύματος] χείρονος τὸν Πέτρον εἰρηκέναι ταῦτα, ἀλλὰ ψιλῆς εἶναι τῆς προαιρέσεως αὐτοῦ τοὺς λόγους, ἀπαιτούμενος πῶς ἂν παραστήσαι τὸ «μὴ εἰδὼς ὃ ἐλάλει» καὶ τὸ «οὐ γὰρ ᾔδει τί ἀπεκρίθη», φήσει ὅτι κἀκεῖ ὡς δύσφημον ἐνόμισε καὶ ἀνάξιον τοῦ Ἰησοῦ τὸ παραδέξασθαι ἀποκτανθῆναι τὸν υἱὸν «τοῦ θεοῦ τοῦ ζῶντος», τὸν Χριστὸν ὃν ἤδη ἀποκαλύψας ἦν αὐτῷ ὁ πατήρ· σοῦν ἀπλούστερον μὲν νοούμενον, καὶ, ὡς ἂν ὀνομά σαι τις, κατὰ σάρκα γινωσκόμενον τοῖς μὴ ἀναβαί νουσι διὰ τῶν ἐπαναβεβηκότων ἔργων καὶ λόγων ἐπὶ τὸ ὑψηλὸν τῆς σοφίας ὄρος· οὐκέτι δὲ κατὰ σάρκα γινωσκόμενον, ἀλλὰ θεολογούμενον δι᾿ ὅλων τῶν Εὐαγ γελίων, καὶ ἐν τῇ τοῦ Θεοῦ μορφῇ κατὰ τὴν γνῶσιν αὐτῶν θεωρούμενον· τούτων γὰρ ἔμπροσθεν μεταμορφοῦται ὁ Ἰησοῦς, καὶ οὐδενὶ τῶν κάτω Ἐπὶν δὲ μεταμορφωθῇ, καὶ τὸ πρόσωπον αὐτοῦ λάμπει ὡς ὁ ἥλιος, ἵνα φανερωθῇ τοῖς τέκνοις τοῦ φωτὸς ἐκδυσαμένοις τὰ ἔργα τοῦ σκότους, καὶ ἐν δυσαμένοις τὰ ὅπλα τοῦ φωτὸς, καὶ μηκέτι οὖσι τέκνοις σκότους ἢ νυκτός, ἀλλὰ γενομένοις υἱοῖς ἡμέρας, καὶ ὡς ἐν ἡμέρᾳ εὐσχημόνως περιπατοῦσι, καὶ φανερωθεὶς λάμψει αὐτοῖς, οὐχ ἁπλῶς ὡς ὁ ἥλιος, ἀλλ' ἐπιδεικνύμενος αὐτοῖς τὸ εἶναι δικαιοσύ της ήλιος. Καὶ οὐ μόνον αὐτὸς μεταμορφοῦται ἔμπροσθεν τῶν τοιούτων μαθητῶν, οὐδὲ προστίθησι μόνον τῇ μετα μορφώσει τὸ λάμψαι τὸ πρόσωπον αὐτοῦ ὡς ὁ ἥλιος ἀλλὰ γὰρ καὶ τὰ ἱμάτια αὐτοῦ τοῖς ἀναχθεῖσιν ὑπ' αὐτοῦ εἰς τὸ ὑψηλὸν ὄρος κατ' ἰδίαν φαίνεται λευκὰ ὡς τὸ φῶς ἱμάτια δὲ τοῦ Ἰησοῦ αἱ λέξεις καὶ ἃ ἐνεδύσατο τῶν Εὐαγγελίων γράμματα. Οἶμαι δ' ὅτι καὶ τὰ παρὰ τοῖς ἀποστόλοις δηλοῦντα τὰ περὶ αὐτοῦ (16),ἱμάτιά ἐστιν Ἰησοῦ, γινόμενα τοῖς ἀνα βαίνουσιν εἰς τὸ ὑψηλὸν ὄρος μετὰ τοῦ Ἰησοῦ λευκά. ᾿Αλλ᾽ ἐπεὶ καὶ λευκῶν εἰσι διαφοραί, τὰ ἱμάτια αὐ τοῦ γίνονται λευκὰ ὡς τὸ πάντων λευκόν λαμ πρότατον καὶ καθαρώτατον· τοῦτο δέ ἐστι τὸ φῶς. Ἐπὰν οὖν ἴδῃς τινὰ οὐ μόνον τὴν περὶ Ἰησοῦ Θεολογίαν ἀκριβοῦντα, ἀλλὰ καὶ τὴν λέξιν τῶν Εὐαγ γελίων πᾶσαν σαφηνίζοντα, μὴ ἔκνει τῷ τοιούτῳ φά σκειν γεγονέναι τὰ ἱμάτια τοῦ Ἰησοῦ λευκὰ ὡς τὸ φῶς. Ἐπὰν δὲ οὕτω νοηθῇ καὶ θεωρηθῇ μεταμορ φωθεὶς ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, ὡς τὸ πρόσωπον αὐτοῦ εἶναι ἥλιον, καὶ τὰ ἱμάτια αὐτοῦ λευκὰ ὡς τὸ φῶς, εὐθέως ὀφθείεν ἂν τῷ τοιοῦτον ἰδόντι τὸν Ἰησοῦν Μωσῆς ὁ σε Αὐτῶν. αὐτοῦ. καὶ ἐν οὐδενὶ τῶν κάτω. Επὰν δὲ μεταμορφωθῇ, καὶ τὸ πρόσωπον αὐτ τοῦ λάμπει. λάμπει. ὡς τὸ φῶς. ὡς χιών, ὡς χιών. ιμάτια δὲ τοῦ Ἰησοῦ αἱ λέξεις Δηλοῦντα τὰ περὶ αὐτοῦ. δηλοῦν τὰ περὶ Ἰησοῦ. Λευκόν. λευκῶν, Ἐπὰν οὖν ἴδῃς τινὰ οὐ μόνον, σοῦν ἀπλούστερον μὲν νοούμενον, καὶ, ὡς ἂν ὀνομά σαι τις, κατὰ σάρκα γινωσκόμενον τοῖς μὴ ἀναβαί νουσι διὰ τῶν ἐπαναβεβηκότων ἔργων καὶ λόγων ἐπὶ τὸ ὑψηλὸν τῆς σοφίας ὄρος· οὐκέτι δὲ κατὰ σάρκα γινωσκόμενον, ἀλλὰ θεολογούμενον δι᾿ ὅλων τῶν Εὐαγ γελίων, καὶ ἐν τῇ τοῦ Θεοῦ μορφῇ κατὰ τὴν γνῶσιν αὐτῶν θεωρούμενον· τούτων γὰρ ἔμπροσθεν μεταμορφοῦται ὁ Ἰησοῦς, καὶ οὐδενὶ τῶν κάτω Ἐπὶν δὲ μεταμορφωθῇ, καὶ τὸ πρόσωπον αὐτοῦ λάμπει ὡς ὁ ἥλιος, ἵνα φανερωθῇ τοῖς τέκνοις τοῦ φωτὸς ἐκδυσαμένοις τὰ ἔργα τοῦ σκότους, καὶ ἐν δυσαμένοις τὰ ὅπλα τοῦ φωτὸς, καὶ μηκέτι οὖσι τέκνοις σκότους ἢ νυκτός, ἀλλὰ γενομένοις υἱοῖς ἡμέρας, καὶ ὡς ἐν ἡμέρᾳ εὐσχημόνως περιπατοῦσι, καὶ φανερωθεὶς λάμψει αὐτοῖς, οὐχ ἁπλῶς ὡς ὁ ἥλιος, ἀλλ' ἐπιδεικνύμενος αὐτοῖς τὸ εἶναι δικαιοσύ της ήλιος. Καὶ οὐ μόνον αὐτὸς μεταμορφοῦται ἔμπροσθεν τῶν τοιούτων μαθητῶν, οὐδὲ προστίθησι μόνον τῇ μετα μορφώσει τὸ λάμψαι τὸ πρόσωπον αὐτοῦ ὡς ὁ ἥλιος ἀλλὰ γὰρ καὶ τὰ ἱμάτια αὐτοῦ τοῖς ἀναχθεῖσιν ὑπ' αὐτοῦ εἰς τὸ ὑψηλὸν ὄρος κατ' ἰδίαν φαίνεται λευκὰ ὡς τὸ φῶς ἱμάτια δὲ τοῦ Ἰησοῦ αἱ λέξεις καὶ ἃ ἐνεδύσατο τῶν Εὐαγγελίων γράμματα. Οἶμαι δ' ὅτι καὶ τὰ παρὰ τοῖς ἀποστόλοις δηλοῦντα τὰ περὶ αὐτοῦ (16),ἱμάτιά ἐστιν Ἰησοῦ, γινόμενα τοῖς ἀνα βαίνουσιν εἰς τὸ ὑψηλὸν ὄρος μετὰ τοῦ Ἰησοῦ λευκά. ᾿Αλλ᾽ ἐπεὶ καὶ λευκῶν εἰσι διαφοραί, τὰ ἱμάτια αὐ τοῦ γίνονται λευκὰ ὡς τὸ πάντων λευκόν λαμ πρότατον καὶ καθαρώτατον· τοῦτο δέ ἐστι τὸ φῶς. Ἐπὰν οὖν ἴδῃς τινὰ οὐ μόνον τὴν περὶ Ἰησοῦ Θεολογίαν ἀκριβοῦντα, ἀλλὰ καὶ τὴν λέξιν τῶν Εὐαγ γελίων πᾶσαν σαφηνίζοντα, μὴ ἔκνει τῷ τοιούτῳ φά σκειν γεγονέναι τὰ ἱμάτια τοῦ Ἰησοῦ λευκὰ ὡς τὸ φῶς. Ἐπὰν δὲ οὕτω νοηθῇ καὶ θεωρηθῇ μεταμορ φωθεὶς ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, ὡς τὸ πρόσωπον αὐτοῦ εἶναι ἥλιον, καὶ τὰ ἱμάτια αὐτοῦ λευκὰ ὡς τὸ φῶς, εὐθέως ὀφθείεν ἂν τῷ τοιοῦτον ἰδόντι τὸν Ἰησοῦν Μωσῆς ὁ σε Αὐτῶν. αὐτοῦ. καὶ ἐν οὐδενὶ τῶν κάτω. Επὰν δὲ μεταμορφωθῇ, καὶ τὸ πρόσωπον αὐτ τοῦ λάμπει. λάμπει. ὡς τὸ φῶς. ὡς χιών, ὡς χιών. ιμάτια δὲ τοῦ Ἰησοῦ αἱ λέξεις Δηλοῦντα τὰ περὶ αὐτοῦ. δηλοῦν τὰ περὶ Ἰησοῦ. Λευκόν. λευκῶν, Ἐπὰν οὖν ἴδῃς τινὰ οὐ μόνον, vide mibi Jesum in Evangeliis simpliciter quidem intellectum, et, ut dixerit aliquis, secundum carnem ¡is cognitum qui per sublimia opera et sermones excelsum sapientiæ montem non conscendunt; non amplius autem secundum carnem cognitum, sed theologice per omnia Evangelia prædicatum et as sertum, et in Dei forma per eorum cognitionem conspectum: coram illis enim transformatur Jesus, non iis qui infra sunt. Postquam autem vultus ejus transformatus soli similis factus fuerit, ut filiis lucis appareat qui exuerunt opera tenebrarum et indue runt arma lucis 8, et non amplius filii sunt tenc brarum vel noctis, sed facti sunt filii diei ", et tanquam de die honeste ambulant sr, tunc mani festum se dans affulgebit eis, non solum quasi sol, sed ut justitiae sol ". transformatur; nec id solum transformationi suæ addit, ut vultus ejus quasi sol fulgeat; sed ve stimenta etiam illius candida videntur sicut lumen, iis qui seorsum in montem excelsum ab eo sub ducti sunt: vestimenta autem Jesu sermones sunt et littere Evangeliorum quibus indutus est. Quin etiam apostolorum litteras, quæ res ad Jesum perti nentes exponunt, vestimenta Jesu esse existimo, candida illis facta qui excelsum montem cum Jesu conscendunt. Sed quandoquidem candidorum diffe rentiæ sunt, vestimenta ejus haud secus candida fiunt ac candidorum omnium lucidissimum et pu rissimum, lumen videlicet. Cum ergo quempiam videris, non theologiam solum de Jesu accurate explorantem, sed et Evangeliorum sermonem expla nantem; huic vestimenta Jesu facta esse candida sicut lumen dicere ne te pigeat. Postquam autem transfiguratus Dei Filius ita fuerit intellectus et con sideratus, ut vultus ejus solem, et vestimenta can dore lumen referant; statim is profecto qui talem excelsum secrete cum eo: considera mihi in Evangeliis Jesum, quomodo simpliciter intelligitur ab eis qui non ascendunt per ascendentia opera, et per exercitationem verborum spiritalium super excelsum sapientiæ montem eis autem qui ascendunt, jam non secundum carnem cognoscitur, sed Deus Verbum intelligitur, et creditur, et colitur secundum Dei formam. Coram his ergo transfiguratur Jesus, et non corain illis qui sunt deorsum, in conversatione terrena viventes. Si quando autem fuerit transfiguratus, et facies ejus fulgebit sicut sol, ut clarus inveniatur filiis lucis qui spoliaverunt se operibus tenebrarum, et in duerunt arma lucis, et jam non sunt filii tenebrarum et noctis, sed facti sunt filii Dei, et sicut in die honeste ambulant: et manifestius fulget eis non simpliciter sicut sol, sed ostenditur eis sol esse justitiæ. sicut lumen, quæ sunt sermones et litteræ Evangeliorum quibus Jesus est indutus. Puto autem etiam illa quæ ab apostolis dicuntur de eo, vestimenta esse Jesu, quæ fiunt ascendentibus super montem excelsumn cum Jesu candida. Sed quoniam candidorum differentiæ sunt, non funt qualitercunque candida, sed can dida sicut lumen. Siquando ergo videris aliquem non solum erga divinitatem Christi cautum atque per * Rom. x111, 12. Thess. v, Codex Vaticanus Idem, Μox omnes mss. In editione autem Huetii deest Ita Syriaca editio, ita et Ara bica, et Ethiopica, et Persica, et omnia fere Græca exemplaria. Quædam autem quibus adha sit Vulgata. Marc. xx, 5, Hæc Huetius qui etiam sequentium verborum Rom. XIII, 13. sensum adnotat haberi apud Ambros. lib. vit in Luc. Ix, item apud Theophylactum et Euthymium. Ita recte habebat codex Tarinianus: male autem editio Huetii Lege uti monuit Huetius. etc. Eadem fere habet Theophylactus, uti observavit Huetius. vide mibi Jesum in Evangeliis simpliciter quidem intellectum, et, ut dixerit aliquis, secundum carnem ¡is cognitum qui per sublimia opera et sermones excelsum sapientiæ montem non conscendunt; non amplius autem secundum carnem cognitum, sed theologice per omnia Evangelia prædicatum et as sertum, et in Dei forma per eorum cognitionem conspectum: coram illis enim transformatur Jesus, non iis qui infra sunt. Postquam autem vultus ejus transformatus soli similis factus fuerit, ut filiis lucis appareat qui exuerunt opera tenebrarum et indue runt arma lucis 8, et non amplius filii sunt tenc brarum vel noctis, sed facti sunt filii diei ", et tanquam de die honeste ambulant sr, tunc mani festum se dans affulgebit eis, non solum quasi sol, sed ut justitiae sol ". transformatur; nec id solum transformationi suæ addit, ut vultus ejus quasi sol fulgeat; sed ve stimenta etiam illius candida videntur sicut lumen, iis qui seorsum in montem excelsum ab eo sub ducti sunt: vestimenta autem Jesu sermones sunt et littere Evangeliorum quibus indutus est. Quin etiam apostolorum litteras, quæ res ad Jesum perti nentes exponunt, vestimenta Jesu esse existimo, candida illis facta qui excelsum montem cum Jesu conscendunt. Sed quandoquidem candidorum diffe rentiæ sunt, vestimenta ejus haud secus candida fiunt ac candidorum omnium lucidissimum et pu rissimum, lumen videlicet. Cum ergo quempiam videris, non theologiam solum de Jesu accurate explorantem, sed et Evangeliorum sermonem expla nantem; huic vestimenta Jesu facta esse candida sicut lumen dicere ne te pigeat. Postquam autem transfiguratus Dei Filius ita fuerit intellectus et con sideratus, ut vultus ejus solem, et vestimenta can dore lumen referant; statim is profecto qui talem excelsum secrete cum eo: considera mihi in Evangeliis Jesum, quomodo simpliciter intelligitur ab eis qui non ascendunt per ascendentia opera, et per exercitationem verborum spiritalium super excelsum sapientiæ montem eis autem qui ascendunt, jam non secundum carnem cognoscitur, sed Deus Verbum intelligitur, et creditur, et colitur secundum Dei formam. Coram his ergo transfiguratur Jesus, et non corain illis qui sunt deorsum, in conversatione terrena viventes. Si quando autem fuerit transfiguratus, et facies ejus fulgebit sicut sol, ut clarus inveniatur filiis lucis qui spoliaverunt se operibus tenebrarum, et in duerunt arma lucis, et jam non sunt filii tenebrarum et noctis, sed facti sunt filii Dei, et sicut in die honeste ambulant: et manifestius fulget eis non simpliciter sicut sol, sed ostenditur eis sol esse justitiæ. sicut lumen, quæ sunt sermones et litteræ Evangeliorum quibus Jesus est indutus. Puto autem etiam illa quæ ab apostolis dicuntur de eo, vestimenta esse Jesu, quæ fiunt ascendentibus super montem excelsumn cum Jesu candida. Sed quoniam candidorum differentiæ sunt, non funt qualitercunque candida, sed can dida sicut lumen. Siquando ergo videris aliquem non solum erga divinitatem Christi cautum atque per * Rom. x111, 12. Thess. v, Codex Vaticanus Idem, Μox omnes mss. In editione autem Huetii deest Ita Syriaca editio, ita et Ara bica, et Ethiopica, et Persica, et omnia fere Græca exemplaria. Quædam autem quibus adha sit Vulgata. Marc. xx, 5, Hæc Huetius qui etiam sequentium verborum Rom. XIII, 13. sensum adnotat haberi apud Ambros. lib. vit in Luc. Ix, item apud Theophylactum et Euthymium. Ita recte habebat codex Tarinianus: male autem editio Huetii Lege uti monuit Huetius. etc. Eadem fere habet Theophylactus, uti observavit Huetius. 38. At non ille solum coram talibus discipulis 38. Et non solum transfiguratur coram talibus discipulis suis, sed etiam vestimenta ipsius &unt candida 5. ibid. IV, 12. 38. At non ille solum coram talibus discipulis 38. Et non solum transfiguratur coram talibus discipulis suis, sed etiam vestimenta ipsius &unt candida 5. ibid. IV, 12.

εἰ δὲ ψεῦδος, ζητήσεις τίς ἐνήργησε λαληθῆναι τὸ ψεῦδος, καὶ μάλιστα ἐπεὶ κατὰ τὸν Ἰωάννην «ὅταν λαλῇ τὸ ψεῦδος, ἐκ τῶν ἰδίων λαλεῖ, ὅτι ψεύστης ἐστὶ καὶ ὁ πατὴρ αὐτοῦ», καὶ ὥσπερ οὐκ ἔστιν ἀλήθεια χωρὶς ἐνεργείας τοῦ εἰπόντος· «ἐγώ εἰμι ἡ ἀλήθεια», οὕτως οὐδὲ τὸ ψεῦδος χωρὶς τοῦ ἐχθροῦ τῇ ἀληθείᾳ. Τὰ ἐναντία τοίνυν ἔτι ἐν τῷ Πέτρῳ ἦν, ἀλήθεια καὶ ψεῦδος. καὶ ἀπὸ ἀληθείας μὲν ἔλεγε τὸ «σὺ εἶ ὁ Χριστὸς ὁ υἱὸς τοῦ θεοῦ», ἀπὸ δὲ τοῦ ψεύδους τὸ «ἵλεώς σοι, κύριε, οὐ μὴ ἔσται σοι τοῦτο», ἀλλὰ καὶ τὸ «καλόν ἐστιν ἡμᾶς ὧδε εἶναι.» ὁ δὲ μὴ θέλων ἀπό τινος ἐνεργείας [πνεύματος] χείρονος τὸν Πέτρον εἰρηκέναι ταῦτα, ἀλλὰ ψιλῆς εἶναι τῆς προαιρέσεως αὐτοῦ τοὺς λόγους, ἀπαιτούμενος πῶς ἂν παραστήσαι τὸ «μὴ εἰδὼς ὃ ἐλάλει» καὶ τὸ «οὐ γὰρ ᾔδει τί ἀπεκρίθη», φήσει ὅτι κἀκεῖ ὡς δύσφημον ἐνόμισε καὶ ἀνάξιον τοῦ Ἰησοῦ τὸ παραδέξασθαι ἀποκτανθῆναι τὸν υἱὸν «τοῦ θεοῦ τοῦ ζῶντος», τὸν Χριστὸν ὃν ἤδη ἀποκαλύψας ἦν αὐτῷ ὁ πατήρ· σοῦν ἀπλούστερον μὲν νοούμενον, καὶ, ὡς ἂν ὀνομά σαι τις, κατὰ σάρκα γινωσκόμενον τοῖς μὴ ἀναβαί νουσι διὰ τῶν ἐπαναβεβηκότων ἔργων καὶ λόγων ἐπὶ τὸ ὑψηλὸν τῆς σοφίας ὄρος· οὐκέτι δὲ κατὰ σάρκα γινωσκόμενον, ἀλλὰ θεολογούμενον δι᾿ ὅλων τῶν Εὐαγ γελίων, καὶ ἐν τῇ τοῦ Θεοῦ μορφῇ κατὰ τὴν γνῶσιν αὐτῶν θεωρούμενον· τούτων γὰρ ἔμπροσθεν μεταμορφοῦται ὁ Ἰησοῦς, καὶ οὐδενὶ τῶν κάτω Ἐπὶν δὲ μεταμορφωθῇ, καὶ τὸ πρόσωπον αὐτοῦ λάμπει ὡς ὁ ἥλιος, ἵνα φανερωθῇ τοῖς τέκνοις τοῦ φωτὸς ἐκδυσαμένοις τὰ ἔργα τοῦ σκότους, καὶ ἐν δυσαμένοις τὰ ὅπλα τοῦ φωτὸς, καὶ μηκέτι οὖσι τέκνοις σκότους ἢ νυκτός, ἀλλὰ γενομένοις υἱοῖς ἡμέρας, καὶ ὡς ἐν ἡμέρᾳ εὐσχημόνως περιπατοῦσι, καὶ φανερωθεὶς λάμψει αὐτοῖς, οὐχ ἁπλῶς ὡς ὁ ἥλιος, ἀλλ' ἐπιδεικνύμενος αὐτοῖς τὸ εἶναι δικαιοσύ της ήλιος. Καὶ οὐ μόνον αὐτὸς μεταμορφοῦται ἔμπροσθεν τῶν τοιούτων μαθητῶν, οὐδὲ προστίθησι μόνον τῇ μετα μορφώσει τὸ λάμψαι τὸ πρόσωπον αὐτοῦ ὡς ὁ ἥλιος ἀλλὰ γὰρ καὶ τὰ ἱμάτια αὐτοῦ τοῖς ἀναχθεῖσιν ὑπ' αὐτοῦ εἰς τὸ ὑψηλὸν ὄρος κατ' ἰδίαν φαίνεται λευκὰ ὡς τὸ φῶς ἱμάτια δὲ τοῦ Ἰησοῦ αἱ λέξεις καὶ ἃ ἐνεδύσατο τῶν Εὐαγγελίων γράμματα. Οἶμαι δ' ὅτι καὶ τὰ παρὰ τοῖς ἀποστόλοις δηλοῦντα τὰ περὶ αὐτοῦ (16),ἱμάτιά ἐστιν Ἰησοῦ, γινόμενα τοῖς ἀνα βαίνουσιν εἰς τὸ ὑψηλὸν ὄρος μετὰ τοῦ Ἰησοῦ λευκά. ᾿Αλλ᾽ ἐπεὶ καὶ λευκῶν εἰσι διαφοραί, τὰ ἱμάτια αὐ τοῦ γίνονται λευκὰ ὡς τὸ πάντων λευκόν λαμ πρότατον καὶ καθαρώτατον· τοῦτο δέ ἐστι τὸ φῶς. Ἐπὰν οὖν ἴδῃς τινὰ οὐ μόνον τὴν περὶ Ἰησοῦ Θεολογίαν ἀκριβοῦντα, ἀλλὰ καὶ τὴν λέξιν τῶν Εὐαγ γελίων πᾶσαν σαφηνίζοντα, μὴ ἔκνει τῷ τοιούτῳ φά σκειν γεγονέναι τὰ ἱμάτια τοῦ Ἰησοῦ λευκὰ ὡς τὸ φῶς. Ἐπὰν δὲ οὕτω νοηθῇ καὶ θεωρηθῇ μεταμορ φωθεὶς ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, ὡς τὸ πρόσωπον αὐτοῦ εἶναι ἥλιον, καὶ τὰ ἱμάτια αὐτοῦ λευκὰ ὡς τὸ φῶς, εὐθέως ὀφθείεν ἂν τῷ τοιοῦτον ἰδόντι τὸν Ἰησοῦν Μωσῆς ὁ σε Αὐτῶν. αὐτοῦ. καὶ ἐν οὐδενὶ τῶν κάτω. Επὰν δὲ μεταμορφωθῇ, καὶ τὸ πρόσωπον αὐτ τοῦ λάμπει. λάμπει. ὡς τὸ φῶς. ὡς χιών, ὡς χιών. ιμάτια δὲ τοῦ Ἰησοῦ αἱ λέξεις Δηλοῦντα τὰ περὶ αὐτοῦ. δηλοῦν τὰ περὶ Ἰησοῦ. Λευκόν. λευκῶν, Ἐπὰν οὖν ἴδῃς τινὰ οὐ μόνον, σοῦν ἀπλούστερον μὲν νοούμενον, καὶ, ὡς ἂν ὀνομά σαι τις, κατὰ σάρκα γινωσκόμενον τοῖς μὴ ἀναβαί νουσι διὰ τῶν ἐπαναβεβηκότων ἔργων καὶ λόγων ἐπὶ τὸ ὑψηλὸν τῆς σοφίας ὄρος· οὐκέτι δὲ κατὰ σάρκα γινωσκόμενον, ἀλλὰ θεολογούμενον δι᾿ ὅλων τῶν Εὐαγ γελίων, καὶ ἐν τῇ τοῦ Θεοῦ μορφῇ κατὰ τὴν γνῶσιν αὐτῶν θεωρούμενον· τούτων γὰρ ἔμπροσθεν μεταμορφοῦται ὁ Ἰησοῦς, καὶ οὐδενὶ τῶν κάτω Ἐπὶν δὲ μεταμορφωθῇ, καὶ τὸ πρόσωπον αὐτοῦ λάμπει ὡς ὁ ἥλιος, ἵνα φανερωθῇ τοῖς τέκνοις τοῦ φωτὸς ἐκδυσαμένοις τὰ ἔργα τοῦ σκότους, καὶ ἐν δυσαμένοις τὰ ὅπλα τοῦ φωτὸς, καὶ μηκέτι οὖσι τέκνοις σκότους ἢ νυκτός, ἀλλὰ γενομένοις υἱοῖς ἡμέρας, καὶ ὡς ἐν ἡμέρᾳ εὐσχημόνως περιπατοῦσι, καὶ φανερωθεὶς λάμψει αὐτοῖς, οὐχ ἁπλῶς ὡς ὁ ἥλιος, ἀλλ' ἐπιδεικνύμενος αὐτοῖς τὸ εἶναι δικαιοσύ της ήλιος. Καὶ οὐ μόνον αὐτὸς μεταμορφοῦται ἔμπροσθεν τῶν τοιούτων μαθητῶν, οὐδὲ προστίθησι μόνον τῇ μετα μορφώσει τὸ λάμψαι τὸ πρόσωπον αὐτοῦ ὡς ὁ ἥλιος ἀλλὰ γὰρ καὶ τὰ ἱμάτια αὐτοῦ τοῖς ἀναχθεῖσιν ὑπ' αὐτοῦ εἰς τὸ ὑψηλὸν ὄρος κατ' ἰδίαν φαίνεται λευκὰ ὡς τὸ φῶς ἱμάτια δὲ τοῦ Ἰησοῦ αἱ λέξεις καὶ ἃ ἐνεδύσατο τῶν Εὐαγγελίων γράμματα. Οἶμαι δ' ὅτι καὶ τὰ παρὰ τοῖς ἀποστόλοις δηλοῦντα τὰ περὶ αὐτοῦ (16),ἱμάτιά ἐστιν Ἰησοῦ, γινόμενα τοῖς ἀνα βαίνουσιν εἰς τὸ ὑψηλὸν ὄρος μετὰ τοῦ Ἰησοῦ λευκά. ᾿Αλλ᾽ ἐπεὶ καὶ λευκῶν εἰσι διαφοραί, τὰ ἱμάτια αὐ τοῦ γίνονται λευκὰ ὡς τὸ πάντων λευκόν λαμ πρότατον καὶ καθαρώτατον· τοῦτο δέ ἐστι τὸ φῶς. Ἐπὰν οὖν ἴδῃς τινὰ οὐ μόνον τὴν περὶ Ἰησοῦ Θεολογίαν ἀκριβοῦντα, ἀλλὰ καὶ τὴν λέξιν τῶν Εὐαγ γελίων πᾶσαν σαφηνίζοντα, μὴ ἔκνει τῷ τοιούτῳ φά σκειν γεγονέναι τὰ ἱμάτια τοῦ Ἰησοῦ λευκὰ ὡς τὸ φῶς. Ἐπὰν δὲ οὕτω νοηθῇ καὶ θεωρηθῇ μεταμορ φωθεὶς ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, ὡς τὸ πρόσωπον αὐτοῦ εἶναι ἥλιον, καὶ τὰ ἱμάτια αὐτοῦ λευκὰ ὡς τὸ φῶς, εὐθέως ὀφθείεν ἂν τῷ τοιοῦτον ἰδόντι τὸν Ἰησοῦν Μωσῆς ὁ σε Αὐτῶν. αὐτοῦ. καὶ ἐν οὐδενὶ τῶν κάτω. Επὰν δὲ μεταμορφωθῇ, καὶ τὸ πρόσωπον αὐτ τοῦ λάμπει. λάμπει. ὡς τὸ φῶς. ὡς χιών, ὡς χιών. ιμάτια δὲ τοῦ Ἰησοῦ αἱ λέξεις Δηλοῦντα τὰ περὶ αὐτοῦ. δηλοῦν τὰ περὶ Ἰησοῦ. Λευκόν. λευκῶν, Ἐπὰν οὖν ἴδῃς τινὰ οὐ μόνον, vide mibi Jesum in Evangeliis simpliciter quidem intellectum, et, ut dixerit aliquis, secundum carnem ¡is cognitum qui per sublimia opera et sermones excelsum sapientiæ montem non conscendunt; non amplius autem secundum carnem cognitum, sed theologice per omnia Evangelia prædicatum et as sertum, et in Dei forma per eorum cognitionem conspectum: coram illis enim transformatur Jesus, non iis qui infra sunt. Postquam autem vultus ejus transformatus soli similis factus fuerit, ut filiis lucis appareat qui exuerunt opera tenebrarum et indue runt arma lucis 8, et non amplius filii sunt tenc brarum vel noctis, sed facti sunt filii diei ", et tanquam de die honeste ambulant sr, tunc mani festum se dans affulgebit eis, non solum quasi sol, sed ut justitiae sol ". transformatur; nec id solum transformationi suæ addit, ut vultus ejus quasi sol fulgeat; sed ve stimenta etiam illius candida videntur sicut lumen, iis qui seorsum in montem excelsum ab eo sub ducti sunt: vestimenta autem Jesu sermones sunt et littere Evangeliorum quibus indutus est. Quin etiam apostolorum litteras, quæ res ad Jesum perti nentes exponunt, vestimenta Jesu esse existimo, candida illis facta qui excelsum montem cum Jesu conscendunt. Sed quandoquidem candidorum diffe rentiæ sunt, vestimenta ejus haud secus candida fiunt ac candidorum omnium lucidissimum et pu rissimum, lumen videlicet. Cum ergo quempiam videris, non theologiam solum de Jesu accurate explorantem, sed et Evangeliorum sermonem expla nantem; huic vestimenta Jesu facta esse candida sicut lumen dicere ne te pigeat. Postquam autem transfiguratus Dei Filius ita fuerit intellectus et con sideratus, ut vultus ejus solem, et vestimenta can dore lumen referant; statim is profecto qui talem excelsum secrete cum eo: considera mihi in Evangeliis Jesum, quomodo simpliciter intelligitur ab eis qui non ascendunt per ascendentia opera, et per exercitationem verborum spiritalium super excelsum sapientiæ montem eis autem qui ascendunt, jam non secundum carnem cognoscitur, sed Deus Verbum intelligitur, et creditur, et colitur secundum Dei formam. Coram his ergo transfiguratur Jesus, et non corain illis qui sunt deorsum, in conversatione terrena viventes. Si quando autem fuerit transfiguratus, et facies ejus fulgebit sicut sol, ut clarus inveniatur filiis lucis qui spoliaverunt se operibus tenebrarum, et in duerunt arma lucis, et jam non sunt filii tenebrarum et noctis, sed facti sunt filii Dei, et sicut in die honeste ambulant: et manifestius fulget eis non simpliciter sicut sol, sed ostenditur eis sol esse justitiæ. sicut lumen, quæ sunt sermones et litteræ Evangeliorum quibus Jesus est indutus. Puto autem etiam illa quæ ab apostolis dicuntur de eo, vestimenta esse Jesu, quæ fiunt ascendentibus super montem excelsumn cum Jesu candida. Sed quoniam candidorum differentiæ sunt, non funt qualitercunque candida, sed can dida sicut lumen. Siquando ergo videris aliquem non solum erga divinitatem Christi cautum atque per * Rom. x111, 12. Thess. v, Codex Vaticanus Idem, Μox omnes mss. In editione autem Huetii deest Ita Syriaca editio, ita et Ara bica, et Ethiopica, et Persica, et omnia fere Græca exemplaria. Quædam autem quibus adha sit Vulgata. Marc. xx, 5, Hæc Huetius qui etiam sequentium verborum Rom. XIII, 13. sensum adnotat haberi apud Ambros. lib. vit in Luc. Ix, item apud Theophylactum et Euthymium. Ita recte habebat codex Tarinianus: male autem editio Huetii Lege uti monuit Huetius. etc. Eadem fere habet Theophylactus, uti observavit Huetius. vide mibi Jesum in Evangeliis simpliciter quidem intellectum, et, ut dixerit aliquis, secundum carnem ¡is cognitum qui per sublimia opera et sermones excelsum sapientiæ montem non conscendunt; non amplius autem secundum carnem cognitum, sed theologice per omnia Evangelia prædicatum et as sertum, et in Dei forma per eorum cognitionem conspectum: coram illis enim transformatur Jesus, non iis qui infra sunt. Postquam autem vultus ejus transformatus soli similis factus fuerit, ut filiis lucis appareat qui exuerunt opera tenebrarum et indue runt arma lucis 8, et non amplius filii sunt tenc brarum vel noctis, sed facti sunt filii diei ", et tanquam de die honeste ambulant sr, tunc mani festum se dans affulgebit eis, non solum quasi sol, sed ut justitiae sol ". transformatur; nec id solum transformationi suæ addit, ut vultus ejus quasi sol fulgeat; sed ve stimenta etiam illius candida videntur sicut lumen, iis qui seorsum in montem excelsum ab eo sub ducti sunt: vestimenta autem Jesu sermones sunt et littere Evangeliorum quibus indutus est. Quin etiam apostolorum litteras, quæ res ad Jesum perti nentes exponunt, vestimenta Jesu esse existimo, candida illis facta qui excelsum montem cum Jesu conscendunt. Sed quandoquidem candidorum diffe rentiæ sunt, vestimenta ejus haud secus candida fiunt ac candidorum omnium lucidissimum et pu rissimum, lumen videlicet. Cum ergo quempiam videris, non theologiam solum de Jesu accurate explorantem, sed et Evangeliorum sermonem expla nantem; huic vestimenta Jesu facta esse candida sicut lumen dicere ne te pigeat. Postquam autem transfiguratus Dei Filius ita fuerit intellectus et con sideratus, ut vultus ejus solem, et vestimenta can dore lumen referant; statim is profecto qui talem excelsum secrete cum eo: considera mihi in Evangeliis Jesum, quomodo simpliciter intelligitur ab eis qui non ascendunt per ascendentia opera, et per exercitationem verborum spiritalium super excelsum sapientiæ montem eis autem qui ascendunt, jam non secundum carnem cognoscitur, sed Deus Verbum intelligitur, et creditur, et colitur secundum Dei formam. Coram his ergo transfiguratur Jesus, et non corain illis qui sunt deorsum, in conversatione terrena viventes. Si quando autem fuerit transfiguratus, et facies ejus fulgebit sicut sol, ut clarus inveniatur filiis lucis qui spoliaverunt se operibus tenebrarum, et in duerunt arma lucis, et jam non sunt filii tenebrarum et noctis, sed facti sunt filii Dei, et sicut in die honeste ambulant: et manifestius fulget eis non simpliciter sicut sol, sed ostenditur eis sol esse justitiæ. sicut lumen, quæ sunt sermones et litteræ Evangeliorum quibus Jesus est indutus. Puto autem etiam illa quæ ab apostolis dicuntur de eo, vestimenta esse Jesu, quæ fiunt ascendentibus super montem excelsumn cum Jesu candida. Sed quoniam candidorum differentiæ sunt, non funt qualitercunque candida, sed can dida sicut lumen. Siquando ergo videris aliquem non solum erga divinitatem Christi cautum atque per * Rom. x111, 12. Thess. v, Codex Vaticanus Idem, Μox omnes mss. In editione autem Huetii deest Ita Syriaca editio, ita et Ara bica, et Ethiopica, et Persica, et omnia fere Græca exemplaria. Quædam autem quibus adha sit Vulgata. Marc. xx, 5, Hæc Huetius qui etiam sequentium verborum Rom. XIII, 13. sensum adnotat haberi apud Ambros. lib. vit in Luc. Ix, item apud Theophylactum et Euthymium. Ita recte habebat codex Tarinianus: male autem editio Huetii Lege uti monuit Huetius. etc. Eadem fere habet Theophylactus, uti observavit Huetius. 38. At non ille solum coram talibus discipulis 38. Et non solum transfiguratur coram talibus discipulis suis, sed etiam vestimenta ipsius &unt candida 5. ibid. IV, 12. 38. At non ille solum coram talibus discipulis 38. Et non solum transfiguratur coram talibus discipulis suis, sed etiam vestimenta ipsius &unt candida 5. ibid. IV, 12.

Ἐπεὶ δὲ μηδέπω περιεργασάμενοι τροπολογεῖν τὰ κατὰ τὸν τόπον ὡς πρὸς τὸ ῥητὸν βασανίζοντες ταῦτα εἴπομεν, τούτοις ἀκολούθως ἴδωμεν, μήποτε ἀναβιβασθέντες εἰς τὸ ὕψος τῶν τῆς ἀληθείας δογμάτων καὶ τὴν μεταμόρφωσιν ἰδόντες τοῦ Ἰησοῦ καὶ τῶν ὀφθέντων «ἐν δόξῃ» «μετ’ αὐτοῦ» Μωσέως καὶ Ἠλίου ὁ ἀποδεδομένος Πέτρος καὶ οἱ τῆς «βροντῆς υἱοὶ» βούλοιντ’ ἂν ἐν αὑτοῖς «σκηνὰς» ποιῆσαι τῷ τοῦ θεοῦ λόγῳ κατοικήσοντι ἐν αὐτοῖς καὶ τῷ νόμῳ αὐτοῦ μετὰ δόξης τεθεωρημένῳ καὶ τῇ προφητείᾳ «τὴν ἔξοδον» λαλούσῃ τοῦ Ἰησοῦ «ἣν ἔμελλε πληροῦν», καὶ ὡς τὸν θεωρητικόν γε ἀγαπήσας «ὁ Πέτρος» βίον καὶ τὸ ἐν αὐτῷ τερπωλὸν προκρίνας τοῦ ἐν πολλοῖς εἶναι μετά τινος ὀχλήσεως ἐπὶ προθέσει τοῦ ὠφελεῖν τοὺς βουλομένους, εἶπε τὸ «καλόν ἐστιν ἡμᾶς ὧδε εἶναι.» ἀλλ’ ἐπεὶ ἡ ἀγάπη «οὐ ζητεῖ τὰ ἑαυτῆς», τὸ νομιζόμενον τῷ Πέτρῳ καλὸν οὐ πεποίηκεν ὁ Ἰησοῦς· διὸ καταβέβηκεν ἀπὸ «τοῦ ὄρους» πρὸς τοὺς μὴ δυναμένους ἀναβῆναι ἐπ’ αὐτὸ καὶ ἰδεῖν αὐτοῦ τὴν μεταμόρφωσιν, ἵνα κἂν ὁποῖον χωροῦσιν αὐτὸν ἰδεῖν θεωρήσωσι. νόμος καὶ ὁ Ἠλίας συνεκδοχικῶς, οὐχ εἷς μόν νος, ἀλλὰ πάντες οἱ προφῆται κοινολογούμενοι προς τὸν Ἰησοῦν· τοιοῦτον γάρ ἐστι τὸ δηλούμενον· «Μετ' αὐτοῦ συλλαλοῦντες· κατὰ δὲ τὸν Λουκᾶν· «Μωσης καὶ Ἠλίας ὀφθέντες ἐν δόξῃ, καὶ τὰ ἑξῆς, ἕως τοῦ, ἐν Ἱερουσαλήμ. Εἴ τις δὲ εἶδε Μωσέως τὴν δόξαν, νοήσας τὸν πνευματικὸν νόμον, ὡς ἕνα πρὸς τὸν Ἰησοῦν λόγον, καὶ τὴν ἐν τοῖς προφήταις ἐν μυστη ρίῳ ἀποκεκρυμμένην σοφίαν, εἶδε Μωσήν καὶ Ἠλίαν ἐν δόξῃ, ὅτε εἶδεν αὐτοὺς μετὰ τοῦ Ἰησ σου. Εἶτα, ἐπεὶ κατὰ τὸν Μάρκον δεήσει διηγήσα σθαι τό· ι Καὶ ἐν τῷ προσεύχεσθαι αὐτὸν μετεμορ φώθη ἔμπροσθεν αὐτῶν,» λεκτέον, ὅτι μήποτε μάτ λιστά ἐστιν ἰδεῖν τὸν Λόγον ἔμπροσθεν ἡμῶν μετα μορφούμενον, ἐὰν τὰ προειρημένα ποιήσωμεν, καὶ ἀναβῶμεν εἰς τὸ ὄρος, καὶ ἴδωμεν τὸν Αὐτολόγον κοινολογούμενον πρὸς τὸν Πατέρα, καὶ εὐχόμενον αὐτῷ ὑπὲρ ὧν εὔξαιτ' ἂν ἀληθινὸς ἀρχιερεὺς ἀληθινῷ μόνῳ Θεῷ. Ἵνα δὲ οὕτω Θεῷ ὁμιλῇ, καὶ προσεύξη ται τῷ Πατρὶ, ἀναβαίνει εἰς τὸ ὄρος· τότε δὲ κατὰ Μάρκον ο Γίνονται τὰ ἱμάτια αὐτοῦ λευκὰ καὶ στίλ βοντα ὡς τὸ φῶς, οἷα γναφεὺς ἐπὶ τῆς γῆς οὐ δύνα ται οὕτως λευκάναι. Καὶ τάχα οἱ μὲν ἐπὶ τῆς γῆς γναφεῖς οἱ ἐπιμελούμενοί εἰσι σοφοὶ τοῦ αἰῶνος τού του λέξεως ἧς νομίζουσι λαμπρᾶς καὶ καθαρᾶς, ὡς κοσμεῖσθαι δοκεῖν καὶ τὰ αἰσχρὰ νοήματα, καὶ τὰ ψευδῆ δόγματα ὑπὸ τῆς, ἵν' οὕτως ὀνομάσω, γναφι κῆς αὐτῶν· ὁ δὲ στίλβοντα τοῖς ἐπαναβεβηκόσιν ἐπι δεικνὺς τὰ ἱμάτια αὐτοῦ, καὶ λαμπρότερα ὧν δύνατ ται ποιεῖν ἡ ἐκείνων γραφική, ὁ Λόγος ἐστί, παρ στὰς ἐν ταῖς ὑπὸ πολλῶν καταφρονουμέναις λέξεσι τῶν Γραφῶν τὴν τῶν νοημάτων στίλψιν, ὅτε ὁ ἔμα σε Μωσῆς ὁ νόμος, Έδειξεν ἡμῖν τὴν ἔνδοξον μορφὴν ἑαυτοῦ, καὶ τὴν λαμπρότητα τῶν ἐνδυμάτων αὐτοῦ· καὶ οὐχ ἑαυτοῦ γε μόνου, ἀλλὰ καὶ τοῦ πνευματικοῦ γε νό μου, ὅς ἐστιν ἐν δόξῃ ὀφθεὶς μετὰ Ἰησοῦ Μωσης ἔδειξε δ' ἡμῖν καὶ πᾶσαν προφητείαν, οὐδὲ μετὰ τὸ ἐνανθρωπήσαι ἀποθνήσκουσαν, ἀλλ' ἀναλαμβανομέ γην εἰς οὐρανὸν, ἧς σύμβολον Ἠλίας ἦν. νι Εἶτα, ἐπεὶ κατὰ τὸν Μάρκον, Καὶ ἐγένετο ἐν τῷ προσεύχεσθαι αὐτὸν, τὸ εἶδος, Καὶ ἀναφέρει αὐτοὺς εἰς ὄρος ὑψηλὸν κατ' ἰδίαν μόν νους, καὶ μετεμορφώθη έμπροσθεν αὐτῶν. Ιν. νόμος καὶ ὁ Ἠλίας συνεκδοχικῶς, οὐχ εἷς μόν νος, ἀλλὰ πάντες οἱ προφῆται κοινολογούμενοι προς τὸν Ἰησοῦν· τοιοῦτον γάρ ἐστι τὸ δηλούμενον· «Μετ' αὐτοῦ συλλαλοῦντες· κατὰ δὲ τὸν Λουκᾶν· «Μωσης καὶ Ἠλίας ὀφθέντες ἐν δόξῃ, καὶ τὰ ἑξῆς, ἕως τοῦ, ἐν Ἱερουσαλήμ. Εἴ τις δὲ εἶδε Μωσέως τὴν δόξαν, νοήσας τὸν πνευματικὸν νόμον, ὡς ἕνα πρὸς τὸν Ἰησοῦν λόγον, καὶ τὴν ἐν τοῖς προφήταις ἐν μυστη ρίῳ ἀποκεκρυμμένην σοφίαν, εἶδε Μωσήν καὶ Ἠλίαν ἐν δόξῃ, ὅτε εἶδεν αὐτοὺς μετὰ τοῦ Ἰησ σου. Εἶτα, ἐπεὶ κατὰ τὸν Μάρκον δεήσει διηγήσα σθαι τό· ι Καὶ ἐν τῷ προσεύχεσθαι αὐτὸν μετεμορ φώθη ἔμπροσθεν αὐτῶν,» λεκτέον, ὅτι μήποτε μάτ λιστά ἐστιν ἰδεῖν τὸν Λόγον ἔμπροσθεν ἡμῶν μετα μορφούμενον, ἐὰν τὰ προειρημένα ποιήσωμεν, καὶ ἀναβῶμεν εἰς τὸ ὄρος, καὶ ἴδωμεν τὸν Αὐτολόγον κοινολογούμενον πρὸς τὸν Πατέρα, καὶ εὐχόμενον αὐτῷ ὑπὲρ ὧν εὔξαιτ' ἂν ἀληθινὸς ἀρχιερεὺς ἀληθινῷ μόνῳ Θεῷ. Ἵνα δὲ οὕτω Θεῷ ὁμιλῇ, καὶ προσεύξη ται τῷ Πατρὶ, ἀναβαίνει εἰς τὸ ὄρος· τότε δὲ κατὰ Μάρκον ο Γίνονται τὰ ἱμάτια αὐτοῦ λευκὰ καὶ στίλ βοντα ὡς τὸ φῶς, οἷα γναφεὺς ἐπὶ τῆς γῆς οὐ δύνα ται οὕτως λευκάναι. Καὶ τάχα οἱ μὲν ἐπὶ τῆς γῆς γναφεῖς οἱ ἐπιμελούμενοί εἰσι σοφοὶ τοῦ αἰῶνος τού του λέξεως ἧς νομίζουσι λαμπρᾶς καὶ καθαρᾶς, ὡς κοσμεῖσθαι δοκεῖν καὶ τὰ αἰσχρὰ νοήματα, καὶ τὰ ψευδῆ δόγματα ὑπὸ τῆς, ἵν' οὕτως ὀνομάσω, γναφι κῆς αὐτῶν· ὁ δὲ στίλβοντα τοῖς ἐπαναβεβηκόσιν ἐπι δεικνὺς τὰ ἱμάτια αὐτοῦ, καὶ λαμπρότερα ὧν δύνατ ται ποιεῖν ἡ ἐκείνων γραφική, ὁ Λόγος ἐστί, παρ στὰς ἐν ταῖς ὑπὸ πολλῶν καταφρονουμέναις λέξεσι τῶν Γραφῶν τὴν τῶν νοημάτων στίλψιν, ὅτε ὁ ἔμα σε Μωσῆς ὁ νόμος, Έδειξεν ἡμῖν τὴν ἔνδοξον μορφὴν ἑαυτοῦ, καὶ τὴν λαμπρότητα τῶν ἐνδυμάτων αὐτοῦ· καὶ οὐχ ἑαυτοῦ γε μόνου, ἀλλὰ καὶ τοῦ πνευματικοῦ γε νό μου, ὅς ἐστιν ἐν δόξῃ ὀφθεὶς μετὰ Ἰησοῦ Μωσης ἔδειξε δ' ἡμῖν καὶ πᾶσαν προφητείαν, οὐδὲ μετὰ τὸ ἐνανθρωπήσαι ἀποθνήσκουσαν, ἀλλ' ἀναλαμβανομέ γην εἰς οὐρανὸν, ἧς σύμβολον Ἠλίας ἦν. νι Εἶτα, ἐπεὶ κατὰ τὸν Μάρκον, Καὶ ἐγένετο ἐν τῷ προσεύχεσθαι αὐτὸν, τὸ εἶδος, Καὶ ἀναφέρει αὐτοὺς εἰς ὄρος ὑψηλὸν κατ' ἰδίαν μόν νους, καὶ μετεμορφώθη έμπροσθεν αὐτῶν. Ιν. viderit Jesum, Moser, hoc est, legem, et Eliam per synecdochen, hoc est non ipsum solum, sed omnes prophetas cum Jesu communicantes videbit; tale enim illud est quod significatur ®: c Cum eo lo quentes, et juxta Lucam *: ‹ Moses et Elias visi in majestate, et quæ sequuntur, usque ad: c in Jerusalem.» Si quis vero Mosis gloriam vidit, spi ritualem legem, tanquam sermonem cum Jesu ha bitum, et sapientiam in prophetis absconditam in mysterio intelligens ", vidit ille Mosem et Eliam in gloria, quando eos vidit cum Jesu. habentur, explicanda venient ‹ Dum oraret, transfiguratus est coram ipsis, dicendum est quæri debere annon Verbum coram nobis transformatum tum maxime videre liceat, si quæ supra dicta sunt fecerinus, et in monten ascenderimus, et Verbum ipsum cum Patre colloquens, eumque pro iis orans viderimus, pro quibus verus Pontifex so lum verum Deum deprecetur. Ut autem ita cum Deo disserat, et Patri preces fundat, montem conscen dit: tunc autem juxta Marcum ", «vestinenta ejus fiunt splendentia, et candida nimis velut lumen, qualia fullo non potest super terram candida fa cere.» Et fortasse qui supra terram sunt fullones, ii sunt sapientes sæculi hujus, sermoni quem per. spicuum et castum esse ducant operam dantes, ut impuræ nempe cogitationes et falsa dogmata ab eorum fullonia, ut ita dicam, arte exornata esse videantur. At qui vestimenta sua fulgentia iis osten dit qui ascenderunt, et illis splendidiora quæ fullo nia eorum ars candida efficere potest, ille est Ver bu:a, in Scripturarum sermonibus a multis con fectum, sed et dicta Evangeliorum omnia manifestantem, non dubites dicere, quod ei tali vestimenta Christi facta sunt candida sicut lumen. Quod si ita intelligatur et conspiciatur transfiguratus Filius Dei, ut facies ejus sit sicut sol, et vestimenta ejus candida sicut lumen, statim apparebit coram hujusmodi hominibus videntibus Jesum talem, etian Moyses, id est lex, et Elias, id est prophetae, colloquentes cum Jesu. Tale est enim aliquid quod significat sermo dicens: Colloquentes cum eo. Secundum Lucam autem Moyses et Elias visi in gloria dicebant exitum ejus, quem impleturus erat in Jerusalem. Si quis autem intelligit spiritalem legem convenientem sermonibus Jesu, et in prophetis absconditam in mysterio sapien tiam, ille videt Moysen et Eliam in gloria, quando viderit eos una cum Jesu. transfiguratus est; ne forte tunc maxime videamus Verbum coram nobis transfigurari, si ea quæ præ dicta sunt fecerimus, si ascenderimus super montem, et viderimus Jesum colloquentem cum Patre, id est, convenientia Patri loquentem, et orantem, id est, subdentem se Patri soli vero Deo. Cum autem sic visus fuerit loquens cum Patre, et orans eum, tunc secundum Marcum vestimenta ejus splendida et candida flunt sicut nix, qualia fullo super terram non potest facere candida, coram eis qui vident eum loquentem cum Patre, et orantem Patrem. Et forsitan fullones super terram possumus moraliter existi mare sapientes sæculi hujus, qui præsunt, et diligentiam adhibent quibusdam hominibus per sermonem doctrinæ suæ, quem ipsi existimant clarum et mundum, ita ut putentur ornare etiam turpes intellectus, et dogmata falsa fullonicare ingeniis suis. Qui autem splendentia vestimenta sua ascendentibus super ** Matth. xv≤1, 3. Luc. ix, 30, 31. Cor. 15, Marc. 11, 1. ss ibid. IX, etc. Origenes lib. vi contra Celsum Et homil. in Levit.: • Docet le Evangelium, quia cum trans formatus esset in gloriam Jesus, etiam Moyses et Elias simul cum ipso apparuerunt in gloria, ut scias quia lex, et prophetæ, et Evangelia in unum semper conveniunt.» Quod iteratur lib. in Epist. ad Romanos. Vide item Hieronymus et Theophyl. etc. Hæc non sunt Marci, neque item Lucæ; sed partim Marci, partim Luc. Sic Luc. ix, etc. Marcus autem viderit Jesum, Moser, hoc est, legem, et Eliam per synecdochen, hoc est non ipsum solum, sed omnes prophetas cum Jesu communicantes videbit; tale enim illud est quod significatur ®: c Cum eo lo quentes, et juxta Lucam *: ‹ Moses et Elias visi in majestate, et quæ sequuntur, usque ad: c in Jerusalem.» Si quis vero Mosis gloriam vidit, spi ritualem legem, tanquam sermonem cum Jesu ha bitum, et sapientiam in prophetis absconditam in mysterio intelligens ", vidit ille Mosem et Eliam in gloria, quando eos vidit cum Jesu. habentur, explicanda venient ‹ Dum oraret, transfiguratus est coram ipsis, dicendum est quæri debere annon Verbum coram nobis transformatum tum maxime videre liceat, si quæ supra dicta sunt fecerinus, et in monten ascenderimus, et Verbum ipsum cum Patre colloquens, eumque pro iis orans viderimus, pro quibus verus Pontifex so lum verum Deum deprecetur. Ut autem ita cum Deo disserat, et Patri preces fundat, montem conscen dit: tunc autem juxta Marcum ", «vestinenta ejus fiunt splendentia, et candida nimis velut lumen, qualia fullo non potest super terram candida fa cere.» Et fortasse qui supra terram sunt fullones, ii sunt sapientes sæculi hujus, sermoni quem per. spicuum et castum esse ducant operam dantes, ut impuræ nempe cogitationes et falsa dogmata ab eorum fullonia, ut ita dicam, arte exornata esse videantur. At qui vestimenta sua fulgentia iis osten dit qui ascenderunt, et illis splendidiora quæ fullo nia eorum ars candida efficere potest, ille est Ver bu:a, in Scripturarum sermonibus a multis con fectum, sed et dicta Evangeliorum omnia manifestantem, non dubites dicere, quod ei tali vestimenta Christi facta sunt candida sicut lumen. Quod si ita intelligatur et conspiciatur transfiguratus Filius Dei, ut facies ejus sit sicut sol, et vestimenta ejus candida sicut lumen, statim apparebit coram hujusmodi hominibus videntibus Jesum talem, etian Moyses, id est lex, et Elias, id est prophetae, colloquentes cum Jesu. Tale est enim aliquid quod significat sermo dicens: Colloquentes cum eo. Secundum Lucam autem Moyses et Elias visi in gloria dicebant exitum ejus, quem impleturus erat in Jerusalem. Si quis autem intelligit spiritalem legem convenientem sermonibus Jesu, et in prophetis absconditam in mysterio sapien tiam, ille videt Moysen et Eliam in gloria, quando viderit eos una cum Jesu. transfiguratus est; ne forte tunc maxime videamus Verbum coram nobis transfigurari, si ea quæ præ dicta sunt fecerimus, si ascenderimus super montem, et viderimus Jesum colloquentem cum Patre, id est, convenientia Patri loquentem, et orantem, id est, subdentem se Patri soli vero Deo. Cum autem sic visus fuerit loquens cum Patre, et orans eum, tunc secundum Marcum vestimenta ejus splendida et candida flunt sicut nix, qualia fullo super terram non potest facere candida, coram eis qui vident eum loquentem cum Patre, et orantem Patrem. Et forsitan fullones super terram possumus moraliter existi mare sapientes sæculi hujus, qui præsunt, et diligentiam adhibent quibusdam hominibus per sermonem doctrinæ suæ, quem ipsi existimant clarum et mundum, ita ut putentur ornare etiam turpes intellectus, et dogmata falsa fullonicare ingeniis suis. Qui autem splendentia vestimenta sua ascendentibus super ** Matth. xv≤1, 3. Luc. ix, 30, 31. Cor. 15, Marc. 11, 1. ss ibid. IX, etc. Origenes lib. vi contra Celsum Et homil. in Levit.: • Docet le Evangelium, quia cum trans formatus esset in gloriam Jesus, etiam Moyses et Elias simul cum ipso apparuerunt in gloria, ut scias quia lex, et prophetæ, et Evangelia in unum semper conveniunt.» Quod iteratur lib. in Epist. ad Romanos. Vide item Hieronymus et Theophyl. etc. Hæc non sunt Marci, neque item Lucæ; sed partim Marci, partim Luc. Sic Luc. ix, etc. Marcus autem 39. Deinde quandoquidem ea quæ apud Marcun 39. Itaque et illud quod secundum Marcum dicitur, oportet exponere, quod est tale: e Et dum oral, 39. Deinde quandoquidem ea quæ apud Marcun 39. Itaque et illud quod secundum Marcum dicitur, oportet exponere, quod est tale: e Et dum oral,

Ἐπεὶ δὲ μηδέπω περιεργασάμενοι τροπολογεῖν τὰ κατὰ τὸν τόπον ὡς πρὸς τὸ ῥητὸν βασανίζοντες ταῦτα εἴπομεν, τούτοις ἀκολούθως ἴδωμεν, μήποτε ἀναβιβασθέντες εἰς τὸ ὕψος τῶν τῆς ἀληθείας δογμάτων καὶ τὴν μεταμόρφωσιν ἰδόντες τοῦ Ἰησοῦ καὶ τῶν ὀφθέντων «ἐν δόξῃ» «μετ’ αὐτοῦ» Μωσέως καὶ Ἠλίου ὁ ἀποδεδομένος Πέτρος καὶ οἱ τῆς «βροντῆς υἱοὶ» βούλοιντ’ ἂν ἐν αὑτοῖς «σκηνὰς» ποιῆσαι τῷ τοῦ θεοῦ λόγῳ κατοικήσοντι ἐν αὐτοῖς καὶ τῷ νόμῳ αὐτοῦ μετὰ δόξης τεθεωρημένῳ καὶ τῇ προφητείᾳ «τὴν ἔξοδον» λαλούσῃ τοῦ Ἰησοῦ «ἣν ἔμελλε πληροῦν», καὶ ὡς τὸν θεωρητικόν γε ἀγαπήσας «ὁ Πέτρος» βίον καὶ τὸ ἐν αὐτῷ τερπωλὸν προκρίνας τοῦ ἐν πολλοῖς εἶναι μετά τινος ὀχλήσεως ἐπὶ προθέσει τοῦ ὠφελεῖν τοὺς βουλομένους, εἶπε τὸ «καλόν ἐστιν ἡμᾶς ὧδε εἶναι.» ἀλλ’ ἐπεὶ ἡ ἀγάπη «οὐ ζητεῖ τὰ ἑαυτῆς», τὸ νομιζόμενον τῷ Πέτρῳ καλὸν οὐ πεποίηκεν ὁ Ἰησοῦς· διὸ καταβέβηκεν ἀπὸ «τοῦ ὄρους» πρὸς τοὺς μὴ δυναμένους ἀναβῆναι ἐπ’ αὐτὸ καὶ ἰδεῖν αὐτοῦ τὴν μεταμόρφωσιν, ἵνα κἂν ὁποῖον χωροῦσιν αὐτὸν ἰδεῖν θεωρήσωσι. νόμος καὶ ὁ Ἠλίας συνεκδοχικῶς, οὐχ εἷς μόν νος, ἀλλὰ πάντες οἱ προφῆται κοινολογούμενοι προς τὸν Ἰησοῦν· τοιοῦτον γάρ ἐστι τὸ δηλούμενον· «Μετ' αὐτοῦ συλλαλοῦντες· κατὰ δὲ τὸν Λουκᾶν· «Μωσης καὶ Ἠλίας ὀφθέντες ἐν δόξῃ, καὶ τὰ ἑξῆς, ἕως τοῦ, ἐν Ἱερουσαλήμ. Εἴ τις δὲ εἶδε Μωσέως τὴν δόξαν, νοήσας τὸν πνευματικὸν νόμον, ὡς ἕνα πρὸς τὸν Ἰησοῦν λόγον, καὶ τὴν ἐν τοῖς προφήταις ἐν μυστη ρίῳ ἀποκεκρυμμένην σοφίαν, εἶδε Μωσήν καὶ Ἠλίαν ἐν δόξῃ, ὅτε εἶδεν αὐτοὺς μετὰ τοῦ Ἰησ σου. Εἶτα, ἐπεὶ κατὰ τὸν Μάρκον δεήσει διηγήσα σθαι τό· ι Καὶ ἐν τῷ προσεύχεσθαι αὐτὸν μετεμορ φώθη ἔμπροσθεν αὐτῶν,» λεκτέον, ὅτι μήποτε μάτ λιστά ἐστιν ἰδεῖν τὸν Λόγον ἔμπροσθεν ἡμῶν μετα μορφούμενον, ἐὰν τὰ προειρημένα ποιήσωμεν, καὶ ἀναβῶμεν εἰς τὸ ὄρος, καὶ ἴδωμεν τὸν Αὐτολόγον κοινολογούμενον πρὸς τὸν Πατέρα, καὶ εὐχόμενον αὐτῷ ὑπὲρ ὧν εὔξαιτ' ἂν ἀληθινὸς ἀρχιερεὺς ἀληθινῷ μόνῳ Θεῷ. Ἵνα δὲ οὕτω Θεῷ ὁμιλῇ, καὶ προσεύξη ται τῷ Πατρὶ, ἀναβαίνει εἰς τὸ ὄρος· τότε δὲ κατὰ Μάρκον ο Γίνονται τὰ ἱμάτια αὐτοῦ λευκὰ καὶ στίλ βοντα ὡς τὸ φῶς, οἷα γναφεὺς ἐπὶ τῆς γῆς οὐ δύνα ται οὕτως λευκάναι. Καὶ τάχα οἱ μὲν ἐπὶ τῆς γῆς γναφεῖς οἱ ἐπιμελούμενοί εἰσι σοφοὶ τοῦ αἰῶνος τού του λέξεως ἧς νομίζουσι λαμπρᾶς καὶ καθαρᾶς, ὡς κοσμεῖσθαι δοκεῖν καὶ τὰ αἰσχρὰ νοήματα, καὶ τὰ ψευδῆ δόγματα ὑπὸ τῆς, ἵν' οὕτως ὀνομάσω, γναφι κῆς αὐτῶν· ὁ δὲ στίλβοντα τοῖς ἐπαναβεβηκόσιν ἐπι δεικνὺς τὰ ἱμάτια αὐτοῦ, καὶ λαμπρότερα ὧν δύνατ ται ποιεῖν ἡ ἐκείνων γραφική, ὁ Λόγος ἐστί, παρ στὰς ἐν ταῖς ὑπὸ πολλῶν καταφρονουμέναις λέξεσι τῶν Γραφῶν τὴν τῶν νοημάτων στίλψιν, ὅτε ὁ ἔμα σε Μωσῆς ὁ νόμος, Έδειξεν ἡμῖν τὴν ἔνδοξον μορφὴν ἑαυτοῦ, καὶ τὴν λαμπρότητα τῶν ἐνδυμάτων αὐτοῦ· καὶ οὐχ ἑαυτοῦ γε μόνου, ἀλλὰ καὶ τοῦ πνευματικοῦ γε νό μου, ὅς ἐστιν ἐν δόξῃ ὀφθεὶς μετὰ Ἰησοῦ Μωσης ἔδειξε δ' ἡμῖν καὶ πᾶσαν προφητείαν, οὐδὲ μετὰ τὸ ἐνανθρωπήσαι ἀποθνήσκουσαν, ἀλλ' ἀναλαμβανομέ γην εἰς οὐρανὸν, ἧς σύμβολον Ἠλίας ἦν. νι Εἶτα, ἐπεὶ κατὰ τὸν Μάρκον, Καὶ ἐγένετο ἐν τῷ προσεύχεσθαι αὐτὸν, τὸ εἶδος, Καὶ ἀναφέρει αὐτοὺς εἰς ὄρος ὑψηλὸν κατ' ἰδίαν μόν νους, καὶ μετεμορφώθη έμπροσθεν αὐτῶν. Ιν. νόμος καὶ ὁ Ἠλίας συνεκδοχικῶς, οὐχ εἷς μόν νος, ἀλλὰ πάντες οἱ προφῆται κοινολογούμενοι προς τὸν Ἰησοῦν· τοιοῦτον γάρ ἐστι τὸ δηλούμενον· «Μετ' αὐτοῦ συλλαλοῦντες· κατὰ δὲ τὸν Λουκᾶν· «Μωσης καὶ Ἠλίας ὀφθέντες ἐν δόξῃ, καὶ τὰ ἑξῆς, ἕως τοῦ, ἐν Ἱερουσαλήμ. Εἴ τις δὲ εἶδε Μωσέως τὴν δόξαν, νοήσας τὸν πνευματικὸν νόμον, ὡς ἕνα πρὸς τὸν Ἰησοῦν λόγον, καὶ τὴν ἐν τοῖς προφήταις ἐν μυστη ρίῳ ἀποκεκρυμμένην σοφίαν, εἶδε Μωσήν καὶ Ἠλίαν ἐν δόξῃ, ὅτε εἶδεν αὐτοὺς μετὰ τοῦ Ἰησ σου. Εἶτα, ἐπεὶ κατὰ τὸν Μάρκον δεήσει διηγήσα σθαι τό· ι Καὶ ἐν τῷ προσεύχεσθαι αὐτὸν μετεμορ φώθη ἔμπροσθεν αὐτῶν,» λεκτέον, ὅτι μήποτε μάτ λιστά ἐστιν ἰδεῖν τὸν Λόγον ἔμπροσθεν ἡμῶν μετα μορφούμενον, ἐὰν τὰ προειρημένα ποιήσωμεν, καὶ ἀναβῶμεν εἰς τὸ ὄρος, καὶ ἴδωμεν τὸν Αὐτολόγον κοινολογούμενον πρὸς τὸν Πατέρα, καὶ εὐχόμενον αὐτῷ ὑπὲρ ὧν εὔξαιτ' ἂν ἀληθινὸς ἀρχιερεὺς ἀληθινῷ μόνῳ Θεῷ. Ἵνα δὲ οὕτω Θεῷ ὁμιλῇ, καὶ προσεύξη ται τῷ Πατρὶ, ἀναβαίνει εἰς τὸ ὄρος· τότε δὲ κατὰ Μάρκον ο Γίνονται τὰ ἱμάτια αὐτοῦ λευκὰ καὶ στίλ βοντα ὡς τὸ φῶς, οἷα γναφεὺς ἐπὶ τῆς γῆς οὐ δύνα ται οὕτως λευκάναι. Καὶ τάχα οἱ μὲν ἐπὶ τῆς γῆς γναφεῖς οἱ ἐπιμελούμενοί εἰσι σοφοὶ τοῦ αἰῶνος τού του λέξεως ἧς νομίζουσι λαμπρᾶς καὶ καθαρᾶς, ὡς κοσμεῖσθαι δοκεῖν καὶ τὰ αἰσχρὰ νοήματα, καὶ τὰ ψευδῆ δόγματα ὑπὸ τῆς, ἵν' οὕτως ὀνομάσω, γναφι κῆς αὐτῶν· ὁ δὲ στίλβοντα τοῖς ἐπαναβεβηκόσιν ἐπι δεικνὺς τὰ ἱμάτια αὐτοῦ, καὶ λαμπρότερα ὧν δύνατ ται ποιεῖν ἡ ἐκείνων γραφική, ὁ Λόγος ἐστί, παρ στὰς ἐν ταῖς ὑπὸ πολλῶν καταφρονουμέναις λέξεσι τῶν Γραφῶν τὴν τῶν νοημάτων στίλψιν, ὅτε ὁ ἔμα σε Μωσῆς ὁ νόμος, Έδειξεν ἡμῖν τὴν ἔνδοξον μορφὴν ἑαυτοῦ, καὶ τὴν λαμπρότητα τῶν ἐνδυμάτων αὐτοῦ· καὶ οὐχ ἑαυτοῦ γε μόνου, ἀλλὰ καὶ τοῦ πνευματικοῦ γε νό μου, ὅς ἐστιν ἐν δόξῃ ὀφθεὶς μετὰ Ἰησοῦ Μωσης ἔδειξε δ' ἡμῖν καὶ πᾶσαν προφητείαν, οὐδὲ μετὰ τὸ ἐνανθρωπήσαι ἀποθνήσκουσαν, ἀλλ' ἀναλαμβανομέ γην εἰς οὐρανὸν, ἧς σύμβολον Ἠλίας ἦν. νι Εἶτα, ἐπεὶ κατὰ τὸν Μάρκον, Καὶ ἐγένετο ἐν τῷ προσεύχεσθαι αὐτὸν, τὸ εἶδος, Καὶ ἀναφέρει αὐτοὺς εἰς ὄρος ὑψηλὸν κατ' ἰδίαν μόν νους, καὶ μετεμορφώθη έμπροσθεν αὐτῶν. Ιν. viderit Jesum, Moser, hoc est, legem, et Eliam per synecdochen, hoc est non ipsum solum, sed omnes prophetas cum Jesu communicantes videbit; tale enim illud est quod significatur ®: c Cum eo lo quentes, et juxta Lucam *: ‹ Moses et Elias visi in majestate, et quæ sequuntur, usque ad: c in Jerusalem.» Si quis vero Mosis gloriam vidit, spi ritualem legem, tanquam sermonem cum Jesu ha bitum, et sapientiam in prophetis absconditam in mysterio intelligens ", vidit ille Mosem et Eliam in gloria, quando eos vidit cum Jesu. habentur, explicanda venient ‹ Dum oraret, transfiguratus est coram ipsis, dicendum est quæri debere annon Verbum coram nobis transformatum tum maxime videre liceat, si quæ supra dicta sunt fecerinus, et in monten ascenderimus, et Verbum ipsum cum Patre colloquens, eumque pro iis orans viderimus, pro quibus verus Pontifex so lum verum Deum deprecetur. Ut autem ita cum Deo disserat, et Patri preces fundat, montem conscen dit: tunc autem juxta Marcum ", «vestinenta ejus fiunt splendentia, et candida nimis velut lumen, qualia fullo non potest super terram candida fa cere.» Et fortasse qui supra terram sunt fullones, ii sunt sapientes sæculi hujus, sermoni quem per. spicuum et castum esse ducant operam dantes, ut impuræ nempe cogitationes et falsa dogmata ab eorum fullonia, ut ita dicam, arte exornata esse videantur. At qui vestimenta sua fulgentia iis osten dit qui ascenderunt, et illis splendidiora quæ fullo nia eorum ars candida efficere potest, ille est Ver bu:a, in Scripturarum sermonibus a multis con fectum, sed et dicta Evangeliorum omnia manifestantem, non dubites dicere, quod ei tali vestimenta Christi facta sunt candida sicut lumen. Quod si ita intelligatur et conspiciatur transfiguratus Filius Dei, ut facies ejus sit sicut sol, et vestimenta ejus candida sicut lumen, statim apparebit coram hujusmodi hominibus videntibus Jesum talem, etian Moyses, id est lex, et Elias, id est prophetae, colloquentes cum Jesu. Tale est enim aliquid quod significat sermo dicens: Colloquentes cum eo. Secundum Lucam autem Moyses et Elias visi in gloria dicebant exitum ejus, quem impleturus erat in Jerusalem. Si quis autem intelligit spiritalem legem convenientem sermonibus Jesu, et in prophetis absconditam in mysterio sapien tiam, ille videt Moysen et Eliam in gloria, quando viderit eos una cum Jesu. transfiguratus est; ne forte tunc maxime videamus Verbum coram nobis transfigurari, si ea quæ præ dicta sunt fecerimus, si ascenderimus super montem, et viderimus Jesum colloquentem cum Patre, id est, convenientia Patri loquentem, et orantem, id est, subdentem se Patri soli vero Deo. Cum autem sic visus fuerit loquens cum Patre, et orans eum, tunc secundum Marcum vestimenta ejus splendida et candida flunt sicut nix, qualia fullo super terram non potest facere candida, coram eis qui vident eum loquentem cum Patre, et orantem Patrem. Et forsitan fullones super terram possumus moraliter existi mare sapientes sæculi hujus, qui præsunt, et diligentiam adhibent quibusdam hominibus per sermonem doctrinæ suæ, quem ipsi existimant clarum et mundum, ita ut putentur ornare etiam turpes intellectus, et dogmata falsa fullonicare ingeniis suis. Qui autem splendentia vestimenta sua ascendentibus super ** Matth. xv≤1, 3. Luc. ix, 30, 31. Cor. 15, Marc. 11, 1. ss ibid. IX, etc. Origenes lib. vi contra Celsum Et homil. in Levit.: • Docet le Evangelium, quia cum trans formatus esset in gloriam Jesus, etiam Moyses et Elias simul cum ipso apparuerunt in gloria, ut scias quia lex, et prophetæ, et Evangelia in unum semper conveniunt.» Quod iteratur lib. in Epist. ad Romanos. Vide item Hieronymus et Theophyl. etc. Hæc non sunt Marci, neque item Lucæ; sed partim Marci, partim Luc. Sic Luc. ix, etc. Marcus autem viderit Jesum, Moser, hoc est, legem, et Eliam per synecdochen, hoc est non ipsum solum, sed omnes prophetas cum Jesu communicantes videbit; tale enim illud est quod significatur ®: c Cum eo lo quentes, et juxta Lucam *: ‹ Moses et Elias visi in majestate, et quæ sequuntur, usque ad: c in Jerusalem.» Si quis vero Mosis gloriam vidit, spi ritualem legem, tanquam sermonem cum Jesu ha bitum, et sapientiam in prophetis absconditam in mysterio intelligens ", vidit ille Mosem et Eliam in gloria, quando eos vidit cum Jesu. habentur, explicanda venient ‹ Dum oraret, transfiguratus est coram ipsis, dicendum est quæri debere annon Verbum coram nobis transformatum tum maxime videre liceat, si quæ supra dicta sunt fecerinus, et in monten ascenderimus, et Verbum ipsum cum Patre colloquens, eumque pro iis orans viderimus, pro quibus verus Pontifex so lum verum Deum deprecetur. Ut autem ita cum Deo disserat, et Patri preces fundat, montem conscen dit: tunc autem juxta Marcum ", «vestinenta ejus fiunt splendentia, et candida nimis velut lumen, qualia fullo non potest super terram candida fa cere.» Et fortasse qui supra terram sunt fullones, ii sunt sapientes sæculi hujus, sermoni quem per. spicuum et castum esse ducant operam dantes, ut impuræ nempe cogitationes et falsa dogmata ab eorum fullonia, ut ita dicam, arte exornata esse videantur. At qui vestimenta sua fulgentia iis osten dit qui ascenderunt, et illis splendidiora quæ fullo nia eorum ars candida efficere potest, ille est Ver bu:a, in Scripturarum sermonibus a multis con fectum, sed et dicta Evangeliorum omnia manifestantem, non dubites dicere, quod ei tali vestimenta Christi facta sunt candida sicut lumen. Quod si ita intelligatur et conspiciatur transfiguratus Filius Dei, ut facies ejus sit sicut sol, et vestimenta ejus candida sicut lumen, statim apparebit coram hujusmodi hominibus videntibus Jesum talem, etian Moyses, id est lex, et Elias, id est prophetae, colloquentes cum Jesu. Tale est enim aliquid quod significat sermo dicens: Colloquentes cum eo. Secundum Lucam autem Moyses et Elias visi in gloria dicebant exitum ejus, quem impleturus erat in Jerusalem. Si quis autem intelligit spiritalem legem convenientem sermonibus Jesu, et in prophetis absconditam in mysterio sapien tiam, ille videt Moysen et Eliam in gloria, quando viderit eos una cum Jesu. transfiguratus est; ne forte tunc maxime videamus Verbum coram nobis transfigurari, si ea quæ præ dicta sunt fecerimus, si ascenderimus super montem, et viderimus Jesum colloquentem cum Patre, id est, convenientia Patri loquentem, et orantem, id est, subdentem se Patri soli vero Deo. Cum autem sic visus fuerit loquens cum Patre, et orans eum, tunc secundum Marcum vestimenta ejus splendida et candida flunt sicut nix, qualia fullo super terram non potest facere candida, coram eis qui vident eum loquentem cum Patre, et orantem Patrem. Et forsitan fullones super terram possumus moraliter existi mare sapientes sæculi hujus, qui præsunt, et diligentiam adhibent quibusdam hominibus per sermonem doctrinæ suæ, quem ipsi existimant clarum et mundum, ita ut putentur ornare etiam turpes intellectus, et dogmata falsa fullonicare ingeniis suis. Qui autem splendentia vestimenta sua ascendentibus super ** Matth. xv≤1, 3. Luc. ix, 30, 31. Cor. 15, Marc. 11, 1. ss ibid. IX, etc. Origenes lib. vi contra Celsum Et homil. in Levit.: • Docet le Evangelium, quia cum trans formatus esset in gloriam Jesus, etiam Moyses et Elias simul cum ipso apparuerunt in gloria, ut scias quia lex, et prophetæ, et Evangelia in unum semper conveniunt.» Quod iteratur lib. in Epist. ad Romanos. Vide item Hieronymus et Theophyl. etc. Hæc non sunt Marci, neque item Lucæ; sed partim Marci, partim Luc. Sic Luc. ix, etc. Marcus autem 39. Deinde quandoquidem ea quæ apud Marcun 39. Itaque et illud quod secundum Marcum dicitur, oportet exponere, quod est tale: e Et dum oral, 39. Deinde quandoquidem ea quæ apud Marcun 39. Itaque et illud quod secundum Marcum dicitur, oportet exponere, quod est tale: e Et dum oral,

οἶμαι δὲ ὅτι τὸν Πέτρον ὁ θεὸς ἀποτρέπων τοῦ ποιῆσαι «τρεῖς σκηνὰς» ὑφ’ ἃς ἔμελλον ὅσον ἐπὶ τῷ βουλήματι [αὐτοῦ] σκηνοῦν, δείκνυσι [μίαν καὶ] κρείττονα [ἵν’ οὕτως ὀνομάσω] καὶ πολλῷ διαφέρουσαν σκηνὴν τὴν νεφέλην. εἰ γὰρ ἔργον ἐστὶ σκηνῆς τὸ ἐπισκιάσαι τὸν ἐν αὐτῇ καὶ σκεπάσαι, ἡ δὲ «φωτεινὴ νεφέλη ἐπεσκίασεν αὐτούς,» οἱονεὶ σκηνὴν θειοτέραν ἅτε καὶ φωτεινὴν τυγχάνουσαν πεποίηκεν αὐτοῖς εἰς παράδειγμα μελλούσης ἀναπαύσεως ὁ θεός· «φωτεινὴ» γὰρ «νεφέλη» ἐπισκιάζει τοὺς δικαίους σκεπαζομένους ἅμα καὶ φωτιζομένους καὶ ἐλλαμπομένους ὑπ’ αὐτῆς. τίς δ’ ἂν εἴη ἡ «φωτεινὴ νεφέλη» ἐπισκιάζουσα τοὺς δικαίους ἢ τάχα μὲν πατρικὴ δύναμις, ἀφ’ ἧς ἔρχεται ἡ τοῦ πατρὸς «φωνή,» μαρτυροῦσα τῷ υἱῷ ὡς ἀγαπητῷ καὶ εὐδοκητῷ καὶ προτρέπουσα τοὺς σκιαζομένους ὑπ’ αὐτῆς τούτου καὶ μὴ ἄλλου τινὸς ἀκούειν; λέγει δ’ οὗτος, ὡς πάλαι οὕτως καὶ ἀεί, δι’ ὧν βούλεται. τάχα δὲ καὶ τὸ ἅγιον πνεῦμα ἡ «φωτεινή» ἐστι «νεφέλη,» ἐπισκιάζουσα τοὺς δικαίους καὶ προφητεύουσα, [τὰ] τοῦ θεοῦ ἐνεργοῦντος ἐν αὐτῇ καὶ λέγοντος·

οἶμαι δὲ ὅτι τὸν Πέτρον ὁ θεὸς ἀποτρέπων τοῦ ποιῆσαι «τρεῖς σκηνὰς» ὑφ’ ἃς ἔμελλον ὅσον ἐπὶ τῷ βουλήματι [αὐτοῦ] σκηνοῦν, δείκνυσι [μίαν καὶ] κρείττονα [ἵν’ οὕτως ὀνομάσω] καὶ πολλῷ διαφέρουσαν σκηνὴν τὴν νεφέλην. εἰ γὰρ ἔργον ἐστὶ σκηνῆς τὸ ἐπισκιάσαι τὸν ἐν αὐτῇ καὶ σκεπάσαι, ἡ δὲ «φωτεινὴ νεφέλη ἐπεσκίασεν αὐτούς,» οἱονεὶ σκηνὴν θειοτέραν ἅτε καὶ φωτεινὴν τυγχάνουσαν πεποίηκεν αὐτοῖς εἰς παράδειγμα μελλούσης ἀναπαύσεως ὁ θεός· «φωτεινὴ» γὰρ «νεφέλη» ἐπισκιάζει τοὺς δικαίους σκεπαζομένους ἅμα καὶ φωτιζομένους καὶ ἐλλαμπομένους ὑπ’ αὐτῆς. τίς δ’ ἂν εἴη ἡ «φωτεινὴ νεφέλη» ἐπισκιάζουσα τοὺς δικαίους ἢ τάχα μὲν πατρικὴ δύναμις, ἀφ’ ἧς ἔρχεται ἡ τοῦ πατρὸς «φωνή,» μαρτυροῦσα τῷ υἱῷ ὡς ἀγαπητῷ καὶ εὐδοκητῷ καὶ προτρέπουσα τοὺς σκιαζομένους ὑπ’ αὐτῆς τούτου καὶ μὴ ἄλλου τινὸς ἀκούειν; λέγει δ’ οὗτος, ὡς πάλαι οὕτως καὶ ἀεί, δι’ ὧν βούλεται. τάχα δὲ καὶ τὸ ἅγιον πνεῦμα ἡ «φωτεινή» ἐστι «νεφέλη,» ἐπισκιάζουσα τοὺς δικαίους καὶ προφητεύουσα, [τὰ] τοῦ θεοῦ ἐνεργοῦντος ἐν αὐτῇ καὶ λέγοντος·

τάχα δὲ τοὺς μαθητὰς διδάσκει, ὅτι ὁ κυρίως «υἱὸς» τοῦ θεοῦ καὶ «ἀγαπητὸς» αὐτοῦ, ἐν ᾧ ηὐδόκησεν, οὗ μάλιστα ἀκούειν δεῖ, ὁ τότε θεωρούμενος ἦν καὶ μεταμορφωθεὶς καὶ λάμψας τῷ προσώπῳ «ὡς ὁ ἥλιος» καὶ ἐνδεδυμένος τὰ «ὡς φῶς λευκὰ ἱμάτια.» Μετὰ δὲ ταῦτα γέγραπται, ὅτι «ἀκούσαντες» τῆς φωνῆς [ἐκ] τῆς νεφέλης τῆς μαρτυρούσης τῷ υἱῷ οἱ τρεῖς ἀπόστολοι, μὴ φέροντες τὴν τῆς φωνῆς δόξαν καὶ τὴν ἐπ’ αὐτῆς δύναμιν, ἱκέτευσαν πεσόντες «ἐπὶ πρόσωπον» τὸν θεόν· «σφόδρα» γὰρ «ἐφοβήθησαν» τὸ παράδοξον τοῦ θεάματος καὶ τῶν ἀπὸ τοῦ θεάματος λελεγμένων. πρόσχες δέ, εἰ δύνασαι καὶ ταῦτα εἰπεῖν περὶ τῶν κατὰ τὸν τόπον ὅτι, νοήσαντες οἱ μαθηταὶ τὸν υἱὸν τοῦ θεοῦ κεχρηματικέναι Μωσεῖ καὶ αὐτὸν εἶναι τὸν εἰρηκότα· «οὐ γὰρ ὄψεται ἄνθρωπος τὸ πρόσωπόν μου καὶ ζήσεται», καὶ [ἰδόντες γενόμενον «τὸ πρόσωπον» τοῦ υἱοῦ τοῦ θεοῦ «ὡς ὁ ἥλιος» καὶ] τὴν περὶ αὐτοῦ μαρτυρίαν τοῦ θεοῦ προσλαβόντες, ὡς μὴ φέροντες τὰς τοῦ λόγου αὐγὰς ἐταπεινώθησαν «ὑπὸ τὴν κραταιὰν χεῖρα τοῦ θεοῦ». ἀλλὰ μετὰ τὴν ἁφὴν τοῦ λόγου «τοὺς ὀφθαλμοὺς ἐπάραντες εἶδον Ἰησοῦν μόνον,» καὶ «οὐδένα» ἄλλον. τιμίῳ αὐτοῦ αἵματι· ἢ λεγέτωσαν ἡμῖν οἱ θέλοντες καὶ πρὸ τοῦ πάθους Ἰησοῦ τελείους γεγονέναι τοὺς ἀποστόλους, πόθεν < ὁ Πέτρος καὶ οἱ σὺν αὐτῷ κατὰ τὸν καιρὸν τῆς Ἰησοῦ μεταμορφώσεως ἦσαν βεβαρη μένοι ὕπνῳ.» Ἵνα δὲ προλαβών τι καὶ τῶν ἑξῆς εἰς τὸ προκείμενον παραλάβω, ἐπαπορήσαι μ᾽ ἂν τοιαῦτα, ἆρά ἐστί τινα σκανδαλισθῆναι ἐν τῷ Ἰησοῦ χωρὶς τῆς τοῦ σκανδαλίζοντος διαβόλου ἐνεργείας· ἔστι δὲ ἀρ νήσασθαι τὸν Ἰησοῦν, καὶ ταῦτα ἐπὶ παιδισκαρίου, καὶ θυρωροῦ, καὶ ἀνθρώπων εὐτελεστάτων, μὴ συν όντος τῷ ἀρνουμένῳ πνεύματος ἐχθροῦ τῷ διδομένῳ πνεύματι, καὶ σοφίᾳ τοῖς πρὸς τὸ ὁμολογεῖν κατά τινα ἀξίαν αὐτῶν ὑπὸ Θεοῦ βοηθουμένοις. Αλλ' οὐ φήσει ὅ γε τὰς ῥίζας τῶν ἁμαρτημάτων ἀναφέρειν μεμαθηκὼς ἐπὶ τὸν πατέρα τῆς ἁμαρτίας τὸν διάβο λον, χωρὶς ἐκείνου ἢ τοὺς ἀποστόλους ἐσκανδαλίσθαι ἢ τὸν Πέτρον ἠρνῆσθαι πρὸ τῆς ἀλεκτοροφωνίας ἐκείνης τρίς. Εἰ δὲ τοῦθ᾽ οὕτως ἔχει, μήποτε τὸ ὑπὲρ τοῦ σκανδαλίσαι τὸ ὅσον ἐφ᾽ ἑαυτῷ τὸν Ἰησοῦν, καὶ ἀποστῆσαι τῆς κατὰ τὸ πάθος σωτηρίου ἀνθρώποις μετὰ πολλῆς προθυμίας οἰκονομίας, τὰ εἰς ταῦτα φέ ρειν δοκοῦντα ἐνεργῶν, αὐτὸς καὶ ἐνταῦθα οἱονεὶ ἀπατηλῶς περισπᾶσαι βούλεται τὸν Ἰησοῦν, ὡς ἐπισ καλῶν τῷ μηκέτι συγκαταβαίνειν τοῖς ἀνθρώποις, καὶ ἥκειν πρὸς αὐτοὺς, καὶ τὸν ὑπὲρ αὐτῶν ἀναδέξασθαι θάνατον, ἀπομεῖναι δὲ ἐν τῷ ὑψηλῷ ὄρει μετὰ Μωϋ σέως καὶ Ἠλίου· ἐπηγγέλλετο δὲ καὶ ποιῆσαι τρεῖς σκηνάς, μίαν μὲν ἰδίαν τῷ Ἰησοῦ, ἑτέραν δὲ τῷ Μωϋ σεῖ, καὶ ἄλλην τῷ Ἠλίᾳ, ὡς μὴ χωρούσης, εἰ καὶ ἐν σκηναῖς αὐτοὺς ἔδει εἶναι καὶ ἐν τῷ ὑψηλῷ ὄρει, μιας σκηνῆς τοὺς τρεῖς. Τάχα δὲ καὶ ἐν τούτῳ ἐκακούργει ὁ «τὸν μὴ εἰδότα τί λέγει» ἐνεργῶν, βουλόμενος μὴ ἅμα εἶναι Ἰησοῦν καὶ Μωϋσέα, καὶ Ἠλίαν, ἀλλὰ χω ρίσαι αὐτοὺς ἀπ' ἀλλήλων, προφάσει τῶν τριῶν ἐκεί νων Ψεύδος δὲ ἦν καὶ τό· «Καλόν ἐστιν ἡμᾶς ὧδε εἶναι· ν εἰ γὰρ ἦν καλόν, κἂν ἔμειναν ἐκεῖ· εἰ δὲ ψεῦδος, ζητήσεις τίς ἐνήργησε λαληθῆναι τὸ ψεῦ δος· καὶ μάλιστα ἐπεὶ κατὰ τὸν Ἰωάννην, «Οταν λαλῇ τὸ ψεῦδος, ἐκ τῶν ἰδίων λαλεῖ, ὅτι ψεύστης ἐστὶ καὶ ὁ πατὴρ αὐτοῦ· › καὶ ὥσπερ οὐκ ἔστιν ἀλήθεια χωρὶς ἐνεργείας εἰπόντος· «Ἐγώ εἰμι ἡ ἀλήθεια ο Εκείνων. σκηνών, Ἐγώ εἰμι ἡ ἀλήθεια. οὕτως οὐδὲ τὸ ψεῦδος χωρὶς τοῦ ἐχθροῦ ἀληθείᾳ, τιμίῳ αὐτοῦ αἵματι· ἢ λεγέτωσαν ἡμῖν οἱ θέλοντες καὶ πρὸ τοῦ πάθους Ἰησοῦ τελείους γεγονέναι τοὺς ἀποστόλους, πόθεν < ὁ Πέτρος καὶ οἱ σὺν αὐτῷ κατὰ τὸν καιρὸν τῆς Ἰησοῦ μεταμορφώσεως ἦσαν βεβαρη μένοι ὕπνῳ.» Ἵνα δὲ προλαβών τι καὶ τῶν ἑξῆς εἰς τὸ προκείμενον παραλάβω, ἐπαπορήσαι μ᾽ ἂν τοιαῦτα, ἆρά ἐστί τινα σκανδαλισθῆναι ἐν τῷ Ἰησοῦ χωρὶς τῆς τοῦ σκανδαλίζοντος διαβόλου ἐνεργείας· ἔστι δὲ ἀρ νήσασθαι τὸν Ἰησοῦν, καὶ ταῦτα ἐπὶ παιδισκαρίου, καὶ θυρωροῦ, καὶ ἀνθρώπων εὐτελεστάτων, μὴ συν όντος τῷ ἀρνουμένῳ πνεύματος ἐχθροῦ τῷ διδομένῳ πνεύματι, καὶ σοφίᾳ τοῖς πρὸς τὸ ὁμολογεῖν κατά τινα ἀξίαν αὐτῶν ὑπὸ Θεοῦ βοηθουμένοις. Αλλ' οὐ φήσει ὅ γε τὰς ῥίζας τῶν ἁμαρτημάτων ἀναφέρειν μεμαθηκὼς ἐπὶ τὸν πατέρα τῆς ἁμαρτίας τὸν διάβο λον, χωρὶς ἐκείνου ἢ τοὺς ἀποστόλους ἐσκανδαλίσθαι ἢ τὸν Πέτρον ἠρνῆσθαι πρὸ τῆς ἀλεκτοροφωνίας ἐκείνης τρίς. Εἰ δὲ τοῦθ᾽ οὕτως ἔχει, μήποτε τὸ ὑπὲρ τοῦ σκανδαλίσαι τὸ ὅσον ἐφ᾽ ἑαυτῷ τὸν Ἰησοῦν, καὶ ἀποστῆσαι τῆς κατὰ τὸ πάθος σωτηρίου ἀνθρώποις μετὰ πολλῆς προθυμίας οἰκονομίας, τὰ εἰς ταῦτα φέ ρειν δοκοῦντα ἐνεργῶν, αὐτὸς καὶ ἐνταῦθα οἱονεὶ ἀπατηλῶς περισπᾶσαι βούλεται τὸν Ἰησοῦν, ὡς ἐπισ καλῶν τῷ μηκέτι συγκαταβαίνειν τοῖς ἀνθρώποις, καὶ ἥκειν πρὸς αὐτοὺς, καὶ τὸν ὑπὲρ αὐτῶν ἀναδέξασθαι θάνατον, ἀπομεῖναι δὲ ἐν τῷ ὑψηλῷ ὄρει μετὰ Μωϋ σέως καὶ Ἠλίου· ἐπηγγέλλετο δὲ καὶ ποιῆσαι τρεῖς σκηνάς, μίαν μὲν ἰδίαν τῷ Ἰησοῦ, ἑτέραν δὲ τῷ Μωϋ σεῖ, καὶ ἄλλην τῷ Ἠλίᾳ, ὡς μὴ χωρούσης, εἰ καὶ ἐν σκηναῖς αὐτοὺς ἔδει εἶναι καὶ ἐν τῷ ὑψηλῷ ὄρει, μιας σκηνῆς τοὺς τρεῖς. Τάχα δὲ καὶ ἐν τούτῳ ἐκακούργει ὁ «τὸν μὴ εἰδότα τί λέγει» ἐνεργῶν, βουλόμενος μὴ ἅμα εἶναι Ἰησοῦν καὶ Μωϋσέα, καὶ Ἠλίαν, ἀλλὰ χω ρίσαι αὐτοὺς ἀπ' ἀλλήλων, προφάσει τῶν τριῶν ἐκεί νων Ψεύδος δὲ ἦν καὶ τό· «Καλόν ἐστιν ἡμᾶς ὧδε εἶναι· ν εἰ γὰρ ἦν καλόν, κἂν ἔμειναν ἐκεῖ· εἰ δὲ ψεῦδος, ζητήσεις τίς ἐνήργησε λαληθῆναι τὸ ψεῦ δος· καὶ μάλιστα ἐπεὶ κατὰ τὸν Ἰωάννην, «Οταν λαλῇ τὸ ψεῦδος, ἐκ τῶν ἰδίων λαλεῖ, ὅτι ψεύστης ἐστὶ καὶ ὁ πατὴρ αὐτοῦ· › καὶ ὥσπερ οὐκ ἔστιν ἀλήθεια χωρὶς ἐνεργείας εἰπόντος· «Ἐγώ εἰμι ἡ ἀλήθεια ο Εκείνων. σκηνών, Ἐγώ εἰμι ἡ ἀλήθεια. οὕτως οὐδὲ τὸ ψεῦδος χωρὶς τοῦ ἐχθροῦ ἀληθείᾳ, tiam, utpote qui alieni etiamnum ab eo essent qui illos ab inimico redempturus, et pretioso suo san guine mercaturus erat: vel qui ante Christi pas sionem perfectos fuisse apostolos contendunt, di cant nobis unde factum fuerit ut tempore transtigu rationis Jesu «Petrus, et qui cum illo erant, gra vati forent somno ". Et ut per anticipationem ex iis quæ sequuntur, nonnulla ad præsentem dispu tationem accommodans assumam; has etiam quæ stiones proponam, utrum aliquis scandalum in Jesu pati possit absque diaboli scandalizantis operatione; utrum Jesum ejurare queat, atque id quidem co ram ancillula, et janitore, et vilissimis hominibus, si ejuranti non adsit spiritus inimicus spiritus illius et sapientiæ, quæ his conceduntur qui propter suum aliquod meritum adjuvantur a Deo ut eum confitean tur. Atqui peccatorum radices ad peccati patrem dia bolum referre didicerit, apostolos absque illo scanda lum fuisse passos, vel Petrum ante kunc galli cantum ter ejurasse minime dicet. Quod si hæc ita se ha bent, vide num is forsitan qui, ut Jesum, quantum in se erat, scandalizaret, et ab administratione cuin multa alacritate suscepta et gesta per pas sionem hominibus salutarem averteret, quæcunque ad id conferre videbantur perdiciebat, ipse et hic quasi fraudulenter et dolose Jesum avocare salagat, velut eum ne amplius ad homines se demitteret vel illis mor adhortans, neve ad eos iret, pro tem subiret, sed cum Moyse et Elia in monte excelso permaneret. Quinetiam tria tabernacula facturum c se significabat; unum quidem privatim Jesu, alte rum Moysi, et alterum Eliæ, quasi tres illos capere non potuisset unum tabernaculum, si in taberna culis, et super excelsum montem mansuri fuissent. Fortasse et in eo malitiose agebat is qui nescien tem quid diceret, agitabat, cum Jesum, Mosem, et Eliam simul esse nolebat, sed eos ab invicem trium tabernaculorum obtentu volebat separare ‹ Bonum nos mendacium præterea illud erat hic esse, nam si bonum fuisset, hic profecto mansissent; quod si mendacium fuit, quæres tum ad se, Christum scandalizare ut recederet a passione omnibus hominibus salutari, ipse etiam ope rans hic seductorie vult avellere Christum sub colore boni, ut non condescendat hominibus, nec veniat ad eos, nec suscipiat mortem pro eis, sed remaneat in monte excelso cum Moyse et Elia. Promittit autem et facere tria tabernacula, unum privatim Jesu, alterum Moysi, aliud Eliæ: quasi non eos capiente tabernaculo uno, in quo omnes simul consistere deberent. Forsitan et in hoc malitiose operabatur per eum qui nesciebat quid loquebatur, nolens esse simul Jesuin, et Moysem, et Eliam, sed separare eos ab invicem trium tabernaculorum obtentu: quod fieri non poterat. Nam si in unum sint Christus, et lex, et prophetæ, tunc et Christus Dei Filius comprobatur, et lex, et prophetæ vera prophetasse inveniuntur quoniam lex et prophetæ testimonium dederunt de Christo, prædicentes ea quæ futura erant de Christo et Christus testimonium dedit legi, et prophetis, quoniam vera prophetarunt, prophetiam eorum ipsis rebus adimplens. Si autem separentur ab invicem, nec Christus ostenditur, nec prophetæ vera dixisse inveniuntur. Quod fieri cupiebat mala suggestio Petri dicentis: Faciamus tria tabernacula, unum tibi, unum Moysi, unum Eliæ,» propter quod evangelist dixerunt de Petro: «Nesciens quid loquebatur. Falsum autem erat illud quod dicebat: Bonum est hic nos esse. Si enim bonum fuisset illic eos esse, mansissent utique ibi, non recusassent quod erat bonum. Si autem falsum fuit quod dixit: ‹ Bonum * Luc. IX, Lego cum Huelio ex ve teri interpretat. Quæ sequuntur, in Hueti editione desiderantur, et "hic supplentur e mss. Vaticano, Anglicano et Tariniano. tiam, utpote qui alieni etiamnum ab eo essent qui illos ab inimico redempturus, et pretioso suo san guine mercaturus erat: vel qui ante Christi pas sionem perfectos fuisse apostolos contendunt, di cant nobis unde factum fuerit ut tempore transtigu rationis Jesu «Petrus, et qui cum illo erant, gra vati forent somno ". Et ut per anticipationem ex iis quæ sequuntur, nonnulla ad præsentem dispu tationem accommodans assumam; has etiam quæ stiones proponam, utrum aliquis scandalum in Jesu pati possit absque diaboli scandalizantis operatione; utrum Jesum ejurare queat, atque id quidem co ram ancillula, et janitore, et vilissimis hominibus, si ejuranti non adsit spiritus inimicus spiritus illius et sapientiæ, quæ his conceduntur qui propter suum aliquod meritum adjuvantur a Deo ut eum confitean tur. Atqui peccatorum radices ad peccati patrem dia bolum referre didicerit, apostolos absque illo scanda lum fuisse passos, vel Petrum ante kunc galli cantum ter ejurasse minime dicet. Quod si hæc ita se ha bent, vide num is forsitan qui, ut Jesum, quantum in se erat, scandalizaret, et ab administratione cuin multa alacritate suscepta et gesta per pas sionem hominibus salutarem averteret, quæcunque ad id conferre videbantur perdiciebat, ipse et hic quasi fraudulenter et dolose Jesum avocare salagat, velut eum ne amplius ad homines se demitteret vel illis mor adhortans, neve ad eos iret, pro tem subiret, sed cum Moyse et Elia in monte excelso permaneret. Quinetiam tria tabernacula facturum c se significabat; unum quidem privatim Jesu, alte rum Moysi, et alterum Eliæ, quasi tres illos capere non potuisset unum tabernaculum, si in taberna culis, et super excelsum montem mansuri fuissent. Fortasse et in eo malitiose agebat is qui nescien tem quid diceret, agitabat, cum Jesum, Mosem, et Eliam simul esse nolebat, sed eos ab invicem trium tabernaculorum obtentu volebat separare ‹ Bonum nos mendacium præterea illud erat hic esse, nam si bonum fuisset, hic profecto mansissent; quod si mendacium fuit, quæres tum ad se, Christum scandalizare ut recederet a passione omnibus hominibus salutari, ipse etiam ope rans hic seductorie vult avellere Christum sub colore boni, ut non condescendat hominibus, nec veniat ad eos, nec suscipiat mortem pro eis, sed remaneat in monte excelso cum Moyse et Elia. Promittit autem et facere tria tabernacula, unum privatim Jesu, alterum Moysi, aliud Eliæ: quasi non eos capiente tabernaculo uno, in quo omnes simul consistere deberent. Forsitan et in hoc malitiose operabatur per eum qui nesciebat quid loquebatur, nolens esse simul Jesuin, et Moysem, et Eliam, sed separare eos ab invicem trium tabernaculorum obtentu: quod fieri non poterat. Nam si in unum sint Christus, et lex, et prophetæ, tunc et Christus Dei Filius comprobatur, et lex, et prophetæ vera prophetasse inveniuntur quoniam lex et prophetæ testimonium dederunt de Christo, prædicentes ea quæ futura erant de Christo et Christus testimonium dedit legi, et prophetis, quoniam vera prophetarunt, prophetiam eorum ipsis rebus adimplens. Si autem separentur ab invicem, nec Christus ostenditur, nec prophetæ vera dixisse inveniuntur. Quod fieri cupiebat mala suggestio Petri dicentis: Faciamus tria tabernacula, unum tibi, unum Moysi, unum Eliæ,» propter quod evangelist dixerunt de Petro: «Nesciens quid loquebatur. Falsum autem erat illud quod dicebat: Bonum est hic nos esse. Si enim bonum fuisset illic eos esse, mansissent utique ibi, non recusassent quod erat bonum. Si autem falsum fuit quod dixit: ‹ Bonum * Luc. IX, Lego cum Huelio ex ve teri interpretat. Quæ sequuntur, in Hueti editione desiderantur, et "hic supplentur e mss. Vaticano, Anglicano et Tariniano.

τάχα δὲ τοὺς μαθητὰς διδάσκει, ὅτι ὁ κυρίως «υἱὸς» τοῦ θεοῦ καὶ «ἀγαπητὸς» αὐτοῦ, ἐν ᾧ ηὐδόκησεν, οὗ μάλιστα ἀκούειν δεῖ, ὁ τότε θεωρούμενος ἦν καὶ μεταμορφωθεὶς καὶ λάμψας τῷ προσώπῳ «ὡς ὁ ἥλιος» καὶ ἐνδεδυμένος τὰ «ὡς φῶς λευκὰ ἱμάτια.» Μετὰ δὲ ταῦτα γέγραπται, ὅτι «ἀκούσαντες» τῆς φωνῆς [ἐκ] τῆς νεφέλης τῆς μαρτυρούσης τῷ υἱῷ οἱ τρεῖς ἀπόστολοι, μὴ φέροντες τὴν τῆς φωνῆς δόξαν καὶ τὴν ἐπ’ αὐτῆς δύναμιν, ἱκέτευσαν πεσόντες «ἐπὶ πρόσωπον» τὸν θεόν· «σφόδρα» γὰρ «ἐφοβήθησαν» τὸ παράδοξον τοῦ θεάματος καὶ τῶν ἀπὸ τοῦ θεάματος λελεγμένων. πρόσχες δέ, εἰ δύνασαι καὶ ταῦτα εἰπεῖν περὶ τῶν κατὰ τὸν τόπον ὅτι, νοήσαντες οἱ μαθηταὶ τὸν υἱὸν τοῦ θεοῦ κεχρηματικέναι Μωσεῖ καὶ αὐτὸν εἶναι τὸν εἰρηκότα· «οὐ γὰρ ὄψεται ἄνθρωπος τὸ πρόσωπόν μου καὶ ζήσεται», καὶ [ἰδόντες γενόμενον «τὸ πρόσωπον» τοῦ υἱοῦ τοῦ θεοῦ «ὡς ὁ ἥλιος» καὶ] τὴν περὶ αὐτοῦ μαρτυρίαν τοῦ θεοῦ προσλαβόντες, ὡς μὴ φέροντες τὰς τοῦ λόγου αὐγὰς ἐταπεινώθησαν «ὑπὸ τὴν κραταιὰν χεῖρα τοῦ θεοῦ». ἀλλὰ μετὰ τὴν ἁφὴν τοῦ λόγου «τοὺς ὀφθαλμοὺς ἐπάραντες εἶδον Ἰησοῦν μόνον,» καὶ «οὐδένα» ἄλλον. τιμίῳ αὐτοῦ αἵματι· ἢ λεγέτωσαν ἡμῖν οἱ θέλοντες καὶ πρὸ τοῦ πάθους Ἰησοῦ τελείους γεγονέναι τοὺς ἀποστόλους, πόθεν < ὁ Πέτρος καὶ οἱ σὺν αὐτῷ κατὰ τὸν καιρὸν τῆς Ἰησοῦ μεταμορφώσεως ἦσαν βεβαρη μένοι ὕπνῳ.» Ἵνα δὲ προλαβών τι καὶ τῶν ἑξῆς εἰς τὸ προκείμενον παραλάβω, ἐπαπορήσαι μ᾽ ἂν τοιαῦτα, ἆρά ἐστί τινα σκανδαλισθῆναι ἐν τῷ Ἰησοῦ χωρὶς τῆς τοῦ σκανδαλίζοντος διαβόλου ἐνεργείας· ἔστι δὲ ἀρ νήσασθαι τὸν Ἰησοῦν, καὶ ταῦτα ἐπὶ παιδισκαρίου, καὶ θυρωροῦ, καὶ ἀνθρώπων εὐτελεστάτων, μὴ συν όντος τῷ ἀρνουμένῳ πνεύματος ἐχθροῦ τῷ διδομένῳ πνεύματι, καὶ σοφίᾳ τοῖς πρὸς τὸ ὁμολογεῖν κατά τινα ἀξίαν αὐτῶν ὑπὸ Θεοῦ βοηθουμένοις. Αλλ' οὐ φήσει ὅ γε τὰς ῥίζας τῶν ἁμαρτημάτων ἀναφέρειν μεμαθηκὼς ἐπὶ τὸν πατέρα τῆς ἁμαρτίας τὸν διάβο λον, χωρὶς ἐκείνου ἢ τοὺς ἀποστόλους ἐσκανδαλίσθαι ἢ τὸν Πέτρον ἠρνῆσθαι πρὸ τῆς ἀλεκτοροφωνίας ἐκείνης τρίς. Εἰ δὲ τοῦθ᾽ οὕτως ἔχει, μήποτε τὸ ὑπὲρ τοῦ σκανδαλίσαι τὸ ὅσον ἐφ᾽ ἑαυτῷ τὸν Ἰησοῦν, καὶ ἀποστῆσαι τῆς κατὰ τὸ πάθος σωτηρίου ἀνθρώποις μετὰ πολλῆς προθυμίας οἰκονομίας, τὰ εἰς ταῦτα φέ ρειν δοκοῦντα ἐνεργῶν, αὐτὸς καὶ ἐνταῦθα οἱονεὶ ἀπατηλῶς περισπᾶσαι βούλεται τὸν Ἰησοῦν, ὡς ἐπισ καλῶν τῷ μηκέτι συγκαταβαίνειν τοῖς ἀνθρώποις, καὶ ἥκειν πρὸς αὐτοὺς, καὶ τὸν ὑπὲρ αὐτῶν ἀναδέξασθαι θάνατον, ἀπομεῖναι δὲ ἐν τῷ ὑψηλῷ ὄρει μετὰ Μωϋ σέως καὶ Ἠλίου· ἐπηγγέλλετο δὲ καὶ ποιῆσαι τρεῖς σκηνάς, μίαν μὲν ἰδίαν τῷ Ἰησοῦ, ἑτέραν δὲ τῷ Μωϋ σεῖ, καὶ ἄλλην τῷ Ἠλίᾳ, ὡς μὴ χωρούσης, εἰ καὶ ἐν σκηναῖς αὐτοὺς ἔδει εἶναι καὶ ἐν τῷ ὑψηλῷ ὄρει, μιας σκηνῆς τοὺς τρεῖς. Τάχα δὲ καὶ ἐν τούτῳ ἐκακούργει ὁ «τὸν μὴ εἰδότα τί λέγει» ἐνεργῶν, βουλόμενος μὴ ἅμα εἶναι Ἰησοῦν καὶ Μωϋσέα, καὶ Ἠλίαν, ἀλλὰ χω ρίσαι αὐτοὺς ἀπ' ἀλλήλων, προφάσει τῶν τριῶν ἐκεί νων Ψεύδος δὲ ἦν καὶ τό· «Καλόν ἐστιν ἡμᾶς ὧδε εἶναι· ν εἰ γὰρ ἦν καλόν, κἂν ἔμειναν ἐκεῖ· εἰ δὲ ψεῦδος, ζητήσεις τίς ἐνήργησε λαληθῆναι τὸ ψεῦ δος· καὶ μάλιστα ἐπεὶ κατὰ τὸν Ἰωάννην, «Οταν λαλῇ τὸ ψεῦδος, ἐκ τῶν ἰδίων λαλεῖ, ὅτι ψεύστης ἐστὶ καὶ ὁ πατὴρ αὐτοῦ· › καὶ ὥσπερ οὐκ ἔστιν ἀλήθεια χωρὶς ἐνεργείας εἰπόντος· «Ἐγώ εἰμι ἡ ἀλήθεια ο Εκείνων. σκηνών, Ἐγώ εἰμι ἡ ἀλήθεια. οὕτως οὐδὲ τὸ ψεῦδος χωρὶς τοῦ ἐχθροῦ ἀληθείᾳ, τιμίῳ αὐτοῦ αἵματι· ἢ λεγέτωσαν ἡμῖν οἱ θέλοντες καὶ πρὸ τοῦ πάθους Ἰησοῦ τελείους γεγονέναι τοὺς ἀποστόλους, πόθεν < ὁ Πέτρος καὶ οἱ σὺν αὐτῷ κατὰ τὸν καιρὸν τῆς Ἰησοῦ μεταμορφώσεως ἦσαν βεβαρη μένοι ὕπνῳ.» Ἵνα δὲ προλαβών τι καὶ τῶν ἑξῆς εἰς τὸ προκείμενον παραλάβω, ἐπαπορήσαι μ᾽ ἂν τοιαῦτα, ἆρά ἐστί τινα σκανδαλισθῆναι ἐν τῷ Ἰησοῦ χωρὶς τῆς τοῦ σκανδαλίζοντος διαβόλου ἐνεργείας· ἔστι δὲ ἀρ νήσασθαι τὸν Ἰησοῦν, καὶ ταῦτα ἐπὶ παιδισκαρίου, καὶ θυρωροῦ, καὶ ἀνθρώπων εὐτελεστάτων, μὴ συν όντος τῷ ἀρνουμένῳ πνεύματος ἐχθροῦ τῷ διδομένῳ πνεύματι, καὶ σοφίᾳ τοῖς πρὸς τὸ ὁμολογεῖν κατά τινα ἀξίαν αὐτῶν ὑπὸ Θεοῦ βοηθουμένοις. Αλλ' οὐ φήσει ὅ γε τὰς ῥίζας τῶν ἁμαρτημάτων ἀναφέρειν μεμαθηκὼς ἐπὶ τὸν πατέρα τῆς ἁμαρτίας τὸν διάβο λον, χωρὶς ἐκείνου ἢ τοὺς ἀποστόλους ἐσκανδαλίσθαι ἢ τὸν Πέτρον ἠρνῆσθαι πρὸ τῆς ἀλεκτοροφωνίας ἐκείνης τρίς. Εἰ δὲ τοῦθ᾽ οὕτως ἔχει, μήποτε τὸ ὑπὲρ τοῦ σκανδαλίσαι τὸ ὅσον ἐφ᾽ ἑαυτῷ τὸν Ἰησοῦν, καὶ ἀποστῆσαι τῆς κατὰ τὸ πάθος σωτηρίου ἀνθρώποις μετὰ πολλῆς προθυμίας οἰκονομίας, τὰ εἰς ταῦτα φέ ρειν δοκοῦντα ἐνεργῶν, αὐτὸς καὶ ἐνταῦθα οἱονεὶ ἀπατηλῶς περισπᾶσαι βούλεται τὸν Ἰησοῦν, ὡς ἐπισ καλῶν τῷ μηκέτι συγκαταβαίνειν τοῖς ἀνθρώποις, καὶ ἥκειν πρὸς αὐτοὺς, καὶ τὸν ὑπὲρ αὐτῶν ἀναδέξασθαι θάνατον, ἀπομεῖναι δὲ ἐν τῷ ὑψηλῷ ὄρει μετὰ Μωϋ σέως καὶ Ἠλίου· ἐπηγγέλλετο δὲ καὶ ποιῆσαι τρεῖς σκηνάς, μίαν μὲν ἰδίαν τῷ Ἰησοῦ, ἑτέραν δὲ τῷ Μωϋ σεῖ, καὶ ἄλλην τῷ Ἠλίᾳ, ὡς μὴ χωρούσης, εἰ καὶ ἐν σκηναῖς αὐτοὺς ἔδει εἶναι καὶ ἐν τῷ ὑψηλῷ ὄρει, μιας σκηνῆς τοὺς τρεῖς. Τάχα δὲ καὶ ἐν τούτῳ ἐκακούργει ὁ «τὸν μὴ εἰδότα τί λέγει» ἐνεργῶν, βουλόμενος μὴ ἅμα εἶναι Ἰησοῦν καὶ Μωϋσέα, καὶ Ἠλίαν, ἀλλὰ χω ρίσαι αὐτοὺς ἀπ' ἀλλήλων, προφάσει τῶν τριῶν ἐκεί νων Ψεύδος δὲ ἦν καὶ τό· «Καλόν ἐστιν ἡμᾶς ὧδε εἶναι· ν εἰ γὰρ ἦν καλόν, κἂν ἔμειναν ἐκεῖ· εἰ δὲ ψεῦδος, ζητήσεις τίς ἐνήργησε λαληθῆναι τὸ ψεῦ δος· καὶ μάλιστα ἐπεὶ κατὰ τὸν Ἰωάννην, «Οταν λαλῇ τὸ ψεῦδος, ἐκ τῶν ἰδίων λαλεῖ, ὅτι ψεύστης ἐστὶ καὶ ὁ πατὴρ αὐτοῦ· › καὶ ὥσπερ οὐκ ἔστιν ἀλήθεια χωρὶς ἐνεργείας εἰπόντος· «Ἐγώ εἰμι ἡ ἀλήθεια ο Εκείνων. σκηνών, Ἐγώ εἰμι ἡ ἀλήθεια. οὕτως οὐδὲ τὸ ψεῦδος χωρὶς τοῦ ἐχθροῦ ἀληθείᾳ, tiam, utpote qui alieni etiamnum ab eo essent qui illos ab inimico redempturus, et pretioso suo san guine mercaturus erat: vel qui ante Christi pas sionem perfectos fuisse apostolos contendunt, di cant nobis unde factum fuerit ut tempore transtigu rationis Jesu «Petrus, et qui cum illo erant, gra vati forent somno ". Et ut per anticipationem ex iis quæ sequuntur, nonnulla ad præsentem dispu tationem accommodans assumam; has etiam quæ stiones proponam, utrum aliquis scandalum in Jesu pati possit absque diaboli scandalizantis operatione; utrum Jesum ejurare queat, atque id quidem co ram ancillula, et janitore, et vilissimis hominibus, si ejuranti non adsit spiritus inimicus spiritus illius et sapientiæ, quæ his conceduntur qui propter suum aliquod meritum adjuvantur a Deo ut eum confitean tur. Atqui peccatorum radices ad peccati patrem dia bolum referre didicerit, apostolos absque illo scanda lum fuisse passos, vel Petrum ante kunc galli cantum ter ejurasse minime dicet. Quod si hæc ita se ha bent, vide num is forsitan qui, ut Jesum, quantum in se erat, scandalizaret, et ab administratione cuin multa alacritate suscepta et gesta per pas sionem hominibus salutarem averteret, quæcunque ad id conferre videbantur perdiciebat, ipse et hic quasi fraudulenter et dolose Jesum avocare salagat, velut eum ne amplius ad homines se demitteret vel illis mor adhortans, neve ad eos iret, pro tem subiret, sed cum Moyse et Elia in monte excelso permaneret. Quinetiam tria tabernacula facturum c se significabat; unum quidem privatim Jesu, alte rum Moysi, et alterum Eliæ, quasi tres illos capere non potuisset unum tabernaculum, si in taberna culis, et super excelsum montem mansuri fuissent. Fortasse et in eo malitiose agebat is qui nescien tem quid diceret, agitabat, cum Jesum, Mosem, et Eliam simul esse nolebat, sed eos ab invicem trium tabernaculorum obtentu volebat separare ‹ Bonum nos mendacium præterea illud erat hic esse, nam si bonum fuisset, hic profecto mansissent; quod si mendacium fuit, quæres tum ad se, Christum scandalizare ut recederet a passione omnibus hominibus salutari, ipse etiam ope rans hic seductorie vult avellere Christum sub colore boni, ut non condescendat hominibus, nec veniat ad eos, nec suscipiat mortem pro eis, sed remaneat in monte excelso cum Moyse et Elia. Promittit autem et facere tria tabernacula, unum privatim Jesu, alterum Moysi, aliud Eliæ: quasi non eos capiente tabernaculo uno, in quo omnes simul consistere deberent. Forsitan et in hoc malitiose operabatur per eum qui nesciebat quid loquebatur, nolens esse simul Jesuin, et Moysem, et Eliam, sed separare eos ab invicem trium tabernaculorum obtentu: quod fieri non poterat. Nam si in unum sint Christus, et lex, et prophetæ, tunc et Christus Dei Filius comprobatur, et lex, et prophetæ vera prophetasse inveniuntur quoniam lex et prophetæ testimonium dederunt de Christo, prædicentes ea quæ futura erant de Christo et Christus testimonium dedit legi, et prophetis, quoniam vera prophetarunt, prophetiam eorum ipsis rebus adimplens. Si autem separentur ab invicem, nec Christus ostenditur, nec prophetæ vera dixisse inveniuntur. Quod fieri cupiebat mala suggestio Petri dicentis: Faciamus tria tabernacula, unum tibi, unum Moysi, unum Eliæ,» propter quod evangelist dixerunt de Petro: «Nesciens quid loquebatur. Falsum autem erat illud quod dicebat: Bonum est hic nos esse. Si enim bonum fuisset illic eos esse, mansissent utique ibi, non recusassent quod erat bonum. Si autem falsum fuit quod dixit: ‹ Bonum * Luc. IX, Lego cum Huelio ex ve teri interpretat. Quæ sequuntur, in Hueti editione desiderantur, et "hic supplentur e mss. Vaticano, Anglicano et Tariniano. tiam, utpote qui alieni etiamnum ab eo essent qui illos ab inimico redempturus, et pretioso suo san guine mercaturus erat: vel qui ante Christi pas sionem perfectos fuisse apostolos contendunt, di cant nobis unde factum fuerit ut tempore transtigu rationis Jesu «Petrus, et qui cum illo erant, gra vati forent somno ". Et ut per anticipationem ex iis quæ sequuntur, nonnulla ad præsentem dispu tationem accommodans assumam; has etiam quæ stiones proponam, utrum aliquis scandalum in Jesu pati possit absque diaboli scandalizantis operatione; utrum Jesum ejurare queat, atque id quidem co ram ancillula, et janitore, et vilissimis hominibus, si ejuranti non adsit spiritus inimicus spiritus illius et sapientiæ, quæ his conceduntur qui propter suum aliquod meritum adjuvantur a Deo ut eum confitean tur. Atqui peccatorum radices ad peccati patrem dia bolum referre didicerit, apostolos absque illo scanda lum fuisse passos, vel Petrum ante kunc galli cantum ter ejurasse minime dicet. Quod si hæc ita se ha bent, vide num is forsitan qui, ut Jesum, quantum in se erat, scandalizaret, et ab administratione cuin multa alacritate suscepta et gesta per pas sionem hominibus salutarem averteret, quæcunque ad id conferre videbantur perdiciebat, ipse et hic quasi fraudulenter et dolose Jesum avocare salagat, velut eum ne amplius ad homines se demitteret vel illis mor adhortans, neve ad eos iret, pro tem subiret, sed cum Moyse et Elia in monte excelso permaneret. Quinetiam tria tabernacula facturum c se significabat; unum quidem privatim Jesu, alte rum Moysi, et alterum Eliæ, quasi tres illos capere non potuisset unum tabernaculum, si in taberna culis, et super excelsum montem mansuri fuissent. Fortasse et in eo malitiose agebat is qui nescien tem quid diceret, agitabat, cum Jesum, Mosem, et Eliam simul esse nolebat, sed eos ab invicem trium tabernaculorum obtentu volebat separare ‹ Bonum nos mendacium præterea illud erat hic esse, nam si bonum fuisset, hic profecto mansissent; quod si mendacium fuit, quæres tum ad se, Christum scandalizare ut recederet a passione omnibus hominibus salutari, ipse etiam ope rans hic seductorie vult avellere Christum sub colore boni, ut non condescendat hominibus, nec veniat ad eos, nec suscipiat mortem pro eis, sed remaneat in monte excelso cum Moyse et Elia. Promittit autem et facere tria tabernacula, unum privatim Jesu, alterum Moysi, aliud Eliæ: quasi non eos capiente tabernaculo uno, in quo omnes simul consistere deberent. Forsitan et in hoc malitiose operabatur per eum qui nesciebat quid loquebatur, nolens esse simul Jesuin, et Moysem, et Eliam, sed separare eos ab invicem trium tabernaculorum obtentu: quod fieri non poterat. Nam si in unum sint Christus, et lex, et prophetæ, tunc et Christus Dei Filius comprobatur, et lex, et prophetæ vera prophetasse inveniuntur quoniam lex et prophetæ testimonium dederunt de Christo, prædicentes ea quæ futura erant de Christo et Christus testimonium dedit legi, et prophetis, quoniam vera prophetarunt, prophetiam eorum ipsis rebus adimplens. Si autem separentur ab invicem, nec Christus ostenditur, nec prophetæ vera dixisse inveniuntur. Quod fieri cupiebat mala suggestio Petri dicentis: Faciamus tria tabernacula, unum tibi, unum Moysi, unum Eliæ,» propter quod evangelist dixerunt de Petro: «Nesciens quid loquebatur. Falsum autem erat illud quod dicebat: Bonum est hic nos esse. Si enim bonum fuisset illic eos esse, mansissent utique ibi, non recusassent quod erat bonum. Si autem falsum fuit quod dixit: ‹ Bonum * Luc. IX, Lego cum Huelio ex ve teri interpretat. Quæ sequuntur, in Hueti editione desiderantur, et "hic supplentur e mss. Vaticano, Anglicano et Tariniano.

μηδενὶ εἴπητε τὸ ὅραμα ἕως οὗ ὁ υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ἐκ νεκρῶν ἀναστῇ.» τὸ δὲ «μηδενὶ εἴπητε τὸ ὅραμα» παραπλήσιον τῷ ἐν τοῖς ἀνωτέρω ἐξετασθέντι, ὅτε «διεστείλατο τοῖς μαθηταῖς ἵνα μηδενὶ εἴπωσιν, ὅτι αὐτός ἐστιν ὁ Χριστός». διὸ τὰ εἰς ἐκεῖνον εἰρημένα τὸν τόπον δύναται ἡμῖν εἶναι χρήσιμα καὶ πρὸς τὸ προκείμενον, ἐπεὶ καὶ κατὰ ταῦτα βούλεται ὁ Ἰησοῦς μὴ λεχθῆναι τὰ τῆς δόξης αὐτοῦ πρὸ τῆς μετὰ τὸ πάθος δόξης αὐτοῦ· ἐβλάβησαν γὰρ ἂν οἱ ἀκούοντες, καὶ μάλιστα ὄχλοι, τὸν οὕτω δεδοξασμένον ὁρῶντες σταυρούμενον. διόπερ ἐπεὶ συγγενὲς ἦν τῇ μεταμορφώσει αὐτοῦ καὶ τῷ ὀφθέντι αὐτοῦ προσώπῳ «ὡς ὁ ἥλιος» τὸ δοξασθῆναι αὐτὸν τῇ ἀναστάσει, διὰ τοῦτο βούλεται τότε ταῦτα ὑπὸ τῶν ἀποστόλων λαληθῆναι, ἡνίκα «ἐκ νεκρῶν ἀναστῇ.» [Ὠριγένους τῶν εἰς τὸ κατὰ Ματθαῖον εὐαγγέλιον ἐξηγητικῶν] τόμος ιγ. [Καὶ] ἐπηρώτησαν αὐτὸν οἱ μαθηταὶ λέγοντες· οὕτως οὐδὲ τὸ ψεῦδος χωρὶς τοῦ ἐχθροῦ τῇ ἀληθείᾳ. Τὰ ἐναντία τοίνυν ἔτι ἐν τῷ Πέτρῳ ἦν, ἀλήθεια καὶ ψεῦδος· καὶ ἀπὸ ἀληθείας μὲν ἔλεγε τό·. Σὺ εἶ ὁ Χριστὸς ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, ν ἀπὸ δὲ τοῦ ψεύδους τό Πλεώς σοι, Κύριε, οὐ μὴ ἔσται σοι τοῦτο, ο ἀλλὰ καὶ τό· «Καλόν ἐστιν ἡμᾶς ὧδε εἶναι.» Ο δὲ μὴ θέλων ἀπό τινος ἐνεργείας χείρονος τὸν Πέτρον είρη κέναι ταῦτα, ἀλλὰ ψιλῆς εἶναι τῆς προαιρέσεως αὐτ τοῦ τοὺς λόγους, ἀπαιτούμενος πῶς ἂν παραστήσαι τό·· Μὴ εἰδὼς δ ἐλάλει,» καὶ τό·. Οὐ γὰρ ᾔδει τί ἀπεκρίθη, ο φήσει, ὅτι κἀκεῖ ὡς δύσφημον ἐποί ησε καὶ ἀνάξιον τοῦ Ἰησοῦ τὸ παραδέξασθαι ἀποκτανθῆναι τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ τοῦ ζώντος, τὸν Χριστόν, ὃν ἤδη ἀποκαλύψας ἦν αὐτῷ ὁ Πατήρ· καὶ ἐνταῦθα ὡς τὰς δύο μορφὰς τοῦ Ἰησοῦ ἰδὼν, καὶ πολὺ διαφέρουσαν τὴν κατὰ τὴν μεταμόρφωσιν, ταύτῃ εὐαρεστούμενος καλὸν εἶπεν εἶναι τὰς διατριβὰς ἐν τῷ ὄρει ἐκείνῳ ποιήσασθαι, ἵνα αὐτός τε καὶ οἱ σὺν αὐτῷ εὐφραίνωνται θεωροῦντες τὴν μεταμόρφωσιν τοῦ Ἰησοῦ, καὶ τὸ λάμπον πρόσωπον αὐτοῦ ὡς ὁ ἥλιος, καὶ τὰ λευκὰ ὡς τὸ φῶς ἱμάτια αὐτοῦ, καὶ πρὸς τούτοις τοὺς ἅπαξ ὀφθέντας ἐν δόξῃ ἀεὶ θεωρώ. σιν ἐν δόξῃ Μωϋσῆν καὶ Ἠλίαν· εὐφραίνωνται δὲ ἐφ' οἷς ἂν ἀκούσωσιν αὐτῶν συλλαλούντων ἀλλήλοις καὶ κοινολογουμένων, Μωϋσέως μὲν καὶ Ἠλίου πρὸς τὸν Ἰησοῦν, τοῦ δὲ Ἰησοῦ πρὸς αὐτούς. Ἐπεὶ δὲ μηδέπω περιεργασάμενοι τροπολογεῖν τὰ κατὰ τὸν τόπον, ὡς πρὸς τὸ ῥητὸν βασανίζοντες ταῦτα εἴπωμεν, τούτοις ἀκολούθως ίδωμεν μή ποτε ἀναβιβασθέντες εἰς τὸ ὕψος τῶν τῆς ἀληθείας δογμάτων, καὶ τὴν μεταμόρφωσιν ἰδόντες τοῦ Ἰησοῦ, καὶ τῶν ὀφθέντων ἐν δόξῃ μετ' αὐτοῦ Μωϋσέως καὶ Ηλίου, ὁ ἀποδεδομένος Πέτρος καὶ οἱ τῆς βρον τῆς υἱοὶ βούλοιντ' ἂν ἐν αὐτοῖς σκηνὰς ποιῆσαι τῷ τοῦ Θεοῦ Λόγῳ κατοικήσοντι ἐν αὐτοῖς, καὶ τῷ νόμῳ το τιν, ἐποίησε. περιέστησε. λάμπον. λαμπρόν. εἴπωμεν εἰ τούτοις ἀκο λούθως ἴδομεν. ὁ ἀποδεδειγμένος. οὕτως οὐδὲ τὸ ψεῦδος χωρὶς τοῦ ἐχθροῦ τῇ ἀληθείᾳ. Τὰ ἐναντία τοίνυν ἔτι ἐν τῷ Πέτρῳ ἦν, ἀλήθεια καὶ ψεῦδος· καὶ ἀπὸ ἀληθείας μὲν ἔλεγε τό·. Σὺ εἶ ὁ Χριστὸς ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, ν ἀπὸ δὲ τοῦ ψεύδους τό Πλεώς σοι, Κύριε, οὐ μὴ ἔσται σοι τοῦτο, ο ἀλλὰ καὶ τό· «Καλόν ἐστιν ἡμᾶς ὧδε εἶναι.» Ο δὲ μὴ θέλων ἀπό τινος ἐνεργείας χείρονος τὸν Πέτρον είρη κέναι ταῦτα, ἀλλὰ ψιλῆς εἶναι τῆς προαιρέσεως αὐτ τοῦ τοὺς λόγους, ἀπαιτούμενος πῶς ἂν παραστήσαι τό·· Μὴ εἰδὼς δ ἐλάλει,» καὶ τό·. Οὐ γὰρ ᾔδει τί ἀπεκρίθη, ο φήσει, ὅτι κἀκεῖ ὡς δύσφημον ἐποί ησε καὶ ἀνάξιον τοῦ Ἰησοῦ τὸ παραδέξασθαι ἀποκτανθῆναι τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ τοῦ ζώντος, τὸν Χριστόν, ὃν ἤδη ἀποκαλύψας ἦν αὐτῷ ὁ Πατήρ· καὶ ἐνταῦθα ὡς τὰς δύο μορφὰς τοῦ Ἰησοῦ ἰδὼν, καὶ πολὺ διαφέρουσαν τὴν κατὰ τὴν μεταμόρφωσιν, ταύτῃ εὐαρεστούμενος καλὸν εἶπεν εἶναι τὰς διατριβὰς ἐν τῷ ὄρει ἐκείνῳ ποιήσασθαι, ἵνα αὐτός τε καὶ οἱ σὺν αὐτῷ εὐφραίνωνται θεωροῦντες τὴν μεταμόρφωσιν τοῦ Ἰησοῦ, καὶ τὸ λάμπον πρόσωπον αὐτοῦ ὡς ὁ ἥλιος, καὶ τὰ λευκὰ ὡς τὸ φῶς ἱμάτια αὐτοῦ, καὶ πρὸς τούτοις τοὺς ἅπαξ ὀφθέντας ἐν δόξῃ ἀεὶ θεωρώ. σιν ἐν δόξῃ Μωϋσῆν καὶ Ἠλίαν· εὐφραίνωνται δὲ ἐφ' οἷς ἂν ἀκούσωσιν αὐτῶν συλλαλούντων ἀλλήλοις καὶ κοινολογουμένων, Μωϋσέως μὲν καὶ Ἠλίου πρὸς τὸν Ἰησοῦν, τοῦ δὲ Ἰησοῦ πρὸς αὐτούς. Ἐπεὶ δὲ μηδέπω περιεργασάμενοι τροπολογεῖν τὰ κατὰ τὸν τόπον, ὡς πρὸς τὸ ῥητὸν βασανίζοντες ταῦτα εἴπωμεν, τούτοις ἀκολούθως ίδωμεν μή ποτε ἀναβιβασθέντες εἰς τὸ ὕψος τῶν τῆς ἀληθείας δογμάτων, καὶ τὴν μεταμόρφωσιν ἰδόντες τοῦ Ἰησοῦ, καὶ τῶν ὀφθέντων ἐν δόξῃ μετ' αὐτοῦ Μωϋσέως καὶ Ηλίου, ὁ ἀποδεδομένος Πέτρος καὶ οἱ τῆς βρον τῆς υἱοὶ βούλοιντ' ἂν ἐν αὐτοῖς σκηνὰς ποιῆσαι τῷ τοῦ Θεοῦ Λόγῳ κατοικήσοντι ἐν αὐτοῖς, καὶ τῷ νόμῳ το τιν, ἐποίησε. περιέστησε. λάμπον. λαμπρόν. εἴπωμεν εἰ τούτοις ἀκο λούθως ἴδομεν. ὁ ἀποδεδειγμένος. quis ut mendacium proferretur effecit; cum præ sertim juxta Joannem: • Cum loquitur men. dacium, ex propriis loquatur, quia mendax est et pater ejus; et quemadmodum veritas non est absque illius operatione qui dixit” • Ego sum veritas; › sic mendacium non est absque veritatis inimico. Contraria igitur etiamnum in Petro erant, veritas et mendacium; et ex veritate quidem dice bat illud *: «Tu es Christus Filius Dei;» ex men dacio autem: «Absit a te, Domine! non erit tibi ‹ Bonum est nos hic hoc, et illud quoque esse. Qui autem Petrum non ex mala aliqua ope ratione, sed ex solo suo arbitrio hæc dixisse vult, cum ab eo postulabitur expositio loci illius " Nesciens quid diceret, et hujus 18: «Non enim sciebat quid respondisset,» dicet eum ibi ostendisse rem esse probrosam et Jesu indignam assentiri morti Christi Filii Dei vivi quem jam ei revelaverat Pater et hic, utpote qui duas Jesu formas vidisset, at longe præstantiorem eam quæ in transfiguratione apparuerat, ea delectatum, bonum esse di xisse in hoc monte commorari, ut ipse et alii qui cum eo erant exhilararentur transformationem Jesu videntes, et vultum ejus solis instar splendidumi, et candida ejus vestimenta tanquam lumen; et præ terea quos semel in gloria viderant, Mosein videli. cet et Eliam, eadem semper gloria præditos intuerentur; tum etiam ut iis quæ invicem disserentes eos audituri erant, oblectarentur, Mosem nempe et Eliam cum Jesu, Jesum autem cum eis. ut quæ habentur hoc loco allegorice a nobis expli centur, sed solam verborum significationem per scrutantes hæc diximus, consequenter his videamus an forte Petrus ille de quo jam diximus, et filii to nitrus ad altitudinem veritatis dogmatum evecti, et intuiti transformationem Jesu, et Mosis ac Eliæ qui cum eo in gloria visi sunt *, tabernacula in seipsis habitaturo Verbo Dei, ipsiusque legi cum est nos hic esse, intellige quis suggessit loqui falsum, nisi ille qui mendax est, et pater ejus? Et sicut non est veritas sine opere ejus qui dixit: Ego sum veritas, sic non est loqui mendacium sine diabolo auctore mendacii. Contraria ergo sibi adhuc erant in Petro, veritas et mendacium. Et de veritate quidem dicebat: Tu es Christus Filius Dei vivi; in quo et beatificatus est, et per promissionem meruit fieri Ecclesiæ fundamentum. Ex mendacio autem, quod dixit: «Propitius tibi esto, et hoc tibi non erit.» Falsum enim inventum est quod dixit: Et hoc tibi non erit. Postquam enim abiit in Jerosolymam, multa passus est a quibus passus est. Et quod dixit: Bonum est nos hic esse, dixit suggerente sibi mendacio. Qui autem non vult ex aliqua operatione mali spiritus Petrum ista dixisse, sed ex arbitrio suo puro, quomodo defendat illud quod evangelistæ dixerunt de eo: Hæc autem dixit Petrus nesciens quid loquebatur? Vere autem, quoniam et illic quasi exsecrabile existimabat atque indignum occidi Filium Dei vivi, quem jam revelaverat ei Pater, dixit: & Propitius tibi esto, et hoc tibi non erit. Et hic ut vidit duas formas Jesu Christi, multum autem distantem eam quæ ex transfiguratione in eo fuerat demonstrata, delectatus in ea dixit: Bonum est nos hic esse, ut ipse, et qui erant cum eo delectarentur videntes transfigurationem ipsius, et splendentem faciem ejus quemadmodum solem, et vestimenta ejus candida sicut lumen, necnon etiam Moysen et Eliam, quos semel in gloria viderunt, semper viderent, et delecta rentur audientes eos ad invicem colloquentes, Moysen et Eliam ad Christum, Christum autem ad eos. tiam exsequentes hæc sumus locuti, videamus nune ne forte ascendentes ad altitudinem dogmatum veritatis, et transfigurationem Christi videntes, et gloriam Moysi, et Eliæ, forsitan cupiebant in seipsis * Joan. vi, 44. ibid. 6. Matth. ibid. xvn, 4. * Luc. IX, 33. . ibid., 92. Marc. 11, 5. * Luc. 15, 31. Codd. Vaticanus et Tacinianus, Editio Huetii, Omnes miss., Editio Huetii, Codex Vaticanus, Idem, quis ut mendacium proferretur effecit; cum præ sertim juxta Joannem: • Cum loquitur men. dacium, ex propriis loquatur, quia mendax est et pater ejus; et quemadmodum veritas non est absque illius operatione qui dixit” • Ego sum veritas; › sic mendacium non est absque veritatis inimico. Contraria igitur etiamnum in Petro erant, veritas et mendacium; et ex veritate quidem dice bat illud *: «Tu es Christus Filius Dei;» ex men dacio autem: «Absit a te, Domine! non erit tibi ‹ Bonum est nos hic hoc, et illud quoque esse. Qui autem Petrum non ex mala aliqua ope ratione, sed ex solo suo arbitrio hæc dixisse vult, cum ab eo postulabitur expositio loci illius " Nesciens quid diceret, et hujus 18: «Non enim sciebat quid respondisset,» dicet eum ibi ostendisse rem esse probrosam et Jesu indignam assentiri morti Christi Filii Dei vivi quem jam ei revelaverat Pater et hic, utpote qui duas Jesu formas vidisset, at longe præstantiorem eam quæ in transfiguratione apparuerat, ea delectatum, bonum esse di xisse in hoc monte commorari, ut ipse et alii qui cum eo erant exhilararentur transformationem Jesu videntes, et vultum ejus solis instar splendidumi, et candida ejus vestimenta tanquam lumen; et præ terea quos semel in gloria viderant, Mosein videli. cet et Eliam, eadem semper gloria præditos intuerentur; tum etiam ut iis quæ invicem disserentes eos audituri erant, oblectarentur, Mosem nempe et Eliam cum Jesu, Jesum autem cum eis. ut quæ habentur hoc loco allegorice a nobis expli centur, sed solam verborum significationem per scrutantes hæc diximus, consequenter his videamus an forte Petrus ille de quo jam diximus, et filii to nitrus ad altitudinem veritatis dogmatum evecti, et intuiti transformationem Jesu, et Mosis ac Eliæ qui cum eo in gloria visi sunt *, tabernacula in seipsis habitaturo Verbo Dei, ipsiusque legi cum est nos hic esse, intellige quis suggessit loqui falsum, nisi ille qui mendax est, et pater ejus? Et sicut non est veritas sine opere ejus qui dixit: Ego sum veritas, sic non est loqui mendacium sine diabolo auctore mendacii. Contraria ergo sibi adhuc erant in Petro, veritas et mendacium. Et de veritate quidem dicebat: Tu es Christus Filius Dei vivi; in quo et beatificatus est, et per promissionem meruit fieri Ecclesiæ fundamentum. Ex mendacio autem, quod dixit: «Propitius tibi esto, et hoc tibi non erit.» Falsum enim inventum est quod dixit: Et hoc tibi non erit. Postquam enim abiit in Jerosolymam, multa passus est a quibus passus est. Et quod dixit: Bonum est nos hic esse, dixit suggerente sibi mendacio. Qui autem non vult ex aliqua operatione mali spiritus Petrum ista dixisse, sed ex arbitrio suo puro, quomodo defendat illud quod evangelistæ dixerunt de eo: Hæc autem dixit Petrus nesciens quid loquebatur? Vere autem, quoniam et illic quasi exsecrabile existimabat atque indignum occidi Filium Dei vivi, quem jam revelaverat ei Pater, dixit: & Propitius tibi esto, et hoc tibi non erit. Et hic ut vidit duas formas Jesu Christi, multum autem distantem eam quæ ex transfiguratione in eo fuerat demonstrata, delectatus in ea dixit: Bonum est nos hic esse, ut ipse, et qui erant cum eo delectarentur videntes transfigurationem ipsius, et splendentem faciem ejus quemadmodum solem, et vestimenta ejus candida sicut lumen, necnon etiam Moysen et Eliam, quos semel in gloria viderunt, semper viderent, et delecta rentur audientes eos ad invicem colloquentes, Moysen et Eliam ad Christum, Christum autem ad eos. tiam exsequentes hæc sumus locuti, videamus nune ne forte ascendentes ad altitudinem dogmatum veritatis, et transfigurationem Christi videntes, et gloriam Moysi, et Eliæ, forsitan cupiebant in seipsis * Joan. vi, 44. ibid. 6. Matth. ibid. xvn, 4. * Luc. IX, 33. . ibid., 92. Marc. 11, 5. * Luc. 15, 31. Codd. Vaticanus et Tacinianus, Editio Huetii, Omnes miss., Editio Huetii, Codex Vaticanus, Idem, 41. Quoniam autem nondum ulla adhibita cura 41. Quia necdum moralem aliquem hujus loci contigimus sensum, sed simplicem verborum intelligen 41. Quoniam autem nondum ulla adhibita cura 41. Quia necdum moralem aliquem hujus loci contigimus sensum, sed simplicem verborum intelligen

μηδενὶ εἴπητε τὸ ὅραμα ἕως οὗ ὁ υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ἐκ νεκρῶν ἀναστῇ.» τὸ δὲ «μηδενὶ εἴπητε τὸ ὅραμα» παραπλήσιον τῷ ἐν τοῖς ἀνωτέρω ἐξετασθέντι, ὅτε «διεστείλατο τοῖς μαθηταῖς ἵνα μηδενὶ εἴπωσιν, ὅτι αὐτός ἐστιν ὁ Χριστός». διὸ τὰ εἰς ἐκεῖνον εἰρημένα τὸν τόπον δύναται ἡμῖν εἶναι χρήσιμα καὶ πρὸς τὸ προκείμενον, ἐπεὶ καὶ κατὰ ταῦτα βούλεται ὁ Ἰησοῦς μὴ λεχθῆναι τὰ τῆς δόξης αὐτοῦ πρὸ τῆς μετὰ τὸ πάθος δόξης αὐτοῦ· ἐβλάβησαν γὰρ ἂν οἱ ἀκούοντες, καὶ μάλιστα ὄχλοι, τὸν οὕτω δεδοξασμένον ὁρῶντες σταυρούμενον. διόπερ ἐπεὶ συγγενὲς ἦν τῇ μεταμορφώσει αὐτοῦ καὶ τῷ ὀφθέντι αὐτοῦ προσώπῳ «ὡς ὁ ἥλιος» τὸ δοξασθῆναι αὐτὸν τῇ ἀναστάσει, διὰ τοῦτο βούλεται τότε ταῦτα ὑπὸ τῶν ἀποστόλων λαληθῆναι, ἡνίκα «ἐκ νεκρῶν ἀναστῇ.» [Ὠριγένους τῶν εἰς τὸ κατὰ Ματθαῖον εὐαγγέλιον ἐξηγητικῶν] τόμος ιγ. [Καὶ] ἐπηρώτησαν αὐτὸν οἱ μαθηταὶ λέγοντες· οὕτως οὐδὲ τὸ ψεῦδος χωρὶς τοῦ ἐχθροῦ τῇ ἀληθείᾳ. Τὰ ἐναντία τοίνυν ἔτι ἐν τῷ Πέτρῳ ἦν, ἀλήθεια καὶ ψεῦδος· καὶ ἀπὸ ἀληθείας μὲν ἔλεγε τό·. Σὺ εἶ ὁ Χριστὸς ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, ν ἀπὸ δὲ τοῦ ψεύδους τό Πλεώς σοι, Κύριε, οὐ μὴ ἔσται σοι τοῦτο, ο ἀλλὰ καὶ τό· «Καλόν ἐστιν ἡμᾶς ὧδε εἶναι.» Ο δὲ μὴ θέλων ἀπό τινος ἐνεργείας χείρονος τὸν Πέτρον είρη κέναι ταῦτα, ἀλλὰ ψιλῆς εἶναι τῆς προαιρέσεως αὐτ τοῦ τοὺς λόγους, ἀπαιτούμενος πῶς ἂν παραστήσαι τό·· Μὴ εἰδὼς δ ἐλάλει,» καὶ τό·. Οὐ γὰρ ᾔδει τί ἀπεκρίθη, ο φήσει, ὅτι κἀκεῖ ὡς δύσφημον ἐποί ησε καὶ ἀνάξιον τοῦ Ἰησοῦ τὸ παραδέξασθαι ἀποκτανθῆναι τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ τοῦ ζώντος, τὸν Χριστόν, ὃν ἤδη ἀποκαλύψας ἦν αὐτῷ ὁ Πατήρ· καὶ ἐνταῦθα ὡς τὰς δύο μορφὰς τοῦ Ἰησοῦ ἰδὼν, καὶ πολὺ διαφέρουσαν τὴν κατὰ τὴν μεταμόρφωσιν, ταύτῃ εὐαρεστούμενος καλὸν εἶπεν εἶναι τὰς διατριβὰς ἐν τῷ ὄρει ἐκείνῳ ποιήσασθαι, ἵνα αὐτός τε καὶ οἱ σὺν αὐτῷ εὐφραίνωνται θεωροῦντες τὴν μεταμόρφωσιν τοῦ Ἰησοῦ, καὶ τὸ λάμπον πρόσωπον αὐτοῦ ὡς ὁ ἥλιος, καὶ τὰ λευκὰ ὡς τὸ φῶς ἱμάτια αὐτοῦ, καὶ πρὸς τούτοις τοὺς ἅπαξ ὀφθέντας ἐν δόξῃ ἀεὶ θεωρώ. σιν ἐν δόξῃ Μωϋσῆν καὶ Ἠλίαν· εὐφραίνωνται δὲ ἐφ' οἷς ἂν ἀκούσωσιν αὐτῶν συλλαλούντων ἀλλήλοις καὶ κοινολογουμένων, Μωϋσέως μὲν καὶ Ἠλίου πρὸς τὸν Ἰησοῦν, τοῦ δὲ Ἰησοῦ πρὸς αὐτούς. Ἐπεὶ δὲ μηδέπω περιεργασάμενοι τροπολογεῖν τὰ κατὰ τὸν τόπον, ὡς πρὸς τὸ ῥητὸν βασανίζοντες ταῦτα εἴπωμεν, τούτοις ἀκολούθως ίδωμεν μή ποτε ἀναβιβασθέντες εἰς τὸ ὕψος τῶν τῆς ἀληθείας δογμάτων, καὶ τὴν μεταμόρφωσιν ἰδόντες τοῦ Ἰησοῦ, καὶ τῶν ὀφθέντων ἐν δόξῃ μετ' αὐτοῦ Μωϋσέως καὶ Ηλίου, ὁ ἀποδεδομένος Πέτρος καὶ οἱ τῆς βρον τῆς υἱοὶ βούλοιντ' ἂν ἐν αὐτοῖς σκηνὰς ποιῆσαι τῷ τοῦ Θεοῦ Λόγῳ κατοικήσοντι ἐν αὐτοῖς, καὶ τῷ νόμῳ το τιν, ἐποίησε. περιέστησε. λάμπον. λαμπρόν. εἴπωμεν εἰ τούτοις ἀκο λούθως ἴδομεν. ὁ ἀποδεδειγμένος. οὕτως οὐδὲ τὸ ψεῦδος χωρὶς τοῦ ἐχθροῦ τῇ ἀληθείᾳ. Τὰ ἐναντία τοίνυν ἔτι ἐν τῷ Πέτρῳ ἦν, ἀλήθεια καὶ ψεῦδος· καὶ ἀπὸ ἀληθείας μὲν ἔλεγε τό·. Σὺ εἶ ὁ Χριστὸς ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, ν ἀπὸ δὲ τοῦ ψεύδους τό Πλεώς σοι, Κύριε, οὐ μὴ ἔσται σοι τοῦτο, ο ἀλλὰ καὶ τό· «Καλόν ἐστιν ἡμᾶς ὧδε εἶναι.» Ο δὲ μὴ θέλων ἀπό τινος ἐνεργείας χείρονος τὸν Πέτρον είρη κέναι ταῦτα, ἀλλὰ ψιλῆς εἶναι τῆς προαιρέσεως αὐτ τοῦ τοὺς λόγους, ἀπαιτούμενος πῶς ἂν παραστήσαι τό·· Μὴ εἰδὼς δ ἐλάλει,» καὶ τό·. Οὐ γὰρ ᾔδει τί ἀπεκρίθη, ο φήσει, ὅτι κἀκεῖ ὡς δύσφημον ἐποί ησε καὶ ἀνάξιον τοῦ Ἰησοῦ τὸ παραδέξασθαι ἀποκτανθῆναι τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ τοῦ ζώντος, τὸν Χριστόν, ὃν ἤδη ἀποκαλύψας ἦν αὐτῷ ὁ Πατήρ· καὶ ἐνταῦθα ὡς τὰς δύο μορφὰς τοῦ Ἰησοῦ ἰδὼν, καὶ πολὺ διαφέρουσαν τὴν κατὰ τὴν μεταμόρφωσιν, ταύτῃ εὐαρεστούμενος καλὸν εἶπεν εἶναι τὰς διατριβὰς ἐν τῷ ὄρει ἐκείνῳ ποιήσασθαι, ἵνα αὐτός τε καὶ οἱ σὺν αὐτῷ εὐφραίνωνται θεωροῦντες τὴν μεταμόρφωσιν τοῦ Ἰησοῦ, καὶ τὸ λάμπον πρόσωπον αὐτοῦ ὡς ὁ ἥλιος, καὶ τὰ λευκὰ ὡς τὸ φῶς ἱμάτια αὐτοῦ, καὶ πρὸς τούτοις τοὺς ἅπαξ ὀφθέντας ἐν δόξῃ ἀεὶ θεωρώ. σιν ἐν δόξῃ Μωϋσῆν καὶ Ἠλίαν· εὐφραίνωνται δὲ ἐφ' οἷς ἂν ἀκούσωσιν αὐτῶν συλλαλούντων ἀλλήλοις καὶ κοινολογουμένων, Μωϋσέως μὲν καὶ Ἠλίου πρὸς τὸν Ἰησοῦν, τοῦ δὲ Ἰησοῦ πρὸς αὐτούς. Ἐπεὶ δὲ μηδέπω περιεργασάμενοι τροπολογεῖν τὰ κατὰ τὸν τόπον, ὡς πρὸς τὸ ῥητὸν βασανίζοντες ταῦτα εἴπωμεν, τούτοις ἀκολούθως ίδωμεν μή ποτε ἀναβιβασθέντες εἰς τὸ ὕψος τῶν τῆς ἀληθείας δογμάτων, καὶ τὴν μεταμόρφωσιν ἰδόντες τοῦ Ἰησοῦ, καὶ τῶν ὀφθέντων ἐν δόξῃ μετ' αὐτοῦ Μωϋσέως καὶ Ηλίου, ὁ ἀποδεδομένος Πέτρος καὶ οἱ τῆς βρον τῆς υἱοὶ βούλοιντ' ἂν ἐν αὐτοῖς σκηνὰς ποιῆσαι τῷ τοῦ Θεοῦ Λόγῳ κατοικήσοντι ἐν αὐτοῖς, καὶ τῷ νόμῳ το τιν, ἐποίησε. περιέστησε. λάμπον. λαμπρόν. εἴπωμεν εἰ τούτοις ἀκο λούθως ἴδομεν. ὁ ἀποδεδειγμένος. quis ut mendacium proferretur effecit; cum præ sertim juxta Joannem: • Cum loquitur men. dacium, ex propriis loquatur, quia mendax est et pater ejus; et quemadmodum veritas non est absque illius operatione qui dixit” • Ego sum veritas; › sic mendacium non est absque veritatis inimico. Contraria igitur etiamnum in Petro erant, veritas et mendacium; et ex veritate quidem dice bat illud *: «Tu es Christus Filius Dei;» ex men dacio autem: «Absit a te, Domine! non erit tibi ‹ Bonum est nos hic hoc, et illud quoque esse. Qui autem Petrum non ex mala aliqua ope ratione, sed ex solo suo arbitrio hæc dixisse vult, cum ab eo postulabitur expositio loci illius " Nesciens quid diceret, et hujus 18: «Non enim sciebat quid respondisset,» dicet eum ibi ostendisse rem esse probrosam et Jesu indignam assentiri morti Christi Filii Dei vivi quem jam ei revelaverat Pater et hic, utpote qui duas Jesu formas vidisset, at longe præstantiorem eam quæ in transfiguratione apparuerat, ea delectatum, bonum esse di xisse in hoc monte commorari, ut ipse et alii qui cum eo erant exhilararentur transformationem Jesu videntes, et vultum ejus solis instar splendidumi, et candida ejus vestimenta tanquam lumen; et præ terea quos semel in gloria viderant, Mosein videli. cet et Eliam, eadem semper gloria præditos intuerentur; tum etiam ut iis quæ invicem disserentes eos audituri erant, oblectarentur, Mosem nempe et Eliam cum Jesu, Jesum autem cum eis. ut quæ habentur hoc loco allegorice a nobis expli centur, sed solam verborum significationem per scrutantes hæc diximus, consequenter his videamus an forte Petrus ille de quo jam diximus, et filii to nitrus ad altitudinem veritatis dogmatum evecti, et intuiti transformationem Jesu, et Mosis ac Eliæ qui cum eo in gloria visi sunt *, tabernacula in seipsis habitaturo Verbo Dei, ipsiusque legi cum est nos hic esse, intellige quis suggessit loqui falsum, nisi ille qui mendax est, et pater ejus? Et sicut non est veritas sine opere ejus qui dixit: Ego sum veritas, sic non est loqui mendacium sine diabolo auctore mendacii. Contraria ergo sibi adhuc erant in Petro, veritas et mendacium. Et de veritate quidem dicebat: Tu es Christus Filius Dei vivi; in quo et beatificatus est, et per promissionem meruit fieri Ecclesiæ fundamentum. Ex mendacio autem, quod dixit: «Propitius tibi esto, et hoc tibi non erit.» Falsum enim inventum est quod dixit: Et hoc tibi non erit. Postquam enim abiit in Jerosolymam, multa passus est a quibus passus est. Et quod dixit: Bonum est nos hic esse, dixit suggerente sibi mendacio. Qui autem non vult ex aliqua operatione mali spiritus Petrum ista dixisse, sed ex arbitrio suo puro, quomodo defendat illud quod evangelistæ dixerunt de eo: Hæc autem dixit Petrus nesciens quid loquebatur? Vere autem, quoniam et illic quasi exsecrabile existimabat atque indignum occidi Filium Dei vivi, quem jam revelaverat ei Pater, dixit: & Propitius tibi esto, et hoc tibi non erit. Et hic ut vidit duas formas Jesu Christi, multum autem distantem eam quæ ex transfiguratione in eo fuerat demonstrata, delectatus in ea dixit: Bonum est nos hic esse, ut ipse, et qui erant cum eo delectarentur videntes transfigurationem ipsius, et splendentem faciem ejus quemadmodum solem, et vestimenta ejus candida sicut lumen, necnon etiam Moysen et Eliam, quos semel in gloria viderunt, semper viderent, et delecta rentur audientes eos ad invicem colloquentes, Moysen et Eliam ad Christum, Christum autem ad eos. tiam exsequentes hæc sumus locuti, videamus nune ne forte ascendentes ad altitudinem dogmatum veritatis, et transfigurationem Christi videntes, et gloriam Moysi, et Eliæ, forsitan cupiebant in seipsis * Joan. vi, 44. ibid. 6. Matth. ibid. xvn, 4. * Luc. IX, 33. . ibid., 92. Marc. 11, 5. * Luc. 15, 31. Codd. Vaticanus et Tacinianus, Editio Huetii, Omnes miss., Editio Huetii, Codex Vaticanus, Idem, quis ut mendacium proferretur effecit; cum præ sertim juxta Joannem: • Cum loquitur men. dacium, ex propriis loquatur, quia mendax est et pater ejus; et quemadmodum veritas non est absque illius operatione qui dixit” • Ego sum veritas; › sic mendacium non est absque veritatis inimico. Contraria igitur etiamnum in Petro erant, veritas et mendacium; et ex veritate quidem dice bat illud *: «Tu es Christus Filius Dei;» ex men dacio autem: «Absit a te, Domine! non erit tibi ‹ Bonum est nos hic hoc, et illud quoque esse. Qui autem Petrum non ex mala aliqua ope ratione, sed ex solo suo arbitrio hæc dixisse vult, cum ab eo postulabitur expositio loci illius " Nesciens quid diceret, et hujus 18: «Non enim sciebat quid respondisset,» dicet eum ibi ostendisse rem esse probrosam et Jesu indignam assentiri morti Christi Filii Dei vivi quem jam ei revelaverat Pater et hic, utpote qui duas Jesu formas vidisset, at longe præstantiorem eam quæ in transfiguratione apparuerat, ea delectatum, bonum esse di xisse in hoc monte commorari, ut ipse et alii qui cum eo erant exhilararentur transformationem Jesu videntes, et vultum ejus solis instar splendidumi, et candida ejus vestimenta tanquam lumen; et præ terea quos semel in gloria viderant, Mosein videli. cet et Eliam, eadem semper gloria præditos intuerentur; tum etiam ut iis quæ invicem disserentes eos audituri erant, oblectarentur, Mosem nempe et Eliam cum Jesu, Jesum autem cum eis. ut quæ habentur hoc loco allegorice a nobis expli centur, sed solam verborum significationem per scrutantes hæc diximus, consequenter his videamus an forte Petrus ille de quo jam diximus, et filii to nitrus ad altitudinem veritatis dogmatum evecti, et intuiti transformationem Jesu, et Mosis ac Eliæ qui cum eo in gloria visi sunt *, tabernacula in seipsis habitaturo Verbo Dei, ipsiusque legi cum est nos hic esse, intellige quis suggessit loqui falsum, nisi ille qui mendax est, et pater ejus? Et sicut non est veritas sine opere ejus qui dixit: Ego sum veritas, sic non est loqui mendacium sine diabolo auctore mendacii. Contraria ergo sibi adhuc erant in Petro, veritas et mendacium. Et de veritate quidem dicebat: Tu es Christus Filius Dei vivi; in quo et beatificatus est, et per promissionem meruit fieri Ecclesiæ fundamentum. Ex mendacio autem, quod dixit: «Propitius tibi esto, et hoc tibi non erit.» Falsum enim inventum est quod dixit: Et hoc tibi non erit. Postquam enim abiit in Jerosolymam, multa passus est a quibus passus est. Et quod dixit: Bonum est nos hic esse, dixit suggerente sibi mendacio. Qui autem non vult ex aliqua operatione mali spiritus Petrum ista dixisse, sed ex arbitrio suo puro, quomodo defendat illud quod evangelistæ dixerunt de eo: Hæc autem dixit Petrus nesciens quid loquebatur? Vere autem, quoniam et illic quasi exsecrabile existimabat atque indignum occidi Filium Dei vivi, quem jam revelaverat ei Pater, dixit: & Propitius tibi esto, et hoc tibi non erit. Et hic ut vidit duas formas Jesu Christi, multum autem distantem eam quæ ex transfiguratione in eo fuerat demonstrata, delectatus in ea dixit: Bonum est nos hic esse, ut ipse, et qui erant cum eo delectarentur videntes transfigurationem ipsius, et splendentem faciem ejus quemadmodum solem, et vestimenta ejus candida sicut lumen, necnon etiam Moysen et Eliam, quos semel in gloria viderunt, semper viderent, et delecta rentur audientes eos ad invicem colloquentes, Moysen et Eliam ad Christum, Christum autem ad eos. tiam exsequentes hæc sumus locuti, videamus nune ne forte ascendentes ad altitudinem dogmatum veritatis, et transfigurationem Christi videntes, et gloriam Moysi, et Eliæ, forsitan cupiebant in seipsis * Joan. vi, 44. ibid. 6. Matth. ibid. xvn, 4. * Luc. IX, 33. . ibid., 92. Marc. 11, 5. * Luc. 15, 31. Codd. Vaticanus et Tacinianus, Editio Huetii, Omnes miss., Editio Huetii, Codex Vaticanus, Idem, 41. Quoniam autem nondum ulla adhibita cura 41. Quia necdum moralem aliquem hujus loci contigimus sensum, sed simplicem verborum intelligen 41. Quoniam autem nondum ulla adhibita cura 41. Quia necdum moralem aliquem hujus loci contigimus sensum, sed simplicem verborum intelligen

οἱ δὲ ἀκούσαντες «συνῆκαν» τὸ «Ἠλίας ἤδη ἦλθε» καὶ τὸ ἑξῆς αὐτῷ εἰρημένον ὑπὸ τοῦ σωτῆρος τὴν ἀναφορὰν ἐσχηκέναι ἐπὶ τὸν βαπτιστὴν Ἰωάννην. καὶ ταῦτα μὲν εἰρήσθω σαφηνείας ἕνεκεν τοῦ ἐκκειμένου ῥητοῦ· ἤδη δὲ κατὰ δύναμιν καὶ τῶν ἐναποκειμένων αὐτῷ πραγμάτων τὴν ἐξέτασιν ποιησώμεθα. Ἐν τούτοις «Ἠλίας» οὐχ ἡ ψυχὴ [Ἠλίου] δοκεῖ μοι λέγεσθαι, ἵνα μὴ ἐμπίπτω εἰς τὸ ἀλλότριον τῆς ἐκκλησίας τοῦ θεοῦ περὶ τῆς μετενσωματώσεως δόγμα, οὔτε παραδιδόμενον ὑπὸ τῶν ἀποστόλων οὔτε ἐμφαινόμενόν που τῶν γραφῶν· καὶ γὰρ ἐναντίον ἐστὶ τῷ «τὰ βλεπόμενα πρόσκαιρα» εἶναι καὶ συντέλειαν πείσεσθαι τὸν αἰῶνα τοῦτον, ἀλλὰ καὶ τῷ πληρωθῆναι [τὸ] «ὁ οὐρανὸς καὶ ἡ γῆ παρελεύσονται» καὶ τὸ «παράγει γὰρ τὸ σχῆμα τοῦ κόσμου τούτου» καὶ τὸ «οἱ οὐρανοὶ ἀπολοῦνται» μετὰ καὶ τῶν ἑξῆς αὐτῷ. τὴν ἔξοδον λαλούσῃ τοῦ Ἰησοῦ ἦν ἔμελλε πληροῦν, καὶ ὡς τὸν θεωρητικόν γε ἀγαπήσας ὁ Πέτρος βίον, καὶ τὸ ἐν αὐτῷ τερπωλὸν προκρίνας τοῦ ἐν πολλοῖς εἶναι μετά τινος ὀχλήσεως, ἐπὶ προθέσει τοῦ ὠφελεῖν τοὺς βουλομένους, εἶπε τό· «Καλόν ἐστιν ἡμᾶς ὧδε εἶναι. ο 'Αλλ' ἐπεὶ ἡ ἀγάπη «οὐ ζητεῖ τὰ ἑαυτῆς, ο τὸ νομιζόμενον τῷ Πέτρῳ καλὸν οὐ πεποίηκεν ὁ Ἰη σους· διὸ καταβέβηκεν ἀπὸ τοῦ ὄρους πρὸς τοὺς μὴ δυναμένους ἀναβῆναι ἐπ' αὐτὸ, καὶ ἰδεῖν τὴν αὐτ τοῦ μεταμόρφωσιν, ἵνα κἂν ὁποῖον χωροῦσιν αὐτὸν ἰδεῖν θεωρήσωσι. Δικαίου τοίνυν ἐστὶ καὶ τὴν μὴ τὰ ἑαυτῆς ζητοῦσαν ἀγάπην ἔχοντος • ἐλεύθερον μὲν εἶναι ἐκ πάντων, πᾶσι δὲ αὐτὸν δουλῶσαι τοῖς κάτω, ἵνα τοὺς πλείονας αὐτῶν κερδήσῃ.» Εἴποι δ' ἄν τις αὐτοῦ μετὰ δόξης τεθεωρημένῳ, καὶ τῇ προφητεία » πρὸς τὰ ἀποδεδομένα περὶ ἐκστάσεως, καὶ ἐνεργείας Βο πνεύματος χείρονος εἰς τὸν Πέτρον περὶ τοῦ· «Μή εἰδὼς δ λέγει, ο μὴ προσιέμενος ἐκείνην τὴν διήγη σιν ὅτι παρὰ τῷ Παύλῳ τινὲς • θέλοντες εἶναι νομοδιδάσκαλοι, ο οὐκ οἴδασι περὶ ὧν λέγουσι, ἀλλ' ὅτι μὴ τρανοῦντες τὴν φύσιν τῶν λεγομένων μηδὲ νοοῦντες αὐτῶν τὸ βούλημα διαβεβαιοῦνται περὶ ὧν οὐκ ἴσασι· τοιοῦτόν τι ἐπεπόνθει καὶ ὁ Πέτρος μὴ καταλαβὼν γὰρ τί τὸ καλὸν περὶ τῆς κατὰ Ἰησ σοῦν οἰκονομίας, καὶ τῶν ὀφθέντων ἐν τῷ ὄρει Μωῦ σέως καὶ Ηλίου, λέγει τό· «Καλόν ἐστιν ἡμᾶς ὧδε εἶναι,» καὶ τὰ ἑξῆς, «Μὴ εἰδὼς ὅ λέγει· Οὐ γὰρ ᾔδει τί ἐλάλει· ν καὶ γὰρ εἴπερ σοφὸς νοήσει τὰ ἀπὸ τοῦ ἰδίου στόματος, ἐπὶ δὲ χείλεσι φορεῖ τὴν ἐπιγνωμοσύ νην, ὁ ὁ μὴ οὕτως ἔχων οὐ νοεῖ τὰ ἀπὸ τοῦ ἰδίου στο ματος, οὐδὲ συνίησι τῆς φύσεως τῶν ὑπ' αὐτοῦ λε γομένων. Ἑξῆς τούτοις ἐστὶ τό·. Ετι λαλοῦντος αὐτοῦ, καὶ ἰδοὺ νεφέλη φωτεινὴ ἐπεσκίασεν αὐτοὺς, ο καὶ τὰ ἑξῆς. Οίμαι δ' ὅτι, τὸν Πέτρον ὁ Θεὸς ἀποτρέπων τοῦ ποιῆσαι τρεῖς σκηνὰς ὑφ᾽ ἂς ἔμελλεν ὅσον ἐπὶ τῷ Διὸ καταβέβηκεν ἀπὸ τοῦ ὄρους, καὶ τῆς φιλανθρωπίας αὐτοῦ ἔργον ἐστὶ καταλιπεῖν τὴν οἰκίαν, καὶ ἀπεῖναι πρὸς τοὺς μὴ δυναμένους ἥκειν πρὸς αὐτόν. Ηυετους. δέησιν, παιδοδιδάσκαλοι, νομοδιδάσκαλοι. Μὴ τρανοῦντες τὴν φύσιν τῶν λεγομένων. τρανόω, 46: Οὐ φθάνοντες, οὐδὲ ἐπὶ τὴν ἐκ μέρους γνῶσιν· τῶν ἐκ μέρους αὐτὸν γινωσκόν των, καὶ οὐδὲν τρανοῦντες περὶ αὐτοῦ, τὴν ἔξοδον λαλούσῃ τοῦ Ἰησοῦ ἦν ἔμελλε πληροῦν, καὶ ὡς τὸν θεωρητικόν γε ἀγαπήσας ὁ Πέτρος βίον, καὶ τὸ ἐν αὐτῷ τερπωλὸν προκρίνας τοῦ ἐν πολλοῖς εἶναι μετά τινος ὀχλήσεως, ἐπὶ προθέσει τοῦ ὠφελεῖν τοὺς βουλομένους, εἶπε τό· «Καλόν ἐστιν ἡμᾶς ὧδε εἶναι. ο 'Αλλ' ἐπεὶ ἡ ἀγάπη «οὐ ζητεῖ τὰ ἑαυτῆς, ο τὸ νομιζόμενον τῷ Πέτρῳ καλὸν οὐ πεποίηκεν ὁ Ἰη σους· διὸ καταβέβηκεν ἀπὸ τοῦ ὄρους πρὸς τοὺς μὴ δυναμένους ἀναβῆναι ἐπ' αὐτὸ, καὶ ἰδεῖν τὴν αὐτ τοῦ μεταμόρφωσιν, ἵνα κἂν ὁποῖον χωροῦσιν αὐτὸν ἰδεῖν θεωρήσωσι. Δικαίου τοίνυν ἐστὶ καὶ τὴν μὴ τὰ ἑαυτῆς ζητοῦσαν ἀγάπην ἔχοντος • ἐλεύθερον μὲν εἶναι ἐκ πάντων, πᾶσι δὲ αὐτὸν δουλῶσαι τοῖς κάτω, ἵνα τοὺς πλείονας αὐτῶν κερδήσῃ.» Εἴποι δ' ἄν τις αὐτοῦ μετὰ δόξης τεθεωρημένῳ, καὶ τῇ προφητεία » πρὸς τὰ ἀποδεδομένα περὶ ἐκστάσεως, καὶ ἐνεργείας Βο πνεύματος χείρονος εἰς τὸν Πέτρον περὶ τοῦ· «Μή εἰδὼς δ λέγει, ο μὴ προσιέμενος ἐκείνην τὴν διήγη σιν ὅτι παρὰ τῷ Παύλῳ τινὲς • θέλοντες εἶναι νομοδιδάσκαλοι, ο οὐκ οἴδασι περὶ ὧν λέγουσι, ἀλλ' ὅτι μὴ τρανοῦντες τὴν φύσιν τῶν λεγομένων μηδὲ νοοῦντες αὐτῶν τὸ βούλημα διαβεβαιοῦνται περὶ ὧν οὐκ ἴσασι· τοιοῦτόν τι ἐπεπόνθει καὶ ὁ Πέτρος μὴ καταλαβὼν γὰρ τί τὸ καλὸν περὶ τῆς κατὰ Ἰησ σοῦν οἰκονομίας, καὶ τῶν ὀφθέντων ἐν τῷ ὄρει Μωῦ σέως καὶ Ηλίου, λέγει τό· «Καλόν ἐστιν ἡμᾶς ὧδε εἶναι,» καὶ τὰ ἑξῆς, «Μὴ εἰδὼς ὅ λέγει· Οὐ γὰρ ᾔδει τί ἐλάλει· ν καὶ γὰρ εἴπερ σοφὸς νοήσει τὰ ἀπὸ τοῦ ἰδίου στόματος, ἐπὶ δὲ χείλεσι φορεῖ τὴν ἐπιγνωμοσύ νην, ὁ ὁ μὴ οὕτως ἔχων οὐ νοεῖ τὰ ἀπὸ τοῦ ἰδίου στο ματος, οὐδὲ συνίησι τῆς φύσεως τῶν ὑπ' αὐτοῦ λε γομένων. Ἑξῆς τούτοις ἐστὶ τό·. Ετι λαλοῦντος αὐτοῦ, καὶ ἰδοὺ νεφέλη φωτεινὴ ἐπεσκίασεν αὐτοὺς, ο καὶ τὰ ἑξῆς. Οίμαι δ' ὅτι, τὸν Πέτρον ὁ Θεὸς ἀποτρέπων τοῦ ποιῆσαι τρεῖς σκηνὰς ὑφ᾽ ἂς ἔμελλεν ὅσον ἐπὶ τῷ Διὸ καταβέβηκεν ἀπὸ τοῦ ὄρους, καὶ τῆς φιλανθρωπίας αὐτοῦ ἔργον ἐστὶ καταλιπεῖν τὴν οἰκίαν, καὶ ἀπεῖναι πρὸς τοὺς μὴ δυναμένους ἥκειν πρὸς αὐτόν. Ηυετους. δέησιν, παιδοδιδάσκαλοι, νομοδιδάσκαλοι. Μὴ τρανοῦντες τὴν φύσιν τῶν λεγομένων. τρανόω, 46: Οὐ φθάνοντες, οὐδὲ ἐπὶ τὴν ἐκ μέρους γνῶσιν· τῶν ἐκ μέρους αὐτὸν γινωσκόν των, καὶ οὐδὲν τρανοῦντες περὶ αὐτοῦ, gloria conspectæ, et prophetia mortem a Jesu sub eundam enarranti struere vellent; et utpote con templationi deditam vitam amans Petrus, ejusque deliciis frui magis optans, quam cum molestia in ter plurimos eo consilio versari, ut volentibus opem et utilitatem ferret, dixerit so: Bonum est nos hic esse. Sed quoniam charitas ‹ non quærit quæ sua sunt 81, quod bonum Petro videbatur, illud Jesus non præstitit; propterea de monte descendit ad eos iturus qui montem conscendere, ipsiusque metamorphosim videre non poterant; ut eum sal tem talem videant, qualem videre queunt. Justi ergo opus illud est, et charitatem non quærentem que sua sunt habentis, liberum esse ex omni bus, omnibus vero inferioribus se servum facere, ad plures ex illis lucrifaciendos ss. Ad ea autem quæ de alienatione mentis Petri, et nequioris spi ritus operatione tradita sunt ad hæc verba Nesciens quid diceret, explicationem hanc non admittens quispiam dicet quosdam apud Pau lum volentes esse legis doctores ",» quibus de re bus loquantur ignorare, sed eorum naturam quæ dicunt minime exponentes, eorumve sensum pientes, de rebus sibi ignotis temere pronuntiare simile vero quid Petro contigisse; cum enim quid in administratione Jesu, eorumque qui in monte visi sunt, Mosis videlicet et Eliæ, bonum foret animo non comprehenderet, dixisse illum: « num est nos hic esse,» et quæ sequuntur, ne scientem quid diceret: Non enim sciebat quid di ceret; › nam si sapiens intelliget quæ ex ore suo exeunt et in labiis portabit doctrinam **; ; › qui ita se non habet, non intelligit quæ ex ore suo exeunt, nec eorum quæ a se dicuntur naturam co gnoscit. ca 86: • Adhuc eo loquente, ecce nubes lucida obumbravit eos, > et quæ sunt deinceps. Ego vero Deum existimo cum Petrum a tribus struendis tabernaculis sub quibus habitare VETUS INTERPRETATΙΟ. tabernacula Verbo Dei habitanti in eis, et legi ipsius quæ visa fuerat in eis in gloria, et prophetiæ quæ Christi exitum loquebatur: et concupiscens illam spectabilem vitam Petrus, et delectationem ipsius, proponens suam utilitatem utilitatibus plurimorum, quæ poterant evenire hominibus ex descensu Christi ad eos, dicebat: < Bunum est nos hic esse, faciamus, si vis, tria tabernacula.» Sed quoniam charitas e non quæ rit quæ sua sunt, › hoc quod videbatur bonum Petro non fecit Jesus, sed descendit de monte ad eos qui non poterant ascendere super eum, et videre transfigurationem Filii Dei, ut vel qualem capere eum poterant, talem viderent. Justi est ergo, et charitatem habentis, et non quærentis quæ sua sunt, ut cum ab omnibus quidem sit liber, omnium tamen se faciat servum, eorum maxime quorum vita deorsum est, ut plures fucrifaciat. meus dilectus in quo niihi complacui, ipsum audite. Tate aliquid sentio in hoc loco. Deus prohibens Petrum facere tabernacula tria, in quibus habitarent secundum voluntatem illius, ostendit unum, et melius, et multo praelarius tabernaculum quam quæ ille facere cupiebat: tabernaculi enim hoc est proprium opus, obumbrare aliquos sub se. Lucida autem nubes obumbrans eos, diviniorem et splendidiorem repensatio Matth. XVII, 4. I Cor. XIII, 5. 8s ibid. 18, 19. Luc. II, 33. | Tim. etc. Ori genes supr. in Matth. xii, 36, Codd. Vaticanus et Regius, et paulo post pro Vox, si quid conjicio, expono, manife Pruv. stum facio,» hic sonare non videtur, vulgarem licet significationem retinuerimus, sed clare et perspicue intelligo. Id confirmat locus alter Ori genis in Matth. xxi, ubi eadem videtur significatione pollere. HUETIUS. gloria conspectæ, et prophetia mortem a Jesu sub eundam enarranti struere vellent; et utpote con templationi deditam vitam amans Petrus, ejusque deliciis frui magis optans, quam cum molestia in ter plurimos eo consilio versari, ut volentibus opem et utilitatem ferret, dixerit so: Bonum est nos hic esse. Sed quoniam charitas ‹ non quærit quæ sua sunt 81, quod bonum Petro videbatur, illud Jesus non præstitit; propterea de monte descendit ad eos iturus qui montem conscendere, ipsiusque metamorphosim videre non poterant; ut eum sal tem talem videant, qualem videre queunt. Justi ergo opus illud est, et charitatem non quærentem que sua sunt habentis, liberum esse ex omni bus, omnibus vero inferioribus se servum facere, ad plures ex illis lucrifaciendos ss. Ad ea autem quæ de alienatione mentis Petri, et nequioris spi ritus operatione tradita sunt ad hæc verba Nesciens quid diceret, explicationem hanc non admittens quispiam dicet quosdam apud Pau lum volentes esse legis doctores ",» quibus de re bus loquantur ignorare, sed eorum naturam quæ dicunt minime exponentes, eorumve sensum pientes, de rebus sibi ignotis temere pronuntiare simile vero quid Petro contigisse; cum enim quid in administratione Jesu, eorumque qui in monte visi sunt, Mosis videlicet et Eliæ, bonum foret animo non comprehenderet, dixisse illum: « num est nos hic esse,» et quæ sequuntur, ne scientem quid diceret: Non enim sciebat quid di ceret; › nam si sapiens intelliget quæ ex ore suo exeunt et in labiis portabit doctrinam **; ; › qui ita se non habet, non intelligit quæ ex ore suo exeunt, nec eorum quæ a se dicuntur naturam co gnoscit. ca 86: • Adhuc eo loquente, ecce nubes lucida obumbravit eos, > et quæ sunt deinceps. Ego vero Deum existimo cum Petrum a tribus struendis tabernaculis sub quibus habitare VETUS INTERPRETATΙΟ. tabernacula Verbo Dei habitanti in eis, et legi ipsius quæ visa fuerat in eis in gloria, et prophetiæ quæ Christi exitum loquebatur: et concupiscens illam spectabilem vitam Petrus, et delectationem ipsius, proponens suam utilitatem utilitatibus plurimorum, quæ poterant evenire hominibus ex descensu Christi ad eos, dicebat: < Bunum est nos hic esse, faciamus, si vis, tria tabernacula.» Sed quoniam charitas e non quæ rit quæ sua sunt, › hoc quod videbatur bonum Petro non fecit Jesus, sed descendit de monte ad eos qui non poterant ascendere super eum, et videre transfigurationem Filii Dei, ut vel qualem capere eum poterant, talem viderent. Justi est ergo, et charitatem habentis, et non quærentis quæ sua sunt, ut cum ab omnibus quidem sit liber, omnium tamen se faciat servum, eorum maxime quorum vita deorsum est, ut plures fucrifaciat. meus dilectus in quo niihi complacui, ipsum audite. Tate aliquid sentio in hoc loco. Deus prohibens Petrum facere tabernacula tria, in quibus habitarent secundum voluntatem illius, ostendit unum, et melius, et multo praelarius tabernaculum quam quæ ille facere cupiebat: tabernaculi enim hoc est proprium opus, obumbrare aliquos sub se. Lucida autem nubes obumbrans eos, diviniorem et splendidiorem repensatio Matth. XVII, 4. I Cor. XIII, 5. 8s ibid. 18, 19. Luc. II, 33. | Tim. etc. Ori genes supr. in Matth. xii, 36, Codd. Vaticanus et Regius, et paulo post pro Vox, si quid conjicio, expono, manife Pruv. stum facio,» hic sonare non videtur, vulgarem licet significationem retinuerimus, sed clare et perspicue intelligo. Id confirmat locus alter Ori genis in Matth. xxi, ubi eadem videtur significatione pollere. HUETIUS. 42. Postea id sequitur 42. • Adhuc eo loquente, ecce nubes lucida olumbravit eos: et vox de nube dicens: Hic est Filius 23. 86 Matth. XVII, 5. 42. Postea id sequitur 42. • Adhuc eo loquente, ecce nubes lucida olumbravit eos: et vox de nube dicens: Hic est Filius 23. 86 Matth. XVII, 5.

οἱ δὲ ἀκούσαντες «συνῆκαν» τὸ «Ἠλίας ἤδη ἦλθε» καὶ τὸ ἑξῆς αὐτῷ εἰρημένον ὑπὸ τοῦ σωτῆρος τὴν ἀναφορὰν ἐσχηκέναι ἐπὶ τὸν βαπτιστὴν Ἰωάννην. καὶ ταῦτα μὲν εἰρήσθω σαφηνείας ἕνεκεν τοῦ ἐκκειμένου ῥητοῦ· ἤδη δὲ κατὰ δύναμιν καὶ τῶν ἐναποκειμένων αὐτῷ πραγμάτων τὴν ἐξέτασιν ποιησώμεθα. Ἐν τούτοις «Ἠλίας» οὐχ ἡ ψυχὴ [Ἠλίου] δοκεῖ μοι λέγεσθαι, ἵνα μὴ ἐμπίπτω εἰς τὸ ἀλλότριον τῆς ἐκκλησίας τοῦ θεοῦ περὶ τῆς μετενσωματώσεως δόγμα, οὔτε παραδιδόμενον ὑπὸ τῶν ἀποστόλων οὔτε ἐμφαινόμενόν που τῶν γραφῶν· καὶ γὰρ ἐναντίον ἐστὶ τῷ «τὰ βλεπόμενα πρόσκαιρα» εἶναι καὶ συντέλειαν πείσεσθαι τὸν αἰῶνα τοῦτον, ἀλλὰ καὶ τῷ πληρωθῆναι [τὸ] «ὁ οὐρανὸς καὶ ἡ γῆ παρελεύσονται» καὶ τὸ «παράγει γὰρ τὸ σχῆμα τοῦ κόσμου τούτου» καὶ τὸ «οἱ οὐρανοὶ ἀπολοῦνται» μετὰ καὶ τῶν ἑξῆς αὐτῷ. τὴν ἔξοδον λαλούσῃ τοῦ Ἰησοῦ ἦν ἔμελλε πληροῦν, καὶ ὡς τὸν θεωρητικόν γε ἀγαπήσας ὁ Πέτρος βίον, καὶ τὸ ἐν αὐτῷ τερπωλὸν προκρίνας τοῦ ἐν πολλοῖς εἶναι μετά τινος ὀχλήσεως, ἐπὶ προθέσει τοῦ ὠφελεῖν τοὺς βουλομένους, εἶπε τό· «Καλόν ἐστιν ἡμᾶς ὧδε εἶναι. ο 'Αλλ' ἐπεὶ ἡ ἀγάπη «οὐ ζητεῖ τὰ ἑαυτῆς, ο τὸ νομιζόμενον τῷ Πέτρῳ καλὸν οὐ πεποίηκεν ὁ Ἰη σους· διὸ καταβέβηκεν ἀπὸ τοῦ ὄρους πρὸς τοὺς μὴ δυναμένους ἀναβῆναι ἐπ' αὐτὸ, καὶ ἰδεῖν τὴν αὐτ τοῦ μεταμόρφωσιν, ἵνα κἂν ὁποῖον χωροῦσιν αὐτὸν ἰδεῖν θεωρήσωσι. Δικαίου τοίνυν ἐστὶ καὶ τὴν μὴ τὰ ἑαυτῆς ζητοῦσαν ἀγάπην ἔχοντος • ἐλεύθερον μὲν εἶναι ἐκ πάντων, πᾶσι δὲ αὐτὸν δουλῶσαι τοῖς κάτω, ἵνα τοὺς πλείονας αὐτῶν κερδήσῃ.» Εἴποι δ' ἄν τις αὐτοῦ μετὰ δόξης τεθεωρημένῳ, καὶ τῇ προφητεία » πρὸς τὰ ἀποδεδομένα περὶ ἐκστάσεως, καὶ ἐνεργείας Βο πνεύματος χείρονος εἰς τὸν Πέτρον περὶ τοῦ· «Μή εἰδὼς δ λέγει, ο μὴ προσιέμενος ἐκείνην τὴν διήγη σιν ὅτι παρὰ τῷ Παύλῳ τινὲς • θέλοντες εἶναι νομοδιδάσκαλοι, ο οὐκ οἴδασι περὶ ὧν λέγουσι, ἀλλ' ὅτι μὴ τρανοῦντες τὴν φύσιν τῶν λεγομένων μηδὲ νοοῦντες αὐτῶν τὸ βούλημα διαβεβαιοῦνται περὶ ὧν οὐκ ἴσασι· τοιοῦτόν τι ἐπεπόνθει καὶ ὁ Πέτρος μὴ καταλαβὼν γὰρ τί τὸ καλὸν περὶ τῆς κατὰ Ἰησ σοῦν οἰκονομίας, καὶ τῶν ὀφθέντων ἐν τῷ ὄρει Μωῦ σέως καὶ Ηλίου, λέγει τό· «Καλόν ἐστιν ἡμᾶς ὧδε εἶναι,» καὶ τὰ ἑξῆς, «Μὴ εἰδὼς ὅ λέγει· Οὐ γὰρ ᾔδει τί ἐλάλει· ν καὶ γὰρ εἴπερ σοφὸς νοήσει τὰ ἀπὸ τοῦ ἰδίου στόματος, ἐπὶ δὲ χείλεσι φορεῖ τὴν ἐπιγνωμοσύ νην, ὁ ὁ μὴ οὕτως ἔχων οὐ νοεῖ τὰ ἀπὸ τοῦ ἰδίου στο ματος, οὐδὲ συνίησι τῆς φύσεως τῶν ὑπ' αὐτοῦ λε γομένων. Ἑξῆς τούτοις ἐστὶ τό·. Ετι λαλοῦντος αὐτοῦ, καὶ ἰδοὺ νεφέλη φωτεινὴ ἐπεσκίασεν αὐτοὺς, ο καὶ τὰ ἑξῆς. Οίμαι δ' ὅτι, τὸν Πέτρον ὁ Θεὸς ἀποτρέπων τοῦ ποιῆσαι τρεῖς σκηνὰς ὑφ᾽ ἂς ἔμελλεν ὅσον ἐπὶ τῷ Διὸ καταβέβηκεν ἀπὸ τοῦ ὄρους, καὶ τῆς φιλανθρωπίας αὐτοῦ ἔργον ἐστὶ καταλιπεῖν τὴν οἰκίαν, καὶ ἀπεῖναι πρὸς τοὺς μὴ δυναμένους ἥκειν πρὸς αὐτόν. Ηυετους. δέησιν, παιδοδιδάσκαλοι, νομοδιδάσκαλοι. Μὴ τρανοῦντες τὴν φύσιν τῶν λεγομένων. τρανόω, 46: Οὐ φθάνοντες, οὐδὲ ἐπὶ τὴν ἐκ μέρους γνῶσιν· τῶν ἐκ μέρους αὐτὸν γινωσκόν των, καὶ οὐδὲν τρανοῦντες περὶ αὐτοῦ, τὴν ἔξοδον λαλούσῃ τοῦ Ἰησοῦ ἦν ἔμελλε πληροῦν, καὶ ὡς τὸν θεωρητικόν γε ἀγαπήσας ὁ Πέτρος βίον, καὶ τὸ ἐν αὐτῷ τερπωλὸν προκρίνας τοῦ ἐν πολλοῖς εἶναι μετά τινος ὀχλήσεως, ἐπὶ προθέσει τοῦ ὠφελεῖν τοὺς βουλομένους, εἶπε τό· «Καλόν ἐστιν ἡμᾶς ὧδε εἶναι. ο 'Αλλ' ἐπεὶ ἡ ἀγάπη «οὐ ζητεῖ τὰ ἑαυτῆς, ο τὸ νομιζόμενον τῷ Πέτρῳ καλὸν οὐ πεποίηκεν ὁ Ἰη σους· διὸ καταβέβηκεν ἀπὸ τοῦ ὄρους πρὸς τοὺς μὴ δυναμένους ἀναβῆναι ἐπ' αὐτὸ, καὶ ἰδεῖν τὴν αὐτ τοῦ μεταμόρφωσιν, ἵνα κἂν ὁποῖον χωροῦσιν αὐτὸν ἰδεῖν θεωρήσωσι. Δικαίου τοίνυν ἐστὶ καὶ τὴν μὴ τὰ ἑαυτῆς ζητοῦσαν ἀγάπην ἔχοντος • ἐλεύθερον μὲν εἶναι ἐκ πάντων, πᾶσι δὲ αὐτὸν δουλῶσαι τοῖς κάτω, ἵνα τοὺς πλείονας αὐτῶν κερδήσῃ.» Εἴποι δ' ἄν τις αὐτοῦ μετὰ δόξης τεθεωρημένῳ, καὶ τῇ προφητεία » πρὸς τὰ ἀποδεδομένα περὶ ἐκστάσεως, καὶ ἐνεργείας Βο πνεύματος χείρονος εἰς τὸν Πέτρον περὶ τοῦ· «Μή εἰδὼς δ λέγει, ο μὴ προσιέμενος ἐκείνην τὴν διήγη σιν ὅτι παρὰ τῷ Παύλῳ τινὲς • θέλοντες εἶναι νομοδιδάσκαλοι, ο οὐκ οἴδασι περὶ ὧν λέγουσι, ἀλλ' ὅτι μὴ τρανοῦντες τὴν φύσιν τῶν λεγομένων μηδὲ νοοῦντες αὐτῶν τὸ βούλημα διαβεβαιοῦνται περὶ ὧν οὐκ ἴσασι· τοιοῦτόν τι ἐπεπόνθει καὶ ὁ Πέτρος μὴ καταλαβὼν γὰρ τί τὸ καλὸν περὶ τῆς κατὰ Ἰησ σοῦν οἰκονομίας, καὶ τῶν ὀφθέντων ἐν τῷ ὄρει Μωῦ σέως καὶ Ηλίου, λέγει τό· «Καλόν ἐστιν ἡμᾶς ὧδε εἶναι,» καὶ τὰ ἑξῆς, «Μὴ εἰδὼς ὅ λέγει· Οὐ γὰρ ᾔδει τί ἐλάλει· ν καὶ γὰρ εἴπερ σοφὸς νοήσει τὰ ἀπὸ τοῦ ἰδίου στόματος, ἐπὶ δὲ χείλεσι φορεῖ τὴν ἐπιγνωμοσύ νην, ὁ ὁ μὴ οὕτως ἔχων οὐ νοεῖ τὰ ἀπὸ τοῦ ἰδίου στο ματος, οὐδὲ συνίησι τῆς φύσεως τῶν ὑπ' αὐτοῦ λε γομένων. Ἑξῆς τούτοις ἐστὶ τό·. Ετι λαλοῦντος αὐτοῦ, καὶ ἰδοὺ νεφέλη φωτεινὴ ἐπεσκίασεν αὐτοὺς, ο καὶ τὰ ἑξῆς. Οίμαι δ' ὅτι, τὸν Πέτρον ὁ Θεὸς ἀποτρέπων τοῦ ποιῆσαι τρεῖς σκηνὰς ὑφ᾽ ἂς ἔμελλεν ὅσον ἐπὶ τῷ Διὸ καταβέβηκεν ἀπὸ τοῦ ὄρους, καὶ τῆς φιλανθρωπίας αὐτοῦ ἔργον ἐστὶ καταλιπεῖν τὴν οἰκίαν, καὶ ἀπεῖναι πρὸς τοὺς μὴ δυναμένους ἥκειν πρὸς αὐτόν. Ηυετους. δέησιν, παιδοδιδάσκαλοι, νομοδιδάσκαλοι. Μὴ τρανοῦντες τὴν φύσιν τῶν λεγομένων. τρανόω, 46: Οὐ φθάνοντες, οὐδὲ ἐπὶ τὴν ἐκ μέρους γνῶσιν· τῶν ἐκ μέρους αὐτὸν γινωσκόν των, καὶ οὐδὲν τρανοῦντες περὶ αὐτοῦ, gloria conspectæ, et prophetia mortem a Jesu sub eundam enarranti struere vellent; et utpote con templationi deditam vitam amans Petrus, ejusque deliciis frui magis optans, quam cum molestia in ter plurimos eo consilio versari, ut volentibus opem et utilitatem ferret, dixerit so: Bonum est nos hic esse. Sed quoniam charitas ‹ non quærit quæ sua sunt 81, quod bonum Petro videbatur, illud Jesus non præstitit; propterea de monte descendit ad eos iturus qui montem conscendere, ipsiusque metamorphosim videre non poterant; ut eum sal tem talem videant, qualem videre queunt. Justi ergo opus illud est, et charitatem non quærentem que sua sunt habentis, liberum esse ex omni bus, omnibus vero inferioribus se servum facere, ad plures ex illis lucrifaciendos ss. Ad ea autem quæ de alienatione mentis Petri, et nequioris spi ritus operatione tradita sunt ad hæc verba Nesciens quid diceret, explicationem hanc non admittens quispiam dicet quosdam apud Pau lum volentes esse legis doctores ",» quibus de re bus loquantur ignorare, sed eorum naturam quæ dicunt minime exponentes, eorumve sensum pientes, de rebus sibi ignotis temere pronuntiare simile vero quid Petro contigisse; cum enim quid in administratione Jesu, eorumque qui in monte visi sunt, Mosis videlicet et Eliæ, bonum foret animo non comprehenderet, dixisse illum: « num est nos hic esse,» et quæ sequuntur, ne scientem quid diceret: Non enim sciebat quid di ceret; › nam si sapiens intelliget quæ ex ore suo exeunt et in labiis portabit doctrinam **; ; › qui ita se non habet, non intelligit quæ ex ore suo exeunt, nec eorum quæ a se dicuntur naturam co gnoscit. ca 86: • Adhuc eo loquente, ecce nubes lucida obumbravit eos, > et quæ sunt deinceps. Ego vero Deum existimo cum Petrum a tribus struendis tabernaculis sub quibus habitare VETUS INTERPRETATΙΟ. tabernacula Verbo Dei habitanti in eis, et legi ipsius quæ visa fuerat in eis in gloria, et prophetiæ quæ Christi exitum loquebatur: et concupiscens illam spectabilem vitam Petrus, et delectationem ipsius, proponens suam utilitatem utilitatibus plurimorum, quæ poterant evenire hominibus ex descensu Christi ad eos, dicebat: < Bunum est nos hic esse, faciamus, si vis, tria tabernacula.» Sed quoniam charitas e non quæ rit quæ sua sunt, › hoc quod videbatur bonum Petro non fecit Jesus, sed descendit de monte ad eos qui non poterant ascendere super eum, et videre transfigurationem Filii Dei, ut vel qualem capere eum poterant, talem viderent. Justi est ergo, et charitatem habentis, et non quærentis quæ sua sunt, ut cum ab omnibus quidem sit liber, omnium tamen se faciat servum, eorum maxime quorum vita deorsum est, ut plures fucrifaciat. meus dilectus in quo niihi complacui, ipsum audite. Tate aliquid sentio in hoc loco. Deus prohibens Petrum facere tabernacula tria, in quibus habitarent secundum voluntatem illius, ostendit unum, et melius, et multo praelarius tabernaculum quam quæ ille facere cupiebat: tabernaculi enim hoc est proprium opus, obumbrare aliquos sub se. Lucida autem nubes obumbrans eos, diviniorem et splendidiorem repensatio Matth. XVII, 4. I Cor. XIII, 5. 8s ibid. 18, 19. Luc. II, 33. | Tim. etc. Ori genes supr. in Matth. xii, 36, Codd. Vaticanus et Regius, et paulo post pro Vox, si quid conjicio, expono, manife Pruv. stum facio,» hic sonare non videtur, vulgarem licet significationem retinuerimus, sed clare et perspicue intelligo. Id confirmat locus alter Ori genis in Matth. xxi, ubi eadem videtur significatione pollere. HUETIUS. gloria conspectæ, et prophetia mortem a Jesu sub eundam enarranti struere vellent; et utpote con templationi deditam vitam amans Petrus, ejusque deliciis frui magis optans, quam cum molestia in ter plurimos eo consilio versari, ut volentibus opem et utilitatem ferret, dixerit so: Bonum est nos hic esse. Sed quoniam charitas ‹ non quærit quæ sua sunt 81, quod bonum Petro videbatur, illud Jesus non præstitit; propterea de monte descendit ad eos iturus qui montem conscendere, ipsiusque metamorphosim videre non poterant; ut eum sal tem talem videant, qualem videre queunt. Justi ergo opus illud est, et charitatem non quærentem que sua sunt habentis, liberum esse ex omni bus, omnibus vero inferioribus se servum facere, ad plures ex illis lucrifaciendos ss. Ad ea autem quæ de alienatione mentis Petri, et nequioris spi ritus operatione tradita sunt ad hæc verba Nesciens quid diceret, explicationem hanc non admittens quispiam dicet quosdam apud Pau lum volentes esse legis doctores ",» quibus de re bus loquantur ignorare, sed eorum naturam quæ dicunt minime exponentes, eorumve sensum pientes, de rebus sibi ignotis temere pronuntiare simile vero quid Petro contigisse; cum enim quid in administratione Jesu, eorumque qui in monte visi sunt, Mosis videlicet et Eliæ, bonum foret animo non comprehenderet, dixisse illum: « num est nos hic esse,» et quæ sequuntur, ne scientem quid diceret: Non enim sciebat quid di ceret; › nam si sapiens intelliget quæ ex ore suo exeunt et in labiis portabit doctrinam **; ; › qui ita se non habet, non intelligit quæ ex ore suo exeunt, nec eorum quæ a se dicuntur naturam co gnoscit. ca 86: • Adhuc eo loquente, ecce nubes lucida obumbravit eos, > et quæ sunt deinceps. Ego vero Deum existimo cum Petrum a tribus struendis tabernaculis sub quibus habitare VETUS INTERPRETATΙΟ. tabernacula Verbo Dei habitanti in eis, et legi ipsius quæ visa fuerat in eis in gloria, et prophetiæ quæ Christi exitum loquebatur: et concupiscens illam spectabilem vitam Petrus, et delectationem ipsius, proponens suam utilitatem utilitatibus plurimorum, quæ poterant evenire hominibus ex descensu Christi ad eos, dicebat: < Bunum est nos hic esse, faciamus, si vis, tria tabernacula.» Sed quoniam charitas e non quæ rit quæ sua sunt, › hoc quod videbatur bonum Petro non fecit Jesus, sed descendit de monte ad eos qui non poterant ascendere super eum, et videre transfigurationem Filii Dei, ut vel qualem capere eum poterant, talem viderent. Justi est ergo, et charitatem habentis, et non quærentis quæ sua sunt, ut cum ab omnibus quidem sit liber, omnium tamen se faciat servum, eorum maxime quorum vita deorsum est, ut plures fucrifaciat. meus dilectus in quo niihi complacui, ipsum audite. Tate aliquid sentio in hoc loco. Deus prohibens Petrum facere tabernacula tria, in quibus habitarent secundum voluntatem illius, ostendit unum, et melius, et multo praelarius tabernaculum quam quæ ille facere cupiebat: tabernaculi enim hoc est proprium opus, obumbrare aliquos sub se. Lucida autem nubes obumbrans eos, diviniorem et splendidiorem repensatio Matth. XVII, 4. I Cor. XIII, 5. 8s ibid. 18, 19. Luc. II, 33. | Tim. etc. Ori genes supr. in Matth. xii, 36, Codd. Vaticanus et Regius, et paulo post pro Vox, si quid conjicio, expono, manife Pruv. stum facio,» hic sonare non videtur, vulgarem licet significationem retinuerimus, sed clare et perspicue intelligo. Id confirmat locus alter Ori genis in Matth. xxi, ubi eadem videtur significatione pollere. HUETIUS. 42. Postea id sequitur 42. • Adhuc eo loquente, ecce nubes lucida olumbravit eos: et vox de nube dicens: Hic est Filius 23. 86 Matth. XVII, 5. 42. Postea id sequitur 42. • Adhuc eo loquente, ecce nubes lucida olumbravit eos: et vox de nube dicens: Hic est Filius 23. 86 Matth. XVII, 5.

ὅμως δὲ καὶ οὕτως μιᾶς τινος ἀεὶ ἐκ τοῦ ὡρισμένου τῶν ψυχῶν ἀριθμοῦ μεθισταμένης καὶ μηκέτι εἰς σῶμα ἐρχομένης, ἐπιλείψει ποτὲ ὡς διά τινων ὡσπερεὶ ἀπείρων χρόνων ἡ γένεσις, καταντήσαντος τοῦ κόσμου ἐπί τινα ἕνα ἢ δεύτερον ἢ ὀλίγῳ πλείους, μεθ’ οὓς καὶ αὐτοὺς τελειωθέντας ὁ κόσμος φθαρήσεται, ἐπιλειπόντων τῶν εἰς σῶμα ἐρχομένων. Ὅπερ οὐκ ἀρέσκει τῇ γραφῇ· πλῆθος γὰρ οἶδεν ἁμαρτωλῶν ἐν τῷ χρόνῳ τῆς τοῦ κόσμου φθορᾶς. ὅπερ ἐστὶ δῆλον συνεξεταζομένου «τοῦ» «πλὴν ἐλθὼν ὁ υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου [ἆρα] εὑρήσει τὴν πίστιν ἐπὶ τῆς γῆς;» ᾧ εὕρομεν παρὰ τῷ Ματθαίῳ οὕτως εἰρημένῳ· «ὥσπερ δὲ αἱ ἡμέραι τοῦ Νῶε, οὕτως ἔσται ἡ παρουσία τοῦ υἱοῦ τοῦ ἀνθρώπου. ὡς γὰρ ἦσαν ἐν ταῖς ἡμέραις [ταῖς πρὸ] τοῦ κατακλυσμοῦ» καὶ τὰ ἑξῆς. ἔσται δὲ τοῖς τότε ἡ τῶν ἁμαρτημάτων εἴσπραξις οὐκ ἐν μετενσωματώσει. εἰ γὰρ ἔτι ἁμαρτάνοντες παραλαμβάνονται, ἤτοι ἄλλῳ τρόπῳ κολάσεως μετὰ τοῦτο κολασθήσονται, καὶ κατὰ τοῦτο ἤτοι δύο τρόποι κολάσεων ἔσονται γενικοί [ὁ μὲν ἐν μετενσωματώσει, ὁ δὲ ἔξω τοῦ τοιούτου σώματος· βουλήματι σκηνοῦν, δείκνυσι κρείττονα, ἵν' οὕτως ὀνομάσω, καὶ πολλῷ διαφέρουσαν σκηνὴν τὴν νεφέ λην. Εἰ γὰρ ἔργον ἐστὶ σκηνῆς τὸ ἐπισκιάσαι τὸν ἐν αὐτῇ καὶ σκεπάσαι, ἡ δὲ φωτεινὴ νεφέλη επεσκίασεν αὐτοὺς, οἱονεὶ σκηνὴν θειοτέραν, ἅτε καὶ φωτεινὴν τυγχάνουσαν, πεποίηκεν αὐτοῖς εἰς παράδειγμα μελ λούσης ἀναστάσεως ὁ Θεός· φωτεινὴ γὰρ νεφέλη ἐπισκιάζει τους δικαίους σκεπαζομένους ἅμα καὶ φωτιζομένους καὶ ἐλλαμπομένους ὑπ' αὐτῆς. Τίς δ' ἂν εἴη ἡ φωτεινη νεφέλη ἐπισκιάζουσα τοὺς δι καίους, Η τάχα μὲν πατρικὴ δύναμις ἀφ' ἧς ἔρχε ται ἡ τοῦ Πατρὸς φωνὴ, μαρτυροῦσα τῷ Υἱῷ ὡς ἀγα πητῷ καὶ εὐδοκητῷ, καὶ προτρέπουσα τοὺς σκιαζο μένους ὑπ' αὐτῆς, τούτου καὶ μὴ ἄλλου τινὸς ἀκούειν; Λέγει δ᾽ οὗτος, ὡς πάλαι, οὕτως καὶ ἀεὶ δι' ὧν βούλε ται. Τάχα δὲ καὶ τὸ ἅγιον Πνεῦμα ἡ φωτεινή εστι νεφέλη, ἐπισκιάζουσα τοὺς δικαίους, καὶ προφητεύ ουσα τὰ τοῦ Θεοῦ ἐνεργοῦντος ἐν αὐτῇ καὶ λέγοντος Οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπητὸς ἐν ᾧ ηὐδό κησα.» Τολμήσας δ' ἂν εἴποιμι καὶ τὸν Σωτήρα ἡμῶν εἶναι φωτεινὴν νεφέλην. Πέτρος μὲν οὖν λέ γων· ι Ποιήσωμεν ὧδε τρεῖς σκηνὰς» ἀφ' ἑαυτοῦ μίαν καὶ ἀπὸ τοῦ Υἱοῦ μίαν, καὶ ἀπὸ τοῦ ἁγίου Πνεύματος μίαν· φωτεινὴ γὰρ Πατρὸς, Υἱοῦ καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος νεφέλη ἐπισκιάζει τοὺς Ἰησοῦ γνη στους μαθητάς· ἢ τὸ Εὐαγγέλιον, καὶ τὸν νόμον, καὶ τοὺς προφήτας νεφέλη ἐπισκιάζει φωτεινὴ τῷ δυνατ μένῳ ἐνορᾷν τῷ φωτὶ αὐτῆς κατὰ τὸ Εὐαγγέλιον, καὶ τὸν νόμον, καὶ τοὺς προφήτας. Ἡ δὲ ἐκ τῆς νεφέλης φωνὴ τάχα μὲν Μωϋσεῖ καὶ Ἠλίᾳ λέγει· «Οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπητός, ἐν ᾧ ηὐδόκησα· ἀκούε τε αὐτοῦ,» ἐπιθυμοῦσιν ἰδεῖν τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώ που, καὶ ἀκοῦσαι αὐτοῦ, καὶ θεωρῆσαι αὐτὸν καθὼς ἐν δόξῃ. Τάχα δὲ οὗτος μαθητὰς διδάσκει, ὅτι ὁ κυρίως Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, καὶ ἀγαπητὸς αὐτοῦ, ἐν ᾧ ηύ δόκησεν, οὗ μάλιστα ἀκούειν δεῖ, ὁ τότε θεωρούμε νος ἦν, καὶ μεταμορφωθεὶς, καὶ λάμψας τῷ προσ ώπῳ ὡς ὁ ἥλιος, καὶ ἐνδεδυμένος τὰ ὡς φῶς λευκά ἱμάτια. Μετὰ δὲ ταῦτα γέγραπται, ὅτι ἀκούσαντες τῆς φω νῆς τῆς νεφέλης μαρτυρούσης τῷ Υἱῷ οἱ τρεῖς λαμπομένους, ἐπισκιάζουσα τους δικαίους; επισκιά ζουσα τοῖς δικαίοις; Σκηνάς, ἀφ' ἑαυτοῦ μίαν, Ούτος. τοὺς μαθητάς. κυρίως Κύριος. Νεφέλης. βουλήματι σκηνοῦν, δείκνυσι κρείττονα, ἵν' οὕτως ὀνομάσω, καὶ πολλῷ διαφέρουσαν σκηνὴν τὴν νεφέ λην. Εἰ γὰρ ἔργον ἐστὶ σκηνῆς τὸ ἐπισκιάσαι τὸν ἐν αὐτῇ καὶ σκεπάσαι, ἡ δὲ φωτεινὴ νεφέλη επεσκίασεν αὐτοὺς, οἱονεὶ σκηνὴν θειοτέραν, ἅτε καὶ φωτεινὴν τυγχάνουσαν, πεποίηκεν αὐτοῖς εἰς παράδειγμα μελ λούσης ἀναστάσεως ὁ Θεός· φωτεινὴ γὰρ νεφέλη ἐπισκιάζει τους δικαίους σκεπαζομένους ἅμα καὶ φωτιζομένους καὶ ἐλλαμπομένους ὑπ' αὐτῆς. Τίς δ' ἂν εἴη ἡ φωτεινη νεφέλη ἐπισκιάζουσα τοὺς δι καίους, Η τάχα μὲν πατρικὴ δύναμις ἀφ' ἧς ἔρχε ται ἡ τοῦ Πατρὸς φωνὴ, μαρτυροῦσα τῷ Υἱῷ ὡς ἀγα πητῷ καὶ εὐδοκητῷ, καὶ προτρέπουσα τοὺς σκιαζο μένους ὑπ' αὐτῆς, τούτου καὶ μὴ ἄλλου τινὸς ἀκούειν; Λέγει δ᾽ οὗτος, ὡς πάλαι, οὕτως καὶ ἀεὶ δι' ὧν βούλε ται. Τάχα δὲ καὶ τὸ ἅγιον Πνεῦμα ἡ φωτεινή εστι νεφέλη, ἐπισκιάζουσα τοὺς δικαίους, καὶ προφητεύ ουσα τὰ τοῦ Θεοῦ ἐνεργοῦντος ἐν αὐτῇ καὶ λέγοντος Οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπητὸς ἐν ᾧ ηὐδό κησα.» Τολμήσας δ' ἂν εἴποιμι καὶ τὸν Σωτήρα ἡμῶν εἶναι φωτεινὴν νεφέλην. Πέτρος μὲν οὖν λέ γων· ι Ποιήσωμεν ὧδε τρεῖς σκηνὰς» ἀφ' ἑαυτοῦ μίαν καὶ ἀπὸ τοῦ Υἱοῦ μίαν, καὶ ἀπὸ τοῦ ἁγίου Πνεύματος μίαν· φωτεινὴ γὰρ Πατρὸς, Υἱοῦ καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος νεφέλη ἐπισκιάζει τοὺς Ἰησοῦ γνη στους μαθητάς· ἢ τὸ Εὐαγγέλιον, καὶ τὸν νόμον, καὶ τοὺς προφήτας νεφέλη ἐπισκιάζει φωτεινὴ τῷ δυνατ μένῳ ἐνορᾷν τῷ φωτὶ αὐτῆς κατὰ τὸ Εὐαγγέλιον, καὶ τὸν νόμον, καὶ τοὺς προφήτας. Ἡ δὲ ἐκ τῆς νεφέλης φωνὴ τάχα μὲν Μωϋσεῖ καὶ Ἠλίᾳ λέγει· «Οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπητός, ἐν ᾧ ηὐδόκησα· ἀκούε τε αὐτοῦ,» ἐπιθυμοῦσιν ἰδεῖν τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώ που, καὶ ἀκοῦσαι αὐτοῦ, καὶ θεωρῆσαι αὐτὸν καθὼς ἐν δόξῃ. Τάχα δὲ οὗτος μαθητὰς διδάσκει, ὅτι ὁ κυρίως Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, καὶ ἀγαπητὸς αὐτοῦ, ἐν ᾧ ηύ δόκησεν, οὗ μάλιστα ἀκούειν δεῖ, ὁ τότε θεωρούμε νος ἦν, καὶ μεταμορφωθεὶς, καὶ λάμψας τῷ προσ ώπῳ ὡς ὁ ἥλιος, καὶ ἐνδεδυμένος τὰ ὡς φῶς λευκά ἱμάτια. Μετὰ δὲ ταῦτα γέγραπται, ὅτι ἀκούσαντες τῆς φω νῆς τῆς νεφέλης μαρτυρούσης τῷ Υἱῷ οἱ τρεῖς λαμπομένους, ἐπισκιάζουσα τους δικαίους; επισκιά ζουσα τοῖς δικαίοις; Σκηνάς, ἀφ' ἑαυτοῦ μίαν, Ούτος. τοὺς μαθητάς. κυρίως Κύριος. Νεφέλης. tius tabernaculum, nubem scilicet, ostendisse Cum enim tabernaculi ille sint partes, quisquis in eo est hunc obumbrare et protegere, nubes autem lu cida obumbraret eos, quasi divinius illis taberna culum, utpote lucidum, futuræ instar resurrectio nis Deus construxit. Justos enim, tectos simul et illuminatos et illustratos a se, lucida nubes obum brat. At quænam lucida ea nubes est justos obum brans? An paterna fortasse virtus est, a qua Pa tris vox exit, Filium sibi dilectum et placitum te stans, eosque adhortans qui ea obunbrabantur, ut illum, nec quempiam alium audirent? Is autem, quemadmodum olim, ita et semper per ea quæ vult loquitur. Forsitan vero et Spiritus sanctus nubes lucida est, justos obumbrans, et edens oracula Dei operantis in se; et dicentis ": «Hic est Filius meus dilectus mibi in quo mihi bene complacui. › Quin et audacter Servatorem nostrum lucidam esse nubem pronuntiabo. Petrus igitur dicens c Faciamus hic tria tabernacula..... o a se unum, unum a Filio, et unum a Spiritu sancto. Lucida quippe Patris, et Filii, et Spiritus sancti nubes ve ros Jesu discipulos obumbrat; vel Evangelium, le gem, et prophetas nubes obumbrat, lucida quidem ei qui potest intueri lumen illius in Evangelio, lege et prophetis. Vox autem de nube emissa Mosem fortasse et Eliam, Filium hominis videre, eumque audire, et gloriam illius spectare cupientes alloqui tur, dicens: • Hic est Filius meus dilectus, quo mihi bene complacui; ipsum audite.» Fortasse vero discipulos docet eum qui proprie Dei Filius est, ipsique dilectus, in quo ipsi bene complacitum, quique potissimum est audiendus, eum esse quem tunc aspiciebant, qui transformatus erat, cujus fa cies splendebat sicut sol, quique vestimenta lucis instar candentia indutus erat. cupiebat, deterreret, melius, ut ita dicam, et præstar c in nube exeuntem tres apostolos et de Filio testimo nem exemplo suo demonstrabat eis futuram, quæ protegeret eos simul et illuminaret. Quæ sit autem nubes lucida obumbrans sanctos, nisi forte virtus paterna ex qua venit vox Patris dans testimonium Filio quasi dilecto, et exhortans eos qui obumbrabantur ab eo, ipsi, non alii obedive? Forte et Spiritus san clus est lucida illa nubes obumbrans sanctos, et prophetans Deo in se operante, atque dicente: Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi complacui.» Audens autem dicam etiam Salvatorem nostrum esse lucidam nubem. Nubes enim lucida olumbrat semper dilectos Christi discipulos, et Evangelium, et legem, et pro phetas, sicut intelligunt qui possunt aspicere lumen ipsius in Evangelio, vel in lege, vel in prophetis. Vox autem de nube ad Moysen et Eliam dicit: Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi complacui, ipsum audite,» qui desiderabant videre Filium Dei, et audire eum aut discipulos docebat, quoniam qui proprie erat Filius Dei, et dilectissimus apud Deum, in quo sibi complacuit, quem præcipue oportet au dire, ipse erat qui tunc et visus, et tranfiguratus splenduit sicut sol, et vestimenta ejus facta sunt sicut lumen. * Matth. xvu, 5. 8* ibid. 4. Codex Vaticanus, et paulo post, editio luetii, etc. Sic habent omnes nostri codices mss. in quibus nullum appa ret hiatus vestigium, licet locus manifesto lacuno sus sit, cui nec subsidio est vetus interpretatio quæ et ipsa ibi manca est. Deest in codice Vaticano. Quid si le Balur Ibidem pro codex Vati canus habet Deest in codice Vaticano. tius tabernaculum, nubem scilicet, ostendisse Cum enim tabernaculi ille sint partes, quisquis in eo est hunc obumbrare et protegere, nubes autem lu cida obumbraret eos, quasi divinius illis taberna culum, utpote lucidum, futuræ instar resurrectio nis Deus construxit. Justos enim, tectos simul et illuminatos et illustratos a se, lucida nubes obum brat. At quænam lucida ea nubes est justos obum brans? An paterna fortasse virtus est, a qua Pa tris vox exit, Filium sibi dilectum et placitum te stans, eosque adhortans qui ea obunbrabantur, ut illum, nec quempiam alium audirent? Is autem, quemadmodum olim, ita et semper per ea quæ vult loquitur. Forsitan vero et Spiritus sanctus nubes lucida est, justos obumbrans, et edens oracula Dei operantis in se; et dicentis ": «Hic est Filius meus dilectus mibi in quo mihi bene complacui. › Quin et audacter Servatorem nostrum lucidam esse nubem pronuntiabo. Petrus igitur dicens c Faciamus hic tria tabernacula..... o a se unum, unum a Filio, et unum a Spiritu sancto. Lucida quippe Patris, et Filii, et Spiritus sancti nubes ve ros Jesu discipulos obumbrat; vel Evangelium, le gem, et prophetas nubes obumbrat, lucida quidem ei qui potest intueri lumen illius in Evangelio, lege et prophetis. Vox autem de nube emissa Mosem fortasse et Eliam, Filium hominis videre, eumque audire, et gloriam illius spectare cupientes alloqui tur, dicens: • Hic est Filius meus dilectus, quo mihi bene complacui; ipsum audite.» Fortasse vero discipulos docet eum qui proprie Dei Filius est, ipsique dilectus, in quo ipsi bene complacitum, quique potissimum est audiendus, eum esse quem tunc aspiciebant, qui transformatus erat, cujus fa cies splendebat sicut sol, quique vestimenta lucis instar candentia indutus erat. cupiebat, deterreret, melius, ut ita dicam, et præstar c in nube exeuntem tres apostolos et de Filio testimo nem exemplo suo demonstrabat eis futuram, quæ protegeret eos simul et illuminaret. Quæ sit autem nubes lucida obumbrans sanctos, nisi forte virtus paterna ex qua venit vox Patris dans testimonium Filio quasi dilecto, et exhortans eos qui obumbrabantur ab eo, ipsi, non alii obedive? Forte et Spiritus san clus est lucida illa nubes obumbrans sanctos, et prophetans Deo in se operante, atque dicente: Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi complacui.» Audens autem dicam etiam Salvatorem nostrum esse lucidam nubem. Nubes enim lucida olumbrat semper dilectos Christi discipulos, et Evangelium, et legem, et pro phetas, sicut intelligunt qui possunt aspicere lumen ipsius in Evangelio, vel in lege, vel in prophetis. Vox autem de nube ad Moysen et Eliam dicit: Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi complacui, ipsum audite,» qui desiderabant videre Filium Dei, et audire eum aut discipulos docebat, quoniam qui proprie erat Filius Dei, et dilectissimus apud Deum, in quo sibi complacuit, quem præcipue oportet au dire, ipse erat qui tunc et visus, et tranfiguratus splenduit sicut sol, et vestimenta ejus facta sunt sicut lumen. * Matth. xvu, 5. 8* ibid. 4. Codex Vaticanus, et paulo post, editio luetii, etc. Sic habent omnes nostri codices mss. in quibus nullum appa ret hiatus vestigium, licet locus manifesto lacuno sus sit, cui nec subsidio est vetus interpretatio quæ et ipsa ibi manca est. Deest in codice Vaticano. Quid si le Balur Ibidem pro codex Vati canus habet Deest in codice Vaticano. 43. Scriptum est deinde audientes vocem de 43. Post hoc scriptum est quoniam audientes lucidam nubem testimonium dantem Filio Dei apostoli 43. Scriptum est deinde audientes vocem de 43. Post hoc scriptum est quoniam audientes lucidam nubem testimonium dantem Filio Dei apostoli

ὅμως δὲ καὶ οὕτως μιᾶς τινος ἀεὶ ἐκ τοῦ ὡρισμένου τῶν ψυχῶν ἀριθμοῦ μεθισταμένης καὶ μηκέτι εἰς σῶμα ἐρχομένης, ἐπιλείψει ποτὲ ὡς διά τινων ὡσπερεὶ ἀπείρων χρόνων ἡ γένεσις, καταντήσαντος τοῦ κόσμου ἐπί τινα ἕνα ἢ δεύτερον ἢ ὀλίγῳ πλείους, μεθ’ οὓς καὶ αὐτοὺς τελειωθέντας ὁ κόσμος φθαρήσεται, ἐπιλειπόντων τῶν εἰς σῶμα ἐρχομένων. Ὅπερ οὐκ ἀρέσκει τῇ γραφῇ· πλῆθος γὰρ οἶδεν ἁμαρτωλῶν ἐν τῷ χρόνῳ τῆς τοῦ κόσμου φθορᾶς. ὅπερ ἐστὶ δῆλον συνεξεταζομένου «τοῦ» «πλὴν ἐλθὼν ὁ υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου [ἆρα] εὑρήσει τὴν πίστιν ἐπὶ τῆς γῆς;» ᾧ εὕρομεν παρὰ τῷ Ματθαίῳ οὕτως εἰρημένῳ· «ὥσπερ δὲ αἱ ἡμέραι τοῦ Νῶε, οὕτως ἔσται ἡ παρουσία τοῦ υἱοῦ τοῦ ἀνθρώπου. ὡς γὰρ ἦσαν ἐν ταῖς ἡμέραις [ταῖς πρὸ] τοῦ κατακλυσμοῦ» καὶ τὰ ἑξῆς. ἔσται δὲ τοῖς τότε ἡ τῶν ἁμαρτημάτων εἴσπραξις οὐκ ἐν μετενσωματώσει. εἰ γὰρ ἔτι ἁμαρτάνοντες παραλαμβάνονται, ἤτοι ἄλλῳ τρόπῳ κολάσεως μετὰ τοῦτο κολασθήσονται, καὶ κατὰ τοῦτο ἤτοι δύο τρόποι κολάσεων ἔσονται γενικοί [ὁ μὲν ἐν μετενσωματώσει, ὁ δὲ ἔξω τοῦ τοιούτου σώματος· βουλήματι σκηνοῦν, δείκνυσι κρείττονα, ἵν' οὕτως ὀνομάσω, καὶ πολλῷ διαφέρουσαν σκηνὴν τὴν νεφέ λην. Εἰ γὰρ ἔργον ἐστὶ σκηνῆς τὸ ἐπισκιάσαι τὸν ἐν αὐτῇ καὶ σκεπάσαι, ἡ δὲ φωτεινὴ νεφέλη επεσκίασεν αὐτοὺς, οἱονεὶ σκηνὴν θειοτέραν, ἅτε καὶ φωτεινὴν τυγχάνουσαν, πεποίηκεν αὐτοῖς εἰς παράδειγμα μελ λούσης ἀναστάσεως ὁ Θεός· φωτεινὴ γὰρ νεφέλη ἐπισκιάζει τους δικαίους σκεπαζομένους ἅμα καὶ φωτιζομένους καὶ ἐλλαμπομένους ὑπ' αὐτῆς. Τίς δ' ἂν εἴη ἡ φωτεινη νεφέλη ἐπισκιάζουσα τοὺς δι καίους, Η τάχα μὲν πατρικὴ δύναμις ἀφ' ἧς ἔρχε ται ἡ τοῦ Πατρὸς φωνὴ, μαρτυροῦσα τῷ Υἱῷ ὡς ἀγα πητῷ καὶ εὐδοκητῷ, καὶ προτρέπουσα τοὺς σκιαζο μένους ὑπ' αὐτῆς, τούτου καὶ μὴ ἄλλου τινὸς ἀκούειν; Λέγει δ᾽ οὗτος, ὡς πάλαι, οὕτως καὶ ἀεὶ δι' ὧν βούλε ται. Τάχα δὲ καὶ τὸ ἅγιον Πνεῦμα ἡ φωτεινή εστι νεφέλη, ἐπισκιάζουσα τοὺς δικαίους, καὶ προφητεύ ουσα τὰ τοῦ Θεοῦ ἐνεργοῦντος ἐν αὐτῇ καὶ λέγοντος Οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπητὸς ἐν ᾧ ηὐδό κησα.» Τολμήσας δ' ἂν εἴποιμι καὶ τὸν Σωτήρα ἡμῶν εἶναι φωτεινὴν νεφέλην. Πέτρος μὲν οὖν λέ γων· ι Ποιήσωμεν ὧδε τρεῖς σκηνὰς» ἀφ' ἑαυτοῦ μίαν καὶ ἀπὸ τοῦ Υἱοῦ μίαν, καὶ ἀπὸ τοῦ ἁγίου Πνεύματος μίαν· φωτεινὴ γὰρ Πατρὸς, Υἱοῦ καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος νεφέλη ἐπισκιάζει τοὺς Ἰησοῦ γνη στους μαθητάς· ἢ τὸ Εὐαγγέλιον, καὶ τὸν νόμον, καὶ τοὺς προφήτας νεφέλη ἐπισκιάζει φωτεινὴ τῷ δυνατ μένῳ ἐνορᾷν τῷ φωτὶ αὐτῆς κατὰ τὸ Εὐαγγέλιον, καὶ τὸν νόμον, καὶ τοὺς προφήτας. Ἡ δὲ ἐκ τῆς νεφέλης φωνὴ τάχα μὲν Μωϋσεῖ καὶ Ἠλίᾳ λέγει· «Οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπητός, ἐν ᾧ ηὐδόκησα· ἀκούε τε αὐτοῦ,» ἐπιθυμοῦσιν ἰδεῖν τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώ που, καὶ ἀκοῦσαι αὐτοῦ, καὶ θεωρῆσαι αὐτὸν καθὼς ἐν δόξῃ. Τάχα δὲ οὗτος μαθητὰς διδάσκει, ὅτι ὁ κυρίως Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, καὶ ἀγαπητὸς αὐτοῦ, ἐν ᾧ ηύ δόκησεν, οὗ μάλιστα ἀκούειν δεῖ, ὁ τότε θεωρούμε νος ἦν, καὶ μεταμορφωθεὶς, καὶ λάμψας τῷ προσ ώπῳ ὡς ὁ ἥλιος, καὶ ἐνδεδυμένος τὰ ὡς φῶς λευκά ἱμάτια. Μετὰ δὲ ταῦτα γέγραπται, ὅτι ἀκούσαντες τῆς φω νῆς τῆς νεφέλης μαρτυρούσης τῷ Υἱῷ οἱ τρεῖς λαμπομένους, ἐπισκιάζουσα τους δικαίους; επισκιά ζουσα τοῖς δικαίοις; Σκηνάς, ἀφ' ἑαυτοῦ μίαν, Ούτος. τοὺς μαθητάς. κυρίως Κύριος. Νεφέλης. βουλήματι σκηνοῦν, δείκνυσι κρείττονα, ἵν' οὕτως ὀνομάσω, καὶ πολλῷ διαφέρουσαν σκηνὴν τὴν νεφέ λην. Εἰ γὰρ ἔργον ἐστὶ σκηνῆς τὸ ἐπισκιάσαι τὸν ἐν αὐτῇ καὶ σκεπάσαι, ἡ δὲ φωτεινὴ νεφέλη επεσκίασεν αὐτοὺς, οἱονεὶ σκηνὴν θειοτέραν, ἅτε καὶ φωτεινὴν τυγχάνουσαν, πεποίηκεν αὐτοῖς εἰς παράδειγμα μελ λούσης ἀναστάσεως ὁ Θεός· φωτεινὴ γὰρ νεφέλη ἐπισκιάζει τους δικαίους σκεπαζομένους ἅμα καὶ φωτιζομένους καὶ ἐλλαμπομένους ὑπ' αὐτῆς. Τίς δ' ἂν εἴη ἡ φωτεινη νεφέλη ἐπισκιάζουσα τοὺς δι καίους, Η τάχα μὲν πατρικὴ δύναμις ἀφ' ἧς ἔρχε ται ἡ τοῦ Πατρὸς φωνὴ, μαρτυροῦσα τῷ Υἱῷ ὡς ἀγα πητῷ καὶ εὐδοκητῷ, καὶ προτρέπουσα τοὺς σκιαζο μένους ὑπ' αὐτῆς, τούτου καὶ μὴ ἄλλου τινὸς ἀκούειν; Λέγει δ᾽ οὗτος, ὡς πάλαι, οὕτως καὶ ἀεὶ δι' ὧν βούλε ται. Τάχα δὲ καὶ τὸ ἅγιον Πνεῦμα ἡ φωτεινή εστι νεφέλη, ἐπισκιάζουσα τοὺς δικαίους, καὶ προφητεύ ουσα τὰ τοῦ Θεοῦ ἐνεργοῦντος ἐν αὐτῇ καὶ λέγοντος Οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπητὸς ἐν ᾧ ηὐδό κησα.» Τολμήσας δ' ἂν εἴποιμι καὶ τὸν Σωτήρα ἡμῶν εἶναι φωτεινὴν νεφέλην. Πέτρος μὲν οὖν λέ γων· ι Ποιήσωμεν ὧδε τρεῖς σκηνὰς» ἀφ' ἑαυτοῦ μίαν καὶ ἀπὸ τοῦ Υἱοῦ μίαν, καὶ ἀπὸ τοῦ ἁγίου Πνεύματος μίαν· φωτεινὴ γὰρ Πατρὸς, Υἱοῦ καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος νεφέλη ἐπισκιάζει τοὺς Ἰησοῦ γνη στους μαθητάς· ἢ τὸ Εὐαγγέλιον, καὶ τὸν νόμον, καὶ τοὺς προφήτας νεφέλη ἐπισκιάζει φωτεινὴ τῷ δυνατ μένῳ ἐνορᾷν τῷ φωτὶ αὐτῆς κατὰ τὸ Εὐαγγέλιον, καὶ τὸν νόμον, καὶ τοὺς προφήτας. Ἡ δὲ ἐκ τῆς νεφέλης φωνὴ τάχα μὲν Μωϋσεῖ καὶ Ἠλίᾳ λέγει· «Οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπητός, ἐν ᾧ ηὐδόκησα· ἀκούε τε αὐτοῦ,» ἐπιθυμοῦσιν ἰδεῖν τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώ που, καὶ ἀκοῦσαι αὐτοῦ, καὶ θεωρῆσαι αὐτὸν καθὼς ἐν δόξῃ. Τάχα δὲ οὗτος μαθητὰς διδάσκει, ὅτι ὁ κυρίως Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, καὶ ἀγαπητὸς αὐτοῦ, ἐν ᾧ ηύ δόκησεν, οὗ μάλιστα ἀκούειν δεῖ, ὁ τότε θεωρούμε νος ἦν, καὶ μεταμορφωθεὶς, καὶ λάμψας τῷ προσ ώπῳ ὡς ὁ ἥλιος, καὶ ἐνδεδυμένος τὰ ὡς φῶς λευκά ἱμάτια. Μετὰ δὲ ταῦτα γέγραπται, ὅτι ἀκούσαντες τῆς φω νῆς τῆς νεφέλης μαρτυρούσης τῷ Υἱῷ οἱ τρεῖς λαμπομένους, ἐπισκιάζουσα τους δικαίους; επισκιά ζουσα τοῖς δικαίοις; Σκηνάς, ἀφ' ἑαυτοῦ μίαν, Ούτος. τοὺς μαθητάς. κυρίως Κύριος. Νεφέλης. tius tabernaculum, nubem scilicet, ostendisse Cum enim tabernaculi ille sint partes, quisquis in eo est hunc obumbrare et protegere, nubes autem lu cida obumbraret eos, quasi divinius illis taberna culum, utpote lucidum, futuræ instar resurrectio nis Deus construxit. Justos enim, tectos simul et illuminatos et illustratos a se, lucida nubes obum brat. At quænam lucida ea nubes est justos obum brans? An paterna fortasse virtus est, a qua Pa tris vox exit, Filium sibi dilectum et placitum te stans, eosque adhortans qui ea obunbrabantur, ut illum, nec quempiam alium audirent? Is autem, quemadmodum olim, ita et semper per ea quæ vult loquitur. Forsitan vero et Spiritus sanctus nubes lucida est, justos obumbrans, et edens oracula Dei operantis in se; et dicentis ": «Hic est Filius meus dilectus mibi in quo mihi bene complacui. › Quin et audacter Servatorem nostrum lucidam esse nubem pronuntiabo. Petrus igitur dicens c Faciamus hic tria tabernacula..... o a se unum, unum a Filio, et unum a Spiritu sancto. Lucida quippe Patris, et Filii, et Spiritus sancti nubes ve ros Jesu discipulos obumbrat; vel Evangelium, le gem, et prophetas nubes obumbrat, lucida quidem ei qui potest intueri lumen illius in Evangelio, lege et prophetis. Vox autem de nube emissa Mosem fortasse et Eliam, Filium hominis videre, eumque audire, et gloriam illius spectare cupientes alloqui tur, dicens: • Hic est Filius meus dilectus, quo mihi bene complacui; ipsum audite.» Fortasse vero discipulos docet eum qui proprie Dei Filius est, ipsique dilectus, in quo ipsi bene complacitum, quique potissimum est audiendus, eum esse quem tunc aspiciebant, qui transformatus erat, cujus fa cies splendebat sicut sol, quique vestimenta lucis instar candentia indutus erat. cupiebat, deterreret, melius, ut ita dicam, et præstar c in nube exeuntem tres apostolos et de Filio testimo nem exemplo suo demonstrabat eis futuram, quæ protegeret eos simul et illuminaret. Quæ sit autem nubes lucida obumbrans sanctos, nisi forte virtus paterna ex qua venit vox Patris dans testimonium Filio quasi dilecto, et exhortans eos qui obumbrabantur ab eo, ipsi, non alii obedive? Forte et Spiritus san clus est lucida illa nubes obumbrans sanctos, et prophetans Deo in se operante, atque dicente: Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi complacui.» Audens autem dicam etiam Salvatorem nostrum esse lucidam nubem. Nubes enim lucida olumbrat semper dilectos Christi discipulos, et Evangelium, et legem, et pro phetas, sicut intelligunt qui possunt aspicere lumen ipsius in Evangelio, vel in lege, vel in prophetis. Vox autem de nube ad Moysen et Eliam dicit: Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi complacui, ipsum audite,» qui desiderabant videre Filium Dei, et audire eum aut discipulos docebat, quoniam qui proprie erat Filius Dei, et dilectissimus apud Deum, in quo sibi complacuit, quem præcipue oportet au dire, ipse erat qui tunc et visus, et tranfiguratus splenduit sicut sol, et vestimenta ejus facta sunt sicut lumen. * Matth. xvu, 5. 8* ibid. 4. Codex Vaticanus, et paulo post, editio luetii, etc. Sic habent omnes nostri codices mss. in quibus nullum appa ret hiatus vestigium, licet locus manifesto lacuno sus sit, cui nec subsidio est vetus interpretatio quæ et ipsa ibi manca est. Deest in codice Vaticano. Quid si le Balur Ibidem pro codex Vati canus habet Deest in codice Vaticano. tius tabernaculum, nubem scilicet, ostendisse Cum enim tabernaculi ille sint partes, quisquis in eo est hunc obumbrare et protegere, nubes autem lu cida obumbraret eos, quasi divinius illis taberna culum, utpote lucidum, futuræ instar resurrectio nis Deus construxit. Justos enim, tectos simul et illuminatos et illustratos a se, lucida nubes obum brat. At quænam lucida ea nubes est justos obum brans? An paterna fortasse virtus est, a qua Pa tris vox exit, Filium sibi dilectum et placitum te stans, eosque adhortans qui ea obunbrabantur, ut illum, nec quempiam alium audirent? Is autem, quemadmodum olim, ita et semper per ea quæ vult loquitur. Forsitan vero et Spiritus sanctus nubes lucida est, justos obumbrans, et edens oracula Dei operantis in se; et dicentis ": «Hic est Filius meus dilectus mibi in quo mihi bene complacui. › Quin et audacter Servatorem nostrum lucidam esse nubem pronuntiabo. Petrus igitur dicens c Faciamus hic tria tabernacula..... o a se unum, unum a Filio, et unum a Spiritu sancto. Lucida quippe Patris, et Filii, et Spiritus sancti nubes ve ros Jesu discipulos obumbrat; vel Evangelium, le gem, et prophetas nubes obumbrat, lucida quidem ei qui potest intueri lumen illius in Evangelio, lege et prophetis. Vox autem de nube emissa Mosem fortasse et Eliam, Filium hominis videre, eumque audire, et gloriam illius spectare cupientes alloqui tur, dicens: • Hic est Filius meus dilectus, quo mihi bene complacui; ipsum audite.» Fortasse vero discipulos docet eum qui proprie Dei Filius est, ipsique dilectus, in quo ipsi bene complacitum, quique potissimum est audiendus, eum esse quem tunc aspiciebant, qui transformatus erat, cujus fa cies splendebat sicut sol, quique vestimenta lucis instar candentia indutus erat. cupiebat, deterreret, melius, ut ita dicam, et præstar c in nube exeuntem tres apostolos et de Filio testimo nem exemplo suo demonstrabat eis futuram, quæ protegeret eos simul et illuminaret. Quæ sit autem nubes lucida obumbrans sanctos, nisi forte virtus paterna ex qua venit vox Patris dans testimonium Filio quasi dilecto, et exhortans eos qui obumbrabantur ab eo, ipsi, non alii obedive? Forte et Spiritus san clus est lucida illa nubes obumbrans sanctos, et prophetans Deo in se operante, atque dicente: Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi complacui.» Audens autem dicam etiam Salvatorem nostrum esse lucidam nubem. Nubes enim lucida olumbrat semper dilectos Christi discipulos, et Evangelium, et legem, et pro phetas, sicut intelligunt qui possunt aspicere lumen ipsius in Evangelio, vel in lege, vel in prophetis. Vox autem de nube ad Moysen et Eliam dicit: Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi complacui, ipsum audite,» qui desiderabant videre Filium Dei, et audire eum aut discipulos docebat, quoniam qui proprie erat Filius Dei, et dilectissimus apud Deum, in quo sibi complacuit, quem præcipue oportet au dire, ipse erat qui tunc et visus, et tranfiguratus splenduit sicut sol, et vestimenta ejus facta sunt sicut lumen. * Matth. xvu, 5. 8* ibid. 4. Codex Vaticanus, et paulo post, editio luetii, etc. Sic habent omnes nostri codices mss. in quibus nullum appa ret hiatus vestigium, licet locus manifesto lacuno sus sit, cui nec subsidio est vetus interpretatio quæ et ipsa ibi manca est. Deest in codice Vaticano. Quid si le Balur Ibidem pro codex Vati canus habet Deest in codice Vaticano. 43. Scriptum est deinde audientes vocem de 43. Post hoc scriptum est quoniam audientes lucidam nubem testimonium dantem Filio Dei apostoli 43. Scriptum est deinde audientes vocem de 43. Post hoc scriptum est quoniam audientes lucidam nubem testimonium dantem Filio Dei apostoli

ἄπειρα γὰρ τῇ φύσει οὐχ οἷόν τε περιλαμβάνεσθαι τῇ περατοῦν πεφυκυίᾳ τὰ γινωσκόμενα γνώσει. τούτῳ δὲ ἀκολουθεῖ μηδὲ προφητείας δύνασθαι γενέσθαι περὶ πάντων ὡντινωνοῦν, ἅτε ἀπείρων ὄντων τῶν πάντων. Ἀναγκαίως δ’ οἶμαι ἐνδιατετριφέναι τῇ ἐξετάσει τοῦ περὶ μετενσωματώσεως λόγου, διὰ τήν τινων ὑπόνοιαν οἰηθέντων ψυχὴν εἶναι [περὶ ἧς ὁ λόγος] τὴν αὐτὴν Ἠλίου καὶ Ἰωάννου, πρότερον μὲν κληθεῖσαν Ἠλίαν δεύτερον δὲ Ἰωάννην, καὶ οὐκ ἀθεεί γε κεκλῆσθαι Ἰωάννην αὐτόν, ὡς δῆλον ἐκ τοῦ τὸν ὀφθέντα ἄγγελον τῷ Ζαχαρίᾳ εἰρηκέναι αὐτῷ· «μὴ φοβοῦ, Ζαχαρία, διότι εἰσηκούσθη ἡ δέησίς σου, καὶ ἡ γυνή σου Ἐλισάβετ γεννήσει υἱόν σοι, καὶ καλέσεις τὸ ὄνομα αὐτοῦ Ἰωάννην» καὶ ἐκ τοῦ ἀπειληφέναι τὸν Ζαχαρίαν τὴν φωνὴν [μετὰ τὴν ἐν τῇ πινακίδι γραφὴν] περὶ τοῦ Ἰωάννην καλεῖσθαι τὸν γεγεννημένον. εἴπερ δὲ ἡ ψυχὴ Ἠλίας ἦν, ἐχρῆν καὶ δεύτερον αὐτὸν γεννώμενον κληθῆναι Ἠλίαν ἢ αἰτίαν τινὰ φανῆναι τῆς μετωνυμίας, ὡς ἐπὶ τοῦ Ἀβρὰμ καὶ τοῦ Ἀβραὰμ καὶ τῆς Σάρας καὶ τῆς Σάρρας καὶ τοῦ Ἰακὼβ καὶ Ἰσραὴλ καὶ τοῦ Σίμωνος καὶ Πέτρου. καίτοι γε οὐδ’ οὕτως ὁ λόγος ἐν αὐτοῖς ἐσώζετο· ἐπ' αὐτῆς δύναμιν, ἱκέτευσαν πεσόντες ἐπὶ πρόσωπον τὸν Θεόν· σφόδρα γὰρ ἐφοβήθησαν τὸ παράδοξον τοῦ θεάματος, καὶ τῶν ἀπὸ τοῦ θεάματος λελεγμένων. Πρόσχες δὲ εἰ δύνασαι καὶ ταῦτα εἰπεῖν περὶ τῶν κατὰ τὸν τόπον, ὅτι νοήσαντες οἱ μαθηταὶ τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ κεχρηματικέναι Μωϋσεῖ, καὶ αὐτὸν εἶναι τὸν εἰρηκότα· «Οὐ γὰρ ὄψεται ἄνθρωπος τὸ πρόσωπόν μου, καὶ ζήσεται,» καὶ τὴν περὶ αὐτοῦ μαρτυρίαν τοῦ Θεοῦ προσλαβόντες, ὡς μὴ φέροντες τὰς τοῦ Λό γου αὐγὰς, ἐταπεινώθησαν ὑπὸ τὴν κραταιὰν χεῖρα τοῦ Θεοῦ. ᾿Αλλὰ μετὰ τὴν ἀφὴν τοῦ Λόγου, τοὺς ὀφθαλμοὺς ἐπάραντες, εἶδον Ἰησοῦν μόνον, καὶ οὐδένα ἄλλον. Ἓν μόνον γέγονε Μωϋσῆς ὁ νόμος καὶ Ἠλίας ἡ προφητεία Ἰησοῦ τῷ Εὐαγγελίῳ· καὶ οὐχ ὥσπερ ἦσαν πρότερον τρεῖς, οὕτω μεμενήκασιν, ἀλλὰ γεγόνασιν οἱ τρεῖς εἰς τὸ ἕν. Ταῦτα δέ μοι νόει ὡς πρὸς τὰ μυστικὰ πράγματα· πρὸς γὰρ τὸ ψιλὸν τοῦ γράμματος βούλημα, Μωϋσῆς καὶ Ἠλίας, ὀφθέντες ἐν δόξῃ καὶ συλλαλοῦντες τῷ Ἰησοῦ, ἀπεληλύ θασιν, ὅθεν ἐληλύθεισαν τάχα τῶν λόγων δώσοντες, ὧν ἐλάλησε μετ' αὐτῶν ὁ Ἰησοῦς τοῖς ὅσον οὐδέπω εὐεργετηθησομένοις ὑπ' αὐτοῦ κατὰ τὸν καιρὸν τοῦ πάθους, ὅτε ἔμελλε • πολλὰ σώματα τῶν κεκοιμημέν νων ἁγίων,» ἀνοιχθέντων αὐτῶν τῶν μνημείων, ἀπιέναι εἰς τὴν ἀληθῶς ἁγίαν πόλιν τὴν μὴ κλαιομέ νην ὑπὸ τοῦ Ἰησοῦ Ἱερουσαλήμ, καὶ ἐκεῖ ἐμφα νίζεσθαι πολλοῖς. Μετὰ δὲ τὴν ἐν τῷ ὄρει οἰκονομίαν, καταβαινόντων ἐκ τοῦ ὄρους τῶν μαθητῶν, ἵνα ἐλθόν τες πρὸς τὸν ὄχλον ὑπηρετήσωσι τῷ Υἱῷ τοῦ Θεοῦ περὶ τῆς ἐκείνων σωτηρίας, ο Ενετείλατο ὁ Ἰησοῦς τοῖς μαθηταῖς λέγων· Μηδενὶ εἴπητε τὸ ὅραμα, έως οὗ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ἐκ νεκρῶν ἀναστῇ.» Τὸ δέ Μηδενὶ εἴπητε τὸ ὅραμα, ο παραπλήσιον τῷ ἐν τοῖς ἀνωτέρω ἐξετασθέντι, ὅτε ο διεστείλατο τοῖς ματ θηταῖς, ἵνα μηδενὶ εἴπωσιν, ὅτι αὐτός ἐστιν ὁ Χρισ στός.» Διὸ τὰ εἰς ἐκεῖνον εἰρημένα τὸν τόπον δύναται ἡμῖν εἶναι χρήσιμα καὶ πρὸς τὸ προκείμενον ἐπεὶ καὶ κατὰ ταῦτα βούλεται ὁ Ἰησοῦς μὴ λεχθῆναι τὰ τῆς δόξης αὐτοῦ πρὸ τῆς μετὰ τὸ πάθος δόξης αὐτοῦ ἀπόστολοι μὴ φέροντες τὴν τῆς φωνῆς δόξαν, καὶ τὴν χνη, Η προφητεία. οἱ προφῆται. συλλαλοῦντες. συλ λαλήσαντες. αὐτοῖς. ὑπὸ τοῦ Υἱοῦ, ὑπὸ τῶν υἱῶν. προκείμενον. προσκείμενον. ἐπεὶ καὶ κατὰ πάντα βούλεται. ἐπ' αὐτῆς δύναμιν, ἱκέτευσαν πεσόντες ἐπὶ πρόσωπον τὸν Θεόν· σφόδρα γὰρ ἐφοβήθησαν τὸ παράδοξον τοῦ θεάματος, καὶ τῶν ἀπὸ τοῦ θεάματος λελεγμένων. Πρόσχες δὲ εἰ δύνασαι καὶ ταῦτα εἰπεῖν περὶ τῶν κατὰ τὸν τόπον, ὅτι νοήσαντες οἱ μαθηταὶ τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ κεχρηματικέναι Μωϋσεῖ, καὶ αὐτὸν εἶναι τὸν εἰρηκότα· «Οὐ γὰρ ὄψεται ἄνθρωπος τὸ πρόσωπόν μου, καὶ ζήσεται,» καὶ τὴν περὶ αὐτοῦ μαρτυρίαν τοῦ Θεοῦ προσλαβόντες, ὡς μὴ φέροντες τὰς τοῦ Λό γου αὐγὰς, ἐταπεινώθησαν ὑπὸ τὴν κραταιὰν χεῖρα τοῦ Θεοῦ. ᾿Αλλὰ μετὰ τὴν ἀφὴν τοῦ Λόγου, τοὺς ὀφθαλμοὺς ἐπάραντες, εἶδον Ἰησοῦν μόνον, καὶ οὐδένα ἄλλον. Ἓν μόνον γέγονε Μωϋσῆς ὁ νόμος καὶ Ἠλίας ἡ προφητεία Ἰησοῦ τῷ Εὐαγγελίῳ· καὶ οὐχ ὥσπερ ἦσαν πρότερον τρεῖς, οὕτω μεμενήκασιν, ἀλλὰ γεγόνασιν οἱ τρεῖς εἰς τὸ ἕν. Ταῦτα δέ μοι νόει ὡς πρὸς τὰ μυστικὰ πράγματα· πρὸς γὰρ τὸ ψιλὸν τοῦ γράμματος βούλημα, Μωϋσῆς καὶ Ἠλίας, ὀφθέντες ἐν δόξῃ καὶ συλλαλοῦντες τῷ Ἰησοῦ, ἀπεληλύ θασιν, ὅθεν ἐληλύθεισαν τάχα τῶν λόγων δώσοντες, ὧν ἐλάλησε μετ' αὐτῶν ὁ Ἰησοῦς τοῖς ὅσον οὐδέπω εὐεργετηθησομένοις ὑπ' αὐτοῦ κατὰ τὸν καιρὸν τοῦ πάθους, ὅτε ἔμελλε • πολλὰ σώματα τῶν κεκοιμημέν νων ἁγίων,» ἀνοιχθέντων αὐτῶν τῶν μνημείων, ἀπιέναι εἰς τὴν ἀληθῶς ἁγίαν πόλιν τὴν μὴ κλαιομέ νην ὑπὸ τοῦ Ἰησοῦ Ἱερουσαλήμ, καὶ ἐκεῖ ἐμφα νίζεσθαι πολλοῖς. Μετὰ δὲ τὴν ἐν τῷ ὄρει οἰκονομίαν, καταβαινόντων ἐκ τοῦ ὄρους τῶν μαθητῶν, ἵνα ἐλθόν τες πρὸς τὸν ὄχλον ὑπηρετήσωσι τῷ Υἱῷ τοῦ Θεοῦ περὶ τῆς ἐκείνων σωτηρίας, ο Ενετείλατο ὁ Ἰησοῦς τοῖς μαθηταῖς λέγων· Μηδενὶ εἴπητε τὸ ὅραμα, έως οὗ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ἐκ νεκρῶν ἀναστῇ.» Τὸ δέ Μηδενὶ εἴπητε τὸ ὅραμα, ο παραπλήσιον τῷ ἐν τοῖς ἀνωτέρω ἐξετασθέντι, ὅτε ο διεστείλατο τοῖς ματ θηταῖς, ἵνα μηδενὶ εἴπωσιν, ὅτι αὐτός ἐστιν ὁ Χρισ στός.» Διὸ τὰ εἰς ἐκεῖνον εἰρημένα τὸν τόπον δύναται ἡμῖν εἶναι χρήσιμα καὶ πρὸς τὸ προκείμενον ἐπεὶ καὶ κατὰ ταῦτα βούλεται ὁ Ἰησοῦς μὴ λεχθῆναι τὰ τῆς δόξης αὐτοῦ πρὸ τῆς μετὰ τὸ πάθος δόξης αὐτοῦ ἀπόστολοι μὴ φέροντες τὴν τῆς φωνῆς δόξαν, καὶ τὴν χνη, Η προφητεία. οἱ προφῆται. συλλαλοῦντες. συλ λαλήσαντες. αὐτοῖς. ὑπὸ τοῦ Υἱοῦ, ὑπὸ τῶν υἱῶν. προκείμενον. προσκείμενον. ἐπεὶ καὶ κατὰ πάντα βούλεται. nium dicentem, gloriam illius et vim non ferentes, in faciem suppliciter cadentes Deum orasse no vitatem enim spectaculi, eorumque quæ post spectaculum prolata sunt valde timuerunt. Vide autem num super illo loco dicere possis, cum cogi tassent discipuli Filium Dei per oraculuin monuisse Mosem, ipsumque eum esse qui dixit Non enim videbit homo faciem meam, et vivet, et Dei testimonium de illo interpretantes, quasi Verbi splendorem non sustinentes, sub valida Dei manu humiliatos esse. Sed postquam eos tetigit Verbum, sublatis oculis Jesum solum, nec quemquam alium viderunt 9. Moses qui lex est, et Elias, hoc est, prophetæ, unum et idem facti sunt ac Jesus, id est Evangelium; nec ut prius tres erant, ita perman serunt, sed tres unum facti sunt. Haec sic a te re cipi velim, quasi ad mysticum sensum spectantia; nam quantum ad nudum littera sensum pertinet, postquam Moses et Elias in gloria visi, et cum Jesu collocuti sunt, abierunt illuc unde vene rant, sermonum fortasse quos secum Jesus habue rat participes ens facturi qui ab eo passionis tem pore beneficio jamjam afficiendi erant, cum scili cet, ‹ multa corpora sanctorum qui dormierant ", apertis suis monumentis, in civitatem vere san clam, Jerusalem nempe, atque eam a Jesu non de fletam, itura, et in multorum conspectum ventura erant. Postquam autem hæc in monte administrata sunt, descendentibus de monte discipulis, ut, post quam ad turbam accesserint, Filio Dei operam suam circa illorum salutem navent, Præcepit Je sus discipulis dicens: Nemini dixeritis visionem, donec Filius hominis resurgat a mortuis ". › Illud autem: «Nemini dixeritis visionem,» simile ei est quod supra examinavimus, cum præcepit disci pulis ut nemini dicerent quia ipse esset Jesus Chri stus.. Propterea quæ a nobis in hunc locum di cta sunt, utilia nobis esse, et ad eum quem tracta mus conferre possunt; quoniam et per ista sileri vult Jesus quæ ad gloriam suam conducunt, ante c tres non sustinentes gloriam vocis, neque virtutem procedentem ex ea, supplicati sunt Deum, cadentes in faciem suam. Valde enim timuerunt spectaculi novitatem, et testimonium vocis. Intelligentes enim discipuli ipsum esse Filium Dei vivi, qui visus est Moysi, et dixit: «Non videbit homo faciem meam, et vivet, postquam viderunt faciem Filii Dei factam sicut lumen, et audierunt testimonium Dei de ipso, non sustinentes, humiliati sunt sub valida manu Dei. Hoc enim ostenderunt præ timore cadentes in faciem suam. • Elevantes autem oculos, Jesum solum viderunt., Simplex quidem voluntas Verbi est ista, quod Moyses, et Elias visi in gloria, et locuti cum Jesu abierunt unde et venerant, forsitan tradituri sermonem quem locutus eis fuerat Jesus, eis qui nondum fuerant proædificati ab eo, qui tempore passionis quando multa corpora sanctorum dormientium apertis monumentis itura fuerant in sanctam civitatem Jerusalem, illam super quam non ploraverat Jesus, ut illic appareant multis. Spiritus autem secundum mysterium intellectus est iste, quod surgentes neminen alium viderunt nisi Jesum solum. Facti enim fuerant unum Moyses, id est lex, et Elias, id est prophetæ, conversi ambo in Evangelium Christi, et non, sic ut prius fuerant tres, sic et manserunt, sed tres unum sunt facti. Post mysterium ergo ostensum in monte, descendentibus de monte discipulis præcepit Jesus, dicens ut nemini dicerent visum donec Filius hominis resurgat a mortuis. Hoc simile illi quod superius est jam tractatum, quando præcipit discipulis ut nemini 89.90 Matth. XVII, ibid. xvi, 20. Codd. Anglicanus, Vaticanus et Tarinianus, Editio Huetii, ldem mss., Editio Huetii, Codex Vaticanus, Codex Tarimianus, Vaticanus, Omnes mss., Editio Huetii, Μox codex Tarinianus habet nium dicentem, gloriam illius et vim non ferentes, in faciem suppliciter cadentes Deum orasse no vitatem enim spectaculi, eorumque quæ post spectaculum prolata sunt valde timuerunt. Vide autem num super illo loco dicere possis, cum cogi tassent discipuli Filium Dei per oraculuin monuisse Mosem, ipsumque eum esse qui dixit Non enim videbit homo faciem meam, et vivet, et Dei testimonium de illo interpretantes, quasi Verbi splendorem non sustinentes, sub valida Dei manu humiliatos esse. Sed postquam eos tetigit Verbum, sublatis oculis Jesum solum, nec quemquam alium viderunt 9. Moses qui lex est, et Elias, hoc est, prophetæ, unum et idem facti sunt ac Jesus, id est Evangelium; nec ut prius tres erant, ita perman serunt, sed tres unum facti sunt. Haec sic a te re cipi velim, quasi ad mysticum sensum spectantia; nam quantum ad nudum littera sensum pertinet, postquam Moses et Elias in gloria visi, et cum Jesu collocuti sunt, abierunt illuc unde vene rant, sermonum fortasse quos secum Jesus habue rat participes ens facturi qui ab eo passionis tem pore beneficio jamjam afficiendi erant, cum scili cet, ‹ multa corpora sanctorum qui dormierant ", apertis suis monumentis, in civitatem vere san clam, Jerusalem nempe, atque eam a Jesu non de fletam, itura, et in multorum conspectum ventura erant. Postquam autem hæc in monte administrata sunt, descendentibus de monte discipulis, ut, post quam ad turbam accesserint, Filio Dei operam suam circa illorum salutem navent, Præcepit Je sus discipulis dicens: Nemini dixeritis visionem, donec Filius hominis resurgat a mortuis ". › Illud autem: «Nemini dixeritis visionem,» simile ei est quod supra examinavimus, cum præcepit disci pulis ut nemini dicerent quia ipse esset Jesus Chri stus.. Propterea quæ a nobis in hunc locum di cta sunt, utilia nobis esse, et ad eum quem tracta mus conferre possunt; quoniam et per ista sileri vult Jesus quæ ad gloriam suam conducunt, ante c tres non sustinentes gloriam vocis, neque virtutem procedentem ex ea, supplicati sunt Deum, cadentes in faciem suam. Valde enim timuerunt spectaculi novitatem, et testimonium vocis. Intelligentes enim discipuli ipsum esse Filium Dei vivi, qui visus est Moysi, et dixit: «Non videbit homo faciem meam, et vivet, postquam viderunt faciem Filii Dei factam sicut lumen, et audierunt testimonium Dei de ipso, non sustinentes, humiliati sunt sub valida manu Dei. Hoc enim ostenderunt præ timore cadentes in faciem suam. • Elevantes autem oculos, Jesum solum viderunt., Simplex quidem voluntas Verbi est ista, quod Moyses, et Elias visi in gloria, et locuti cum Jesu abierunt unde et venerant, forsitan tradituri sermonem quem locutus eis fuerat Jesus, eis qui nondum fuerant proædificati ab eo, qui tempore passionis quando multa corpora sanctorum dormientium apertis monumentis itura fuerant in sanctam civitatem Jerusalem, illam super quam non ploraverat Jesus, ut illic appareant multis. Spiritus autem secundum mysterium intellectus est iste, quod surgentes neminen alium viderunt nisi Jesum solum. Facti enim fuerant unum Moyses, id est lex, et Elias, id est prophetæ, conversi ambo in Evangelium Christi, et non, sic ut prius fuerant tres, sic et manserunt, sed tres unum sunt facti. Post mysterium ergo ostensum in monte, descendentibus de monte discipulis præcepit Jesus, dicens ut nemini dicerent visum donec Filius hominis resurgat a mortuis. Hoc simile illi quod superius est jam tractatum, quando præcipit discipulis ut nemini 89.90 Matth. XVII, ibid. xvi, 20. Codd. Anglicanus, Vaticanus et Tarinianus, Editio Huetii, ldem mss., Editio Huetii, Codex Vaticanus, Codex Tarimianus, Vaticanus, Omnes mss., Editio Huetii, Μox codex Tarinianus habet 6. **Exod. xxxIII, 20. os Matth. 18. ** ibid. xxv11, 52, 53. et ibid. xvii, 9. 6. **Exod. xxxIII, 20. os Matth. 18. ** ibid. xxv11, 52, 53. et ibid. xvii, 9.

ἐν μιᾷ γὰρ καὶ τῇ αὐτῇ ζωῇ τοῖς προειρημένοις γεγόνασιν αἱ μετωνυμίαι. ζητήσαι δ’ ἄν τις, εἰ μὴ ἡ ψυχὴ Ἠλίας ἐστὶ πρότερον ἐν τῷ Θεσβίτῃ καὶ δεύτερον ἐν τῷ Ἰωάννῃ, τί ἂν εἴη τὸ κληθὲν ὑπὸ τοῦ σωτῆρος ἐν ἀμφοτέροις Ἠλίας; καί φημι τὸν Γαβριὴλ ἐν τοῖς πρὸς Ζαχαρίαν λόγοις ὑποβεβληκέναι τίς ἡ αὐτὴ οὐσία ἐν Ἠλίᾳ καὶ Ἰωάννῃ· φησὶ γάρ· «πολλοὺς τῶν υἱῶν Ἰσραὴλ ἐπιστρέψει ἐπὶ κύριον τὸν θεὸν αὐτῶν· καὶ αὐτὸς προελεύσεται ἐνώπιον αὐτοῦ ἐν πνεύματι καὶ δυνάμει Ἠλίου». πρόσχες γάρ, οὐκ εἶπεν «ἐν» ψυχῇ «Ἠλίου», ἵν’ ἔχοι τόπον ἡ μετενσωμάτωσις, ἀλλ’ «ἐν πνεύματι καὶ δυνάμει Ἠλίου». σαφῶς δὲ οἶδεν ἡ γραφὴ διαφορὰν πνεύματος πρὸς ψυχήν, ὡς τὸ «ὁ δὲ θεὸς ἁγιάσαι ὑμᾶς ὁλοτελεῖς, καὶ ὁλόκληρον ὑμῶν τὸ πνεῦμα καὶ ἡ ψυχὴ καὶ τὸ σῶμα τηρηθείη ἀμέμπτως ἐν τῇ παρουσίᾳ τοῦ κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ» καὶ τὸ «εὐλογεῖτε, πνεύματα καὶ δικαίων ψυχαί», ἐν τῷ κατὰ τοὺς Ἑβδομήκοντα Δανιὴλ φερόμενον, παρίστησι τὴν διαφορὰν πνεύματος καὶ ψυχῆς. ἐβλάβησαν ἂν οἱ ἀκούοντες καὶ μάλιστα ὄχλοι, τὸν οὕτω δεδοξασμένον ὁρῶντες σταυρούμενον. Διόπερ ἐπεὶ συγγενὲς ἦν τῇ μεταμορφώσει αὐτοῦ, καὶ τῷ ὀφθέντι αὐτοῦ προσώπῳ ὡς ὁ ἥλιος, τὸ δοξασθῆναι αὐτὸν τῇ ἀναστάσει, διὰ τοῦτο βούλεται τότε ταῦτα ὑπὸ τῶν ἀποστόλων λαληθῆναι, ἡνίκα ἐκ νεκρῶν ἀναστῇ. ΤΟΜΟΣ ΙΓ'. Επηρώτησαν αὐτὸν οἱ μαθηταὶ λόγοντες· Τί οὖν οἱ γραμματεῖς λέγουσιν, ὅτι Ἠλίαν δεῖ ἐλθεῖν πρῶτον;» Οἱ μὲν συναναβάντες τῷ Ἰησοῦ μαθηταὶ τῶν ὑπὸ τῶν γραμματέων περὶ Ηλίου παραδιδομένων ἐμέμνηντο, ὅτι πρὸ τῆς Χριστοῦ παρουσίας ἐλθὼν Ἠλίας εὐτρεπίσει αὐτῷ τὰς ψυχὰς τῶν παραδεξο μένων αὐτόν· ἡ δὲ ἐν τῷ ὄρει ὀπτασία, καθ᾿ ἣν ὁ Ηλίας ἐφάνη, ἐδόκει μὴ συνάδειν τοῖς εἰρημένοις, ἐπεὶ οὐ πρὸ τοῦ Ἰησοῦ ἔδοξεν αὐτοῖς ἐληλυθέναι ὁ Ηλίας, ἀλλὰ μετ' αὐτόν. Διὸ ταῦτά φασιν, οἰόμενοι ψεύδεσθαι τοὺς γραμματεῖς. Πρὸς δὲ τοῦτο ὁ Σω τὴρ ἀποκρίνεται, οὐκ ἀθετῶν τὰ περὶ τοῦ Ἠλίου πα ραδιδόμενα, ἀλλὰ ἄλλην τοῦ Ἠλίου, πρὸ τῆς Χριστοῦ, ἐπιδημίαν, ἀγνοηθεῖσαν ὑπὸ τῶν γραμματέων εἶναι φάσκων, καθ᾿ ἣν ἀγνοήσαντες αὐτὸν, ὡς συναίτιοι γενόμενοι τῷ αὐτὸν εἰς φυλακὴν βληθῆναι ὑπὸ Ἡρώ δου, καὶ τῷ αὐτὸν ἀναιρεθῆναι ὑπ' αὐτοῦ, ι πεποιή κασιν ἐν αὐτῷ ὅσα ἠθέλησαν·, εἶτα ἀνάλογον εβλάβησαν ἂν οἱ ἀκούοντες. ὁρῶντες. θεωρούν τες. εβλάβησαν γὰρ ἄνθρω. ποι ἀκούοντες, εβλάβησαν ἂν οἱ ἀκούσαντες. εβλάβησαν γὰρ ἄνω ἀκού οντες. ὁρῶντες. θεωροῦντες. αὐτὸν ἐν τῇ ἀναστάσει. Ψεύδεσθαι τοὺς γραμματεῖς. Πρὸς δὲ τοῦτο, εἰς αὐτόν. συνῆκαν ὅτι Ηλίας ήδη ἦλθε. καὶ τῶν ἀποκειμένων ἐν αὐτῷ πραγμάτων. ἐβλάβησαν ἂν οἱ ἀκούοντες καὶ μάλιστα ὄχλοι, τὸν οὕτω δεδοξασμένον ὁρῶντες σταυρούμενον. Διόπερ ἐπεὶ συγγενὲς ἦν τῇ μεταμορφώσει αὐτοῦ, καὶ τῷ ὀφθέντι αὐτοῦ προσώπῳ ὡς ὁ ἥλιος, τὸ δοξασθῆναι αὐτὸν τῇ ἀναστάσει, διὰ τοῦτο βούλεται τότε ταῦτα ὑπὸ τῶν ἀποστόλων λαληθῆναι, ἡνίκα ἐκ νεκρῶν ἀναστῇ. ΤΟΜΟΣ ΙΓ'. Επηρώτησαν αὐτὸν οἱ μαθηταὶ λόγοντες· Τί οὖν οἱ γραμματεῖς λέγουσιν, ὅτι Ἠλίαν δεῖ ἐλθεῖν πρῶτον;» Οἱ μὲν συναναβάντες τῷ Ἰησοῦ μαθηταὶ τῶν ὑπὸ τῶν γραμματέων περὶ Ηλίου παραδιδομένων ἐμέμνηντο, ὅτι πρὸ τῆς Χριστοῦ παρουσίας ἐλθὼν Ἠλίας εὐτρεπίσει αὐτῷ τὰς ψυχὰς τῶν παραδεξο μένων αὐτόν· ἡ δὲ ἐν τῷ ὄρει ὀπτασία, καθ᾿ ἣν ὁ Ηλίας ἐφάνη, ἐδόκει μὴ συνάδειν τοῖς εἰρημένοις, ἐπεὶ οὐ πρὸ τοῦ Ἰησοῦ ἔδοξεν αὐτοῖς ἐληλυθέναι ὁ Ηλίας, ἀλλὰ μετ' αὐτόν. Διὸ ταῦτά φασιν, οἰόμενοι ψεύδεσθαι τοὺς γραμματεῖς. Πρὸς δὲ τοῦτο ὁ Σω τὴρ ἀποκρίνεται, οὐκ ἀθετῶν τὰ περὶ τοῦ Ἠλίου πα ραδιδόμενα, ἀλλὰ ἄλλην τοῦ Ἠλίου, πρὸ τῆς Χριστοῦ, ἐπιδημίαν, ἀγνοηθεῖσαν ὑπὸ τῶν γραμματέων εἶναι φάσκων, καθ᾿ ἣν ἀγνοήσαντες αὐτὸν, ὡς συναίτιοι γενόμενοι τῷ αὐτὸν εἰς φυλακὴν βληθῆναι ὑπὸ Ἡρώ δου, καὶ τῷ αὐτὸν ἀναιρεθῆναι ὑπ' αὐτοῦ, ι πεποιή κασιν ἐν αὐτῷ ὅσα ἠθέλησαν·, εἶτα ἀνάλογον εβλάβησαν ἂν οἱ ἀκούοντες. ὁρῶντες. θεωρούν τες. εβλάβησαν γὰρ ἄνθρω. ποι ἀκούοντες, εβλάβησαν ἂν οἱ ἀκούσαντες. εβλάβησαν γὰρ ἄνω ἀκού οντες. ὁρῶντες. θεωροῦντες. αὐτὸν ἐν τῇ ἀναστάσει. Ψεύδεσθαι τοὺς γραμματεῖς. Πρὸς δὲ τοῦτο, εἰς αὐτόν. συνῆκαν ὅτι Ηλίας ήδη ἦλθε. καὶ τῶν ἀποκειμένων ἐν αὐτῷ πραγμάτων. eam quam post passionem obtinebit nam qui id audivissent, ac præsertim turbæ, tum maxime fuis sent offensæ cum eum cruci affixum vidissent, quem tali affectum gloria accepissent. Quamobrem quoniam transfigurationi illius, et faciei solis in star splendere visæ affine erat per resurrectionem gloria affici, ideo tum ab apostolis hæc enuntiari vult, cum a mortuis surrexerit. dicerent quod ipse erat Christus. Propter hoc ea quæ illic dicta sunt, possunt nobis et in hoc loco esse utilia, quoniam et hic vult Jesus ut nemini manifestetur gloria ejus ante gloriam passionis et resur rectionis ipsius. 1. c Interrogaverunt eum discipuli dicentes Quid ergo Scribæ dicunt quod Eliam oporteat primum venire "?, Qui cum Jesu ascenderunt discipuli, eo rum quæ de Elia traduntur a Scribis recordati sunt, ante Christi videlicet adventum Eliam venientem præparaturum huic illorum animas qui eum susce pturi sunt at visus ille qui in monte contigit, quo apparuit Elias, minime his consentire videbatur quæ dicta sunt, quandoquidem non ante, sed post Jesum his Elias advenisse visus est. Idcirco mentitos Scri bas existimantes hæc aiunt. Illis autem respondet Servator, ea quidem quæ de Elia traduntur non im probaus; sed alium esse Eliæ adventum Scribis igno tum ante illum Christi pronuntians; in quo eum non agnoscentes fecerunt in eo quæcunque volue runt, quasi et ipsi causam præbuerint cur ab He rode in carcerem compingeretur ab eoque truci daretur deinde instar eorum quæ adversus Eliam nire primum? > Sermo interrogationis discipulorum dicentium: Quid ergo dicunt Scribæ, ad aliquid eorum quæ superius scripta sunt respicit: propter quod, in quantum valemus, tentemus hoc facere mani festum. Discipuli qui cum Christo ascenderant super montem, recordabantur traditionum Scribarum de Elia propheta, quoniam ante adventum Christi erat venturus, ut præparet animas quæ suscipiant eum. Visio autem quæ facta erat in monte, in qua etiam Elias est visus, videbatur eis non convenire cum tra ditione Scribarum de Elia: quia non ante Christum eis videbatur Elias venisse, sed cum Christo. Ideo falsam existimantes traditionem Scribarum propter hujusmodi visionem de Elia, dixerunt: «Quid ergo dicunt Scribæ quoniam oportet Eliam venire primum? Tu enim nobis manifestatus es ante Elian, et priusquam ille ad hanc vitam humanam venisti. Ad hoc respondit Jesus non reprobans quidem quæ a Scri Matth. xvi, 10. or ibid., Codd. Anglicanus et Vaticanus, Omnes mss., Editio Huetii, Codex Tarinianus in textu, in margine autem, Codex Regius, Vide Theophylactum. Paulo post omnes mss., Editio Hueti, Infra Huetis scribendum videtur etc. Sic habent omnes inss. absque ullo lacunæ vestigio. At nonnulla supplet vetus interpres; quem vide. Cod. Regius et Vaticanus, Infra iidem Paulo infra iidem eam quam post passionem obtinebit nam qui id audivissent, ac præsertim turbæ, tum maxime fuis sent offensæ cum eum cruci affixum vidissent, quem tali affectum gloria accepissent. Quamobrem quoniam transfigurationi illius, et faciei solis in star splendere visæ affine erat per resurrectionem gloria affici, ideo tum ab apostolis hæc enuntiari vult, cum a mortuis surrexerit. dicerent quod ipse erat Christus. Propter hoc ea quæ illic dicta sunt, possunt nobis et in hoc loco esse utilia, quoniam et hic vult Jesus ut nemini manifestetur gloria ejus ante gloriam passionis et resur rectionis ipsius. 1. c Interrogaverunt eum discipuli dicentes Quid ergo Scribæ dicunt quod Eliam oporteat primum venire "?, Qui cum Jesu ascenderunt discipuli, eo rum quæ de Elia traduntur a Scribis recordati sunt, ante Christi videlicet adventum Eliam venientem præparaturum huic illorum animas qui eum susce pturi sunt at visus ille qui in monte contigit, quo apparuit Elias, minime his consentire videbatur quæ dicta sunt, quandoquidem non ante, sed post Jesum his Elias advenisse visus est. Idcirco mentitos Scri bas existimantes hæc aiunt. Illis autem respondet Servator, ea quidem quæ de Elia traduntur non im probaus; sed alium esse Eliæ adventum Scribis igno tum ante illum Christi pronuntians; in quo eum non agnoscentes fecerunt in eo quæcunque volue runt, quasi et ipsi causam præbuerint cur ab He rode in carcerem compingeretur ab eoque truci daretur deinde instar eorum quæ adversus Eliam nire primum? > Sermo interrogationis discipulorum dicentium: Quid ergo dicunt Scribæ, ad aliquid eorum quæ superius scripta sunt respicit: propter quod, in quantum valemus, tentemus hoc facere mani festum. Discipuli qui cum Christo ascenderant super montem, recordabantur traditionum Scribarum de Elia propheta, quoniam ante adventum Christi erat venturus, ut præparet animas quæ suscipiant eum. Visio autem quæ facta erat in monte, in qua etiam Elias est visus, videbatur eis non convenire cum tra ditione Scribarum de Elia: quia non ante Christum eis videbatur Elias venisse, sed cum Christo. Ideo falsam existimantes traditionem Scribarum propter hujusmodi visionem de Elia, dixerunt: «Quid ergo dicunt Scribæ quoniam oportet Eliam venire primum? Tu enim nobis manifestatus es ante Elian, et priusquam ille ad hanc vitam humanam venisti. Ad hoc respondit Jesus non reprobans quidem quæ a Scri Matth. xvi, 10. or ibid., Codd. Anglicanus et Vaticanus, Omnes mss., Editio Huetii, Codex Tarinianus in textu, in margine autem, Codex Regius, Vide Theophylactum. Paulo post omnes mss., Editio Hueti, Infra Huetis scribendum videtur etc. Sic habent omnes inss. absque ullo lacunæ vestigio. At nonnulla supplet vetus interpres; quem vide. Cod. Regius et Vaticanus, Infra iidem Paulo infra iidem 4. Et interrogaverunt eum discipuli ejus dicentes: Quid ergo scribæ dicunt quod Eliam oportet ve 4. Et interrogaverunt eum discipuli ejus dicentes: Quid ergo scribæ dicunt quod Eliam oportet ve

ἐν μιᾷ γὰρ καὶ τῇ αὐτῇ ζωῇ τοῖς προειρημένοις γεγόνασιν αἱ μετωνυμίαι. ζητήσαι δ’ ἄν τις, εἰ μὴ ἡ ψυχὴ Ἠλίας ἐστὶ πρότερον ἐν τῷ Θεσβίτῃ καὶ δεύτερον ἐν τῷ Ἰωάννῃ, τί ἂν εἴη τὸ κληθὲν ὑπὸ τοῦ σωτῆρος ἐν ἀμφοτέροις Ἠλίας; καί φημι τὸν Γαβριὴλ ἐν τοῖς πρὸς Ζαχαρίαν λόγοις ὑποβεβληκέναι τίς ἡ αὐτὴ οὐσία ἐν Ἠλίᾳ καὶ Ἰωάννῃ· φησὶ γάρ· «πολλοὺς τῶν υἱῶν Ἰσραὴλ ἐπιστρέψει ἐπὶ κύριον τὸν θεὸν αὐτῶν· καὶ αὐτὸς προελεύσεται ἐνώπιον αὐτοῦ ἐν πνεύματι καὶ δυνάμει Ἠλίου». πρόσχες γάρ, οὐκ εἶπεν «ἐν» ψυχῇ «Ἠλίου», ἵν’ ἔχοι τόπον ἡ μετενσωμάτωσις, ἀλλ’ «ἐν πνεύματι καὶ δυνάμει Ἠλίου». σαφῶς δὲ οἶδεν ἡ γραφὴ διαφορὰν πνεύματος πρὸς ψυχήν, ὡς τὸ «ὁ δὲ θεὸς ἁγιάσαι ὑμᾶς ὁλοτελεῖς, καὶ ὁλόκληρον ὑμῶν τὸ πνεῦμα καὶ ἡ ψυχὴ καὶ τὸ σῶμα τηρηθείη ἀμέμπτως ἐν τῇ παρουσίᾳ τοῦ κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ» καὶ τὸ «εὐλογεῖτε, πνεύματα καὶ δικαίων ψυχαί», ἐν τῷ κατὰ τοὺς Ἑβδομήκοντα Δανιὴλ φερόμενον, παρίστησι τὴν διαφορὰν πνεύματος καὶ ψυχῆς. ἐβλάβησαν ἂν οἱ ἀκούοντες καὶ μάλιστα ὄχλοι, τὸν οὕτω δεδοξασμένον ὁρῶντες σταυρούμενον. Διόπερ ἐπεὶ συγγενὲς ἦν τῇ μεταμορφώσει αὐτοῦ, καὶ τῷ ὀφθέντι αὐτοῦ προσώπῳ ὡς ὁ ἥλιος, τὸ δοξασθῆναι αὐτὸν τῇ ἀναστάσει, διὰ τοῦτο βούλεται τότε ταῦτα ὑπὸ τῶν ἀποστόλων λαληθῆναι, ἡνίκα ἐκ νεκρῶν ἀναστῇ. ΤΟΜΟΣ ΙΓ'. Επηρώτησαν αὐτὸν οἱ μαθηταὶ λόγοντες· Τί οὖν οἱ γραμματεῖς λέγουσιν, ὅτι Ἠλίαν δεῖ ἐλθεῖν πρῶτον;» Οἱ μὲν συναναβάντες τῷ Ἰησοῦ μαθηταὶ τῶν ὑπὸ τῶν γραμματέων περὶ Ηλίου παραδιδομένων ἐμέμνηντο, ὅτι πρὸ τῆς Χριστοῦ παρουσίας ἐλθὼν Ἠλίας εὐτρεπίσει αὐτῷ τὰς ψυχὰς τῶν παραδεξο μένων αὐτόν· ἡ δὲ ἐν τῷ ὄρει ὀπτασία, καθ᾿ ἣν ὁ Ηλίας ἐφάνη, ἐδόκει μὴ συνάδειν τοῖς εἰρημένοις, ἐπεὶ οὐ πρὸ τοῦ Ἰησοῦ ἔδοξεν αὐτοῖς ἐληλυθέναι ὁ Ηλίας, ἀλλὰ μετ' αὐτόν. Διὸ ταῦτά φασιν, οἰόμενοι ψεύδεσθαι τοὺς γραμματεῖς. Πρὸς δὲ τοῦτο ὁ Σω τὴρ ἀποκρίνεται, οὐκ ἀθετῶν τὰ περὶ τοῦ Ἠλίου πα ραδιδόμενα, ἀλλὰ ἄλλην τοῦ Ἠλίου, πρὸ τῆς Χριστοῦ, ἐπιδημίαν, ἀγνοηθεῖσαν ὑπὸ τῶν γραμματέων εἶναι φάσκων, καθ᾿ ἣν ἀγνοήσαντες αὐτὸν, ὡς συναίτιοι γενόμενοι τῷ αὐτὸν εἰς φυλακὴν βληθῆναι ὑπὸ Ἡρώ δου, καὶ τῷ αὐτὸν ἀναιρεθῆναι ὑπ' αὐτοῦ, ι πεποιή κασιν ἐν αὐτῷ ὅσα ἠθέλησαν·, εἶτα ἀνάλογον εβλάβησαν ἂν οἱ ἀκούοντες. ὁρῶντες. θεωρούν τες. εβλάβησαν γὰρ ἄνθρω. ποι ἀκούοντες, εβλάβησαν ἂν οἱ ἀκούσαντες. εβλάβησαν γὰρ ἄνω ἀκού οντες. ὁρῶντες. θεωροῦντες. αὐτὸν ἐν τῇ ἀναστάσει. Ψεύδεσθαι τοὺς γραμματεῖς. Πρὸς δὲ τοῦτο, εἰς αὐτόν. συνῆκαν ὅτι Ηλίας ήδη ἦλθε. καὶ τῶν ἀποκειμένων ἐν αὐτῷ πραγμάτων. ἐβλάβησαν ἂν οἱ ἀκούοντες καὶ μάλιστα ὄχλοι, τὸν οὕτω δεδοξασμένον ὁρῶντες σταυρούμενον. Διόπερ ἐπεὶ συγγενὲς ἦν τῇ μεταμορφώσει αὐτοῦ, καὶ τῷ ὀφθέντι αὐτοῦ προσώπῳ ὡς ὁ ἥλιος, τὸ δοξασθῆναι αὐτὸν τῇ ἀναστάσει, διὰ τοῦτο βούλεται τότε ταῦτα ὑπὸ τῶν ἀποστόλων λαληθῆναι, ἡνίκα ἐκ νεκρῶν ἀναστῇ. ΤΟΜΟΣ ΙΓ'. Επηρώτησαν αὐτὸν οἱ μαθηταὶ λόγοντες· Τί οὖν οἱ γραμματεῖς λέγουσιν, ὅτι Ἠλίαν δεῖ ἐλθεῖν πρῶτον;» Οἱ μὲν συναναβάντες τῷ Ἰησοῦ μαθηταὶ τῶν ὑπὸ τῶν γραμματέων περὶ Ηλίου παραδιδομένων ἐμέμνηντο, ὅτι πρὸ τῆς Χριστοῦ παρουσίας ἐλθὼν Ἠλίας εὐτρεπίσει αὐτῷ τὰς ψυχὰς τῶν παραδεξο μένων αὐτόν· ἡ δὲ ἐν τῷ ὄρει ὀπτασία, καθ᾿ ἣν ὁ Ηλίας ἐφάνη, ἐδόκει μὴ συνάδειν τοῖς εἰρημένοις, ἐπεὶ οὐ πρὸ τοῦ Ἰησοῦ ἔδοξεν αὐτοῖς ἐληλυθέναι ὁ Ηλίας, ἀλλὰ μετ' αὐτόν. Διὸ ταῦτά φασιν, οἰόμενοι ψεύδεσθαι τοὺς γραμματεῖς. Πρὸς δὲ τοῦτο ὁ Σω τὴρ ἀποκρίνεται, οὐκ ἀθετῶν τὰ περὶ τοῦ Ἠλίου πα ραδιδόμενα, ἀλλὰ ἄλλην τοῦ Ἠλίου, πρὸ τῆς Χριστοῦ, ἐπιδημίαν, ἀγνοηθεῖσαν ὑπὸ τῶν γραμματέων εἶναι φάσκων, καθ᾿ ἣν ἀγνοήσαντες αὐτὸν, ὡς συναίτιοι γενόμενοι τῷ αὐτὸν εἰς φυλακὴν βληθῆναι ὑπὸ Ἡρώ δου, καὶ τῷ αὐτὸν ἀναιρεθῆναι ὑπ' αὐτοῦ, ι πεποιή κασιν ἐν αὐτῷ ὅσα ἠθέλησαν·, εἶτα ἀνάλογον εβλάβησαν ἂν οἱ ἀκούοντες. ὁρῶντες. θεωρούν τες. εβλάβησαν γὰρ ἄνθρω. ποι ἀκούοντες, εβλάβησαν ἂν οἱ ἀκούσαντες. εβλάβησαν γὰρ ἄνω ἀκού οντες. ὁρῶντες. θεωροῦντες. αὐτὸν ἐν τῇ ἀναστάσει. Ψεύδεσθαι τοὺς γραμματεῖς. Πρὸς δὲ τοῦτο, εἰς αὐτόν. συνῆκαν ὅτι Ηλίας ήδη ἦλθε. καὶ τῶν ἀποκειμένων ἐν αὐτῷ πραγμάτων. eam quam post passionem obtinebit nam qui id audivissent, ac præsertim turbæ, tum maxime fuis sent offensæ cum eum cruci affixum vidissent, quem tali affectum gloria accepissent. Quamobrem quoniam transfigurationi illius, et faciei solis in star splendere visæ affine erat per resurrectionem gloria affici, ideo tum ab apostolis hæc enuntiari vult, cum a mortuis surrexerit. dicerent quod ipse erat Christus. Propter hoc ea quæ illic dicta sunt, possunt nobis et in hoc loco esse utilia, quoniam et hic vult Jesus ut nemini manifestetur gloria ejus ante gloriam passionis et resur rectionis ipsius. 1. c Interrogaverunt eum discipuli dicentes Quid ergo Scribæ dicunt quod Eliam oporteat primum venire "?, Qui cum Jesu ascenderunt discipuli, eo rum quæ de Elia traduntur a Scribis recordati sunt, ante Christi videlicet adventum Eliam venientem præparaturum huic illorum animas qui eum susce pturi sunt at visus ille qui in monte contigit, quo apparuit Elias, minime his consentire videbatur quæ dicta sunt, quandoquidem non ante, sed post Jesum his Elias advenisse visus est. Idcirco mentitos Scri bas existimantes hæc aiunt. Illis autem respondet Servator, ea quidem quæ de Elia traduntur non im probaus; sed alium esse Eliæ adventum Scribis igno tum ante illum Christi pronuntians; in quo eum non agnoscentes fecerunt in eo quæcunque volue runt, quasi et ipsi causam præbuerint cur ab He rode in carcerem compingeretur ab eoque truci daretur deinde instar eorum quæ adversus Eliam nire primum? > Sermo interrogationis discipulorum dicentium: Quid ergo dicunt Scribæ, ad aliquid eorum quæ superius scripta sunt respicit: propter quod, in quantum valemus, tentemus hoc facere mani festum. Discipuli qui cum Christo ascenderant super montem, recordabantur traditionum Scribarum de Elia propheta, quoniam ante adventum Christi erat venturus, ut præparet animas quæ suscipiant eum. Visio autem quæ facta erat in monte, in qua etiam Elias est visus, videbatur eis non convenire cum tra ditione Scribarum de Elia: quia non ante Christum eis videbatur Elias venisse, sed cum Christo. Ideo falsam existimantes traditionem Scribarum propter hujusmodi visionem de Elia, dixerunt: «Quid ergo dicunt Scribæ quoniam oportet Eliam venire primum? Tu enim nobis manifestatus es ante Elian, et priusquam ille ad hanc vitam humanam venisti. Ad hoc respondit Jesus non reprobans quidem quæ a Scri Matth. xvi, 10. or ibid., Codd. Anglicanus et Vaticanus, Omnes mss., Editio Huetii, Codex Tarinianus in textu, in margine autem, Codex Regius, Vide Theophylactum. Paulo post omnes mss., Editio Hueti, Infra Huetis scribendum videtur etc. Sic habent omnes inss. absque ullo lacunæ vestigio. At nonnulla supplet vetus interpres; quem vide. Cod. Regius et Vaticanus, Infra iidem Paulo infra iidem eam quam post passionem obtinebit nam qui id audivissent, ac præsertim turbæ, tum maxime fuis sent offensæ cum eum cruci affixum vidissent, quem tali affectum gloria accepissent. Quamobrem quoniam transfigurationi illius, et faciei solis in star splendere visæ affine erat per resurrectionem gloria affici, ideo tum ab apostolis hæc enuntiari vult, cum a mortuis surrexerit. dicerent quod ipse erat Christus. Propter hoc ea quæ illic dicta sunt, possunt nobis et in hoc loco esse utilia, quoniam et hic vult Jesus ut nemini manifestetur gloria ejus ante gloriam passionis et resur rectionis ipsius. 1. c Interrogaverunt eum discipuli dicentes Quid ergo Scribæ dicunt quod Eliam oporteat primum venire "?, Qui cum Jesu ascenderunt discipuli, eo rum quæ de Elia traduntur a Scribis recordati sunt, ante Christi videlicet adventum Eliam venientem præparaturum huic illorum animas qui eum susce pturi sunt at visus ille qui in monte contigit, quo apparuit Elias, minime his consentire videbatur quæ dicta sunt, quandoquidem non ante, sed post Jesum his Elias advenisse visus est. Idcirco mentitos Scri bas existimantes hæc aiunt. Illis autem respondet Servator, ea quidem quæ de Elia traduntur non im probaus; sed alium esse Eliæ adventum Scribis igno tum ante illum Christi pronuntians; in quo eum non agnoscentes fecerunt in eo quæcunque volue runt, quasi et ipsi causam præbuerint cur ab He rode in carcerem compingeretur ab eoque truci daretur deinde instar eorum quæ adversus Eliam nire primum? > Sermo interrogationis discipulorum dicentium: Quid ergo dicunt Scribæ, ad aliquid eorum quæ superius scripta sunt respicit: propter quod, in quantum valemus, tentemus hoc facere mani festum. Discipuli qui cum Christo ascenderant super montem, recordabantur traditionum Scribarum de Elia propheta, quoniam ante adventum Christi erat venturus, ut præparet animas quæ suscipiant eum. Visio autem quæ facta erat in monte, in qua etiam Elias est visus, videbatur eis non convenire cum tra ditione Scribarum de Elia: quia non ante Christum eis videbatur Elias venisse, sed cum Christo. Ideo falsam existimantes traditionem Scribarum propter hujusmodi visionem de Elia, dixerunt: «Quid ergo dicunt Scribæ quoniam oportet Eliam venire primum? Tu enim nobis manifestatus es ante Elian, et priusquam ille ad hanc vitam humanam venisti. Ad hoc respondit Jesus non reprobans quidem quæ a Scri Matth. xvi, 10. or ibid., Codd. Anglicanus et Vaticanus, Omnes mss., Editio Huetii, Codex Tarinianus in textu, in margine autem, Codex Regius, Vide Theophylactum. Paulo post omnes mss., Editio Hueti, Infra Huetis scribendum videtur etc. Sic habent omnes inss. absque ullo lacunæ vestigio. At nonnulla supplet vetus interpres; quem vide. Cod. Regius et Vaticanus, Infra iidem Paulo infra iidem 4. Et interrogaverunt eum discipuli ejus dicentes: Quid ergo scribæ dicunt quod Eliam oportet ve 4. Et interrogaverunt eum discipuli ejus dicentes: Quid ergo scribæ dicunt quod Eliam oportet ve

μὴ θαύμαζε δὲ τὸ περὶ τοῦ Ἠλίου, εἰ ὥσπερ ξένον τι ἀπήντησεν αὐτῷ παρὰ τοὺς ἀναγεγραμμένους πάντας ἁγίους διὰ τὸ ἀναληφθῆναι «ἐν συσσεισμῷ εἰς τὸν οὐρανόν», οὕτως ἐξαίρετόν τι εἶχε τὸ πνεῦμα αὐτοῦ, ὡς οὐ μόνον ἐπαναπαύσασθαι τῷ Ἐλιςσαίῳ, ἀλλὰ καὶ τῷ Ἰωάννῃ συγκαταβῆναι εἰς τὴν γένεσιν, καὶ τὸν Ἰωάννην ἰδίᾳ μὲν «πνεύματος ἁγίου» πεπληρῶσθαι «ἔτι ἐκ κοιλίας μητρὸς αὐτοῦ», ἰδίᾳ δὲ προεληλυθέναι ἐνώπιον τοῦ Χριστοῦ «ἐν πνεύματι καὶ δυνάμει Ἠλίου». καὶ γὰρ δυνατὸν πλείονα πνεύματα εἶναι ἐν τῷ αὐτῷ, οὐ μόνον χείρονα ἀλλὰ καὶ κρείττονα· αἰτεῖ γοῦν ὁ Δαυὶ̈δ στηριχθῆναι μὲν «πνεύματι ἡγεμονικῷ», ἐγκαινισθῆναι δὲ ἐν τοῖς ἐγκάτοις αὐτοῦ «πνεῦμα εὐθές». εἰ δέ, ἵνα μεταδῷ ἡμῖν ὁ σωτὴρ πνεύματος «σοφίας καὶ συνέσεως», πνεύματος «βουλῆς καὶ ἰσχύος», πνεύματος «γνώσεως καὶ εὐσεβείας», καὶ ἐνεπλήσθη πνεύματος «φόβου θεοῦ», δυνατὸν καὶ ταῦτα νοεῖσθαι πλείονα ἐν τῷ αὐτῷ εἶναι κρείττονα πνεύματα.

μὴ θαύμαζε δὲ τὸ περὶ τοῦ Ἠλίου, εἰ ὥσπερ ξένον τι ἀπήντησεν αὐτῷ παρὰ τοὺς ἀναγεγραμμένους πάντας ἁγίους διὰ τὸ ἀναληφθῆναι «ἐν συσσεισμῷ εἰς τὸν οὐρανόν», οὕτως ἐξαίρετόν τι εἶχε τὸ πνεῦμα αὐτοῦ, ὡς οὐ μόνον ἐπαναπαύσασθαι τῷ Ἐλιςσαίῳ, ἀλλὰ καὶ τῷ Ἰωάννῃ συγκαταβῆναι εἰς τὴν γένεσιν, καὶ τὸν Ἰωάννην ἰδίᾳ μὲν «πνεύματος ἁγίου» πεπληρῶσθαι «ἔτι ἐκ κοιλίας μητρὸς αὐτοῦ», ἰδίᾳ δὲ προεληλυθέναι ἐνώπιον τοῦ Χριστοῦ «ἐν πνεύματι καὶ δυνάμει Ἠλίου». καὶ γὰρ δυνατὸν πλείονα πνεύματα εἶναι ἐν τῷ αὐτῷ, οὐ μόνον χείρονα ἀλλὰ καὶ κρείττονα· αἰτεῖ γοῦν ὁ Δαυὶ̈δ στηριχθῆναι μὲν «πνεύματι ἡγεμονικῷ», ἐγκαινισθῆναι δὲ ἐν τοῖς ἐγκάτοις αὐτοῦ «πνεῦμα εὐθές». εἰ δέ, ἵνα μεταδῷ ἡμῖν ὁ σωτὴρ πνεύματος «σοφίας καὶ συνέσεως», πνεύματος «βουλῆς καὶ ἰσχύος», πνεύματος «γνώσεως καὶ εὐσεβείας», καὶ ἐνεπλήσθη πνεύματος «φόβου θεοῦ», δυνατὸν καὶ ταῦτα νοεῖσθαι πλείονα ἐν τῷ αὐτῷ εἶναι κρείττονα πνεύματα.

Ἠλίαν δὲ καὶ ἐν τούτοις οὐ τὴν ψυχὴν λαμβάνω τοῦ προφήτου ἐκείνου, ἀλλὰ τὸ πνεῦμα καὶ τὴν δύναμιν αὐτοῦ· ταῦτα γάρ ἐστιν οἷς τὰ «πάντα» ἀποκαταστήσεται, ἵνα ἀποκαταστᾶσι καὶ ἐκ τῆς ἀποκαταστάσεως γενομένοις χωρητικοῖς τῆς δόξης τοῦ Χριστοῦ ἐπιδημήσῃ ὁ ἐν δόξῃ ὀφθησόμενος υἱὸς τοῦ θεοῦ. εἰ δὲ καὶ λόγος τίς ἐστιν ὁ Ἠλίας, ὑποδεέστερος λόγου τοῦ «ἐν ἀρχῇ πρὸς τὸν θεὸν» θεοῦ λόγου, καὶ οὗτος ἂν δύναιτο ὡσπερεὶ προγύμνασμα ἐπιδημεῖν τῷ ἑτοιμαζομένῳ λαῷ ὑπ’ αὐτοῦ, ἵνα γένηται κατεσκευασμένος πρὸς ὑποδοχὴν τοῦ τελείου λόγου. Ἀπορήσειε δ’ ἄν τις εἰ τὸ πνεῦμα καὶ ἡ δύναμις Ἠλίου τὰ ἐν Ἰωάννῃ πέπονθε κατὰ τὸ «ἐποίησαν ἐν αὐτῷ ὅσα ἠθέλησαν.» καὶ πρὸς τοῦτο λελέξεται ἁπλούστερον μὲν ὅτι οὐδὲν ἄτοπον, διὰ τὴν ἀγάπην συμπάσχειν τὰ βοηθοῦντα τοῖς βοηθουμένοις [καὶ Ἰησοῦς γοῦν φησι διὰ τοὺς ἀσθενοῦντας «ἠσθένουν» καὶ διὰ τοὺς πεινῶντας «ἐπείνων» καὶ διὰ τοὺς διψῶντας «ἐδίψων»], βαθύτερον δὲ ὅτι οὐκ εἴρηται·

Ἠλίαν δὲ καὶ ἐν τούτοις οὐ τὴν ψυχὴν λαμβάνω τοῦ προφήτου ἐκείνου, ἀλλὰ τὸ πνεῦμα καὶ τὴν δύναμιν αὐτοῦ· ταῦτα γάρ ἐστιν οἷς τὰ «πάντα» ἀποκαταστήσεται, ἵνα ἀποκαταστᾶσι καὶ ἐκ τῆς ἀποκαταστάσεως γενομένοις χωρητικοῖς τῆς δόξης τοῦ Χριστοῦ ἐπιδημήσῃ ὁ ἐν δόξῃ ὀφθησόμενος υἱὸς τοῦ θεοῦ. εἰ δὲ καὶ λόγος τίς ἐστιν ὁ Ἠλίας, ὑποδεέστερος λόγου τοῦ «ἐν ἀρχῇ πρὸς τὸν θεὸν» θεοῦ λόγου, καὶ οὗτος ἂν δύναιτο ὡσπερεὶ προγύμνασμα ἐπιδημεῖν τῷ ἑτοιμαζομένῳ λαῷ ὑπ’ αὐτοῦ, ἵνα γένηται κατεσκευασμένος πρὸς ὑποδοχὴν τοῦ τελείου λόγου. Ἀπορήσειε δ’ ἄν τις εἰ τὸ πνεῦμα καὶ ἡ δύναμις Ἠλίου τὰ ἐν Ἰωάννῃ πέπονθε κατὰ τὸ «ἐποίησαν ἐν αὐτῷ ὅσα ἠθέλησαν.» καὶ πρὸς τοῦτο λελέξεται ἁπλούστερον μὲν ὅτι οὐδὲν ἄτοπον, διὰ τὴν ἀγάπην συμπάσχειν τὰ βοηθοῦντα τοῖς βοηθουμένοις [καὶ Ἰησοῦς γοῦν φησι διὰ τοὺς ἀσθενοῦντας «ἠσθένουν» καὶ διὰ τοὺς πεινῶντας «ἐπείνων» καὶ διὰ τοὺς διψῶντας «ἐδίψων»], βαθύτερον δὲ ὅτι οὐκ εἴρηται·

ἄλλος δ’ ἂν εἴποι ὅτι τὸ «ἀλλ’ ἐποίησαν ἐν αὐτῷ ὅσα ἠθέλησαν» οὐκ ἐπὶ τοὺς γραμματεῖς, ἀλλ’ ἐπὶ τὴν Ἡρωδιάδα καὶ τὴν θυγατέρα αὐτῆς καὶ τὸν Ἡρώδην ἀναφέρεται, ποιήσαντας «ἐν αὐτῷ ὅσα ἠθέλησαν.» καὶ τὸ ἑξῆς δὲ διὰ τὸ «οὕτως ὁ υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου μέλλει πάσχειν ὑπ’ αὐτῶν» ἀναφέροιτ’ ἄν, εἰ μὲν τὸ πρότερον ἐπὶ τοὺς γραμματεῖς, [καὶ τοῦτο ἐπὶ τοὺς γραμματεῖς], εἰ δὲ τὸ πρότερον ἐπὶ τὸν Ἡρώδην καὶ τὴν Ἡρωδιάδα καὶ τὴν θυγατέρα αὐτῆς, καὶ τὸ δεύτερον· καὶ γὰρ ἔοικε σύμψηφος γεγονέναι ὁ Ἡρώδης τῷ τὸν Ἰησοῦν ἀποθανεῖν, τάχα κοινωνούσης αὐτῷ τῆς κατ’ αὐτοῦ ἐπιβουλῆς καὶ τῆς γυναικός. «Καὶ ἐλθόντων αὐτῶν πρὸς τὸν ὄχλον προσῆλθεν αὐτῷ ἄνθρωπος γονυπετῶν αὐτῷ καὶ λέγων· κύριε, ἐλέησόν μου τὸν υἱόν» [, []] . Οἱ πάσχοντες ἢ οἱ τῶν πασχόντων οἰκεῖοι μετὰ τῶν ὄχλων εἰσί· διόπερ, ἐπὰν τὰ ὑπὲρ τοὺς ὄχλους ὁ Ἰησοῦς οἰκονομήσηται, καταβαίνει πρὸς αὐτούς, ἵν’ οἱ μὴ δυνάμενοι ἀναβαίνειν διὰ τὰς κατεχούσας τὴν ψυχὴν νόσους ὠφεληθῶσι, καταβάντος πρὸς αὐτοὺς ἀπὸ τῶν ὑψηλοτέρων τοῦ λόγου. λαμβάνεσθαι τῇ περατοῦν πεφυκυίᾳ τὰ γινωσκόμενα γνώσει· τούτῳ δὲ ἀκολουθεῖ μηδὲ προφητείας δύνα σθαι γενέσθαι περὶ πάντων ὧντινωνοῦν, ἅτε ἀπείρων ὄντων τῶν πάντων. έτερα· ἄπειρα γὰρ τῇ φύσει οὐχ οἷόν τε περι η Αναγκαίως δ' οἶμαι ἐνδιατετραφέναι τῇ ἐξετάσει τοῦ περὶ μετενσωματώσεως λόγου, διὰ τὴν τινων ὑπόνοιαν οιηθέντων ψυχὴν εἶναι, περὶ ἧς ὁ λόγος, την αὐτὴν Ἠλίου καὶ Ἰωάννου, πρότερον μὲν κληθεῖσαν Ἠλίαν, δεύτερον δὲ Ἰωάννην· καὶ οὐκ ἀθεεί γε κε κλῆσθαι Ἰωάννην αὐτὸν, ὡς δῆλον ἐκ τοῦ τὸν ὀφθέντα ἄγγελον τῷ Ζαχαρίᾳ εἰρηκέναι αὐτῷ· «Μὴ φοβού, Ζαχαρία, διότι εἰσηκούσθη ἡ δέησίς σου· καὶ ἡ γυνή σου Ελισάβετ γεννήσει υἱόν σοι, καὶ καλέσεις τὸ όνομα αὐτοῦ Ἰωάννην· κ καὶ ἐκ τοῦ ἀπειληφέναι τὸν Ζαχαρίαν τὴν φωνὴν, κατὰ τὴν ἐν τῇ πινακίδι γρα φὴν περὶ τοῦ Ἰωάννην καλεῖσθαι τὸν γεγεννημένον. Εἴπερ δὲ ἡ ψυχὴ Ηλίας ἦν, ἐχρῆν καὶ δεύτερον αὐτ τὸν γεννώμενον κληθῆναι Ἠλίαν, ἡ αἰτίαν τινὰ φανῆ ναι τῆς μετωνυμίας, ὡς ἐπὶ τοῦ ᾿Αβρὰμ καὶ τοῦ Ἀβραὰμ, καὶ τῆς Σάρας καὶ τῆς Σάρρας, καὶ τοῦ Ἰακὼβ καὶ Ἰσραὴλ, καὶ τοῦ Σίμωνος καὶ Πέτρου. Καίτοιγε οὐδ᾽ οὕτως ὁ λόγος ἐν αὐτοῖς ἐσώζετο· ἐν μιᾷ γὰρ καὶ τῇ αὐτῇ ζωῇ τοῖς προειρημένοις γεγόνα σιν αἱ μετωνυμίαι. Ζητήσαι δ' ἄν τις, εἰ μὴ ἡ ψυχή Ἠλίας ἐστὶ πρότερον ἐν τῷ Θεσβίτῃ, καὶ δεύτερον ἐν τῷ Ἰωάννῃ, τί ἂν εἴη τὸ κληθὲν ὑπὸ τοῦ Σωτῆρος ἐν ἀμφοτέροις Ἠλίας; Καί φημι τὸν Γαβριὴλ ἐν τοῖς πρὸς Ζαχαρίαν λόγοις ὑποβεβληκέναι τίς ἡ αὐτὴ οὐσία ἐν Ἠλίᾳ καὶ Ἰωάννῃ· φησὶ γάρ· «Τῶν υἱῶν Ἰσραὴλ πολλοὺς ἐπιστρέψει ἐπὶ Κύριον τὸν Θεὸν αὐτ τῶν· καὶ αὐτὸς προελεύσεται ἐνώπιον αὐτοῦ ἐν πνεύ ματι καὶ δυνάμει Ηλίου. Ο Πρόσχες γὰρ οὐκ εἶπεν, ἐν ψυχῇ Ηλίου, ο ἵν᾿ ἔχοι τόπον ἡ μετενσωμάτωσις, ἀλλ', ι ἐν πνεύματι καὶ δυνάμει Ἠλίου.» Σαφῶς δὲ οἶδεν ἡ Γραφὴ διαφορὰν πνεύματος πρὸς ψυχὴν Απειρα γὰρ τῇ φύσει, ὡς τόδε τι, ὡς ἕτερον καὶ ἕτερον. Σαρῶς δὲ οἶδεν, λαμβάνεσθαι τῇ περατοῦν πεφυκυίᾳ τὰ γινωσκόμενα γνώσει· τούτῳ δὲ ἀκολουθεῖ μηδὲ προφητείας δύνα σθαι γενέσθαι περὶ πάντων ὧντινωνοῦν, ἅτε ἀπείρων ὄντων τῶν πάντων. έτερα· ἄπειρα γὰρ τῇ φύσει οὐχ οἷόν τε περι η Αναγκαίως δ' οἶμαι ἐνδιατετραφέναι τῇ ἐξετάσει τοῦ περὶ μετενσωματώσεως λόγου, διὰ τὴν τινων ὑπόνοιαν οιηθέντων ψυχὴν εἶναι, περὶ ἧς ὁ λόγος, την αὐτὴν Ἠλίου καὶ Ἰωάννου, πρότερον μὲν κληθεῖσαν Ἠλίαν, δεύτερον δὲ Ἰωάννην· καὶ οὐκ ἀθεεί γε κε κλῆσθαι Ἰωάννην αὐτὸν, ὡς δῆλον ἐκ τοῦ τὸν ὀφθέντα ἄγγελον τῷ Ζαχαρίᾳ εἰρηκέναι αὐτῷ· «Μὴ φοβού, Ζαχαρία, διότι εἰσηκούσθη ἡ δέησίς σου· καὶ ἡ γυνή σου Ελισάβετ γεννήσει υἱόν σοι, καὶ καλέσεις τὸ όνομα αὐτοῦ Ἰωάννην· κ καὶ ἐκ τοῦ ἀπειληφέναι τὸν Ζαχαρίαν τὴν φωνὴν, κατὰ τὴν ἐν τῇ πινακίδι γρα φὴν περὶ τοῦ Ἰωάννην καλεῖσθαι τὸν γεγεννημένον. Εἴπερ δὲ ἡ ψυχὴ Ηλίας ἦν, ἐχρῆν καὶ δεύτερον αὐτ τὸν γεννώμενον κληθῆναι Ἠλίαν, ἡ αἰτίαν τινὰ φανῆ ναι τῆς μετωνυμίας, ὡς ἐπὶ τοῦ ᾿Αβρὰμ καὶ τοῦ Ἀβραὰμ, καὶ τῆς Σάρας καὶ τῆς Σάρρας, καὶ τοῦ Ἰακὼβ καὶ Ἰσραὴλ, καὶ τοῦ Σίμωνος καὶ Πέτρου. Καίτοιγε οὐδ᾽ οὕτως ὁ λόγος ἐν αὐτοῖς ἐσώζετο· ἐν μιᾷ γὰρ καὶ τῇ αὐτῇ ζωῇ τοῖς προειρημένοις γεγόνα σιν αἱ μετωνυμίαι. Ζητήσαι δ' ἄν τις, εἰ μὴ ἡ ψυχή Ἠλίας ἐστὶ πρότερον ἐν τῷ Θεσβίτῃ, καὶ δεύτερον ἐν τῷ Ἰωάννῃ, τί ἂν εἴη τὸ κληθὲν ὑπὸ τοῦ Σωτῆρος ἐν ἀμφοτέροις Ἠλίας; Καί φημι τὸν Γαβριὴλ ἐν τοῖς πρὸς Ζαχαρίαν λόγοις ὑποβεβληκέναι τίς ἡ αὐτὴ οὐσία ἐν Ἠλίᾳ καὶ Ἰωάννῃ· φησὶ γάρ· «Τῶν υἱῶν Ἰσραὴλ πολλοὺς ἐπιστρέψει ἐπὶ Κύριον τὸν Θεὸν αὐτ τῶν· καὶ αὐτὸς προελεύσεται ἐνώπιον αὐτοῦ ἐν πνεύ ματι καὶ δυνάμει Ηλίου. Ο Πρόσχες γὰρ οὐκ εἶπεν, ἐν ψυχῇ Ηλίου, ο ἵν᾿ ἔχοι τόπον ἡ μετενσωμάτωσις, ἀλλ', ι ἐν πνεύματι καὶ δυνάμει Ἠλίου.» Σαφῶς δὲ οἶδεν ἡ Γραφὴ διαφορὰν πνεύματος πρὸς ψυχὴν Απειρα γὰρ τῇ φύσει, ὡς τόδε τι, ὡς ἕτερον καὶ ἕτερον. Σαρῶς δὲ οἶδεν, severabit. At si forte per vices cognoscet; vel unum quodque antequam oriatur cognoscet; vel nonnulla, et rursum deinde alia: fieri quippe non potest ut quæ natura infinita sunt, cognitione omnia cognita ex natura sua finiente omprehendantur: inde all tem sequitur, nec de rebus omnibus quibuslibet sint. hujus de migratione animarum in varia corpora quæstionis disquisitione studium et operam ponere, propter quorumdam suspicionem, quibus persuasum est animam hanc de qua agitur, eamdem esse Eliæ ac Joannis, primum quidem Eliam appellatam, de inde vero Joannem; nec item sine Dei nutu Joannem dictum illum fuisse opinor, ut ex eo patet quod angelus Zachariæ visus dixerit ei ': «Ne timeas, Zacharia, quoniam exaudita est deprecatio tua, et uxor tua Elisabeth pariet tibi filium, et vocabis no men ejus Joannem;» et ex eo quod vocem recupe raverit Zacharias, postquam Joannem eum esse ap pellandum qui natus erat, in tabella scripsit. Quod si anima hæc Elias erat, oportebat illum Eliam quo que appellari, cum iterum natus est, vel certe ali quam proferri rationein cur mutatum nomen fuerit; quemadmodum de Abram, et Abraham; de Sara, et Sarra; de Jacob, et Israel; et de Simone, et Petro. Verum ne sic quidem par erat in illis ratio; bis enim quos diximus, in una eademque vita mutationes no minum factæ sunt. Quæsiverit autem aliquis, si non anima Elias primum erat in Thesbita, et deinde in Joanne, quid tandem illud erat quod in utroque Elias a Servatore appellabatur? Ego vero dico Ga- G brielem quænam eadem esset in Elia et Joanne na tura in sermone cum Zacharia habito suggessisse; ait enim •: Multos filiorum Israel convertet ad Dominum Deum ipsorum, et ipse præcedet ante il Jum in spiritu et virtute Eliæ. Attende enim non dixisse illum, in anima Eliæ, ut locum habeat vaticinationes edi posse, cum res omnes infinitæ omnia autem nescit: quæ enim nata sunt sine fine, definitione aliqua comprehendi non possunt: et con sequens est ut nec prophetiæ possint fieri de omnibus, quasi sine fine omnibus constitutis. postea Joannem, quare angelus qui visus est Zachariæ ita dixit: «Ecce Elisabeth uxor tua concipiet, et pariet tibi filium, et vocabis nomen ejus Joannem? Si enim anima ipsa fuit Eliæ, oportuit et secunda vice natum vocari Eliam, aut ostendi aliquam mutati nominis causam, sicut in Abram, et in Abraham; et ia Saram, et in Sarra; et in Jacob, et in Israel; et in Simonem, et in Petrum. Tamen nec sic ratio valida vincitur, quoniam illorum in una eademque vita mutata sunt nomina. Sed dicit aliquis eorum: Si nou Eliæ fuit anima Joannis, quare Salvator Eliam appellavit Joannem? Et puto quod Gabriel verbis quæ lo cutus est Zachariæ, demonstravit quid Eliæ translatum est in Joannem dicit enim ita: Et ipse præce det ante eum in spiritu et virtute Elix, convert..e cord. patr. ad filios, et incredulos ad sapientiamn sanctorum.» Et non dixit: Ipse præcedet ante eum in anim Eliæ: manifeste enim Scriptura cognoscit aliud esse animam, aliud autem esse spiritum, sicut testatur Paulus dicens: Deus autem sanctificet vos ad perfectum, et integer spiritus vester, et anima, et corpus conservetur in adventu Domini nostri Jesu Christi. Et apud Dianelem: Benedicite, spiritus et auimæ sanctorum, Dominum. › Elias ergo Joanues Luc. 1, 13. s ibid., etc. Omnes, verbi gratia, homines, qui a Deo creari possunt, vel om ues angelorum aut beatorum cogitationes per totam æternitatem futuræ, infinitæ sunt, et tamen cogno scuntur a Deo; sed tales illæ cognoscuntur, quales sunt; non sunt autem infinitæ collective, ut scholæ verbis utar, sive, ut loquitur Aristoteles, sed distributive, sive Quod ait ergo Origenes res infinitas non posse co gnosci a Deo, quia cognitione hac finirentur, sic in telligo non posse eas cognosci ut hoc aliquid, quia hac cognitione circumscriberentur; sed ut aliud, et aliud, quod rebus cognitis finem nullum statuit. HUETICS. etc. Vide Origenem in Joan. xii, 21. severabit. At si forte per vices cognoscet; vel unum quodque antequam oriatur cognoscet; vel nonnulla, et rursum deinde alia: fieri quippe non potest ut quæ natura infinita sunt, cognitione omnia cognita ex natura sua finiente omprehendantur: inde all tem sequitur, nec de rebus omnibus quibuslibet sint. hujus de migratione animarum in varia corpora quæstionis disquisitione studium et operam ponere, propter quorumdam suspicionem, quibus persuasum est animam hanc de qua agitur, eamdem esse Eliæ ac Joannis, primum quidem Eliam appellatam, de inde vero Joannem; nec item sine Dei nutu Joannem dictum illum fuisse opinor, ut ex eo patet quod angelus Zachariæ visus dixerit ei ': «Ne timeas, Zacharia, quoniam exaudita est deprecatio tua, et uxor tua Elisabeth pariet tibi filium, et vocabis no men ejus Joannem;» et ex eo quod vocem recupe raverit Zacharias, postquam Joannem eum esse ap pellandum qui natus erat, in tabella scripsit. Quod si anima hæc Elias erat, oportebat illum Eliam quo que appellari, cum iterum natus est, vel certe ali quam proferri rationein cur mutatum nomen fuerit; quemadmodum de Abram, et Abraham; de Sara, et Sarra; de Jacob, et Israel; et de Simone, et Petro. Verum ne sic quidem par erat in illis ratio; bis enim quos diximus, in una eademque vita mutationes no minum factæ sunt. Quæsiverit autem aliquis, si non anima Elias primum erat in Thesbita, et deinde in Joanne, quid tandem illud erat quod in utroque Elias a Servatore appellabatur? Ego vero dico Ga- G brielem quænam eadem esset in Elia et Joanne na tura in sermone cum Zacharia habito suggessisse; ait enim •: Multos filiorum Israel convertet ad Dominum Deum ipsorum, et ipse præcedet ante il Jum in spiritu et virtute Eliæ. Attende enim non dixisse illum, in anima Eliæ, ut locum habeat vaticinationes edi posse, cum res omnes infinitæ omnia autem nescit: quæ enim nata sunt sine fine, definitione aliqua comprehendi non possunt: et con sequens est ut nec prophetiæ possint fieri de omnibus, quasi sine fine omnibus constitutis. postea Joannem, quare angelus qui visus est Zachariæ ita dixit: «Ecce Elisabeth uxor tua concipiet, et pariet tibi filium, et vocabis nomen ejus Joannem? Si enim anima ipsa fuit Eliæ, oportuit et secunda vice natum vocari Eliam, aut ostendi aliquam mutati nominis causam, sicut in Abram, et in Abraham; et ia Saram, et in Sarra; et in Jacob, et in Israel; et in Simonem, et in Petrum. Tamen nec sic ratio valida vincitur, quoniam illorum in una eademque vita mutata sunt nomina. Sed dicit aliquis eorum: Si nou Eliæ fuit anima Joannis, quare Salvator Eliam appellavit Joannem? Et puto quod Gabriel verbis quæ lo cutus est Zachariæ, demonstravit quid Eliæ translatum est in Joannem dicit enim ita: Et ipse præce det ante eum in spiritu et virtute Elix, convert..e cord. patr. ad filios, et incredulos ad sapientiamn sanctorum.» Et non dixit: Ipse præcedet ante eum in anim Eliæ: manifeste enim Scriptura cognoscit aliud esse animam, aliud autem esse spiritum, sicut testatur Paulus dicens: Deus autem sanctificet vos ad perfectum, et integer spiritus vester, et anima, et corpus conservetur in adventu Domini nostri Jesu Christi. Et apud Dianelem: Benedicite, spiritus et auimæ sanctorum, Dominum. › Elias ergo Joanues Luc. 1, 13. s ibid., etc. Omnes, verbi gratia, homines, qui a Deo creari possunt, vel om ues angelorum aut beatorum cogitationes per totam æternitatem futuræ, infinitæ sunt, et tamen cogno scuntur a Deo; sed tales illæ cognoscuntur, quales sunt; non sunt autem infinitæ collective, ut scholæ verbis utar, sive, ut loquitur Aristoteles, sed distributive, sive Quod ait ergo Origenes res infinitas non posse co gnosci a Deo, quia cognitione hac finirentur, sic in telligo non posse eas cognosci ut hoc aliquid, quia hac cognitione circumscriberentur; sed ut aliud, et aliud, quod rebus cognitis finem nullum statuit. HUETICS. etc. Vide Origenem in Joan. xii, 21. 2. Necesse autem habuisse me existimo 570 in 2. Adhuc dicimus eis qui putant animam Joannis animam fuisse Eliæ, et primum quidem vocatam Eliam, 63. * Luc. xvi, 17. 2. Necesse autem habuisse me existimo 570 in 2. Adhuc dicimus eis qui putant animam Joannis animam fuisse Eliæ, et primum quidem vocatam Eliam, 63. * Luc. xvi, 17.

ἄλλος δ’ ἂν εἴποι ὅτι τὸ «ἀλλ’ ἐποίησαν ἐν αὐτῷ ὅσα ἠθέλησαν» οὐκ ἐπὶ τοὺς γραμματεῖς, ἀλλ’ ἐπὶ τὴν Ἡρωδιάδα καὶ τὴν θυγατέρα αὐτῆς καὶ τὸν Ἡρώδην ἀναφέρεται, ποιήσαντας «ἐν αὐτῷ ὅσα ἠθέλησαν.» καὶ τὸ ἑξῆς δὲ διὰ τὸ «οὕτως ὁ υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου μέλλει πάσχειν ὑπ’ αὐτῶν» ἀναφέροιτ’ ἄν, εἰ μὲν τὸ πρότερον ἐπὶ τοὺς γραμματεῖς, [καὶ τοῦτο ἐπὶ τοὺς γραμματεῖς], εἰ δὲ τὸ πρότερον ἐπὶ τὸν Ἡρώδην καὶ τὴν Ἡρωδιάδα καὶ τὴν θυγατέρα αὐτῆς, καὶ τὸ δεύτερον· καὶ γὰρ ἔοικε σύμψηφος γεγονέναι ὁ Ἡρώδης τῷ τὸν Ἰησοῦν ἀποθανεῖν, τάχα κοινωνούσης αὐτῷ τῆς κατ’ αὐτοῦ ἐπιβουλῆς καὶ τῆς γυναικός. «Καὶ ἐλθόντων αὐτῶν πρὸς τὸν ὄχλον προσῆλθεν αὐτῷ ἄνθρωπος γονυπετῶν αὐτῷ καὶ λέγων· κύριε, ἐλέησόν μου τὸν υἱόν» [, []] . Οἱ πάσχοντες ἢ οἱ τῶν πασχόντων οἰκεῖοι μετὰ τῶν ὄχλων εἰσί· διόπερ, ἐπὰν τὰ ὑπὲρ τοὺς ὄχλους ὁ Ἰησοῦς οἰκονομήσηται, καταβαίνει πρὸς αὐτούς, ἵν’ οἱ μὴ δυνάμενοι ἀναβαίνειν διὰ τὰς κατεχούσας τὴν ψυχὴν νόσους ὠφεληθῶσι, καταβάντος πρὸς αὐτοὺς ἀπὸ τῶν ὑψηλοτέρων τοῦ λόγου. λαμβάνεσθαι τῇ περατοῦν πεφυκυίᾳ τὰ γινωσκόμενα γνώσει· τούτῳ δὲ ἀκολουθεῖ μηδὲ προφητείας δύνα σθαι γενέσθαι περὶ πάντων ὧντινωνοῦν, ἅτε ἀπείρων ὄντων τῶν πάντων. έτερα· ἄπειρα γὰρ τῇ φύσει οὐχ οἷόν τε περι η Αναγκαίως δ' οἶμαι ἐνδιατετραφέναι τῇ ἐξετάσει τοῦ περὶ μετενσωματώσεως λόγου, διὰ τὴν τινων ὑπόνοιαν οιηθέντων ψυχὴν εἶναι, περὶ ἧς ὁ λόγος, την αὐτὴν Ἠλίου καὶ Ἰωάννου, πρότερον μὲν κληθεῖσαν Ἠλίαν, δεύτερον δὲ Ἰωάννην· καὶ οὐκ ἀθεεί γε κε κλῆσθαι Ἰωάννην αὐτὸν, ὡς δῆλον ἐκ τοῦ τὸν ὀφθέντα ἄγγελον τῷ Ζαχαρίᾳ εἰρηκέναι αὐτῷ· «Μὴ φοβού, Ζαχαρία, διότι εἰσηκούσθη ἡ δέησίς σου· καὶ ἡ γυνή σου Ελισάβετ γεννήσει υἱόν σοι, καὶ καλέσεις τὸ όνομα αὐτοῦ Ἰωάννην· κ καὶ ἐκ τοῦ ἀπειληφέναι τὸν Ζαχαρίαν τὴν φωνὴν, κατὰ τὴν ἐν τῇ πινακίδι γρα φὴν περὶ τοῦ Ἰωάννην καλεῖσθαι τὸν γεγεννημένον. Εἴπερ δὲ ἡ ψυχὴ Ηλίας ἦν, ἐχρῆν καὶ δεύτερον αὐτ τὸν γεννώμενον κληθῆναι Ἠλίαν, ἡ αἰτίαν τινὰ φανῆ ναι τῆς μετωνυμίας, ὡς ἐπὶ τοῦ ᾿Αβρὰμ καὶ τοῦ Ἀβραὰμ, καὶ τῆς Σάρας καὶ τῆς Σάρρας, καὶ τοῦ Ἰακὼβ καὶ Ἰσραὴλ, καὶ τοῦ Σίμωνος καὶ Πέτρου. Καίτοιγε οὐδ᾽ οὕτως ὁ λόγος ἐν αὐτοῖς ἐσώζετο· ἐν μιᾷ γὰρ καὶ τῇ αὐτῇ ζωῇ τοῖς προειρημένοις γεγόνα σιν αἱ μετωνυμίαι. Ζητήσαι δ' ἄν τις, εἰ μὴ ἡ ψυχή Ἠλίας ἐστὶ πρότερον ἐν τῷ Θεσβίτῃ, καὶ δεύτερον ἐν τῷ Ἰωάννῃ, τί ἂν εἴη τὸ κληθὲν ὑπὸ τοῦ Σωτῆρος ἐν ἀμφοτέροις Ἠλίας; Καί φημι τὸν Γαβριὴλ ἐν τοῖς πρὸς Ζαχαρίαν λόγοις ὑποβεβληκέναι τίς ἡ αὐτὴ οὐσία ἐν Ἠλίᾳ καὶ Ἰωάννῃ· φησὶ γάρ· «Τῶν υἱῶν Ἰσραὴλ πολλοὺς ἐπιστρέψει ἐπὶ Κύριον τὸν Θεὸν αὐτ τῶν· καὶ αὐτὸς προελεύσεται ἐνώπιον αὐτοῦ ἐν πνεύ ματι καὶ δυνάμει Ηλίου. Ο Πρόσχες γὰρ οὐκ εἶπεν, ἐν ψυχῇ Ηλίου, ο ἵν᾿ ἔχοι τόπον ἡ μετενσωμάτωσις, ἀλλ', ι ἐν πνεύματι καὶ δυνάμει Ἠλίου.» Σαφῶς δὲ οἶδεν ἡ Γραφὴ διαφορὰν πνεύματος πρὸς ψυχὴν Απειρα γὰρ τῇ φύσει, ὡς τόδε τι, ὡς ἕτερον καὶ ἕτερον. Σαρῶς δὲ οἶδεν, λαμβάνεσθαι τῇ περατοῦν πεφυκυίᾳ τὰ γινωσκόμενα γνώσει· τούτῳ δὲ ἀκολουθεῖ μηδὲ προφητείας δύνα σθαι γενέσθαι περὶ πάντων ὧντινωνοῦν, ἅτε ἀπείρων ὄντων τῶν πάντων. έτερα· ἄπειρα γὰρ τῇ φύσει οὐχ οἷόν τε περι η Αναγκαίως δ' οἶμαι ἐνδιατετραφέναι τῇ ἐξετάσει τοῦ περὶ μετενσωματώσεως λόγου, διὰ τὴν τινων ὑπόνοιαν οιηθέντων ψυχὴν εἶναι, περὶ ἧς ὁ λόγος, την αὐτὴν Ἠλίου καὶ Ἰωάννου, πρότερον μὲν κληθεῖσαν Ἠλίαν, δεύτερον δὲ Ἰωάννην· καὶ οὐκ ἀθεεί γε κε κλῆσθαι Ἰωάννην αὐτὸν, ὡς δῆλον ἐκ τοῦ τὸν ὀφθέντα ἄγγελον τῷ Ζαχαρίᾳ εἰρηκέναι αὐτῷ· «Μὴ φοβού, Ζαχαρία, διότι εἰσηκούσθη ἡ δέησίς σου· καὶ ἡ γυνή σου Ελισάβετ γεννήσει υἱόν σοι, καὶ καλέσεις τὸ όνομα αὐτοῦ Ἰωάννην· κ καὶ ἐκ τοῦ ἀπειληφέναι τὸν Ζαχαρίαν τὴν φωνὴν, κατὰ τὴν ἐν τῇ πινακίδι γρα φὴν περὶ τοῦ Ἰωάννην καλεῖσθαι τὸν γεγεννημένον. Εἴπερ δὲ ἡ ψυχὴ Ηλίας ἦν, ἐχρῆν καὶ δεύτερον αὐτ τὸν γεννώμενον κληθῆναι Ἠλίαν, ἡ αἰτίαν τινὰ φανῆ ναι τῆς μετωνυμίας, ὡς ἐπὶ τοῦ ᾿Αβρὰμ καὶ τοῦ Ἀβραὰμ, καὶ τῆς Σάρας καὶ τῆς Σάρρας, καὶ τοῦ Ἰακὼβ καὶ Ἰσραὴλ, καὶ τοῦ Σίμωνος καὶ Πέτρου. Καίτοιγε οὐδ᾽ οὕτως ὁ λόγος ἐν αὐτοῖς ἐσώζετο· ἐν μιᾷ γὰρ καὶ τῇ αὐτῇ ζωῇ τοῖς προειρημένοις γεγόνα σιν αἱ μετωνυμίαι. Ζητήσαι δ' ἄν τις, εἰ μὴ ἡ ψυχή Ἠλίας ἐστὶ πρότερον ἐν τῷ Θεσβίτῃ, καὶ δεύτερον ἐν τῷ Ἰωάννῃ, τί ἂν εἴη τὸ κληθὲν ὑπὸ τοῦ Σωτῆρος ἐν ἀμφοτέροις Ἠλίας; Καί φημι τὸν Γαβριὴλ ἐν τοῖς πρὸς Ζαχαρίαν λόγοις ὑποβεβληκέναι τίς ἡ αὐτὴ οὐσία ἐν Ἠλίᾳ καὶ Ἰωάννῃ· φησὶ γάρ· «Τῶν υἱῶν Ἰσραὴλ πολλοὺς ἐπιστρέψει ἐπὶ Κύριον τὸν Θεὸν αὐτ τῶν· καὶ αὐτὸς προελεύσεται ἐνώπιον αὐτοῦ ἐν πνεύ ματι καὶ δυνάμει Ηλίου. Ο Πρόσχες γὰρ οὐκ εἶπεν, ἐν ψυχῇ Ηλίου, ο ἵν᾿ ἔχοι τόπον ἡ μετενσωμάτωσις, ἀλλ', ι ἐν πνεύματι καὶ δυνάμει Ἠλίου.» Σαφῶς δὲ οἶδεν ἡ Γραφὴ διαφορὰν πνεύματος πρὸς ψυχὴν Απειρα γὰρ τῇ φύσει, ὡς τόδε τι, ὡς ἕτερον καὶ ἕτερον. Σαρῶς δὲ οἶδεν, severabit. At si forte per vices cognoscet; vel unum quodque antequam oriatur cognoscet; vel nonnulla, et rursum deinde alia: fieri quippe non potest ut quæ natura infinita sunt, cognitione omnia cognita ex natura sua finiente omprehendantur: inde all tem sequitur, nec de rebus omnibus quibuslibet sint. hujus de migratione animarum in varia corpora quæstionis disquisitione studium et operam ponere, propter quorumdam suspicionem, quibus persuasum est animam hanc de qua agitur, eamdem esse Eliæ ac Joannis, primum quidem Eliam appellatam, de inde vero Joannem; nec item sine Dei nutu Joannem dictum illum fuisse opinor, ut ex eo patet quod angelus Zachariæ visus dixerit ei ': «Ne timeas, Zacharia, quoniam exaudita est deprecatio tua, et uxor tua Elisabeth pariet tibi filium, et vocabis no men ejus Joannem;» et ex eo quod vocem recupe raverit Zacharias, postquam Joannem eum esse ap pellandum qui natus erat, in tabella scripsit. Quod si anima hæc Elias erat, oportebat illum Eliam quo que appellari, cum iterum natus est, vel certe ali quam proferri rationein cur mutatum nomen fuerit; quemadmodum de Abram, et Abraham; de Sara, et Sarra; de Jacob, et Israel; et de Simone, et Petro. Verum ne sic quidem par erat in illis ratio; bis enim quos diximus, in una eademque vita mutationes no minum factæ sunt. Quæsiverit autem aliquis, si non anima Elias primum erat in Thesbita, et deinde in Joanne, quid tandem illud erat quod in utroque Elias a Servatore appellabatur? Ego vero dico Ga- G brielem quænam eadem esset in Elia et Joanne na tura in sermone cum Zacharia habito suggessisse; ait enim •: Multos filiorum Israel convertet ad Dominum Deum ipsorum, et ipse præcedet ante il Jum in spiritu et virtute Eliæ. Attende enim non dixisse illum, in anima Eliæ, ut locum habeat vaticinationes edi posse, cum res omnes infinitæ omnia autem nescit: quæ enim nata sunt sine fine, definitione aliqua comprehendi non possunt: et con sequens est ut nec prophetiæ possint fieri de omnibus, quasi sine fine omnibus constitutis. postea Joannem, quare angelus qui visus est Zachariæ ita dixit: «Ecce Elisabeth uxor tua concipiet, et pariet tibi filium, et vocabis nomen ejus Joannem? Si enim anima ipsa fuit Eliæ, oportuit et secunda vice natum vocari Eliam, aut ostendi aliquam mutati nominis causam, sicut in Abram, et in Abraham; et ia Saram, et in Sarra; et in Jacob, et in Israel; et in Simonem, et in Petrum. Tamen nec sic ratio valida vincitur, quoniam illorum in una eademque vita mutata sunt nomina. Sed dicit aliquis eorum: Si nou Eliæ fuit anima Joannis, quare Salvator Eliam appellavit Joannem? Et puto quod Gabriel verbis quæ lo cutus est Zachariæ, demonstravit quid Eliæ translatum est in Joannem dicit enim ita: Et ipse præce det ante eum in spiritu et virtute Elix, convert..e cord. patr. ad filios, et incredulos ad sapientiamn sanctorum.» Et non dixit: Ipse præcedet ante eum in anim Eliæ: manifeste enim Scriptura cognoscit aliud esse animam, aliud autem esse spiritum, sicut testatur Paulus dicens: Deus autem sanctificet vos ad perfectum, et integer spiritus vester, et anima, et corpus conservetur in adventu Domini nostri Jesu Christi. Et apud Dianelem: Benedicite, spiritus et auimæ sanctorum, Dominum. › Elias ergo Joanues Luc. 1, 13. s ibid., etc. Omnes, verbi gratia, homines, qui a Deo creari possunt, vel om ues angelorum aut beatorum cogitationes per totam æternitatem futuræ, infinitæ sunt, et tamen cogno scuntur a Deo; sed tales illæ cognoscuntur, quales sunt; non sunt autem infinitæ collective, ut scholæ verbis utar, sive, ut loquitur Aristoteles, sed distributive, sive Quod ait ergo Origenes res infinitas non posse co gnosci a Deo, quia cognitione hac finirentur, sic in telligo non posse eas cognosci ut hoc aliquid, quia hac cognitione circumscriberentur; sed ut aliud, et aliud, quod rebus cognitis finem nullum statuit. HUETICS. etc. Vide Origenem in Joan. xii, 21. severabit. At si forte per vices cognoscet; vel unum quodque antequam oriatur cognoscet; vel nonnulla, et rursum deinde alia: fieri quippe non potest ut quæ natura infinita sunt, cognitione omnia cognita ex natura sua finiente omprehendantur: inde all tem sequitur, nec de rebus omnibus quibuslibet sint. hujus de migratione animarum in varia corpora quæstionis disquisitione studium et operam ponere, propter quorumdam suspicionem, quibus persuasum est animam hanc de qua agitur, eamdem esse Eliæ ac Joannis, primum quidem Eliam appellatam, de inde vero Joannem; nec item sine Dei nutu Joannem dictum illum fuisse opinor, ut ex eo patet quod angelus Zachariæ visus dixerit ei ': «Ne timeas, Zacharia, quoniam exaudita est deprecatio tua, et uxor tua Elisabeth pariet tibi filium, et vocabis no men ejus Joannem;» et ex eo quod vocem recupe raverit Zacharias, postquam Joannem eum esse ap pellandum qui natus erat, in tabella scripsit. Quod si anima hæc Elias erat, oportebat illum Eliam quo que appellari, cum iterum natus est, vel certe ali quam proferri rationein cur mutatum nomen fuerit; quemadmodum de Abram, et Abraham; de Sara, et Sarra; de Jacob, et Israel; et de Simone, et Petro. Verum ne sic quidem par erat in illis ratio; bis enim quos diximus, in una eademque vita mutationes no minum factæ sunt. Quæsiverit autem aliquis, si non anima Elias primum erat in Thesbita, et deinde in Joanne, quid tandem illud erat quod in utroque Elias a Servatore appellabatur? Ego vero dico Ga- G brielem quænam eadem esset in Elia et Joanne na tura in sermone cum Zacharia habito suggessisse; ait enim •: Multos filiorum Israel convertet ad Dominum Deum ipsorum, et ipse præcedet ante il Jum in spiritu et virtute Eliæ. Attende enim non dixisse illum, in anima Eliæ, ut locum habeat vaticinationes edi posse, cum res omnes infinitæ omnia autem nescit: quæ enim nata sunt sine fine, definitione aliqua comprehendi non possunt: et con sequens est ut nec prophetiæ possint fieri de omnibus, quasi sine fine omnibus constitutis. postea Joannem, quare angelus qui visus est Zachariæ ita dixit: «Ecce Elisabeth uxor tua concipiet, et pariet tibi filium, et vocabis nomen ejus Joannem? Si enim anima ipsa fuit Eliæ, oportuit et secunda vice natum vocari Eliam, aut ostendi aliquam mutati nominis causam, sicut in Abram, et in Abraham; et ia Saram, et in Sarra; et in Jacob, et in Israel; et in Simonem, et in Petrum. Tamen nec sic ratio valida vincitur, quoniam illorum in una eademque vita mutata sunt nomina. Sed dicit aliquis eorum: Si nou Eliæ fuit anima Joannis, quare Salvator Eliam appellavit Joannem? Et puto quod Gabriel verbis quæ lo cutus est Zachariæ, demonstravit quid Eliæ translatum est in Joannem dicit enim ita: Et ipse præce det ante eum in spiritu et virtute Elix, convert..e cord. patr. ad filios, et incredulos ad sapientiamn sanctorum.» Et non dixit: Ipse præcedet ante eum in anim Eliæ: manifeste enim Scriptura cognoscit aliud esse animam, aliud autem esse spiritum, sicut testatur Paulus dicens: Deus autem sanctificet vos ad perfectum, et integer spiritus vester, et anima, et corpus conservetur in adventu Domini nostri Jesu Christi. Et apud Dianelem: Benedicite, spiritus et auimæ sanctorum, Dominum. › Elias ergo Joanues Luc. 1, 13. s ibid., etc. Omnes, verbi gratia, homines, qui a Deo creari possunt, vel om ues angelorum aut beatorum cogitationes per totam æternitatem futuræ, infinitæ sunt, et tamen cogno scuntur a Deo; sed tales illæ cognoscuntur, quales sunt; non sunt autem infinitæ collective, ut scholæ verbis utar, sive, ut loquitur Aristoteles, sed distributive, sive Quod ait ergo Origenes res infinitas non posse co gnosci a Deo, quia cognitione hac finirentur, sic in telligo non posse eas cognosci ut hoc aliquid, quia hac cognitione circumscriberentur; sed ut aliud, et aliud, quod rebus cognitis finem nullum statuit. HUETICS. etc. Vide Origenem in Joan. xii, 21. 2. Necesse autem habuisse me existimo 570 in 2. Adhuc dicimus eis qui putant animam Joannis animam fuisse Eliæ, et primum quidem vocatam Eliam, 63. * Luc. xvi, 17. 2. Necesse autem habuisse me existimo 570 in 2. Adhuc dicimus eis qui putant animam Joannis animam fuisse Eliæ, et primum quidem vocatam Eliam, 63. * Luc. xvi, 17.

Ἐπεὶ δὲ νῦν οὐ περὶ πάντων, ἀλλὰ τοῦ ἐκκειμένου ῥητοῦ πρόκειται ἐξετάζειν, ἴδωμεν τροπολογοῦντες τίνα δυνάμεθα εἰπεῖν τὸν σεληνιαζόμενον εἶναι καὶ τὸν ἀξιοῦντα περὶ αὐτοῦ πατέρα αὐτοῦ, καὶ τί τὸ πίπτειν τὸν πάσχοντα οὐκ ἀεὶ ἀλλὰ «πολλάκις,» ὁτὲ μὲν «εἰς πῦρ ἐνίοτε» δὲ «εἰς ὕδωρ,» καὶ τί τὸ μὴ δεδυνῆσθαι αὐτὸν ὑπὸ τῶν μαθητῶν θεραπευθῆναι ἀλλ’ ὑπ’ αὐτοῦ τοῦ Ἰησοῦ. καὶ γὰρ εὔλογον· εἴπερ πᾶσα νόσος καὶ πᾶσα μαλακία, ἃς ἐθεράπευσεν ὁ σωτὴρ ἡμῶν τότε «ἐν τῷ λαῷ», ἀναφέρεται ἐπὶ τὰ ἐν ψυχαῖς διάφορα συμπτώματα, ὡς τοὺς μὲν παρετοὺς τὴν ψυχὴν καὶ κειμένην αὐτὴν ἔχοντας ἐπὶ τοῦ σώματος παραλελυμένην δηλοῦσθαι διὰ τῶν παραλυτικῶν, τοὺς δὲ τυφλώττοντας περὶ τὰ τῇ ψυχῇ μόνῃ θεατὰ δηλοῦσθαι διὰ τῶν τυφλῶν καὶ εἶναι τυφλούς, τοὺς δὲ κεκωφωμένους πρὸς παραδοχὴν σωτηρίου λόγου σημαίνεσθαι διὰ τῶν κωφῶν, ἀνάλογον ἐκείνοις ἐξετασθῆναι δεήσει τὰ περὶ τοῦ σεληνιαζομένου. ἔστι δὲ τὸ πάθος τοῦτο ἐκ διαλειμμάτων ἀξιολόγων ἐπιτιθέμενον τοῖς πάσχουσιν, ἐν οἷς οὐδὲν διαφέρειν δοκεῖ ὑγιαίνοντος ὁ πεπονθὼς αὐτὸ παρὰ τὸν καιρὸν τοῦ μὴ ἐνεργεῖν [εἰς] αὐτὸν τὴν ἐπίληψιν. στήσεται, ἵνα ἀποκαταστάσι καὶ ἐκ τῆς ἀποκατα στάσεως γενομένοις χωρητικοῖς τῆς δόξης τοῦ Χρι στοῦ, ἐπιδημήσῃ ὁ ἐν δόξῃ ὀφθησόμενος Υἱὸς τοῦ Θεοῦ. Εἰ δὲ καὶ λόγος τίς ἐστιν ὁ 'Ηλίας, υποδεέστερος λόγου τοῦ ἐν ἀρχῇ πρὸς τὸν Θεὸν Θεοῦ Λόγου, καὶ οὗτος ἂν δύναιτο ώσπερεί προγύμνασμα ἐπιδη μεῖν τῷ ἑτοιμαζομένῳ λαῷ ὑπ' αὐτοῦ, ἵνα γένηται κατεσκευασμένος πρὸς ὑποδοχὴν τοῦ τελείου Λόγου. Απορήσει δ' ἄν τις εἰ τὸ πνεῦμα καὶ ἡ δύναμις Ἠλίου τὰ ἐν Ἰωάννῃ πέπονθε, καὶ τό· ο Ἐποίησαν ἐν αὐτῷ ὅσα ἠθέλησαν· καὶ πρὸς τοῦτο λελέξεται ἁπλούστερον μὲν, ὅτι οὐδὲν ἄτοπον, διὰ τὴν ἀγάπην συμπάσχειν τὰ βοηθοῦντα τοῖς βοηθουμένοις· καὶ Ἰησοῦς γοῦν φησι·. Διὰ τοὺς ἀσθενοῦντας ἠσθένουν, καὶ διὰ τοὺς πεινῶντας ἐπείνων, καὶ διὰ τοὺς διψῶντας ἐδίψων·, βαθύτερον δὲ, ὅτι οὐκ εἴρη ται· ι Ἀλλ᾽ ἐποίησαν αὐτῷ ὅσα ἐθέλησαν ἐν αὐτῷ·, ἦν γὰρ ἐπερηρεισμένα τῷ πνεύματι καὶ τῇ δυνάμει Ηλίου τὰ πεπονθότα, ἡ ψυχὴ Ἰωάννου οὐδαμῶς οὖσα Ηλίας· τάχα δὲ καὶ τὸ σῶμα· κατ᾽ ἄλλον γὰρ τρό πον ἐν σώματι ψυχὴ, καὶ πνεῦμα, καὶ δύναμις· κατ' ἄλλον δὲ τὸ σῶμα τοῦ δικαίου ἐν τοῖς κρείττοσιν, ὥσπερ ἐρηρεισμένον αὐτοῖς, καὶ αὐτῶν ἡρτημένον. Οἱ δὲ ἐν σαρκὶ ὄντες Θεῷ ἀρέσαι οὐ δύνανται. Ὑμεῖς δὲ οὐκ ἐστὲ ἐν σαρκί, ἀλλ' ἐν πνεύματι, εξ περ Πνεῦμα Θεοῦ οἰκεῖ ἐν ὑμῖν· ἡ γὰρ ψυχὴ τοῦ μὲν ἁμαρτωλοῦ ἐν σαρκί ἐστι, τοῦ δὲ δικαίου ἐν πνεύματι. Ἔτι δὲ καὶ τοῦτ' ἂν ζητηθείη, τό· «Αλλ' ἐποίησαν ἐν αὐτῷ ὅσα ἠθέλησαν, ο ἐπὶ τίνα αναφέρε ται; ἄρα γὰρ ἐπὶ τοὺς Γραμματεῖς; περὶ ὧν πυνθα νόμενοι οἱ μαθηταὶ ἔλεγον· «Τί οὖν οἱ Γραμματεῖς λέγουσιν, ὅτι Ηλίαν δεῖ ἐλθεῖν πρῶτον;» ἀλλ᾽ οὐ πάνυ τι φαίνεται ὑπὸ τῶν Γραμματέων πεπονθέναι τι Ἰωάννης, εἰ μὴ ἄρα ὅτι οὐκ ἐπίστευσαν αὐτῷ ἢ ὅτι, ὡς καὶ ἀνωτέρω εἴπομεν, συναίτιοι γεγό νασι τοῖς τετολμημένοις κατ' αὐτοῦ ὑπὸ Ἡρώ δου. "Αλλος δ' ἂν εἴποι, ὅτι τό· Ἀλλ᾿ ἐποίησαν ἐν αὐτῷ ὅσα ἐθέλησαν, ν οὐκ ἐπὶ τοὺς Γραμματεῖς, ἀλλ' ἐπὶ τὴν Ἡρωδιάδα, καὶ τὴν θυγατέρα αὐτῆς, καὶ τὸν Ηρώδην αναφέρεται, ο ποιήσαντας ἐν αὐτῷ ὅσα χνη, Ἵνα αποκαταστᾶσι. Η. νοῦντας, 29: Εἰ δὲ δύνασαι νοῆσαι τὸν Λόγον ἀπο καταστάντα μὲν μετὰ τὸ γεγονέναι αὐτὸν σάρκα, καὶ ἀποκαταστάντα, ἵνα γένηται ὁποῖος ἦν ἐν ἀρχῇ πρὸς τὸν Θεόν, Ὥσπερεί προγύμνασμα. Πιο προγυμναστής. Απορήσει δ' ἄν τις. αποχωρή σεις δ' ἄν τις. κατά τό. Ευιτ. Καὶ Ἰησοῦς γοῦν φησι· Διὰ τοὺς ἀσθε Εἰ μὴ ἄρα ὅτι οὐκ ἐπίστευσαν αὐτῷ. καὶ οὐκ ἐπέγνωσαν αὐτόν. Συναίτιοι γεγόνασι, καὶ γὰρ ἔοικε σύμψηφος γεγονέναι, στήσεται, ἵνα ἀποκαταστάσι καὶ ἐκ τῆς ἀποκατα στάσεως γενομένοις χωρητικοῖς τῆς δόξης τοῦ Χρι στοῦ, ἐπιδημήσῃ ὁ ἐν δόξῃ ὀφθησόμενος Υἱὸς τοῦ Θεοῦ. Εἰ δὲ καὶ λόγος τίς ἐστιν ὁ 'Ηλίας, υποδεέστερος λόγου τοῦ ἐν ἀρχῇ πρὸς τὸν Θεὸν Θεοῦ Λόγου, καὶ οὗτος ἂν δύναιτο ώσπερεί προγύμνασμα ἐπιδη μεῖν τῷ ἑτοιμαζομένῳ λαῷ ὑπ' αὐτοῦ, ἵνα γένηται κατεσκευασμένος πρὸς ὑποδοχὴν τοῦ τελείου Λόγου. Απορήσει δ' ἄν τις εἰ τὸ πνεῦμα καὶ ἡ δύναμις Ἠλίου τὰ ἐν Ἰωάννῃ πέπονθε, καὶ τό· ο Ἐποίησαν ἐν αὐτῷ ὅσα ἠθέλησαν· καὶ πρὸς τοῦτο λελέξεται ἁπλούστερον μὲν, ὅτι οὐδὲν ἄτοπον, διὰ τὴν ἀγάπην συμπάσχειν τὰ βοηθοῦντα τοῖς βοηθουμένοις· καὶ Ἰησοῦς γοῦν φησι·. Διὰ τοὺς ἀσθενοῦντας ἠσθένουν, καὶ διὰ τοὺς πεινῶντας ἐπείνων, καὶ διὰ τοὺς διψῶντας ἐδίψων·, βαθύτερον δὲ, ὅτι οὐκ εἴρη ται· ι Ἀλλ᾽ ἐποίησαν αὐτῷ ὅσα ἐθέλησαν ἐν αὐτῷ·, ἦν γὰρ ἐπερηρεισμένα τῷ πνεύματι καὶ τῇ δυνάμει Ηλίου τὰ πεπονθότα, ἡ ψυχὴ Ἰωάννου οὐδαμῶς οὖσα Ηλίας· τάχα δὲ καὶ τὸ σῶμα· κατ᾽ ἄλλον γὰρ τρό πον ἐν σώματι ψυχὴ, καὶ πνεῦμα, καὶ δύναμις· κατ' ἄλλον δὲ τὸ σῶμα τοῦ δικαίου ἐν τοῖς κρείττοσιν, ὥσπερ ἐρηρεισμένον αὐτοῖς, καὶ αὐτῶν ἡρτημένον. Οἱ δὲ ἐν σαρκὶ ὄντες Θεῷ ἀρέσαι οὐ δύνανται. Ὑμεῖς δὲ οὐκ ἐστὲ ἐν σαρκί, ἀλλ' ἐν πνεύματι, εξ περ Πνεῦμα Θεοῦ οἰκεῖ ἐν ὑμῖν· ἡ γὰρ ψυχὴ τοῦ μὲν ἁμαρτωλοῦ ἐν σαρκί ἐστι, τοῦ δὲ δικαίου ἐν πνεύματι. Ἔτι δὲ καὶ τοῦτ' ἂν ζητηθείη, τό· «Αλλ' ἐποίησαν ἐν αὐτῷ ὅσα ἠθέλησαν, ο ἐπὶ τίνα αναφέρε ται; ἄρα γὰρ ἐπὶ τοὺς Γραμματεῖς; περὶ ὧν πυνθα νόμενοι οἱ μαθηταὶ ἔλεγον· «Τί οὖν οἱ Γραμματεῖς λέγουσιν, ὅτι Ηλίαν δεῖ ἐλθεῖν πρῶτον;» ἀλλ᾽ οὐ πάνυ τι φαίνεται ὑπὸ τῶν Γραμματέων πεπονθέναι τι Ἰωάννης, εἰ μὴ ἄρα ὅτι οὐκ ἐπίστευσαν αὐτῷ ἢ ὅτι, ὡς καὶ ἀνωτέρω εἴπομεν, συναίτιοι γεγό νασι τοῖς τετολμημένοις κατ' αὐτοῦ ὑπὸ Ἡρώ δου. "Αλλος δ' ἂν εἴποι, ὅτι τό· Ἀλλ᾿ ἐποίησαν ἐν αὐτῷ ὅσα ἐθέλησαν, ν οὐκ ἐπὶ τοὺς Γραμματεῖς, ἀλλ' ἐπὶ τὴν Ἡρωδιάδα, καὶ τὴν θυγατέρα αὐτῆς, καὶ τὸν Ηρώδην αναφέρεται, ο ποιήσαντας ἐν αὐτῷ ὅσα χνη, Ἵνα αποκαταστᾶσι. Η. νοῦντας, 29: Εἰ δὲ δύνασαι νοῆσαι τὸν Λόγον ἀπο καταστάντα μὲν μετὰ τὸ γεγονέναι αὐτὸν σάρκα, καὶ ἀποκαταστάντα, ἵνα γένηται ὁποῖος ἦν ἐν ἀρχῇ πρὸς τὸν Θεόν, Ὥσπερεί προγύμνασμα. Πιο προγυμναστής. Απορήσει δ' ἄν τις. αποχωρή σεις δ' ἄν τις. κατά τό. Ευιτ. Καὶ Ἰησοῦς γοῦν φησι· Διὰ τοὺς ἀσθε Εἰ μὴ ἄρα ὅτι οὐκ ἐπίστευσαν αὐτῷ. καὶ οὐκ ἐπέγνωσαν αὐτόν. Συναίτιοι γεγόνασι, καὶ γὰρ ἔοικε σύμψηφος γεγονέναι, quem profecto propter gloriæ magnitudinem non sustinuissent qui supra terram degebant, nisi ab Elia fuissent præparati. Eliam autem hoc loco, non animam hujus prophetæ, sed spiritum illius et vir tutem interpretør. Ea enim sunt quibus omnia re stituentur, ut iis qui restituti fuerint, et ex ea re stitutione gloriæ Christi capaces facti fuerint, Dei Filius in gloria videndus adveniat. Si autem Elias verbum aliquod est, eo verbo inferius quod in prin cipio Verbum erat apud Deum 18.91, possit illud profe cto, tanquam ad eos exercendos et consuefaciendos, in populo a se parato versari, ut ad Verbum perfe ctum excipiendum instruatur. Dubitabit autem ali quis an spiritus et virtus Eliæ quæ in Joanne erant, aliquid perpessa sint, juxta illud»: «Fecerunt in eo quæcunque voluerunt;, ac ad id simpli citer quidem respondebitur a ratione non abhorrere ea quæ auxilium præbent, propter charitatem, co rum quæ adjuvantur malis affici; ait siquidem Je sus "Propter infirmes, infirmus fui, et propter esorientes, esurii; et propter sitientes, sitii: ) respondebitur vero accuratius dictum non esse Sed fecerunt ei quæcunque voluerunt in eo; › ea enim quæ mala tolerabant, spiritai et virtuti Eliæ innixa erant; Joannis nimirum anima quæ Elias non erat; fortasse vero et corpus; aliter enim in corpore anima est, et spiritus, et virtus; aliter vero justi corpus in melioribus, quasi his in nixum, ab iisque pendens: Qui autem in carne sunt, Deo placere non possunt. Vos autem in carne non estis, sed in spiritu: si tamen Spiritus Dei ha bitat in vobis "., Peccatoris enim anima in carne est; justi auten, in spiritu. Quin et illud quærf μotest, ad quemmam id pertineat: • Sed fecerunt in co quæcunque voluerunt; an ad Scribas, de quibus discipuli inquirentes dicebant: Quid ergo Scribæ dicunt, quod Eliam oporteat primuni venire? > Sed non multa Joanni videntur a Scribis inflicta mala, nisi fortasse quod fidem ei non ha buerunt; vel etiam quod, ita ut a nobis supra di c c mus: e Et si vultis suscipere, ipse est Elias qui venturus est. Qui habet aures audiendi, audiat. Et fece runt ei quanta voluerunt. Adhuc autem videamus quod ait: «Et fecerunt ei quanta voluerunt, ad quem refertur: utrum ad Scribas de quibus interrogantes discipuli dicebant: Quid ergo dicunt Scribæ? > Sed non invenimus aliquid passum Joannem a Scribis, nisi forte, quia non credi derunt ei. Aut nisi forte, quod superius diximus, socii fuerant facti in iis quæ intulit Herodes Joanni. Alius autem dicit, quod ait: «Et fecerunt ei quanta voluerunt, non ad Scribas referri, sed ad Herodem, et ad Herodiadem, et filiam ejus: propter hoc autem quod sequitur: «Sic et Filius hominis patietur ab *5‍91 Joan. 1, 1. ss Matth. 12. • Rom. vult, 8, 9. • Matth. xvi, 10. Ita mss. et R., id etc. Cum hæc in Novi Testamenti libris est: e iis qui restituti fuerint: s ita infr. in Mal thaum, six, hoc est, c restitutum. Quod idcirco a me notatur, quia activam solum verbo huic significa tionem lexicographi tribuunt. HUETIUS. Videtur positum ID. Cod. Vatic., Lin. seq. lege non habeantur, ex apocrypho aliquo evangelio de prompta esse judicamus, qualia multa circumfere bantur olim, ut ex Gelasii decreto discere est, Decr. part. i, distinct. 15, vel e Novi Testamenti exemplaribus excidisse, quod alias etiam contigisse infra observabimus. HUETIUS. Ita exemplar aliquod habuisse scimus. Mall. XV, 11. Vulgo legitur ID. et infra eodem hum., etc. Vide Hieronymum in Matth. quem profecto propter gloriæ magnitudinem non sustinuissent qui supra terram degebant, nisi ab Elia fuissent præparati. Eliam autem hoc loco, non animam hujus prophetæ, sed spiritum illius et vir tutem interpretør. Ea enim sunt quibus omnia re stituentur, ut iis qui restituti fuerint, et ex ea re stitutione gloriæ Christi capaces facti fuerint, Dei Filius in gloria videndus adveniat. Si autem Elias verbum aliquod est, eo verbo inferius quod in prin cipio Verbum erat apud Deum 18.91, possit illud profe cto, tanquam ad eos exercendos et consuefaciendos, in populo a se parato versari, ut ad Verbum perfe ctum excipiendum instruatur. Dubitabit autem ali quis an spiritus et virtus Eliæ quæ in Joanne erant, aliquid perpessa sint, juxta illud»: «Fecerunt in eo quæcunque voluerunt;, ac ad id simpli citer quidem respondebitur a ratione non abhorrere ea quæ auxilium præbent, propter charitatem, co rum quæ adjuvantur malis affici; ait siquidem Je sus "Propter infirmes, infirmus fui, et propter esorientes, esurii; et propter sitientes, sitii: ) respondebitur vero accuratius dictum non esse Sed fecerunt ei quæcunque voluerunt in eo; › ea enim quæ mala tolerabant, spiritai et virtuti Eliæ innixa erant; Joannis nimirum anima quæ Elias non erat; fortasse vero et corpus; aliter enim in corpore anima est, et spiritus, et virtus; aliter vero justi corpus in melioribus, quasi his in nixum, ab iisque pendens: Qui autem in carne sunt, Deo placere non possunt. Vos autem in carne non estis, sed in spiritu: si tamen Spiritus Dei ha bitat in vobis "., Peccatoris enim anima in carne est; justi auten, in spiritu. Quin et illud quærf μotest, ad quemmam id pertineat: • Sed fecerunt in co quæcunque voluerunt; an ad Scribas, de quibus discipuli inquirentes dicebant: Quid ergo Scribæ dicunt, quod Eliam oporteat primuni venire? > Sed non multa Joanni videntur a Scribis inflicta mala, nisi fortasse quod fidem ei non ha buerunt; vel etiam quod, ita ut a nobis supra di c c mus: e Et si vultis suscipere, ipse est Elias qui venturus est. Qui habet aures audiendi, audiat. Et fece runt ei quanta voluerunt. Adhuc autem videamus quod ait: «Et fecerunt ei quanta voluerunt, ad quem refertur: utrum ad Scribas de quibus interrogantes discipuli dicebant: Quid ergo dicunt Scribæ? > Sed non invenimus aliquid passum Joannem a Scribis, nisi forte, quia non credi derunt ei. Aut nisi forte, quod superius diximus, socii fuerant facti in iis quæ intulit Herodes Joanni. Alius autem dicit, quod ait: «Et fecerunt ei quanta voluerunt, non ad Scribas referri, sed ad Herodem, et ad Herodiadem, et filiam ejus: propter hoc autem quod sequitur: «Sic et Filius hominis patietur ab *5‍91 Joan. 1, 1. ss Matth. 12. • Rom. vult, 8, 9. • Matth. xvi, 10. Ita mss. et R., id etc. Cum hæc in Novi Testamenti libris est: e iis qui restituti fuerint: s ita infr. in Mal thaum, six, hoc est, c restitutum. Quod idcirco a me notatur, quia activam solum verbo huic significa tionem lexicographi tribuunt. HUETIUS. Videtur positum ID. Cod. Vatic., Lin. seq. lege non habeantur, ex apocrypho aliquo evangelio de prompta esse judicamus, qualia multa circumfere bantur olim, ut ex Gelasii decreto discere est, Decr. part. i, distinct. 15, vel e Novi Testamenti exemplaribus excidisse, quod alias etiam contigisse infra observabimus. HUETIUS. Ita exemplar aliquod habuisse scimus. Mall. XV, 11. Vulgo legitur ID. et infra eodem hum., etc. Vide Hieronymum in Matth.

Ἐπεὶ δὲ νῦν οὐ περὶ πάντων, ἀλλὰ τοῦ ἐκκειμένου ῥητοῦ πρόκειται ἐξετάζειν, ἴδωμεν τροπολογοῦντες τίνα δυνάμεθα εἰπεῖν τὸν σεληνιαζόμενον εἶναι καὶ τὸν ἀξιοῦντα περὶ αὐτοῦ πατέρα αὐτοῦ, καὶ τί τὸ πίπτειν τὸν πάσχοντα οὐκ ἀεὶ ἀλλὰ «πολλάκις,» ὁτὲ μὲν «εἰς πῦρ ἐνίοτε» δὲ «εἰς ὕδωρ,» καὶ τί τὸ μὴ δεδυνῆσθαι αὐτὸν ὑπὸ τῶν μαθητῶν θεραπευθῆναι ἀλλ’ ὑπ’ αὐτοῦ τοῦ Ἰησοῦ. καὶ γὰρ εὔλογον· εἴπερ πᾶσα νόσος καὶ πᾶσα μαλακία, ἃς ἐθεράπευσεν ὁ σωτὴρ ἡμῶν τότε «ἐν τῷ λαῷ», ἀναφέρεται ἐπὶ τὰ ἐν ψυχαῖς διάφορα συμπτώματα, ὡς τοὺς μὲν παρετοὺς τὴν ψυχὴν καὶ κειμένην αὐτὴν ἔχοντας ἐπὶ τοῦ σώματος παραλελυμένην δηλοῦσθαι διὰ τῶν παραλυτικῶν, τοὺς δὲ τυφλώττοντας περὶ τὰ τῇ ψυχῇ μόνῃ θεατὰ δηλοῦσθαι διὰ τῶν τυφλῶν καὶ εἶναι τυφλούς, τοὺς δὲ κεκωφωμένους πρὸς παραδοχὴν σωτηρίου λόγου σημαίνεσθαι διὰ τῶν κωφῶν, ἀνάλογον ἐκείνοις ἐξετασθῆναι δεήσει τὰ περὶ τοῦ σεληνιαζομένου. ἔστι δὲ τὸ πάθος τοῦτο ἐκ διαλειμμάτων ἀξιολόγων ἐπιτιθέμενον τοῖς πάσχουσιν, ἐν οἷς οὐδὲν διαφέρειν δοκεῖ ὑγιαίνοντος ὁ πεπονθὼς αὐτὸ παρὰ τὸν καιρὸν τοῦ μὴ ἐνεργεῖν [εἰς] αὐτὸν τὴν ἐπίληψιν. στήσεται, ἵνα ἀποκαταστάσι καὶ ἐκ τῆς ἀποκατα στάσεως γενομένοις χωρητικοῖς τῆς δόξης τοῦ Χρι στοῦ, ἐπιδημήσῃ ὁ ἐν δόξῃ ὀφθησόμενος Υἱὸς τοῦ Θεοῦ. Εἰ δὲ καὶ λόγος τίς ἐστιν ὁ 'Ηλίας, υποδεέστερος λόγου τοῦ ἐν ἀρχῇ πρὸς τὸν Θεὸν Θεοῦ Λόγου, καὶ οὗτος ἂν δύναιτο ώσπερεί προγύμνασμα ἐπιδη μεῖν τῷ ἑτοιμαζομένῳ λαῷ ὑπ' αὐτοῦ, ἵνα γένηται κατεσκευασμένος πρὸς ὑποδοχὴν τοῦ τελείου Λόγου. Απορήσει δ' ἄν τις εἰ τὸ πνεῦμα καὶ ἡ δύναμις Ἠλίου τὰ ἐν Ἰωάννῃ πέπονθε, καὶ τό· ο Ἐποίησαν ἐν αὐτῷ ὅσα ἠθέλησαν· καὶ πρὸς τοῦτο λελέξεται ἁπλούστερον μὲν, ὅτι οὐδὲν ἄτοπον, διὰ τὴν ἀγάπην συμπάσχειν τὰ βοηθοῦντα τοῖς βοηθουμένοις· καὶ Ἰησοῦς γοῦν φησι·. Διὰ τοὺς ἀσθενοῦντας ἠσθένουν, καὶ διὰ τοὺς πεινῶντας ἐπείνων, καὶ διὰ τοὺς διψῶντας ἐδίψων·, βαθύτερον δὲ, ὅτι οὐκ εἴρη ται· ι Ἀλλ᾽ ἐποίησαν αὐτῷ ὅσα ἐθέλησαν ἐν αὐτῷ·, ἦν γὰρ ἐπερηρεισμένα τῷ πνεύματι καὶ τῇ δυνάμει Ηλίου τὰ πεπονθότα, ἡ ψυχὴ Ἰωάννου οὐδαμῶς οὖσα Ηλίας· τάχα δὲ καὶ τὸ σῶμα· κατ᾽ ἄλλον γὰρ τρό πον ἐν σώματι ψυχὴ, καὶ πνεῦμα, καὶ δύναμις· κατ' ἄλλον δὲ τὸ σῶμα τοῦ δικαίου ἐν τοῖς κρείττοσιν, ὥσπερ ἐρηρεισμένον αὐτοῖς, καὶ αὐτῶν ἡρτημένον. Οἱ δὲ ἐν σαρκὶ ὄντες Θεῷ ἀρέσαι οὐ δύνανται. Ὑμεῖς δὲ οὐκ ἐστὲ ἐν σαρκί, ἀλλ' ἐν πνεύματι, εξ περ Πνεῦμα Θεοῦ οἰκεῖ ἐν ὑμῖν· ἡ γὰρ ψυχὴ τοῦ μὲν ἁμαρτωλοῦ ἐν σαρκί ἐστι, τοῦ δὲ δικαίου ἐν πνεύματι. Ἔτι δὲ καὶ τοῦτ' ἂν ζητηθείη, τό· «Αλλ' ἐποίησαν ἐν αὐτῷ ὅσα ἠθέλησαν, ο ἐπὶ τίνα αναφέρε ται; ἄρα γὰρ ἐπὶ τοὺς Γραμματεῖς; περὶ ὧν πυνθα νόμενοι οἱ μαθηταὶ ἔλεγον· «Τί οὖν οἱ Γραμματεῖς λέγουσιν, ὅτι Ηλίαν δεῖ ἐλθεῖν πρῶτον;» ἀλλ᾽ οὐ πάνυ τι φαίνεται ὑπὸ τῶν Γραμματέων πεπονθέναι τι Ἰωάννης, εἰ μὴ ἄρα ὅτι οὐκ ἐπίστευσαν αὐτῷ ἢ ὅτι, ὡς καὶ ἀνωτέρω εἴπομεν, συναίτιοι γεγό νασι τοῖς τετολμημένοις κατ' αὐτοῦ ὑπὸ Ἡρώ δου. "Αλλος δ' ἂν εἴποι, ὅτι τό· Ἀλλ᾿ ἐποίησαν ἐν αὐτῷ ὅσα ἐθέλησαν, ν οὐκ ἐπὶ τοὺς Γραμματεῖς, ἀλλ' ἐπὶ τὴν Ἡρωδιάδα, καὶ τὴν θυγατέρα αὐτῆς, καὶ τὸν Ηρώδην αναφέρεται, ο ποιήσαντας ἐν αὐτῷ ὅσα χνη, Ἵνα αποκαταστᾶσι. Η. νοῦντας, 29: Εἰ δὲ δύνασαι νοῆσαι τὸν Λόγον ἀπο καταστάντα μὲν μετὰ τὸ γεγονέναι αὐτὸν σάρκα, καὶ ἀποκαταστάντα, ἵνα γένηται ὁποῖος ἦν ἐν ἀρχῇ πρὸς τὸν Θεόν, Ὥσπερεί προγύμνασμα. Πιο προγυμναστής. Απορήσει δ' ἄν τις. αποχωρή σεις δ' ἄν τις. κατά τό. Ευιτ. Καὶ Ἰησοῦς γοῦν φησι· Διὰ τοὺς ἀσθε Εἰ μὴ ἄρα ὅτι οὐκ ἐπίστευσαν αὐτῷ. καὶ οὐκ ἐπέγνωσαν αὐτόν. Συναίτιοι γεγόνασι, καὶ γὰρ ἔοικε σύμψηφος γεγονέναι, στήσεται, ἵνα ἀποκαταστάσι καὶ ἐκ τῆς ἀποκατα στάσεως γενομένοις χωρητικοῖς τῆς δόξης τοῦ Χρι στοῦ, ἐπιδημήσῃ ὁ ἐν δόξῃ ὀφθησόμενος Υἱὸς τοῦ Θεοῦ. Εἰ δὲ καὶ λόγος τίς ἐστιν ὁ 'Ηλίας, υποδεέστερος λόγου τοῦ ἐν ἀρχῇ πρὸς τὸν Θεὸν Θεοῦ Λόγου, καὶ οὗτος ἂν δύναιτο ώσπερεί προγύμνασμα ἐπιδη μεῖν τῷ ἑτοιμαζομένῳ λαῷ ὑπ' αὐτοῦ, ἵνα γένηται κατεσκευασμένος πρὸς ὑποδοχὴν τοῦ τελείου Λόγου. Απορήσει δ' ἄν τις εἰ τὸ πνεῦμα καὶ ἡ δύναμις Ἠλίου τὰ ἐν Ἰωάννῃ πέπονθε, καὶ τό· ο Ἐποίησαν ἐν αὐτῷ ὅσα ἠθέλησαν· καὶ πρὸς τοῦτο λελέξεται ἁπλούστερον μὲν, ὅτι οὐδὲν ἄτοπον, διὰ τὴν ἀγάπην συμπάσχειν τὰ βοηθοῦντα τοῖς βοηθουμένοις· καὶ Ἰησοῦς γοῦν φησι·. Διὰ τοὺς ἀσθενοῦντας ἠσθένουν, καὶ διὰ τοὺς πεινῶντας ἐπείνων, καὶ διὰ τοὺς διψῶντας ἐδίψων·, βαθύτερον δὲ, ὅτι οὐκ εἴρη ται· ι Ἀλλ᾽ ἐποίησαν αὐτῷ ὅσα ἐθέλησαν ἐν αὐτῷ·, ἦν γὰρ ἐπερηρεισμένα τῷ πνεύματι καὶ τῇ δυνάμει Ηλίου τὰ πεπονθότα, ἡ ψυχὴ Ἰωάννου οὐδαμῶς οὖσα Ηλίας· τάχα δὲ καὶ τὸ σῶμα· κατ᾽ ἄλλον γὰρ τρό πον ἐν σώματι ψυχὴ, καὶ πνεῦμα, καὶ δύναμις· κατ' ἄλλον δὲ τὸ σῶμα τοῦ δικαίου ἐν τοῖς κρείττοσιν, ὥσπερ ἐρηρεισμένον αὐτοῖς, καὶ αὐτῶν ἡρτημένον. Οἱ δὲ ἐν σαρκὶ ὄντες Θεῷ ἀρέσαι οὐ δύνανται. Ὑμεῖς δὲ οὐκ ἐστὲ ἐν σαρκί, ἀλλ' ἐν πνεύματι, εξ περ Πνεῦμα Θεοῦ οἰκεῖ ἐν ὑμῖν· ἡ γὰρ ψυχὴ τοῦ μὲν ἁμαρτωλοῦ ἐν σαρκί ἐστι, τοῦ δὲ δικαίου ἐν πνεύματι. Ἔτι δὲ καὶ τοῦτ' ἂν ζητηθείη, τό· «Αλλ' ἐποίησαν ἐν αὐτῷ ὅσα ἠθέλησαν, ο ἐπὶ τίνα αναφέρε ται; ἄρα γὰρ ἐπὶ τοὺς Γραμματεῖς; περὶ ὧν πυνθα νόμενοι οἱ μαθηταὶ ἔλεγον· «Τί οὖν οἱ Γραμματεῖς λέγουσιν, ὅτι Ηλίαν δεῖ ἐλθεῖν πρῶτον;» ἀλλ᾽ οὐ πάνυ τι φαίνεται ὑπὸ τῶν Γραμματέων πεπονθέναι τι Ἰωάννης, εἰ μὴ ἄρα ὅτι οὐκ ἐπίστευσαν αὐτῷ ἢ ὅτι, ὡς καὶ ἀνωτέρω εἴπομεν, συναίτιοι γεγό νασι τοῖς τετολμημένοις κατ' αὐτοῦ ὑπὸ Ἡρώ δου. "Αλλος δ' ἂν εἴποι, ὅτι τό· Ἀλλ᾿ ἐποίησαν ἐν αὐτῷ ὅσα ἐθέλησαν, ν οὐκ ἐπὶ τοὺς Γραμματεῖς, ἀλλ' ἐπὶ τὴν Ἡρωδιάδα, καὶ τὴν θυγατέρα αὐτῆς, καὶ τὸν Ηρώδην αναφέρεται, ο ποιήσαντας ἐν αὐτῷ ὅσα χνη, Ἵνα αποκαταστᾶσι. Η. νοῦντας, 29: Εἰ δὲ δύνασαι νοῆσαι τὸν Λόγον ἀπο καταστάντα μὲν μετὰ τὸ γεγονέναι αὐτὸν σάρκα, καὶ ἀποκαταστάντα, ἵνα γένηται ὁποῖος ἦν ἐν ἀρχῇ πρὸς τὸν Θεόν, Ὥσπερεί προγύμνασμα. Πιο προγυμναστής. Απορήσει δ' ἄν τις. αποχωρή σεις δ' ἄν τις. κατά τό. Ευιτ. Καὶ Ἰησοῦς γοῦν φησι· Διὰ τοὺς ἀσθε Εἰ μὴ ἄρα ὅτι οὐκ ἐπίστευσαν αὐτῷ. καὶ οὐκ ἐπέγνωσαν αὐτόν. Συναίτιοι γεγόνασι, καὶ γὰρ ἔοικε σύμψηφος γεγονέναι, quem profecto propter gloriæ magnitudinem non sustinuissent qui supra terram degebant, nisi ab Elia fuissent præparati. Eliam autem hoc loco, non animam hujus prophetæ, sed spiritum illius et vir tutem interpretør. Ea enim sunt quibus omnia re stituentur, ut iis qui restituti fuerint, et ex ea re stitutione gloriæ Christi capaces facti fuerint, Dei Filius in gloria videndus adveniat. Si autem Elias verbum aliquod est, eo verbo inferius quod in prin cipio Verbum erat apud Deum 18.91, possit illud profe cto, tanquam ad eos exercendos et consuefaciendos, in populo a se parato versari, ut ad Verbum perfe ctum excipiendum instruatur. Dubitabit autem ali quis an spiritus et virtus Eliæ quæ in Joanne erant, aliquid perpessa sint, juxta illud»: «Fecerunt in eo quæcunque voluerunt;, ac ad id simpli citer quidem respondebitur a ratione non abhorrere ea quæ auxilium præbent, propter charitatem, co rum quæ adjuvantur malis affici; ait siquidem Je sus "Propter infirmes, infirmus fui, et propter esorientes, esurii; et propter sitientes, sitii: ) respondebitur vero accuratius dictum non esse Sed fecerunt ei quæcunque voluerunt in eo; › ea enim quæ mala tolerabant, spiritai et virtuti Eliæ innixa erant; Joannis nimirum anima quæ Elias non erat; fortasse vero et corpus; aliter enim in corpore anima est, et spiritus, et virtus; aliter vero justi corpus in melioribus, quasi his in nixum, ab iisque pendens: Qui autem in carne sunt, Deo placere non possunt. Vos autem in carne non estis, sed in spiritu: si tamen Spiritus Dei ha bitat in vobis "., Peccatoris enim anima in carne est; justi auten, in spiritu. Quin et illud quærf μotest, ad quemmam id pertineat: • Sed fecerunt in co quæcunque voluerunt; an ad Scribas, de quibus discipuli inquirentes dicebant: Quid ergo Scribæ dicunt, quod Eliam oporteat primuni venire? > Sed non multa Joanni videntur a Scribis inflicta mala, nisi fortasse quod fidem ei non ha buerunt; vel etiam quod, ita ut a nobis supra di c c mus: e Et si vultis suscipere, ipse est Elias qui venturus est. Qui habet aures audiendi, audiat. Et fece runt ei quanta voluerunt. Adhuc autem videamus quod ait: «Et fecerunt ei quanta voluerunt, ad quem refertur: utrum ad Scribas de quibus interrogantes discipuli dicebant: Quid ergo dicunt Scribæ? > Sed non invenimus aliquid passum Joannem a Scribis, nisi forte, quia non credi derunt ei. Aut nisi forte, quod superius diximus, socii fuerant facti in iis quæ intulit Herodes Joanni. Alius autem dicit, quod ait: «Et fecerunt ei quanta voluerunt, non ad Scribas referri, sed ad Herodem, et ad Herodiadem, et filiam ejus: propter hoc autem quod sequitur: «Sic et Filius hominis patietur ab *5‍91 Joan. 1, 1. ss Matth. 12. • Rom. vult, 8, 9. • Matth. xvi, 10. Ita mss. et R., id etc. Cum hæc in Novi Testamenti libris est: e iis qui restituti fuerint: s ita infr. in Mal thaum, six, hoc est, c restitutum. Quod idcirco a me notatur, quia activam solum verbo huic significa tionem lexicographi tribuunt. HUETIUS. Videtur positum ID. Cod. Vatic., Lin. seq. lege non habeantur, ex apocrypho aliquo evangelio de prompta esse judicamus, qualia multa circumfere bantur olim, ut ex Gelasii decreto discere est, Decr. part. i, distinct. 15, vel e Novi Testamenti exemplaribus excidisse, quod alias etiam contigisse infra observabimus. HUETIUS. Ita exemplar aliquod habuisse scimus. Mall. XV, 11. Vulgo legitur ID. et infra eodem hum., etc. Vide Hieronymum in Matth. quem profecto propter gloriæ magnitudinem non sustinuissent qui supra terram degebant, nisi ab Elia fuissent præparati. Eliam autem hoc loco, non animam hujus prophetæ, sed spiritum illius et vir tutem interpretør. Ea enim sunt quibus omnia re stituentur, ut iis qui restituti fuerint, et ex ea re stitutione gloriæ Christi capaces facti fuerint, Dei Filius in gloria videndus adveniat. Si autem Elias verbum aliquod est, eo verbo inferius quod in prin cipio Verbum erat apud Deum 18.91, possit illud profe cto, tanquam ad eos exercendos et consuefaciendos, in populo a se parato versari, ut ad Verbum perfe ctum excipiendum instruatur. Dubitabit autem ali quis an spiritus et virtus Eliæ quæ in Joanne erant, aliquid perpessa sint, juxta illud»: «Fecerunt in eo quæcunque voluerunt;, ac ad id simpli citer quidem respondebitur a ratione non abhorrere ea quæ auxilium præbent, propter charitatem, co rum quæ adjuvantur malis affici; ait siquidem Je sus "Propter infirmes, infirmus fui, et propter esorientes, esurii; et propter sitientes, sitii: ) respondebitur vero accuratius dictum non esse Sed fecerunt ei quæcunque voluerunt in eo; › ea enim quæ mala tolerabant, spiritai et virtuti Eliæ innixa erant; Joannis nimirum anima quæ Elias non erat; fortasse vero et corpus; aliter enim in corpore anima est, et spiritus, et virtus; aliter vero justi corpus in melioribus, quasi his in nixum, ab iisque pendens: Qui autem in carne sunt, Deo placere non possunt. Vos autem in carne non estis, sed in spiritu: si tamen Spiritus Dei ha bitat in vobis "., Peccatoris enim anima in carne est; justi auten, in spiritu. Quin et illud quærf μotest, ad quemmam id pertineat: • Sed fecerunt in co quæcunque voluerunt; an ad Scribas, de quibus discipuli inquirentes dicebant: Quid ergo Scribæ dicunt, quod Eliam oporteat primuni venire? > Sed non multa Joanni videntur a Scribis inflicta mala, nisi fortasse quod fidem ei non ha buerunt; vel etiam quod, ita ut a nobis supra di c c mus: e Et si vultis suscipere, ipse est Elias qui venturus est. Qui habet aures audiendi, audiat. Et fece runt ei quanta voluerunt. Adhuc autem videamus quod ait: «Et fecerunt ei quanta voluerunt, ad quem refertur: utrum ad Scribas de quibus interrogantes discipuli dicebant: Quid ergo dicunt Scribæ? > Sed non invenimus aliquid passum Joannem a Scribis, nisi forte, quia non credi derunt ei. Aut nisi forte, quod superius diximus, socii fuerant facti in iis quæ intulit Herodes Joanni. Alius autem dicit, quod ait: «Et fecerunt ei quanta voluerunt, non ad Scribas referri, sed ad Herodem, et ad Herodiadem, et filiam ejus: propter hoc autem quod sequitur: «Sic et Filius hominis patietur ab *5‍91 Joan. 1, 1. ss Matth. 12. • Rom. vult, 8, 9. • Matth. xvi, 10. Ita mss. et R., id etc. Cum hæc in Novi Testamenti libris est: e iis qui restituti fuerint: s ita infr. in Mal thaum, six, hoc est, c restitutum. Quod idcirco a me notatur, quia activam solum verbo huic significa tionem lexicographi tribuunt. HUETIUS. Videtur positum ID. Cod. Vatic., Lin. seq. lege non habeantur, ex apocrypho aliquo evangelio de prompta esse judicamus, qualia multa circumfere bantur olim, ut ex Gelasii decreto discere est, Decr. part. i, distinct. 15, vel e Novi Testamenti exemplaribus excidisse, quod alias etiam contigisse infra observabimus. HUETIUS. Ita exemplar aliquod habuisse scimus. Mall. XV, 11. Vulgo legitur ID. et infra eodem hum., etc. Vide Hieronymum in Matth.

«διήγησις εὐσεβοῦς διὰ παντὸς σοφία», περὶ δὲ τῶν ἀποδεδομένων· «ὁ δὲ ἄφρων ὡς σελήνη ἀλλοιοῦται». καὶ ἔστι καὶ ἐν τοῖς τοιούτοις ἰδεῖν ὁρμὰς συναρπάσαι δυναμένας πρὸς ἔπαινον τοὺς μὴ ἐπιστάντας αὐτῶν τῷ ἀνερματίστῳ, ὥστε εἰπεῖν ἂν οἱονεὶ πανσέληνον εἶναι ἐν αὐτοῖς ἢ παρ’ ὀλίγον πανσέληνον. ἴδοις δ’ ἂν πάλιν μειούμενον τὸ δόξαν εἶναι ἐν αὐτοῖς φῶς, οὐχὶ φῶς ἡμερινὸν τυγχάνον ἀλλὰ καὶ φῶς νυκτερινὸν [καὶ σεληνιακὸν] καὶ ἐπὶ τοσοῦτον λῆγον, ἕως μηδὲ [τὸ] δοκοῦν φῶς εἶναι ἐπιβλεπόμενον ἐν αὐτοῖς γένηται. εἰ δὲ οἱ πρῶτοι θέμενοι τὰ ὀνόματα τοῖς πράγμασι διὰ τοιοῦτόν τι ὠνόμασαν τὸ τῆς ἐπιληψίας πάθος σεληνιασμὸν ἢ μή, καὶ αὐτὸς ἐπιστήσεις. Πατὴρ δὲ τοῦ σεληνιαζομένου τάχα ὁ λαχὼν αὐτὸν ἄγγελος [εἴγε πᾶσαν λεκτέον ἀνθρωπίνην ψυχὴν ὑπό τινι τετάχθαι ἀγγέλῳ [ὡς ὑπό τινι πατρί]], ἀξιῶν ὡς περὶ υἱοῦ τὸν ἰατρὸν τῶν ψυχῶν, ἵνα αὐτὸν ῥύσηται μὴ δυνηθέντα ἀπὸ τοῦ ὑποδεεστέρου λόγου τοῦ ἐν τοῖς μαθηταῖς θεραπευθῆναι ἀπὸ τοῦ πάθους. ταῦτα νοεῖσθαι πλείονα ἐν τῷ αὐτῷ εἶναι κρείττονα πνεύματα. Καὶ τοῦτο δὲ παρεθέμεθα διὰ τὸ ι ἐν πνεύματι καὶ δυνάμει Ηλίου, προεληλυθέναι ενώ πιον Χριστοῦ τὸν Ἰωάννην, ἵνα τό· ο Ηλίας ήδη ἦλθεν, ν ἐπὶ τὸ ἐν τῷ Ἰωάννῃ ἀναφέρηται πνεῦμα τοῦ Ἠλίου, ὡς καὶ συνῆκαν οι συναναβάντες· τρεῖς μαθηταί, ὅτι περὶ Ἰωάννου τοῦ Βαπτιστοῦ εἶπεν αὐτ τοῖς. Ὁ Ἐπὶ μὲν οὖν τὸν Ἑλισσαῖον μόνον ἀναπέπαυ ται τὸ Ἠλίου πνεῦμα· ὁ δὲ Ἰωάννης προελήλυθεν οὐκ ἐν μόνῳ τῷ πνεύματι, ἀλλὰ καὶ ἐν δυνάμει Ἠλίου· διὸ καὶ Ἑλισσαῖος μὲν οὐκ ἂν Ηλίας εἴρητο, Ἰωάννης δὲ αὐτὸς ἦν Ἠλίας. Εἰ δὲ δεῖ παραθέσθαι τὴν Γραφήν, ὅθεν ἔλεγον οἱ γραμματεῖς, ὅτι Ηλίαν δεῖ ἐλθεῖν πρῶτον, ἄκουε τοῦ Μαλαχίου λέγοντος «Καὶ ἰδοὺ ἐγὼ ἀποστελῶ ὑμῖν Ἠλίαν τὸν Θεσβίτην, ο καὶ τὰ ἑξῆς ἕως τοῦ· «Μὴ ἔλθω, καὶ πατάξω τὴν γῆν άρδην» Καὶ ἔοικέ γε διὰ τούτων δηλοῦσθαι, ὅτι προευτρεπίσει ὁ Ἠλίας τῇ ἐνδόξῳ Χριστού ἐπιδημίᾳ διά τινων ἱερῶν λόγων καὶ καταστάσεων ἐν ταῖς ψυχαῖς τοὺς εἰς τοῦτο ἐπιτηδείους γεγενημένους, ἣν οὐκ ἂν ἤνεγκαν οἱ ἐπὶ γῆς διὰ τὸ ὑπερβάλλον τῆς δόξης, εἰ μὴ ὑπὸ τοῦ Ἡλίου ἦσαν προευτρεπισθέντες. Ἠλίαν δὲ καὶ ἐν τούτοις οὐ τὴν ψυχὴν λαμβάνω του προφήτου ἐκείνου, ἀλλὰ τὸ πνεῦμα καὶ τὴν δύναμιν αὐτοῦ· ταῦτα γὰρ ἐστιν οἷς τὰ πάντα ἀποκαταστής Προευτρεπίσει ὁ Ἠλίας τῇ ἐνδόξῳ, τῆς δευτέρας καὶ θειοτέρας Χριστοῦ ἐπιδημίας ἐλεύ σεσθαι μαρτυρήσοντα τὸν Ἰωάννην ἢ Ηλίαν περὶ ζωῆς, πρὸ ὀλίγου τὸν Χριστὸν φανερωθήσεσθαι τὴν ταῦτα νοεῖσθαι πλείονα ἐν τῷ αὐτῷ εἶναι κρείττονα πνεύματα. Καὶ τοῦτο δὲ παρεθέμεθα διὰ τὸ ι ἐν πνεύματι καὶ δυνάμει Ηλίου, προεληλυθέναι ενώ πιον Χριστοῦ τὸν Ἰωάννην, ἵνα τό· ο Ηλίας ήδη ἦλθεν, ν ἐπὶ τὸ ἐν τῷ Ἰωάννῃ ἀναφέρηται πνεῦμα τοῦ Ἠλίου, ὡς καὶ συνῆκαν οι συναναβάντες· τρεῖς μαθηταί, ὅτι περὶ Ἰωάννου τοῦ Βαπτιστοῦ εἶπεν αὐτ τοῖς. Ὁ Ἐπὶ μὲν οὖν τὸν Ἑλισσαῖον μόνον ἀναπέπαυ ται τὸ Ἠλίου πνεῦμα· ὁ δὲ Ἰωάννης προελήλυθεν οὐκ ἐν μόνῳ τῷ πνεύματι, ἀλλὰ καὶ ἐν δυνάμει Ἠλίου· διὸ καὶ Ἑλισσαῖος μὲν οὐκ ἂν Ηλίας εἴρητο, Ἰωάννης δὲ αὐτὸς ἦν Ἠλίας. Εἰ δὲ δεῖ παραθέσθαι τὴν Γραφήν, ὅθεν ἔλεγον οἱ γραμματεῖς, ὅτι Ηλίαν δεῖ ἐλθεῖν πρῶτον, ἄκουε τοῦ Μαλαχίου λέγοντος «Καὶ ἰδοὺ ἐγὼ ἀποστελῶ ὑμῖν Ἠλίαν τὸν Θεσβίτην, ο καὶ τὰ ἑξῆς ἕως τοῦ· «Μὴ ἔλθω, καὶ πατάξω τὴν γῆν άρδην» Καὶ ἔοικέ γε διὰ τούτων δηλοῦσθαι, ὅτι προευτρεπίσει ὁ Ἠλίας τῇ ἐνδόξῳ Χριστού ἐπιδημίᾳ διά τινων ἱερῶν λόγων καὶ καταστάσεων ἐν ταῖς ψυχαῖς τοὺς εἰς τοῦτο ἐπιτηδείους γεγενημένους, ἣν οὐκ ἂν ἤνεγκαν οἱ ἐπὶ γῆς διὰ τὸ ὑπερβάλλον τῆς δόξης, εἰ μὴ ὑπὸ τοῦ Ἡλίου ἦσαν προευτρεπισθέντες. Ἠλίαν δὲ καὶ ἐν τούτοις οὐ τὴν ψυχὴν λαμβάνω του προφήτου ἐκείνου, ἀλλὰ τὸ πνεῦμα καὶ τὴν δύναμιν αὐτοῦ· ταῦτα γὰρ ἐστιν οἷς τὰ πάντα ἀποκαταστής Προευτρεπίσει ὁ Ἠλίας τῇ ἐνδόξῳ, τῆς δευτέρας καὶ θειοτέρας Χριστοῦ ἐπιδημίας ἐλεύ σεσθαι μαρτυρήσοντα τὸν Ἰωάννην ἢ Ηλίαν περὶ ζωῆς, πρὸ ὀλίγου τὸν Χριστὸν φανερωθήσεσθαι τὴν Kal rectum innovari in visceribus suis tr., Quod si ut a nobis e spiritum sapientia et intellectus, spiritum consilii et fortitudinis, spiritum scientiæetpietatis» communicet Servator, <repletus est ipse spiritus ti moris Dei 18, plures hi spiritus boni in eodein animadverti possunt. Atque id quidem proposui mus, quia præcessit ante Christum Joannes in spiritu et virtute Eliæ",ut ista verba: Elias jam venit *, › ad spiritum Eliæ qui in Joanne erat refcrantur, quemadmodum qui ascenderant cum eo, intellexerunt discipuli tres, quia de Joanne Ba ptista dixisset eis "., Solus igitur a requievit spi ritus Eliæ super Elisæum ",Joannes autem præ cessit, non in spiritu solum, sed et in virtute Eliæ, Propterea Elisæus dictus non est Elias, Joan nes autem ipse erat Elias. Quod si is Scripturæ locus in medium proferendus est, quo adducti Scribæ venturum prius Eliam dicebant, audi Mala chiam dicentem "3: Et ecce ego mittam vobis Eliam Thesbiten, et cætera usque ad id " Ne forte veniam, et percutiam terram anathemate. > His autem verbis significari videtur, futurum ut Elias per sacros quosdam sermones et animos com ponendo ac constituendo, eos ad gloriosum Christi adventum præparet qui ad id idonei facti fuerint; terra. Hoc diximus, ut intelligamus Joannem dictum Eliam non propter eamdem animam, sed propter eumdem spiritum, sicut et discipuli intellexerunt Christi. Quoniam autem spiritus Eliæ in Eliseo quidem tantum requievit, Joannes autem præcessit ante Christum non solum in spirítu, sed etiam in virtute Eliæ, ideo Elisæus quidem non est dictus Elias, Joannes autem dictus est ipse esse Elias. Et si sermo aliquis intelligatur Elias, inferior eo Verbo quod erat in principio apud eum, et sic potest procedere ut videatur Elias esse verbum quod præmittitur quasi ad exercitationem hominum præparatorum, ut fiant perfecti ad susceptionem Verbi perfecti. Et hunc ipsum sensum, sicut potuimus, ex parte tetigimus supra ubi tractavi Luc. 1, 15, 17. Psal. L, 14, 12. Isa. xi, 2, 3. Luc. 1, 17. *¹ Matth. xvit, 12. ** ibid. 15. IV Reg. 1, 15. Malach. IV, 5. Kal raráɛw tǹr rñr åpdnr. Malach. iv, 6. Elias jam venit. An de eodem dici potuit, Elias Vulgat., percutiam terram anathemate. Hiero nymus in hunc Matth. locum: Igitur antequam veniat dies judicii et percutiat Dominus terram anathemate, sive omnino, vel subito, ut LXX, transtulerunt, hoc enim significat & pony. HUETius. etc. Origenes in Joan 1, tom. v: Elxòe μélye mpò (why pwy. Proinde probabile est futurum ut ante secundum et diviniorem Christi adventum veniat Joannes aut Elias, ad testificandum de vita, paulo antequam Christus manifestandus sit vita nostra. › Uter venturus sit, dubitat; sed venturum alterutrum affirmat. Priorem Christi adventum præcessisse ty picum Eliam, hoc est Joannem; alterum præcessit rum verum ipsum Eliam, constans est Patrum, omniumque consensu probatissima et receptissima Ecclesiæ opinio: ut satis mirari non possim, qui Calvino atque adeo catholicis nonnullis succurre rit in mentem venisse jam Eliam, Joannem scilicet, nec ullum deinde venturum Eliam affirmare. Sic enim habetur Malach. iv, 5: ‹ Ecce ego mittam vobis Eliam prophetain, antequam veniat dies Do mini magnus et horribilis; at quis unquam pri mum Christi adventum, diem magnum et horribi lem dix.t? quis posteriorem ita non appellavit? et Matth. xvi, 11, 12: ‹ Elias quidem venturus est primum, et restituet omnia: Dico autem vobis quia venturus est, Elias venit? an apertius significari potuit venisse Eliam, typicum scilicet, ante priorem adventum; venturum alterum, verum scilicet Eliam Thesbiten ante adventum postremum? Hæc erudite disputantem audi Tertullianum De anima, c. Spero hujusmodi hæreticos, Eliæ quoque invadere exemplum, tanquam in Joanne repræsentati, ut me tempsychosi patrocinentur, prænuntio Domini Elias jam venit, et non cognoverunt eum. Et alibi Et si vultis audire, hic est Elias qui venturus est. Nunquid ergo et Judæi ex opinione Pythagorica con sulebant Joannem, Tu es Elias? et non ex prædi catione divina: Et ecce mittam vobis Eliam The sbiten? Sed enim metempsychosis illorum revocatio est animæ jampridem morte functæ, et in aliud corpus iteratæ. Elias autem non ex decessione vitæ, sed ex translatione venturus erat; nec corpori re stituendus, de quo non est exemplus; sed mundo reddendus de quo est translatus; non ex postlimi nio vitæ, sed ex supplemento prophetiæ; idem et ipse et sui nominis, et sui hominis. Sed quomodo Elias Joannes? Habes angeli vocem: Et ipse, in quit, præcedet coram populo in virtute et spiritu Eia, non in anima ejus, nec in carne. Ilæ enim substantiæ sui cujusque sunt hominis. Spiritus vero et virtus extrinsecus conferuntur ex Dei gratia, ita et transferri in alterum possunt ex Dei voluntate, ut factum est retro de Moysis spiritu; › et De re surrectione carnis, cap. 22. HUETIUS. Kal rectum innovari in visceribus suis tr., Quod si ut a nobis e spiritum sapientia et intellectus, spiritum consilii et fortitudinis, spiritum scientiæetpietatis» communicet Servator, <repletus est ipse spiritus ti moris Dei 18, plures hi spiritus boni in eodein animadverti possunt. Atque id quidem proposui mus, quia præcessit ante Christum Joannes in spiritu et virtute Eliæ",ut ista verba: Elias jam venit *, › ad spiritum Eliæ qui in Joanne erat refcrantur, quemadmodum qui ascenderant cum eo, intellexerunt discipuli tres, quia de Joanne Ba ptista dixisset eis "., Solus igitur a requievit spi ritus Eliæ super Elisæum ",Joannes autem præ cessit, non in spiritu solum, sed et in virtute Eliæ, Propterea Elisæus dictus non est Elias, Joan nes autem ipse erat Elias. Quod si is Scripturæ locus in medium proferendus est, quo adducti Scribæ venturum prius Eliam dicebant, audi Mala chiam dicentem "3: Et ecce ego mittam vobis Eliam Thesbiten, et cætera usque ad id " Ne forte veniam, et percutiam terram anathemate. > His autem verbis significari videtur, futurum ut Elias per sacros quosdam sermones et animos com ponendo ac constituendo, eos ad gloriosum Christi adventum præparet qui ad id idonei facti fuerint; terra. Hoc diximus, ut intelligamus Joannem dictum Eliam non propter eamdem animam, sed propter eumdem spiritum, sicut et discipuli intellexerunt Christi. Quoniam autem spiritus Eliæ in Eliseo quidem tantum requievit, Joannes autem præcessit ante Christum non solum in spirítu, sed etiam in virtute Eliæ, ideo Elisæus quidem non est dictus Elias, Joannes autem dictus est ipse esse Elias. Et si sermo aliquis intelligatur Elias, inferior eo Verbo quod erat in principio apud eum, et sic potest procedere ut videatur Elias esse verbum quod præmittitur quasi ad exercitationem hominum præparatorum, ut fiant perfecti ad susceptionem Verbi perfecti. Et hunc ipsum sensum, sicut potuimus, ex parte tetigimus supra ubi tractavi Luc. 1, 15, 17. Psal. L, 14, 12. Isa. xi, 2, 3. Luc. 1, 17. *¹ Matth. xvit, 12. ** ibid. 15. IV Reg. 1, 15. Malach. IV, 5. Kal raráɛw tǹr rñr åpdnr. Malach. iv, 6. Elias jam venit. An de eodem dici potuit, Elias Vulgat., percutiam terram anathemate. Hiero nymus in hunc Matth. locum: Igitur antequam veniat dies judicii et percutiat Dominus terram anathemate, sive omnino, vel subito, ut LXX, transtulerunt, hoc enim significat & pony. HUETius. etc. Origenes in Joan 1, tom. v: Elxòe μélye mpò (why pwy. Proinde probabile est futurum ut ante secundum et diviniorem Christi adventum veniat Joannes aut Elias, ad testificandum de vita, paulo antequam Christus manifestandus sit vita nostra. › Uter venturus sit, dubitat; sed venturum alterutrum affirmat. Priorem Christi adventum præcessisse ty picum Eliam, hoc est Joannem; alterum præcessit rum verum ipsum Eliam, constans est Patrum, omniumque consensu probatissima et receptissima Ecclesiæ opinio: ut satis mirari non possim, qui Calvino atque adeo catholicis nonnullis succurre rit in mentem venisse jam Eliam, Joannem scilicet, nec ullum deinde venturum Eliam affirmare. Sic enim habetur Malach. iv, 5: ‹ Ecce ego mittam vobis Eliam prophetain, antequam veniat dies Do mini magnus et horribilis; at quis unquam pri mum Christi adventum, diem magnum et horribi lem dix.t? quis posteriorem ita non appellavit? et Matth. xvi, 11, 12: ‹ Elias quidem venturus est primum, et restituet omnia: Dico autem vobis quia venturus est, Elias venit? an apertius significari potuit venisse Eliam, typicum scilicet, ante priorem adventum; venturum alterum, verum scilicet Eliam Thesbiten ante adventum postremum? Hæc erudite disputantem audi Tertullianum De anima, c. Spero hujusmodi hæreticos, Eliæ quoque invadere exemplum, tanquam in Joanne repræsentati, ut me tempsychosi patrocinentur, prænuntio Domini Elias jam venit, et non cognoverunt eum. Et alibi Et si vultis audire, hic est Elias qui venturus est. Nunquid ergo et Judæi ex opinione Pythagorica con sulebant Joannem, Tu es Elias? et non ex prædi catione divina: Et ecce mittam vobis Eliam The sbiten? Sed enim metempsychosis illorum revocatio est animæ jampridem morte functæ, et in aliud corpus iteratæ. Elias autem non ex decessione vitæ, sed ex translatione venturus erat; nec corpori re stituendus, de quo non est exemplus; sed mundo reddendus de quo est translatus; non ex postlimi nio vitæ, sed ex supplemento prophetiæ; idem et ipse et sui nominis, et sui hominis. Sed quomodo Elias Joannes? Habes angeli vocem: Et ipse, in quit, præcedet coram populo in virtute et spiritu Eia, non in anima ejus, nec in carne. Ilæ enim substantiæ sui cujusque sunt hominis. Spiritus vero et virtus extrinsecus conferuntur ex Dei gratia, ita et transferri in alterum possunt ex Dei voluntate, ut factum est retro de Moysis spiritu; › et De re surrectione carnis, cap. 22. HUETIUS.

«διήγησις εὐσεβοῦς διὰ παντὸς σοφία», περὶ δὲ τῶν ἀποδεδομένων· «ὁ δὲ ἄφρων ὡς σελήνη ἀλλοιοῦται». καὶ ἔστι καὶ ἐν τοῖς τοιούτοις ἰδεῖν ὁρμὰς συναρπάσαι δυναμένας πρὸς ἔπαινον τοὺς μὴ ἐπιστάντας αὐτῶν τῷ ἀνερματίστῳ, ὥστε εἰπεῖν ἂν οἱονεὶ πανσέληνον εἶναι ἐν αὐτοῖς ἢ παρ’ ὀλίγον πανσέληνον. ἴδοις δ’ ἂν πάλιν μειούμενον τὸ δόξαν εἶναι ἐν αὐτοῖς φῶς, οὐχὶ φῶς ἡμερινὸν τυγχάνον ἀλλὰ καὶ φῶς νυκτερινὸν [καὶ σεληνιακὸν] καὶ ἐπὶ τοσοῦτον λῆγον, ἕως μηδὲ [τὸ] δοκοῦν φῶς εἶναι ἐπιβλεπόμενον ἐν αὐτοῖς γένηται. εἰ δὲ οἱ πρῶτοι θέμενοι τὰ ὀνόματα τοῖς πράγμασι διὰ τοιοῦτόν τι ὠνόμασαν τὸ τῆς ἐπιληψίας πάθος σεληνιασμὸν ἢ μή, καὶ αὐτὸς ἐπιστήσεις. Πατὴρ δὲ τοῦ σεληνιαζομένου τάχα ὁ λαχὼν αὐτὸν ἄγγελος [εἴγε πᾶσαν λεκτέον ἀνθρωπίνην ψυχὴν ὑπό τινι τετάχθαι ἀγγέλῳ [ὡς ὑπό τινι πατρί]], ἀξιῶν ὡς περὶ υἱοῦ τὸν ἰατρὸν τῶν ψυχῶν, ἵνα αὐτὸν ῥύσηται μὴ δυνηθέντα ἀπὸ τοῦ ὑποδεεστέρου λόγου τοῦ ἐν τοῖς μαθηταῖς θεραπευθῆναι ἀπὸ τοῦ πάθους. ταῦτα νοεῖσθαι πλείονα ἐν τῷ αὐτῷ εἶναι κρείττονα πνεύματα. Καὶ τοῦτο δὲ παρεθέμεθα διὰ τὸ ι ἐν πνεύματι καὶ δυνάμει Ηλίου, προεληλυθέναι ενώ πιον Χριστοῦ τὸν Ἰωάννην, ἵνα τό· ο Ηλίας ήδη ἦλθεν, ν ἐπὶ τὸ ἐν τῷ Ἰωάννῃ ἀναφέρηται πνεῦμα τοῦ Ἠλίου, ὡς καὶ συνῆκαν οι συναναβάντες· τρεῖς μαθηταί, ὅτι περὶ Ἰωάννου τοῦ Βαπτιστοῦ εἶπεν αὐτ τοῖς. Ὁ Ἐπὶ μὲν οὖν τὸν Ἑλισσαῖον μόνον ἀναπέπαυ ται τὸ Ἠλίου πνεῦμα· ὁ δὲ Ἰωάννης προελήλυθεν οὐκ ἐν μόνῳ τῷ πνεύματι, ἀλλὰ καὶ ἐν δυνάμει Ἠλίου· διὸ καὶ Ἑλισσαῖος μὲν οὐκ ἂν Ηλίας εἴρητο, Ἰωάννης δὲ αὐτὸς ἦν Ἠλίας. Εἰ δὲ δεῖ παραθέσθαι τὴν Γραφήν, ὅθεν ἔλεγον οἱ γραμματεῖς, ὅτι Ηλίαν δεῖ ἐλθεῖν πρῶτον, ἄκουε τοῦ Μαλαχίου λέγοντος «Καὶ ἰδοὺ ἐγὼ ἀποστελῶ ὑμῖν Ἠλίαν τὸν Θεσβίτην, ο καὶ τὰ ἑξῆς ἕως τοῦ· «Μὴ ἔλθω, καὶ πατάξω τὴν γῆν άρδην» Καὶ ἔοικέ γε διὰ τούτων δηλοῦσθαι, ὅτι προευτρεπίσει ὁ Ἠλίας τῇ ἐνδόξῳ Χριστού ἐπιδημίᾳ διά τινων ἱερῶν λόγων καὶ καταστάσεων ἐν ταῖς ψυχαῖς τοὺς εἰς τοῦτο ἐπιτηδείους γεγενημένους, ἣν οὐκ ἂν ἤνεγκαν οἱ ἐπὶ γῆς διὰ τὸ ὑπερβάλλον τῆς δόξης, εἰ μὴ ὑπὸ τοῦ Ἡλίου ἦσαν προευτρεπισθέντες. Ἠλίαν δὲ καὶ ἐν τούτοις οὐ τὴν ψυχὴν λαμβάνω του προφήτου ἐκείνου, ἀλλὰ τὸ πνεῦμα καὶ τὴν δύναμιν αὐτοῦ· ταῦτα γὰρ ἐστιν οἷς τὰ πάντα ἀποκαταστής Προευτρεπίσει ὁ Ἠλίας τῇ ἐνδόξῳ, τῆς δευτέρας καὶ θειοτέρας Χριστοῦ ἐπιδημίας ἐλεύ σεσθαι μαρτυρήσοντα τὸν Ἰωάννην ἢ Ηλίαν περὶ ζωῆς, πρὸ ὀλίγου τὸν Χριστὸν φανερωθήσεσθαι τὴν ταῦτα νοεῖσθαι πλείονα ἐν τῷ αὐτῷ εἶναι κρείττονα πνεύματα. Καὶ τοῦτο δὲ παρεθέμεθα διὰ τὸ ι ἐν πνεύματι καὶ δυνάμει Ηλίου, προεληλυθέναι ενώ πιον Χριστοῦ τὸν Ἰωάννην, ἵνα τό· ο Ηλίας ήδη ἦλθεν, ν ἐπὶ τὸ ἐν τῷ Ἰωάννῃ ἀναφέρηται πνεῦμα τοῦ Ἠλίου, ὡς καὶ συνῆκαν οι συναναβάντες· τρεῖς μαθηταί, ὅτι περὶ Ἰωάννου τοῦ Βαπτιστοῦ εἶπεν αὐτ τοῖς. Ὁ Ἐπὶ μὲν οὖν τὸν Ἑλισσαῖον μόνον ἀναπέπαυ ται τὸ Ἠλίου πνεῦμα· ὁ δὲ Ἰωάννης προελήλυθεν οὐκ ἐν μόνῳ τῷ πνεύματι, ἀλλὰ καὶ ἐν δυνάμει Ἠλίου· διὸ καὶ Ἑλισσαῖος μὲν οὐκ ἂν Ηλίας εἴρητο, Ἰωάννης δὲ αὐτὸς ἦν Ἠλίας. Εἰ δὲ δεῖ παραθέσθαι τὴν Γραφήν, ὅθεν ἔλεγον οἱ γραμματεῖς, ὅτι Ηλίαν δεῖ ἐλθεῖν πρῶτον, ἄκουε τοῦ Μαλαχίου λέγοντος «Καὶ ἰδοὺ ἐγὼ ἀποστελῶ ὑμῖν Ἠλίαν τὸν Θεσβίτην, ο καὶ τὰ ἑξῆς ἕως τοῦ· «Μὴ ἔλθω, καὶ πατάξω τὴν γῆν άρδην» Καὶ ἔοικέ γε διὰ τούτων δηλοῦσθαι, ὅτι προευτρεπίσει ὁ Ἠλίας τῇ ἐνδόξῳ Χριστού ἐπιδημίᾳ διά τινων ἱερῶν λόγων καὶ καταστάσεων ἐν ταῖς ψυχαῖς τοὺς εἰς τοῦτο ἐπιτηδείους γεγενημένους, ἣν οὐκ ἂν ἤνεγκαν οἱ ἐπὶ γῆς διὰ τὸ ὑπερβάλλον τῆς δόξης, εἰ μὴ ὑπὸ τοῦ Ἡλίου ἦσαν προευτρεπισθέντες. Ἠλίαν δὲ καὶ ἐν τούτοις οὐ τὴν ψυχὴν λαμβάνω του προφήτου ἐκείνου, ἀλλὰ τὸ πνεῦμα καὶ τὴν δύναμιν αὐτοῦ· ταῦτα γὰρ ἐστιν οἷς τὰ πάντα ἀποκαταστής Προευτρεπίσει ὁ Ἠλίας τῇ ἐνδόξῳ, τῆς δευτέρας καὶ θειοτέρας Χριστοῦ ἐπιδημίας ἐλεύ σεσθαι μαρτυρήσοντα τὸν Ἰωάννην ἢ Ηλίαν περὶ ζωῆς, πρὸ ὀλίγου τὸν Χριστὸν φανερωθήσεσθαι τὴν Kal rectum innovari in visceribus suis tr., Quod si ut a nobis e spiritum sapientia et intellectus, spiritum consilii et fortitudinis, spiritum scientiæetpietatis» communicet Servator, <repletus est ipse spiritus ti moris Dei 18, plures hi spiritus boni in eodein animadverti possunt. Atque id quidem proposui mus, quia præcessit ante Christum Joannes in spiritu et virtute Eliæ",ut ista verba: Elias jam venit *, › ad spiritum Eliæ qui in Joanne erat refcrantur, quemadmodum qui ascenderant cum eo, intellexerunt discipuli tres, quia de Joanne Ba ptista dixisset eis "., Solus igitur a requievit spi ritus Eliæ super Elisæum ",Joannes autem præ cessit, non in spiritu solum, sed et in virtute Eliæ, Propterea Elisæus dictus non est Elias, Joan nes autem ipse erat Elias. Quod si is Scripturæ locus in medium proferendus est, quo adducti Scribæ venturum prius Eliam dicebant, audi Mala chiam dicentem "3: Et ecce ego mittam vobis Eliam Thesbiten, et cætera usque ad id " Ne forte veniam, et percutiam terram anathemate. > His autem verbis significari videtur, futurum ut Elias per sacros quosdam sermones et animos com ponendo ac constituendo, eos ad gloriosum Christi adventum præparet qui ad id idonei facti fuerint; terra. Hoc diximus, ut intelligamus Joannem dictum Eliam non propter eamdem animam, sed propter eumdem spiritum, sicut et discipuli intellexerunt Christi. Quoniam autem spiritus Eliæ in Eliseo quidem tantum requievit, Joannes autem præcessit ante Christum non solum in spirítu, sed etiam in virtute Eliæ, ideo Elisæus quidem non est dictus Elias, Joannes autem dictus est ipse esse Elias. Et si sermo aliquis intelligatur Elias, inferior eo Verbo quod erat in principio apud eum, et sic potest procedere ut videatur Elias esse verbum quod præmittitur quasi ad exercitationem hominum præparatorum, ut fiant perfecti ad susceptionem Verbi perfecti. Et hunc ipsum sensum, sicut potuimus, ex parte tetigimus supra ubi tractavi Luc. 1, 15, 17. Psal. L, 14, 12. Isa. xi, 2, 3. Luc. 1, 17. *¹ Matth. xvit, 12. ** ibid. 15. IV Reg. 1, 15. Malach. IV, 5. Kal raráɛw tǹr rñr åpdnr. Malach. iv, 6. Elias jam venit. An de eodem dici potuit, Elias Vulgat., percutiam terram anathemate. Hiero nymus in hunc Matth. locum: Igitur antequam veniat dies judicii et percutiat Dominus terram anathemate, sive omnino, vel subito, ut LXX, transtulerunt, hoc enim significat & pony. HUETius. etc. Origenes in Joan 1, tom. v: Elxòe μélye mpò (why pwy. Proinde probabile est futurum ut ante secundum et diviniorem Christi adventum veniat Joannes aut Elias, ad testificandum de vita, paulo antequam Christus manifestandus sit vita nostra. › Uter venturus sit, dubitat; sed venturum alterutrum affirmat. Priorem Christi adventum præcessisse ty picum Eliam, hoc est Joannem; alterum præcessit rum verum ipsum Eliam, constans est Patrum, omniumque consensu probatissima et receptissima Ecclesiæ opinio: ut satis mirari non possim, qui Calvino atque adeo catholicis nonnullis succurre rit in mentem venisse jam Eliam, Joannem scilicet, nec ullum deinde venturum Eliam affirmare. Sic enim habetur Malach. iv, 5: ‹ Ecce ego mittam vobis Eliam prophetain, antequam veniat dies Do mini magnus et horribilis; at quis unquam pri mum Christi adventum, diem magnum et horribi lem dix.t? quis posteriorem ita non appellavit? et Matth. xvi, 11, 12: ‹ Elias quidem venturus est primum, et restituet omnia: Dico autem vobis quia venturus est, Elias venit? an apertius significari potuit venisse Eliam, typicum scilicet, ante priorem adventum; venturum alterum, verum scilicet Eliam Thesbiten ante adventum postremum? Hæc erudite disputantem audi Tertullianum De anima, c. Spero hujusmodi hæreticos, Eliæ quoque invadere exemplum, tanquam in Joanne repræsentati, ut me tempsychosi patrocinentur, prænuntio Domini Elias jam venit, et non cognoverunt eum. Et alibi Et si vultis audire, hic est Elias qui venturus est. Nunquid ergo et Judæi ex opinione Pythagorica con sulebant Joannem, Tu es Elias? et non ex prædi catione divina: Et ecce mittam vobis Eliam The sbiten? Sed enim metempsychosis illorum revocatio est animæ jampridem morte functæ, et in aliud corpus iteratæ. Elias autem non ex decessione vitæ, sed ex translatione venturus erat; nec corpori re stituendus, de quo non est exemplus; sed mundo reddendus de quo est translatus; non ex postlimi nio vitæ, sed ex supplemento prophetiæ; idem et ipse et sui nominis, et sui hominis. Sed quomodo Elias Joannes? Habes angeli vocem: Et ipse, in quit, præcedet coram populo in virtute et spiritu Eia, non in anima ejus, nec in carne. Ilæ enim substantiæ sui cujusque sunt hominis. Spiritus vero et virtus extrinsecus conferuntur ex Dei gratia, ita et transferri in alterum possunt ex Dei voluntate, ut factum est retro de Moysis spiritu; › et De re surrectione carnis, cap. 22. HUETIUS. Kal rectum innovari in visceribus suis tr., Quod si ut a nobis e spiritum sapientia et intellectus, spiritum consilii et fortitudinis, spiritum scientiæetpietatis» communicet Servator, <repletus est ipse spiritus ti moris Dei 18, plures hi spiritus boni in eodein animadverti possunt. Atque id quidem proposui mus, quia præcessit ante Christum Joannes in spiritu et virtute Eliæ",ut ista verba: Elias jam venit *, › ad spiritum Eliæ qui in Joanne erat refcrantur, quemadmodum qui ascenderant cum eo, intellexerunt discipuli tres, quia de Joanne Ba ptista dixisset eis "., Solus igitur a requievit spi ritus Eliæ super Elisæum ",Joannes autem præ cessit, non in spiritu solum, sed et in virtute Eliæ, Propterea Elisæus dictus non est Elias, Joan nes autem ipse erat Elias. Quod si is Scripturæ locus in medium proferendus est, quo adducti Scribæ venturum prius Eliam dicebant, audi Mala chiam dicentem "3: Et ecce ego mittam vobis Eliam Thesbiten, et cætera usque ad id " Ne forte veniam, et percutiam terram anathemate. > His autem verbis significari videtur, futurum ut Elias per sacros quosdam sermones et animos com ponendo ac constituendo, eos ad gloriosum Christi adventum præparet qui ad id idonei facti fuerint; terra. Hoc diximus, ut intelligamus Joannem dictum Eliam non propter eamdem animam, sed propter eumdem spiritum, sicut et discipuli intellexerunt Christi. Quoniam autem spiritus Eliæ in Eliseo quidem tantum requievit, Joannes autem præcessit ante Christum non solum in spirítu, sed etiam in virtute Eliæ, ideo Elisæus quidem non est dictus Elias, Joannes autem dictus est ipse esse Elias. Et si sermo aliquis intelligatur Elias, inferior eo Verbo quod erat in principio apud eum, et sic potest procedere ut videatur Elias esse verbum quod præmittitur quasi ad exercitationem hominum præparatorum, ut fiant perfecti ad susceptionem Verbi perfecti. Et hunc ipsum sensum, sicut potuimus, ex parte tetigimus supra ubi tractavi Luc. 1, 15, 17. Psal. L, 14, 12. Isa. xi, 2, 3. Luc. 1, 17. *¹ Matth. xvit, 12. ** ibid. 15. IV Reg. 1, 15. Malach. IV, 5. Kal raráɛw tǹr rñr åpdnr. Malach. iv, 6. Elias jam venit. An de eodem dici potuit, Elias Vulgat., percutiam terram anathemate. Hiero nymus in hunc Matth. locum: Igitur antequam veniat dies judicii et percutiat Dominus terram anathemate, sive omnino, vel subito, ut LXX, transtulerunt, hoc enim significat & pony. HUETius. etc. Origenes in Joan 1, tom. v: Elxòe μélye mpò (why pwy. Proinde probabile est futurum ut ante secundum et diviniorem Christi adventum veniat Joannes aut Elias, ad testificandum de vita, paulo antequam Christus manifestandus sit vita nostra. › Uter venturus sit, dubitat; sed venturum alterutrum affirmat. Priorem Christi adventum præcessisse ty picum Eliam, hoc est Joannem; alterum præcessit rum verum ipsum Eliam, constans est Patrum, omniumque consensu probatissima et receptissima Ecclesiæ opinio: ut satis mirari non possim, qui Calvino atque adeo catholicis nonnullis succurre rit in mentem venisse jam Eliam, Joannem scilicet, nec ullum deinde venturum Eliam affirmare. Sic enim habetur Malach. iv, 5: ‹ Ecce ego mittam vobis Eliam prophetain, antequam veniat dies Do mini magnus et horribilis; at quis unquam pri mum Christi adventum, diem magnum et horribi lem dix.t? quis posteriorem ita non appellavit? et Matth. xvi, 11, 12: ‹ Elias quidem venturus est primum, et restituet omnia: Dico autem vobis quia venturus est, Elias venit? an apertius significari potuit venisse Eliam, typicum scilicet, ante priorem adventum; venturum alterum, verum scilicet Eliam Thesbiten ante adventum postremum? Hæc erudite disputantem audi Tertullianum De anima, c. Spero hujusmodi hæreticos, Eliæ quoque invadere exemplum, tanquam in Joanne repræsentati, ut me tempsychosi patrocinentur, prænuntio Domini Elias jam venit, et non cognoverunt eum. Et alibi Et si vultis audire, hic est Elias qui venturus est. Nunquid ergo et Judæi ex opinione Pythagorica con sulebant Joannem, Tu es Elias? et non ex prædi catione divina: Et ecce mittam vobis Eliam The sbiten? Sed enim metempsychosis illorum revocatio est animæ jampridem morte functæ, et in aliud corpus iteratæ. Elias autem non ex decessione vitæ, sed ex translatione venturus erat; nec corpori re stituendus, de quo non est exemplus; sed mundo reddendus de quo est translatus; non ex postlimi nio vitæ, sed ex supplemento prophetiæ; idem et ipse et sui nominis, et sui hominis. Sed quomodo Elias Joannes? Habes angeli vocem: Et ipse, in quit, præcedet coram populo in virtute et spiritu Eia, non in anima ejus, nec in carne. Ilæ enim substantiæ sui cujusque sunt hominis. Spiritus vero et virtus extrinsecus conferuntur ex Dei gratia, ita et transferri in alterum possunt ex Dei voluntate, ut factum est retro de Moysis spiritu; › et De re surrectione carnis, cap. 22. HUETIUS.

οὐ γὰρ ἓν μόνον ὄρος, ἀλλὰ καὶ τὰ ἀνάλογον αὐτῷ πλείονα μεθίστησιν ὁ ἔχων πᾶσαν τὴν «πίστιν·» ἥτις ἐστὶν ὡς κόκκος «σινάπεως.» ἐπεὶ ἐξουθενεῖται μὲν ἡ πίστις ὑπὸ τῶν ἀνθρώπων καὶ βραχύτατόν τι καὶ εὐτελὲς εἶναι φαίνεται, τυχοῦσα δὲ γῆς ἀγαθῆς [τουτέστι ψυχῆς τὸ τοιοῦτον σπέρμα παραδέξασθαι καλῶς δυναμένης] «γίνεται δένδρον μέγα, ὥστε» οὐδὲν μὲν τῶν ἀπτέρων, τὰ δὲ ἐπτερωμένα πνευματικῶς «πετεινὰ τοῦ οὐρανοῦ» κατασκηνοῦν δύνασθαι «ἐν τοῖς κλάδοις» τῆς τοιαύτης πίστεως. Ἤδη οὖν παραστῶμεν καὶ τῇ λέξει καὶ ζητήσωμεν πρότερον, πῶς σεληνιάζεσθαι λέγεται ὁ ὑπό τινος πνεύματος ἀκαθάρτου καὶ κωφοῦ καὶ ἀλάλου σκοτούμενος καὶ καταβαλλόμενος, καὶ διὰ τί παρώνυμόν ἐστι τὸ σεληνιάζεσθαι ἀπὸ τοῦ μεγάλου ἐν οὐρανῷ καὶ δευτέρου μετὰ τὸν ἥλιον φωστῆρος, ὃν ἔταξεν «ὁ θεὸς» «εἰς ἀρχὰς τῆς νυκτός». ἰατροὶ μὲν οὖν φυσιολογείτωσαν, ἅτε μηδὲ ἀκάθαρτον πνεῦμα εἶναι νομίζοντες κατὰ τὸν τόπον ἀλλὰ σωματικόν [τι] σύμπτωμα, καὶ φυσιολογοῦντες τὰ ὑγρὰ λεγέτωσαν κινεῖσθαι τὰ ἐν τῇ κεφαλῇ κατά τινα συμπάθειαν τὴν πρὸς τὸ σεληνιακὸν φῶς, ὑγρὰν ἔχον φύσιν.

οὐ γὰρ ἓν μόνον ὄρος, ἀλλὰ καὶ τὰ ἀνάλογον αὐτῷ πλείονα μεθίστησιν ὁ ἔχων πᾶσαν τὴν «πίστιν·» ἥτις ἐστὶν ὡς κόκκος «σινάπεως.» ἐπεὶ ἐξουθενεῖται μὲν ἡ πίστις ὑπὸ τῶν ἀνθρώπων καὶ βραχύτατόν τι καὶ εὐτελὲς εἶναι φαίνεται, τυχοῦσα δὲ γῆς ἀγαθῆς [τουτέστι ψυχῆς τὸ τοιοῦτον σπέρμα παραδέξασθαι καλῶς δυναμένης] «γίνεται δένδρον μέγα, ὥστε» οὐδὲν μὲν τῶν ἀπτέρων, τὰ δὲ ἐπτερωμένα πνευματικῶς «πετεινὰ τοῦ οὐρανοῦ» κατασκηνοῦν δύνασθαι «ἐν τοῖς κλάδοις» τῆς τοιαύτης πίστεως. Ἤδη οὖν παραστῶμεν καὶ τῇ λέξει καὶ ζητήσωμεν πρότερον, πῶς σεληνιάζεσθαι λέγεται ὁ ὑπό τινος πνεύματος ἀκαθάρτου καὶ κωφοῦ καὶ ἀλάλου σκοτούμενος καὶ καταβαλλόμενος, καὶ διὰ τί παρώνυμόν ἐστι τὸ σεληνιάζεσθαι ἀπὸ τοῦ μεγάλου ἐν οὐρανῷ καὶ δευτέρου μετὰ τὸν ἥλιον φωστῆρος, ὃν ἔταξεν «ὁ θεὸς» «εἰς ἀρχὰς τῆς νυκτός». ἰατροὶ μὲν οὖν φυσιολογείτωσαν, ἅτε μηδὲ ἀκάθαρτον πνεῦμα εἶναι νομίζοντες κατὰ τὸν τόπον ἀλλὰ σωματικόν [τι] σύμπτωμα, καὶ φυσιολογοῦντες τὰ ὑγρὰ λεγέτωσαν κινεῖσθαι τὰ ἐν τῇ κεφαλῇ κατά τινα συμπάθειαν τὴν πρὸς τὸ σεληνιακὸν φῶς, ὑγρὰν ἔχον φύσιν.

καὶ οἱ τοιοῦτοί γε ἀληθῶς «ἔθεντο εἰς οὐρανὸν τὸ στόμα αὐτῶν», κακοποιούς τινας λέγοντες εἶναι τῶν ἀστέρων καὶ ἄλλους ἀγαθοποιούς, οὐδενὸς ἄστρου γενομένου ὑπὸ τοῦ θεοῦ τῶν ὅλων ἵνα κακοποιῇ, κατά γε τὸν Ἱερεμίαν ὡς ἐν Θρήνοις γέγραπται· «ἐκ στόματος κυρίου [οὐκ] ἐξελεύσεται τὰ κακὰ καὶ τὸ ἀγαθόν». Εἰκὸς δὲ ὅτι, ὥσπερ τοῦτο τὸ ἐνεργοῦν τὸν καλούμενον σεληνιασμὸν πνεῦμα ἀκάθαρτον ἐπιτηρεῖ τοὺς τῆς σελήνης σχηματισμούς, ἵνα ἐνεργήσῃ εἰς τὸν διά τινας αἰτίας παραδιδόμενον αὐτῷ καὶ μὴ ποιήσαντα ἑαυτὸν ἄξιον φρουρᾶς ἀγγελικῆς, οὕτως καὶ ἄλλα πνεύματα καὶ δαιμόνια πρός τινας σχηματισμοὺς τῶν ἄλλων ἀστέρων, ἵνα μὴ μόνον σελήνη ἀλλὰ καὶ οἱ λοιποὶ λοιδορηθῶσιν ἀστέρες ὑπὸ τῶν «ἀδικίαν εἰς τὸ ὕψος» λαλούντων. ἔστι γοῦν ἀκοῦσαι τῶν γενεθλιαλόγων, τὴν αἰτίαν πάσης μανίας καὶ παντὸς δαιμονιασμοῦ ἀναφερόντων ἐπὶ τοὺς τῆς σελήνης σχηματισμούς. ὅτι μὲν οὖν οἱ τὸν καλούμενον σεληνιασμὸν πάσχοντες «ἐνίοτε εἰς τὸ ὕδωρ» πίπτουσι, δῆλόν ἐστιν· ὅτι δὲ καὶ «εἰς τὸ πῦρ,» σπανιώτερον μὲν πλὴν καὶ αὐτὸ συμβαῖνόν ἐστι. ἀναφέ ροιτ' ἂν εἰ μὲν τὸ πρότερον διὰ τοὺς Γραμματείς εἰ δὲ τὸ δεύτερον, ἐπὶ τὸν Ἡρώδην, καὶ τὴν Ἡρω διάδα, καὶ τὴν θυγατέρα αὐτῆς, καὶ τὸ δεύτερον· καὶ γὰρ ἔοικε σύμψηφος γεγονέναι ὁ Ἡρώδης τῷ τὸν Ἰη σοῦν ἀποθανεῖν, τάχα κοινωνούσης αὐτῷ τῆς κατ' αυτ τοῦ ἐπιβουλῆς καὶ τῆς γυναικός. ἠθέλησαν. Καὶ τὸ ἑξῆς δὲ, διὰ τό· Οὕτως ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου μέλλει πάσχειν ὑπ' αὐτῶν, Περὶ τοῦ σεληνιαζομένου. Καὶ ἐλθόντων αὐτῶν πρὸς τὸν ὄχλον, προσῆλθεν αὐτῷ ἄνθρωπος γονυπετῶν αὐτῷ, καὶ λέγων· Κύριε, ἐλέησόν μου τὸν υἱόν.» Πάσχοντες, ἢ οἱ τῶν πασχόν των οἰκεῖοι μετὰ τῶν ὄχλων εἰσί· διόπερ, ἐπὰν τὰ ὑπὲρ τοὺς ὄχλους ὁ Ἰησοῦς οἰκονομήσηται, κα ταδαίνει πρὸς αὐτοὺς, ἵν' οἱ μὴ δυνάμενοι ἀναβαί νειν διὰ τὰς κατεχούσας τὴν ψυχὴν νόσους ὠφε ληθῶσι, καταβάντος πρὸς αὐτοὺς ἀπὸ τῶν ὑψη λοτέρων τοῦ Λόγου. Εξεταστέον δὲ ἐπὶ τίνων μὲν νοσημάτων οἱ πάσχοντες πιστεύουσι καὶ ἀξιοῦσι περὶ τῆς ἰδίας θεραπείας· ἐπὶ τίνων δὲ περὶ αὐτῶν ἕτεροι τοῦτο ποιοῦσιν, οἷον ὁ ἑκατόνταρχος περὶ παι δὸς, καὶ ὁ βασιλικὸς περὶ υἱοῦ, καὶ ἀρχισυνάγωγος περὶ θυγατρὸς, καὶ ἡ Χαναναία περὶ δαιμονῶντος τέτ κνου θήλεος, καὶ νῦν ι ὁ γονυπετῶν αὐτῷ ἄνθρω πος ο περὶ υἱοῦ σεληνιαζομένου. Τούτοις δὲ συνεξε τάσεις πότε ἀφ' ἑαυτοῦ ὁ Σωτὴρ, καὶ ὑπὸ μηδενός ἀξιωθεὶς ἰᾶται, ὡς τὸν παραλυτικόν· αὗται γὰρ ἐπὶ τὸ αὐτὸ συγκριθεῖσαι ἀλλήλαις αἱ θεραπεῖαι, καὶ συνο εξετασθεῖσαι πολλὰ τῷ ἀκούειν δυναμένῳ τῆς ἐν μυ Εἰ μὲν τὸ πρότερον διὰ τούς, εἰ μὲν τὸ πρότερον διὰ τοὺς Γραμματεῖς εἰ δὲ τὸ δεύτερον ἐπὶ τὸν Ἡρώδην, εἰ μὲν καὶ τὸ πρότερον, ἐπὶ τοὺς Γραμματεῖς· εἰ δὲ τὸ πρότερον, Ηετιυς. Ὑπὲρ τοὺς ὄχλους. περί τοὺς ὄχλους. "Ιν' οἱ μὴ δυνάμενοι ἀναβαίνειν, Καταβάντος. καὶ ἀφέντος. ἀναφέ ροιτ' ἂν εἰ μὲν τὸ πρότερον διὰ τοὺς Γραμματείς εἰ δὲ τὸ δεύτερον, ἐπὶ τὸν Ἡρώδην, καὶ τὴν Ἡρω διάδα, καὶ τὴν θυγατέρα αὐτῆς, καὶ τὸ δεύτερον· καὶ γὰρ ἔοικε σύμψηφος γεγονέναι ὁ Ἡρώδης τῷ τὸν Ἰη σοῦν ἀποθανεῖν, τάχα κοινωνούσης αὐτῷ τῆς κατ' αυτ τοῦ ἐπιβουλῆς καὶ τῆς γυναικός. ἠθέλησαν. Καὶ τὸ ἑξῆς δὲ, διὰ τό· Οὕτως ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου μέλλει πάσχειν ὑπ' αὐτῶν, Περὶ τοῦ σεληνιαζομένου. Καὶ ἐλθόντων αὐτῶν πρὸς τὸν ὄχλον, προσῆλθεν αὐτῷ ἄνθρωπος γονυπετῶν αὐτῷ, καὶ λέγων· Κύριε, ἐλέησόν μου τὸν υἱόν.» Πάσχοντες, ἢ οἱ τῶν πασχόν των οἰκεῖοι μετὰ τῶν ὄχλων εἰσί· διόπερ, ἐπὰν τὰ ὑπὲρ τοὺς ὄχλους ὁ Ἰησοῦς οἰκονομήσηται, κα ταδαίνει πρὸς αὐτοὺς, ἵν' οἱ μὴ δυνάμενοι ἀναβαί νειν διὰ τὰς κατεχούσας τὴν ψυχὴν νόσους ὠφε ληθῶσι, καταβάντος πρὸς αὐτοὺς ἀπὸ τῶν ὑψη λοτέρων τοῦ Λόγου. Εξεταστέον δὲ ἐπὶ τίνων μὲν νοσημάτων οἱ πάσχοντες πιστεύουσι καὶ ἀξιοῦσι περὶ τῆς ἰδίας θεραπείας· ἐπὶ τίνων δὲ περὶ αὐτῶν ἕτεροι τοῦτο ποιοῦσιν, οἷον ὁ ἑκατόνταρχος περὶ παι δὸς, καὶ ὁ βασιλικὸς περὶ υἱοῦ, καὶ ἀρχισυνάγωγος περὶ θυγατρὸς, καὶ ἡ Χαναναία περὶ δαιμονῶντος τέτ κνου θήλεος, καὶ νῦν ι ὁ γονυπετῶν αὐτῷ ἄνθρω πος ο περὶ υἱοῦ σεληνιαζομένου. Τούτοις δὲ συνεξε τάσεις πότε ἀφ' ἑαυτοῦ ὁ Σωτὴρ, καὶ ὑπὸ μηδενός ἀξιωθεὶς ἰᾶται, ὡς τὸν παραλυτικόν· αὗται γὰρ ἐπὶ τὸ αὐτὸ συγκριθεῖσαι ἀλλήλαις αἱ θεραπεῖαι, καὶ συνο εξετασθεῖσαι πολλὰ τῷ ἀκούειν δυναμένῳ τῆς ἐν μυ Εἰ μὲν τὸ πρότερον διὰ τούς, εἰ μὲν τὸ πρότερον διὰ τοὺς Γραμματεῖς εἰ δὲ τὸ δεύτερον ἐπὶ τὸν Ἡρώδην, εἰ μὲν καὶ τὸ πρότερον, ἐπὶ τοὺς Γραμματεῖς· εἰ δὲ τὸ πρότερον, Ηετιυς. Ὑπὲρ τοὺς ὄχλους. περί τοὺς ὄχλους. "Ιν' οἱ μὴ δυνάμενοι ἀναβαίνειν, Καταβάντος. καὶ ἀφέντος. ctum est, causam et ipsi præbuerunt his qua: adver-» « sus eum perpetrare ausus est Herodes. Alter vero dixerit verba hac s:. Sed fecerunt in eo quæcun que voluerunt, non ad Scribas, sed ad Herodia dem, ipsiusque filiam, et Herodem qui fecerunt in eo quæcunque voluerunt,» esse referenda. Quod autem sequitur his expressum verbis ": • Sic et Filius hominis passurus est ab eis, ad Scribas re ferri potest, si ad Scribas quoque refertur id quod præcedit: si antem ad Herodem et Herodiadem, ejusque filiam; ad eos quoque posterius hoc refertur: morti sed enim Jesu consensisse videtur He rodes, conscia fortasse illius uxore, et structarum adversus Christum insidiarum participe. De lunatico. eum homo genibus provolutus ante eum, di cens: Domine, miserere filio meo ". > Qui mala tole rant, eorumque propinqui, cun turbis versantur ideo ad illos descendit Jesus, postquam ea quæ su pra turbas sunt, administravit, ut qui propter mor bos animam detinentes ascendere non possunt, postquam ad eos e superioribus locis Verbum de> scenderit, adjuventur. At quærendum est quorum morborum causa ii credant, et pro sanitate sua re cuperanda orent, qui adversam valetudinem patiun tur; quorum autem causa pro his alii id faciant; centurio, verbi gratia, pro famulo; pro filio, regu lus; pro filia, archisynagogus; et Chananæa pro feminea sua prole; et nunc homo genibus provo lutus ante eum, o pro lunatico filio. Simul autem disquires ecquandonam Servator sponte, nec quo quam rogante aliquem, puta paralyticum sanet; hæ enim curationes in unum collatæ, inter se et com paratæ, ei qui reconditam in mysterio sapientiam eis, consequenter dicitur, si primum ad Scribas pertinet, et hoc ad Scribas. Si autem primum ad Hero dem, et llerodiadem, et filiam ejus; et secundum ad ipsos: nam invenitur et Herodes in morte Christi fuisse conscius, et omnis domus ejus. cens: Domine, miserere filio meo, quia lunaticus est, et male patitur. Aliquoties enim cadit in ignen, et aliquoties in aquam, et obtuli eum discipulis tuis, et non potuerunt ejicere eum. Qui patiuntur, aut qui patientium domestici sunt, cum plebe habentur, non in monte. Propterea populi causa ad dispensa tionem descendit humanam, quasi de monte excelso divinitatis: quemadmodum discipulorum electorum consequentium se gratia ascendit in montem excelsum, et ibi se transformavit in gloriam suam. Nam prius quidem descendit, propter ignorantes se, ad humilitatem humanam: cum autem factus fuerit eis notus, ducit eos ad notitiam divinitatis suæ, ut dicant cum Apostolo. Si autem novimus secundum carnein Christum, sed jam non novimus. › Descendit ergo ad turbam, ut qui non poterant ascendere rursum propter infirmitates animarum suarum, prodificentur ab eo. Et nunc ergo non accessisset at eum homo genibus provolutus, dicens: «Domine, miserere filio meo, nisi cum discipulis suis electis venisset ad turbam. Considerandum est autem in quibus quidem infirmitatibus qui patiuntur credunt, et deprecantur pro sua salute, aut tangunt fimbriam vestimenti ejus, et sanantur; in quibus autem ipsi qui dem qui patiuntur non faciunt hoc, pro eis autem qui faciunt; utputa centurio pro puero suo, regulus pro filio, archisynagogus pro filia, Chananæa pro filia sua vexata, et nunc qui genibus provolvitur pro filio suo lunatico. Cum his considerabis et illud, quando a semetipso Salvator etiam a nullo rogatus sa nat, sicut paralyticum eum qui triginta et octo annos in infirmitate habebat. Ipsæ enim salvationes ad ** Ibid. Ibid., 44, 15. *s Matth., xvi, 12. etc. Sic cod. R. at Holm., etc., nec aliter codd. Vaticanus et Tarinianus. -- Locus mendosus, e quo nihil idoneum queas extundere: aliquid hic nobis in veteri interpretatione præsidii fuit, licet et ipsa sape fallacissima sit. Sic illa se habet Propter hoc autem quod sequitur, Sic et Filius hominis patietur ab eis, consequenter dicitur: Si primum ad Scribas pertinet, et hoc ad Scribas. Si autem primum ad Herodem, et Herodiadem, et fi liam ejus, et secundum ad ipsos. Itaque sic le gendum conjicio elc. Codex Valicauus, etc. Ori genes homil. in Luc.: «Porro quia non vale bant hi qui variis ægrotationibus laborabant, in montem conscendere, idcirco descendit, et venit ad eos qui deorsum erant. HETIUS. Codex Tarini, ctum est, causam et ipsi præbuerunt his qua: adver-» « sus eum perpetrare ausus est Herodes. Alter vero dixerit verba hac s:. Sed fecerunt in eo quæcun que voluerunt, non ad Scribas, sed ad Herodia dem, ipsiusque filiam, et Herodem qui fecerunt in eo quæcunque voluerunt,» esse referenda. Quod autem sequitur his expressum verbis ": • Sic et Filius hominis passurus est ab eis, ad Scribas re ferri potest, si ad Scribas quoque refertur id quod præcedit: si antem ad Herodem et Herodiadem, ejusque filiam; ad eos quoque posterius hoc refertur: morti sed enim Jesu consensisse videtur He rodes, conscia fortasse illius uxore, et structarum adversus Christum insidiarum participe. De lunatico. eum homo genibus provolutus ante eum, di cens: Domine, miserere filio meo ". > Qui mala tole rant, eorumque propinqui, cun turbis versantur ideo ad illos descendit Jesus, postquam ea quæ su pra turbas sunt, administravit, ut qui propter mor bos animam detinentes ascendere non possunt, postquam ad eos e superioribus locis Verbum de> scenderit, adjuventur. At quærendum est quorum morborum causa ii credant, et pro sanitate sua re cuperanda orent, qui adversam valetudinem patiun tur; quorum autem causa pro his alii id faciant; centurio, verbi gratia, pro famulo; pro filio, regu lus; pro filia, archisynagogus; et Chananæa pro feminea sua prole; et nunc homo genibus provo lutus ante eum, o pro lunatico filio. Simul autem disquires ecquandonam Servator sponte, nec quo quam rogante aliquem, puta paralyticum sanet; hæ enim curationes in unum collatæ, inter se et com paratæ, ei qui reconditam in mysterio sapientiam eis, consequenter dicitur, si primum ad Scribas pertinet, et hoc ad Scribas. Si autem primum ad Hero dem, et llerodiadem, et filiam ejus; et secundum ad ipsos: nam invenitur et Herodes in morte Christi fuisse conscius, et omnis domus ejus. cens: Domine, miserere filio meo, quia lunaticus est, et male patitur. Aliquoties enim cadit in ignen, et aliquoties in aquam, et obtuli eum discipulis tuis, et non potuerunt ejicere eum. Qui patiuntur, aut qui patientium domestici sunt, cum plebe habentur, non in monte. Propterea populi causa ad dispensa tionem descendit humanam, quasi de monte excelso divinitatis: quemadmodum discipulorum electorum consequentium se gratia ascendit in montem excelsum, et ibi se transformavit in gloriam suam. Nam prius quidem descendit, propter ignorantes se, ad humilitatem humanam: cum autem factus fuerit eis notus, ducit eos ad notitiam divinitatis suæ, ut dicant cum Apostolo. Si autem novimus secundum carnein Christum, sed jam non novimus. › Descendit ergo ad turbam, ut qui non poterant ascendere rursum propter infirmitates animarum suarum, prodificentur ab eo. Et nunc ergo non accessisset at eum homo genibus provolutus, dicens: «Domine, miserere filio meo, nisi cum discipulis suis electis venisset ad turbam. Considerandum est autem in quibus quidem infirmitatibus qui patiuntur credunt, et deprecantur pro sua salute, aut tangunt fimbriam vestimenti ejus, et sanantur; in quibus autem ipsi qui dem qui patiuntur non faciunt hoc, pro eis autem qui faciunt; utputa centurio pro puero suo, regulus pro filio, archisynagogus pro filia, Chananæa pro filia sua vexata, et nunc qui genibus provolvitur pro filio suo lunatico. Cum his considerabis et illud, quando a semetipso Salvator etiam a nullo rogatus sa nat, sicut paralyticum eum qui triginta et octo annos in infirmitate habebat. Ipsæ enim salvationes ad ** Ibid. Ibid., 44, 15. *s Matth., xvi, 12. etc. Sic cod. R. at Holm., etc., nec aliter codd. Vaticanus et Tarinianus. -- Locus mendosus, e quo nihil idoneum queas extundere: aliquid hic nobis in veteri interpretatione præsidii fuit, licet et ipsa sape fallacissima sit. Sic illa se habet Propter hoc autem quod sequitur, Sic et Filius hominis patietur ab eis, consequenter dicitur: Si primum ad Scribas pertinet, et hoc ad Scribas. Si autem primum ad Herodem, et Herodiadem, et fi liam ejus, et secundum ad ipsos. Itaque sic le gendum conjicio elc. Codex Valicauus, etc. Ori genes homil. in Luc.: «Porro quia non vale bant hi qui variis ægrotationibus laborabant, in montem conscendere, idcirco descendit, et venit ad eos qui deorsum erant. HETIUS. Codex Tarini, 3. Et cum venissent ad turbam, accessit ad 3. < In illo tempore, descendente Jesu de monte, accessit ad eum homo, ejus genibus provolutus di 3. Et cum venissent ad turbam, accessit ad 3. < In illo tempore, descendente Jesu de monte, accessit ad eum homo, ejus genibus provolutus di

καὶ οἱ τοιοῦτοί γε ἀληθῶς «ἔθεντο εἰς οὐρανὸν τὸ στόμα αὐτῶν», κακοποιούς τινας λέγοντες εἶναι τῶν ἀστέρων καὶ ἄλλους ἀγαθοποιούς, οὐδενὸς ἄστρου γενομένου ὑπὸ τοῦ θεοῦ τῶν ὅλων ἵνα κακοποιῇ, κατά γε τὸν Ἱερεμίαν ὡς ἐν Θρήνοις γέγραπται· «ἐκ στόματος κυρίου [οὐκ] ἐξελεύσεται τὰ κακὰ καὶ τὸ ἀγαθόν». Εἰκὸς δὲ ὅτι, ὥσπερ τοῦτο τὸ ἐνεργοῦν τὸν καλούμενον σεληνιασμὸν πνεῦμα ἀκάθαρτον ἐπιτηρεῖ τοὺς τῆς σελήνης σχηματισμούς, ἵνα ἐνεργήσῃ εἰς τὸν διά τινας αἰτίας παραδιδόμενον αὐτῷ καὶ μὴ ποιήσαντα ἑαυτὸν ἄξιον φρουρᾶς ἀγγελικῆς, οὕτως καὶ ἄλλα πνεύματα καὶ δαιμόνια πρός τινας σχηματισμοὺς τῶν ἄλλων ἀστέρων, ἵνα μὴ μόνον σελήνη ἀλλὰ καὶ οἱ λοιποὶ λοιδορηθῶσιν ἀστέρες ὑπὸ τῶν «ἀδικίαν εἰς τὸ ὕψος» λαλούντων. ἔστι γοῦν ἀκοῦσαι τῶν γενεθλιαλόγων, τὴν αἰτίαν πάσης μανίας καὶ παντὸς δαιμονιασμοῦ ἀναφερόντων ἐπὶ τοὺς τῆς σελήνης σχηματισμούς. ὅτι μὲν οὖν οἱ τὸν καλούμενον σεληνιασμὸν πάσχοντες «ἐνίοτε εἰς τὸ ὕδωρ» πίπτουσι, δῆλόν ἐστιν· ὅτι δὲ καὶ «εἰς τὸ πῦρ,» σπανιώτερον μὲν πλὴν καὶ αὐτὸ συμβαῖνόν ἐστι. ἀναφέ ροιτ' ἂν εἰ μὲν τὸ πρότερον διὰ τοὺς Γραμματείς εἰ δὲ τὸ δεύτερον, ἐπὶ τὸν Ἡρώδην, καὶ τὴν Ἡρω διάδα, καὶ τὴν θυγατέρα αὐτῆς, καὶ τὸ δεύτερον· καὶ γὰρ ἔοικε σύμψηφος γεγονέναι ὁ Ἡρώδης τῷ τὸν Ἰη σοῦν ἀποθανεῖν, τάχα κοινωνούσης αὐτῷ τῆς κατ' αυτ τοῦ ἐπιβουλῆς καὶ τῆς γυναικός. ἠθέλησαν. Καὶ τὸ ἑξῆς δὲ, διὰ τό· Οὕτως ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου μέλλει πάσχειν ὑπ' αὐτῶν, Περὶ τοῦ σεληνιαζομένου. Καὶ ἐλθόντων αὐτῶν πρὸς τὸν ὄχλον, προσῆλθεν αὐτῷ ἄνθρωπος γονυπετῶν αὐτῷ, καὶ λέγων· Κύριε, ἐλέησόν μου τὸν υἱόν.» Πάσχοντες, ἢ οἱ τῶν πασχόν των οἰκεῖοι μετὰ τῶν ὄχλων εἰσί· διόπερ, ἐπὰν τὰ ὑπὲρ τοὺς ὄχλους ὁ Ἰησοῦς οἰκονομήσηται, κα ταδαίνει πρὸς αὐτοὺς, ἵν' οἱ μὴ δυνάμενοι ἀναβαί νειν διὰ τὰς κατεχούσας τὴν ψυχὴν νόσους ὠφε ληθῶσι, καταβάντος πρὸς αὐτοὺς ἀπὸ τῶν ὑψη λοτέρων τοῦ Λόγου. Εξεταστέον δὲ ἐπὶ τίνων μὲν νοσημάτων οἱ πάσχοντες πιστεύουσι καὶ ἀξιοῦσι περὶ τῆς ἰδίας θεραπείας· ἐπὶ τίνων δὲ περὶ αὐτῶν ἕτεροι τοῦτο ποιοῦσιν, οἷον ὁ ἑκατόνταρχος περὶ παι δὸς, καὶ ὁ βασιλικὸς περὶ υἱοῦ, καὶ ἀρχισυνάγωγος περὶ θυγατρὸς, καὶ ἡ Χαναναία περὶ δαιμονῶντος τέτ κνου θήλεος, καὶ νῦν ι ὁ γονυπετῶν αὐτῷ ἄνθρω πος ο περὶ υἱοῦ σεληνιαζομένου. Τούτοις δὲ συνεξε τάσεις πότε ἀφ' ἑαυτοῦ ὁ Σωτὴρ, καὶ ὑπὸ μηδενός ἀξιωθεὶς ἰᾶται, ὡς τὸν παραλυτικόν· αὗται γὰρ ἐπὶ τὸ αὐτὸ συγκριθεῖσαι ἀλλήλαις αἱ θεραπεῖαι, καὶ συνο εξετασθεῖσαι πολλὰ τῷ ἀκούειν δυναμένῳ τῆς ἐν μυ Εἰ μὲν τὸ πρότερον διὰ τούς, εἰ μὲν τὸ πρότερον διὰ τοὺς Γραμματεῖς εἰ δὲ τὸ δεύτερον ἐπὶ τὸν Ἡρώδην, εἰ μὲν καὶ τὸ πρότερον, ἐπὶ τοὺς Γραμματεῖς· εἰ δὲ τὸ πρότερον, Ηετιυς. Ὑπὲρ τοὺς ὄχλους. περί τοὺς ὄχλους. "Ιν' οἱ μὴ δυνάμενοι ἀναβαίνειν, Καταβάντος. καὶ ἀφέντος. ἀναφέ ροιτ' ἂν εἰ μὲν τὸ πρότερον διὰ τοὺς Γραμματείς εἰ δὲ τὸ δεύτερον, ἐπὶ τὸν Ἡρώδην, καὶ τὴν Ἡρω διάδα, καὶ τὴν θυγατέρα αὐτῆς, καὶ τὸ δεύτερον· καὶ γὰρ ἔοικε σύμψηφος γεγονέναι ὁ Ἡρώδης τῷ τὸν Ἰη σοῦν ἀποθανεῖν, τάχα κοινωνούσης αὐτῷ τῆς κατ' αυτ τοῦ ἐπιβουλῆς καὶ τῆς γυναικός. ἠθέλησαν. Καὶ τὸ ἑξῆς δὲ, διὰ τό· Οὕτως ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου μέλλει πάσχειν ὑπ' αὐτῶν, Περὶ τοῦ σεληνιαζομένου. Καὶ ἐλθόντων αὐτῶν πρὸς τὸν ὄχλον, προσῆλθεν αὐτῷ ἄνθρωπος γονυπετῶν αὐτῷ, καὶ λέγων· Κύριε, ἐλέησόν μου τὸν υἱόν.» Πάσχοντες, ἢ οἱ τῶν πασχόν των οἰκεῖοι μετὰ τῶν ὄχλων εἰσί· διόπερ, ἐπὰν τὰ ὑπὲρ τοὺς ὄχλους ὁ Ἰησοῦς οἰκονομήσηται, κα ταδαίνει πρὸς αὐτοὺς, ἵν' οἱ μὴ δυνάμενοι ἀναβαί νειν διὰ τὰς κατεχούσας τὴν ψυχὴν νόσους ὠφε ληθῶσι, καταβάντος πρὸς αὐτοὺς ἀπὸ τῶν ὑψη λοτέρων τοῦ Λόγου. Εξεταστέον δὲ ἐπὶ τίνων μὲν νοσημάτων οἱ πάσχοντες πιστεύουσι καὶ ἀξιοῦσι περὶ τῆς ἰδίας θεραπείας· ἐπὶ τίνων δὲ περὶ αὐτῶν ἕτεροι τοῦτο ποιοῦσιν, οἷον ὁ ἑκατόνταρχος περὶ παι δὸς, καὶ ὁ βασιλικὸς περὶ υἱοῦ, καὶ ἀρχισυνάγωγος περὶ θυγατρὸς, καὶ ἡ Χαναναία περὶ δαιμονῶντος τέτ κνου θήλεος, καὶ νῦν ι ὁ γονυπετῶν αὐτῷ ἄνθρω πος ο περὶ υἱοῦ σεληνιαζομένου. Τούτοις δὲ συνεξε τάσεις πότε ἀφ' ἑαυτοῦ ὁ Σωτὴρ, καὶ ὑπὸ μηδενός ἀξιωθεὶς ἰᾶται, ὡς τὸν παραλυτικόν· αὗται γὰρ ἐπὶ τὸ αὐτὸ συγκριθεῖσαι ἀλλήλαις αἱ θεραπεῖαι, καὶ συνο εξετασθεῖσαι πολλὰ τῷ ἀκούειν δυναμένῳ τῆς ἐν μυ Εἰ μὲν τὸ πρότερον διὰ τούς, εἰ μὲν τὸ πρότερον διὰ τοὺς Γραμματεῖς εἰ δὲ τὸ δεύτερον ἐπὶ τὸν Ἡρώδην, εἰ μὲν καὶ τὸ πρότερον, ἐπὶ τοὺς Γραμματεῖς· εἰ δὲ τὸ πρότερον, Ηετιυς. Ὑπὲρ τοὺς ὄχλους. περί τοὺς ὄχλους. "Ιν' οἱ μὴ δυνάμενοι ἀναβαίνειν, Καταβάντος. καὶ ἀφέντος. ctum est, causam et ipsi præbuerunt his qua: adver-» « sus eum perpetrare ausus est Herodes. Alter vero dixerit verba hac s:. Sed fecerunt in eo quæcun que voluerunt, non ad Scribas, sed ad Herodia dem, ipsiusque filiam, et Herodem qui fecerunt in eo quæcunque voluerunt,» esse referenda. Quod autem sequitur his expressum verbis ": • Sic et Filius hominis passurus est ab eis, ad Scribas re ferri potest, si ad Scribas quoque refertur id quod præcedit: si antem ad Herodem et Herodiadem, ejusque filiam; ad eos quoque posterius hoc refertur: morti sed enim Jesu consensisse videtur He rodes, conscia fortasse illius uxore, et structarum adversus Christum insidiarum participe. De lunatico. eum homo genibus provolutus ante eum, di cens: Domine, miserere filio meo ". > Qui mala tole rant, eorumque propinqui, cun turbis versantur ideo ad illos descendit Jesus, postquam ea quæ su pra turbas sunt, administravit, ut qui propter mor bos animam detinentes ascendere non possunt, postquam ad eos e superioribus locis Verbum de> scenderit, adjuventur. At quærendum est quorum morborum causa ii credant, et pro sanitate sua re cuperanda orent, qui adversam valetudinem patiun tur; quorum autem causa pro his alii id faciant; centurio, verbi gratia, pro famulo; pro filio, regu lus; pro filia, archisynagogus; et Chananæa pro feminea sua prole; et nunc homo genibus provo lutus ante eum, o pro lunatico filio. Simul autem disquires ecquandonam Servator sponte, nec quo quam rogante aliquem, puta paralyticum sanet; hæ enim curationes in unum collatæ, inter se et com paratæ, ei qui reconditam in mysterio sapientiam eis, consequenter dicitur, si primum ad Scribas pertinet, et hoc ad Scribas. Si autem primum ad Hero dem, et llerodiadem, et filiam ejus; et secundum ad ipsos: nam invenitur et Herodes in morte Christi fuisse conscius, et omnis domus ejus. cens: Domine, miserere filio meo, quia lunaticus est, et male patitur. Aliquoties enim cadit in ignen, et aliquoties in aquam, et obtuli eum discipulis tuis, et non potuerunt ejicere eum. Qui patiuntur, aut qui patientium domestici sunt, cum plebe habentur, non in monte. Propterea populi causa ad dispensa tionem descendit humanam, quasi de monte excelso divinitatis: quemadmodum discipulorum electorum consequentium se gratia ascendit in montem excelsum, et ibi se transformavit in gloriam suam. Nam prius quidem descendit, propter ignorantes se, ad humilitatem humanam: cum autem factus fuerit eis notus, ducit eos ad notitiam divinitatis suæ, ut dicant cum Apostolo. Si autem novimus secundum carnein Christum, sed jam non novimus. › Descendit ergo ad turbam, ut qui non poterant ascendere rursum propter infirmitates animarum suarum, prodificentur ab eo. Et nunc ergo non accessisset at eum homo genibus provolutus, dicens: «Domine, miserere filio meo, nisi cum discipulis suis electis venisset ad turbam. Considerandum est autem in quibus quidem infirmitatibus qui patiuntur credunt, et deprecantur pro sua salute, aut tangunt fimbriam vestimenti ejus, et sanantur; in quibus autem ipsi qui dem qui patiuntur non faciunt hoc, pro eis autem qui faciunt; utputa centurio pro puero suo, regulus pro filio, archisynagogus pro filia, Chananæa pro filia sua vexata, et nunc qui genibus provolvitur pro filio suo lunatico. Cum his considerabis et illud, quando a semetipso Salvator etiam a nullo rogatus sa nat, sicut paralyticum eum qui triginta et octo annos in infirmitate habebat. Ipsæ enim salvationes ad ** Ibid. Ibid., 44, 15. *s Matth., xvi, 12. etc. Sic cod. R. at Holm., etc., nec aliter codd. Vaticanus et Tarinianus. -- Locus mendosus, e quo nihil idoneum queas extundere: aliquid hic nobis in veteri interpretatione præsidii fuit, licet et ipsa sape fallacissima sit. Sic illa se habet Propter hoc autem quod sequitur, Sic et Filius hominis patietur ab eis, consequenter dicitur: Si primum ad Scribas pertinet, et hoc ad Scribas. Si autem primum ad Herodem, et Herodiadem, et fi liam ejus, et secundum ad ipsos. Itaque sic le gendum conjicio elc. Codex Valicauus, etc. Ori genes homil. in Luc.: «Porro quia non vale bant hi qui variis ægrotationibus laborabant, in montem conscendere, idcirco descendit, et venit ad eos qui deorsum erant. HETIUS. Codex Tarini, ctum est, causam et ipsi præbuerunt his qua: adver-» « sus eum perpetrare ausus est Herodes. Alter vero dixerit verba hac s:. Sed fecerunt in eo quæcun que voluerunt, non ad Scribas, sed ad Herodia dem, ipsiusque filiam, et Herodem qui fecerunt in eo quæcunque voluerunt,» esse referenda. Quod autem sequitur his expressum verbis ": • Sic et Filius hominis passurus est ab eis, ad Scribas re ferri potest, si ad Scribas quoque refertur id quod præcedit: si antem ad Herodem et Herodiadem, ejusque filiam; ad eos quoque posterius hoc refertur: morti sed enim Jesu consensisse videtur He rodes, conscia fortasse illius uxore, et structarum adversus Christum insidiarum participe. De lunatico. eum homo genibus provolutus ante eum, di cens: Domine, miserere filio meo ". > Qui mala tole rant, eorumque propinqui, cun turbis versantur ideo ad illos descendit Jesus, postquam ea quæ su pra turbas sunt, administravit, ut qui propter mor bos animam detinentes ascendere non possunt, postquam ad eos e superioribus locis Verbum de> scenderit, adjuventur. At quærendum est quorum morborum causa ii credant, et pro sanitate sua re cuperanda orent, qui adversam valetudinem patiun tur; quorum autem causa pro his alii id faciant; centurio, verbi gratia, pro famulo; pro filio, regu lus; pro filia, archisynagogus; et Chananæa pro feminea sua prole; et nunc homo genibus provo lutus ante eum, o pro lunatico filio. Simul autem disquires ecquandonam Servator sponte, nec quo quam rogante aliquem, puta paralyticum sanet; hæ enim curationes in unum collatæ, inter se et com paratæ, ei qui reconditam in mysterio sapientiam eis, consequenter dicitur, si primum ad Scribas pertinet, et hoc ad Scribas. Si autem primum ad Hero dem, et llerodiadem, et filiam ejus; et secundum ad ipsos: nam invenitur et Herodes in morte Christi fuisse conscius, et omnis domus ejus. cens: Domine, miserere filio meo, quia lunaticus est, et male patitur. Aliquoties enim cadit in ignen, et aliquoties in aquam, et obtuli eum discipulis tuis, et non potuerunt ejicere eum. Qui patiuntur, aut qui patientium domestici sunt, cum plebe habentur, non in monte. Propterea populi causa ad dispensa tionem descendit humanam, quasi de monte excelso divinitatis: quemadmodum discipulorum electorum consequentium se gratia ascendit in montem excelsum, et ibi se transformavit in gloriam suam. Nam prius quidem descendit, propter ignorantes se, ad humilitatem humanam: cum autem factus fuerit eis notus, ducit eos ad notitiam divinitatis suæ, ut dicant cum Apostolo. Si autem novimus secundum carnein Christum, sed jam non novimus. › Descendit ergo ad turbam, ut qui non poterant ascendere rursum propter infirmitates animarum suarum, prodificentur ab eo. Et nunc ergo non accessisset at eum homo genibus provolutus, dicens: «Domine, miserere filio meo, nisi cum discipulis suis electis venisset ad turbam. Considerandum est autem in quibus quidem infirmitatibus qui patiuntur credunt, et deprecantur pro sua salute, aut tangunt fimbriam vestimenti ejus, et sanantur; in quibus autem ipsi qui dem qui patiuntur non faciunt hoc, pro eis autem qui faciunt; utputa centurio pro puero suo, regulus pro filio, archisynagogus pro filia, Chananæa pro filia sua vexata, et nunc qui genibus provolvitur pro filio suo lunatico. Cum his considerabis et illud, quando a semetipso Salvator etiam a nullo rogatus sa nat, sicut paralyticum eum qui triginta et octo annos in infirmitate habebat. Ipsæ enim salvationes ad ** Ibid. Ibid., 44, 15. *s Matth., xvi, 12. etc. Sic cod. R. at Holm., etc., nec aliter codd. Vaticanus et Tarinianus. -- Locus mendosus, e quo nihil idoneum queas extundere: aliquid hic nobis in veteri interpretatione præsidii fuit, licet et ipsa sape fallacissima sit. Sic illa se habet Propter hoc autem quod sequitur, Sic et Filius hominis patietur ab eis, consequenter dicitur: Si primum ad Scribas pertinet, et hoc ad Scribas. Si autem primum ad Herodem, et Herodiadem, et fi liam ejus, et secundum ad ipsos. Itaque sic le gendum conjicio elc. Codex Valicauus, etc. Ori genes homil. in Luc.: «Porro quia non vale bant hi qui variis ægrotationibus laborabant, in montem conscendere, idcirco descendit, et venit ad eos qui deorsum erant. HETIUS. Codex Tarini, 3. Et cum venissent ad turbam, accessit ad 3. < In illo tempore, descendente Jesu de monte, accessit ad eum homo, ejus genibus provolutus di 3. Et cum venissent ad turbam, accessit ad 3. < In illo tempore, descendente Jesu de monte, accessit ad eum homo, ejus genibus provolutus di

ὅλον δὲ [οἶμαι] τὸ τῶν ἐπὶ γῆς ἀνθρώπων γένος διὰ τὴν κακίαν βαρούμενος καὶ τὴν μετ’ αὐτῶν διατριβὴν ὁ σωτὴρ εἶπε τὸ «ἕως πότε μεθ’ ὑμῶν ἔσομαι;» προείπομεν οὖν ἀπὸ μέρους εἰς τὸ «ἐὰν ἔχητε πίστιν ὡς κόκκον σινάπεως, ἐρεῖτε τῷ ὄρει τούτῳ» καὶ τὰ ἑξῆς. οὐδὲν δ’ ἧττον κατὰ τὸ φαινόμενον ἡμῖν τρανότερον καὶ ταῦτα εἰς τὸν τόπον λελέξεται. ὄρη ἐν τούτοις οἶμαι λέγεσθαι τὰς ἐν κακίᾳ κεχυμένῃ καὶ μεγάλῃ γεγενημένας ἀντικειμένας δυνάμεις, αἵτινες ὡσπερεὶ ἐρηρεισμέναι εἰσὶν ἐν ταῖς τῶν ἀνθρώπων ψυχαῖς. ἐπὰν οὖν ἔχῃ τις «τὴν πᾶσαν πίστιν», ὥστε μηκέτι περί τινων ἐν τοῖς ἱεροῖς γράμμασι κειμένων ἀπιστεῖν, καὶ τοιαύτην αὐτὴν ἔχῃ, ὁποία ἦν ἡ πίστις τοῦ Ἀβραὰμ πιστεύοντος τῷ θεῷ ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε λογισθῆναι τὴν πίστιν αὐτοῦ «εἰς δικαιοσύνην», ἔχει «τὴν πᾶσαν πίστιν» ὡς κόκκον «σινάπεως.» εἶθ’ ὁ τοιοῦτος ἐρεῖ τῷ «ὄρει τούτῳ» [δείκνυμι δὲ «τὸ ἄλαλον καὶ κωφὸν» ἐν τῷ λεγομένῳ σεληνιάζεσθαι πνεῦμα]·

ὅλον δὲ [οἶμαι] τὸ τῶν ἐπὶ γῆς ἀνθρώπων γένος διὰ τὴν κακίαν βαρούμενος καὶ τὴν μετ’ αὐτῶν διατριβὴν ὁ σωτὴρ εἶπε τὸ «ἕως πότε μεθ’ ὑμῶν ἔσομαι;» προείπομεν οὖν ἀπὸ μέρους εἰς τὸ «ἐὰν ἔχητε πίστιν ὡς κόκκον σινάπεως, ἐρεῖτε τῷ ὄρει τούτῳ» καὶ τὰ ἑξῆς. οὐδὲν δ’ ἧττον κατὰ τὸ φαινόμενον ἡμῖν τρανότερον καὶ ταῦτα εἰς τὸν τόπον λελέξεται. ὄρη ἐν τούτοις οἶμαι λέγεσθαι τὰς ἐν κακίᾳ κεχυμένῃ καὶ μεγάλῃ γεγενημένας ἀντικειμένας δυνάμεις, αἵτινες ὡσπερεὶ ἐρηρεισμέναι εἰσὶν ἐν ταῖς τῶν ἀνθρώπων ψυχαῖς. ἐπὰν οὖν ἔχῃ τις «τὴν πᾶσαν πίστιν», ὥστε μηκέτι περί τινων ἐν τοῖς ἱεροῖς γράμμασι κειμένων ἀπιστεῖν, καὶ τοιαύτην αὐτὴν ἔχῃ, ὁποία ἦν ἡ πίστις τοῦ Ἀβραὰμ πιστεύοντος τῷ θεῷ ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε λογισθῆναι τὴν πίστιν αὐτοῦ «εἰς δικαιοσύνην», ἔχει «τὴν πᾶσαν πίστιν» ὡς κόκκον «σινάπεως.» εἶθ’ ὁ τοιοῦτος ἐρεῖ τῷ «ὄρει τούτῳ» [δείκνυμι δὲ «τὸ ἄλαλον καὶ κωφὸν» ἐν τῷ λεγομένῳ σεληνιάζεσθαι πνεῦμα]·

Καὶ δόξει γε ἐκείνοις ταῦτα ἰσοδυναμεῖν ὅτι «ἤρξατο δεικνύειν τοῖς μαθηταῖς ὅτι δεῖ αὐτὸν εἰς Ἱεροσόλυμα ἀπελθεῖν καὶ πολλὰ παθεῖν ἀπὸ τῶν πρεσβυτέρων καὶ ἀρχιερέων». τὸ δὲ οὐχ οὕτως ἔχει. οὐ γὰρ ταὐτόν ἐστι τὸ ὑποδείκνυσθαι «τοῖς μαθηταῖς ὅτι δεῖ αὐτὸν εἰς Ἱεροσόλυμα ἀπελθεῖν καὶ πολλὰ παθεῖν ἀπὸ τῶν πρεσβυτέρων καὶ ἀρχιερέων καὶ γραμματέων» καὶ μετὰ τὸ παθεῖν «ἀποκτανθῆναι καὶ» μετὰ τὸ ἀποκτανθῆναι «τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ ἐγερθῆναι», τῷ λελέχθαι αὐτοῖς οὖσιν «ἐν τῇ Γαλιλαίᾳ» [ὅπερ ἀνωτέρω οὐ μεμαθήκαμεν], ὡς ἄρα μέλλοι «ὁ υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου παραδίδοσθαι·» τὸ γὰρ «παραδίδοσθαι» ἀνωτέρω μὲν οὐκ εἴρηται, νῦν δὲ καὶ ὅτι «εἰς χεῖρας ἀνθρώπων.» ἐφ’ ᾧ ζητήσωμεν ὑπὸ τίνος μέλλει «παραδίδοσθαι εἰς χεῖρας ἀνθρώπων» ἢ τίνων. νομιζομένας ὑγιαίνειν ἐν σωφροσύνῃ καὶ ταῖς ἄλλαις ἀρεταῖς, εἶτ᾽ ἔσθ' ὅτε ώσπερεὶ ἐπιληψίᾳ τινὶ τῇ ἀπὸ τῶν παθῶν λαμβανομένας, καὶ καταπιπτούσας ἀπὸ τοῦ ἑστηκέναι δοκεῖν, καὶ σπωμένας περὶ τὴν ἀπά την τοῦ αἰῶνος τούτου, καὶ τὰς λοιπὰς ἐπιθυμίας. Τάχα οὖν οὐκ ἂν ἁμάρτοις λέγων τοὺς τοιούτους, ἵν' οὕτως εἴπω, πνευματικῶς σεληνιάζεσθαι, κατα βαλλομένους ὑπὸ τῶν ἐν τοῖς ἐπουρανίοις πνευμα τικῶν τῆς πονηρίας,» καὶ κακῶς ἔχειν πολλάκις παρὰ τὸν καιρὸν τῶν ἐπιλαμβανομένων τῆς ψυχῆς αὐτῶν παθῶν· ποτὲ μὲν πίπτοντας εἰς τὸ πῦρ τῶν πυρώσεων, ὅτε γίνονται, κατὰ τὰ λεγόμενα ἐν τῷ Ωσηέ, «οἱ μοιχεύοντες, ὡς κλίβανος καιόμενος εἰς πέψιν κατακαύματος ἀπὸ τῆς φλογός· ο ποτὲ δὲ εἰς ὕδωρ, ὅτε ὁ βασιλεὺς πάντων τῶν ἐν τοῖς ὕδασι δρακόντων καταβάλλει αὐτοὺς ἀπὸ τοῦ ἐλεύθερον δε κεῖν ἀναπνεῖν, ἐπὶ τὸ εἰς βάθη τῶν κυμάτων τῆς θα λάσσης ήκειν τοῦ τῶν ἀνθρώπων βίου. Συμβαλεῖται δὲ ἡμῖν τῇ τοιαύτῃ περὶ τοῦ σεληνιαζομένου διηγή σει ὁ λέγων ἐν τῇ Σοφίᾳ περὶ μὲν τῆς τοῦ δικαίου ομαλότητος· «Διήγησις εὐσεβοῦς διὰ παντὸς σου φία· › περὶ δὲ τῶν ἀποδεδομένων· Ο δὲ ἄφρων ὡς σελήνη ἀλλοιοῦται.» Καὶ ἔστι καὶ ἐν τοῖς τοιού τοις ἰδεῖν ὁρμᾶς συναρπάσαι δυναμένας πρὸς ἔπαινοι τοὺς μὴ ἐπιστάντας αὐτῶν τῷ ἀνερματίστῳ· ὥστε εἰπεῖν ἂν οἱονεὶ πανσέληνον εἶναι ἐν αὐτοῖς, ἢ παρ' ὀλίγον πανσέληνον. Ιδοις δ' ἂν πάλιν μιμούμενον τὸ δόξαν εἶναι ἐν αὐτοῖς φῶς, οὐχὶ φῶς ἡμερινόν τυγχάνον, ἀλλὰ καὶ φῶς νυχτερινόν, ἐπὶ τοσοῦ τον λήγον, ἕως μηδὲ δοκοῦν φῶς εἶναι ἐπιβλεπό μενον ἐν αὐτοῖς γένηται. Εἰ δὲ οἱ πρῶτοι θέμενοι τὰ ὀνόματα τοῖς πράγμασι διὰ τοιοῦτόν τι ὠνόμασαν τὸ τῆς ἐπιληψίας πάθος σεληνιασμόν, ἢ μὴ, καὶ αὐτ τὸς ἐπιστήσεις. Πατὴρ δὲ τοῦ σεληνιαζομένου τάχα ὁ λαχὼν αὐτὸν ἄγγελος (εἴτε πᾶσαν λεκτέον ἀνθρωπίνην Τάχα οὖν οὐκ ἂν ἁμάρτοις, Ποτὲ μὲν πίπτοντας, Περὶ δὲ τῶν ἀποδεδομένων δὲ ἄφρων, Ιδοις δ᾽ ἂν πάλιν μιμούμενον. μιμουμένων. μειούμενον. καὶ ἐπὶ τοσοῦτον. Πατὴρ δέ, Είτε πᾶσαν λεκτέον, Αl νομιζομένας ὑγιαίνειν ἐν σωφροσύνῃ καὶ ταῖς ἄλλαις ἀρεταῖς, εἶτ᾽ ἔσθ' ὅτε ώσπερεὶ ἐπιληψίᾳ τινὶ τῇ ἀπὸ τῶν παθῶν λαμβανομένας, καὶ καταπιπτούσας ἀπὸ τοῦ ἑστηκέναι δοκεῖν, καὶ σπωμένας περὶ τὴν ἀπά την τοῦ αἰῶνος τούτου, καὶ τὰς λοιπὰς ἐπιθυμίας. Τάχα οὖν οὐκ ἂν ἁμάρτοις λέγων τοὺς τοιούτους, ἵν' οὕτως εἴπω, πνευματικῶς σεληνιάζεσθαι, κατα βαλλομένους ὑπὸ τῶν ἐν τοῖς ἐπουρανίοις πνευμα τικῶν τῆς πονηρίας,» καὶ κακῶς ἔχειν πολλάκις παρὰ τὸν καιρὸν τῶν ἐπιλαμβανομένων τῆς ψυχῆς αὐτῶν παθῶν· ποτὲ μὲν πίπτοντας εἰς τὸ πῦρ τῶν πυρώσεων, ὅτε γίνονται, κατὰ τὰ λεγόμενα ἐν τῷ Ωσηέ, «οἱ μοιχεύοντες, ὡς κλίβανος καιόμενος εἰς πέψιν κατακαύματος ἀπὸ τῆς φλογός· ο ποτὲ δὲ εἰς ὕδωρ, ὅτε ὁ βασιλεὺς πάντων τῶν ἐν τοῖς ὕδασι δρακόντων καταβάλλει αὐτοὺς ἀπὸ τοῦ ἐλεύθερον δε κεῖν ἀναπνεῖν, ἐπὶ τὸ εἰς βάθη τῶν κυμάτων τῆς θα λάσσης ήκειν τοῦ τῶν ἀνθρώπων βίου. Συμβαλεῖται δὲ ἡμῖν τῇ τοιαύτῃ περὶ τοῦ σεληνιαζομένου διηγή σει ὁ λέγων ἐν τῇ Σοφίᾳ περὶ μὲν τῆς τοῦ δικαίου ομαλότητος· «Διήγησις εὐσεβοῦς διὰ παντὸς σου φία· › περὶ δὲ τῶν ἀποδεδομένων· Ο δὲ ἄφρων ὡς σελήνη ἀλλοιοῦται.» Καὶ ἔστι καὶ ἐν τοῖς τοιού τοις ἰδεῖν ὁρμᾶς συναρπάσαι δυναμένας πρὸς ἔπαινοι τοὺς μὴ ἐπιστάντας αὐτῶν τῷ ἀνερματίστῳ· ὥστε εἰπεῖν ἂν οἱονεὶ πανσέληνον εἶναι ἐν αὐτοῖς, ἢ παρ' ὀλίγον πανσέληνον. Ιδοις δ' ἂν πάλιν μιμούμενον τὸ δόξαν εἶναι ἐν αὐτοῖς φῶς, οὐχὶ φῶς ἡμερινόν τυγχάνον, ἀλλὰ καὶ φῶς νυχτερινόν, ἐπὶ τοσοῦ τον λήγον, ἕως μηδὲ δοκοῦν φῶς εἶναι ἐπιβλεπό μενον ἐν αὐτοῖς γένηται. Εἰ δὲ οἱ πρῶτοι θέμενοι τὰ ὀνόματα τοῖς πράγμασι διὰ τοιοῦτόν τι ὠνόμασαν τὸ τῆς ἐπιληψίας πάθος σεληνιασμόν, ἢ μὴ, καὶ αὐτ τὸς ἐπιστήσεις. Πατὴρ δὲ τοῦ σεληνιαζομένου τάχα ὁ λαχὼν αὐτὸν ἄγγελος (εἴτε πᾶσαν λεκτέον ἀνθρωπίνην Τάχα οὖν οὐκ ἂν ἁμάρτοις, Ποτὲ μὲν πίπτοντας, Περὶ δὲ τῶν ἀποδεδομένων δὲ ἄφρων, Ιδοις δ᾽ ἂν πάλιν μιμούμενον. μιμουμένων. μειούμενον. καὶ ἐπὶ τοσοῦτον. Πατὴρ δέ, Είτε πᾶσαν λεκτέον, Αl quasi epilepsia quadam, ca nempe quæ ab animi perturbationibus oritur, corripiuntur, et ab eo statu decidunt, quo stare videbantur, et erga sæculi hujus fallaciam reliquasque cupiditates rapiuntur. Forsi tan ergo minime aberraveris, si homines ejusmodi qui a ‹ spiritualibus nequitiæ in cœlestibus dejiciuntur, spiritu, ut ita dicam, lunaticos esse dicas, et persæpe male se habere, quo scilicet tem pore animos illorum perturbationes et affectus in vadunt, cadentes nonnunquam in ignem inflaınma tionum, quando, juxta ea quæ in Osee habentur ", adulterantes quasi clibanus succensus a flamma ad coctionem ambusti; aliquando in aquam, quando rex oninium qui in aquis sunt dra conum, a respirationis libertate qua frui videban tur, eos in profundum fluctuum maris humanæ vitæ dejicit. Nobis autem ad eam quam super lu natico protulinus expositionem, proderit is qui in Sapientia de justi quidem æquabilitate et constan tia ait ': «Narratio pii semper est sapientia;» de iis autem quorum supra meminimus:. Stullus autem sicut luna mutatur.» Ac in istis quidem ejusmodi impetus notare licet, qui ab his etiam a quibus levitas eorum et inconstantia animadversa non est, laudes extorquere possint; adeo ut pleni lunium in iis esse, vel propemodum certe plenilu nium pronuntient. Quod autem in iis lumen esse visum est, et lumen nocturnum est, non diurnum, rursus imminutum cernas, eo usque deficiens, dum quod videbatur lumen esse in iis, nullo modo con spiciatur. An autem propter tale quidpiam, epile psiam lunaticum morbum appellaverint necne, qui rebus nomina primum imposuerunt, ipse animad wertes. cui ille obtigit (si modo omnem humanam animam mus. Est ergo passio hæc mutatio a melioribus ad deteriora, quia nihil differt a sanis qui patitur hoc, in tempore quando non operatur in illo ipsa mutatio. Tabet autem juvenis infirmitas animæ in quibusdam bominibus, qui frequenter existimantur sani esse in castitate, vel misericordia, et vivere secundum justi tiæ voluntatem. Aliquando autem quasi quadam correptione spiritus a passionibus comprehenduntur, et cadunt ab eo statu boni in quo stare putabuntur, et transvertuntur ad seductionem sæculi hujus, et ad cæteras concupiscentias carnales. Forsitan non peccabis si hujusmodi homines dixeris, (ut ita dicam), spiritaliter lunaticos esse, qui dejiciuntur a spiritalibus nequitiis in cœlestibus, et male habent fre quenter in tempore quo comprehensi fuerint a passionibus animæ eorum, et cadunt in ignem incendii, quando adulterantes (sicut ait Osee) fiunt sicut clibanus ignis ardens. Hujnsmodi autem homines in terdum cadunt in aquam, quando rex omnium qui sunt in aquis, draco, dejicit eos a libertate animæ in profundum fluctuum maris, id est, in mala pessima vitæ istius humanæ, quæ mari assimilatur. Com mendat autem hanc nostram de lunatico interpretationem, quod dicit Sapientia, de constantia quidem justi Sapiens sicut sol permanet; › de inconstantia autem peccatoris ita: «Insipiens autem sicut luna immutatur. Et est videre in talibus impetus quosdam quasi operum bonorum subrepere, ita ut sub ripere possint ab hominibus laudes, ab eis tamen hominibus, qui nesciunt occultam inconstantiam cor dis eorum. Vides autem eos minui iterum, et quod videbatur in eis lumen, invenitur non esse lumen diurnum, sed nocturnum, et lunare, et tandiu minui, ut nec videatur lumen esse omnino, quod existi mabatur lumen. Ibid. Ephes. vi, 12.» Osee vil, 4. Eccli. xxvi, 12. etc. Hierony mus, Theophylactus, Euthymius. HUETIUS. etc. Euthymius. etc. Theophylactus. Ila codd. Anglicanus, Vaticanus et Tarinianus. Regius, Vetus interpres, vides autem eos mi nui iterum, s etc. Lege Codex Regius, etc. Vide Origenianorum lib. II, quæst. 5, n. 28. etc. Vide Origenem infra in Matth. xvi, 10. quasi epilepsia quadam, ca nempe quæ ab animi perturbationibus oritur, corripiuntur, et ab eo statu decidunt, quo stare videbantur, et erga sæculi hujus fallaciam reliquasque cupiditates rapiuntur. Forsi tan ergo minime aberraveris, si homines ejusmodi qui a ‹ spiritualibus nequitiæ in cœlestibus dejiciuntur, spiritu, ut ita dicam, lunaticos esse dicas, et persæpe male se habere, quo scilicet tem pore animos illorum perturbationes et affectus in vadunt, cadentes nonnunquam in ignem inflaınma tionum, quando, juxta ea quæ in Osee habentur ", adulterantes quasi clibanus succensus a flamma ad coctionem ambusti; aliquando in aquam, quando rex oninium qui in aquis sunt dra conum, a respirationis libertate qua frui videban tur, eos in profundum fluctuum maris humanæ vitæ dejicit. Nobis autem ad eam quam super lu natico protulinus expositionem, proderit is qui in Sapientia de justi quidem æquabilitate et constan tia ait ': «Narratio pii semper est sapientia;» de iis autem quorum supra meminimus:. Stullus autem sicut luna mutatur.» Ac in istis quidem ejusmodi impetus notare licet, qui ab his etiam a quibus levitas eorum et inconstantia animadversa non est, laudes extorquere possint; adeo ut pleni lunium in iis esse, vel propemodum certe plenilu nium pronuntient. Quod autem in iis lumen esse visum est, et lumen nocturnum est, non diurnum, rursus imminutum cernas, eo usque deficiens, dum quod videbatur lumen esse in iis, nullo modo con spiciatur. An autem propter tale quidpiam, epile psiam lunaticum morbum appellaverint necne, qui rebus nomina primum imposuerunt, ipse animad wertes. cui ille obtigit (si modo omnem humanam animam mus. Est ergo passio hæc mutatio a melioribus ad deteriora, quia nihil differt a sanis qui patitur hoc, in tempore quando non operatur in illo ipsa mutatio. Tabet autem juvenis infirmitas animæ in quibusdam bominibus, qui frequenter existimantur sani esse in castitate, vel misericordia, et vivere secundum justi tiæ voluntatem. Aliquando autem quasi quadam correptione spiritus a passionibus comprehenduntur, et cadunt ab eo statu boni in quo stare putabuntur, et transvertuntur ad seductionem sæculi hujus, et ad cæteras concupiscentias carnales. Forsitan non peccabis si hujusmodi homines dixeris, (ut ita dicam), spiritaliter lunaticos esse, qui dejiciuntur a spiritalibus nequitiis in cœlestibus, et male habent fre quenter in tempore quo comprehensi fuerint a passionibus animæ eorum, et cadunt in ignem incendii, quando adulterantes (sicut ait Osee) fiunt sicut clibanus ignis ardens. Hujnsmodi autem homines in terdum cadunt in aquam, quando rex omnium qui sunt in aquis, draco, dejicit eos a libertate animæ in profundum fluctuum maris, id est, in mala pessima vitæ istius humanæ, quæ mari assimilatur. Com mendat autem hanc nostram de lunatico interpretationem, quod dicit Sapientia, de constantia quidem justi Sapiens sicut sol permanet; › de inconstantia autem peccatoris ita: «Insipiens autem sicut luna immutatur. Et est videre in talibus impetus quosdam quasi operum bonorum subrepere, ita ut sub ripere possint ab hominibus laudes, ab eis tamen hominibus, qui nesciunt occultam inconstantiam cor dis eorum. Vides autem eos minui iterum, et quod videbatur in eis lumen, invenitur non esse lumen diurnum, sed nocturnum, et lunare, et tandiu minui, ut nec videatur lumen esse omnino, quod existi mabatur lumen. Ibid. Ephes. vi, 12.» Osee vil, 4. Eccli. xxvi, 12. etc. Hierony mus, Theophylactus, Euthymius. HUETIUS. etc. Euthymius. etc. Theophylactus. Ila codd. Anglicanus, Vaticanus et Tarinianus. Regius, Vetus interpres, vides autem eos mi nui iterum, s etc. Lege Codex Regius, etc. Vide Origenianorum lib. II, quæst. 5, n. 28. etc. Vide Origenem infra in Matth. xvi, 10. 5. Pater autem lunatici is est fortasse angelus 5. Forsitan ergo angelus qui sortitus est lunaticum illum talem (si tamen dicendum est omnem ani 5. Pater autem lunatici is est fortasse angelus 5. Forsitan ergo angelus qui sortitus est lunaticum illum talem (si tamen dicendum est omnem ani

Καὶ δόξει γε ἐκείνοις ταῦτα ἰσοδυναμεῖν ὅτι «ἤρξατο δεικνύειν τοῖς μαθηταῖς ὅτι δεῖ αὐτὸν εἰς Ἱεροσόλυμα ἀπελθεῖν καὶ πολλὰ παθεῖν ἀπὸ τῶν πρεσβυτέρων καὶ ἀρχιερέων». τὸ δὲ οὐχ οὕτως ἔχει. οὐ γὰρ ταὐτόν ἐστι τὸ ὑποδείκνυσθαι «τοῖς μαθηταῖς ὅτι δεῖ αὐτὸν εἰς Ἱεροσόλυμα ἀπελθεῖν καὶ πολλὰ παθεῖν ἀπὸ τῶν πρεσβυτέρων καὶ ἀρχιερέων καὶ γραμματέων» καὶ μετὰ τὸ παθεῖν «ἀποκτανθῆναι καὶ» μετὰ τὸ ἀποκτανθῆναι «τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ ἐγερθῆναι», τῷ λελέχθαι αὐτοῖς οὖσιν «ἐν τῇ Γαλιλαίᾳ» [ὅπερ ἀνωτέρω οὐ μεμαθήκαμεν], ὡς ἄρα μέλλοι «ὁ υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου παραδίδοσθαι·» τὸ γὰρ «παραδίδοσθαι» ἀνωτέρω μὲν οὐκ εἴρηται, νῦν δὲ καὶ ὅτι «εἰς χεῖρας ἀνθρώπων.» ἐφ’ ᾧ ζητήσωμεν ὑπὸ τίνος μέλλει «παραδίδοσθαι εἰς χεῖρας ἀνθρώπων» ἢ τίνων. νομιζομένας ὑγιαίνειν ἐν σωφροσύνῃ καὶ ταῖς ἄλλαις ἀρεταῖς, εἶτ᾽ ἔσθ' ὅτε ώσπερεὶ ἐπιληψίᾳ τινὶ τῇ ἀπὸ τῶν παθῶν λαμβανομένας, καὶ καταπιπτούσας ἀπὸ τοῦ ἑστηκέναι δοκεῖν, καὶ σπωμένας περὶ τὴν ἀπά την τοῦ αἰῶνος τούτου, καὶ τὰς λοιπὰς ἐπιθυμίας. Τάχα οὖν οὐκ ἂν ἁμάρτοις λέγων τοὺς τοιούτους, ἵν' οὕτως εἴπω, πνευματικῶς σεληνιάζεσθαι, κατα βαλλομένους ὑπὸ τῶν ἐν τοῖς ἐπουρανίοις πνευμα τικῶν τῆς πονηρίας,» καὶ κακῶς ἔχειν πολλάκις παρὰ τὸν καιρὸν τῶν ἐπιλαμβανομένων τῆς ψυχῆς αὐτῶν παθῶν· ποτὲ μὲν πίπτοντας εἰς τὸ πῦρ τῶν πυρώσεων, ὅτε γίνονται, κατὰ τὰ λεγόμενα ἐν τῷ Ωσηέ, «οἱ μοιχεύοντες, ὡς κλίβανος καιόμενος εἰς πέψιν κατακαύματος ἀπὸ τῆς φλογός· ο ποτὲ δὲ εἰς ὕδωρ, ὅτε ὁ βασιλεὺς πάντων τῶν ἐν τοῖς ὕδασι δρακόντων καταβάλλει αὐτοὺς ἀπὸ τοῦ ἐλεύθερον δε κεῖν ἀναπνεῖν, ἐπὶ τὸ εἰς βάθη τῶν κυμάτων τῆς θα λάσσης ήκειν τοῦ τῶν ἀνθρώπων βίου. Συμβαλεῖται δὲ ἡμῖν τῇ τοιαύτῃ περὶ τοῦ σεληνιαζομένου διηγή σει ὁ λέγων ἐν τῇ Σοφίᾳ περὶ μὲν τῆς τοῦ δικαίου ομαλότητος· «Διήγησις εὐσεβοῦς διὰ παντὸς σου φία· › περὶ δὲ τῶν ἀποδεδομένων· Ο δὲ ἄφρων ὡς σελήνη ἀλλοιοῦται.» Καὶ ἔστι καὶ ἐν τοῖς τοιού τοις ἰδεῖν ὁρμᾶς συναρπάσαι δυναμένας πρὸς ἔπαινοι τοὺς μὴ ἐπιστάντας αὐτῶν τῷ ἀνερματίστῳ· ὥστε εἰπεῖν ἂν οἱονεὶ πανσέληνον εἶναι ἐν αὐτοῖς, ἢ παρ' ὀλίγον πανσέληνον. Ιδοις δ' ἂν πάλιν μιμούμενον τὸ δόξαν εἶναι ἐν αὐτοῖς φῶς, οὐχὶ φῶς ἡμερινόν τυγχάνον, ἀλλὰ καὶ φῶς νυχτερινόν, ἐπὶ τοσοῦ τον λήγον, ἕως μηδὲ δοκοῦν φῶς εἶναι ἐπιβλεπό μενον ἐν αὐτοῖς γένηται. Εἰ δὲ οἱ πρῶτοι θέμενοι τὰ ὀνόματα τοῖς πράγμασι διὰ τοιοῦτόν τι ὠνόμασαν τὸ τῆς ἐπιληψίας πάθος σεληνιασμόν, ἢ μὴ, καὶ αὐτ τὸς ἐπιστήσεις. Πατὴρ δὲ τοῦ σεληνιαζομένου τάχα ὁ λαχὼν αὐτὸν ἄγγελος (εἴτε πᾶσαν λεκτέον ἀνθρωπίνην Τάχα οὖν οὐκ ἂν ἁμάρτοις, Ποτὲ μὲν πίπτοντας, Περὶ δὲ τῶν ἀποδεδομένων δὲ ἄφρων, Ιδοις δ᾽ ἂν πάλιν μιμούμενον. μιμουμένων. μειούμενον. καὶ ἐπὶ τοσοῦτον. Πατὴρ δέ, Είτε πᾶσαν λεκτέον, Αl νομιζομένας ὑγιαίνειν ἐν σωφροσύνῃ καὶ ταῖς ἄλλαις ἀρεταῖς, εἶτ᾽ ἔσθ' ὅτε ώσπερεὶ ἐπιληψίᾳ τινὶ τῇ ἀπὸ τῶν παθῶν λαμβανομένας, καὶ καταπιπτούσας ἀπὸ τοῦ ἑστηκέναι δοκεῖν, καὶ σπωμένας περὶ τὴν ἀπά την τοῦ αἰῶνος τούτου, καὶ τὰς λοιπὰς ἐπιθυμίας. Τάχα οὖν οὐκ ἂν ἁμάρτοις λέγων τοὺς τοιούτους, ἵν' οὕτως εἴπω, πνευματικῶς σεληνιάζεσθαι, κατα βαλλομένους ὑπὸ τῶν ἐν τοῖς ἐπουρανίοις πνευμα τικῶν τῆς πονηρίας,» καὶ κακῶς ἔχειν πολλάκις παρὰ τὸν καιρὸν τῶν ἐπιλαμβανομένων τῆς ψυχῆς αὐτῶν παθῶν· ποτὲ μὲν πίπτοντας εἰς τὸ πῦρ τῶν πυρώσεων, ὅτε γίνονται, κατὰ τὰ λεγόμενα ἐν τῷ Ωσηέ, «οἱ μοιχεύοντες, ὡς κλίβανος καιόμενος εἰς πέψιν κατακαύματος ἀπὸ τῆς φλογός· ο ποτὲ δὲ εἰς ὕδωρ, ὅτε ὁ βασιλεὺς πάντων τῶν ἐν τοῖς ὕδασι δρακόντων καταβάλλει αὐτοὺς ἀπὸ τοῦ ἐλεύθερον δε κεῖν ἀναπνεῖν, ἐπὶ τὸ εἰς βάθη τῶν κυμάτων τῆς θα λάσσης ήκειν τοῦ τῶν ἀνθρώπων βίου. Συμβαλεῖται δὲ ἡμῖν τῇ τοιαύτῃ περὶ τοῦ σεληνιαζομένου διηγή σει ὁ λέγων ἐν τῇ Σοφίᾳ περὶ μὲν τῆς τοῦ δικαίου ομαλότητος· «Διήγησις εὐσεβοῦς διὰ παντὸς σου φία· › περὶ δὲ τῶν ἀποδεδομένων· Ο δὲ ἄφρων ὡς σελήνη ἀλλοιοῦται.» Καὶ ἔστι καὶ ἐν τοῖς τοιού τοις ἰδεῖν ὁρμᾶς συναρπάσαι δυναμένας πρὸς ἔπαινοι τοὺς μὴ ἐπιστάντας αὐτῶν τῷ ἀνερματίστῳ· ὥστε εἰπεῖν ἂν οἱονεὶ πανσέληνον εἶναι ἐν αὐτοῖς, ἢ παρ' ὀλίγον πανσέληνον. Ιδοις δ' ἂν πάλιν μιμούμενον τὸ δόξαν εἶναι ἐν αὐτοῖς φῶς, οὐχὶ φῶς ἡμερινόν τυγχάνον, ἀλλὰ καὶ φῶς νυχτερινόν, ἐπὶ τοσοῦ τον λήγον, ἕως μηδὲ δοκοῦν φῶς εἶναι ἐπιβλεπό μενον ἐν αὐτοῖς γένηται. Εἰ δὲ οἱ πρῶτοι θέμενοι τὰ ὀνόματα τοῖς πράγμασι διὰ τοιοῦτόν τι ὠνόμασαν τὸ τῆς ἐπιληψίας πάθος σεληνιασμόν, ἢ μὴ, καὶ αὐτ τὸς ἐπιστήσεις. Πατὴρ δὲ τοῦ σεληνιαζομένου τάχα ὁ λαχὼν αὐτὸν ἄγγελος (εἴτε πᾶσαν λεκτέον ἀνθρωπίνην Τάχα οὖν οὐκ ἂν ἁμάρτοις, Ποτὲ μὲν πίπτοντας, Περὶ δὲ τῶν ἀποδεδομένων δὲ ἄφρων, Ιδοις δ᾽ ἂν πάλιν μιμούμενον. μιμουμένων. μειούμενον. καὶ ἐπὶ τοσοῦτον. Πατὴρ δέ, Είτε πᾶσαν λεκτέον, Αl quasi epilepsia quadam, ca nempe quæ ab animi perturbationibus oritur, corripiuntur, et ab eo statu decidunt, quo stare videbantur, et erga sæculi hujus fallaciam reliquasque cupiditates rapiuntur. Forsi tan ergo minime aberraveris, si homines ejusmodi qui a ‹ spiritualibus nequitiæ in cœlestibus dejiciuntur, spiritu, ut ita dicam, lunaticos esse dicas, et persæpe male se habere, quo scilicet tem pore animos illorum perturbationes et affectus in vadunt, cadentes nonnunquam in ignem inflaınma tionum, quando, juxta ea quæ in Osee habentur ", adulterantes quasi clibanus succensus a flamma ad coctionem ambusti; aliquando in aquam, quando rex oninium qui in aquis sunt dra conum, a respirationis libertate qua frui videban tur, eos in profundum fluctuum maris humanæ vitæ dejicit. Nobis autem ad eam quam super lu natico protulinus expositionem, proderit is qui in Sapientia de justi quidem æquabilitate et constan tia ait ': «Narratio pii semper est sapientia;» de iis autem quorum supra meminimus:. Stullus autem sicut luna mutatur.» Ac in istis quidem ejusmodi impetus notare licet, qui ab his etiam a quibus levitas eorum et inconstantia animadversa non est, laudes extorquere possint; adeo ut pleni lunium in iis esse, vel propemodum certe plenilu nium pronuntient. Quod autem in iis lumen esse visum est, et lumen nocturnum est, non diurnum, rursus imminutum cernas, eo usque deficiens, dum quod videbatur lumen esse in iis, nullo modo con spiciatur. An autem propter tale quidpiam, epile psiam lunaticum morbum appellaverint necne, qui rebus nomina primum imposuerunt, ipse animad wertes. cui ille obtigit (si modo omnem humanam animam mus. Est ergo passio hæc mutatio a melioribus ad deteriora, quia nihil differt a sanis qui patitur hoc, in tempore quando non operatur in illo ipsa mutatio. Tabet autem juvenis infirmitas animæ in quibusdam bominibus, qui frequenter existimantur sani esse in castitate, vel misericordia, et vivere secundum justi tiæ voluntatem. Aliquando autem quasi quadam correptione spiritus a passionibus comprehenduntur, et cadunt ab eo statu boni in quo stare putabuntur, et transvertuntur ad seductionem sæculi hujus, et ad cæteras concupiscentias carnales. Forsitan non peccabis si hujusmodi homines dixeris, (ut ita dicam), spiritaliter lunaticos esse, qui dejiciuntur a spiritalibus nequitiis in cœlestibus, et male habent fre quenter in tempore quo comprehensi fuerint a passionibus animæ eorum, et cadunt in ignem incendii, quando adulterantes (sicut ait Osee) fiunt sicut clibanus ignis ardens. Hujnsmodi autem homines in terdum cadunt in aquam, quando rex omnium qui sunt in aquis, draco, dejicit eos a libertate animæ in profundum fluctuum maris, id est, in mala pessima vitæ istius humanæ, quæ mari assimilatur. Com mendat autem hanc nostram de lunatico interpretationem, quod dicit Sapientia, de constantia quidem justi Sapiens sicut sol permanet; › de inconstantia autem peccatoris ita: «Insipiens autem sicut luna immutatur. Et est videre in talibus impetus quosdam quasi operum bonorum subrepere, ita ut sub ripere possint ab hominibus laudes, ab eis tamen hominibus, qui nesciunt occultam inconstantiam cor dis eorum. Vides autem eos minui iterum, et quod videbatur in eis lumen, invenitur non esse lumen diurnum, sed nocturnum, et lunare, et tandiu minui, ut nec videatur lumen esse omnino, quod existi mabatur lumen. Ibid. Ephes. vi, 12.» Osee vil, 4. Eccli. xxvi, 12. etc. Hierony mus, Theophylactus, Euthymius. HUETIUS. etc. Euthymius. etc. Theophylactus. Ila codd. Anglicanus, Vaticanus et Tarinianus. Regius, Vetus interpres, vides autem eos mi nui iterum, s etc. Lege Codex Regius, etc. Vide Origenianorum lib. II, quæst. 5, n. 28. etc. Vide Origenem infra in Matth. xvi, 10. quasi epilepsia quadam, ca nempe quæ ab animi perturbationibus oritur, corripiuntur, et ab eo statu decidunt, quo stare videbantur, et erga sæculi hujus fallaciam reliquasque cupiditates rapiuntur. Forsi tan ergo minime aberraveris, si homines ejusmodi qui a ‹ spiritualibus nequitiæ in cœlestibus dejiciuntur, spiritu, ut ita dicam, lunaticos esse dicas, et persæpe male se habere, quo scilicet tem pore animos illorum perturbationes et affectus in vadunt, cadentes nonnunquam in ignem inflaınma tionum, quando, juxta ea quæ in Osee habentur ", adulterantes quasi clibanus succensus a flamma ad coctionem ambusti; aliquando in aquam, quando rex oninium qui in aquis sunt dra conum, a respirationis libertate qua frui videban tur, eos in profundum fluctuum maris humanæ vitæ dejicit. Nobis autem ad eam quam super lu natico protulinus expositionem, proderit is qui in Sapientia de justi quidem æquabilitate et constan tia ait ': «Narratio pii semper est sapientia;» de iis autem quorum supra meminimus:. Stullus autem sicut luna mutatur.» Ac in istis quidem ejusmodi impetus notare licet, qui ab his etiam a quibus levitas eorum et inconstantia animadversa non est, laudes extorquere possint; adeo ut pleni lunium in iis esse, vel propemodum certe plenilu nium pronuntient. Quod autem in iis lumen esse visum est, et lumen nocturnum est, non diurnum, rursus imminutum cernas, eo usque deficiens, dum quod videbatur lumen esse in iis, nullo modo con spiciatur. An autem propter tale quidpiam, epile psiam lunaticum morbum appellaverint necne, qui rebus nomina primum imposuerunt, ipse animad wertes. cui ille obtigit (si modo omnem humanam animam mus. Est ergo passio hæc mutatio a melioribus ad deteriora, quia nihil differt a sanis qui patitur hoc, in tempore quando non operatur in illo ipsa mutatio. Tabet autem juvenis infirmitas animæ in quibusdam bominibus, qui frequenter existimantur sani esse in castitate, vel misericordia, et vivere secundum justi tiæ voluntatem. Aliquando autem quasi quadam correptione spiritus a passionibus comprehenduntur, et cadunt ab eo statu boni in quo stare putabuntur, et transvertuntur ad seductionem sæculi hujus, et ad cæteras concupiscentias carnales. Forsitan non peccabis si hujusmodi homines dixeris, (ut ita dicam), spiritaliter lunaticos esse, qui dejiciuntur a spiritalibus nequitiis in cœlestibus, et male habent fre quenter in tempore quo comprehensi fuerint a passionibus animæ eorum, et cadunt in ignem incendii, quando adulterantes (sicut ait Osee) fiunt sicut clibanus ignis ardens. Hujnsmodi autem homines in terdum cadunt in aquam, quando rex omnium qui sunt in aquis, draco, dejicit eos a libertate animæ in profundum fluctuum maris, id est, in mala pessima vitæ istius humanæ, quæ mari assimilatur. Com mendat autem hanc nostram de lunatico interpretationem, quod dicit Sapientia, de constantia quidem justi Sapiens sicut sol permanet; › de inconstantia autem peccatoris ita: «Insipiens autem sicut luna immutatur. Et est videre in talibus impetus quosdam quasi operum bonorum subrepere, ita ut sub ripere possint ab hominibus laudes, ab eis tamen hominibus, qui nesciunt occultam inconstantiam cor dis eorum. Vides autem eos minui iterum, et quod videbatur in eis lumen, invenitur non esse lumen diurnum, sed nocturnum, et lunare, et tandiu minui, ut nec videatur lumen esse omnino, quod existi mabatur lumen. Ibid. Ephes. vi, 12.» Osee vil, 4. Eccli. xxvi, 12. etc. Hierony mus, Theophylactus, Euthymius. HUETIUS. etc. Euthymius. etc. Theophylactus. Ila codd. Anglicanus, Vaticanus et Tarinianus. Regius, Vetus interpres, vides autem eos mi nui iterum, s etc. Lege Codex Regius, etc. Vide Origenianorum lib. II, quæst. 5, n. 28. etc. Vide Origenem infra in Matth. xvi, 10. 5. Pater autem lunatici is est fortasse angelus 5. Forsitan ergo angelus qui sortitus est lunaticum illum talem (si tamen dicendum est omnem ani 5. Pater autem lunatici is est fortasse angelus 5. Forsitan ergo angelus qui sortitus est lunaticum illum talem (si tamen dicendum est omnem ani

ἀλλὰ αὐτοῦ μὴ ἅψῃ», εἶτα ὡσπερεὶ παραδοθέντος ὑπὸ τοῦ διαβόλου τοῖς ἄρχουσιν αὐτοῦ τοῖς αἰχμαλωτεύουσι, τοῖς ἱππεῦσι, τῷ καταβαίνοντι ὡς ἐξ οὐρανοῦ πυρί, τῷ ἐκ τῆς ἐρημίας ἐλθόντι μεγάλῳ πνεύματι καὶ τὴν οἰκίαν χαλάσαντι. ἐπιστήσεις δὲ εἰ, ὥσπερ τοῖς αἰχμαλωτεύουσι παραδέδωκε τὰ τοῦ Ἰὼβ καὶ τοῖς ἱππεῦσιν, οὕτως καί τινι ἐνεργείᾳ [τῶν] ὑπὸ «τὸν ἄρχοντα τῆς ἐξουσίας τοῦ ἀέρος, τοῦ πνεύματος τοῦ ἐνεργοῦντος νῦν ἐν τοῖς υἱοῖς τῆς ἀπειθείας», ἵνα τὸ ἐκεῖθεν καταβαῖνον πῦρ ἐπὶ τὰ πρόβατα τοῦ Ἰὼβ ἐξ οὐρανοῦ ὀφθῇ καταβαῖνον τῷ ἀπαγγέλλοντι τῷ Ἰὼβ ὅτι «πῦρ ἔπεσεν ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καὶ κατέκαυσε τὰ πρόβατα αὐτοῦ, καὶ τοὺς ποιμένας κατέφαγεν ὁμοίως». παραπλησίως δὲ τούτοις ζητήσεις, εἰ καὶ τὸ «ἐξαίφνης μέγα πνεῦμα ἀπὸ τῆς ἐρήμου» ἐλθὸν καὶ ἁψάμενον «τῶν τεσσάρων γωνιῶν τῆς οἰκίας» ἕν τι τῶν ὑπὸ τὸν διάβολον ἦν, ᾧ παρέδωκεν ὁ διάβολος τὸ «τῶν υἱῶν» «καὶ τῶν θυγατέρων» τοῦ Ἰὼβ συμπόσιον, ἵνα συμπέσῃ «ἡ οἰκία ἐπὶ τὰ παιδία» τοῦ δικαίου καὶ τελευτήσωσιν. ψυχὴν ὑπό τινι τετάχθαι ἀγγέλω), ἀξιῶν ὡς περὶ Υἱοῦ τὸν ἰατρὸν τῶν ψυχῶν, ἵνα αὐτὸν ῥύσηται, μὴ δυνη θέντα ἀπὸ τοῦ ὑποδεεστέρου λόγου, τοῦ ἐν τοῖς μαθη ταῖς, θεραπευθῆναι ἀπὸ τοῦ πάθους. Πνεῦμα δὲ ἄλα λον καὶ κωφὸν τροπολογητέον τὰς ἀλόγους, καὶ πρὸς τὸ δοκοῦν καλὸν ὁρμᾶς, ὑπὸ τοῦ Λόγου ἐκβαλλόμε νον, ἵνα & τέως τις ἐποίει ἀλόγῳ φορᾷ νομιζόμενα ὑπὸ τῶν βλεπόντων καλὰ, μηκέτι μὲν πράττῃ ἀλόγως, κατὰ δὲ τὸν λόγον τῆς τοῦ Ἰησοῦ διδασκαλίας. Ἐκ τούτου καὶ ὁ Παῦλος ώρμημένος εἶπεν • Ἐὰν ἔχω πίστιν πᾶσαν, ὥστε όρη μεθιστάνειν· οὐ γὰρ ἐν μόνον ὅρος, ἀλλὰ καὶ τὰ ἀνάλογον αὐτῷ πλείονα μεθ ίστησιν ὁ ἔχων πᾶσαν τὴν πίστιν, ἥτις ἐστὶν ὡς κόκκος σινάπεως· ἐπεὶ ἐξουθενεῖται μὲν ἡ πίστις ὑπὸ τῶν ἀνθρώπων, καὶ βραχύτατόν τε καὶ εὐτελὲς εἶναι φαίνεται· τυχοῦσα δὲ γῆς ἀγαθῆς, τουτέστι ψυ χῆς, τὸ τοιοῦτον σπέρμα παραδέξασθαι καλῶς δυνα μένης, γίνεται δένδρον μέγα, ὥστε οὐδὲν μὲν τῶν ἀπτέρων, τὰ δὲ ἐπτερωμένα πνευματικῶς πετεινὰ τοῦ οὐρανοῦ κατασκηνοῦν δύνασθαι ἐν τοῖς κλάδοις τῆς τοιαύτης πίστεως. Ηδη οὖν παραστῶμεν καὶ τῇ λέξει, καὶ ζητήσω 6. μεν πρότερον πῶς σεληνιάζεσθαι λέγεται ὁ ὑπό τι νος πνεύματος ἀκαθάρτου, καὶ κωφοῦ, καὶ ἀλάλου σκοτούμενος, καὶ καταβαλλόμενος, καὶ διὰ τί παρώ νυμόν ἐστι τὸ σεληνιάζεσθαι ἀπὸ τοῦ μεγάλου ἐν οὐ ρανῷ καὶ δευτέρου μετὰ τὸν ἥλιον φωστῆρος, ὃν ἔτα ξεν ὁ Θεὸς ' εἰς ἀρχὰς τῆς νυκτός.» Ἰατροὶ μὲν οὖν ³., φυσιολογείτωσαν ἅτε μηδὲ ἀκάθαρτον πνεῦμα Επεὶ ἐξουθενεῖται μὲν ἡ πίστις, βραχύτατόν τε, βραχύτατόν τι. Τῆς τοιαύτης. τοῖς τοιαύτης. Ιατροὶ μὲν οὖν φυσιολογείτωσαν, επιληψίᾳ δαιμονιασμῷ ἐπίληπτοι δαιμονιζομένοις οι κατεχομένοις Επιληπτῷ· ὑπαιτίῳ, δαιμονίζε μένῳ. Ηιετίας. ψυχὴν ὑπό τινι τετάχθαι ἀγγέλω), ἀξιῶν ὡς περὶ Υἱοῦ τὸν ἰατρὸν τῶν ψυχῶν, ἵνα αὐτὸν ῥύσηται, μὴ δυνη θέντα ἀπὸ τοῦ ὑποδεεστέρου λόγου, τοῦ ἐν τοῖς μαθη ταῖς, θεραπευθῆναι ἀπὸ τοῦ πάθους. Πνεῦμα δὲ ἄλα λον καὶ κωφὸν τροπολογητέον τὰς ἀλόγους, καὶ πρὸς τὸ δοκοῦν καλὸν ὁρμᾶς, ὑπὸ τοῦ Λόγου ἐκβαλλόμε νον, ἵνα & τέως τις ἐποίει ἀλόγῳ φορᾷ νομιζόμενα ὑπὸ τῶν βλεπόντων καλὰ, μηκέτι μὲν πράττῃ ἀλόγως, κατὰ δὲ τὸν λόγον τῆς τοῦ Ἰησοῦ διδασκαλίας. Ἐκ τούτου καὶ ὁ Παῦλος ώρμημένος εἶπεν • Ἐὰν ἔχω πίστιν πᾶσαν, ὥστε όρη μεθιστάνειν· οὐ γὰρ ἐν μόνον ὅρος, ἀλλὰ καὶ τὰ ἀνάλογον αὐτῷ πλείονα μεθ ίστησιν ὁ ἔχων πᾶσαν τὴν πίστιν, ἥτις ἐστὶν ὡς κόκκος σινάπεως· ἐπεὶ ἐξουθενεῖται μὲν ἡ πίστις ὑπὸ τῶν ἀνθρώπων, καὶ βραχύτατόν τε καὶ εὐτελὲς εἶναι φαίνεται· τυχοῦσα δὲ γῆς ἀγαθῆς, τουτέστι ψυ χῆς, τὸ τοιοῦτον σπέρμα παραδέξασθαι καλῶς δυνα μένης, γίνεται δένδρον μέγα, ὥστε οὐδὲν μὲν τῶν ἀπτέρων, τὰ δὲ ἐπτερωμένα πνευματικῶς πετεινὰ τοῦ οὐρανοῦ κατασκηνοῦν δύνασθαι ἐν τοῖς κλάδοις τῆς τοιαύτης πίστεως. Ηδη οὖν παραστῶμεν καὶ τῇ λέξει, καὶ ζητήσω 6. μεν πρότερον πῶς σεληνιάζεσθαι λέγεται ὁ ὑπό τι νος πνεύματος ἀκαθάρτου, καὶ κωφοῦ, καὶ ἀλάλου σκοτούμενος, καὶ καταβαλλόμενος, καὶ διὰ τί παρώ νυμόν ἐστι τὸ σεληνιάζεσθαι ἀπὸ τοῦ μεγάλου ἐν οὐ ρανῷ καὶ δευτέρου μετὰ τὸν ἥλιον φωστῆρος, ὃν ἔτα ξεν ὁ Θεὸς ' εἰς ἀρχὰς τῆς νυκτός.» Ἰατροὶ μὲν οὖν ³., φυσιολογείτωσαν ἅτε μηδὲ ἀκάθαρτον πνεῦμα Επεὶ ἐξουθενεῖται μὲν ἡ πίστις, βραχύτατόν τε, βραχύτατόν τι. Τῆς τοιαύτης. τοῖς τοιαύτης. Ιατροὶ μὲν οὖν φυσιολογείτωσαν, επιληψίᾳ δαιμονιασμῷ ἐπίληπτοι δαιμονιζομένοις οι κατεχομένοις Επιληπτῷ· ὑπαιτίῳ, δαιμονίζε μένῳ. Ηιετίας. angelo alicui subditam esse dicendum est) aninio rum medicum tanquam pro filio deprecans, ut eum sanet, cujus morbum verbum inferius, quod in di scipulis est, curare non potuerat. Spiritum autem mutum et surdum a Verbo depulsum, cæcos in id quod boni speciem habet impetus esse tropologice dicendum est; ut quæ quis antea hona a spectanti bus credita cæco impetu gerebat, ea non amplius sine ratione gerat, sed juxta rationem doctrinæ Jesu. Inde Paulus ad dicendum concitatus est Si habuero omnem fidem, ita ut montes transfe ram; › non unum enim tantummodo mon tem, sed illius instar plures transfert qui omnem fidem habet, quæ grano sinapis similis est *; fides quippe ab hominibus, nihili dit, et valde exiguun quidpiam ac vile videtur esse; at cum bonum nacta est solum (animam videlicet) quod tale semen recte valeat excipere, in magnam arborem evadit, ut nul lum quidem ex iis quæ alis carent, at alis spiritua liter instructæ cœli volucres in hujusmodi fidei ra mis nidulari possint. Jam vero et ad ipsa verba altendamus, ac quæ ramus primum qua ratione lunaticus esse dicatur, cui a spiritu aliquo immundo, et surdo, et muto vertigo et tenebras ofunduntur, ab eoque alligitur, et quamobrem morbus ille a magna illa cœlesti, et a sole altera lampade nomen traxit, quam constituit Deus, ut præesset nocti De rerum ergo na tura disputent medici, quippe quibus persuasum sit mam hominis sub aliquo angelo constitutam, quasi sub aliquo patre) pater hujusmodi lunatici appellatur, deprecans quasi pro filio medicum animarum, ut liberet eum qui non potest sanari a passione per verbun humile discipulorum Christi. Si autem etiam mutum et surdum dæmonium intelligi moraliter oportet, dicimus quoniam ipse impetus irrationabilis, qui boni speciem videtur habere, mutum et surdum dæmo nium est dicendum, quod a verbo expellitur Christi solius: quoniam ille qui talis est, nec videt justum, vel injustum, quemadmodum cæcus; nec recipit admonitionem discipulorum Christi, quemadmodum sur dus. Ideo opus est ei Christi sermone, ut qui faciebat irrationabili prolatione quæ putarentur a videnti bus bona, jam de cætero sine ratione non agat. Secundum verbum autem doctrinæ Christi, difficiles sunt ad sanandum hujusmodi passiones, propter quod fortiter dejiciuntur postquam egerint ea quæ putabantur bona, et est operatio quæ operatur in illis mala, et sic magna et fortis inter omnia mala, ut monti assi miletur, nec expellatur a patiente, nec exeat, nisi per omnem fidem ejus qui passiones hujusmodi sanarë noverit. Ex omni enim fide montes hujusmodi transferuntur. Omnis autem fides grano sinapis compara tur, sicut potest fieri manifestum ex eo quidem quod scribitur: Si habueritis fidem sicut granum sina pis, dicetis monti huic: Transi hinc illuc, et transibit.» Apud Apostolum autem:. Si habuero omnem Adem, ita ut montes transferam.» Ideo, arbitror quoniam omnis fdes grano sinapis comparatur, quo niam contemnitur quidem fides ab hominibus, et modicum aliquid et vile apparet, cum vero consecu tum fuerit bonam animam, id est, recti hominis terram, semen hujusmodi fit arbor magna, ita ut sine pennis quidem nemo, pennati autem qui sunt spiritaliter volucres coeli, habitent in ramis ejus. spiritu immundo vexatur, et quare passio ipsa nomen accepit a luna, quæ post solem magnum luminare Cor. XIII, 2. * Matth. xvII, 19; xш, 31. * Gen. 1, 16. etc. Theo- luna patiantur, lunatici appellantur. Morbum ad phylactus. Paulo post, forte legen dum Sic recte habet codex Tari mianus, alii vero etc. E thymius in Matth. 1v, 24: ‹ Lunatici vero tenentur affectione corruptorum humorum. Quia enim luna cum ad plenum lumen devenerit, naturam habet per splendorem suum attractivam humorum qui in corporibus sunt, fit ut hi tunc turbentur. Frequens etenim ac pravus vapor ab ipsis elevatus, cerebrum dilaniat, hominemque contorquet: cumque hæc a solam naturam refert Euthymius. Medicos eos qui nimium hic naturæ tribuunt, nec quidquam dæmo nis ope, sed omnia solius naturæ viribus admini strari contendunt, incessit Origenes; reprehen. dendus et ipse qui in alteram partem longius rece dendo a recta via aberravit; omnia enim dæmoni, nihil naturæ permisit. Sic autem existimo lunati cum hunc simul et laborasse. Id usque adeo inauditum non est, uἱ sape cum confun dantur. Hesych. angelo alicui subditam esse dicendum est) aninio rum medicum tanquam pro filio deprecans, ut eum sanet, cujus morbum verbum inferius, quod in di scipulis est, curare non potuerat. Spiritum autem mutum et surdum a Verbo depulsum, cæcos in id quod boni speciem habet impetus esse tropologice dicendum est; ut quæ quis antea hona a spectanti bus credita cæco impetu gerebat, ea non amplius sine ratione gerat, sed juxta rationem doctrinæ Jesu. Inde Paulus ad dicendum concitatus est Si habuero omnem fidem, ita ut montes transfe ram; › non unum enim tantummodo mon tem, sed illius instar plures transfert qui omnem fidem habet, quæ grano sinapis similis est *; fides quippe ab hominibus, nihili dit, et valde exiguun quidpiam ac vile videtur esse; at cum bonum nacta est solum (animam videlicet) quod tale semen recte valeat excipere, in magnam arborem evadit, ut nul lum quidem ex iis quæ alis carent, at alis spiritua liter instructæ cœli volucres in hujusmodi fidei ra mis nidulari possint. Jam vero et ad ipsa verba altendamus, ac quæ ramus primum qua ratione lunaticus esse dicatur, cui a spiritu aliquo immundo, et surdo, et muto vertigo et tenebras ofunduntur, ab eoque alligitur, et quamobrem morbus ille a magna illa cœlesti, et a sole altera lampade nomen traxit, quam constituit Deus, ut præesset nocti De rerum ergo na tura disputent medici, quippe quibus persuasum sit mam hominis sub aliquo angelo constitutam, quasi sub aliquo patre) pater hujusmodi lunatici appellatur, deprecans quasi pro filio medicum animarum, ut liberet eum qui non potest sanari a passione per verbun humile discipulorum Christi. Si autem etiam mutum et surdum dæmonium intelligi moraliter oportet, dicimus quoniam ipse impetus irrationabilis, qui boni speciem videtur habere, mutum et surdum dæmo nium est dicendum, quod a verbo expellitur Christi solius: quoniam ille qui talis est, nec videt justum, vel injustum, quemadmodum cæcus; nec recipit admonitionem discipulorum Christi, quemadmodum sur dus. Ideo opus est ei Christi sermone, ut qui faciebat irrationabili prolatione quæ putarentur a videnti bus bona, jam de cætero sine ratione non agat. Secundum verbum autem doctrinæ Christi, difficiles sunt ad sanandum hujusmodi passiones, propter quod fortiter dejiciuntur postquam egerint ea quæ putabantur bona, et est operatio quæ operatur in illis mala, et sic magna et fortis inter omnia mala, ut monti assi miletur, nec expellatur a patiente, nec exeat, nisi per omnem fidem ejus qui passiones hujusmodi sanarë noverit. Ex omni enim fide montes hujusmodi transferuntur. Omnis autem fides grano sinapis compara tur, sicut potest fieri manifestum ex eo quidem quod scribitur: Si habueritis fidem sicut granum sina pis, dicetis monti huic: Transi hinc illuc, et transibit.» Apud Apostolum autem:. Si habuero omnem Adem, ita ut montes transferam.» Ideo, arbitror quoniam omnis fdes grano sinapis comparatur, quo niam contemnitur quidem fides ab hominibus, et modicum aliquid et vile apparet, cum vero consecu tum fuerit bonam animam, id est, recti hominis terram, semen hujusmodi fit arbor magna, ita ut sine pennis quidem nemo, pennati autem qui sunt spiritaliter volucres coeli, habitent in ramis ejus. spiritu immundo vexatur, et quare passio ipsa nomen accepit a luna, quæ post solem magnum luminare Cor. XIII, 2. * Matth. xvII, 19; xш, 31. * Gen. 1, 16. etc. Theo- luna patiantur, lunatici appellantur. Morbum ad phylactus. Paulo post, forte legen dum Sic recte habet codex Tari mianus, alii vero etc. E thymius in Matth. 1v, 24: ‹ Lunatici vero tenentur affectione corruptorum humorum. Quia enim luna cum ad plenum lumen devenerit, naturam habet per splendorem suum attractivam humorum qui in corporibus sunt, fit ut hi tunc turbentur. Frequens etenim ac pravus vapor ab ipsis elevatus, cerebrum dilaniat, hominemque contorquet: cumque hæc a solam naturam refert Euthymius. Medicos eos qui nimium hic naturæ tribuunt, nec quidquam dæmo nis ope, sed omnia solius naturæ viribus admini strari contendunt, incessit Origenes; reprehen. dendus et ipse qui in alteram partem longius rece dendo a recta via aberravit; omnia enim dæmoni, nihil naturæ permisit. Sic autem existimo lunati cum hunc simul et laborasse. Id usque adeo inauditum non est, uἱ sape cum confun dantur. Hesych. 6. Sed quoniam oportet et ipsa verba interpretari, primum quæramus quare lunaticus appellatur qui a 6. Sed quoniam oportet et ipsa verba interpretari, primum quæramus quare lunaticus appellatur qui a

ἀλλὰ αὐτοῦ μὴ ἅψῃ», εἶτα ὡσπερεὶ παραδοθέντος ὑπὸ τοῦ διαβόλου τοῖς ἄρχουσιν αὐτοῦ τοῖς αἰχμαλωτεύουσι, τοῖς ἱππεῦσι, τῷ καταβαίνοντι ὡς ἐξ οὐρανοῦ πυρί, τῷ ἐκ τῆς ἐρημίας ἐλθόντι μεγάλῳ πνεύματι καὶ τὴν οἰκίαν χαλάσαντι. ἐπιστήσεις δὲ εἰ, ὥσπερ τοῖς αἰχμαλωτεύουσι παραδέδωκε τὰ τοῦ Ἰὼβ καὶ τοῖς ἱππεῦσιν, οὕτως καί τινι ἐνεργείᾳ [τῶν] ὑπὸ «τὸν ἄρχοντα τῆς ἐξουσίας τοῦ ἀέρος, τοῦ πνεύματος τοῦ ἐνεργοῦντος νῦν ἐν τοῖς υἱοῖς τῆς ἀπειθείας», ἵνα τὸ ἐκεῖθεν καταβαῖνον πῦρ ἐπὶ τὰ πρόβατα τοῦ Ἰὼβ ἐξ οὐρανοῦ ὀφθῇ καταβαῖνον τῷ ἀπαγγέλλοντι τῷ Ἰὼβ ὅτι «πῦρ ἔπεσεν ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καὶ κατέκαυσε τὰ πρόβατα αὐτοῦ, καὶ τοὺς ποιμένας κατέφαγεν ὁμοίως». παραπλησίως δὲ τούτοις ζητήσεις, εἰ καὶ τὸ «ἐξαίφνης μέγα πνεῦμα ἀπὸ τῆς ἐρήμου» ἐλθὸν καὶ ἁψάμενον «τῶν τεσσάρων γωνιῶν τῆς οἰκίας» ἕν τι τῶν ὑπὸ τὸν διάβολον ἦν, ᾧ παρέδωκεν ὁ διάβολος τὸ «τῶν υἱῶν» «καὶ τῶν θυγατέρων» τοῦ Ἰὼβ συμπόσιον, ἵνα συμπέσῃ «ἡ οἰκία ἐπὶ τὰ παιδία» τοῦ δικαίου καὶ τελευτήσωσιν. ψυχὴν ὑπό τινι τετάχθαι ἀγγέλω), ἀξιῶν ὡς περὶ Υἱοῦ τὸν ἰατρὸν τῶν ψυχῶν, ἵνα αὐτὸν ῥύσηται, μὴ δυνη θέντα ἀπὸ τοῦ ὑποδεεστέρου λόγου, τοῦ ἐν τοῖς μαθη ταῖς, θεραπευθῆναι ἀπὸ τοῦ πάθους. Πνεῦμα δὲ ἄλα λον καὶ κωφὸν τροπολογητέον τὰς ἀλόγους, καὶ πρὸς τὸ δοκοῦν καλὸν ὁρμᾶς, ὑπὸ τοῦ Λόγου ἐκβαλλόμε νον, ἵνα & τέως τις ἐποίει ἀλόγῳ φορᾷ νομιζόμενα ὑπὸ τῶν βλεπόντων καλὰ, μηκέτι μὲν πράττῃ ἀλόγως, κατὰ δὲ τὸν λόγον τῆς τοῦ Ἰησοῦ διδασκαλίας. Ἐκ τούτου καὶ ὁ Παῦλος ώρμημένος εἶπεν • Ἐὰν ἔχω πίστιν πᾶσαν, ὥστε όρη μεθιστάνειν· οὐ γὰρ ἐν μόνον ὅρος, ἀλλὰ καὶ τὰ ἀνάλογον αὐτῷ πλείονα μεθ ίστησιν ὁ ἔχων πᾶσαν τὴν πίστιν, ἥτις ἐστὶν ὡς κόκκος σινάπεως· ἐπεὶ ἐξουθενεῖται μὲν ἡ πίστις ὑπὸ τῶν ἀνθρώπων, καὶ βραχύτατόν τε καὶ εὐτελὲς εἶναι φαίνεται· τυχοῦσα δὲ γῆς ἀγαθῆς, τουτέστι ψυ χῆς, τὸ τοιοῦτον σπέρμα παραδέξασθαι καλῶς δυνα μένης, γίνεται δένδρον μέγα, ὥστε οὐδὲν μὲν τῶν ἀπτέρων, τὰ δὲ ἐπτερωμένα πνευματικῶς πετεινὰ τοῦ οὐρανοῦ κατασκηνοῦν δύνασθαι ἐν τοῖς κλάδοις τῆς τοιαύτης πίστεως. Ηδη οὖν παραστῶμεν καὶ τῇ λέξει, καὶ ζητήσω 6. μεν πρότερον πῶς σεληνιάζεσθαι λέγεται ὁ ὑπό τι νος πνεύματος ἀκαθάρτου, καὶ κωφοῦ, καὶ ἀλάλου σκοτούμενος, καὶ καταβαλλόμενος, καὶ διὰ τί παρώ νυμόν ἐστι τὸ σεληνιάζεσθαι ἀπὸ τοῦ μεγάλου ἐν οὐ ρανῷ καὶ δευτέρου μετὰ τὸν ἥλιον φωστῆρος, ὃν ἔτα ξεν ὁ Θεὸς ' εἰς ἀρχὰς τῆς νυκτός.» Ἰατροὶ μὲν οὖν ³., φυσιολογείτωσαν ἅτε μηδὲ ἀκάθαρτον πνεῦμα Επεὶ ἐξουθενεῖται μὲν ἡ πίστις, βραχύτατόν τε, βραχύτατόν τι. Τῆς τοιαύτης. τοῖς τοιαύτης. Ιατροὶ μὲν οὖν φυσιολογείτωσαν, επιληψίᾳ δαιμονιασμῷ ἐπίληπτοι δαιμονιζομένοις οι κατεχομένοις Επιληπτῷ· ὑπαιτίῳ, δαιμονίζε μένῳ. Ηιετίας. ψυχὴν ὑπό τινι τετάχθαι ἀγγέλω), ἀξιῶν ὡς περὶ Υἱοῦ τὸν ἰατρὸν τῶν ψυχῶν, ἵνα αὐτὸν ῥύσηται, μὴ δυνη θέντα ἀπὸ τοῦ ὑποδεεστέρου λόγου, τοῦ ἐν τοῖς μαθη ταῖς, θεραπευθῆναι ἀπὸ τοῦ πάθους. Πνεῦμα δὲ ἄλα λον καὶ κωφὸν τροπολογητέον τὰς ἀλόγους, καὶ πρὸς τὸ δοκοῦν καλὸν ὁρμᾶς, ὑπὸ τοῦ Λόγου ἐκβαλλόμε νον, ἵνα & τέως τις ἐποίει ἀλόγῳ φορᾷ νομιζόμενα ὑπὸ τῶν βλεπόντων καλὰ, μηκέτι μὲν πράττῃ ἀλόγως, κατὰ δὲ τὸν λόγον τῆς τοῦ Ἰησοῦ διδασκαλίας. Ἐκ τούτου καὶ ὁ Παῦλος ώρμημένος εἶπεν • Ἐὰν ἔχω πίστιν πᾶσαν, ὥστε όρη μεθιστάνειν· οὐ γὰρ ἐν μόνον ὅρος, ἀλλὰ καὶ τὰ ἀνάλογον αὐτῷ πλείονα μεθ ίστησιν ὁ ἔχων πᾶσαν τὴν πίστιν, ἥτις ἐστὶν ὡς κόκκος σινάπεως· ἐπεὶ ἐξουθενεῖται μὲν ἡ πίστις ὑπὸ τῶν ἀνθρώπων, καὶ βραχύτατόν τε καὶ εὐτελὲς εἶναι φαίνεται· τυχοῦσα δὲ γῆς ἀγαθῆς, τουτέστι ψυ χῆς, τὸ τοιοῦτον σπέρμα παραδέξασθαι καλῶς δυνα μένης, γίνεται δένδρον μέγα, ὥστε οὐδὲν μὲν τῶν ἀπτέρων, τὰ δὲ ἐπτερωμένα πνευματικῶς πετεινὰ τοῦ οὐρανοῦ κατασκηνοῦν δύνασθαι ἐν τοῖς κλάδοις τῆς τοιαύτης πίστεως. Ηδη οὖν παραστῶμεν καὶ τῇ λέξει, καὶ ζητήσω 6. μεν πρότερον πῶς σεληνιάζεσθαι λέγεται ὁ ὑπό τι νος πνεύματος ἀκαθάρτου, καὶ κωφοῦ, καὶ ἀλάλου σκοτούμενος, καὶ καταβαλλόμενος, καὶ διὰ τί παρώ νυμόν ἐστι τὸ σεληνιάζεσθαι ἀπὸ τοῦ μεγάλου ἐν οὐ ρανῷ καὶ δευτέρου μετὰ τὸν ἥλιον φωστῆρος, ὃν ἔτα ξεν ὁ Θεὸς ' εἰς ἀρχὰς τῆς νυκτός.» Ἰατροὶ μὲν οὖν ³., φυσιολογείτωσαν ἅτε μηδὲ ἀκάθαρτον πνεῦμα Επεὶ ἐξουθενεῖται μὲν ἡ πίστις, βραχύτατόν τε, βραχύτατόν τι. Τῆς τοιαύτης. τοῖς τοιαύτης. Ιατροὶ μὲν οὖν φυσιολογείτωσαν, επιληψίᾳ δαιμονιασμῷ ἐπίληπτοι δαιμονιζομένοις οι κατεχομένοις Επιληπτῷ· ὑπαιτίῳ, δαιμονίζε μένῳ. Ηιετίας. angelo alicui subditam esse dicendum est) aninio rum medicum tanquam pro filio deprecans, ut eum sanet, cujus morbum verbum inferius, quod in di scipulis est, curare non potuerat. Spiritum autem mutum et surdum a Verbo depulsum, cæcos in id quod boni speciem habet impetus esse tropologice dicendum est; ut quæ quis antea hona a spectanti bus credita cæco impetu gerebat, ea non amplius sine ratione gerat, sed juxta rationem doctrinæ Jesu. Inde Paulus ad dicendum concitatus est Si habuero omnem fidem, ita ut montes transfe ram; › non unum enim tantummodo mon tem, sed illius instar plures transfert qui omnem fidem habet, quæ grano sinapis similis est *; fides quippe ab hominibus, nihili dit, et valde exiguun quidpiam ac vile videtur esse; at cum bonum nacta est solum (animam videlicet) quod tale semen recte valeat excipere, in magnam arborem evadit, ut nul lum quidem ex iis quæ alis carent, at alis spiritua liter instructæ cœli volucres in hujusmodi fidei ra mis nidulari possint. Jam vero et ad ipsa verba altendamus, ac quæ ramus primum qua ratione lunaticus esse dicatur, cui a spiritu aliquo immundo, et surdo, et muto vertigo et tenebras ofunduntur, ab eoque alligitur, et quamobrem morbus ille a magna illa cœlesti, et a sole altera lampade nomen traxit, quam constituit Deus, ut præesset nocti De rerum ergo na tura disputent medici, quippe quibus persuasum sit mam hominis sub aliquo angelo constitutam, quasi sub aliquo patre) pater hujusmodi lunatici appellatur, deprecans quasi pro filio medicum animarum, ut liberet eum qui non potest sanari a passione per verbun humile discipulorum Christi. Si autem etiam mutum et surdum dæmonium intelligi moraliter oportet, dicimus quoniam ipse impetus irrationabilis, qui boni speciem videtur habere, mutum et surdum dæmo nium est dicendum, quod a verbo expellitur Christi solius: quoniam ille qui talis est, nec videt justum, vel injustum, quemadmodum cæcus; nec recipit admonitionem discipulorum Christi, quemadmodum sur dus. Ideo opus est ei Christi sermone, ut qui faciebat irrationabili prolatione quæ putarentur a videnti bus bona, jam de cætero sine ratione non agat. Secundum verbum autem doctrinæ Christi, difficiles sunt ad sanandum hujusmodi passiones, propter quod fortiter dejiciuntur postquam egerint ea quæ putabantur bona, et est operatio quæ operatur in illis mala, et sic magna et fortis inter omnia mala, ut monti assi miletur, nec expellatur a patiente, nec exeat, nisi per omnem fidem ejus qui passiones hujusmodi sanarë noverit. Ex omni enim fide montes hujusmodi transferuntur. Omnis autem fides grano sinapis compara tur, sicut potest fieri manifestum ex eo quidem quod scribitur: Si habueritis fidem sicut granum sina pis, dicetis monti huic: Transi hinc illuc, et transibit.» Apud Apostolum autem:. Si habuero omnem Adem, ita ut montes transferam.» Ideo, arbitror quoniam omnis fdes grano sinapis comparatur, quo niam contemnitur quidem fides ab hominibus, et modicum aliquid et vile apparet, cum vero consecu tum fuerit bonam animam, id est, recti hominis terram, semen hujusmodi fit arbor magna, ita ut sine pennis quidem nemo, pennati autem qui sunt spiritaliter volucres coeli, habitent in ramis ejus. spiritu immundo vexatur, et quare passio ipsa nomen accepit a luna, quæ post solem magnum luminare Cor. XIII, 2. * Matth. xvII, 19; xш, 31. * Gen. 1, 16. etc. Theo- luna patiantur, lunatici appellantur. Morbum ad phylactus. Paulo post, forte legen dum Sic recte habet codex Tari mianus, alii vero etc. E thymius in Matth. 1v, 24: ‹ Lunatici vero tenentur affectione corruptorum humorum. Quia enim luna cum ad plenum lumen devenerit, naturam habet per splendorem suum attractivam humorum qui in corporibus sunt, fit ut hi tunc turbentur. Frequens etenim ac pravus vapor ab ipsis elevatus, cerebrum dilaniat, hominemque contorquet: cumque hæc a solam naturam refert Euthymius. Medicos eos qui nimium hic naturæ tribuunt, nec quidquam dæmo nis ope, sed omnia solius naturæ viribus admini strari contendunt, incessit Origenes; reprehen. dendus et ipse qui in alteram partem longius rece dendo a recta via aberravit; omnia enim dæmoni, nihil naturæ permisit. Sic autem existimo lunati cum hunc simul et laborasse. Id usque adeo inauditum non est, uἱ sape cum confun dantur. Hesych. angelo alicui subditam esse dicendum est) aninio rum medicum tanquam pro filio deprecans, ut eum sanet, cujus morbum verbum inferius, quod in di scipulis est, curare non potuerat. Spiritum autem mutum et surdum a Verbo depulsum, cæcos in id quod boni speciem habet impetus esse tropologice dicendum est; ut quæ quis antea hona a spectanti bus credita cæco impetu gerebat, ea non amplius sine ratione gerat, sed juxta rationem doctrinæ Jesu. Inde Paulus ad dicendum concitatus est Si habuero omnem fidem, ita ut montes transfe ram; › non unum enim tantummodo mon tem, sed illius instar plures transfert qui omnem fidem habet, quæ grano sinapis similis est *; fides quippe ab hominibus, nihili dit, et valde exiguun quidpiam ac vile videtur esse; at cum bonum nacta est solum (animam videlicet) quod tale semen recte valeat excipere, in magnam arborem evadit, ut nul lum quidem ex iis quæ alis carent, at alis spiritua liter instructæ cœli volucres in hujusmodi fidei ra mis nidulari possint. Jam vero et ad ipsa verba altendamus, ac quæ ramus primum qua ratione lunaticus esse dicatur, cui a spiritu aliquo immundo, et surdo, et muto vertigo et tenebras ofunduntur, ab eoque alligitur, et quamobrem morbus ille a magna illa cœlesti, et a sole altera lampade nomen traxit, quam constituit Deus, ut præesset nocti De rerum ergo na tura disputent medici, quippe quibus persuasum sit mam hominis sub aliquo angelo constitutam, quasi sub aliquo patre) pater hujusmodi lunatici appellatur, deprecans quasi pro filio medicum animarum, ut liberet eum qui non potest sanari a passione per verbun humile discipulorum Christi. Si autem etiam mutum et surdum dæmonium intelligi moraliter oportet, dicimus quoniam ipse impetus irrationabilis, qui boni speciem videtur habere, mutum et surdum dæmo nium est dicendum, quod a verbo expellitur Christi solius: quoniam ille qui talis est, nec videt justum, vel injustum, quemadmodum cæcus; nec recipit admonitionem discipulorum Christi, quemadmodum sur dus. Ideo opus est ei Christi sermone, ut qui faciebat irrationabili prolatione quæ putarentur a videnti bus bona, jam de cætero sine ratione non agat. Secundum verbum autem doctrinæ Christi, difficiles sunt ad sanandum hujusmodi passiones, propter quod fortiter dejiciuntur postquam egerint ea quæ putabantur bona, et est operatio quæ operatur in illis mala, et sic magna et fortis inter omnia mala, ut monti assi miletur, nec expellatur a patiente, nec exeat, nisi per omnem fidem ejus qui passiones hujusmodi sanarë noverit. Ex omni enim fide montes hujusmodi transferuntur. Omnis autem fides grano sinapis compara tur, sicut potest fieri manifestum ex eo quidem quod scribitur: Si habueritis fidem sicut granum sina pis, dicetis monti huic: Transi hinc illuc, et transibit.» Apud Apostolum autem:. Si habuero omnem Adem, ita ut montes transferam.» Ideo, arbitror quoniam omnis fdes grano sinapis comparatur, quo niam contemnitur quidem fides ab hominibus, et modicum aliquid et vile apparet, cum vero consecu tum fuerit bonam animam, id est, recti hominis terram, semen hujusmodi fit arbor magna, ita ut sine pennis quidem nemo, pennati autem qui sunt spiritaliter volucres coeli, habitent in ramis ejus. spiritu immundo vexatur, et quare passio ipsa nomen accepit a luna, quæ post solem magnum luminare Cor. XIII, 2. * Matth. xvII, 19; xш, 31. * Gen. 1, 16. etc. Theo- luna patiantur, lunatici appellantur. Morbum ad phylactus. Paulo post, forte legen dum Sic recte habet codex Tari mianus, alii vero etc. E thymius in Matth. 1v, 24: ‹ Lunatici vero tenentur affectione corruptorum humorum. Quia enim luna cum ad plenum lumen devenerit, naturam habet per splendorem suum attractivam humorum qui in corporibus sunt, fit ut hi tunc turbentur. Frequens etenim ac pravus vapor ab ipsis elevatus, cerebrum dilaniat, hominemque contorquet: cumque hæc a solam naturam refert Euthymius. Medicos eos qui nimium hic naturæ tribuunt, nec quidquam dæmo nis ope, sed omnia solius naturæ viribus admini strari contendunt, incessit Origenes; reprehen. dendus et ipse qui in alteram partem longius rece dendo a recta via aberravit; omnia enim dæmoni, nihil naturæ permisit. Sic autem existimo lunati cum hunc simul et laborasse. Id usque adeo inauditum non est, uἱ sape cum confun dantur. Hesych. 6. Sed quoniam oportet et ipsa verba interpretari, primum quæramus quare lunaticus appellatur qui a 6. Sed quoniam oportet et ipsa verba interpretari, primum quæramus quare lunaticus appellatur qui a

καὶ οἱ ἀποκτείναντες δὲ αὐτὸν ἄνθρωποι [οὐχὶ θελήματι τοῦ θεοῦ ἤδη καθεστηκότι, ἀλλὰ δυνάμεων] θελήματι τυπούμενοι τῶν βουλομένων τὸν Ἰησοῦν ὑποχείριον γενέσθαι θανάτῳ τοῦτο ἐποίουν. οἶμαι δὲ ἀναγκαίως ἐξητάσθαι καὶ ταῦτα διὰ τὸ τὸν παραδιδόμενον «εἰς χεῖρας ἀνθρώπων» Ἰησοῦν μὴ ὑπὸ ἀνθρώπων «εἰς χεῖρας ἀνθρώπων» παραδίδοσθαι, ἀλλ’ ὑπὸ δυνάμεων αἷς «ὑπὲρ ἡμῶν πάντων παρέδωκεν» ὁ πατὴρ τὸν υἱόν, ἐν αὐτῷ τῷ παραδεδόσθαι καὶ γίνεσθαι ὑπὸ τοὺς οἷς παρεδόθη καταλύοντα «τὸν τὸ κράτος ἔχοντα τοῦ θανάτου»· «διὰ» γὰρ «τοῦ θανάτου» κατήργησε «τὸν τὸ κράτος ἔχοντα τοῦ θανάτου [τουτέστι τὸν διάβολον] καὶ» ἀπήλλαξε «τούτους, ὅσοι φόβῳ θανάτου διὰ παντὸς τοῦ ζῆν ἔνοχοι ἦσαν δουλείας». «Κράτος» δὲ «θανάτου» νομιστέον ἔχειν τὸν διάβολον οὐ τοῦ μέσου καὶ [ἀ]διαφόρου, καθ’ ὃν ἀποθνῄσκουσιν οἱ σύνθετοι ἐκ ψυχῆς καὶ σώματος χωριζομένης αὐτῶν τῆς ψυχῆς ἀπὸ τοῦ σώματος, ἀλλὰ τοῦ ἐναντίου καὶ ἐχθροῦ τοῦ εἰπόντος· «ἐγώ εἰμι ἡ ζωή», καθ’ ὃν «ψυχὴ ἡ ἁμαρτάνουσα, αὕτη ἀποθανεῖται». ἐμφαίνει δὲ ὅτι οὐχ ὁ θεὸς «εἰς χεῖρας ἀνθρώπων» παρέδωκεν αὐτόν, ὁ σωτὴρ λέγων· είναι νομίζοντες κατὰ τὸν τόπον, ἀλλὰ σωματικών σύμπτωμα, καὶ φυσιολογοῦντες τὰ ὑγρὰ λεγέτωσαν κινεῖσθαι τὰ ἐν τῇ κεφαλῇ, κατά τινα συμπάθειαν τὴν πρὸς τὸ σεληνιακόν φῶς, ὑγρὰν ἔχον φύσιν ἡμεῖς δὲ οἱ καὶ τῷ Εὐαγγελίῳ πιστεύοντες, ὅτι τὸ νόσημα τοῦτο ἀπὸ πνεύματος ἀκαθάρτου, ἁλάλον, καὶ χωροῦ ἐν τοῖς πάσχουσιν αὐτὸ θεωρεῖται ἐνερ γούμενον, ὁρῶντες δὲ, ὅτι καὶ οἱ εἰθισμένοι παραπληρ σίως τοῖς ἐπαοιδοῖς τῶν Αἰγυπτίων ἐπαγγέλλεσθαι τὴν κατὰ τοὺς τοιούτους θεραπείαν δοκοῦσί ποτε ἐπισ τυγχάνειν ἐν αὐτοῖς, φήσομεν, ὅτι μήποτε, ὑπὲρ τοῦ διαβάλλειν τὰ κτίσματα τοῦ Θεοῦ, ἵνα ι καὶ ἀδικία εἰς τὸ ὕψος λαληθῇ, καὶ θῶνται εἰς οὐρανὸν τὸ στόμα αὐτῶν,» τὸ ἀκάθαρτον τοῦτο πνεῦμα ἐπιτηρεῖ τινας σχηματισμοὺς τῆς σελήνης, καὶ οὕτως ἐνεργεῖ, ῖν' ἐκ τῆς τηρήσεως τοῦ κατὰ τὸν τοιόνδε τῆς σελή νης σχηματισμὸν πάσχειν τοὺς ἀνθρώπους, την απ τίαν δόξῃ τοῦ τηλικούτου κακού, μὴ τὸ ἄλαλον καὶ χωφὸν λαμβάνειν δαιμόνιον, ἀλλὰ μέγας ἐν οὐρανῷ φωστήρ, ὁ τεταγμένος εἰς ἀρχὰς τῆς νυκτὸς, καὶ μηδεμίαν ἔχων ἀρχὴν τῆς τοιαύτης ἐν ἀνθρώποις νόσου. • Καὶ ἀδικίαν γε εἰς τὸ ὕψος λαλοῦσι κ πάντες ὅσοι παρὰ τὴν τῶν ἄστρων σχέσιν φασὶν εἰ ναι τὴν αἰτίαν πάντων τῶν ἐπὶ γῆς, είτε καθολικῶν εἴτε καὶ τῶν καθ᾽ ἕκαστον συμπτωμάτων· καὶ οἱ τοιοῦτοί γε ἀληθῶς • ἔθεντο εἰς οὐρανὸν τὸ στόμα αὐτῶν, ο κακοποιούς τινας λέγοντες εἶναι τῶν ἀστέ ρων, καὶ ἄλλους ἀγαθοποιούς· οὐδενὸς ἄστρου γενο μένου ὑπὸ τοῦ Θεοῦ τῶν ὅλων, ἵνα κακοποιῇ, κατά Ο γε τὸν Ἱερεμίαν, ὡς ἐν Θρήνοις γέγραπται· ο Ἐκ στόματος Κυρίου ἐξελεύσεται τὰ καλὰ καὶ τὸ ἀγαθόν.» Εἰκὸς δὲ, ὅτι, ὥσπερ τοῦτο τὸ ἐνεργοῦν τὸν καλούμενον σεληνιασμὸν πνεῦμα ἀκάθαρτον ἐπιτηρεί τοὺς τῆς σελήνης σχηματισμούς, ἵνα ἐνεργήσῃ εἰς τὸν διά τινας αἰτίας παραδιδόμενον αὐτῷ, καὶ μὴ ποιήσαντα ἑαυτὸν ἄξιον φρουρᾶς ἀγγελικῆς οὕτως καὶ ἄλλα πνεύματα, καὶ δαιμόνια πρός τινας σχηματισμοὺς τῶν ἄλλων ἀστέρων, ἵνα μὴ μόνον σε λήνη, ἀλλὰ καὶ οἱ λοιποὶ λοιδορηθῶσιν ἀστέρες ὑπὸ τῶν ἀδικίαν εἰς τὸ ὕψος λαλούντων.» Εστι γοῦν Τὸ ἀκάθαρτον τοῦτο πνεῦμα ἐπιτηρεῖ, Καὶ ἀδικίαν γε εἰς τὸ ὕψος, Εκ στόματος Κυρίου, 1, 58, Έκ στόματος Υψίστου οὐκ ἐξελεύ σεται τὰ κακὰ καὶ τὸ ἀγαθόν. οὐκ ἐξελεύσεται κακὰ καὶ τὸ ἅγιον. κακά καλά, Διά τινας αἰτίας παραδιδόμενον, Άξιον φρουρᾶς ἀγγελικῆς. είναι νομίζοντες κατὰ τὸν τόπον, ἀλλὰ σωματικών σύμπτωμα, καὶ φυσιολογοῦντες τὰ ὑγρὰ λεγέτωσαν κινεῖσθαι τὰ ἐν τῇ κεφαλῇ, κατά τινα συμπάθειαν τὴν πρὸς τὸ σεληνιακόν φῶς, ὑγρὰν ἔχον φύσιν ἡμεῖς δὲ οἱ καὶ τῷ Εὐαγγελίῳ πιστεύοντες, ὅτι τὸ νόσημα τοῦτο ἀπὸ πνεύματος ἀκαθάρτου, ἁλάλον, καὶ χωροῦ ἐν τοῖς πάσχουσιν αὐτὸ θεωρεῖται ἐνερ γούμενον, ὁρῶντες δὲ, ὅτι καὶ οἱ εἰθισμένοι παραπληρ σίως τοῖς ἐπαοιδοῖς τῶν Αἰγυπτίων ἐπαγγέλλεσθαι τὴν κατὰ τοὺς τοιούτους θεραπείαν δοκοῦσί ποτε ἐπισ τυγχάνειν ἐν αὐτοῖς, φήσομεν, ὅτι μήποτε, ὑπὲρ τοῦ διαβάλλειν τὰ κτίσματα τοῦ Θεοῦ, ἵνα ι καὶ ἀδικία εἰς τὸ ὕψος λαληθῇ, καὶ θῶνται εἰς οὐρανὸν τὸ στόμα αὐτῶν,» τὸ ἀκάθαρτον τοῦτο πνεῦμα ἐπιτηρεῖ τινας σχηματισμοὺς τῆς σελήνης, καὶ οὕτως ἐνεργεῖ, ῖν' ἐκ τῆς τηρήσεως τοῦ κατὰ τὸν τοιόνδε τῆς σελή νης σχηματισμὸν πάσχειν τοὺς ἀνθρώπους, την απ τίαν δόξῃ τοῦ τηλικούτου κακού, μὴ τὸ ἄλαλον καὶ χωφὸν λαμβάνειν δαιμόνιον, ἀλλὰ μέγας ἐν οὐρανῷ φωστήρ, ὁ τεταγμένος εἰς ἀρχὰς τῆς νυκτὸς, καὶ μηδεμίαν ἔχων ἀρχὴν τῆς τοιαύτης ἐν ἀνθρώποις νόσου. • Καὶ ἀδικίαν γε εἰς τὸ ὕψος λαλοῦσι κ πάντες ὅσοι παρὰ τὴν τῶν ἄστρων σχέσιν φασὶν εἰ ναι τὴν αἰτίαν πάντων τῶν ἐπὶ γῆς, είτε καθολικῶν εἴτε καὶ τῶν καθ᾽ ἕκαστον συμπτωμάτων· καὶ οἱ τοιοῦτοί γε ἀληθῶς • ἔθεντο εἰς οὐρανὸν τὸ στόμα αὐτῶν, ο κακοποιούς τινας λέγοντες εἶναι τῶν ἀστέ ρων, καὶ ἄλλους ἀγαθοποιούς· οὐδενὸς ἄστρου γενο μένου ὑπὸ τοῦ Θεοῦ τῶν ὅλων, ἵνα κακοποιῇ, κατά Ο γε τὸν Ἱερεμίαν, ὡς ἐν Θρήνοις γέγραπται· ο Ἐκ στόματος Κυρίου ἐξελεύσεται τὰ καλὰ καὶ τὸ ἀγαθόν.» Εἰκὸς δὲ, ὅτι, ὥσπερ τοῦτο τὸ ἐνεργοῦν τὸν καλούμενον σεληνιασμὸν πνεῦμα ἀκάθαρτον ἐπιτηρεί τοὺς τῆς σελήνης σχηματισμούς, ἵνα ἐνεργήσῃ εἰς τὸν διά τινας αἰτίας παραδιδόμενον αὐτῷ, καὶ μὴ ποιήσαντα ἑαυτὸν ἄξιον φρουρᾶς ἀγγελικῆς οὕτως καὶ ἄλλα πνεύματα, καὶ δαιμόνια πρός τινας σχηματισμοὺς τῶν ἄλλων ἀστέρων, ἵνα μὴ μόνον σε λήνη, ἀλλὰ καὶ οἱ λοιποὶ λοιδορηθῶσιν ἀστέρες ὑπὸ τῶν ἀδικίαν εἰς τὸ ὕψος λαλούντων.» Εστι γοῦν Τὸ ἀκάθαρτον τοῦτο πνεῦμα ἐπιτηρεῖ, Καὶ ἀδικίαν γε εἰς τὸ ὕψος, Εκ στόματος Κυρίου, 1, 58, Έκ στόματος Υψίστου οὐκ ἐξελεύ σεται τὰ κακὰ καὶ τὸ ἀγαθόν. οὐκ ἐξελεύσεται κακὰ καὶ τὸ ἅγιον. κακά καλά, Διά τινας αἰτίας παραδιδόμενον, Άξιον φρουρᾶς ἀγγελικῆς. spiritum impurum minime hic esse, sed morbum corporis duntaxat, ac disputantes dicant per quem dam cum lunari lumine, quod humida prædituni est natura, consensum et convenientiam, humores in capite contentos moveri; nos autem qui mor lum hunc in ægris a spiritu immundo, muto et surdo genitum videri Evangelio credimus, et iis qui eo prope modo quo Ægyptii incantatores sana tionem promittere more illorum soliti sunt, feliciter successisse credi inter ipsos videmus, ne ansam præbeamus Dei operibus ita calumniandis, ut iniquitatem in excelso loquantur, et ponant in cœlum os suum,» dicemus spiritum hunc impuram certas lunæ figuras observare, atque ita operari, ut cum observatum fuerit sub tali lunæ figura aflici homines, non mulus et surdus demon tanti Inali causam habere videatur, sed magna illa cœ lestis fax, quæ constituta est ut nocti præsit, neque ullum habet morbi hujus inter homines imperium. Ac ii quidem omnes iniquitatem in excelso lo quuntur, s quicunque astrorum constitutione mor borum omnium, qui super terram grassantur, sive universalium, sive singularium causam contineri pronuntiant; et ii revera posuerunt in cœlum os suum, › cum sidera alia malefica, alia benefica esse dicunt; cum nullum astrum a rerum omnium Deo ad id conditum sit, ut noceat, sicut a Jeremia in Threnis scriptum est 1: ‹ Ex ore Altissimi egre dientur honesta et bona. › Quemadmodum autem impurus ille spiritus morbum hunc efficiens qui lu paticus appellatur, lunæ figuras observat, ut cum vexet qui sibi certis de causis traditus est, nec di guum se præstitit qui angeli custodiæ committere tur; ita et alios spiritus ac dæinones aliorum side rum figurationes observare verisimile est, ut non luna duntaxat, sed et alia astra obtrectationibus et conviciis ab iis appetantur qui «iniquitatem in ex celso loquuntur. Genethliacos certe audire operæ pretium est, insaniæ omnis et furoris a dæmone ¡mmissi causam ad lunæ figuras referentes. Con vocatur. Medici ergo loquantur sibi quæ volunt, qui nec immundum spiritum arbitrantur, sed corporalem aliquam passionem, et dicunt humida moveri in capite secundum aliquam comparationem ad lumen lu mare, quod humidam habet naturam. Nos autem qui Evangelio sumus credentes, dicimus hanc passionem immundum spiritum in hominibus operari. Observat enim quædam schemata lunæ, et sic operatur, ut ab observatione quorumdam schematumn lunæ pati homines mentiatur, et per hoc culpabilem Dei creaturam ostendit: ut omnes, sicut diximus, iniquitatem in excelso loquantur, qui existimant ex efficientia stella rum consistere causam omnium infirmitatum, sive generalium, sive specialium, criminantes opera Dei, et quasdam quidem stellas dicentes maleficas, quasdam autem beneficas, cum nulla stella a Deo sit facta ut malefaciat. Secundum Jeremiam enim, sicut in Lamentationibus dicit: De ore Domini non procedent mala et bona, › forsitan autem sicut iste immundus spiritus observat quædam lunæ schemata ut operetur in co qui propter aliquas causas traditus est: sic et alii dæmones secundum aliqua stellarum schemata Psul. Lxxit, 8, 9. Thren. 111, 38. etc. Hieronymus in Matth. iv, 24, et xvi, 15. Chryso stomus, Brevis Enarrat. Theophylactus, Euthymnius. etc. Origenes, tom. iii in Genes. et homil. in Jerem. et passim astrologiam insectatur; quem morem tenent Patres universi. Sed de his alibi. ID. etc. Thren. Septuaginta Sixtinæ editionis, et manuscriptus Alexandrinus, Compluteusis editio, Pro legit Origenes et negandi particulam sustulit. Ib. etc. Hie ronymus Quia propter peccata sua a dæmone fuerat oppressus.» ID. Vide Origenia norum lib. 11, q. 5, n. 28. spiritum impurum minime hic esse, sed morbum corporis duntaxat, ac disputantes dicant per quem dam cum lunari lumine, quod humida prædituni est natura, consensum et convenientiam, humores in capite contentos moveri; nos autem qui mor lum hunc in ægris a spiritu immundo, muto et surdo genitum videri Evangelio credimus, et iis qui eo prope modo quo Ægyptii incantatores sana tionem promittere more illorum soliti sunt, feliciter successisse credi inter ipsos videmus, ne ansam præbeamus Dei operibus ita calumniandis, ut iniquitatem in excelso loquantur, et ponant in cœlum os suum,» dicemus spiritum hunc impuram certas lunæ figuras observare, atque ita operari, ut cum observatum fuerit sub tali lunæ figura aflici homines, non mulus et surdus demon tanti Inali causam habere videatur, sed magna illa cœ lestis fax, quæ constituta est ut nocti præsit, neque ullum habet morbi hujus inter homines imperium. Ac ii quidem omnes iniquitatem in excelso lo quuntur, s quicunque astrorum constitutione mor borum omnium, qui super terram grassantur, sive universalium, sive singularium causam contineri pronuntiant; et ii revera posuerunt in cœlum os suum, › cum sidera alia malefica, alia benefica esse dicunt; cum nullum astrum a rerum omnium Deo ad id conditum sit, ut noceat, sicut a Jeremia in Threnis scriptum est 1: ‹ Ex ore Altissimi egre dientur honesta et bona. › Quemadmodum autem impurus ille spiritus morbum hunc efficiens qui lu paticus appellatur, lunæ figuras observat, ut cum vexet qui sibi certis de causis traditus est, nec di guum se præstitit qui angeli custodiæ committere tur; ita et alios spiritus ac dæinones aliorum side rum figurationes observare verisimile est, ut non luna duntaxat, sed et alia astra obtrectationibus et conviciis ab iis appetantur qui «iniquitatem in ex celso loquuntur. Genethliacos certe audire operæ pretium est, insaniæ omnis et furoris a dæmone ¡mmissi causam ad lunæ figuras referentes. Con vocatur. Medici ergo loquantur sibi quæ volunt, qui nec immundum spiritum arbitrantur, sed corporalem aliquam passionem, et dicunt humida moveri in capite secundum aliquam comparationem ad lumen lu mare, quod humidam habet naturam. Nos autem qui Evangelio sumus credentes, dicimus hanc passionem immundum spiritum in hominibus operari. Observat enim quædam schemata lunæ, et sic operatur, ut ab observatione quorumdam schematumn lunæ pati homines mentiatur, et per hoc culpabilem Dei creaturam ostendit: ut omnes, sicut diximus, iniquitatem in excelso loquantur, qui existimant ex efficientia stella rum consistere causam omnium infirmitatum, sive generalium, sive specialium, criminantes opera Dei, et quasdam quidem stellas dicentes maleficas, quasdam autem beneficas, cum nulla stella a Deo sit facta ut malefaciat. Secundum Jeremiam enim, sicut in Lamentationibus dicit: De ore Domini non procedent mala et bona, › forsitan autem sicut iste immundus spiritus observat quædam lunæ schemata ut operetur in co qui propter aliquas causas traditus est: sic et alii dæmones secundum aliqua stellarum schemata Psul. Lxxit, 8, 9. Thren. 111, 38. etc. Hieronymus in Matth. iv, 24, et xvi, 15. Chryso stomus, Brevis Enarrat. Theophylactus, Euthymnius. etc. Origenes, tom. iii in Genes. et homil. in Jerem. et passim astrologiam insectatur; quem morem tenent Patres universi. Sed de his alibi. ID. etc. Thren. Septuaginta Sixtinæ editionis, et manuscriptus Alexandrinus, Compluteusis editio, Pro legit Origenes et negandi particulam sustulit. Ib. etc. Hie ronymus Quia propter peccata sua a dæmone fuerat oppressus.» ID. Vide Origenia norum lib. 11, q. 5, n. 28.

«εἰ ἦν ἐκ τοῦ κόσμου τούτου ἡ βασιλεία ἡ ἐμή, οἱ ὑπηρέται ἂν οἱ ἐμοὶ ἠγωνίζοντο, ἵνα μὴ παραδοθῶ τοῖς Ἰουδαίοις». παραδιδόμενος γὰρ Ἰουδαίοις «εἰς χεῖρας ἀνθρώπων» παρεδόθη, οὐχ ὑπὸ τῶν ἰδίων ὑπηρετῶν, ἀλλ’ ὑπὸ τοῦ ἄρχοντος «τοῦ αἰῶνος τούτου» εἰπόντος περὶ τῶν ἐν ἀοράτοις δυνάμεσι κατὰ ἀνθρώπων ἱσταμένων βασιλειῶν· «ταῦτά σοι πάντα δώσω, ἐὰν πεσὼν προσκυνήσῃς μοι». διὸ καὶ περὶ ἐκείνων λελέχθαι νομιστέον τὸ «παρέστησαν οἱ βασιλεῖς τῆς γῆς καὶ οἱ ἄρχοντες συνήχθησαν ἐπὶ τὸ αὐτὸ κατὰ τοῦ κυρίου καὶ κατὰ τοῦ Χριστοῦ αὐτοῦ». κἀκεῖνοι μὲν «οἱ βασιλεῖς» καὶ «οἱ ἄρχοντες» «παρέστησαν» καὶ «συνήχθησαν κατὰ τοῦ κυρίου καὶ κατὰ τοῦ Χριστοῦ αὐτοῦ»· ἡμεῖς δὲ ἐκ τοῦ παραδεδόσθαι αὐτὸν ὑπ’ ἐκείνων «εἰς χεῖρας ἀνθρώπων» καὶ ἀπεκτάνθαι ὠφεληθέντες, φαμὲν τὸ «διαρρήξωμεν τοὺς δεσμοὺς αὐτῶν, καὶ ἀπορρίψωμεν ἀφ’ ἡμῶν τὸν ζυγὸν αὐτῶν». ὅτε γὰρ «σύμμορφοι» γινόμεθα τῷ θανάτῳ τοῦ Χριστοῦ, οὐκέτι ἐσμὲν ὑπὸ τοὺς δεσμοὺς τῶν [ὡς ἀποδεδώκαμεν] βασιλέων «τῆς γῆς», οὐδ’ ὑπὸ τὸν ζυγὸν τῶν κατὰ τοῦ κυρίου συναχθέντων ἀρχόντων «τοῦ αἰῶνος τούτου»· ἀκοῦσαι τῶν γενεθλιαλόγων, τὴν αἰτίαν πάσης μα νίας, καὶ παντὸς δαιμονιασμοῦ ἀναφερόντων ἐπὶ τοὺς τῆς σελήνης σχηματισμούς. Ὅτι μὲν οὖν οἱ τὸν και λούμενον σεληνιασμὸν πάσχοντες ἐνίοτε εἰς τὸ ὕδωρ πίπτουσι, δῆλόν ἐστιν· ὅτι δὲ καὶ εἰς τὸ πῦρ, σπα νιώτερον μὲν, πλὴν καὶ αὐτὸ συμβαινόν ἐστι, καὶ ὅτι δυσίατόν ἐστι τὸ νόσημα τοῦτο, ὡς καὶ τοὺς ἔχοντας χάριν θεραπεύειν δαιμονῶντας ότὲ μὲν ἀπαυδᾷν πρὸς τοῦτο, ὁτὲ δὲ μετὰ νηστειῶν, καὶ προσευχῶν, καὶ πλειόνων καμάτων ἐπιτυγχάνειν. Ζητήσεις δὲ εἰ, ὥσπερ ἐν τοῖς ἀνθρώποις, οὕτω καὶ ἐν τοῖς πνεύμασι τοιαῦτα συμπτώματα, ὡς τινὰ μὲν αὐτῶν λαλεῖν, τινὰ δὲ ἄλαλα εἶναι· καὶ τινὰ μὲν ἀκούειν, ἕτερα δὲ κε κωφῶσθαι· εὑρεθήσεται γὰρ ὥσπερ ἐν αὐτοῖς ἡ αἰτία τοῦ εἶναι ἀκάθαρτα, οὕτως καὶ διὰ τὸ αὐτεξούσιον αὐτῶν καταδεδικάσθαι αὐτὰ τὸ εἶναι ἄλαλα καὶ κω φά· καὶ γὰρ ἀνθρώπων τινὲς τὴν τοιαύτην καταδίκην πείσονται, είγε ἡ τοῦ προφήτου εὐχὴ ὡς Πνεύματι ἁγίῳ εἰρημένη ἐπακουσθήσεται, ἐν ᾗ λέλεκται ἐπί τινων ἁμαρτωλῶν· «"Αλαλα γενηθήτω τὰ χείλη τὰ δόλια.» Οὕτω δὲ τάχα καὶ οἱ κακῶς χρησάμενοι ταῖς ἀκοαῖς καὶ παραδεξάμενοι ἀκοὴν ματαίαν, κωφωθή σονται ὑπὸ τοῦ εἰπόντος· «Τίς ἐποίησε δύσκωφον καὶ κωφόν; ο Ἵνα μὴ πλεῖον παραδέχωνται ἀκοὴν ματαίαν. Ἐπεὶ δὲ εἶπεν ὁ Σωτήρ ο Ω γενεὰ ἄπιστε καὶ διεστραμμένη, ο ἐμφαίνει, ὅτι ἐκ διαστροφῆς ἡ κακία παρεισελήλυθε, παρὰ φύσιν γενομένη καὶ διαστρό φους ἡμᾶς πεποιηκυῖα. Ολον δὲ, οἶμαι, τὸ τῶν ἐπὶ γῆς ἀνθρώπων γένος διὰ τὴν κακίαν βαρούμενος, καὶ τὴν μετ' αὐτῶν διατριβὴν ὁ Σωτὴρ, εἶπε τό· «Ἕως πότε μεθ᾽ ὑμῶν ἔσομαι;» Προείπομεν οὖν ἀπὸ μέσ ρους εἰς τό Ἐὰν ἔχητε πίστιν ὡς κόκκον σινά πεως, ἐρεῖτε τῷ ὄρει τούτῳ, καὶ τὰ ἑξῆς· οὐδὲν δ' ἧττον κατὰ τὸ φαινόμενον ἡμῖν τρανότερον καὶ ταῦτα › εἰς τὸν τόπον λελέξεται. Ορη ἐν τούτοις οἶμαι λέγε σθαι τὰς ἐν κακίᾳ κεχυμένῃ καὶ μεγάλῃ γεγενημέ νας ἀντικειμένας δυνάμεις, αἵτινες ώσπερεί ερηρει σμέναι εἰσὶν ἔν τισιν ἀνθρώπων ψυχαῖς. Ἐπὰν οὖν ἔχῃ τις τὴν πᾶσαν πίστιν, ὥστε μηκέτι περί τινων ἐν τοῖς ἱεροῖς γράμμασι κειμένων ἀπιστεῖν, καὶ τοι αὐτὴν αὐτὴν ἔχῃ, ὁποία ἦν ἡ πίστις τοῦ ᾽Αβραὰμ πιστεύοντος τῷ Θεῷ ἐπὶ τοσοῦτον, ὡς λογισθῆναι τὴν πίστιν αὐτοῦ εἰς δικαιοσύνην ἔχει τὴν πᾶσαν πίστιν ὡς κόκκον σινάπεως· εἶθ' ὁ τοιοῦτος ἐρεῖ τῷ ὄρει τούτῳ· (δείκνυμι δὲ τὸ ἄλαλον καὶ κωφὸν 'Οτὲ μέν. ἅτε μέν. Ο ὑψώματα ἐπαίροντες κατὰ τῆς γνώσεως τοῦ Θεοῦ ὁ διάβολος ὄρος σκοτεινόν ἐστιν· οἱ ἄρχοντες τοῦ αἰῶνος οἱ κατηργημένοι, ὄρη εἰσὶ σκοτεινά· καὶ τὸ δαιμόνιον, ὁ σεληνιασμός, ὄρος ἦν, περὶ οὗ ἔλεγεν ὁ Σωτήρ· Ἐρεῖτε τῷ ὄρει τούτῳ, 22, ὥστε λογισθῆναι αὐτῷ εἰς δικαιοσύνην. Εἶθ᾽ ὁ τοιοῦτος ἐρεῖ τῷ, κ. τ. λ. 12: Ποῖα δὲ ὄρη σκοτεινά; Ο τά ἀκοῦσαι τῶν γενεθλιαλόγων, τὴν αἰτίαν πάσης μα νίας, καὶ παντὸς δαιμονιασμοῦ ἀναφερόντων ἐπὶ τοὺς τῆς σελήνης σχηματισμούς. Ὅτι μὲν οὖν οἱ τὸν και λούμενον σεληνιασμὸν πάσχοντες ἐνίοτε εἰς τὸ ὕδωρ πίπτουσι, δῆλόν ἐστιν· ὅτι δὲ καὶ εἰς τὸ πῦρ, σπα νιώτερον μὲν, πλὴν καὶ αὐτὸ συμβαινόν ἐστι, καὶ ὅτι δυσίατόν ἐστι τὸ νόσημα τοῦτο, ὡς καὶ τοὺς ἔχοντας χάριν θεραπεύειν δαιμονῶντας ότὲ μὲν ἀπαυδᾷν πρὸς τοῦτο, ὁτὲ δὲ μετὰ νηστειῶν, καὶ προσευχῶν, καὶ πλειόνων καμάτων ἐπιτυγχάνειν. Ζητήσεις δὲ εἰ, ὥσπερ ἐν τοῖς ἀνθρώποις, οὕτω καὶ ἐν τοῖς πνεύμασι τοιαῦτα συμπτώματα, ὡς τινὰ μὲν αὐτῶν λαλεῖν, τινὰ δὲ ἄλαλα εἶναι· καὶ τινὰ μὲν ἀκούειν, ἕτερα δὲ κε κωφῶσθαι· εὑρεθήσεται γὰρ ὥσπερ ἐν αὐτοῖς ἡ αἰτία τοῦ εἶναι ἀκάθαρτα, οὕτως καὶ διὰ τὸ αὐτεξούσιον αὐτῶν καταδεδικάσθαι αὐτὰ τὸ εἶναι ἄλαλα καὶ κω φά· καὶ γὰρ ἀνθρώπων τινὲς τὴν τοιαύτην καταδίκην πείσονται, είγε ἡ τοῦ προφήτου εὐχὴ ὡς Πνεύματι ἁγίῳ εἰρημένη ἐπακουσθήσεται, ἐν ᾗ λέλεκται ἐπί τινων ἁμαρτωλῶν· «"Αλαλα γενηθήτω τὰ χείλη τὰ δόλια.» Οὕτω δὲ τάχα καὶ οἱ κακῶς χρησάμενοι ταῖς ἀκοαῖς καὶ παραδεξάμενοι ἀκοὴν ματαίαν, κωφωθή σονται ὑπὸ τοῦ εἰπόντος· «Τίς ἐποίησε δύσκωφον καὶ κωφόν; ο Ἵνα μὴ πλεῖον παραδέχωνται ἀκοὴν ματαίαν. Ἐπεὶ δὲ εἶπεν ὁ Σωτήρ ο Ω γενεὰ ἄπιστε καὶ διεστραμμένη, ο ἐμφαίνει, ὅτι ἐκ διαστροφῆς ἡ κακία παρεισελήλυθε, παρὰ φύσιν γενομένη καὶ διαστρό φους ἡμᾶς πεποιηκυῖα. Ολον δὲ, οἶμαι, τὸ τῶν ἐπὶ γῆς ἀνθρώπων γένος διὰ τὴν κακίαν βαρούμενος, καὶ τὴν μετ' αὐτῶν διατριβὴν ὁ Σωτὴρ, εἶπε τό· «Ἕως πότε μεθ᾽ ὑμῶν ἔσομαι;» Προείπομεν οὖν ἀπὸ μέσ ρους εἰς τό Ἐὰν ἔχητε πίστιν ὡς κόκκον σινά πεως, ἐρεῖτε τῷ ὄρει τούτῳ, καὶ τὰ ἑξῆς· οὐδὲν δ' ἧττον κατὰ τὸ φαινόμενον ἡμῖν τρανότερον καὶ ταῦτα › εἰς τὸν τόπον λελέξεται. Ορη ἐν τούτοις οἶμαι λέγε σθαι τὰς ἐν κακίᾳ κεχυμένῃ καὶ μεγάλῃ γεγενημέ νας ἀντικειμένας δυνάμεις, αἵτινες ώσπερεί ερηρει σμέναι εἰσὶν ἔν τισιν ἀνθρώπων ψυχαῖς. Ἐπὰν οὖν ἔχῃ τις τὴν πᾶσαν πίστιν, ὥστε μηκέτι περί τινων ἐν τοῖς ἱεροῖς γράμμασι κειμένων ἀπιστεῖν, καὶ τοι αὐτὴν αὐτὴν ἔχῃ, ὁποία ἦν ἡ πίστις τοῦ ᾽Αβραὰμ πιστεύοντος τῷ Θεῷ ἐπὶ τοσοῦτον, ὡς λογισθῆναι τὴν πίστιν αὐτοῦ εἰς δικαιοσύνην ἔχει τὴν πᾶσαν πίστιν ὡς κόκκον σινάπεως· εἶθ' ὁ τοιοῦτος ἐρεῖ τῷ ὄρει τούτῳ· (δείκνυμι δὲ τὸ ἄλαλον καὶ κωφὸν 'Οτὲ μέν. ἅτε μέν. Ο ὑψώματα ἐπαίροντες κατὰ τῆς γνώσεως τοῦ Θεοῦ ὁ διάβολος ὄρος σκοτεινόν ἐστιν· οἱ ἄρχοντες τοῦ αἰῶνος οἱ κατηργημένοι, ὄρη εἰσὶ σκοτεινά· καὶ τὸ δαιμόνιον, ὁ σεληνιασμός, ὄρος ἦν, περὶ οὗ ἔλεγεν ὁ Σωτήρ· Ἐρεῖτε τῷ ὄρει τούτῳ, 22, ὥστε λογισθῆναι αὐτῷ εἰς δικαιοσύνην. Εἶθ᾽ ὁ τοιοῦτος ἐρεῖ τῷ, κ. τ. λ. 12: Ποῖα δὲ ὄρη σκοτεινά; Ο τά laborant morbo, quem lunaticum appellant; cadere aulem et illos in ignem, rarius quidem, sed non nunquam tamen manifestum est, et sanatu diffici lem esse morbum hune; adeo ut qui sanandorum dæmoniacorum gratia pollent, aliquando curandi illius spem abjiciant; aliquando autem cum jejuniis et orationibus, plurimisque laboribus feliciter eum et ex voto sanent. Quæres autem an quemadmo dum homines, ita et spiritus ejusmodi morbis aff ciantur, ut eorum nonnulli loquantur, quidam muti sint; nonnulli audiant, quidam surdi sint: ut enim reperitur in illis causa cur impuri sint, ita et per petuo silentio et surditate damnati esse reperientur, ob liberum eorum arbitrium: quibusdam sed enim hominibus eadem indigetur poena, siquidem Pro phele precatio, quasi ad Spiritum sanctum fusa, exaudiatur, in qua de nonnullis peccatoribus dictum est: Muta flant labia dolosa.. Eodem fortasse modo et qui auribus abusi sunt, et vanis rumoribus aurem prebuerunt, ab eo surdi Gent; qui dixit: Quis fabricatus est mutum et sur dum?, ut non amplius vanis rumoribus aurem præbeant. stat sane in aquam cadere eos aliquando qui hoc c ratio incredula et perversa, introductam fuiese significat a perversitate nequitiam, quæ contra na turam est, et perversos nos effecit. Universum au tem, opinor, genus humanum, quod supra terram est, propter ejus nequitiam pertasus, et commo rationem cum eo ægre ferens Servator dixit" Quousque ere vobiscum? Hæc certe verba 13: Si habueritis fidem sicut granum sinapis, dicetis monti huic, et cætera jam antea ex parte explicavimus; verumtamen et ea quoque dicentur in hunc lo cum, prout ad majorem perspicuitatem nobis con ferre videntur. Montes bic appellari existimo con trarias et oppositas potestates, late diffusa et in genti nequitia præditas, quæ quidem in nonnullis hominum animis quasi fundatæ et constitutæ sunt. Postquam ergo omnem quispiam fidem habuerit, ita ut nonnullis, quæ in sacris libris continentur, fidem non deroget, ea quæ tali polleat, qualis erat Abrahami fides, qui Deo eo usque credidit, ut rem putata sit fides illius ad justitiam s, omnem ille VETUS INTERPRETATIΟ. insidiantur eis, qui non præbuerunt se dignos custodia angelorum sanctorum, ut non sol, ac luna, sed etiam stellæ cæteræ blasphementur ab hominibus, qui in excelsum iniquitatem loqui non dubitant, et ponere in coelos os suum. Psal. xxx, 19. • Exod. iv, 11. Matth. Sic habent omnes mss.; male au tem editio Huetii, perversa, quousque ero vobiscum? Quousque patiar vos? > Nam quoniam non potuerunt eum sanare neque ipsi discipuli Jesu quasi adhuc modica fidei constituti, propterea dixit: «O generatio incredula.» Et si illis dixit: O generatio incredula, nobis quid dicet? Et quod ait, «perversa, ostendit quoniam Ibid. Gen. XV, lbid. 19. etc., et homil. in Luc. et in Joan. v, 12. Hilarius can. et 21; Codd. Regius et Vaticanus, Οrigenes in Jerem. homn. laborant morbo, quem lunaticum appellant; cadere aulem et illos in ignem, rarius quidem, sed non nunquam tamen manifestum est, et sanatu diffici lem esse morbum hune; adeo ut qui sanandorum dæmoniacorum gratia pollent, aliquando curandi illius spem abjiciant; aliquando autem cum jejuniis et orationibus, plurimisque laboribus feliciter eum et ex voto sanent. Quæres autem an quemadmo dum homines, ita et spiritus ejusmodi morbis aff ciantur, ut eorum nonnulli loquantur, quidam muti sint; nonnulli audiant, quidam surdi sint: ut enim reperitur in illis causa cur impuri sint, ita et per petuo silentio et surditate damnati esse reperientur, ob liberum eorum arbitrium: quibusdam sed enim hominibus eadem indigetur poena, siquidem Pro phele precatio, quasi ad Spiritum sanctum fusa, exaudiatur, in qua de nonnullis peccatoribus dictum est: Muta flant labia dolosa.. Eodem fortasse modo et qui auribus abusi sunt, et vanis rumoribus aurem prebuerunt, ab eo surdi Gent; qui dixit: Quis fabricatus est mutum et sur dum?, ut non amplius vanis rumoribus aurem præbeant. stat sane in aquam cadere eos aliquando qui hoc c ratio incredula et perversa, introductam fuiese significat a perversitate nequitiam, quæ contra na turam est, et perversos nos effecit. Universum au tem, opinor, genus humanum, quod supra terram est, propter ejus nequitiam pertasus, et commo rationem cum eo ægre ferens Servator dixit" Quousque ere vobiscum? Hæc certe verba 13: Si habueritis fidem sicut granum sinapis, dicetis monti huic, et cætera jam antea ex parte explicavimus; verumtamen et ea quoque dicentur in hunc lo cum, prout ad majorem perspicuitatem nobis con ferre videntur. Montes bic appellari existimo con trarias et oppositas potestates, late diffusa et in genti nequitia præditas, quæ quidem in nonnullis hominum animis quasi fundatæ et constitutæ sunt. Postquam ergo omnem quispiam fidem habuerit, ita ut nonnullis, quæ in sacris libris continentur, fidem non deroget, ea quæ tali polleat, qualis erat Abrahami fides, qui Deo eo usque credidit, ut rem putata sit fides illius ad justitiam s, omnem ille VETUS INTERPRETATIΟ. insidiantur eis, qui non præbuerunt se dignos custodia angelorum sanctorum, ut non sol, ac luna, sed etiam stellæ cæteræ blasphementur ab hominibus, qui in excelsum iniquitatem loqui non dubitant, et ponere in coelos os suum. Psal. xxx, 19. • Exod. iv, 11. Matth. Sic habent omnes mss.; male au tem editio Huetii, perversa, quousque ero vobiscum? Quousque patiar vos? > Nam quoniam non potuerunt eum sanare neque ipsi discipuli Jesu quasi adhuc modica fidei constituti, propterea dixit: «O generatio incredula.» Et si illis dixit: O generatio incredula, nobis quid dicet? Et quod ait, «perversa, ostendit quoniam Ibid. Gen. XV, lbid. 19. etc., et homil. in Luc. et in Joan. v, 12. Hilarius can. et 21; Codd. Regius et Vaticanus, Οrigenes in Jerem. homn. 7. Quandoquidem vero Servator dixit 10: «O gene 7. Post hæc videamus, quod loquens ad patrem lunatici Dominus dixit: «generatio incredula et 7. Quandoquidem vero Servator dixit 10: «O gene 7. Post hæc videamus, quod loquens ad patrem lunatici Dominus dixit: «generatio incredula et

«εἰ ἦν ἐκ τοῦ κόσμου τούτου ἡ βασιλεία ἡ ἐμή, οἱ ὑπηρέται ἂν οἱ ἐμοὶ ἠγωνίζοντο, ἵνα μὴ παραδοθῶ τοῖς Ἰουδαίοις». παραδιδόμενος γὰρ Ἰουδαίοις «εἰς χεῖρας ἀνθρώπων» παρεδόθη, οὐχ ὑπὸ τῶν ἰδίων ὑπηρετῶν, ἀλλ’ ὑπὸ τοῦ ἄρχοντος «τοῦ αἰῶνος τούτου» εἰπόντος περὶ τῶν ἐν ἀοράτοις δυνάμεσι κατὰ ἀνθρώπων ἱσταμένων βασιλειῶν· «ταῦτά σοι πάντα δώσω, ἐὰν πεσὼν προσκυνήσῃς μοι». διὸ καὶ περὶ ἐκείνων λελέχθαι νομιστέον τὸ «παρέστησαν οἱ βασιλεῖς τῆς γῆς καὶ οἱ ἄρχοντες συνήχθησαν ἐπὶ τὸ αὐτὸ κατὰ τοῦ κυρίου καὶ κατὰ τοῦ Χριστοῦ αὐτοῦ». κἀκεῖνοι μὲν «οἱ βασιλεῖς» καὶ «οἱ ἄρχοντες» «παρέστησαν» καὶ «συνήχθησαν κατὰ τοῦ κυρίου καὶ κατὰ τοῦ Χριστοῦ αὐτοῦ»· ἡμεῖς δὲ ἐκ τοῦ παραδεδόσθαι αὐτὸν ὑπ’ ἐκείνων «εἰς χεῖρας ἀνθρώπων» καὶ ἀπεκτάνθαι ὠφεληθέντες, φαμὲν τὸ «διαρρήξωμεν τοὺς δεσμοὺς αὐτῶν, καὶ ἀπορρίψωμεν ἀφ’ ἡμῶν τὸν ζυγὸν αὐτῶν». ὅτε γὰρ «σύμμορφοι» γινόμεθα τῷ θανάτῳ τοῦ Χριστοῦ, οὐκέτι ἐσμὲν ὑπὸ τοὺς δεσμοὺς τῶν [ὡς ἀποδεδώκαμεν] βασιλέων «τῆς γῆς», οὐδ’ ὑπὸ τὸν ζυγὸν τῶν κατὰ τοῦ κυρίου συναχθέντων ἀρχόντων «τοῦ αἰῶνος τούτου»· ἀκοῦσαι τῶν γενεθλιαλόγων, τὴν αἰτίαν πάσης μα νίας, καὶ παντὸς δαιμονιασμοῦ ἀναφερόντων ἐπὶ τοὺς τῆς σελήνης σχηματισμούς. Ὅτι μὲν οὖν οἱ τὸν και λούμενον σεληνιασμὸν πάσχοντες ἐνίοτε εἰς τὸ ὕδωρ πίπτουσι, δῆλόν ἐστιν· ὅτι δὲ καὶ εἰς τὸ πῦρ, σπα νιώτερον μὲν, πλὴν καὶ αὐτὸ συμβαινόν ἐστι, καὶ ὅτι δυσίατόν ἐστι τὸ νόσημα τοῦτο, ὡς καὶ τοὺς ἔχοντας χάριν θεραπεύειν δαιμονῶντας ότὲ μὲν ἀπαυδᾷν πρὸς τοῦτο, ὁτὲ δὲ μετὰ νηστειῶν, καὶ προσευχῶν, καὶ πλειόνων καμάτων ἐπιτυγχάνειν. Ζητήσεις δὲ εἰ, ὥσπερ ἐν τοῖς ἀνθρώποις, οὕτω καὶ ἐν τοῖς πνεύμασι τοιαῦτα συμπτώματα, ὡς τινὰ μὲν αὐτῶν λαλεῖν, τινὰ δὲ ἄλαλα εἶναι· καὶ τινὰ μὲν ἀκούειν, ἕτερα δὲ κε κωφῶσθαι· εὑρεθήσεται γὰρ ὥσπερ ἐν αὐτοῖς ἡ αἰτία τοῦ εἶναι ἀκάθαρτα, οὕτως καὶ διὰ τὸ αὐτεξούσιον αὐτῶν καταδεδικάσθαι αὐτὰ τὸ εἶναι ἄλαλα καὶ κω φά· καὶ γὰρ ἀνθρώπων τινὲς τὴν τοιαύτην καταδίκην πείσονται, είγε ἡ τοῦ προφήτου εὐχὴ ὡς Πνεύματι ἁγίῳ εἰρημένη ἐπακουσθήσεται, ἐν ᾗ λέλεκται ἐπί τινων ἁμαρτωλῶν· «"Αλαλα γενηθήτω τὰ χείλη τὰ δόλια.» Οὕτω δὲ τάχα καὶ οἱ κακῶς χρησάμενοι ταῖς ἀκοαῖς καὶ παραδεξάμενοι ἀκοὴν ματαίαν, κωφωθή σονται ὑπὸ τοῦ εἰπόντος· «Τίς ἐποίησε δύσκωφον καὶ κωφόν; ο Ἵνα μὴ πλεῖον παραδέχωνται ἀκοὴν ματαίαν. Ἐπεὶ δὲ εἶπεν ὁ Σωτήρ ο Ω γενεὰ ἄπιστε καὶ διεστραμμένη, ο ἐμφαίνει, ὅτι ἐκ διαστροφῆς ἡ κακία παρεισελήλυθε, παρὰ φύσιν γενομένη καὶ διαστρό φους ἡμᾶς πεποιηκυῖα. Ολον δὲ, οἶμαι, τὸ τῶν ἐπὶ γῆς ἀνθρώπων γένος διὰ τὴν κακίαν βαρούμενος, καὶ τὴν μετ' αὐτῶν διατριβὴν ὁ Σωτὴρ, εἶπε τό· «Ἕως πότε μεθ᾽ ὑμῶν ἔσομαι;» Προείπομεν οὖν ἀπὸ μέσ ρους εἰς τό Ἐὰν ἔχητε πίστιν ὡς κόκκον σινά πεως, ἐρεῖτε τῷ ὄρει τούτῳ, καὶ τὰ ἑξῆς· οὐδὲν δ' ἧττον κατὰ τὸ φαινόμενον ἡμῖν τρανότερον καὶ ταῦτα › εἰς τὸν τόπον λελέξεται. Ορη ἐν τούτοις οἶμαι λέγε σθαι τὰς ἐν κακίᾳ κεχυμένῃ καὶ μεγάλῃ γεγενημέ νας ἀντικειμένας δυνάμεις, αἵτινες ώσπερεί ερηρει σμέναι εἰσὶν ἔν τισιν ἀνθρώπων ψυχαῖς. Ἐπὰν οὖν ἔχῃ τις τὴν πᾶσαν πίστιν, ὥστε μηκέτι περί τινων ἐν τοῖς ἱεροῖς γράμμασι κειμένων ἀπιστεῖν, καὶ τοι αὐτὴν αὐτὴν ἔχῃ, ὁποία ἦν ἡ πίστις τοῦ ᾽Αβραὰμ πιστεύοντος τῷ Θεῷ ἐπὶ τοσοῦτον, ὡς λογισθῆναι τὴν πίστιν αὐτοῦ εἰς δικαιοσύνην ἔχει τὴν πᾶσαν πίστιν ὡς κόκκον σινάπεως· εἶθ' ὁ τοιοῦτος ἐρεῖ τῷ ὄρει τούτῳ· (δείκνυμι δὲ τὸ ἄλαλον καὶ κωφὸν 'Οτὲ μέν. ἅτε μέν. Ο ὑψώματα ἐπαίροντες κατὰ τῆς γνώσεως τοῦ Θεοῦ ὁ διάβολος ὄρος σκοτεινόν ἐστιν· οἱ ἄρχοντες τοῦ αἰῶνος οἱ κατηργημένοι, ὄρη εἰσὶ σκοτεινά· καὶ τὸ δαιμόνιον, ὁ σεληνιασμός, ὄρος ἦν, περὶ οὗ ἔλεγεν ὁ Σωτήρ· Ἐρεῖτε τῷ ὄρει τούτῳ, 22, ὥστε λογισθῆναι αὐτῷ εἰς δικαιοσύνην. Εἶθ᾽ ὁ τοιοῦτος ἐρεῖ τῷ, κ. τ. λ. 12: Ποῖα δὲ ὄρη σκοτεινά; Ο τά ἀκοῦσαι τῶν γενεθλιαλόγων, τὴν αἰτίαν πάσης μα νίας, καὶ παντὸς δαιμονιασμοῦ ἀναφερόντων ἐπὶ τοὺς τῆς σελήνης σχηματισμούς. Ὅτι μὲν οὖν οἱ τὸν και λούμενον σεληνιασμὸν πάσχοντες ἐνίοτε εἰς τὸ ὕδωρ πίπτουσι, δῆλόν ἐστιν· ὅτι δὲ καὶ εἰς τὸ πῦρ, σπα νιώτερον μὲν, πλὴν καὶ αὐτὸ συμβαινόν ἐστι, καὶ ὅτι δυσίατόν ἐστι τὸ νόσημα τοῦτο, ὡς καὶ τοὺς ἔχοντας χάριν θεραπεύειν δαιμονῶντας ότὲ μὲν ἀπαυδᾷν πρὸς τοῦτο, ὁτὲ δὲ μετὰ νηστειῶν, καὶ προσευχῶν, καὶ πλειόνων καμάτων ἐπιτυγχάνειν. Ζητήσεις δὲ εἰ, ὥσπερ ἐν τοῖς ἀνθρώποις, οὕτω καὶ ἐν τοῖς πνεύμασι τοιαῦτα συμπτώματα, ὡς τινὰ μὲν αὐτῶν λαλεῖν, τινὰ δὲ ἄλαλα εἶναι· καὶ τινὰ μὲν ἀκούειν, ἕτερα δὲ κε κωφῶσθαι· εὑρεθήσεται γὰρ ὥσπερ ἐν αὐτοῖς ἡ αἰτία τοῦ εἶναι ἀκάθαρτα, οὕτως καὶ διὰ τὸ αὐτεξούσιον αὐτῶν καταδεδικάσθαι αὐτὰ τὸ εἶναι ἄλαλα καὶ κω φά· καὶ γὰρ ἀνθρώπων τινὲς τὴν τοιαύτην καταδίκην πείσονται, είγε ἡ τοῦ προφήτου εὐχὴ ὡς Πνεύματι ἁγίῳ εἰρημένη ἐπακουσθήσεται, ἐν ᾗ λέλεκται ἐπί τινων ἁμαρτωλῶν· «"Αλαλα γενηθήτω τὰ χείλη τὰ δόλια.» Οὕτω δὲ τάχα καὶ οἱ κακῶς χρησάμενοι ταῖς ἀκοαῖς καὶ παραδεξάμενοι ἀκοὴν ματαίαν, κωφωθή σονται ὑπὸ τοῦ εἰπόντος· «Τίς ἐποίησε δύσκωφον καὶ κωφόν; ο Ἵνα μὴ πλεῖον παραδέχωνται ἀκοὴν ματαίαν. Ἐπεὶ δὲ εἶπεν ὁ Σωτήρ ο Ω γενεὰ ἄπιστε καὶ διεστραμμένη, ο ἐμφαίνει, ὅτι ἐκ διαστροφῆς ἡ κακία παρεισελήλυθε, παρὰ φύσιν γενομένη καὶ διαστρό φους ἡμᾶς πεποιηκυῖα. Ολον δὲ, οἶμαι, τὸ τῶν ἐπὶ γῆς ἀνθρώπων γένος διὰ τὴν κακίαν βαρούμενος, καὶ τὴν μετ' αὐτῶν διατριβὴν ὁ Σωτὴρ, εἶπε τό· «Ἕως πότε μεθ᾽ ὑμῶν ἔσομαι;» Προείπομεν οὖν ἀπὸ μέσ ρους εἰς τό Ἐὰν ἔχητε πίστιν ὡς κόκκον σινά πεως, ἐρεῖτε τῷ ὄρει τούτῳ, καὶ τὰ ἑξῆς· οὐδὲν δ' ἧττον κατὰ τὸ φαινόμενον ἡμῖν τρανότερον καὶ ταῦτα › εἰς τὸν τόπον λελέξεται. Ορη ἐν τούτοις οἶμαι λέγε σθαι τὰς ἐν κακίᾳ κεχυμένῃ καὶ μεγάλῃ γεγενημέ νας ἀντικειμένας δυνάμεις, αἵτινες ώσπερεί ερηρει σμέναι εἰσὶν ἔν τισιν ἀνθρώπων ψυχαῖς. Ἐπὰν οὖν ἔχῃ τις τὴν πᾶσαν πίστιν, ὥστε μηκέτι περί τινων ἐν τοῖς ἱεροῖς γράμμασι κειμένων ἀπιστεῖν, καὶ τοι αὐτὴν αὐτὴν ἔχῃ, ὁποία ἦν ἡ πίστις τοῦ ᾽Αβραὰμ πιστεύοντος τῷ Θεῷ ἐπὶ τοσοῦτον, ὡς λογισθῆναι τὴν πίστιν αὐτοῦ εἰς δικαιοσύνην ἔχει τὴν πᾶσαν πίστιν ὡς κόκκον σινάπεως· εἶθ' ὁ τοιοῦτος ἐρεῖ τῷ ὄρει τούτῳ· (δείκνυμι δὲ τὸ ἄλαλον καὶ κωφὸν 'Οτὲ μέν. ἅτε μέν. Ο ὑψώματα ἐπαίροντες κατὰ τῆς γνώσεως τοῦ Θεοῦ ὁ διάβολος ὄρος σκοτεινόν ἐστιν· οἱ ἄρχοντες τοῦ αἰῶνος οἱ κατηργημένοι, ὄρη εἰσὶ σκοτεινά· καὶ τὸ δαιμόνιον, ὁ σεληνιασμός, ὄρος ἦν, περὶ οὗ ἔλεγεν ὁ Σωτήρ· Ἐρεῖτε τῷ ὄρει τούτῳ, 22, ὥστε λογισθῆναι αὐτῷ εἰς δικαιοσύνην. Εἶθ᾽ ὁ τοιοῦτος ἐρεῖ τῷ, κ. τ. λ. 12: Ποῖα δὲ ὄρη σκοτεινά; Ο τά laborant morbo, quem lunaticum appellant; cadere aulem et illos in ignem, rarius quidem, sed non nunquam tamen manifestum est, et sanatu diffici lem esse morbum hune; adeo ut qui sanandorum dæmoniacorum gratia pollent, aliquando curandi illius spem abjiciant; aliquando autem cum jejuniis et orationibus, plurimisque laboribus feliciter eum et ex voto sanent. Quæres autem an quemadmo dum homines, ita et spiritus ejusmodi morbis aff ciantur, ut eorum nonnulli loquantur, quidam muti sint; nonnulli audiant, quidam surdi sint: ut enim reperitur in illis causa cur impuri sint, ita et per petuo silentio et surditate damnati esse reperientur, ob liberum eorum arbitrium: quibusdam sed enim hominibus eadem indigetur poena, siquidem Pro phele precatio, quasi ad Spiritum sanctum fusa, exaudiatur, in qua de nonnullis peccatoribus dictum est: Muta flant labia dolosa.. Eodem fortasse modo et qui auribus abusi sunt, et vanis rumoribus aurem prebuerunt, ab eo surdi Gent; qui dixit: Quis fabricatus est mutum et sur dum?, ut non amplius vanis rumoribus aurem præbeant. stat sane in aquam cadere eos aliquando qui hoc c ratio incredula et perversa, introductam fuiese significat a perversitate nequitiam, quæ contra na turam est, et perversos nos effecit. Universum au tem, opinor, genus humanum, quod supra terram est, propter ejus nequitiam pertasus, et commo rationem cum eo ægre ferens Servator dixit" Quousque ere vobiscum? Hæc certe verba 13: Si habueritis fidem sicut granum sinapis, dicetis monti huic, et cætera jam antea ex parte explicavimus; verumtamen et ea quoque dicentur in hunc lo cum, prout ad majorem perspicuitatem nobis con ferre videntur. Montes bic appellari existimo con trarias et oppositas potestates, late diffusa et in genti nequitia præditas, quæ quidem in nonnullis hominum animis quasi fundatæ et constitutæ sunt. Postquam ergo omnem quispiam fidem habuerit, ita ut nonnullis, quæ in sacris libris continentur, fidem non deroget, ea quæ tali polleat, qualis erat Abrahami fides, qui Deo eo usque credidit, ut rem putata sit fides illius ad justitiam s, omnem ille VETUS INTERPRETATIΟ. insidiantur eis, qui non præbuerunt se dignos custodia angelorum sanctorum, ut non sol, ac luna, sed etiam stellæ cæteræ blasphementur ab hominibus, qui in excelsum iniquitatem loqui non dubitant, et ponere in coelos os suum. Psal. xxx, 19. • Exod. iv, 11. Matth. Sic habent omnes mss.; male au tem editio Huetii, perversa, quousque ero vobiscum? Quousque patiar vos? > Nam quoniam non potuerunt eum sanare neque ipsi discipuli Jesu quasi adhuc modica fidei constituti, propterea dixit: «O generatio incredula.» Et si illis dixit: O generatio incredula, nobis quid dicet? Et quod ait, «perversa, ostendit quoniam Ibid. Gen. XV, lbid. 19. etc., et homil. in Luc. et in Joan. v, 12. Hilarius can. et 21; Codd. Regius et Vaticanus, Οrigenes in Jerem. homn. laborant morbo, quem lunaticum appellant; cadere aulem et illos in ignem, rarius quidem, sed non nunquam tamen manifestum est, et sanatu diffici lem esse morbum hune; adeo ut qui sanandorum dæmoniacorum gratia pollent, aliquando curandi illius spem abjiciant; aliquando autem cum jejuniis et orationibus, plurimisque laboribus feliciter eum et ex voto sanent. Quæres autem an quemadmo dum homines, ita et spiritus ejusmodi morbis aff ciantur, ut eorum nonnulli loquantur, quidam muti sint; nonnulli audiant, quidam surdi sint: ut enim reperitur in illis causa cur impuri sint, ita et per petuo silentio et surditate damnati esse reperientur, ob liberum eorum arbitrium: quibusdam sed enim hominibus eadem indigetur poena, siquidem Pro phele precatio, quasi ad Spiritum sanctum fusa, exaudiatur, in qua de nonnullis peccatoribus dictum est: Muta flant labia dolosa.. Eodem fortasse modo et qui auribus abusi sunt, et vanis rumoribus aurem prebuerunt, ab eo surdi Gent; qui dixit: Quis fabricatus est mutum et sur dum?, ut non amplius vanis rumoribus aurem præbeant. stat sane in aquam cadere eos aliquando qui hoc c ratio incredula et perversa, introductam fuiese significat a perversitate nequitiam, quæ contra na turam est, et perversos nos effecit. Universum au tem, opinor, genus humanum, quod supra terram est, propter ejus nequitiam pertasus, et commo rationem cum eo ægre ferens Servator dixit" Quousque ere vobiscum? Hæc certe verba 13: Si habueritis fidem sicut granum sinapis, dicetis monti huic, et cætera jam antea ex parte explicavimus; verumtamen et ea quoque dicentur in hunc lo cum, prout ad majorem perspicuitatem nobis con ferre videntur. Montes bic appellari existimo con trarias et oppositas potestates, late diffusa et in genti nequitia præditas, quæ quidem in nonnullis hominum animis quasi fundatæ et constitutæ sunt. Postquam ergo omnem quispiam fidem habuerit, ita ut nonnullis, quæ in sacris libris continentur, fidem non deroget, ea quæ tali polleat, qualis erat Abrahami fides, qui Deo eo usque credidit, ut rem putata sit fides illius ad justitiam s, omnem ille VETUS INTERPRETATIΟ. insidiantur eis, qui non præbuerunt se dignos custodia angelorum sanctorum, ut non sol, ac luna, sed etiam stellæ cæteræ blasphementur ab hominibus, qui in excelsum iniquitatem loqui non dubitant, et ponere in coelos os suum. Psal. xxx, 19. • Exod. iv, 11. Matth. Sic habent omnes mss.; male au tem editio Huetii, perversa, quousque ero vobiscum? Quousque patiar vos? > Nam quoniam non potuerunt eum sanare neque ipsi discipuli Jesu quasi adhuc modica fidei constituti, propterea dixit: «O generatio incredula.» Et si illis dixit: O generatio incredula, nobis quid dicet? Et quod ait, «perversa, ostendit quoniam Ibid. Gen. XV, lbid. 19. etc., et homil. in Luc. et in Joan. v, 12. Hilarius can. et 21; Codd. Regius et Vaticanus, Οrigenes in Jerem. homn. 7. Quandoquidem vero Servator dixit 10: «O gene 7. Post hæc videamus, quod loquens ad patrem lunatici Dominus dixit: «generatio incredula et 7. Quandoquidem vero Servator dixit 10: «O gene 7. Post hæc videamus, quod loquens ad patrem lunatici Dominus dixit: «generatio incredula et

εἰπόντος δὲ τοῦ σωτῆρος τὸ «μέλλει ὁ υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου παραδίδοσθαι εἰς χεῖρας ἀνθρώπων, καὶ ἀποκτενοῦσιν αὐτόν, καὶ τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ ἀναστήσεται,» οἱ μαθηταὶ «σφόδρα ἐλυπήθησαν,» τῷ μὲν παραδίδοσθαι μέλλειν αὐτὸν «εἰς χεῖρας ἀνθρώπων» καὶ τῷ ἀποκτίννυσθαι αὐτόν, ὡς σκυθρωποῖς καὶ ἀξίοις λύπης ἐπιστήσαντες, μὴ προσχόντες δὲ τῷ «τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ» ἀναστήσεσθαι αὐτὸν δεηθέντα οὐδὲ χρόνου πλείονος, «ἵνα διὰ τοῦ θανάτου καταργήσῃ τὸν τὸ κράτος ἔχοντα τοῦ θανάτου». «Ἐλθόντων δὲ εἰς Καπερναοὺμ προσῆλθον οἱ τὰ δίδραχμα λαμβάνοντες τῷ Πέτρῳ» [, []] . Εἰσί τινες «βασιλεῖς τῆς γῆς» καὶ τούτων υἱοί, μὴ διδόντες «τέλη ἢ κήνσους,» καὶ ἕτεροι παρὰ τοὺς υἱοὺς αὐτῶν ἀλλότριοι τῶν βασιλέων «τῆς γῆς,» ἀφ’ ὧν «λαμβάνουσιν οἱ βασιλεῖς τῆς γῆς τέλη ἢ κῆνσον.» καί εἰσιν «οἱ μὲν υἱοὶ» αὐτῶν «ἐλεύθεροι» παρὰ τοῖς βασιλεῦσι «τῆς γῆς» ὡς παρὰ πατράσιν [υἱοί]· οἱ δὲ ἀλλότριοι αὐτῶν ὡς μὲν πρὸς τὰ ἔξω γῆς «ἐλεύθεροι,» ὡς δὲ κατὰ τοὺς δυναστεύοντας αὐτῶν καὶ καταδουλουμένους [ὡς «κατεδυνάστευον οἱ Αἰγύπτιοι τοὺς υἱοὺς Ἰσραήλ, καὶ κατωδύνων αὐτῶν τὴν ζωήν», καὶ «κατεδουλοῦντο αὐτοὺς μετὰ βίας»] δοῦλοι. δι’ οὓς δουλεύοντας ἀνάλογον τῇ δουλείᾳ τῶν Ἑβραίων μόνον «μορφὴν» τοῦ «δούλου» ἀνείληφεν ὁ υἱὸς τοῦ θεοῦ, οὐδὲν ἔργον ποιῶν πήλινον καὶ δοῦλον. ὡς οὖν ἔχων τὴν τοῦ «δούλου» ἐκείνου «μορφήν», τέλος καὶ κῆνσον δίδωσιν οὐχ ἕτερον παρὰ τὸν διδόμενον ὑπὸ τοῦ μαθητοῦ αὐτοῦ· ὁ γὰρ αὐτὸς ἤρκει στατὴρ καὶ τὸ ἓν νόμισμα διδόμενον ὑπὲρ τοῦ Ἰησοῦ καὶ τοῦ μαθητοῦ αὐτοῦ. τοῦτο δὲ τὸ νόμισμα ἐν μὲν τῇ οἰκίᾳ τοῦ Ἰησοῦ οὐκ ἦν, ἐν δὲ τῇ θαλάσσῃ ἐτύγχανεν, καὶ ἦν ἐν τῷ στόματι τοῦ θαλασσίου ἰχθύος, ὃν καὶ αὐτὸν οἶμαι εὐεργετούμενον ἀναβεβηκέναι ἐν τῷ Πέτρου ἀγκίστρῳ συνειλημμένον, γενομένου ἁλιέως «ἀνθρώπων», ἐν οἷς ἦν ὁ τροπικῶς λεγόμενος ἰχθύς, ἵνα καὶ ἀπαρθῇ ἀπ’ αὐτοῦ [τὸ] ἔχον τὴν εἰκόνα «Καίσαρος» νόμισμα, καὶ γένηται ἐν οἷς οἱ ἁλιευόμενοι ὑπὸ τῶν μεμαθηκότων ἀνθρώπους ἁλιεύειν. ἔνθεν,» δηλονότι ἀπὸ τοῦ πάσχοντος ἀνθρώπου ἐπὶ τάχα τὴν ἄβυσσον, ε καὶ μεταβήσεται. Ο δὲ 'Από στολος ἐντεῦθεν, οἶμαι, τὴν ἀφορμὴν λαβών, μετὰ ἀποστολικῆς εἶπεν ἐξουσίας τό· «Καὶ ἐὰν ἔχω πᾶσαν τὴν πίστιν, ὥστε όρη μεθιστάνειν, οὐ γὰρ ἔν μόνον ὄρος, ἀλλὰ καὶ τὰ ἀνάλογον αὐτῷ πλείονα μεθί στησιν ὁ ἔχων πᾶσαν τὴν πίστιν, ἥτις ἐστὶν ὡς κόκ κος σινάπεως· καὶ οὐδέν γε τούτῳ τῷ ἐπὶ τοσοῦτον πιστεύοντι ἔσται ἀδύνατον. Προσχῶμεν δὲ καὶ τῷ Τοῦτο τὸ γένος οὐκ ἐκπορεύεται εἰ μὴ ἐν προς ευχῇ καὶ νηστεία, ἵν', εἴ ποτε δέοι περὶ θεραπείαν ἀσχολεῖσθαι ἡμᾶς τοιοῦτόν τι πεπονθότος τινὸς, μὴ ὁρκίζωμεν, μηδὲ ἐπερωτῶμεν, μηδὲ λαλῶμεν ὡς ἀκούοντι τῷ ἀκαθάρτῳ πνεύματι, ἀλλὰ σχολάζοντες προσευχῇ καὶ νηστείᾳ ἐπιτύχωμεν προσευχόμενοι περὶ τοῦ πεπονθότος, καὶ τῇ ἑαυτῶν νηστείᾳ ἀπώ σωμεν ἀπ' αὐτοῦ τὸ ἀκάθαρτον πνεῦμα. ἐν τῷ λεγομένῳ σεληνιάζεσθαι πνεῦμα· Μετάβα Στρεφομένων δὲ αὐτῶν εἰς Γαλιλαίαν, εἶπεν αὐ τοῖς ὁ Ἰησοῦς· Μέλλει ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου παραδί δοσθαι εἰς χεῖρας ἀνθρώπων. Καὶ δόξει γε εκείναις ταῦτα ἐσοδυναμεῖν ὅτι ἤρξατο δεικνύειν τοῖς μαθη ταῖς, ὅτι δεῖ αὐτὸν εἰς Ἱεροσόλυμα ἀπελθεῖν, καὶ πολλὰ παθεῖν ἀπὸ τῶν πρεσβυτέρων καὶ ἀρχιερέων, τὸ δὲ οὐχ οὕτως ἔχει, οὐ γὰρ ταὐτόν ἐστι τὸν ὑπο δείκνυσθαι τοῖς μαθηταῖς, ὅτι δεῖ αὐτὸν εἰς Ἱεροσό λυμα ἀπελθεῖν, καὶ πολλὰ παθεῖν ἀπὸ τῶν πρεσβυτέ ρων καὶ ἀρχιερέων, καὶ γραμματέων, καὶ μετὰ τὸ παθεῖν ἀποκτανθῆναι, καὶ μετὰ τὸ ἀποκτανθῆναι, τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ ἐγερθῆναι, τῷ λελέχθαι αὐτοῖς οὖσιν ἐν τῇ Γαλιλαία (ὅπερ ἀνωτέρω οὐ μεμαθήκαμεν, ὡς ἄρα μέλλοι ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου παραδίδοσθαι· τὸ γὰρ παραδίδοσθαι ἀνωτέρω μὲν οὐκ εἴρηται, νῦν δὲ καὶ ὅτι «εἰς χεῖρας ἀνθρώπων, ἐφ' & ζητήσωμεν ὑπὸ τίνος μέλλει παραδίδοσθαι εἰς χεῖρας ἀνθρώπων, ἢ τίνων· ἐκεῖ μὲν γὰρ ὑφ' ὧν πείσεται διδασκόμεθα, καὶ ἐν ᾧ τόπῳ πείσεται· ἐνταῦθα δὲ ἐπ᾿ ἐκείνοις μανθάνομεν, ὅτι τὸ πολλὰ παθεῖν αὐτὸν ὑπὸ τῶν χν, xνι, κατ' ἀνάλογον. ἔνθεν,» δηλονότι ἀπὸ τοῦ πάσχοντος ἀνθρώπου ἐπὶ τάχα τὴν ἄβυσσον, ε καὶ μεταβήσεται. Ο δὲ 'Από στολος ἐντεῦθεν, οἶμαι, τὴν ἀφορμὴν λαβών, μετὰ ἀποστολικῆς εἶπεν ἐξουσίας τό· «Καὶ ἐὰν ἔχω πᾶσαν τὴν πίστιν, ὥστε όρη μεθιστάνειν, οὐ γὰρ ἔν μόνον ὄρος, ἀλλὰ καὶ τὰ ἀνάλογον αὐτῷ πλείονα μεθί στησιν ὁ ἔχων πᾶσαν τὴν πίστιν, ἥτις ἐστὶν ὡς κόκ κος σινάπεως· καὶ οὐδέν γε τούτῳ τῷ ἐπὶ τοσοῦτον πιστεύοντι ἔσται ἀδύνατον. Προσχῶμεν δὲ καὶ τῷ Τοῦτο τὸ γένος οὐκ ἐκπορεύεται εἰ μὴ ἐν προς ευχῇ καὶ νηστεία, ἵν', εἴ ποτε δέοι περὶ θεραπείαν ἀσχολεῖσθαι ἡμᾶς τοιοῦτόν τι πεπονθότος τινὸς, μὴ ὁρκίζωμεν, μηδὲ ἐπερωτῶμεν, μηδὲ λαλῶμεν ὡς ἀκούοντι τῷ ἀκαθάρτῳ πνεύματι, ἀλλὰ σχολάζοντες προσευχῇ καὶ νηστείᾳ ἐπιτύχωμεν προσευχόμενοι περὶ τοῦ πεπονθότος, καὶ τῇ ἑαυτῶν νηστείᾳ ἀπώ σωμεν ἀπ' αὐτοῦ τὸ ἀκάθαρτον πνεῦμα. ἐν τῷ λεγομένῳ σεληνιάζεσθαι πνεῦμα· Μετάβα Στρεφομένων δὲ αὐτῶν εἰς Γαλιλαίαν, εἶπεν αὐ τοῖς ὁ Ἰησοῦς· Μέλλει ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου παραδί δοσθαι εἰς χεῖρας ἀνθρώπων. Καὶ δόξει γε εκείναις ταῦτα ἐσοδυναμεῖν ὅτι ἤρξατο δεικνύειν τοῖς μαθη ταῖς, ὅτι δεῖ αὐτὸν εἰς Ἱεροσόλυμα ἀπελθεῖν, καὶ πολλὰ παθεῖν ἀπὸ τῶν πρεσβυτέρων καὶ ἀρχιερέων, τὸ δὲ οὐχ οὕτως ἔχει, οὐ γὰρ ταὐτόν ἐστι τὸν ὑπο δείκνυσθαι τοῖς μαθηταῖς, ὅτι δεῖ αὐτὸν εἰς Ἱεροσό λυμα ἀπελθεῖν, καὶ πολλὰ παθεῖν ἀπὸ τῶν πρεσβυτέ ρων καὶ ἀρχιερέων, καὶ γραμματέων, καὶ μετὰ τὸ παθεῖν ἀποκτανθῆναι, καὶ μετὰ τὸ ἀποκτανθῆναι, τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ ἐγερθῆναι, τῷ λελέχθαι αὐτοῖς οὖσιν ἐν τῇ Γαλιλαία (ὅπερ ἀνωτέρω οὐ μεμαθήκαμεν, ὡς ἄρα μέλλοι ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου παραδίδοσθαι· τὸ γὰρ παραδίδοσθαι ἀνωτέρω μὲν οὐκ εἴρηται, νῦν δὲ καὶ ὅτι «εἰς χεῖρας ἀνθρώπων, ἐφ' & ζητήσωμεν ὑπὸ τίνος μέλλει παραδίδοσθαι εἰς χεῖρας ἀνθρώπων, ἢ τίνων· ἐκεῖ μὲν γὰρ ὑφ' ὧν πείσεται διδασκόμεθα, καὶ ἐν ᾧ τόπῳ πείσεται· ἐνταῦθα δὲ ἐπ᾿ ἐκείνοις μανθάνομεν, ὅτι τὸ πολλὰ παθεῖν αὐτὸν ὑπὸ τῶν χν, xνι, κατ' ἀνάλογον. fidem habet sicut granum sinapis: deinde qui talis ¦ « erit diçet monti huic (spiritum mutum et surdum in eo qui lunaticus esse dicitur, intellectum volo) Transi illine; ab homine videlicet male affecto in abyssum fortasse, et transibit. Inde arrepta ansa cum apostolica auctoritate dixisse opinor Apostolum 1: Et si liabuero omnem fidem, ita ut montes transferam; › nec unum sed enim duntaxat montem, sed et plures illius instar transfert, qui babet omnem fidem quæ grano sinapis similis est; nec quidquam supra vires illius erit qui tanta fide pollebit. Quin et ad illud animum advertamus Hoc genus non ejicitur, nisi per orationem et jejunium, ut si in curando aliquo cum ejusmodi malo conflictante opera aliquando a nobis po nenda sit, non exorcismum adhibeamus, neque in terrogemus, nec immundum spiritum quasi audien tem alloquamur, sed orationi et jejunio vacantes, dum pro ægro preces fundimus, postulata assequamur, et nostro jejunio spiritum immundum ab eo depellamus. illis Jesus: Filius hominis tradendus est in manus ho minum ".» Ac ea quidem his æquivalere videbun tur f:. Coepisse eum ostendere discipulis suis, quia oporteret eum ire Jerosolymam, et multa pati a senio ribus et principibus sacerdotum; › atqui res non ita se habet, nec enim idem est, ‹ ostendere discipulis quia oporteret eum ire in Jerosolymam, et multa pați a se nioribus, et principibus sacerdotum, et scribis; el, › postquam ea passus fuerit, ‹ occidi, et, postquam occisus fuerit, tertia die resurgere, ac dici illis in Galilæa versantibus, quod supra minime didicimus, futurum ut Filius hominis tradatur; supra enim tra ditum iri dictum est, nunc autem et ‹ in manus hominum. › Super quibus disquiramus a quo vel a quibus in manus hominum tradendus sit; illic enim docemur quibus auctoribus et ubinam gentium pas surus sit; hic autem discimus præterea multa per cos, quos supra diximus, passurum eum esse, cum non præcipua causa sint ii, cur multa patiatur, sed c ex perversitate malitiæ est introducta extra naturam facta. Puto autem propter perversitatem totius bumani generis, quasi gravatus malitia eorum et conversatione cum eis dixit: Usquequo ero vobiscum? Quousque patiar vos? Videamus etiam illud quod dicit: Hoc genus non ejicitur nisi in jejuniis et orationibus; et si aliquando oportuerit nos circa curationem tale aliquid patientium permanere, non adjuremus, neque interrogemus, neque loquamur quasi audienti spiritui immundo: sed permanentes in orationibus et jejuniis impetremus patienti salutem à Deo, et abigamus jejuniis et orationibus nostris spiritus malignos. in manus hominum, et occident eum, et post tertium diem resurget. Et contristati sunt vehementer. Et paulo superius dictum est: Exinde coepit Jesus ostendere discipulis suis, quoniam oportet eum ire in Hierosolyma, et multa_pati a senioribus, et principibus sacerdotum, et scribis populi, et occidi, et tertia die resurgere. Et videntur quidem hæc illis similia esse, ut facile quis dicat Dominum eadem ipsa repetere. Quod non est ita. Nec enim id ipsum est, ostendere discipulis quoniam oportet eum ire in Hierosolyma, et multa pati, et cætera: et dicere discipulis in Galilæa constitutis quod non dicimuus Cor. XIII, 2. Hieronymus in Matth. xvii, 20, et in xxr, 21, et in Bacht. iv, 2. Opus imperfectum Euthymius in Mal thæum xvii, 20, et xxi, 21. Alias tamen aliter mon tes interpretatur, velut in Catena Origeniana Com befisi nondum edita, ad psal. cxx, 1, mentes exponit Matth. 20. 16· Ibid. 21. Matth. 21. angelos; et in Jerem. L1, 25, montem exponit Baby lonem, et deinde diabolum; et in Ezech. vi, 2, optimates et eruditos homines, quod emineant præ cæteris, montes appellari censet. HUETIUS. Codex Vaticanus, fidem habet sicut granum sinapis: deinde qui talis ¦ « erit diçet monti huic (spiritum mutum et surdum in eo qui lunaticus esse dicitur, intellectum volo) Transi illine; ab homine videlicet male affecto in abyssum fortasse, et transibit. Inde arrepta ansa cum apostolica auctoritate dixisse opinor Apostolum 1: Et si liabuero omnem fidem, ita ut montes transferam; › nec unum sed enim duntaxat montem, sed et plures illius instar transfert, qui babet omnem fidem quæ grano sinapis similis est; nec quidquam supra vires illius erit qui tanta fide pollebit. Quin et ad illud animum advertamus Hoc genus non ejicitur, nisi per orationem et jejunium, ut si in curando aliquo cum ejusmodi malo conflictante opera aliquando a nobis po nenda sit, non exorcismum adhibeamus, neque in terrogemus, nec immundum spiritum quasi audien tem alloquamur, sed orationi et jejunio vacantes, dum pro ægro preces fundimus, postulata assequamur, et nostro jejunio spiritum immundum ab eo depellamus. illis Jesus: Filius hominis tradendus est in manus ho minum ".» Ac ea quidem his æquivalere videbun tur f:. Coepisse eum ostendere discipulis suis, quia oporteret eum ire Jerosolymam, et multa pati a senio ribus et principibus sacerdotum; › atqui res non ita se habet, nec enim idem est, ‹ ostendere discipulis quia oporteret eum ire in Jerosolymam, et multa pați a se nioribus, et principibus sacerdotum, et scribis; el, › postquam ea passus fuerit, ‹ occidi, et, postquam occisus fuerit, tertia die resurgere, ac dici illis in Galilæa versantibus, quod supra minime didicimus, futurum ut Filius hominis tradatur; supra enim tra ditum iri dictum est, nunc autem et ‹ in manus hominum. › Super quibus disquiramus a quo vel a quibus in manus hominum tradendus sit; illic enim docemur quibus auctoribus et ubinam gentium pas surus sit; hic autem discimus præterea multa per cos, quos supra diximus, passurum eum esse, cum non præcipua causa sint ii, cur multa patiatur, sed c ex perversitate malitiæ est introducta extra naturam facta. Puto autem propter perversitatem totius bumani generis, quasi gravatus malitia eorum et conversatione cum eis dixit: Usquequo ero vobiscum? Quousque patiar vos? Videamus etiam illud quod dicit: Hoc genus non ejicitur nisi in jejuniis et orationibus; et si aliquando oportuerit nos circa curationem tale aliquid patientium permanere, non adjuremus, neque interrogemus, neque loquamur quasi audienti spiritui immundo: sed permanentes in orationibus et jejuniis impetremus patienti salutem à Deo, et abigamus jejuniis et orationibus nostris spiritus malignos. in manus hominum, et occident eum, et post tertium diem resurget. Et contristati sunt vehementer. Et paulo superius dictum est: Exinde coepit Jesus ostendere discipulis suis, quoniam oportet eum ire in Hierosolyma, et multa_pati a senioribus, et principibus sacerdotum, et scribis populi, et occidi, et tertia die resurgere. Et videntur quidem hæc illis similia esse, ut facile quis dicat Dominum eadem ipsa repetere. Quod non est ita. Nec enim id ipsum est, ostendere discipulis quoniam oportet eum ire in Hierosolyma, et multa pati, et cætera: et dicere discipulis in Galilæa constitutis quod non dicimuus Cor. XIII, 2. Hieronymus in Matth. xvii, 20, et in xxr, 21, et in Bacht. iv, 2. Opus imperfectum Euthymius in Mal thæum xvii, 20, et xxi, 21. Alias tamen aliter mon tes interpretatur, velut in Catena Origeniana Com befisi nondum edita, ad psal. cxx, 1, mentes exponit Matth. 20. 16· Ibid. 21. Matth. 21. angelos; et in Jerem. L1, 25, montem exponit Baby lonem, et deinde diabolum; et in Ezech. vi, 2, optimates et eruditos homines, quod emineant præ cæteris, montes appellari censet. HUETIUS. Codex Vaticanus, 8. • Conversantibus autem illis in Galilæa, dixit 8. Conversantibus autem illis in Galilæa, dixit eis Jesus: Futurum est ut Filius hominis tradatur 8. • Conversantibus autem illis in Galilæa, dixit 8. Conversantibus autem illis in Galilæa, dixit eis Jesus: Futurum est ut Filius hominis tradatur

εἰπόντος δὲ τοῦ σωτῆρος τὸ «μέλλει ὁ υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου παραδίδοσθαι εἰς χεῖρας ἀνθρώπων, καὶ ἀποκτενοῦσιν αὐτόν, καὶ τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ ἀναστήσεται,» οἱ μαθηταὶ «σφόδρα ἐλυπήθησαν,» τῷ μὲν παραδίδοσθαι μέλλειν αὐτὸν «εἰς χεῖρας ἀνθρώπων» καὶ τῷ ἀποκτίννυσθαι αὐτόν, ὡς σκυθρωποῖς καὶ ἀξίοις λύπης ἐπιστήσαντες, μὴ προσχόντες δὲ τῷ «τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ» ἀναστήσεσθαι αὐτὸν δεηθέντα οὐδὲ χρόνου πλείονος, «ἵνα διὰ τοῦ θανάτου καταργήσῃ τὸν τὸ κράτος ἔχοντα τοῦ θανάτου». «Ἐλθόντων δὲ εἰς Καπερναοὺμ προσῆλθον οἱ τὰ δίδραχμα λαμβάνοντες τῷ Πέτρῳ» [, []] . Εἰσί τινες «βασιλεῖς τῆς γῆς» καὶ τούτων υἱοί, μὴ διδόντες «τέλη ἢ κήνσους,» καὶ ἕτεροι παρὰ τοὺς υἱοὺς αὐτῶν ἀλλότριοι τῶν βασιλέων «τῆς γῆς,» ἀφ’ ὧν «λαμβάνουσιν οἱ βασιλεῖς τῆς γῆς τέλη ἢ κῆνσον.» καί εἰσιν «οἱ μὲν υἱοὶ» αὐτῶν «ἐλεύθεροι» παρὰ τοῖς βασιλεῦσι «τῆς γῆς» ὡς παρὰ πατράσιν [υἱοί]· οἱ δὲ ἀλλότριοι αὐτῶν ὡς μὲν πρὸς τὰ ἔξω γῆς «ἐλεύθεροι,» ὡς δὲ κατὰ τοὺς δυναστεύοντας αὐτῶν καὶ καταδουλουμένους [ὡς «κατεδυνάστευον οἱ Αἰγύπτιοι τοὺς υἱοὺς Ἰσραήλ, καὶ κατωδύνων αὐτῶν τὴν ζωήν», καὶ «κατεδουλοῦντο αὐτοὺς μετὰ βίας»] δοῦλοι. δι’ οὓς δουλεύοντας ἀνάλογον τῇ δουλείᾳ τῶν Ἑβραίων μόνον «μορφὴν» τοῦ «δούλου» ἀνείληφεν ὁ υἱὸς τοῦ θεοῦ, οὐδὲν ἔργον ποιῶν πήλινον καὶ δοῦλον. ὡς οὖν ἔχων τὴν τοῦ «δούλου» ἐκείνου «μορφήν», τέλος καὶ κῆνσον δίδωσιν οὐχ ἕτερον παρὰ τὸν διδόμενον ὑπὸ τοῦ μαθητοῦ αὐτοῦ· ὁ γὰρ αὐτὸς ἤρκει στατὴρ καὶ τὸ ἓν νόμισμα διδόμενον ὑπὲρ τοῦ Ἰησοῦ καὶ τοῦ μαθητοῦ αὐτοῦ. τοῦτο δὲ τὸ νόμισμα ἐν μὲν τῇ οἰκίᾳ τοῦ Ἰησοῦ οὐκ ἦν, ἐν δὲ τῇ θαλάσσῃ ἐτύγχανεν, καὶ ἦν ἐν τῷ στόματι τοῦ θαλασσίου ἰχθύος, ὃν καὶ αὐτὸν οἶμαι εὐεργετούμενον ἀναβεβηκέναι ἐν τῷ Πέτρου ἀγκίστρῳ συνειλημμένον, γενομένου ἁλιέως «ἀνθρώπων», ἐν οἷς ἦν ὁ τροπικῶς λεγόμενος ἰχθύς, ἵνα καὶ ἀπαρθῇ ἀπ’ αὐτοῦ [τὸ] ἔχον τὴν εἰκόνα «Καίσαρος» νόμισμα, καὶ γένηται ἐν οἷς οἱ ἁλιευόμενοι ὑπὸ τῶν μεμαθηκότων ἀνθρώπους ἁλιεύειν. ἔνθεν,» δηλονότι ἀπὸ τοῦ πάσχοντος ἀνθρώπου ἐπὶ τάχα τὴν ἄβυσσον, ε καὶ μεταβήσεται. Ο δὲ 'Από στολος ἐντεῦθεν, οἶμαι, τὴν ἀφορμὴν λαβών, μετὰ ἀποστολικῆς εἶπεν ἐξουσίας τό· «Καὶ ἐὰν ἔχω πᾶσαν τὴν πίστιν, ὥστε όρη μεθιστάνειν, οὐ γὰρ ἔν μόνον ὄρος, ἀλλὰ καὶ τὰ ἀνάλογον αὐτῷ πλείονα μεθί στησιν ὁ ἔχων πᾶσαν τὴν πίστιν, ἥτις ἐστὶν ὡς κόκ κος σινάπεως· καὶ οὐδέν γε τούτῳ τῷ ἐπὶ τοσοῦτον πιστεύοντι ἔσται ἀδύνατον. Προσχῶμεν δὲ καὶ τῷ Τοῦτο τὸ γένος οὐκ ἐκπορεύεται εἰ μὴ ἐν προς ευχῇ καὶ νηστεία, ἵν', εἴ ποτε δέοι περὶ θεραπείαν ἀσχολεῖσθαι ἡμᾶς τοιοῦτόν τι πεπονθότος τινὸς, μὴ ὁρκίζωμεν, μηδὲ ἐπερωτῶμεν, μηδὲ λαλῶμεν ὡς ἀκούοντι τῷ ἀκαθάρτῳ πνεύματι, ἀλλὰ σχολάζοντες προσευχῇ καὶ νηστείᾳ ἐπιτύχωμεν προσευχόμενοι περὶ τοῦ πεπονθότος, καὶ τῇ ἑαυτῶν νηστείᾳ ἀπώ σωμεν ἀπ' αὐτοῦ τὸ ἀκάθαρτον πνεῦμα. ἐν τῷ λεγομένῳ σεληνιάζεσθαι πνεῦμα· Μετάβα Στρεφομένων δὲ αὐτῶν εἰς Γαλιλαίαν, εἶπεν αὐ τοῖς ὁ Ἰησοῦς· Μέλλει ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου παραδί δοσθαι εἰς χεῖρας ἀνθρώπων. Καὶ δόξει γε εκείναις ταῦτα ἐσοδυναμεῖν ὅτι ἤρξατο δεικνύειν τοῖς μαθη ταῖς, ὅτι δεῖ αὐτὸν εἰς Ἱεροσόλυμα ἀπελθεῖν, καὶ πολλὰ παθεῖν ἀπὸ τῶν πρεσβυτέρων καὶ ἀρχιερέων, τὸ δὲ οὐχ οὕτως ἔχει, οὐ γὰρ ταὐτόν ἐστι τὸν ὑπο δείκνυσθαι τοῖς μαθηταῖς, ὅτι δεῖ αὐτὸν εἰς Ἱεροσό λυμα ἀπελθεῖν, καὶ πολλὰ παθεῖν ἀπὸ τῶν πρεσβυτέ ρων καὶ ἀρχιερέων, καὶ γραμματέων, καὶ μετὰ τὸ παθεῖν ἀποκτανθῆναι, καὶ μετὰ τὸ ἀποκτανθῆναι, τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ ἐγερθῆναι, τῷ λελέχθαι αὐτοῖς οὖσιν ἐν τῇ Γαλιλαία (ὅπερ ἀνωτέρω οὐ μεμαθήκαμεν, ὡς ἄρα μέλλοι ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου παραδίδοσθαι· τὸ γὰρ παραδίδοσθαι ἀνωτέρω μὲν οὐκ εἴρηται, νῦν δὲ καὶ ὅτι «εἰς χεῖρας ἀνθρώπων, ἐφ' & ζητήσωμεν ὑπὸ τίνος μέλλει παραδίδοσθαι εἰς χεῖρας ἀνθρώπων, ἢ τίνων· ἐκεῖ μὲν γὰρ ὑφ' ὧν πείσεται διδασκόμεθα, καὶ ἐν ᾧ τόπῳ πείσεται· ἐνταῦθα δὲ ἐπ᾿ ἐκείνοις μανθάνομεν, ὅτι τὸ πολλὰ παθεῖν αὐτὸν ὑπὸ τῶν χν, xνι, κατ' ἀνάλογον. ἔνθεν,» δηλονότι ἀπὸ τοῦ πάσχοντος ἀνθρώπου ἐπὶ τάχα τὴν ἄβυσσον, ε καὶ μεταβήσεται. Ο δὲ 'Από στολος ἐντεῦθεν, οἶμαι, τὴν ἀφορμὴν λαβών, μετὰ ἀποστολικῆς εἶπεν ἐξουσίας τό· «Καὶ ἐὰν ἔχω πᾶσαν τὴν πίστιν, ὥστε όρη μεθιστάνειν, οὐ γὰρ ἔν μόνον ὄρος, ἀλλὰ καὶ τὰ ἀνάλογον αὐτῷ πλείονα μεθί στησιν ὁ ἔχων πᾶσαν τὴν πίστιν, ἥτις ἐστὶν ὡς κόκ κος σινάπεως· καὶ οὐδέν γε τούτῳ τῷ ἐπὶ τοσοῦτον πιστεύοντι ἔσται ἀδύνατον. Προσχῶμεν δὲ καὶ τῷ Τοῦτο τὸ γένος οὐκ ἐκπορεύεται εἰ μὴ ἐν προς ευχῇ καὶ νηστεία, ἵν', εἴ ποτε δέοι περὶ θεραπείαν ἀσχολεῖσθαι ἡμᾶς τοιοῦτόν τι πεπονθότος τινὸς, μὴ ὁρκίζωμεν, μηδὲ ἐπερωτῶμεν, μηδὲ λαλῶμεν ὡς ἀκούοντι τῷ ἀκαθάρτῳ πνεύματι, ἀλλὰ σχολάζοντες προσευχῇ καὶ νηστείᾳ ἐπιτύχωμεν προσευχόμενοι περὶ τοῦ πεπονθότος, καὶ τῇ ἑαυτῶν νηστείᾳ ἀπώ σωμεν ἀπ' αὐτοῦ τὸ ἀκάθαρτον πνεῦμα. ἐν τῷ λεγομένῳ σεληνιάζεσθαι πνεῦμα· Μετάβα Στρεφομένων δὲ αὐτῶν εἰς Γαλιλαίαν, εἶπεν αὐ τοῖς ὁ Ἰησοῦς· Μέλλει ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου παραδί δοσθαι εἰς χεῖρας ἀνθρώπων. Καὶ δόξει γε εκείναις ταῦτα ἐσοδυναμεῖν ὅτι ἤρξατο δεικνύειν τοῖς μαθη ταῖς, ὅτι δεῖ αὐτὸν εἰς Ἱεροσόλυμα ἀπελθεῖν, καὶ πολλὰ παθεῖν ἀπὸ τῶν πρεσβυτέρων καὶ ἀρχιερέων, τὸ δὲ οὐχ οὕτως ἔχει, οὐ γὰρ ταὐτόν ἐστι τὸν ὑπο δείκνυσθαι τοῖς μαθηταῖς, ὅτι δεῖ αὐτὸν εἰς Ἱεροσό λυμα ἀπελθεῖν, καὶ πολλὰ παθεῖν ἀπὸ τῶν πρεσβυτέ ρων καὶ ἀρχιερέων, καὶ γραμματέων, καὶ μετὰ τὸ παθεῖν ἀποκτανθῆναι, καὶ μετὰ τὸ ἀποκτανθῆναι, τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ ἐγερθῆναι, τῷ λελέχθαι αὐτοῖς οὖσιν ἐν τῇ Γαλιλαία (ὅπερ ἀνωτέρω οὐ μεμαθήκαμεν, ὡς ἄρα μέλλοι ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου παραδίδοσθαι· τὸ γὰρ παραδίδοσθαι ἀνωτέρω μὲν οὐκ εἴρηται, νῦν δὲ καὶ ὅτι «εἰς χεῖρας ἀνθρώπων, ἐφ' & ζητήσωμεν ὑπὸ τίνος μέλλει παραδίδοσθαι εἰς χεῖρας ἀνθρώπων, ἢ τίνων· ἐκεῖ μὲν γὰρ ὑφ' ὧν πείσεται διδασκόμεθα, καὶ ἐν ᾧ τόπῳ πείσεται· ἐνταῦθα δὲ ἐπ᾿ ἐκείνοις μανθάνομεν, ὅτι τὸ πολλὰ παθεῖν αὐτὸν ὑπὸ τῶν χν, xνι, κατ' ἀνάλογον. fidem habet sicut granum sinapis: deinde qui talis ¦ « erit diçet monti huic (spiritum mutum et surdum in eo qui lunaticus esse dicitur, intellectum volo) Transi illine; ab homine videlicet male affecto in abyssum fortasse, et transibit. Inde arrepta ansa cum apostolica auctoritate dixisse opinor Apostolum 1: Et si liabuero omnem fidem, ita ut montes transferam; › nec unum sed enim duntaxat montem, sed et plures illius instar transfert, qui babet omnem fidem quæ grano sinapis similis est; nec quidquam supra vires illius erit qui tanta fide pollebit. Quin et ad illud animum advertamus Hoc genus non ejicitur, nisi per orationem et jejunium, ut si in curando aliquo cum ejusmodi malo conflictante opera aliquando a nobis po nenda sit, non exorcismum adhibeamus, neque in terrogemus, nec immundum spiritum quasi audien tem alloquamur, sed orationi et jejunio vacantes, dum pro ægro preces fundimus, postulata assequamur, et nostro jejunio spiritum immundum ab eo depellamus. illis Jesus: Filius hominis tradendus est in manus ho minum ".» Ac ea quidem his æquivalere videbun tur f:. Coepisse eum ostendere discipulis suis, quia oporteret eum ire Jerosolymam, et multa pati a senio ribus et principibus sacerdotum; › atqui res non ita se habet, nec enim idem est, ‹ ostendere discipulis quia oporteret eum ire in Jerosolymam, et multa pați a se nioribus, et principibus sacerdotum, et scribis; el, › postquam ea passus fuerit, ‹ occidi, et, postquam occisus fuerit, tertia die resurgere, ac dici illis in Galilæa versantibus, quod supra minime didicimus, futurum ut Filius hominis tradatur; supra enim tra ditum iri dictum est, nunc autem et ‹ in manus hominum. › Super quibus disquiramus a quo vel a quibus in manus hominum tradendus sit; illic enim docemur quibus auctoribus et ubinam gentium pas surus sit; hic autem discimus præterea multa per cos, quos supra diximus, passurum eum esse, cum non præcipua causa sint ii, cur multa patiatur, sed c ex perversitate malitiæ est introducta extra naturam facta. Puto autem propter perversitatem totius bumani generis, quasi gravatus malitia eorum et conversatione cum eis dixit: Usquequo ero vobiscum? Quousque patiar vos? Videamus etiam illud quod dicit: Hoc genus non ejicitur nisi in jejuniis et orationibus; et si aliquando oportuerit nos circa curationem tale aliquid patientium permanere, non adjuremus, neque interrogemus, neque loquamur quasi audienti spiritui immundo: sed permanentes in orationibus et jejuniis impetremus patienti salutem à Deo, et abigamus jejuniis et orationibus nostris spiritus malignos. in manus hominum, et occident eum, et post tertium diem resurget. Et contristati sunt vehementer. Et paulo superius dictum est: Exinde coepit Jesus ostendere discipulis suis, quoniam oportet eum ire in Hierosolyma, et multa_pati a senioribus, et principibus sacerdotum, et scribis populi, et occidi, et tertia die resurgere. Et videntur quidem hæc illis similia esse, ut facile quis dicat Dominum eadem ipsa repetere. Quod non est ita. Nec enim id ipsum est, ostendere discipulis quoniam oportet eum ire in Hierosolyma, et multa pati, et cætera: et dicere discipulis in Galilæa constitutis quod non dicimuus Cor. XIII, 2. Hieronymus in Matth. xvii, 20, et in xxr, 21, et in Bacht. iv, 2. Opus imperfectum Euthymius in Mal thæum xvii, 20, et xxi, 21. Alias tamen aliter mon tes interpretatur, velut in Catena Origeniana Com befisi nondum edita, ad psal. cxx, 1, mentes exponit Matth. 20. 16· Ibid. 21. Matth. 21. angelos; et in Jerem. L1, 25, montem exponit Baby lonem, et deinde diabolum; et in Ezech. vi, 2, optimates et eruditos homines, quod emineant præ cæteris, montes appellari censet. HUETIUS. Codex Vaticanus, fidem habet sicut granum sinapis: deinde qui talis ¦ « erit diçet monti huic (spiritum mutum et surdum in eo qui lunaticus esse dicitur, intellectum volo) Transi illine; ab homine videlicet male affecto in abyssum fortasse, et transibit. Inde arrepta ansa cum apostolica auctoritate dixisse opinor Apostolum 1: Et si liabuero omnem fidem, ita ut montes transferam; › nec unum sed enim duntaxat montem, sed et plures illius instar transfert, qui babet omnem fidem quæ grano sinapis similis est; nec quidquam supra vires illius erit qui tanta fide pollebit. Quin et ad illud animum advertamus Hoc genus non ejicitur, nisi per orationem et jejunium, ut si in curando aliquo cum ejusmodi malo conflictante opera aliquando a nobis po nenda sit, non exorcismum adhibeamus, neque in terrogemus, nec immundum spiritum quasi audien tem alloquamur, sed orationi et jejunio vacantes, dum pro ægro preces fundimus, postulata assequamur, et nostro jejunio spiritum immundum ab eo depellamus. illis Jesus: Filius hominis tradendus est in manus ho minum ".» Ac ea quidem his æquivalere videbun tur f:. Coepisse eum ostendere discipulis suis, quia oporteret eum ire Jerosolymam, et multa pati a senio ribus et principibus sacerdotum; › atqui res non ita se habet, nec enim idem est, ‹ ostendere discipulis quia oporteret eum ire in Jerosolymam, et multa pați a se nioribus, et principibus sacerdotum, et scribis; el, › postquam ea passus fuerit, ‹ occidi, et, postquam occisus fuerit, tertia die resurgere, ac dici illis in Galilæa versantibus, quod supra minime didicimus, futurum ut Filius hominis tradatur; supra enim tra ditum iri dictum est, nunc autem et ‹ in manus hominum. › Super quibus disquiramus a quo vel a quibus in manus hominum tradendus sit; illic enim docemur quibus auctoribus et ubinam gentium pas surus sit; hic autem discimus præterea multa per cos, quos supra diximus, passurum eum esse, cum non præcipua causa sint ii, cur multa patiatur, sed c ex perversitate malitiæ est introducta extra naturam facta. Puto autem propter perversitatem totius bumani generis, quasi gravatus malitia eorum et conversatione cum eis dixit: Usquequo ero vobiscum? Quousque patiar vos? Videamus etiam illud quod dicit: Hoc genus non ejicitur nisi in jejuniis et orationibus; et si aliquando oportuerit nos circa curationem tale aliquid patientium permanere, non adjuremus, neque interrogemus, neque loquamur quasi audienti spiritui immundo: sed permanentes in orationibus et jejuniis impetremus patienti salutem à Deo, et abigamus jejuniis et orationibus nostris spiritus malignos. in manus hominum, et occident eum, et post tertium diem resurget. Et contristati sunt vehementer. Et paulo superius dictum est: Exinde coepit Jesus ostendere discipulis suis, quoniam oportet eum ire in Hierosolyma, et multa_pati a senioribus, et principibus sacerdotum, et scribis populi, et occidi, et tertia die resurgere. Et videntur quidem hæc illis similia esse, ut facile quis dicat Dominum eadem ipsa repetere. Quod non est ita. Nec enim id ipsum est, ostendere discipulis quoniam oportet eum ire in Hierosolyma, et multa pati, et cætera: et dicere discipulis in Galilæa constitutis quod non dicimuus Cor. XIII, 2. Hieronymus in Matth. xvii, 20, et in xxr, 21, et in Bacht. iv, 2. Opus imperfectum Euthymius in Mal thæum xvii, 20, et xxi, 21. Alias tamen aliter mon tes interpretatur, velut in Catena Origeniana Com befisi nondum edita, ad psal. cxx, 1, mentes exponit Matth. 20. 16· Ibid. 21. Matth. 21. angelos; et in Jerem. L1, 25, montem exponit Baby lonem, et deinde diabolum; et in Ezech. vi, 2, optimates et eruditos homines, quod emineant præ cæteris, montes appellari censet. HUETIUS. Codex Vaticanus, 8. • Conversantibus autem illis in Galilæa, dixit 8. Conversantibus autem illis in Galilæa, dixit eis Jesus: Futurum est ut Filius hominis tradatur 8. • Conversantibus autem illis in Galilæa, dixit 8. Conversantibus autem illis in Galilæa, dixit eis Jesus: Futurum est ut Filius hominis tradatur

ὁ μὲν οὖν ἔχων «τὰ Καίσαρος» ἀποδιδότω αὐτὰ τῷ «Καίσαρι», ἵνα μετὰ τοῦτο ἀποδιδόναι δυνηθῇ «τὰ τοῦ θεοῦ τῷ θεῷ». ἐπεὶ δὲ Ἰησοῦς, εἰκὼν ὢν «τοῦ θεοῦ τοῦ ἀοράτου», οὐκ εἶχε τὴν εἰκόνα τοῦ «Καίσαρος» [ὁ γὰρ «ἄρχων τοῦ αἰῶνος τούτου οὐδὲν» εἶχεν ἐν αὐτῷ], διὰ τοῦτο [οὐκ ἀπὸ ἰδίου, ἀλλ’] ἀπὸ οἰκείου τόπου τῆς θαλάσσης τὴν εἰκόνα «Καίσαρος» λαμβάνει, ἵνα δῷ τοῖς «τῆς γῆς» βασιλεῦσιν «ἀντὶ» αὐτοῦ καὶ τοῦ μαθητοῦ αὐτοῦ, ἵνα μηδὲ ὑπολαμβάνωσιν «οἱ τὰ δίδραχμα λαμβάνοντες» ὀφειλέτην αὐτῶν εἶναι καὶ τῶν βασιλέων «τῆς γῆς» τὸν Ἰησοῦν· ἀπέδωκε γὰρ τὴν ὀφειλήν, οὐκ ἀναλαβὼν αὐτὴν οὐδὲ κεκτημένος οὐδὲ πορίσας οὐδὲ ἴδιόν ποτε ποιήσας αὐτὴν κτῆμα, ἵνα μηδέποτε ἡ «Καίσαρος» εἰκὼν ᾖ παρὰ τῇ εἰκόνι «τοῦ θεοῦ τοῦ ἀοράτου». Καὶ κατ’ ἄλλον δὲ τρόπον λεχθείη [ἄν]· εἰσὶ τινὲς τῶν βασιλέων «τῆς γῆς υἱοὶ» καὶ [τινὲς] οὐχ «υἱοὶ» αὐτῶν, πλὴν «υἱοὶ» καὶ ἀπολελυμένως «υἱοί,» ἕτεροι δὲ διὰ τὸ εἶναι ἀλλότριοι τῶν υἱῶν τῶν βασιλέων «τῆς γῆς,» οὐδενὸς μὲν τῶν ἐπὶ γῆς «υἱοί,» αὐτὸ δὲ τοῦτο «υἱοί,» ἤτοι δὲ τοῦ θεοῦ ἢ τοῦ υἱοῦ αὐτοῦ ἤ τινος τῶν τοῦ θεοῦ. προειρημένων συμβαίνει, οὐκ ἐκείνων πρώτων αἰτίων δ γινομένων τοῦ πολλὰ αὐτὸν παθεῖν, ἀλλὰ τοῦ παρα διδόντος ἢ τῶν παραδιδόντων αὐτὸν εἰς χεῖρας ἀν θρώπων. Ὁ μὲν οὖν φήσει, ὅτι τοῦτο διηγούμενος ὁ Απόστολός φησι περὶ τοῦ Θεοῦ· ι "Ος γε τοῦ ἰδίου Υἱοῦ οὐκ ἐφείσατο, ἀλλ᾽ ὑπὲρ ἡμῶν πάντων παρέ δωκεν αὐτόν·, ἔδωκε δὲ καὶ ὁ Υἱὸς ὑπὲρ ἡμῶν ἑαυ τὸν εἰς θάνατον, ὥστε οὐ μόνον ὑπὸ τοῦ Πατρός, ἀλλὰ καὶ ὑφ᾽ ἑαυτοῦ παρεδόθη· ἕτερος δὲ οὐ μόνον ἐκεῖνο, ἀλλὰ καὶ τὰ ἐκκείμενα ἐπὶ τὸ αὐτὸ συνα γαγών, φήσει παραδεδόσθαι πρῶτον ὑπὸ τοῦ Θεοῦ τὸν Υἱόν, εἶτα πειραθησόμενον, εἶτα αγωνιούμενον, εἶτα ὑπὲρ ἀνθρώπων πεισόμενον, ἢ καὶ ὅλου τοῦ κόσμου ἵνα αὐτοῦ ἄρῃ τὴν ἁμαρτίαν, τῷ ἄρ χοντι τοῦ αἰῶνος τούτου, καὶ τοῖς ἄλλοις ἄρχουσιν αὐτοῦ· εἶτα ὑπὸ τούτων εἰς χεῖρας ἀνθρώπων αὐτὸν παραδίδοσθαι τῶν ἀποκτενούντων αὐτόν. Παράδειγμα δὲ παραληφθήσεται τὰ τοῦ Ἰώβ· «Ἰδοὺ πάντα ὅσα ἐστὶν αὐτῷ δίδωμι ἐν τῇ χειρί σου· ἀλλὰ αὐτοῦ μὴ ἅψῃ· εἶτα ὡσπερει παραδοθέντος ὑπὸ τοῦ διαβόλου τοῖς ἄρχουσιν αὐτοῦ, τοῖς αἰχμαλωτεύουσι, τοῖς ἱππεῦσι, τῷ καταβαίνοντι ὡς ἐξ οὐρανοῦ πυρὶ, τῷ ἐκ τῆς ἐρημίας ἐλθόντι μεγάλῳ πνεύματι, καὶ τὴν οἰ κίαν χαλάσαντι. Ἐπιστήσεις δὲ εἰ, ὥσπερ τοῖς αἰχμαλωτεύουσι παραδέδωκε τὰ τοῦ Ἰώβ, καὶ τοῖς ἱππεῦσιν οὕτως καί τινι ἐνεργείᾳ ὑπὸ τὸν ἄρχοντα τῆς ἐξουσίας τοῦ ἀέρος, τοῦ πνεύματος τοῦ ἐνεργοῦντος νῦν ἐν τοῖς υἱοῖς τῆς ἀπειθείας, ἵνα τὸ ἐκεῖθεν καταβαῖνον πῦρ ἐπὶ τὰ πρόβατα τοῦ Ἰὼβ ἐξ οὐρανοῦ ὀφθῇ καταβαῖνον τῷ ἀπαγγέλλοντι τῷ Ἰώβ, σ ι ὅτι πῦρ ἔπεσεν ἐκ τοῦ οὐρανοῦ, καὶ κατέκαυσε τὰ πρόβατα αὐτοῦ, καὶ τοὺς ποιμένας κατέφαγεν ὁμοίως.» Παραπλησίως δὲ τούτοις ζητήσεις εἰ καὶ τὸ ἐξαίφνης μέγα πνεῦμα ἀπὸ τῆς ἐρήμου ἐλθὸν, καὶ ἁψάμενον Ὑπὲρ ἀνθρώπων πεισόμενον, ἢ καὶ ὅλου κόσμου. Καὶ τοῖς αἰχμαλωτεύουσι. Καὶ τοῖς ἱππεῦσι. προειρημένων συμβαίνει, οὐκ ἐκείνων πρώτων αἰτίων δ γινομένων τοῦ πολλὰ αὐτὸν παθεῖν, ἀλλὰ τοῦ παρα διδόντος ἢ τῶν παραδιδόντων αὐτὸν εἰς χεῖρας ἀν θρώπων. Ὁ μὲν οὖν φήσει, ὅτι τοῦτο διηγούμενος ὁ Απόστολός φησι περὶ τοῦ Θεοῦ· ι "Ος γε τοῦ ἰδίου Υἱοῦ οὐκ ἐφείσατο, ἀλλ᾽ ὑπὲρ ἡμῶν πάντων παρέ δωκεν αὐτόν·, ἔδωκε δὲ καὶ ὁ Υἱὸς ὑπὲρ ἡμῶν ἑαυ τὸν εἰς θάνατον, ὥστε οὐ μόνον ὑπὸ τοῦ Πατρός, ἀλλὰ καὶ ὑφ᾽ ἑαυτοῦ παρεδόθη· ἕτερος δὲ οὐ μόνον ἐκεῖνο, ἀλλὰ καὶ τὰ ἐκκείμενα ἐπὶ τὸ αὐτὸ συνα γαγών, φήσει παραδεδόσθαι πρῶτον ὑπὸ τοῦ Θεοῦ τὸν Υἱόν, εἶτα πειραθησόμενον, εἶτα αγωνιούμενον, εἶτα ὑπὲρ ἀνθρώπων πεισόμενον, ἢ καὶ ὅλου τοῦ κόσμου ἵνα αὐτοῦ ἄρῃ τὴν ἁμαρτίαν, τῷ ἄρ χοντι τοῦ αἰῶνος τούτου, καὶ τοῖς ἄλλοις ἄρχουσιν αὐτοῦ· εἶτα ὑπὸ τούτων εἰς χεῖρας ἀνθρώπων αὐτὸν παραδίδοσθαι τῶν ἀποκτενούντων αὐτόν. Παράδειγμα δὲ παραληφθήσεται τὰ τοῦ Ἰώβ· «Ἰδοὺ πάντα ὅσα ἐστὶν αὐτῷ δίδωμι ἐν τῇ χειρί σου· ἀλλὰ αὐτοῦ μὴ ἅψῃ· εἶτα ὡσπερει παραδοθέντος ὑπὸ τοῦ διαβόλου τοῖς ἄρχουσιν αὐτοῦ, τοῖς αἰχμαλωτεύουσι, τοῖς ἱππεῦσι, τῷ καταβαίνοντι ὡς ἐξ οὐρανοῦ πυρὶ, τῷ ἐκ τῆς ἐρημίας ἐλθόντι μεγάλῳ πνεύματι, καὶ τὴν οἰ κίαν χαλάσαντι. Ἐπιστήσεις δὲ εἰ, ὥσπερ τοῖς αἰχμαλωτεύουσι παραδέδωκε τὰ τοῦ Ἰώβ, καὶ τοῖς ἱππεῦσιν οὕτως καί τινι ἐνεργείᾳ ὑπὸ τὸν ἄρχοντα τῆς ἐξουσίας τοῦ ἀέρος, τοῦ πνεύματος τοῦ ἐνεργοῦντος νῦν ἐν τοῖς υἱοῖς τῆς ἀπειθείας, ἵνα τὸ ἐκεῖθεν καταβαῖνον πῦρ ἐπὶ τὰ πρόβατα τοῦ Ἰὼβ ἐξ οὐρανοῦ ὀφθῇ καταβαῖνον τῷ ἀπαγγέλλοντι τῷ Ἰώβ, σ ι ὅτι πῦρ ἔπεσεν ἐκ τοῦ οὐρανοῦ, καὶ κατέκαυσε τὰ πρόβατα αὐτοῦ, καὶ τοὺς ποιμένας κατέφαγεν ὁμοίως.» Παραπλησίως δὲ τούτοις ζητήσεις εἰ καὶ τὸ ἐξαίφνης μέγα πνεῦμα ἀπὸ τῆς ἐρήμου ἐλθὸν, καὶ ἁψάμενον Ὑπὲρ ἀνθρώπων πεισόμενον, ἢ καὶ ὅλου κόσμου. Καὶ τοῖς αἰχμαλωτεύουσι. Καὶ τοῖς ἱππεῦσι. ille, vel illi qui eum tradunt in manus hominum. Dicet certe aliquis Apostolum id exponentem de Deo dicere 18: Qui etiam proprio Filio non pe percit, sed pro nobis omnibus tradidit illum;» quin etiam pro nobis se ipse morti tradidit Filius, ita non ut a Patre solum, sed et a seipso traditus sit. Alter vero non id solum, sed et ea quæ scripta sunt in unum colligens, a Deo Filium primo tradi tum fuisse dicet principi sæculi hujus, et aliis illius principibus, qui postmodum tentaretur, tum cau sam diceret, deinde vero pro hominibus, vel etiam universo pateretur, ut peccatum ipsius tolle ret "; postea autem ab his principibus in manus hominum tradi a quibus morte plecteretur. Jobi au tem historia in exemplum proferetur *: Ecce universa quæ habet in manu tua sunt; tantum in eum non extendas manum tuam; › qui deinde " a diabolo principibus suis quasi traditus est, nempe iis qui in captivitatem abducebant, equitibus, igni e cœlo cadenti, et vento vehementi, irruenti a re gione deserti, et domum diruenti. Animadvertes autem an quemadmodum iis qui abducebant in ca plivitatem, et equilibus bona Jobi tradidit, ita et potestati alicui sub • principe potestatis aeris hujus, spiritus qui nunc operatur in filios diffidentiæ ",ɔut qui inde in oves Jobi cadebat ignis, ei de cœlo ca dere videretur qui Jobo renuntiavit ", ‹ ignem ce cidisse e cœlo, et combussisse oves, et pastores consumpsisse similiter. Ad eumdem modum vero investigabis an e repente ventus vehemens irruens a regione deserti, et concutiens quatuor angulos domus ", unus esset ex iis qui sunt sub diabolis, cui tradidit diabolus filiorum filiarumque Jobi con vivium, ut corruens donius opprimeret liberos suprà, «quoniam futurum est ut Filius hominis tradatur. Tradendum superius non est dictum: hic autem non solum tradendum, sed etiam in manus hominum tradendum audimus. In quo requiramus a quo est tradendus in manus hominum, aut in quorum. Illic enim docemur a quibus patietur, et in quo loco patietur. Hic autem discimus quod multa passurus est a supradictis, non ipsis causam præbentibus ut malla patiatur, sed vel eo, vel eis qui tradiderunt eum in manus hominum. Traditum igitur Filium Apostolus narrans, a Deo Patre traditum manifestat ita: «Qui unico Filio suo non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit illum. Alius autem non solum illud, sed etiam consequentia congregans in idipsum, dicit ipsum quidem a Deo traditum Filium principi sæculi hujus, cæterisque principibus ejus; deinde ab istis traditum in manus hominum qui occiderunt eum. Et exempli causa accipe et illud quod scriptum est de Job, qui primum traditus est a Deo in manum diaboli, sicut dicit: Ecce trado tibi omnia quæ possidet. Ecce trado tibi eum, tantum animam ejus serva.» Accipiens autem diabolus bona Rom. viii, 32. Joan. 1, 29. Job 1, 12. ss Ibid. seqq.. Ephes. 11, 2. ss Job 1, 16. * Ibid. 19. Hic opinionem suam de morte a Christo non pro hominibus duntaxat, sed et pro aliis rebus creatis obita prodit Origenes; non enim postremum hoc illi ab adversariis objectum crimen est. Con Iraria est autem Tertulliani doctrina, cap. 14, De carn. Christi: «Nullum mandatum, inquit, de sa lute angelorum suscepit Christus a Patre. Quod Pater neque repromisit, neque mandavit, Christus administrare non potuit. Id dogma ex duobus Apostoli locis ortum videtur accepisse; altero ad Ephesius 1, 10, ubi omnia dicuntur instaurari in Christo, quæ in cœlo, et quæ in terra sunt; et altero ad Colossenses 1, 20, quo omnia in Christo reconciliata fuisse scribit Apostolus, ipsumque pa cificasse per sanguinem crucis sue, sive quæ in terris, sive quæ in coelo sunt. Quorum veriorem sensum erudite declarat Augustinus in Enchirid. in Laurent. cap. 61, et Hieronymnus in Epist. ad Ephes., cap. 4. Hieronymum quidem Origeniani hujus era roris insimulat Rufinus Invect. 1, sed crimen illud pro virili contra diluit Hieronymus. Hæc a nobis affatim in Origenianis tractantur. HUETIUS. Ita Sixtina editio et ms. Alexandrinus at Hebraica et Complutensis editio, et Vulgata; «et irruit Saba. • Targum et irruit Lilith regina Zmargad., Zmargad locus est in Sabæis, quibus mulieres imperabant. Ex hoc loco Smaragdos nomen sumpsisse verisimile est, quorum magnus fuit in Sabæis proventus, ut tradit Plinius, ID. Sic editio Sixtina, et ms. Alexandrinus at Complutensis editio, et reliqui interpretes, «Chaldaei fecerunt tres turmas. ID. ille, vel illi qui eum tradunt in manus hominum. Dicet certe aliquis Apostolum id exponentem de Deo dicere 18: Qui etiam proprio Filio non pe percit, sed pro nobis omnibus tradidit illum;» quin etiam pro nobis se ipse morti tradidit Filius, ita non ut a Patre solum, sed et a seipso traditus sit. Alter vero non id solum, sed et ea quæ scripta sunt in unum colligens, a Deo Filium primo tradi tum fuisse dicet principi sæculi hujus, et aliis illius principibus, qui postmodum tentaretur, tum cau sam diceret, deinde vero pro hominibus, vel etiam universo pateretur, ut peccatum ipsius tolle ret "; postea autem ab his principibus in manus hominum tradi a quibus morte plecteretur. Jobi au tem historia in exemplum proferetur *: Ecce universa quæ habet in manu tua sunt; tantum in eum non extendas manum tuam; › qui deinde " a diabolo principibus suis quasi traditus est, nempe iis qui in captivitatem abducebant, equitibus, igni e cœlo cadenti, et vento vehementi, irruenti a re gione deserti, et domum diruenti. Animadvertes autem an quemadmodum iis qui abducebant in ca plivitatem, et equilibus bona Jobi tradidit, ita et potestati alicui sub • principe potestatis aeris hujus, spiritus qui nunc operatur in filios diffidentiæ ",ɔut qui inde in oves Jobi cadebat ignis, ei de cœlo ca dere videretur qui Jobo renuntiavit ", ‹ ignem ce cidisse e cœlo, et combussisse oves, et pastores consumpsisse similiter. Ad eumdem modum vero investigabis an e repente ventus vehemens irruens a regione deserti, et concutiens quatuor angulos domus ", unus esset ex iis qui sunt sub diabolis, cui tradidit diabolus filiorum filiarumque Jobi con vivium, ut corruens donius opprimeret liberos suprà, «quoniam futurum est ut Filius hominis tradatur. Tradendum superius non est dictum: hic autem non solum tradendum, sed etiam in manus hominum tradendum audimus. In quo requiramus a quo est tradendus in manus hominum, aut in quorum. Illic enim docemur a quibus patietur, et in quo loco patietur. Hic autem discimus quod multa passurus est a supradictis, non ipsis causam præbentibus ut malla patiatur, sed vel eo, vel eis qui tradiderunt eum in manus hominum. Traditum igitur Filium Apostolus narrans, a Deo Patre traditum manifestat ita: «Qui unico Filio suo non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit illum. Alius autem non solum illud, sed etiam consequentia congregans in idipsum, dicit ipsum quidem a Deo traditum Filium principi sæculi hujus, cæterisque principibus ejus; deinde ab istis traditum in manus hominum qui occiderunt eum. Et exempli causa accipe et illud quod scriptum est de Job, qui primum traditus est a Deo in manum diaboli, sicut dicit: Ecce trado tibi omnia quæ possidet. Ecce trado tibi eum, tantum animam ejus serva.» Accipiens autem diabolus bona Rom. viii, 32. Joan. 1, 29. Job 1, 12. ss Ibid. seqq.. Ephes. 11, 2. ss Job 1, 16. * Ibid. 19. Hic opinionem suam de morte a Christo non pro hominibus duntaxat, sed et pro aliis rebus creatis obita prodit Origenes; non enim postremum hoc illi ab adversariis objectum crimen est. Con Iraria est autem Tertulliani doctrina, cap. 14, De carn. Christi: «Nullum mandatum, inquit, de sa lute angelorum suscepit Christus a Patre. Quod Pater neque repromisit, neque mandavit, Christus administrare non potuit. Id dogma ex duobus Apostoli locis ortum videtur accepisse; altero ad Ephesius 1, 10, ubi omnia dicuntur instaurari in Christo, quæ in cœlo, et quæ in terra sunt; et altero ad Colossenses 1, 20, quo omnia in Christo reconciliata fuisse scribit Apostolus, ipsumque pa cificasse per sanguinem crucis sue, sive quæ in terris, sive quæ in coelo sunt. Quorum veriorem sensum erudite declarat Augustinus in Enchirid. in Laurent. cap. 61, et Hieronymnus in Epist. ad Ephes., cap. 4. Hieronymum quidem Origeniani hujus era roris insimulat Rufinus Invect. 1, sed crimen illud pro virili contra diluit Hieronymus. Hæc a nobis affatim in Origenianis tractantur. HUETIUS. Ita Sixtina editio et ms. Alexandrinus at Hebraica et Complutensis editio, et Vulgata; «et irruit Saba. • Targum et irruit Lilith regina Zmargad., Zmargad locus est in Sabæis, quibus mulieres imperabant. Ex hoc loco Smaragdos nomen sumpsisse verisimile est, quorum magnus fuit in Sabæis proventus, ut tradit Plinius, ID. Sic editio Sixtina, et ms. Alexandrinus at Complutensis editio, et reliqui interpretes, «Chaldaei fecerunt tres turmas. ID.

ὁ μὲν οὖν ἔχων «τὰ Καίσαρος» ἀποδιδότω αὐτὰ τῷ «Καίσαρι», ἵνα μετὰ τοῦτο ἀποδιδόναι δυνηθῇ «τὰ τοῦ θεοῦ τῷ θεῷ». ἐπεὶ δὲ Ἰησοῦς, εἰκὼν ὢν «τοῦ θεοῦ τοῦ ἀοράτου», οὐκ εἶχε τὴν εἰκόνα τοῦ «Καίσαρος» [ὁ γὰρ «ἄρχων τοῦ αἰῶνος τούτου οὐδὲν» εἶχεν ἐν αὐτῷ], διὰ τοῦτο [οὐκ ἀπὸ ἰδίου, ἀλλ’] ἀπὸ οἰκείου τόπου τῆς θαλάσσης τὴν εἰκόνα «Καίσαρος» λαμβάνει, ἵνα δῷ τοῖς «τῆς γῆς» βασιλεῦσιν «ἀντὶ» αὐτοῦ καὶ τοῦ μαθητοῦ αὐτοῦ, ἵνα μηδὲ ὑπολαμβάνωσιν «οἱ τὰ δίδραχμα λαμβάνοντες» ὀφειλέτην αὐτῶν εἶναι καὶ τῶν βασιλέων «τῆς γῆς» τὸν Ἰησοῦν· ἀπέδωκε γὰρ τὴν ὀφειλήν, οὐκ ἀναλαβὼν αὐτὴν οὐδὲ κεκτημένος οὐδὲ πορίσας οὐδὲ ἴδιόν ποτε ποιήσας αὐτὴν κτῆμα, ἵνα μηδέποτε ἡ «Καίσαρος» εἰκὼν ᾖ παρὰ τῇ εἰκόνι «τοῦ θεοῦ τοῦ ἀοράτου». Καὶ κατ’ ἄλλον δὲ τρόπον λεχθείη [ἄν]· εἰσὶ τινὲς τῶν βασιλέων «τῆς γῆς υἱοὶ» καὶ [τινὲς] οὐχ «υἱοὶ» αὐτῶν, πλὴν «υἱοὶ» καὶ ἀπολελυμένως «υἱοί,» ἕτεροι δὲ διὰ τὸ εἶναι ἀλλότριοι τῶν υἱῶν τῶν βασιλέων «τῆς γῆς,» οὐδενὸς μὲν τῶν ἐπὶ γῆς «υἱοί,» αὐτὸ δὲ τοῦτο «υἱοί,» ἤτοι δὲ τοῦ θεοῦ ἢ τοῦ υἱοῦ αὐτοῦ ἤ τινος τῶν τοῦ θεοῦ. προειρημένων συμβαίνει, οὐκ ἐκείνων πρώτων αἰτίων δ γινομένων τοῦ πολλὰ αὐτὸν παθεῖν, ἀλλὰ τοῦ παρα διδόντος ἢ τῶν παραδιδόντων αὐτὸν εἰς χεῖρας ἀν θρώπων. Ὁ μὲν οὖν φήσει, ὅτι τοῦτο διηγούμενος ὁ Απόστολός φησι περὶ τοῦ Θεοῦ· ι "Ος γε τοῦ ἰδίου Υἱοῦ οὐκ ἐφείσατο, ἀλλ᾽ ὑπὲρ ἡμῶν πάντων παρέ δωκεν αὐτόν·, ἔδωκε δὲ καὶ ὁ Υἱὸς ὑπὲρ ἡμῶν ἑαυ τὸν εἰς θάνατον, ὥστε οὐ μόνον ὑπὸ τοῦ Πατρός, ἀλλὰ καὶ ὑφ᾽ ἑαυτοῦ παρεδόθη· ἕτερος δὲ οὐ μόνον ἐκεῖνο, ἀλλὰ καὶ τὰ ἐκκείμενα ἐπὶ τὸ αὐτὸ συνα γαγών, φήσει παραδεδόσθαι πρῶτον ὑπὸ τοῦ Θεοῦ τὸν Υἱόν, εἶτα πειραθησόμενον, εἶτα αγωνιούμενον, εἶτα ὑπὲρ ἀνθρώπων πεισόμενον, ἢ καὶ ὅλου τοῦ κόσμου ἵνα αὐτοῦ ἄρῃ τὴν ἁμαρτίαν, τῷ ἄρ χοντι τοῦ αἰῶνος τούτου, καὶ τοῖς ἄλλοις ἄρχουσιν αὐτοῦ· εἶτα ὑπὸ τούτων εἰς χεῖρας ἀνθρώπων αὐτὸν παραδίδοσθαι τῶν ἀποκτενούντων αὐτόν. Παράδειγμα δὲ παραληφθήσεται τὰ τοῦ Ἰώβ· «Ἰδοὺ πάντα ὅσα ἐστὶν αὐτῷ δίδωμι ἐν τῇ χειρί σου· ἀλλὰ αὐτοῦ μὴ ἅψῃ· εἶτα ὡσπερει παραδοθέντος ὑπὸ τοῦ διαβόλου τοῖς ἄρχουσιν αὐτοῦ, τοῖς αἰχμαλωτεύουσι, τοῖς ἱππεῦσι, τῷ καταβαίνοντι ὡς ἐξ οὐρανοῦ πυρὶ, τῷ ἐκ τῆς ἐρημίας ἐλθόντι μεγάλῳ πνεύματι, καὶ τὴν οἰ κίαν χαλάσαντι. Ἐπιστήσεις δὲ εἰ, ὥσπερ τοῖς αἰχμαλωτεύουσι παραδέδωκε τὰ τοῦ Ἰώβ, καὶ τοῖς ἱππεῦσιν οὕτως καί τινι ἐνεργείᾳ ὑπὸ τὸν ἄρχοντα τῆς ἐξουσίας τοῦ ἀέρος, τοῦ πνεύματος τοῦ ἐνεργοῦντος νῦν ἐν τοῖς υἱοῖς τῆς ἀπειθείας, ἵνα τὸ ἐκεῖθεν καταβαῖνον πῦρ ἐπὶ τὰ πρόβατα τοῦ Ἰὼβ ἐξ οὐρανοῦ ὀφθῇ καταβαῖνον τῷ ἀπαγγέλλοντι τῷ Ἰώβ, σ ι ὅτι πῦρ ἔπεσεν ἐκ τοῦ οὐρανοῦ, καὶ κατέκαυσε τὰ πρόβατα αὐτοῦ, καὶ τοὺς ποιμένας κατέφαγεν ὁμοίως.» Παραπλησίως δὲ τούτοις ζητήσεις εἰ καὶ τὸ ἐξαίφνης μέγα πνεῦμα ἀπὸ τῆς ἐρήμου ἐλθὸν, καὶ ἁψάμενον Ὑπὲρ ἀνθρώπων πεισόμενον, ἢ καὶ ὅλου κόσμου. Καὶ τοῖς αἰχμαλωτεύουσι. Καὶ τοῖς ἱππεῦσι. προειρημένων συμβαίνει, οὐκ ἐκείνων πρώτων αἰτίων δ γινομένων τοῦ πολλὰ αὐτὸν παθεῖν, ἀλλὰ τοῦ παρα διδόντος ἢ τῶν παραδιδόντων αὐτὸν εἰς χεῖρας ἀν θρώπων. Ὁ μὲν οὖν φήσει, ὅτι τοῦτο διηγούμενος ὁ Απόστολός φησι περὶ τοῦ Θεοῦ· ι "Ος γε τοῦ ἰδίου Υἱοῦ οὐκ ἐφείσατο, ἀλλ᾽ ὑπὲρ ἡμῶν πάντων παρέ δωκεν αὐτόν·, ἔδωκε δὲ καὶ ὁ Υἱὸς ὑπὲρ ἡμῶν ἑαυ τὸν εἰς θάνατον, ὥστε οὐ μόνον ὑπὸ τοῦ Πατρός, ἀλλὰ καὶ ὑφ᾽ ἑαυτοῦ παρεδόθη· ἕτερος δὲ οὐ μόνον ἐκεῖνο, ἀλλὰ καὶ τὰ ἐκκείμενα ἐπὶ τὸ αὐτὸ συνα γαγών, φήσει παραδεδόσθαι πρῶτον ὑπὸ τοῦ Θεοῦ τὸν Υἱόν, εἶτα πειραθησόμενον, εἶτα αγωνιούμενον, εἶτα ὑπὲρ ἀνθρώπων πεισόμενον, ἢ καὶ ὅλου τοῦ κόσμου ἵνα αὐτοῦ ἄρῃ τὴν ἁμαρτίαν, τῷ ἄρ χοντι τοῦ αἰῶνος τούτου, καὶ τοῖς ἄλλοις ἄρχουσιν αὐτοῦ· εἶτα ὑπὸ τούτων εἰς χεῖρας ἀνθρώπων αὐτὸν παραδίδοσθαι τῶν ἀποκτενούντων αὐτόν. Παράδειγμα δὲ παραληφθήσεται τὰ τοῦ Ἰώβ· «Ἰδοὺ πάντα ὅσα ἐστὶν αὐτῷ δίδωμι ἐν τῇ χειρί σου· ἀλλὰ αὐτοῦ μὴ ἅψῃ· εἶτα ὡσπερει παραδοθέντος ὑπὸ τοῦ διαβόλου τοῖς ἄρχουσιν αὐτοῦ, τοῖς αἰχμαλωτεύουσι, τοῖς ἱππεῦσι, τῷ καταβαίνοντι ὡς ἐξ οὐρανοῦ πυρὶ, τῷ ἐκ τῆς ἐρημίας ἐλθόντι μεγάλῳ πνεύματι, καὶ τὴν οἰ κίαν χαλάσαντι. Ἐπιστήσεις δὲ εἰ, ὥσπερ τοῖς αἰχμαλωτεύουσι παραδέδωκε τὰ τοῦ Ἰώβ, καὶ τοῖς ἱππεῦσιν οὕτως καί τινι ἐνεργείᾳ ὑπὸ τὸν ἄρχοντα τῆς ἐξουσίας τοῦ ἀέρος, τοῦ πνεύματος τοῦ ἐνεργοῦντος νῦν ἐν τοῖς υἱοῖς τῆς ἀπειθείας, ἵνα τὸ ἐκεῖθεν καταβαῖνον πῦρ ἐπὶ τὰ πρόβατα τοῦ Ἰὼβ ἐξ οὐρανοῦ ὀφθῇ καταβαῖνον τῷ ἀπαγγέλλοντι τῷ Ἰώβ, σ ι ὅτι πῦρ ἔπεσεν ἐκ τοῦ οὐρανοῦ, καὶ κατέκαυσε τὰ πρόβατα αὐτοῦ, καὶ τοὺς ποιμένας κατέφαγεν ὁμοίως.» Παραπλησίως δὲ τούτοις ζητήσεις εἰ καὶ τὸ ἐξαίφνης μέγα πνεῦμα ἀπὸ τῆς ἐρήμου ἐλθὸν, καὶ ἁψάμενον Ὑπὲρ ἀνθρώπων πεισόμενον, ἢ καὶ ὅλου κόσμου. Καὶ τοῖς αἰχμαλωτεύουσι. Καὶ τοῖς ἱππεῦσι. ille, vel illi qui eum tradunt in manus hominum. Dicet certe aliquis Apostolum id exponentem de Deo dicere 18: Qui etiam proprio Filio non pe percit, sed pro nobis omnibus tradidit illum;» quin etiam pro nobis se ipse morti tradidit Filius, ita non ut a Patre solum, sed et a seipso traditus sit. Alter vero non id solum, sed et ea quæ scripta sunt in unum colligens, a Deo Filium primo tradi tum fuisse dicet principi sæculi hujus, et aliis illius principibus, qui postmodum tentaretur, tum cau sam diceret, deinde vero pro hominibus, vel etiam universo pateretur, ut peccatum ipsius tolle ret "; postea autem ab his principibus in manus hominum tradi a quibus morte plecteretur. Jobi au tem historia in exemplum proferetur *: Ecce universa quæ habet in manu tua sunt; tantum in eum non extendas manum tuam; › qui deinde " a diabolo principibus suis quasi traditus est, nempe iis qui in captivitatem abducebant, equitibus, igni e cœlo cadenti, et vento vehementi, irruenti a re gione deserti, et domum diruenti. Animadvertes autem an quemadmodum iis qui abducebant in ca plivitatem, et equilibus bona Jobi tradidit, ita et potestati alicui sub • principe potestatis aeris hujus, spiritus qui nunc operatur in filios diffidentiæ ",ɔut qui inde in oves Jobi cadebat ignis, ei de cœlo ca dere videretur qui Jobo renuntiavit ", ‹ ignem ce cidisse e cœlo, et combussisse oves, et pastores consumpsisse similiter. Ad eumdem modum vero investigabis an e repente ventus vehemens irruens a regione deserti, et concutiens quatuor angulos domus ", unus esset ex iis qui sunt sub diabolis, cui tradidit diabolus filiorum filiarumque Jobi con vivium, ut corruens donius opprimeret liberos suprà, «quoniam futurum est ut Filius hominis tradatur. Tradendum superius non est dictum: hic autem non solum tradendum, sed etiam in manus hominum tradendum audimus. In quo requiramus a quo est tradendus in manus hominum, aut in quorum. Illic enim docemur a quibus patietur, et in quo loco patietur. Hic autem discimus quod multa passurus est a supradictis, non ipsis causam præbentibus ut malla patiatur, sed vel eo, vel eis qui tradiderunt eum in manus hominum. Traditum igitur Filium Apostolus narrans, a Deo Patre traditum manifestat ita: «Qui unico Filio suo non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit illum. Alius autem non solum illud, sed etiam consequentia congregans in idipsum, dicit ipsum quidem a Deo traditum Filium principi sæculi hujus, cæterisque principibus ejus; deinde ab istis traditum in manus hominum qui occiderunt eum. Et exempli causa accipe et illud quod scriptum est de Job, qui primum traditus est a Deo in manum diaboli, sicut dicit: Ecce trado tibi omnia quæ possidet. Ecce trado tibi eum, tantum animam ejus serva.» Accipiens autem diabolus bona Rom. viii, 32. Joan. 1, 29. Job 1, 12. ss Ibid. seqq.. Ephes. 11, 2. ss Job 1, 16. * Ibid. 19. Hic opinionem suam de morte a Christo non pro hominibus duntaxat, sed et pro aliis rebus creatis obita prodit Origenes; non enim postremum hoc illi ab adversariis objectum crimen est. Con Iraria est autem Tertulliani doctrina, cap. 14, De carn. Christi: «Nullum mandatum, inquit, de sa lute angelorum suscepit Christus a Patre. Quod Pater neque repromisit, neque mandavit, Christus administrare non potuit. Id dogma ex duobus Apostoli locis ortum videtur accepisse; altero ad Ephesius 1, 10, ubi omnia dicuntur instaurari in Christo, quæ in cœlo, et quæ in terra sunt; et altero ad Colossenses 1, 20, quo omnia in Christo reconciliata fuisse scribit Apostolus, ipsumque pa cificasse per sanguinem crucis sue, sive quæ in terris, sive quæ in coelo sunt. Quorum veriorem sensum erudite declarat Augustinus in Enchirid. in Laurent. cap. 61, et Hieronymnus in Epist. ad Ephes., cap. 4. Hieronymum quidem Origeniani hujus era roris insimulat Rufinus Invect. 1, sed crimen illud pro virili contra diluit Hieronymus. Hæc a nobis affatim in Origenianis tractantur. HUETIUS. Ita Sixtina editio et ms. Alexandrinus at Hebraica et Complutensis editio, et Vulgata; «et irruit Saba. • Targum et irruit Lilith regina Zmargad., Zmargad locus est in Sabæis, quibus mulieres imperabant. Ex hoc loco Smaragdos nomen sumpsisse verisimile est, quorum magnus fuit in Sabæis proventus, ut tradit Plinius, ID. Sic editio Sixtina, et ms. Alexandrinus at Complutensis editio, et reliqui interpretes, «Chaldaei fecerunt tres turmas. ID. ille, vel illi qui eum tradunt in manus hominum. Dicet certe aliquis Apostolum id exponentem de Deo dicere 18: Qui etiam proprio Filio non pe percit, sed pro nobis omnibus tradidit illum;» quin etiam pro nobis se ipse morti tradidit Filius, ita non ut a Patre solum, sed et a seipso traditus sit. Alter vero non id solum, sed et ea quæ scripta sunt in unum colligens, a Deo Filium primo tradi tum fuisse dicet principi sæculi hujus, et aliis illius principibus, qui postmodum tentaretur, tum cau sam diceret, deinde vero pro hominibus, vel etiam universo pateretur, ut peccatum ipsius tolle ret "; postea autem ab his principibus in manus hominum tradi a quibus morte plecteretur. Jobi au tem historia in exemplum proferetur *: Ecce universa quæ habet in manu tua sunt; tantum in eum non extendas manum tuam; › qui deinde " a diabolo principibus suis quasi traditus est, nempe iis qui in captivitatem abducebant, equitibus, igni e cœlo cadenti, et vento vehementi, irruenti a re gione deserti, et domum diruenti. Animadvertes autem an quemadmodum iis qui abducebant in ca plivitatem, et equilibus bona Jobi tradidit, ita et potestati alicui sub • principe potestatis aeris hujus, spiritus qui nunc operatur in filios diffidentiæ ",ɔut qui inde in oves Jobi cadebat ignis, ei de cœlo ca dere videretur qui Jobo renuntiavit ", ‹ ignem ce cidisse e cœlo, et combussisse oves, et pastores consumpsisse similiter. Ad eumdem modum vero investigabis an e repente ventus vehemens irruens a regione deserti, et concutiens quatuor angulos domus ", unus esset ex iis qui sunt sub diabolis, cui tradidit diabolus filiorum filiarumque Jobi con vivium, ut corruens donius opprimeret liberos suprà, «quoniam futurum est ut Filius hominis tradatur. Tradendum superius non est dictum: hic autem non solum tradendum, sed etiam in manus hominum tradendum audimus. In quo requiramus a quo est tradendus in manus hominum, aut in quorum. Illic enim docemur a quibus patietur, et in quo loco patietur. Hic autem discimus quod multa passurus est a supradictis, non ipsis causam præbentibus ut malla patiatur, sed vel eo, vel eis qui tradiderunt eum in manus hominum. Traditum igitur Filium Apostolus narrans, a Deo Patre traditum manifestat ita: «Qui unico Filio suo non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit illum. Alius autem non solum illud, sed etiam consequentia congregans in idipsum, dicit ipsum quidem a Deo traditum Filium principi sæculi hujus, cæterisque principibus ejus; deinde ab istis traditum in manus hominum qui occiderunt eum. Et exempli causa accipe et illud quod scriptum est de Job, qui primum traditus est a Deo in manum diaboli, sicut dicit: Ecce trado tibi omnia quæ possidet. Ecce trado tibi eum, tantum animam ejus serva.» Accipiens autem diabolus bona Rom. viii, 32. Joan. 1, 29. Job 1, 12. ss Ibid. seqq.. Ephes. 11, 2. ss Job 1, 16. * Ibid. 19. Hic opinionem suam de morte a Christo non pro hominibus duntaxat, sed et pro aliis rebus creatis obita prodit Origenes; non enim postremum hoc illi ab adversariis objectum crimen est. Con Iraria est autem Tertulliani doctrina, cap. 14, De carn. Christi: «Nullum mandatum, inquit, de sa lute angelorum suscepit Christus a Patre. Quod Pater neque repromisit, neque mandavit, Christus administrare non potuit. Id dogma ex duobus Apostoli locis ortum videtur accepisse; altero ad Ephesius 1, 10, ubi omnia dicuntur instaurari in Christo, quæ in cœlo, et quæ in terra sunt; et altero ad Colossenses 1, 20, quo omnia in Christo reconciliata fuisse scribit Apostolus, ipsumque pa cificasse per sanguinem crucis sue, sive quæ in terris, sive quæ in coelo sunt. Quorum veriorem sensum erudite declarat Augustinus in Enchirid. in Laurent. cap. 61, et Hieronymnus in Epist. ad Ephes., cap. 4. Hieronymum quidem Origeniani hujus era roris insimulat Rufinus Invect. 1, sed crimen illud pro virili contra diluit Hieronymus. Hæc a nobis affatim in Origenianis tractantur. HUETIUS. Ita Sixtina editio et ms. Alexandrinus at Hebraica et Complutensis editio, et Vulgata; «et irruit Saba. • Targum et irruit Lilith regina Zmargad., Zmargad locus est in Sabæis, quibus mulieres imperabant. Ex hoc loco Smaragdos nomen sumpsisse verisimile est, quorum magnus fuit in Sabæis proventus, ut tradit Plinius, ID. Sic editio Sixtina, et ms. Alexandrinus at Complutensis editio, et reliqui interpretes, «Chaldaei fecerunt tres turmas. ID.

πυθοίμην δ’ ἂν τῶν χαιρόντων τῇ περὶ φύσεων μυθοποιίᾳ, ποίας φύσεως ἦσαν εἴτε «οἱ τῆς γῆς βασιλεῖς» εἴτε οἱ «υἱοὶ» αὐτῶν εἴτε «οἱ τὰ δίδραχμα λαμβάνοντες,» οὓς μὴ βούλεται σκανδαλίζειν ὁ σωτήρ. φαίνεται δὴ [ὡς κατὰ τὴν ὑπόθεσιν] ὅτι οὐκ ἐπαινετῆς εἰσι φύσεως, καὶ ὅμως πεφρόντικε τοῦ μὴ σκανδαλισθῆναι αὐτούς, καὶ ὅμως κωλύει σκάνδαλόν τι αὐτοῖς γενέσθαι, ἵν’ ἤτοι μὴ χεῖρον ἁμαρτάνοιεν, ἢ πρὸς τὸ [εἰ βούλονται] σωθῆναι ἥκοιεν ἐκ τοῦ ἀποδέξασθαι τὸν φεισάμενον αὐτῶν ἵνα μὴ σκανδαλισθῶσι. καὶ ὡς ἐν ΧΩΡΙΩΙ γε ΠΑΡΑΚΛΗΣΕΩΣ [οὕτω γὰρ ἑρμηνεύεται ἡ «Καφαρναούμ»] παρακαλῶν [ἕκας]τον μαθητὴν καὶ ἐλεύθερον αὐτὸν εἶναι καὶ υἱὸν [ἀπαγγέλλων], δίδωσιν αὐτῷ δύναμιν τοῦ ἁλιεῦσαι «ἰχθὺν πρῶτον,» ἵνα ἀναβάντος αὐτοῦ παρακληθῇ ὁ Πέτρος ἐπὶ τῷ ἀναβάντι καὶ ἁλιευθέντι, καὶ ἀπὸ τοῦ [ἐξ ἀνοιχθέντος αὐτοῦ τοῦ] στόματος εἰλῆφθαι τὸν «στατῆρα» ἀποδοθησόμενον τοῖς οἰκείοις τοῦ στατῆρος καὶ ἀπαιτοῦσιν ὡς ἴδιον τὸ τοιοῦτον νόμισμα. τῶν τεσσάρων γωνιῶν τῆς οἰκίας,» ἔν τι τῶν ὑπὸ τῶν ΠΟΓΕ διαβόλων ἦν, ᾧ παρέδωκεν ὁ διάβολος τὸ τῶν υἱῶν καὶ τῶν θυγατέρων τοῦ Ἰὼβ συμπόσιον, ἵνα συμπέσῃ ἡ οἰκία ἐπὶ τὰ παιδία τοῦ δικαίου, καὶ το λευτήσωσιν. Εστω οὖν, ὡς ἐπὶ τοῦ Ἰώβ, πρῶτον παραδιδοὺς ὁ Πατὴρ τὸν Υἱὸν ταῖς ἀντικειμέναις ἐνεργείαις, εἶτ᾽ αὐταὶ παραδιδότωσαν αὐτὸν εἰς χεῖρας ἀνθρώπων, ἐν οἷς ἀνθρώποις καὶ Ἰούδας ἦν, «εἰς ὃν μετὰ τὸ ψωμίον εἰσῆλθεν ὁ Σατανᾶς, άρα χικώτερον τοῦ Ἰούδα παραδιδοὺς αὐτόν. Αλλ' ἔρα μήποτε τὸ παραδίδοσθαι ταῖς ἀντικειμέναις ένες γείαις ὑπὸ τοῦ Πατρὸς τὸν Υἱὸν συνεξετάζων τῷ πλο ραδίδοσθαι ὑπ' ἐκείνων εἰς χεῖρας ἀνθρώπων τὸν Σωτῆρα, νομίσῃς ἴσον εἶναι τὸ ἐπ' ἀμφοτέρων λεγό μενον παραδίδοσθαι. Κατανόει γὰρ, ὅτι ὁ μὲν Πατέρ ὑπὲρ ἡμῶν πάντων παρέδωκεν αὐτὸν ἀπὸ φιλανθρω πίας· αἱ δὲ ἀντικείμεναι δυνάμεις, παραδοῦσαι τὸν Σωτῆρα εἰς χεῖρας ἀνθρώπων, οὐκ ἐσκόπουν τὸ ὑπέρ τινων σωτηρίας παραδιδόναι αὐτὸν, ἀλλὰ τὸ ὅσον ἐπ' αὐταῖς, ἐπεὶ οὐδεὶς αὐτῶν ἐγίνωσκε τὴν τοῦ Θεοῦ σου φίαν τὴν ἐν μυστηρίῳ ἀποκεκρυμμένην παρε δίδουν αὐτὸν ἀποθανούμενον, ἵνα ὁ ἐχθρὸς αὐτοῦ θά νατος υποχείριον αὐτὸν λάβῃ, ὁμοίως τοῖς ἐν τῷ Ἀδὰμ ἀποθνήσκουσι· καὶ ἀποκτείναντες δὲ αὐτὸν άνθρωποι θελήματι τυπούμενοι τῶν βουλομένων τὸν Ἰησοῦν ὑποχείριον γενέσθαι θανάτῳ τοῦτο ἐποίουν. Οἶμαι δὲ ἀναγκαίως ἐξητάσθαι καὶ ταῦτα, διὰ τὸ τὸν παραδιδόμενον εἰς χεῖρας ἀνθρώπων Ἰησοῦν μὴ ὑπὸ ἀνθρώπων εἰς χεῖρας ἀνθρώπων παραδίδοσθαι, ἀλλὰ ὑπὸ δυνάμεων αἷς ὑπὲρ ἡμῶν πάντων παρέδωκεν ὁ Πατὴρ τὸν Υἱόν, ἐν αὐτῷ τῷ παραδεδόσθαι, καὶ γίν νεσθαι ὑπὸ τοὺς οἷς παρεδόθη, καταλύοντα τὸν τὸ κράτος ἔχοντα τοῦ θανάτου· «Διὰ γὰρ τοῦ θανάτου κατήργησε τὸν τὸ κράτος ἔχοντα τοῦ θανάτου, τουτέστι τὸν διάβολον, καὶ ἀπήλλαξε τούτους, ὅσοι φόβω θανάτου διὰ παντὸς τοῦ ζῆν ἔνοχο: ἦσαν δουλείας. Κράτος δὲ θανάτου νομιστέον ἔχειν τὸν διάβολον, οὐ τοῦ μέσου καὶ διαφόρου καθ' ὅν ἀποθνήσκουσιν Τοῦ 'Ιώβ. αὐτοῦ. εἶθ' αὗται. Σοφίαν τὴν ἐν μυστηρίῳ ἀποκεκρυμμέ σοφίαν Θεοῦ ἐν μυστηρίῳ τὴν ἀποκεκρυμμένην. Οὐ τοῦ μέσου καὶ διαφόρου. Η. ἀδιαφόρου. Μέσα εἰ ἀδιάφορα, τῶν τεσσάρων γωνιῶν τῆς οἰκίας,» ἔν τι τῶν ὑπὸ τῶν ΠΟΓΕ διαβόλων ἦν, ᾧ παρέδωκεν ὁ διάβολος τὸ τῶν υἱῶν καὶ τῶν θυγατέρων τοῦ Ἰὼβ συμπόσιον, ἵνα συμπέσῃ ἡ οἰκία ἐπὶ τὰ παιδία τοῦ δικαίου, καὶ το λευτήσωσιν. Εστω οὖν, ὡς ἐπὶ τοῦ Ἰώβ, πρῶτον παραδιδοὺς ὁ Πατὴρ τὸν Υἱὸν ταῖς ἀντικειμέναις ἐνεργείαις, εἶτ᾽ αὐταὶ παραδιδότωσαν αὐτὸν εἰς χεῖρας ἀνθρώπων, ἐν οἷς ἀνθρώποις καὶ Ἰούδας ἦν, «εἰς ὃν μετὰ τὸ ψωμίον εἰσῆλθεν ὁ Σατανᾶς, άρα χικώτερον τοῦ Ἰούδα παραδιδοὺς αὐτόν. Αλλ' ἔρα μήποτε τὸ παραδίδοσθαι ταῖς ἀντικειμέναις ένες γείαις ὑπὸ τοῦ Πατρὸς τὸν Υἱὸν συνεξετάζων τῷ πλο ραδίδοσθαι ὑπ' ἐκείνων εἰς χεῖρας ἀνθρώπων τὸν Σωτῆρα, νομίσῃς ἴσον εἶναι τὸ ἐπ' ἀμφοτέρων λεγό μενον παραδίδοσθαι. Κατανόει γὰρ, ὅτι ὁ μὲν Πατέρ ὑπὲρ ἡμῶν πάντων παρέδωκεν αὐτὸν ἀπὸ φιλανθρω πίας· αἱ δὲ ἀντικείμεναι δυνάμεις, παραδοῦσαι τὸν Σωτῆρα εἰς χεῖρας ἀνθρώπων, οὐκ ἐσκόπουν τὸ ὑπέρ τινων σωτηρίας παραδιδόναι αὐτὸν, ἀλλὰ τὸ ὅσον ἐπ' αὐταῖς, ἐπεὶ οὐδεὶς αὐτῶν ἐγίνωσκε τὴν τοῦ Θεοῦ σου φίαν τὴν ἐν μυστηρίῳ ἀποκεκρυμμένην παρε δίδουν αὐτὸν ἀποθανούμενον, ἵνα ὁ ἐχθρὸς αὐτοῦ θά νατος υποχείριον αὐτὸν λάβῃ, ὁμοίως τοῖς ἐν τῷ Ἀδὰμ ἀποθνήσκουσι· καὶ ἀποκτείναντες δὲ αὐτὸν άνθρωποι θελήματι τυπούμενοι τῶν βουλομένων τὸν Ἰησοῦν ὑποχείριον γενέσθαι θανάτῳ τοῦτο ἐποίουν. Οἶμαι δὲ ἀναγκαίως ἐξητάσθαι καὶ ταῦτα, διὰ τὸ τὸν παραδιδόμενον εἰς χεῖρας ἀνθρώπων Ἰησοῦν μὴ ὑπὸ ἀνθρώπων εἰς χεῖρας ἀνθρώπων παραδίδοσθαι, ἀλλὰ ὑπὸ δυνάμεων αἷς ὑπὲρ ἡμῶν πάντων παρέδωκεν ὁ Πατὴρ τὸν Υἱόν, ἐν αὐτῷ τῷ παραδεδόσθαι, καὶ γίν νεσθαι ὑπὸ τοὺς οἷς παρεδόθη, καταλύοντα τὸν τὸ κράτος ἔχοντα τοῦ θανάτου· «Διὰ γὰρ τοῦ θανάτου κατήργησε τὸν τὸ κράτος ἔχοντα τοῦ θανάτου, τουτέστι τὸν διάβολον, καὶ ἀπήλλαξε τούτους, ὅσοι φόβω θανάτου διὰ παντὸς τοῦ ζῆν ἔνοχο: ἦσαν δουλείας. Κράτος δὲ θανάτου νομιστέον ἔχειν τὸν διάβολον, οὐ τοῦ μέσου καὶ διαφόρου καθ' ὅν ἀποθνήσκουσιν Τοῦ 'Ιώβ. αὐτοῦ. εἶθ' αὗται. Σοφίαν τὴν ἐν μυστηρίῳ ἀποκεκρυμμέ σοφίαν Θεοῦ ἐν μυστηρίῳ τὴν ἀποκεκρυμμένην. Οὐ τοῦ μέσου καὶ διαφόρου. Η. ἀδιαφόρου. Μέσα εἰ ἀδιάφορα, justi et morerentur. Primum ergo Pater Filium con trariis potestatibus tradat, quemadmodum Jobo contigit; hunc illæ deinde tradant in manus homi num, iizer quos erat et Judas, • in quem post buc cellam introivit Satanas 28, qui majore cum au ctoritate ac imperio tradidit eum ac Judas. At cave ne Filii traditionem contrariis potestatibus a Patre factam confcrens cum traditione Sospitatoris ab iis in manus hominum facta, æqualem esse traditio nen existimes, quæ ab utrisque facta dicitur. Sic enim habeto traditum eum fuisse a Patre pro nobis cmnibus, præ summo in homines ainore; contraria vero potestates cum Servatorem trade bant in manus hominum, non eorum illud erat con silium, ut pro ullius hunc salute traderent; sed quoniam nullus eorum cognoscebat Dei sapientiam in mysterio reconditam ", eum morte plectendum, quantum in se erat, tradebant, ut hostis illius in potestatem suam redactum eum occupa. ret, ad eumdem modum quo qui in Adam moriun tur qui autem eum morti dederunt homines, ad corum arbitrium compositi qui Jesum volebant morti subjicere, id faciebant. Sed et læc ad exa men nobis necessario fuisse revocanda autumo, propterea quod traditus in manus hominum Jesus, non ab hominibus in hominum manus tradatur, sed a potestatibus quibus pro nobis omnibus Pater tradidit Filium, dum traderetur, et iis quibus tra ditus est subjiceretur, destruentem eum qui mortis habet imperium, nam ‹ per mortem destruxit eum qui habebat mortis imperium, id est diabolum; et liberavit eos qui timore mortis per totam vitam ob noxii erant servituti "º., existimandus est, non mediæ illius et indifferentis, ejus in potestatem, tradidit præedonibus et equitibus, qui fecerunt cornua tria. Vide ergo ne forte sicut bona Job diabolus tradidit in manus prædonum accepta prius potestate a Deo, sic et aliqua operatione princeps potestatis aeris, qui operatur in filiis diffidentiæ, tradidit eum in manus hominum, in qui bus hominibus erat et Judas, in quem post panem ingressus est Satanas. Considera tamen quoniam Pater tradens Filium contrariis potestatibus, non simpliciter tradidit eum, sed propter misericordiam suam, ut salvaret genus humanum. Contrariæ autem potestates tradentes Dominum in manus hominum, nou pro salute aliquorum tradiderunt eum: sed quantum ad se, quia nemo eorum sciebat sapientiam Dei absconditam in mysterio, tradiderunt eum, ut inimica ejus mors subjiciat eum sibi, sicut omnes homines qui moriebantur in Adam: sed et homines qui occiderunt eum, voluntatem habebant non secun dum voluntatem Dei jam ordinatain, sed secundum voluntatem potestatum, qua Filium Dei volebant fieri subditum morti. Non ergo ab hominibus in manus hominum traditus est, sed a potestatibus quibus eum pro nobis omnibus tradidit Pater, ut in eo quod traditur, et fit sub eo cui traditur, destruat eum qui mortis habebat imperium. moriuntur omnes qui compositi sunt ex anima et corpore, anima eorum a corpore recedente: sed mortis Joan. x111, 27. • I Cor. 11, 7, 8. "I Cor. xv, 26. Codex Regius Codex Anglic., mr. Hæc ita fere distinguit Origenes: aliter Novi Testamenti codices, I Cor. 1, 7, Vulg., sapientiam in mysterio, quæ abscondita est; quemadmodum interpretes reliqui. Hluetius. Ibid. 22. Hebr. 11, 14, 15. Ita codd. e R. Lege ea Stoici appellabant, quæ neque bona ex se, neque mala sunt; neque honesta, neque turpia; sed quæ u Censorinus scribit, bonorum malorumque media censentur, et que, ut comicus ait Perinde sunt, ut illius est animus qui en possidet melan Qui uti scit, ei bona; illi qui non ulitur recte, justi et morerentur. Primum ergo Pater Filium con trariis potestatibus tradat, quemadmodum Jobo contigit; hunc illæ deinde tradant in manus homi num, iizer quos erat et Judas, • in quem post buc cellam introivit Satanas 28, qui majore cum au ctoritate ac imperio tradidit eum ac Judas. At cave ne Filii traditionem contrariis potestatibus a Patre factam confcrens cum traditione Sospitatoris ab iis in manus hominum facta, æqualem esse traditio nen existimes, quæ ab utrisque facta dicitur. Sic enim habeto traditum eum fuisse a Patre pro nobis cmnibus, præ summo in homines ainore; contraria vero potestates cum Servatorem trade bant in manus hominum, non eorum illud erat con silium, ut pro ullius hunc salute traderent; sed quoniam nullus eorum cognoscebat Dei sapientiam in mysterio reconditam ", eum morte plectendum, quantum in se erat, tradebant, ut hostis illius in potestatem suam redactum eum occupa. ret, ad eumdem modum quo qui in Adam moriun tur qui autem eum morti dederunt homines, ad corum arbitrium compositi qui Jesum volebant morti subjicere, id faciebant. Sed et læc ad exa men nobis necessario fuisse revocanda autumo, propterea quod traditus in manus hominum Jesus, non ab hominibus in hominum manus tradatur, sed a potestatibus quibus pro nobis omnibus Pater tradidit Filium, dum traderetur, et iis quibus tra ditus est subjiceretur, destruentem eum qui mortis habet imperium, nam ‹ per mortem destruxit eum qui habebat mortis imperium, id est diabolum; et liberavit eos qui timore mortis per totam vitam ob noxii erant servituti "º., existimandus est, non mediæ illius et indifferentis, ejus in potestatem, tradidit præedonibus et equitibus, qui fecerunt cornua tria. Vide ergo ne forte sicut bona Job diabolus tradidit in manus prædonum accepta prius potestate a Deo, sic et aliqua operatione princeps potestatis aeris, qui operatur in filiis diffidentiæ, tradidit eum in manus hominum, in qui bus hominibus erat et Judas, in quem post panem ingressus est Satanas. Considera tamen quoniam Pater tradens Filium contrariis potestatibus, non simpliciter tradidit eum, sed propter misericordiam suam, ut salvaret genus humanum. Contrariæ autem potestates tradentes Dominum in manus hominum, nou pro salute aliquorum tradiderunt eum: sed quantum ad se, quia nemo eorum sciebat sapientiam Dei absconditam in mysterio, tradiderunt eum, ut inimica ejus mors subjiciat eum sibi, sicut omnes homines qui moriebantur in Adam: sed et homines qui occiderunt eum, voluntatem habebant non secun dum voluntatem Dei jam ordinatain, sed secundum voluntatem potestatum, qua Filium Dei volebant fieri subditum morti. Non ergo ab hominibus in manus hominum traditus est, sed a potestatibus quibus eum pro nobis omnibus tradidit Pater, ut in eo quod traditur, et fit sub eo cui traditur, destruat eum qui mortis habebat imperium. moriuntur omnes qui compositi sunt ex anima et corpore, anima eorum a corpore recedente: sed mortis Joan. x111, 27. • I Cor. 11, 7, 8. "I Cor. xv, 26. Codex Regius Codex Anglic., mr. Hæc ita fere distinguit Origenes: aliter Novi Testamenti codices, I Cor. 1, 7, Vulg., sapientiam in mysterio, quæ abscondita est; quemadmodum interpretes reliqui. Hluetius. Ibid. 22. Hebr. 11, 14, 15. Ita codd. e R. Lege ea Stoici appellabant, quæ neque bona ex se, neque mala sunt; neque honesta, neque turpia; sed quæ u Censorinus scribit, bonorum malorumque media censentur, et que, ut comicus ait Perinde sunt, ut illius est animus qui en possidet melan Qui uti scit, ei bona; illi qui non ulitur recte, 9. Imperium autem mortis obtinere diabolus 9. Imperium autem mortis intelligendum est habere diabolum, non istius mortis communis, secundum quam 9. Imperium autem mortis obtinere diabolus 9. Imperium autem mortis intelligendum est habere diabolum, non istius mortis communis, secundum quam

πυθοίμην δ’ ἂν τῶν χαιρόντων τῇ περὶ φύσεων μυθοποιίᾳ, ποίας φύσεως ἦσαν εἴτε «οἱ τῆς γῆς βασιλεῖς» εἴτε οἱ «υἱοὶ» αὐτῶν εἴτε «οἱ τὰ δίδραχμα λαμβάνοντες,» οὓς μὴ βούλεται σκανδαλίζειν ὁ σωτήρ. φαίνεται δὴ [ὡς κατὰ τὴν ὑπόθεσιν] ὅτι οὐκ ἐπαινετῆς εἰσι φύσεως, καὶ ὅμως πεφρόντικε τοῦ μὴ σκανδαλισθῆναι αὐτούς, καὶ ὅμως κωλύει σκάνδαλόν τι αὐτοῖς γενέσθαι, ἵν’ ἤτοι μὴ χεῖρον ἁμαρτάνοιεν, ἢ πρὸς τὸ [εἰ βούλονται] σωθῆναι ἥκοιεν ἐκ τοῦ ἀποδέξασθαι τὸν φεισάμενον αὐτῶν ἵνα μὴ σκανδαλισθῶσι. καὶ ὡς ἐν ΧΩΡΙΩΙ γε ΠΑΡΑΚΛΗΣΕΩΣ [οὕτω γὰρ ἑρμηνεύεται ἡ «Καφαρναούμ»] παρακαλῶν [ἕκας]τον μαθητὴν καὶ ἐλεύθερον αὐτὸν εἶναι καὶ υἱὸν [ἀπαγγέλλων], δίδωσιν αὐτῷ δύναμιν τοῦ ἁλιεῦσαι «ἰχθὺν πρῶτον,» ἵνα ἀναβάντος αὐτοῦ παρακληθῇ ὁ Πέτρος ἐπὶ τῷ ἀναβάντι καὶ ἁλιευθέντι, καὶ ἀπὸ τοῦ [ἐξ ἀνοιχθέντος αὐτοῦ τοῦ] στόματος εἰλῆφθαι τὸν «στατῆρα» ἀποδοθησόμενον τοῖς οἰκείοις τοῦ στατῆρος καὶ ἀπαιτοῦσιν ὡς ἴδιον τὸ τοιοῦτον νόμισμα. τῶν τεσσάρων γωνιῶν τῆς οἰκίας,» ἔν τι τῶν ὑπὸ τῶν ΠΟΓΕ διαβόλων ἦν, ᾧ παρέδωκεν ὁ διάβολος τὸ τῶν υἱῶν καὶ τῶν θυγατέρων τοῦ Ἰὼβ συμπόσιον, ἵνα συμπέσῃ ἡ οἰκία ἐπὶ τὰ παιδία τοῦ δικαίου, καὶ το λευτήσωσιν. Εστω οὖν, ὡς ἐπὶ τοῦ Ἰώβ, πρῶτον παραδιδοὺς ὁ Πατὴρ τὸν Υἱὸν ταῖς ἀντικειμέναις ἐνεργείαις, εἶτ᾽ αὐταὶ παραδιδότωσαν αὐτὸν εἰς χεῖρας ἀνθρώπων, ἐν οἷς ἀνθρώποις καὶ Ἰούδας ἦν, «εἰς ὃν μετὰ τὸ ψωμίον εἰσῆλθεν ὁ Σατανᾶς, άρα χικώτερον τοῦ Ἰούδα παραδιδοὺς αὐτόν. Αλλ' ἔρα μήποτε τὸ παραδίδοσθαι ταῖς ἀντικειμέναις ένες γείαις ὑπὸ τοῦ Πατρὸς τὸν Υἱὸν συνεξετάζων τῷ πλο ραδίδοσθαι ὑπ' ἐκείνων εἰς χεῖρας ἀνθρώπων τὸν Σωτῆρα, νομίσῃς ἴσον εἶναι τὸ ἐπ' ἀμφοτέρων λεγό μενον παραδίδοσθαι. Κατανόει γὰρ, ὅτι ὁ μὲν Πατέρ ὑπὲρ ἡμῶν πάντων παρέδωκεν αὐτὸν ἀπὸ φιλανθρω πίας· αἱ δὲ ἀντικείμεναι δυνάμεις, παραδοῦσαι τὸν Σωτῆρα εἰς χεῖρας ἀνθρώπων, οὐκ ἐσκόπουν τὸ ὑπέρ τινων σωτηρίας παραδιδόναι αὐτὸν, ἀλλὰ τὸ ὅσον ἐπ' αὐταῖς, ἐπεὶ οὐδεὶς αὐτῶν ἐγίνωσκε τὴν τοῦ Θεοῦ σου φίαν τὴν ἐν μυστηρίῳ ἀποκεκρυμμένην παρε δίδουν αὐτὸν ἀποθανούμενον, ἵνα ὁ ἐχθρὸς αὐτοῦ θά νατος υποχείριον αὐτὸν λάβῃ, ὁμοίως τοῖς ἐν τῷ Ἀδὰμ ἀποθνήσκουσι· καὶ ἀποκτείναντες δὲ αὐτὸν άνθρωποι θελήματι τυπούμενοι τῶν βουλομένων τὸν Ἰησοῦν ὑποχείριον γενέσθαι θανάτῳ τοῦτο ἐποίουν. Οἶμαι δὲ ἀναγκαίως ἐξητάσθαι καὶ ταῦτα, διὰ τὸ τὸν παραδιδόμενον εἰς χεῖρας ἀνθρώπων Ἰησοῦν μὴ ὑπὸ ἀνθρώπων εἰς χεῖρας ἀνθρώπων παραδίδοσθαι, ἀλλὰ ὑπὸ δυνάμεων αἷς ὑπὲρ ἡμῶν πάντων παρέδωκεν ὁ Πατὴρ τὸν Υἱόν, ἐν αὐτῷ τῷ παραδεδόσθαι, καὶ γίν νεσθαι ὑπὸ τοὺς οἷς παρεδόθη, καταλύοντα τὸν τὸ κράτος ἔχοντα τοῦ θανάτου· «Διὰ γὰρ τοῦ θανάτου κατήργησε τὸν τὸ κράτος ἔχοντα τοῦ θανάτου, τουτέστι τὸν διάβολον, καὶ ἀπήλλαξε τούτους, ὅσοι φόβω θανάτου διὰ παντὸς τοῦ ζῆν ἔνοχο: ἦσαν δουλείας. Κράτος δὲ θανάτου νομιστέον ἔχειν τὸν διάβολον, οὐ τοῦ μέσου καὶ διαφόρου καθ' ὅν ἀποθνήσκουσιν Τοῦ 'Ιώβ. αὐτοῦ. εἶθ' αὗται. Σοφίαν τὴν ἐν μυστηρίῳ ἀποκεκρυμμέ σοφίαν Θεοῦ ἐν μυστηρίῳ τὴν ἀποκεκρυμμένην. Οὐ τοῦ μέσου καὶ διαφόρου. Η. ἀδιαφόρου. Μέσα εἰ ἀδιάφορα, τῶν τεσσάρων γωνιῶν τῆς οἰκίας,» ἔν τι τῶν ὑπὸ τῶν ΠΟΓΕ διαβόλων ἦν, ᾧ παρέδωκεν ὁ διάβολος τὸ τῶν υἱῶν καὶ τῶν θυγατέρων τοῦ Ἰὼβ συμπόσιον, ἵνα συμπέσῃ ἡ οἰκία ἐπὶ τὰ παιδία τοῦ δικαίου, καὶ το λευτήσωσιν. Εστω οὖν, ὡς ἐπὶ τοῦ Ἰώβ, πρῶτον παραδιδοὺς ὁ Πατὴρ τὸν Υἱὸν ταῖς ἀντικειμέναις ἐνεργείαις, εἶτ᾽ αὐταὶ παραδιδότωσαν αὐτὸν εἰς χεῖρας ἀνθρώπων, ἐν οἷς ἀνθρώποις καὶ Ἰούδας ἦν, «εἰς ὃν μετὰ τὸ ψωμίον εἰσῆλθεν ὁ Σατανᾶς, άρα χικώτερον τοῦ Ἰούδα παραδιδοὺς αὐτόν. Αλλ' ἔρα μήποτε τὸ παραδίδοσθαι ταῖς ἀντικειμέναις ένες γείαις ὑπὸ τοῦ Πατρὸς τὸν Υἱὸν συνεξετάζων τῷ πλο ραδίδοσθαι ὑπ' ἐκείνων εἰς χεῖρας ἀνθρώπων τὸν Σωτῆρα, νομίσῃς ἴσον εἶναι τὸ ἐπ' ἀμφοτέρων λεγό μενον παραδίδοσθαι. Κατανόει γὰρ, ὅτι ὁ μὲν Πατέρ ὑπὲρ ἡμῶν πάντων παρέδωκεν αὐτὸν ἀπὸ φιλανθρω πίας· αἱ δὲ ἀντικείμεναι δυνάμεις, παραδοῦσαι τὸν Σωτῆρα εἰς χεῖρας ἀνθρώπων, οὐκ ἐσκόπουν τὸ ὑπέρ τινων σωτηρίας παραδιδόναι αὐτὸν, ἀλλὰ τὸ ὅσον ἐπ' αὐταῖς, ἐπεὶ οὐδεὶς αὐτῶν ἐγίνωσκε τὴν τοῦ Θεοῦ σου φίαν τὴν ἐν μυστηρίῳ ἀποκεκρυμμένην παρε δίδουν αὐτὸν ἀποθανούμενον, ἵνα ὁ ἐχθρὸς αὐτοῦ θά νατος υποχείριον αὐτὸν λάβῃ, ὁμοίως τοῖς ἐν τῷ Ἀδὰμ ἀποθνήσκουσι· καὶ ἀποκτείναντες δὲ αὐτὸν άνθρωποι θελήματι τυπούμενοι τῶν βουλομένων τὸν Ἰησοῦν ὑποχείριον γενέσθαι θανάτῳ τοῦτο ἐποίουν. Οἶμαι δὲ ἀναγκαίως ἐξητάσθαι καὶ ταῦτα, διὰ τὸ τὸν παραδιδόμενον εἰς χεῖρας ἀνθρώπων Ἰησοῦν μὴ ὑπὸ ἀνθρώπων εἰς χεῖρας ἀνθρώπων παραδίδοσθαι, ἀλλὰ ὑπὸ δυνάμεων αἷς ὑπὲρ ἡμῶν πάντων παρέδωκεν ὁ Πατὴρ τὸν Υἱόν, ἐν αὐτῷ τῷ παραδεδόσθαι, καὶ γίν νεσθαι ὑπὸ τοὺς οἷς παρεδόθη, καταλύοντα τὸν τὸ κράτος ἔχοντα τοῦ θανάτου· «Διὰ γὰρ τοῦ θανάτου κατήργησε τὸν τὸ κράτος ἔχοντα τοῦ θανάτου, τουτέστι τὸν διάβολον, καὶ ἀπήλλαξε τούτους, ὅσοι φόβω θανάτου διὰ παντὸς τοῦ ζῆν ἔνοχο: ἦσαν δουλείας. Κράτος δὲ θανάτου νομιστέον ἔχειν τὸν διάβολον, οὐ τοῦ μέσου καὶ διαφόρου καθ' ὅν ἀποθνήσκουσιν Τοῦ 'Ιώβ. αὐτοῦ. εἶθ' αὗται. Σοφίαν τὴν ἐν μυστηρίῳ ἀποκεκρυμμέ σοφίαν Θεοῦ ἐν μυστηρίῳ τὴν ἀποκεκρυμμένην. Οὐ τοῦ μέσου καὶ διαφόρου. Η. ἀδιαφόρου. Μέσα εἰ ἀδιάφορα, justi et morerentur. Primum ergo Pater Filium con trariis potestatibus tradat, quemadmodum Jobo contigit; hunc illæ deinde tradant in manus homi num, iizer quos erat et Judas, • in quem post buc cellam introivit Satanas 28, qui majore cum au ctoritate ac imperio tradidit eum ac Judas. At cave ne Filii traditionem contrariis potestatibus a Patre factam confcrens cum traditione Sospitatoris ab iis in manus hominum facta, æqualem esse traditio nen existimes, quæ ab utrisque facta dicitur. Sic enim habeto traditum eum fuisse a Patre pro nobis cmnibus, præ summo in homines ainore; contraria vero potestates cum Servatorem trade bant in manus hominum, non eorum illud erat con silium, ut pro ullius hunc salute traderent; sed quoniam nullus eorum cognoscebat Dei sapientiam in mysterio reconditam ", eum morte plectendum, quantum in se erat, tradebant, ut hostis illius in potestatem suam redactum eum occupa. ret, ad eumdem modum quo qui in Adam moriun tur qui autem eum morti dederunt homines, ad corum arbitrium compositi qui Jesum volebant morti subjicere, id faciebant. Sed et læc ad exa men nobis necessario fuisse revocanda autumo, propterea quod traditus in manus hominum Jesus, non ab hominibus in hominum manus tradatur, sed a potestatibus quibus pro nobis omnibus Pater tradidit Filium, dum traderetur, et iis quibus tra ditus est subjiceretur, destruentem eum qui mortis habet imperium, nam ‹ per mortem destruxit eum qui habebat mortis imperium, id est diabolum; et liberavit eos qui timore mortis per totam vitam ob noxii erant servituti "º., existimandus est, non mediæ illius et indifferentis, ejus in potestatem, tradidit præedonibus et equitibus, qui fecerunt cornua tria. Vide ergo ne forte sicut bona Job diabolus tradidit in manus prædonum accepta prius potestate a Deo, sic et aliqua operatione princeps potestatis aeris, qui operatur in filiis diffidentiæ, tradidit eum in manus hominum, in qui bus hominibus erat et Judas, in quem post panem ingressus est Satanas. Considera tamen quoniam Pater tradens Filium contrariis potestatibus, non simpliciter tradidit eum, sed propter misericordiam suam, ut salvaret genus humanum. Contrariæ autem potestates tradentes Dominum in manus hominum, nou pro salute aliquorum tradiderunt eum: sed quantum ad se, quia nemo eorum sciebat sapientiam Dei absconditam in mysterio, tradiderunt eum, ut inimica ejus mors subjiciat eum sibi, sicut omnes homines qui moriebantur in Adam: sed et homines qui occiderunt eum, voluntatem habebant non secun dum voluntatem Dei jam ordinatain, sed secundum voluntatem potestatum, qua Filium Dei volebant fieri subditum morti. Non ergo ab hominibus in manus hominum traditus est, sed a potestatibus quibus eum pro nobis omnibus tradidit Pater, ut in eo quod traditur, et fit sub eo cui traditur, destruat eum qui mortis habebat imperium. moriuntur omnes qui compositi sunt ex anima et corpore, anima eorum a corpore recedente: sed mortis Joan. x111, 27. • I Cor. 11, 7, 8. "I Cor. xv, 26. Codex Regius Codex Anglic., mr. Hæc ita fere distinguit Origenes: aliter Novi Testamenti codices, I Cor. 1, 7, Vulg., sapientiam in mysterio, quæ abscondita est; quemadmodum interpretes reliqui. Hluetius. Ibid. 22. Hebr. 11, 14, 15. Ita codd. e R. Lege ea Stoici appellabant, quæ neque bona ex se, neque mala sunt; neque honesta, neque turpia; sed quæ u Censorinus scribit, bonorum malorumque media censentur, et que, ut comicus ait Perinde sunt, ut illius est animus qui en possidet melan Qui uti scit, ei bona; illi qui non ulitur recte, justi et morerentur. Primum ergo Pater Filium con trariis potestatibus tradat, quemadmodum Jobo contigit; hunc illæ deinde tradant in manus homi num, iizer quos erat et Judas, • in quem post buc cellam introivit Satanas 28, qui majore cum au ctoritate ac imperio tradidit eum ac Judas. At cave ne Filii traditionem contrariis potestatibus a Patre factam confcrens cum traditione Sospitatoris ab iis in manus hominum facta, æqualem esse traditio nen existimes, quæ ab utrisque facta dicitur. Sic enim habeto traditum eum fuisse a Patre pro nobis cmnibus, præ summo in homines ainore; contraria vero potestates cum Servatorem trade bant in manus hominum, non eorum illud erat con silium, ut pro ullius hunc salute traderent; sed quoniam nullus eorum cognoscebat Dei sapientiam in mysterio reconditam ", eum morte plectendum, quantum in se erat, tradebant, ut hostis illius in potestatem suam redactum eum occupa. ret, ad eumdem modum quo qui in Adam moriun tur qui autem eum morti dederunt homines, ad corum arbitrium compositi qui Jesum volebant morti subjicere, id faciebant. Sed et læc ad exa men nobis necessario fuisse revocanda autumo, propterea quod traditus in manus hominum Jesus, non ab hominibus in hominum manus tradatur, sed a potestatibus quibus pro nobis omnibus Pater tradidit Filium, dum traderetur, et iis quibus tra ditus est subjiceretur, destruentem eum qui mortis habet imperium, nam ‹ per mortem destruxit eum qui habebat mortis imperium, id est diabolum; et liberavit eos qui timore mortis per totam vitam ob noxii erant servituti "º., existimandus est, non mediæ illius et indifferentis, ejus in potestatem, tradidit præedonibus et equitibus, qui fecerunt cornua tria. Vide ergo ne forte sicut bona Job diabolus tradidit in manus prædonum accepta prius potestate a Deo, sic et aliqua operatione princeps potestatis aeris, qui operatur in filiis diffidentiæ, tradidit eum in manus hominum, in qui bus hominibus erat et Judas, in quem post panem ingressus est Satanas. Considera tamen quoniam Pater tradens Filium contrariis potestatibus, non simpliciter tradidit eum, sed propter misericordiam suam, ut salvaret genus humanum. Contrariæ autem potestates tradentes Dominum in manus hominum, nou pro salute aliquorum tradiderunt eum: sed quantum ad se, quia nemo eorum sciebat sapientiam Dei absconditam in mysterio, tradiderunt eum, ut inimica ejus mors subjiciat eum sibi, sicut omnes homines qui moriebantur in Adam: sed et homines qui occiderunt eum, voluntatem habebant non secun dum voluntatem Dei jam ordinatain, sed secundum voluntatem potestatum, qua Filium Dei volebant fieri subditum morti. Non ergo ab hominibus in manus hominum traditus est, sed a potestatibus quibus eum pro nobis omnibus tradidit Pater, ut in eo quod traditur, et fit sub eo cui traditur, destruat eum qui mortis habebat imperium. moriuntur omnes qui compositi sunt ex anima et corpore, anima eorum a corpore recedente: sed mortis Joan. x111, 27. • I Cor. 11, 7, 8. "I Cor. xv, 26. Codex Regius Codex Anglic., mr. Hæc ita fere distinguit Origenes: aliter Novi Testamenti codices, I Cor. 1, 7, Vulg., sapientiam in mysterio, quæ abscondita est; quemadmodum interpretes reliqui. Hluetius. Ibid. 22. Hebr. 11, 14, 15. Ita codd. e R. Lege ea Stoici appellabant, quæ neque bona ex se, neque mala sunt; neque honesta, neque turpia; sed quæ u Censorinus scribit, bonorum malorumque media censentur, et que, ut comicus ait Perinde sunt, ut illius est animus qui en possidet melan Qui uti scit, ei bona; illi qui non ulitur recte, 9. Imperium autem mortis obtinere diabolus 9. Imperium autem mortis intelligendum est habere diabolum, non istius mortis communis, secundum quam 9. Imperium autem mortis obtinere diabolus 9. Imperium autem mortis intelligendum est habere diabolum, non istius mortis communis, secundum quam

ἀλλὰ καὶ ὑπὲρ «πάντων τῶν υἱῶν Ἰσραὴλ» κατὰ κεφαλὴν δίδοται δίδραχμον ἅγιον. ἐπεὶ οὖν οὐχ οἷόν τε μετὰ τῶν ἁγίων διδράχμων ἔχειν καὶ δίδραχμα [ἵν’ οὕτως ὀνομάσω] βέβηλα τὸν ἅγιον τοῦ θεοῦ, διὰ τοῦτο τοῖς λαμβάνουσι «τὰ» οὐχ ἅγια «δίδραχμα» καὶ ἐρωτήσασι τὸν Πέτρον καὶ εἰποῦσιν· «ὁ διδάσκαλος ὑμῶν οὐ τελεῖ τὰ δίδραχμα;» προστάσσει δοθῆναι «στατῆρα» [ἐν ᾧ ἦν [δύο] δίδραχμα] ὁ σωτὴρ εὑρισκόμενον ἐν τῷ στόματι τοῦ πρώτου ἀναβάντος ἰχθύος, ἵνα δοθῇ «ἀντὶ» τοῦ διδασκάλου καὶ τοῦ μαθητοῦ. «Ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ προσῆλθον οἱ μαθηταὶ τῷ Ἰησοῦ λέγοντες· τίς ἄρα μείζων ἐστὶν ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν» [, []] ; Δυνάμενος ὁ Ματθαῖος ὑπὲρ τοῦ διδαχθῆναι ἡμᾶς, τί τε προσελθόντες οἱ «μαθηταὶ τῷ Ἰησοῦ» ἠξίουν παρ’ αὐτοῦ μαθεῖν πῶς τε ἀπεκρίνατο πρὸς τὸ πύσμα αὐτῶν, αὐτὸ τοῦτο μόνον διηγήσασθαι, ὁ δὲ προσέθηκε κατὰ μέν τινα τῶν ἀντιγράφων· «ἐν ἐκείνῃ τῇ ὥρᾳ προσῆλθον οἱ μαθηταὶ τῷ Ἰησοῦ,» κατὰ δὲ ἄλλα· «ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ.» καὶ ἀναγκαῖον μὴ ἀνεξέταστον ἐᾶσαι τὸ βούλημα τοῦ εὐαγγελιστοῦ. οἱ σύνθετοι ἐκ ψυχῆς καὶ σώματος, χωριζομένης αύ τῶν τῆς ψυχῆς ἀπὸ τοῦ σώματος· ἀλλὰ τοῦ ἐναντίου καὶ ἐχθροῦ τοῦ εἰπόντος· «Ἐγώ εἰμι ἡ ζωή· › καθ᾽ ἂν «ψυχὴ ἡ ἁμαρτάνουσα, αὕτη ἀποθανεῖται. Εμφαίνε δὲ, ὅτι οὐχ ὁ Θεὸς εἰς χεῖρας ἀνθρώπων παρέδωκεν αὐτὸν, ὁ Σωτὴρ λέγων· «Εἰ ἦν ἐκ τοῦ κόσμου τού του ἡ βασιλεία ἡ ἐμὴ, οἱ ὑπηρέται ἂν οἱ ἐμοὶ ἡγωνί ζοντο, ἵνα μὴ παραδοθῶ τοῖς Ἰουδαίοις. Παραδιδό μενος γὰρ Ἰουδαίοις, εἰς χεῖρας ἀνθρώπων παρε δόθη, οὐχ ὑπὸ τῶν ἰδίων υπηρετῶν, ἀλλ' ὑπὸ τοῦ ἄρχοντος τοῦ αἰῶνος τούτου, εἰπόντος περὶ τῶν ἐν ἀοράτοις δυνάμεων, κατὰ ἀνθρώπων ἱσταμένων βα σιλειῶν· «Ταῦτά σοι πάντα δώσω, ἐὰν πεσὼν προστ κυνήσεις μοι·, διὸ καὶ περὶ ἐκείνων λελέχθαι νομι στέον τον ο Παρέστησαν οἱ βασιλεῖς τῆς γῆς, καὶ εἰ ἄρχοντες συνήχθησαν ἐπὶ τὸ αὐτὸ κατὰ τοῦ Κυρίου, καὶ κατὰ τοῦ Χριστοῦ αὐτοῦ. Κἀκεῖνοι μὲν οἱ βα σιλεῖς καὶ οἱ ἄρχοντες παρέστησαν καὶ συνήχθησαν κατὰ τοῦ Κυρίου, καὶ κατὰ τοῦ Χριστοῦ αὐτοῦ· ἡμεῖς δὲ, ἐκ τοῦ παραδεδόσθαι αὐτὸν ὑπ' ἐκείνων εἰς χεῖ ρας ἀνθρώπων, καὶ ἀπεκτάνθαι ὠφεληθέντες, φαμὲν τόν ο Διαρρήξωμεν τοὺς δεσμούς αὐτῶν, καὶ ἀποῤῥί ψωμεν ἀφ᾽ ἡμῶν τὸν ζυγὸν αὐτῶν. Ὅτε γὰρ σύμ μορφοι γινόμεθα τῷ θανάτῳ τοῦ Χριστοῦ, οὐκέτι ἐσμὲν ὑπὸ τοὺς δεσμούς τῶν, ὡς ἀποδεδώκαμεν, βα σιλέων τῆς γῆς, οὐδ᾽ ὑπὸ τὸν ζυγὸν τῶν κατὰ τοῦ Κυρίου συναχθέντων ἀρχόντων τοῦ αἰῶνος τούτου καὶ διὰ τοῦτο «ὁ Πατὴρ τοῦ ἰδίου Υἱοῦ οὐκ ἐφεί σατο, ἀλλ' ὑπὲρ ἡμῶν πάντων παρέδωκεν αὐτὸν, ἵν᾿ οἱ παραλαβόντες αὐτὸν, καὶ παραδόντες αὐτὸν εἰς χεῖρας ἀνθρώπων, ὑπὸ τοῦ κατοικήσαντος ἐν τοῖς οὐ ρανοῖς ἐγγελασθῶσι, καὶ ὑπὸ τοῦ Κυρίου ἐκμυκτηρι σθῶσιν, εἰς κατάλυσιν τῆς ἰδίας βασιλείας καὶ ἀρχῆς παρὰ προσδοκίαν παραλαβόντες ἀπὸ τοῦ Πατρὸς τὸν Υἱόν, ὅστις τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ ἡγέρθη, τῷ τὸν ἐχθρὸν αὐτοῦ θάνατον κατηργηκέναι, καὶ ἡμᾶς πεποιηκέ και συμμόρφους οὐ μόνον τοῦ θανάτου αὐτοῦ, ἀλλὰ Ἐν οἷς οὔτε ὁ μέσος θάνατος σημαίνεται, κατὰ τό· Ἐν τῷ ᾿Ἀδὰμ ἀποθνήσκουσι, ὥς τε ἡ ἀδιάφορος ζωὴ, καὶ μήτε ἀγα θὲν οὗτα καθ᾿ αὐτὴν, οὔτε κακόν· 51. ὥσπερ ἐστί τις ζωὴ ἀδιάφορος, ἡ μήτε ἀγαθὸν μήτε κακὸν τυγχάνουσα, καθ᾿ ἣν λέγομεν ζῆν καὶ τοὺς ἀσεβεῖς, καὶ τὰ ἄλογα ζῶς, καὶ ἑτέρα μὴ ἀδιάφορος, ἀλλ' ἀγαθόν..... οὕτως τὸν μὲν ἐναντίον τῇ διαφόρῳ (μτ. ἀδιαφόρῳ) ζωῇ θάνατον ἀδιάφορον ἐρεῖς, εἰ τοιαῖς δὲ ταῖς ἐπὶ τὸν μέσον θάνατον φερούσαις ὁδοῖς Εt οἱ σύνθετοι ἐκ ψυχῆς καὶ σώματος, χωριζομένης αύ τῶν τῆς ψυχῆς ἀπὸ τοῦ σώματος· ἀλλὰ τοῦ ἐναντίου καὶ ἐχθροῦ τοῦ εἰπόντος· «Ἐγώ εἰμι ἡ ζωή· › καθ᾽ ἂν «ψυχὴ ἡ ἁμαρτάνουσα, αὕτη ἀποθανεῖται. Εμφαίνε δὲ, ὅτι οὐχ ὁ Θεὸς εἰς χεῖρας ἀνθρώπων παρέδωκεν αὐτὸν, ὁ Σωτὴρ λέγων· «Εἰ ἦν ἐκ τοῦ κόσμου τού του ἡ βασιλεία ἡ ἐμὴ, οἱ ὑπηρέται ἂν οἱ ἐμοὶ ἡγωνί ζοντο, ἵνα μὴ παραδοθῶ τοῖς Ἰουδαίοις. Παραδιδό μενος γὰρ Ἰουδαίοις, εἰς χεῖρας ἀνθρώπων παρε δόθη, οὐχ ὑπὸ τῶν ἰδίων υπηρετῶν, ἀλλ' ὑπὸ τοῦ ἄρχοντος τοῦ αἰῶνος τούτου, εἰπόντος περὶ τῶν ἐν ἀοράτοις δυνάμεων, κατὰ ἀνθρώπων ἱσταμένων βα σιλειῶν· «Ταῦτά σοι πάντα δώσω, ἐὰν πεσὼν προστ κυνήσεις μοι·, διὸ καὶ περὶ ἐκείνων λελέχθαι νομι στέον τον ο Παρέστησαν οἱ βασιλεῖς τῆς γῆς, καὶ εἰ ἄρχοντες συνήχθησαν ἐπὶ τὸ αὐτὸ κατὰ τοῦ Κυρίου, καὶ κατὰ τοῦ Χριστοῦ αὐτοῦ. Κἀκεῖνοι μὲν οἱ βα σιλεῖς καὶ οἱ ἄρχοντες παρέστησαν καὶ συνήχθησαν κατὰ τοῦ Κυρίου, καὶ κατὰ τοῦ Χριστοῦ αὐτοῦ· ἡμεῖς δὲ, ἐκ τοῦ παραδεδόσθαι αὐτὸν ὑπ' ἐκείνων εἰς χεῖ ρας ἀνθρώπων, καὶ ἀπεκτάνθαι ὠφεληθέντες, φαμὲν τόν ο Διαρρήξωμεν τοὺς δεσμούς αὐτῶν, καὶ ἀποῤῥί ψωμεν ἀφ᾽ ἡμῶν τὸν ζυγὸν αὐτῶν. Ὅτε γὰρ σύμ μορφοι γινόμεθα τῷ θανάτῳ τοῦ Χριστοῦ, οὐκέτι ἐσμὲν ὑπὸ τοὺς δεσμούς τῶν, ὡς ἀποδεδώκαμεν, βα σιλέων τῆς γῆς, οὐδ᾽ ὑπὸ τὸν ζυγὸν τῶν κατὰ τοῦ Κυρίου συναχθέντων ἀρχόντων τοῦ αἰῶνος τούτου καὶ διὰ τοῦτο «ὁ Πατὴρ τοῦ ἰδίου Υἱοῦ οὐκ ἐφεί σατο, ἀλλ' ὑπὲρ ἡμῶν πάντων παρέδωκεν αὐτὸν, ἵν᾿ οἱ παραλαβόντες αὐτὸν, καὶ παραδόντες αὐτὸν εἰς χεῖρας ἀνθρώπων, ὑπὸ τοῦ κατοικήσαντος ἐν τοῖς οὐ ρανοῖς ἐγγελασθῶσι, καὶ ὑπὸ τοῦ Κυρίου ἐκμυκτηρι σθῶσιν, εἰς κατάλυσιν τῆς ἰδίας βασιλείας καὶ ἀρχῆς παρὰ προσδοκίαν παραλαβόντες ἀπὸ τοῦ Πατρὸς τὸν Υἱόν, ὅστις τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ ἡγέρθη, τῷ τὸν ἐχθρὸν αὐτοῦ θάνατον κατηργηκέναι, καὶ ἡμᾶς πεποιηκέ και συμμόρφους οὐ μόνον τοῦ θανάτου αὐτοῦ, ἀλλὰ Ἐν οἷς οὔτε ὁ μέσος θάνατος σημαίνεται, κατὰ τό· Ἐν τῷ ᾿Ἀδὰμ ἀποθνήσκουσι, ὥς τε ἡ ἀδιάφορος ζωὴ, καὶ μήτε ἀγα θὲν οὗτα καθ᾿ αὐτὴν, οὔτε κακόν· 51. ὥσπερ ἐστί τις ζωὴ ἀδιάφορος, ἡ μήτε ἀγαθὸν μήτε κακὸν τυγχάνουσα, καθ᾿ ἣν λέγομεν ζῆν καὶ τοὺς ἀσεβεῖς, καὶ τὰ ἄλογα ζῶς, καὶ ἑτέρα μὴ ἀδιάφορος, ἀλλ' ἀγαθόν..... οὕτως τὸν μὲν ἐναντίον τῇ διαφόρῳ (μτ. ἀδιαφόρῳ) ζωῇ θάνατον ἀδιάφορον ἐρεῖς, εἰ τοιαῖς δὲ ταῖς ἐπὶ τὸν μέσον θάνατον φερούσαις ὁδοῖς Εt qua moriuntur, qui ex animo et corpore concreti sunt, cum animus eorum a corpore separatur; sed contrariæ et inimicitias cum eo gerentis qui dixit: «Ego sum vita ";» quae anima quæ peccaverit, ipsa morietur ".» Se autem a Deo in manus hominum nequaquam fuisse traditum, ostendit Servator dicens ":. Si ex hoc mundo esset regnum meum, ministri mei utique decertarent, ut non traderer Judæis. Cum enim Judæis traditus est, in nanus hominum traditus est, non a suis ministris, sed a principe sæculi hujus, qui dixit de potestatibus quæ in invisibilibus sunt, regnis videlicet quæ adversus homines consistunt Haec omnia tibi dabo, si cadens adoraveris me 88.» Proinde et de illis dictum id esse credendum est" ‹ Astiterunt reges terræ, et principes convenerunt in unum adversus Dominum, et adversus Christum ejus. Ac illi quidem reges et principes astiterunt, et convenerunt adversus Dominum, et adversus Christum ejus; › nos autem qui ex eo quod ab illis in manus hominum traditus fuerit et occisus, adju mentum et emolumentum cepimus, dicimus " Dirumpamus vincula eorum, et projiciamus a no bis jugum ipsorum. Cum enim morti Christi simus conformes, non amplius regum terræ vincu lis, ut diximus, constricti sumus, nec principum sæculi hujus jugo subditi, qui adversus Dominum convenerunt; ac propterea ‹ Pater proprio Filio non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit illum”, ut qui eum susceperunt, et in manus hominum tradiderunt, irrideantur ab eo qui in cœlis habitat, et a Domino subsannentur, utpote qui regni sui et principatus eversionem inscii et inopinantes moliti sunt, cum sibi a Patre traditum Filium susceperunt, qui quklein tertia die resurrexit, hostem suum mor tem destruendo, et non mortis solumi suæ, sed et resurrectionis conformes nos efficiendo; per quem illius quæ contraria est, et inimica ei qui dixit: Ego sum vita;» secundum quam c anima quæ peccave rit, ipsa morietur.» Ostenditur autem quoniam non Deus Dominum in manus hominum tradidit, ex co quod ipse dicit: Si de hoc mundo esset regnum meum, ministri utique mei resisterent ne traderer Judæis. Traditus autem Judæis in manus hominumn traditus est, non a suis ministris, nec ab aliquo eorum qui erant ipsius, sed a principe sæculi hujus, vel a principibus, de quibus est dictum: Astiterunt reges terræ, et principes convenerunt in unum adversus Dominum, et adversus Christum ejus. › Et isti quidem corporales reges astiterunt, sicut apostoli in Actibus docuerunt. Nos autem, ex eo quod traditus est a principibus in manus hominum, proditicati dicimus hoc quod ait: «Disrumpamus vincula eorum, et projiciamus a nobis jugum ipsorum, etiam de invisibilibus regibus et principibus sæculi hujus intelligi posse. Nam cum facti fuerimus conformes mortis Christi, jam non sumus sub vinculis regum Joan. x1, 25, et xix, 6. Ibid. 3. s Rom. vu, 32. Ezech. xviii, ** Joan. xviii, 36. Matth. IV, 9. s Psal. 11, 2. Hæc fuse persequitur Cato apud Ciceronem De finib., et Gellius lib. 11, cap. 7, et Laertius sæpe et Origenes lib. IV in Epist. ad Rom., cap. v, ŷ 3. Mortem autem in indifferentibus et mediis esse po nendam, ipsamque nec bonum esse, nec malum decernit Origenes in Joan. viii, et in Joan. vult, lib. vult Contra Celsum, et lib. v in Epist. ad Rom. Potest quis compendiosius dicere in bis, quia hic mortem communem hanc dicit et mediam; › et mox: Sed et quod alibi idem Apostolus corpus mortis nominavit, is qui hæc asserit bujus media mortis intelligendum dicit. lib. vi: • Mors quis dem in Scripturis unum quidem nomen est, sed multa significat. Etenim separatio corporis ab anima mors nominatur. Sed hæc neque bona dici polest: est enim media, quæ dicitur indiferens, id est communis. • ldem habet Cicero loco laudato, et Seneca epist. 82, et Laertius in Thalele et Aris stippo. Iluetius. qua moriuntur, qui ex animo et corpore concreti sunt, cum animus eorum a corpore separatur; sed contrariæ et inimicitias cum eo gerentis qui dixit: «Ego sum vita ";» quae anima quæ peccaverit, ipsa morietur ".» Se autem a Deo in manus hominum nequaquam fuisse traditum, ostendit Servator dicens ":. Si ex hoc mundo esset regnum meum, ministri mei utique decertarent, ut non traderer Judæis. Cum enim Judæis traditus est, in nanus hominum traditus est, non a suis ministris, sed a principe sæculi hujus, qui dixit de potestatibus quæ in invisibilibus sunt, regnis videlicet quæ adversus homines consistunt Haec omnia tibi dabo, si cadens adoraveris me 88.» Proinde et de illis dictum id esse credendum est" ‹ Astiterunt reges terræ, et principes convenerunt in unum adversus Dominum, et adversus Christum ejus. Ac illi quidem reges et principes astiterunt, et convenerunt adversus Dominum, et adversus Christum ejus; › nos autem qui ex eo quod ab illis in manus hominum traditus fuerit et occisus, adju mentum et emolumentum cepimus, dicimus " Dirumpamus vincula eorum, et projiciamus a no bis jugum ipsorum. Cum enim morti Christi simus conformes, non amplius regum terræ vincu lis, ut diximus, constricti sumus, nec principum sæculi hujus jugo subditi, qui adversus Dominum convenerunt; ac propterea ‹ Pater proprio Filio non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit illum”, ut qui eum susceperunt, et in manus hominum tradiderunt, irrideantur ab eo qui in cœlis habitat, et a Domino subsannentur, utpote qui regni sui et principatus eversionem inscii et inopinantes moliti sunt, cum sibi a Patre traditum Filium susceperunt, qui quklein tertia die resurrexit, hostem suum mor tem destruendo, et non mortis solumi suæ, sed et resurrectionis conformes nos efficiendo; per quem illius quæ contraria est, et inimica ei qui dixit: Ego sum vita;» secundum quam c anima quæ peccave rit, ipsa morietur.» Ostenditur autem quoniam non Deus Dominum in manus hominum tradidit, ex co quod ipse dicit: Si de hoc mundo esset regnum meum, ministri utique mei resisterent ne traderer Judæis. Traditus autem Judæis in manus hominumn traditus est, non a suis ministris, nec ab aliquo eorum qui erant ipsius, sed a principe sæculi hujus, vel a principibus, de quibus est dictum: Astiterunt reges terræ, et principes convenerunt in unum adversus Dominum, et adversus Christum ejus. › Et isti quidem corporales reges astiterunt, sicut apostoli in Actibus docuerunt. Nos autem, ex eo quod traditus est a principibus in manus hominum, proditicati dicimus hoc quod ait: «Disrumpamus vincula eorum, et projiciamus a nobis jugum ipsorum, etiam de invisibilibus regibus et principibus sæculi hujus intelligi posse. Nam cum facti fuerimus conformes mortis Christi, jam non sumus sub vinculis regum Joan. x1, 25, et xix, 6. Ibid. 3. s Rom. vu, 32. Ezech. xviii, ** Joan. xviii, 36. Matth. IV, 9. s Psal. 11, 2. Hæc fuse persequitur Cato apud Ciceronem De finib., et Gellius lib. 11, cap. 7, et Laertius sæpe et Origenes lib. IV in Epist. ad Rom., cap. v, ŷ 3. Mortem autem in indifferentibus et mediis esse po nendam, ipsamque nec bonum esse, nec malum decernit Origenes in Joan. viii, et in Joan. vult, lib. vult Contra Celsum, et lib. v in Epist. ad Rom. Potest quis compendiosius dicere in bis, quia hic mortem communem hanc dicit et mediam; › et mox: Sed et quod alibi idem Apostolus corpus mortis nominavit, is qui hæc asserit bujus media mortis intelligendum dicit. lib. vi: • Mors quis dem in Scripturis unum quidem nomen est, sed multa significat. Etenim separatio corporis ab anima mors nominatur. Sed hæc neque bona dici polest: est enim media, quæ dicitur indiferens, id est communis. • ldem habet Cicero loco laudato, et Seneca epist. 82, et Laertius in Thalele et Aris stippo. Iluetius.

ἀλλὰ καὶ ὑπὲρ «πάντων τῶν υἱῶν Ἰσραὴλ» κατὰ κεφαλὴν δίδοται δίδραχμον ἅγιον. ἐπεὶ οὖν οὐχ οἷόν τε μετὰ τῶν ἁγίων διδράχμων ἔχειν καὶ δίδραχμα [ἵν’ οὕτως ὀνομάσω] βέβηλα τὸν ἅγιον τοῦ θεοῦ, διὰ τοῦτο τοῖς λαμβάνουσι «τὰ» οὐχ ἅγια «δίδραχμα» καὶ ἐρωτήσασι τὸν Πέτρον καὶ εἰποῦσιν· «ὁ διδάσκαλος ὑμῶν οὐ τελεῖ τὰ δίδραχμα;» προστάσσει δοθῆναι «στατῆρα» [ἐν ᾧ ἦν [δύο] δίδραχμα] ὁ σωτὴρ εὑρισκόμενον ἐν τῷ στόματι τοῦ πρώτου ἀναβάντος ἰχθύος, ἵνα δοθῇ «ἀντὶ» τοῦ διδασκάλου καὶ τοῦ μαθητοῦ. «Ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ προσῆλθον οἱ μαθηταὶ τῷ Ἰησοῦ λέγοντες· τίς ἄρα μείζων ἐστὶν ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν» [, []] ; Δυνάμενος ὁ Ματθαῖος ὑπὲρ τοῦ διδαχθῆναι ἡμᾶς, τί τε προσελθόντες οἱ «μαθηταὶ τῷ Ἰησοῦ» ἠξίουν παρ’ αὐτοῦ μαθεῖν πῶς τε ἀπεκρίνατο πρὸς τὸ πύσμα αὐτῶν, αὐτὸ τοῦτο μόνον διηγήσασθαι, ὁ δὲ προσέθηκε κατὰ μέν τινα τῶν ἀντιγράφων· «ἐν ἐκείνῃ τῇ ὥρᾳ προσῆλθον οἱ μαθηταὶ τῷ Ἰησοῦ,» κατὰ δὲ ἄλλα· «ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ.» καὶ ἀναγκαῖον μὴ ἀνεξέταστον ἐᾶσαι τὸ βούλημα τοῦ εὐαγγελιστοῦ. οἱ σύνθετοι ἐκ ψυχῆς καὶ σώματος, χωριζομένης αύ τῶν τῆς ψυχῆς ἀπὸ τοῦ σώματος· ἀλλὰ τοῦ ἐναντίου καὶ ἐχθροῦ τοῦ εἰπόντος· «Ἐγώ εἰμι ἡ ζωή· › καθ᾽ ἂν «ψυχὴ ἡ ἁμαρτάνουσα, αὕτη ἀποθανεῖται. Εμφαίνε δὲ, ὅτι οὐχ ὁ Θεὸς εἰς χεῖρας ἀνθρώπων παρέδωκεν αὐτὸν, ὁ Σωτὴρ λέγων· «Εἰ ἦν ἐκ τοῦ κόσμου τού του ἡ βασιλεία ἡ ἐμὴ, οἱ ὑπηρέται ἂν οἱ ἐμοὶ ἡγωνί ζοντο, ἵνα μὴ παραδοθῶ τοῖς Ἰουδαίοις. Παραδιδό μενος γὰρ Ἰουδαίοις, εἰς χεῖρας ἀνθρώπων παρε δόθη, οὐχ ὑπὸ τῶν ἰδίων υπηρετῶν, ἀλλ' ὑπὸ τοῦ ἄρχοντος τοῦ αἰῶνος τούτου, εἰπόντος περὶ τῶν ἐν ἀοράτοις δυνάμεων, κατὰ ἀνθρώπων ἱσταμένων βα σιλειῶν· «Ταῦτά σοι πάντα δώσω, ἐὰν πεσὼν προστ κυνήσεις μοι·, διὸ καὶ περὶ ἐκείνων λελέχθαι νομι στέον τον ο Παρέστησαν οἱ βασιλεῖς τῆς γῆς, καὶ εἰ ἄρχοντες συνήχθησαν ἐπὶ τὸ αὐτὸ κατὰ τοῦ Κυρίου, καὶ κατὰ τοῦ Χριστοῦ αὐτοῦ. Κἀκεῖνοι μὲν οἱ βα σιλεῖς καὶ οἱ ἄρχοντες παρέστησαν καὶ συνήχθησαν κατὰ τοῦ Κυρίου, καὶ κατὰ τοῦ Χριστοῦ αὐτοῦ· ἡμεῖς δὲ, ἐκ τοῦ παραδεδόσθαι αὐτὸν ὑπ' ἐκείνων εἰς χεῖ ρας ἀνθρώπων, καὶ ἀπεκτάνθαι ὠφεληθέντες, φαμὲν τόν ο Διαρρήξωμεν τοὺς δεσμούς αὐτῶν, καὶ ἀποῤῥί ψωμεν ἀφ᾽ ἡμῶν τὸν ζυγὸν αὐτῶν. Ὅτε γὰρ σύμ μορφοι γινόμεθα τῷ θανάτῳ τοῦ Χριστοῦ, οὐκέτι ἐσμὲν ὑπὸ τοὺς δεσμούς τῶν, ὡς ἀποδεδώκαμεν, βα σιλέων τῆς γῆς, οὐδ᾽ ὑπὸ τὸν ζυγὸν τῶν κατὰ τοῦ Κυρίου συναχθέντων ἀρχόντων τοῦ αἰῶνος τούτου καὶ διὰ τοῦτο «ὁ Πατὴρ τοῦ ἰδίου Υἱοῦ οὐκ ἐφεί σατο, ἀλλ' ὑπὲρ ἡμῶν πάντων παρέδωκεν αὐτὸν, ἵν᾿ οἱ παραλαβόντες αὐτὸν, καὶ παραδόντες αὐτὸν εἰς χεῖρας ἀνθρώπων, ὑπὸ τοῦ κατοικήσαντος ἐν τοῖς οὐ ρανοῖς ἐγγελασθῶσι, καὶ ὑπὸ τοῦ Κυρίου ἐκμυκτηρι σθῶσιν, εἰς κατάλυσιν τῆς ἰδίας βασιλείας καὶ ἀρχῆς παρὰ προσδοκίαν παραλαβόντες ἀπὸ τοῦ Πατρὸς τὸν Υἱόν, ὅστις τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ ἡγέρθη, τῷ τὸν ἐχθρὸν αὐτοῦ θάνατον κατηργηκέναι, καὶ ἡμᾶς πεποιηκέ και συμμόρφους οὐ μόνον τοῦ θανάτου αὐτοῦ, ἀλλὰ Ἐν οἷς οὔτε ὁ μέσος θάνατος σημαίνεται, κατὰ τό· Ἐν τῷ ᾿Ἀδὰμ ἀποθνήσκουσι, ὥς τε ἡ ἀδιάφορος ζωὴ, καὶ μήτε ἀγα θὲν οὗτα καθ᾿ αὐτὴν, οὔτε κακόν· 51. ὥσπερ ἐστί τις ζωὴ ἀδιάφορος, ἡ μήτε ἀγαθὸν μήτε κακὸν τυγχάνουσα, καθ᾿ ἣν λέγομεν ζῆν καὶ τοὺς ἀσεβεῖς, καὶ τὰ ἄλογα ζῶς, καὶ ἑτέρα μὴ ἀδιάφορος, ἀλλ' ἀγαθόν..... οὕτως τὸν μὲν ἐναντίον τῇ διαφόρῳ (μτ. ἀδιαφόρῳ) ζωῇ θάνατον ἀδιάφορον ἐρεῖς, εἰ τοιαῖς δὲ ταῖς ἐπὶ τὸν μέσον θάνατον φερούσαις ὁδοῖς Εt οἱ σύνθετοι ἐκ ψυχῆς καὶ σώματος, χωριζομένης αύ τῶν τῆς ψυχῆς ἀπὸ τοῦ σώματος· ἀλλὰ τοῦ ἐναντίου καὶ ἐχθροῦ τοῦ εἰπόντος· «Ἐγώ εἰμι ἡ ζωή· › καθ᾽ ἂν «ψυχὴ ἡ ἁμαρτάνουσα, αὕτη ἀποθανεῖται. Εμφαίνε δὲ, ὅτι οὐχ ὁ Θεὸς εἰς χεῖρας ἀνθρώπων παρέδωκεν αὐτὸν, ὁ Σωτὴρ λέγων· «Εἰ ἦν ἐκ τοῦ κόσμου τού του ἡ βασιλεία ἡ ἐμὴ, οἱ ὑπηρέται ἂν οἱ ἐμοὶ ἡγωνί ζοντο, ἵνα μὴ παραδοθῶ τοῖς Ἰουδαίοις. Παραδιδό μενος γὰρ Ἰουδαίοις, εἰς χεῖρας ἀνθρώπων παρε δόθη, οὐχ ὑπὸ τῶν ἰδίων υπηρετῶν, ἀλλ' ὑπὸ τοῦ ἄρχοντος τοῦ αἰῶνος τούτου, εἰπόντος περὶ τῶν ἐν ἀοράτοις δυνάμεων, κατὰ ἀνθρώπων ἱσταμένων βα σιλειῶν· «Ταῦτά σοι πάντα δώσω, ἐὰν πεσὼν προστ κυνήσεις μοι·, διὸ καὶ περὶ ἐκείνων λελέχθαι νομι στέον τον ο Παρέστησαν οἱ βασιλεῖς τῆς γῆς, καὶ εἰ ἄρχοντες συνήχθησαν ἐπὶ τὸ αὐτὸ κατὰ τοῦ Κυρίου, καὶ κατὰ τοῦ Χριστοῦ αὐτοῦ. Κἀκεῖνοι μὲν οἱ βα σιλεῖς καὶ οἱ ἄρχοντες παρέστησαν καὶ συνήχθησαν κατὰ τοῦ Κυρίου, καὶ κατὰ τοῦ Χριστοῦ αὐτοῦ· ἡμεῖς δὲ, ἐκ τοῦ παραδεδόσθαι αὐτὸν ὑπ' ἐκείνων εἰς χεῖ ρας ἀνθρώπων, καὶ ἀπεκτάνθαι ὠφεληθέντες, φαμὲν τόν ο Διαρρήξωμεν τοὺς δεσμούς αὐτῶν, καὶ ἀποῤῥί ψωμεν ἀφ᾽ ἡμῶν τὸν ζυγὸν αὐτῶν. Ὅτε γὰρ σύμ μορφοι γινόμεθα τῷ θανάτῳ τοῦ Χριστοῦ, οὐκέτι ἐσμὲν ὑπὸ τοὺς δεσμούς τῶν, ὡς ἀποδεδώκαμεν, βα σιλέων τῆς γῆς, οὐδ᾽ ὑπὸ τὸν ζυγὸν τῶν κατὰ τοῦ Κυρίου συναχθέντων ἀρχόντων τοῦ αἰῶνος τούτου καὶ διὰ τοῦτο «ὁ Πατὴρ τοῦ ἰδίου Υἱοῦ οὐκ ἐφεί σατο, ἀλλ' ὑπὲρ ἡμῶν πάντων παρέδωκεν αὐτὸν, ἵν᾿ οἱ παραλαβόντες αὐτὸν, καὶ παραδόντες αὐτὸν εἰς χεῖρας ἀνθρώπων, ὑπὸ τοῦ κατοικήσαντος ἐν τοῖς οὐ ρανοῖς ἐγγελασθῶσι, καὶ ὑπὸ τοῦ Κυρίου ἐκμυκτηρι σθῶσιν, εἰς κατάλυσιν τῆς ἰδίας βασιλείας καὶ ἀρχῆς παρὰ προσδοκίαν παραλαβόντες ἀπὸ τοῦ Πατρὸς τὸν Υἱόν, ὅστις τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ ἡγέρθη, τῷ τὸν ἐχθρὸν αὐτοῦ θάνατον κατηργηκέναι, καὶ ἡμᾶς πεποιηκέ και συμμόρφους οὐ μόνον τοῦ θανάτου αὐτοῦ, ἀλλὰ Ἐν οἷς οὔτε ὁ μέσος θάνατος σημαίνεται, κατὰ τό· Ἐν τῷ ᾿Ἀδὰμ ἀποθνήσκουσι, ὥς τε ἡ ἀδιάφορος ζωὴ, καὶ μήτε ἀγα θὲν οὗτα καθ᾿ αὐτὴν, οὔτε κακόν· 51. ὥσπερ ἐστί τις ζωὴ ἀδιάφορος, ἡ μήτε ἀγαθὸν μήτε κακὸν τυγχάνουσα, καθ᾿ ἣν λέγομεν ζῆν καὶ τοὺς ἀσεβεῖς, καὶ τὰ ἄλογα ζῶς, καὶ ἑτέρα μὴ ἀδιάφορος, ἀλλ' ἀγαθόν..... οὕτως τὸν μὲν ἐναντίον τῇ διαφόρῳ (μτ. ἀδιαφόρῳ) ζωῇ θάνατον ἀδιάφορον ἐρεῖς, εἰ τοιαῖς δὲ ταῖς ἐπὶ τὸν μέσον θάνατον φερούσαις ὁδοῖς Εt qua moriuntur, qui ex animo et corpore concreti sunt, cum animus eorum a corpore separatur; sed contrariæ et inimicitias cum eo gerentis qui dixit: «Ego sum vita ";» quae anima quæ peccaverit, ipsa morietur ".» Se autem a Deo in manus hominum nequaquam fuisse traditum, ostendit Servator dicens ":. Si ex hoc mundo esset regnum meum, ministri mei utique decertarent, ut non traderer Judæis. Cum enim Judæis traditus est, in nanus hominum traditus est, non a suis ministris, sed a principe sæculi hujus, qui dixit de potestatibus quæ in invisibilibus sunt, regnis videlicet quæ adversus homines consistunt Haec omnia tibi dabo, si cadens adoraveris me 88.» Proinde et de illis dictum id esse credendum est" ‹ Astiterunt reges terræ, et principes convenerunt in unum adversus Dominum, et adversus Christum ejus. Ac illi quidem reges et principes astiterunt, et convenerunt adversus Dominum, et adversus Christum ejus; › nos autem qui ex eo quod ab illis in manus hominum traditus fuerit et occisus, adju mentum et emolumentum cepimus, dicimus " Dirumpamus vincula eorum, et projiciamus a no bis jugum ipsorum. Cum enim morti Christi simus conformes, non amplius regum terræ vincu lis, ut diximus, constricti sumus, nec principum sæculi hujus jugo subditi, qui adversus Dominum convenerunt; ac propterea ‹ Pater proprio Filio non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit illum”, ut qui eum susceperunt, et in manus hominum tradiderunt, irrideantur ab eo qui in cœlis habitat, et a Domino subsannentur, utpote qui regni sui et principatus eversionem inscii et inopinantes moliti sunt, cum sibi a Patre traditum Filium susceperunt, qui quklein tertia die resurrexit, hostem suum mor tem destruendo, et non mortis solumi suæ, sed et resurrectionis conformes nos efficiendo; per quem illius quæ contraria est, et inimica ei qui dixit: Ego sum vita;» secundum quam c anima quæ peccave rit, ipsa morietur.» Ostenditur autem quoniam non Deus Dominum in manus hominum tradidit, ex co quod ipse dicit: Si de hoc mundo esset regnum meum, ministri utique mei resisterent ne traderer Judæis. Traditus autem Judæis in manus hominumn traditus est, non a suis ministris, nec ab aliquo eorum qui erant ipsius, sed a principe sæculi hujus, vel a principibus, de quibus est dictum: Astiterunt reges terræ, et principes convenerunt in unum adversus Dominum, et adversus Christum ejus. › Et isti quidem corporales reges astiterunt, sicut apostoli in Actibus docuerunt. Nos autem, ex eo quod traditus est a principibus in manus hominum, proditicati dicimus hoc quod ait: «Disrumpamus vincula eorum, et projiciamus a nobis jugum ipsorum, etiam de invisibilibus regibus et principibus sæculi hujus intelligi posse. Nam cum facti fuerimus conformes mortis Christi, jam non sumus sub vinculis regum Joan. x1, 25, et xix, 6. Ibid. 3. s Rom. vu, 32. Ezech. xviii, ** Joan. xviii, 36. Matth. IV, 9. s Psal. 11, 2. Hæc fuse persequitur Cato apud Ciceronem De finib., et Gellius lib. 11, cap. 7, et Laertius sæpe et Origenes lib. IV in Epist. ad Rom., cap. v, ŷ 3. Mortem autem in indifferentibus et mediis esse po nendam, ipsamque nec bonum esse, nec malum decernit Origenes in Joan. viii, et in Joan. vult, lib. vult Contra Celsum, et lib. v in Epist. ad Rom. Potest quis compendiosius dicere in bis, quia hic mortem communem hanc dicit et mediam; › et mox: Sed et quod alibi idem Apostolus corpus mortis nominavit, is qui hæc asserit bujus media mortis intelligendum dicit. lib. vi: • Mors quis dem in Scripturis unum quidem nomen est, sed multa significat. Etenim separatio corporis ab anima mors nominatur. Sed hæc neque bona dici polest: est enim media, quæ dicitur indiferens, id est communis. • ldem habet Cicero loco laudato, et Seneca epist. 82, et Laertius in Thalele et Aris stippo. Iluetius. qua moriuntur, qui ex animo et corpore concreti sunt, cum animus eorum a corpore separatur; sed contrariæ et inimicitias cum eo gerentis qui dixit: «Ego sum vita ";» quae anima quæ peccaverit, ipsa morietur ".» Se autem a Deo in manus hominum nequaquam fuisse traditum, ostendit Servator dicens ":. Si ex hoc mundo esset regnum meum, ministri mei utique decertarent, ut non traderer Judæis. Cum enim Judæis traditus est, in nanus hominum traditus est, non a suis ministris, sed a principe sæculi hujus, qui dixit de potestatibus quæ in invisibilibus sunt, regnis videlicet quæ adversus homines consistunt Haec omnia tibi dabo, si cadens adoraveris me 88.» Proinde et de illis dictum id esse credendum est" ‹ Astiterunt reges terræ, et principes convenerunt in unum adversus Dominum, et adversus Christum ejus. Ac illi quidem reges et principes astiterunt, et convenerunt adversus Dominum, et adversus Christum ejus; › nos autem qui ex eo quod ab illis in manus hominum traditus fuerit et occisus, adju mentum et emolumentum cepimus, dicimus " Dirumpamus vincula eorum, et projiciamus a no bis jugum ipsorum. Cum enim morti Christi simus conformes, non amplius regum terræ vincu lis, ut diximus, constricti sumus, nec principum sæculi hujus jugo subditi, qui adversus Dominum convenerunt; ac propterea ‹ Pater proprio Filio non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit illum”, ut qui eum susceperunt, et in manus hominum tradiderunt, irrideantur ab eo qui in cœlis habitat, et a Domino subsannentur, utpote qui regni sui et principatus eversionem inscii et inopinantes moliti sunt, cum sibi a Patre traditum Filium susceperunt, qui quklein tertia die resurrexit, hostem suum mor tem destruendo, et non mortis solumi suæ, sed et resurrectionis conformes nos efficiendo; per quem illius quæ contraria est, et inimica ei qui dixit: Ego sum vita;» secundum quam c anima quæ peccave rit, ipsa morietur.» Ostenditur autem quoniam non Deus Dominum in manus hominum tradidit, ex co quod ipse dicit: Si de hoc mundo esset regnum meum, ministri utique mei resisterent ne traderer Judæis. Traditus autem Judæis in manus hominumn traditus est, non a suis ministris, nec ab aliquo eorum qui erant ipsius, sed a principe sæculi hujus, vel a principibus, de quibus est dictum: Astiterunt reges terræ, et principes convenerunt in unum adversus Dominum, et adversus Christum ejus. › Et isti quidem corporales reges astiterunt, sicut apostoli in Actibus docuerunt. Nos autem, ex eo quod traditus est a principibus in manus hominum, proditicati dicimus hoc quod ait: «Disrumpamus vincula eorum, et projiciamus a nobis jugum ipsorum, etiam de invisibilibus regibus et principibus sæculi hujus intelligi posse. Nam cum facti fuerimus conformes mortis Christi, jam non sumus sub vinculis regum Joan. x1, 25, et xix, 6. Ibid. 3. s Rom. vu, 32. Ezech. xviii, ** Joan. xviii, 36. Matth. IV, 9. s Psal. 11, 2. Hæc fuse persequitur Cato apud Ciceronem De finib., et Gellius lib. 11, cap. 7, et Laertius sæpe et Origenes lib. IV in Epist. ad Rom., cap. v, ŷ 3. Mortem autem in indifferentibus et mediis esse po nendam, ipsamque nec bonum esse, nec malum decernit Origenes in Joan. viii, et in Joan. vult, lib. vult Contra Celsum, et lib. v in Epist. ad Rom. Potest quis compendiosius dicere in bis, quia hic mortem communem hanc dicit et mediam; › et mox: Sed et quod alibi idem Apostolus corpus mortis nominavit, is qui hæc asserit bujus media mortis intelligendum dicit. lib. vi: • Mors quis dem in Scripturis unum quidem nomen est, sed multa significat. Etenim separatio corporis ab anima mors nominatur. Sed hæc neque bona dici polest: est enim media, quæ dicitur indiferens, id est communis. • ldem habet Cicero loco laudato, et Seneca epist. 82, et Laertius in Thalele et Aris stippo. Iluetius.

ταῦτ’ οὖν [οἶμαι] δηλῶσαι ὁ Ματθαῖος βουλόμενος ἐπήγαγε τῷ «ἐκεῖνον λαβὼν [δηλονότι τὸν «στατῆρα»] δὸς αὐτοῖς ἀντὶ ἐμοῦ καὶ σοῦ» τὸ «ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ» [ἢ ὥρᾳ] «προσῆλθον οἱ μαθηταὶ τῷ Ἰησοῦ λέγοντες· τίς ἄρα μείζων ἐστὶν ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν;» τάχα δὲ καὶ ἀμφέβαλλον διὰ τὸ τρεῖς προκεκρίσθαι κατὰ τὴν μεταμόρφωσιν, ἀμφέβαλλον δὲ περὶ τοῦ τίς τῶν τριῶν μείζων εἶναι κέκριται παρὰ τῷ κυρίῳ. ὁ μὲν γὰρ Ἰωάννης ἀνέπεσεν «ἐπὶ τὸ στῆθος» αὐτοῦ δι’ ἀγάπην, καὶ ἀκόλουθον πρὸ τοῦ δείπνου τιμῆς ἐξαιρέτου σύμβολα πολλὰ αὐτοὺς ἑωρακέναι πρὸς τὸν Ἰωάννην ἀπὸ τοῦ Ἰησοῦ. ὁ δὲ Πέτρος ἐν τῇ ὁμολογίᾳ ἤκουσε μακάριος διὰ τὸ «σὺ εἶ ὁ Χριστὸς ὁ υἱὸς τοῦ θεοῦ τοῦ ζῶντος»· πάλιν δὲ διὰ τὸ «ὕπαγε ὀπίσω μου, σατανᾶ· σκάνδαλόν μου εἶ, ὅτι οὐ φρονεῖς τὰ τοῦ θεοῦ ἀλλὰ τὰ τῶν ἀνθρώπων» περιεσπῶντο μήποτε οὐχ οὗτος εἴη ὁ «μείζων,» ἅτερος δὲ τῶν Ζεβεδαίου υἱῶν. τοσαῦτα μὲν διὰ τὸ «ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ» ἢ «ὥρᾳ,» ἐν ᾗ γεγόνει τὰ περὶ τὸν «στατῆρα». ‹ ", καὶ τῆς ἀναστάσεως δι᾿ ὄν < ἐν καινότητι ζωῆς περ ριπατοῦμεν, οὐκέτι καθεζόμενοι ἐν χώρᾳ καὶ σκιτ θανάτου, διὰ τὸ ἀνατεῖλαν ἐφ' ἡμᾶς φῶς τοῦ Θεοῦ. Εἰπόντος δὲ τοῦ Σωτῆρος το… «Μέλλει ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου παραδίδοσθαι εἰς χεῖρας ἀνθρώπων, καὶ ἀποκτενοῦσιν αὐτὸν, καὶ τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ ἀναστήσε ται, ο σφόδρα ἐλυπήθησαν, τῷ μὲν παραδίδοσθαι μέλο λειν αὐτὸν εἰς χεῖρας ἀνθρώπων, καὶ τῷ ἀποκείν νυσθαι αὐτὸν, ὡς σκυθρωποῖς καὶ ἀξίοις λύπης ἐπι στήσαντες· μὴ προσχόντες δὲ τῷ τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ ἀναστήσεσθαι αὐτὸν, δεηθέντα οὐδὲ χρόνου πλείονος, ἵνα διὰ τοῦ θανάτου καταργήσῃ τὸν τὸ κράτος ἔχοντα τοῦ θανάτου. Περὶ τῶν αιτούντων τὰ δίδραχμα Ελθόντων δὲ εἰς Καπερναούμ, προσῆλθον εἰ τὰ δίδραχμα λαμβάνοντες τῷ Πέτρῳ. Εἰσί τινες βασι λεῖς τῆς γῆς, καὶ τούτων υἱοί, μὴ διδόντες τέλη κήνσους, καὶ ἕτεροι παρὰ τοὺς υἱοὺς αὐτῶν ἀλλά τριοι τῶν βασιλέων τῆς γῆς, ἀφ᾽ ὧν λαμβάνουσιν οἱ βασιλεῖς τῆς γῆς τέλη ἢ κήνσον. Καὶ εἰσὶν οἱ μὲν υἱοὶ αὐτῶν ἐλεύθεροι παρὰ τοῖς βασιλεῦσι τῆς γῆς ὡς παρὰ πατράσιν· οἱ δὲ ἀλλότριοι αὐτῶν ὡς μὲν πρὸς τὰ ἔξω γῆς ἐλεύθεροι, ὡς δὲ κατὰ τοὺς δυνα στεύοντας αὐτῶν, καὶ καταδουλουμένους, ὡς κατέ δυνάστευον οἱ Αἰγύπτιοι τοὺς υἱοὺς Ἰσραήλ, καὶ κατωδύνων αὐτῶν τὴν ζωὴν,» καὶ κατεδουλοῦντο αὐτοὺς μετὰ βίας, δοῦλοι· δι' οὓς δουλεύοντας ἀνάλο γον τῇ δουλείᾳ τῶν Ἑβραίων μόνον μορφὴν τοῦ δούλου ἀνείληφεν ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, οὐδὲν ἔργον ποιῶν πήλινον, καὶ δοῦλον. Ὡς οὖν ἔχων τὴν τοῦ δούλου ἐκείνου μορφήν, τέλος καὶ κήνσον δίδωσιν, οὐχ᾿ ἕτερον παρὰ τὸν διδόμενον ὑπὸ τοῦ μαθητοῦ αὐτοῦ· ὁ γὰρ αὐτὸς ἤρχει στατὴρ, καὶ τὸ ἐν νόμισμα διδόμενον ὑπὲρ τοῦ Ἰησοῦ καὶ τοῦ μαθητοῦ αὐτοῦ. Τοῦτο δὲ τὸ νόμισμα ἐν μὲν τῇ οἰκίᾳ Ἰησοῦ οὐκ ἦν, ἐν δὲ τῇ θαλάσσῃ ἐτύγχανε, καὶ ἦν ἐν τῷ στόματι τοῦ θαλασ σίου ἰχθύος, ἂν καὶ αὐτὸν οἶμαι εὐεργετούμενον ἀναβεβηκέναι ἐν τῷ Πέτρου ἀγκίστρῳ συνειλημα μένον, γενομένου ἁλιέως ἀνθρώπων, ἐν ᾧ ἦν ὁ τρο πικῶς λεγόμενος ἰχθὺς ἵνα καὶ ἀπαρθῇ ἀπ' αὐτ Τὰ δίδραχμα. τὰ δίδραγμα. Ὃν καὶ αὐτὸν οἶμαι ευεργετούμενον. εὐεργετούμενον, ἐξορκιζόμε Ἐν ᾧ ἦν ὁ τροπικῶς λεγόμενος ἰχθύς. Να Η. καὶ τῆς ἀναστάσεως δι᾿ ὄν < ἐν καινότητι ζωῆς περ ριπατοῦμεν, οὐκέτι καθεζόμενοι ἐν χώρᾳ καὶ σκιτ θανάτου, διὰ τὸ ἀνατεῖλαν ἐφ' ἡμᾶς φῶς τοῦ Θεοῦ. Εἰπόντος δὲ τοῦ Σωτῆρος το… «Μέλλει ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου παραδίδοσθαι εἰς χεῖρας ἀνθρώπων, καὶ ἀποκτενοῦσιν αὐτὸν, καὶ τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ ἀναστήσε ται, ο σφόδρα ἐλυπήθησαν, τῷ μὲν παραδίδοσθαι μέλο λειν αὐτὸν εἰς χεῖρας ἀνθρώπων, καὶ τῷ ἀποκείν νυσθαι αὐτὸν, ὡς σκυθρωποῖς καὶ ἀξίοις λύπης ἐπι στήσαντες· μὴ προσχόντες δὲ τῷ τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ ἀναστήσεσθαι αὐτὸν, δεηθέντα οὐδὲ χρόνου πλείονος, ἵνα διὰ τοῦ θανάτου καταργήσῃ τὸν τὸ κράτος ἔχοντα τοῦ θανάτου. Περὶ τῶν αιτούντων τὰ δίδραχμα Ελθόντων δὲ εἰς Καπερναούμ, προσῆλθον εἰ τὰ δίδραχμα λαμβάνοντες τῷ Πέτρῳ. Εἰσί τινες βασι λεῖς τῆς γῆς, καὶ τούτων υἱοί, μὴ διδόντες τέλη κήνσους, καὶ ἕτεροι παρὰ τοὺς υἱοὺς αὐτῶν ἀλλά τριοι τῶν βασιλέων τῆς γῆς, ἀφ᾽ ὧν λαμβάνουσιν οἱ βασιλεῖς τῆς γῆς τέλη ἢ κήνσον. Καὶ εἰσὶν οἱ μὲν υἱοὶ αὐτῶν ἐλεύθεροι παρὰ τοῖς βασιλεῦσι τῆς γῆς ὡς παρὰ πατράσιν· οἱ δὲ ἀλλότριοι αὐτῶν ὡς μὲν πρὸς τὰ ἔξω γῆς ἐλεύθεροι, ὡς δὲ κατὰ τοὺς δυνα στεύοντας αὐτῶν, καὶ καταδουλουμένους, ὡς κατέ δυνάστευον οἱ Αἰγύπτιοι τοὺς υἱοὺς Ἰσραήλ, καὶ κατωδύνων αὐτῶν τὴν ζωὴν,» καὶ κατεδουλοῦντο αὐτοὺς μετὰ βίας, δοῦλοι· δι' οὓς δουλεύοντας ἀνάλο γον τῇ δουλείᾳ τῶν Ἑβραίων μόνον μορφὴν τοῦ δούλου ἀνείληφεν ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, οὐδὲν ἔργον ποιῶν πήλινον, καὶ δοῦλον. Ὡς οὖν ἔχων τὴν τοῦ δούλου ἐκείνου μορφήν, τέλος καὶ κήνσον δίδωσιν, οὐχ᾿ ἕτερον παρὰ τὸν διδόμενον ὑπὸ τοῦ μαθητοῦ αὐτοῦ· ὁ γὰρ αὐτὸς ἤρχει στατὴρ, καὶ τὸ ἐν νόμισμα διδόμενον ὑπὲρ τοῦ Ἰησοῦ καὶ τοῦ μαθητοῦ αὐτοῦ. Τοῦτο δὲ τὸ νόμισμα ἐν μὲν τῇ οἰκίᾳ Ἰησοῦ οὐκ ἦν, ἐν δὲ τῇ θαλάσσῃ ἐτύγχανε, καὶ ἦν ἐν τῷ στόματι τοῦ θαλασ σίου ἰχθύος, ἂν καὶ αὐτὸν οἶμαι εὐεργετούμενον ἀναβεβηκέναι ἐν τῷ Πέτρου ἀγκίστρῳ συνειλημα μένον, γενομένου ἁλιέως ἀνθρώπων, ἐν ᾧ ἦν ὁ τρο πικῶς λεγόμενος ἰχθὺς ἵνα καὶ ἀπαρθῇ ἀπ' αὐτ Τὰ δίδραχμα. τὰ δίδραγμα. Ὃν καὶ αὐτὸν οἶμαι ευεργετούμενον. εὐεργετούμενον, ἐξορκιζόμε Ἐν ᾧ ἦν ὁ τροπικῶς λεγόμενος ἰχθύς. Να Η. în novitate vitæ ambulamus non amplius sedentes in regione et umbra mørtis, propter lumen Dei super nos exortum 98. Cum vero dixisset Ser vator ": ‹ Filius hominis tradendus est in manus hominum, et occident eum, et tertia die resurget, contristati sunt vehementer, › ad id quidem atten dentes, in manus hominum traditum eum et occisum iri, utpote rem gravem, et animi molestia ac ægri tudine dignam; ad illud autem minime advertentes, resurrecturum eum die tertia, cui nec longiore qui dem tempore opus esset, ut e per mortem destrue ret eum qui habebat mortis imperium “. › runt qui didrachma accipiebant, ad Petrum ".» Sunt quidam reges terræ, eorumque filii, qui tri bula et census non pendunt; sunt item alii ab co- rum filiis, a regibus terræ alieni, a quibus reges terra tribula et censum capiunt. Et eorum quidem filii apud reges terræ, utpote apud patres suos liberi sunt; at qui iis nulla necessitudine conjuncti sunt, ratione quidem aliorum omnium qui terram inco lunt, liberi sunt; sed servi eorum ratione, quorum imperio parent, quique se in servitutem addictos detinent, quemadmodum in Israelitas tyrannidem exercebant Ægyptii, atque ad amaritudinem per ducebant vitam eorum 42, et per vim servire co gebant; propter quos duntaxat servitutis Hebræo rum instar servientes formam servi accepit Filius Dei, nullum quidem figlinum vel servile opus fa ciens. Tanquam ergo servilem hanc formam gerens, tributum et censum, non alium quam quem ipsius discipulus, solvit; idem enim stater, et unus pro Jesu, ipsiusque discipulo solutus nummus satis fuit, Non autem in domo Jesu, sed in mari erat ille nummus, et in ore marini piscis, quem et ipsum beneficio affectum fuisse existimo, cum ascendit comprehensus hamo Petri, qui fuerat hominum piscator, in quo is quoque erat qui tropice piscis terræ, neque sub jugo principum sæculi hujus, qui adversus Dominum convenerunt in unum. Propterea et Pater unico Filio non pepercit, sed pro omnibus tradidit eum, ut suscipientes cum principes, e tradentes in manus hominum, ab eo qui habitat in cœlis irrideantur, et a Domino subsзnnentur, quoniam in dissolutionem proprii regni et principatus sui omnia agebant, tradentes eum in manus hominum qui tertia die resurgens et inimicam suam destruens mortem, non solum mortis suæ conformes nos fecit, sed etiam resurrectionis. Prædicente autem Domino quoniam futurum est ut Filius hominis tradatur in manus hominum, et occidant eum, et tertia die resurgat, tristati sunt discipuli vehementer tradendum quidem in manus hominum et occidendum intelligentes, non autem attendentes ad illud quod ait: Et tertia die resurget,» nec considerantes quis esset, cui ad destruendam mortem trium dierum tempus sufficiebat. runt: Magister vester non solvit didrachma? Ait: Etiam, Et cum intrasset in domum, prævenit eum Jesus dicens: Quid tibi videtur Simon? Reges terræ a quibus accipiunt tributum, vel censum, a filiis suis, an ab extraneis? Dicit ei Petrus: Ab alienis. Dicit ei Jesus: Ergo liberi sunt filii. Ut autem non scandalizemus eos, vadens ad mare mitte hamum, et eum qui prius ascenderit piscem tolle, et aperiens os ejus invenies slateren. Illum accipiens, da eis pro me, et te. > Sunt ergo aliqui reges terræ, et eorum filii, qui non Rom. vi, 4. Matth. IV, 1, 13, 14. " Philipp. 1, 7. In codd. Anglicano et Tari niano scriptum est Vetus Interpres Quem ipsum piscem arbitror adjura tum; pro legerat vov. Huetins. tus interpres: «in quibus erat, etc. Codd. et ‹ ", în novitate vitæ ambulamus non amplius sedentes in regione et umbra mørtis, propter lumen Dei super nos exortum 98. Cum vero dixisset Ser vator ": ‹ Filius hominis tradendus est in manus hominum, et occident eum, et tertia die resurget, contristati sunt vehementer, › ad id quidem atten dentes, in manus hominum traditum eum et occisum iri, utpote rem gravem, et animi molestia ac ægri tudine dignam; ad illud autem minime advertentes, resurrecturum eum die tertia, cui nec longiore qui dem tempore opus esset, ut e per mortem destrue ret eum qui habebat mortis imperium “. › runt qui didrachma accipiebant, ad Petrum ".» Sunt quidam reges terræ, eorumque filii, qui tri bula et census non pendunt; sunt item alii ab co- rum filiis, a regibus terræ alieni, a quibus reges terra tribula et censum capiunt. Et eorum quidem filii apud reges terræ, utpote apud patres suos liberi sunt; at qui iis nulla necessitudine conjuncti sunt, ratione quidem aliorum omnium qui terram inco lunt, liberi sunt; sed servi eorum ratione, quorum imperio parent, quique se in servitutem addictos detinent, quemadmodum in Israelitas tyrannidem exercebant Ægyptii, atque ad amaritudinem per ducebant vitam eorum 42, et per vim servire co gebant; propter quos duntaxat servitutis Hebræo rum instar servientes formam servi accepit Filius Dei, nullum quidem figlinum vel servile opus fa ciens. Tanquam ergo servilem hanc formam gerens, tributum et censum, non alium quam quem ipsius discipulus, solvit; idem enim stater, et unus pro Jesu, ipsiusque discipulo solutus nummus satis fuit, Non autem in domo Jesu, sed in mari erat ille nummus, et in ore marini piscis, quem et ipsum beneficio affectum fuisse existimo, cum ascendit comprehensus hamo Petri, qui fuerat hominum piscator, in quo is quoque erat qui tropice piscis terræ, neque sub jugo principum sæculi hujus, qui adversus Dominum convenerunt in unum. Propterea et Pater unico Filio non pepercit, sed pro omnibus tradidit eum, ut suscipientes cum principes, e tradentes in manus hominum, ab eo qui habitat in cœlis irrideantur, et a Domino subsзnnentur, quoniam in dissolutionem proprii regni et principatus sui omnia agebant, tradentes eum in manus hominum qui tertia die resurgens et inimicam suam destruens mortem, non solum mortis suæ conformes nos fecit, sed etiam resurrectionis. Prædicente autem Domino quoniam futurum est ut Filius hominis tradatur in manus hominum, et occidant eum, et tertia die resurgat, tristati sunt discipuli vehementer tradendum quidem in manus hominum et occidendum intelligentes, non autem attendentes ad illud quod ait: Et tertia die resurget,» nec considerantes quis esset, cui ad destruendam mortem trium dierum tempus sufficiebat. runt: Magister vester non solvit didrachma? Ait: Etiam, Et cum intrasset in domum, prævenit eum Jesus dicens: Quid tibi videtur Simon? Reges terræ a quibus accipiunt tributum, vel censum, a filiis suis, an ab extraneis? Dicit ei Petrus: Ab alienis. Dicit ei Jesus: Ergo liberi sunt filii. Ut autem non scandalizemus eos, vadens ad mare mitte hamum, et eum qui prius ascenderit piscem tolle, et aperiens os ejus invenies slateren. Illum accipiens, da eis pro me, et te. > Sunt ergo aliqui reges terræ, et eorum filii, qui non Rom. vi, 4. Matth. IV, 1, 13, 14. " Philipp. 1, 7. In codd. Anglicano et Tari niano scriptum est Vetus Interpres Quem ipsum piscem arbitror adjura tum; pro legerat vov. Huetins. tus interpres: «in quibus erat, etc. Codd. et 584. De iis qui exigebant didrachma. 10. «Et cum venissent Capharuaum, accesse 10. • Cum venisset autem in Capharnaum, accesserunt qui didrachma exigebant, ad Petrum, et dixe 16. * Matth. xvII, 21, 22. ** Hebr. 11, 14. * Matth. xv, 25. * Exod. 584. De iis qui exigebant didrachma. 10. «Et cum venissent Capharuaum, accesse 10. • Cum venisset autem in Capharnaum, accesserunt qui didrachma exigebant, ad Petrum, et dixe 16. * Matth. xvII, 21, 22. ** Hebr. 11, 14. * Matth. xv, 25. * Exod.

ταῦτ’ οὖν [οἶμαι] δηλῶσαι ὁ Ματθαῖος βουλόμενος ἐπήγαγε τῷ «ἐκεῖνον λαβὼν [δηλονότι τὸν «στατῆρα»] δὸς αὐτοῖς ἀντὶ ἐμοῦ καὶ σοῦ» τὸ «ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ» [ἢ ὥρᾳ] «προσῆλθον οἱ μαθηταὶ τῷ Ἰησοῦ λέγοντες· τίς ἄρα μείζων ἐστὶν ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν;» τάχα δὲ καὶ ἀμφέβαλλον διὰ τὸ τρεῖς προκεκρίσθαι κατὰ τὴν μεταμόρφωσιν, ἀμφέβαλλον δὲ περὶ τοῦ τίς τῶν τριῶν μείζων εἶναι κέκριται παρὰ τῷ κυρίῳ. ὁ μὲν γὰρ Ἰωάννης ἀνέπεσεν «ἐπὶ τὸ στῆθος» αὐτοῦ δι’ ἀγάπην, καὶ ἀκόλουθον πρὸ τοῦ δείπνου τιμῆς ἐξαιρέτου σύμβολα πολλὰ αὐτοὺς ἑωρακέναι πρὸς τὸν Ἰωάννην ἀπὸ τοῦ Ἰησοῦ. ὁ δὲ Πέτρος ἐν τῇ ὁμολογίᾳ ἤκουσε μακάριος διὰ τὸ «σὺ εἶ ὁ Χριστὸς ὁ υἱὸς τοῦ θεοῦ τοῦ ζῶντος»· πάλιν δὲ διὰ τὸ «ὕπαγε ὀπίσω μου, σατανᾶ· σκάνδαλόν μου εἶ, ὅτι οὐ φρονεῖς τὰ τοῦ θεοῦ ἀλλὰ τὰ τῶν ἀνθρώπων» περιεσπῶντο μήποτε οὐχ οὗτος εἴη ὁ «μείζων,» ἅτερος δὲ τῶν Ζεβεδαίου υἱῶν. τοσαῦτα μὲν διὰ τὸ «ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ» ἢ «ὥρᾳ,» ἐν ᾗ γεγόνει τὰ περὶ τὸν «στατῆρα». ‹ ", καὶ τῆς ἀναστάσεως δι᾿ ὄν < ἐν καινότητι ζωῆς περ ριπατοῦμεν, οὐκέτι καθεζόμενοι ἐν χώρᾳ καὶ σκιτ θανάτου, διὰ τὸ ἀνατεῖλαν ἐφ' ἡμᾶς φῶς τοῦ Θεοῦ. Εἰπόντος δὲ τοῦ Σωτῆρος το… «Μέλλει ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου παραδίδοσθαι εἰς χεῖρας ἀνθρώπων, καὶ ἀποκτενοῦσιν αὐτὸν, καὶ τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ ἀναστήσε ται, ο σφόδρα ἐλυπήθησαν, τῷ μὲν παραδίδοσθαι μέλο λειν αὐτὸν εἰς χεῖρας ἀνθρώπων, καὶ τῷ ἀποκείν νυσθαι αὐτὸν, ὡς σκυθρωποῖς καὶ ἀξίοις λύπης ἐπι στήσαντες· μὴ προσχόντες δὲ τῷ τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ ἀναστήσεσθαι αὐτὸν, δεηθέντα οὐδὲ χρόνου πλείονος, ἵνα διὰ τοῦ θανάτου καταργήσῃ τὸν τὸ κράτος ἔχοντα τοῦ θανάτου. Περὶ τῶν αιτούντων τὰ δίδραχμα Ελθόντων δὲ εἰς Καπερναούμ, προσῆλθον εἰ τὰ δίδραχμα λαμβάνοντες τῷ Πέτρῳ. Εἰσί τινες βασι λεῖς τῆς γῆς, καὶ τούτων υἱοί, μὴ διδόντες τέλη κήνσους, καὶ ἕτεροι παρὰ τοὺς υἱοὺς αὐτῶν ἀλλά τριοι τῶν βασιλέων τῆς γῆς, ἀφ᾽ ὧν λαμβάνουσιν οἱ βασιλεῖς τῆς γῆς τέλη ἢ κήνσον. Καὶ εἰσὶν οἱ μὲν υἱοὶ αὐτῶν ἐλεύθεροι παρὰ τοῖς βασιλεῦσι τῆς γῆς ὡς παρὰ πατράσιν· οἱ δὲ ἀλλότριοι αὐτῶν ὡς μὲν πρὸς τὰ ἔξω γῆς ἐλεύθεροι, ὡς δὲ κατὰ τοὺς δυνα στεύοντας αὐτῶν, καὶ καταδουλουμένους, ὡς κατέ δυνάστευον οἱ Αἰγύπτιοι τοὺς υἱοὺς Ἰσραήλ, καὶ κατωδύνων αὐτῶν τὴν ζωὴν,» καὶ κατεδουλοῦντο αὐτοὺς μετὰ βίας, δοῦλοι· δι' οὓς δουλεύοντας ἀνάλο γον τῇ δουλείᾳ τῶν Ἑβραίων μόνον μορφὴν τοῦ δούλου ἀνείληφεν ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, οὐδὲν ἔργον ποιῶν πήλινον, καὶ δοῦλον. Ὡς οὖν ἔχων τὴν τοῦ δούλου ἐκείνου μορφήν, τέλος καὶ κήνσον δίδωσιν, οὐχ᾿ ἕτερον παρὰ τὸν διδόμενον ὑπὸ τοῦ μαθητοῦ αὐτοῦ· ὁ γὰρ αὐτὸς ἤρχει στατὴρ, καὶ τὸ ἐν νόμισμα διδόμενον ὑπὲρ τοῦ Ἰησοῦ καὶ τοῦ μαθητοῦ αὐτοῦ. Τοῦτο δὲ τὸ νόμισμα ἐν μὲν τῇ οἰκίᾳ Ἰησοῦ οὐκ ἦν, ἐν δὲ τῇ θαλάσσῃ ἐτύγχανε, καὶ ἦν ἐν τῷ στόματι τοῦ θαλασ σίου ἰχθύος, ἂν καὶ αὐτὸν οἶμαι εὐεργετούμενον ἀναβεβηκέναι ἐν τῷ Πέτρου ἀγκίστρῳ συνειλημα μένον, γενομένου ἁλιέως ἀνθρώπων, ἐν ᾧ ἦν ὁ τρο πικῶς λεγόμενος ἰχθὺς ἵνα καὶ ἀπαρθῇ ἀπ' αὐτ Τὰ δίδραχμα. τὰ δίδραγμα. Ὃν καὶ αὐτὸν οἶμαι ευεργετούμενον. εὐεργετούμενον, ἐξορκιζόμε Ἐν ᾧ ἦν ὁ τροπικῶς λεγόμενος ἰχθύς. Να Η. καὶ τῆς ἀναστάσεως δι᾿ ὄν < ἐν καινότητι ζωῆς περ ριπατοῦμεν, οὐκέτι καθεζόμενοι ἐν χώρᾳ καὶ σκιτ θανάτου, διὰ τὸ ἀνατεῖλαν ἐφ' ἡμᾶς φῶς τοῦ Θεοῦ. Εἰπόντος δὲ τοῦ Σωτῆρος το… «Μέλλει ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου παραδίδοσθαι εἰς χεῖρας ἀνθρώπων, καὶ ἀποκτενοῦσιν αὐτὸν, καὶ τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ ἀναστήσε ται, ο σφόδρα ἐλυπήθησαν, τῷ μὲν παραδίδοσθαι μέλο λειν αὐτὸν εἰς χεῖρας ἀνθρώπων, καὶ τῷ ἀποκείν νυσθαι αὐτὸν, ὡς σκυθρωποῖς καὶ ἀξίοις λύπης ἐπι στήσαντες· μὴ προσχόντες δὲ τῷ τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ ἀναστήσεσθαι αὐτὸν, δεηθέντα οὐδὲ χρόνου πλείονος, ἵνα διὰ τοῦ θανάτου καταργήσῃ τὸν τὸ κράτος ἔχοντα τοῦ θανάτου. Περὶ τῶν αιτούντων τὰ δίδραχμα Ελθόντων δὲ εἰς Καπερναούμ, προσῆλθον εἰ τὰ δίδραχμα λαμβάνοντες τῷ Πέτρῳ. Εἰσί τινες βασι λεῖς τῆς γῆς, καὶ τούτων υἱοί, μὴ διδόντες τέλη κήνσους, καὶ ἕτεροι παρὰ τοὺς υἱοὺς αὐτῶν ἀλλά τριοι τῶν βασιλέων τῆς γῆς, ἀφ᾽ ὧν λαμβάνουσιν οἱ βασιλεῖς τῆς γῆς τέλη ἢ κήνσον. Καὶ εἰσὶν οἱ μὲν υἱοὶ αὐτῶν ἐλεύθεροι παρὰ τοῖς βασιλεῦσι τῆς γῆς ὡς παρὰ πατράσιν· οἱ δὲ ἀλλότριοι αὐτῶν ὡς μὲν πρὸς τὰ ἔξω γῆς ἐλεύθεροι, ὡς δὲ κατὰ τοὺς δυνα στεύοντας αὐτῶν, καὶ καταδουλουμένους, ὡς κατέ δυνάστευον οἱ Αἰγύπτιοι τοὺς υἱοὺς Ἰσραήλ, καὶ κατωδύνων αὐτῶν τὴν ζωὴν,» καὶ κατεδουλοῦντο αὐτοὺς μετὰ βίας, δοῦλοι· δι' οὓς δουλεύοντας ἀνάλο γον τῇ δουλείᾳ τῶν Ἑβραίων μόνον μορφὴν τοῦ δούλου ἀνείληφεν ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, οὐδὲν ἔργον ποιῶν πήλινον, καὶ δοῦλον. Ὡς οὖν ἔχων τὴν τοῦ δούλου ἐκείνου μορφήν, τέλος καὶ κήνσον δίδωσιν, οὐχ᾿ ἕτερον παρὰ τὸν διδόμενον ὑπὸ τοῦ μαθητοῦ αὐτοῦ· ὁ γὰρ αὐτὸς ἤρχει στατὴρ, καὶ τὸ ἐν νόμισμα διδόμενον ὑπὲρ τοῦ Ἰησοῦ καὶ τοῦ μαθητοῦ αὐτοῦ. Τοῦτο δὲ τὸ νόμισμα ἐν μὲν τῇ οἰκίᾳ Ἰησοῦ οὐκ ἦν, ἐν δὲ τῇ θαλάσσῃ ἐτύγχανε, καὶ ἦν ἐν τῷ στόματι τοῦ θαλασ σίου ἰχθύος, ἂν καὶ αὐτὸν οἶμαι εὐεργετούμενον ἀναβεβηκέναι ἐν τῷ Πέτρου ἀγκίστρῳ συνειλημα μένον, γενομένου ἁλιέως ἀνθρώπων, ἐν ᾧ ἦν ὁ τρο πικῶς λεγόμενος ἰχθὺς ἵνα καὶ ἀπαρθῇ ἀπ' αὐτ Τὰ δίδραχμα. τὰ δίδραγμα. Ὃν καὶ αὐτὸν οἶμαι ευεργετούμενον. εὐεργετούμενον, ἐξορκιζόμε Ἐν ᾧ ἦν ὁ τροπικῶς λεγόμενος ἰχθύς. Να Η. în novitate vitæ ambulamus non amplius sedentes in regione et umbra mørtis, propter lumen Dei super nos exortum 98. Cum vero dixisset Ser vator ": ‹ Filius hominis tradendus est in manus hominum, et occident eum, et tertia die resurget, contristati sunt vehementer, › ad id quidem atten dentes, in manus hominum traditum eum et occisum iri, utpote rem gravem, et animi molestia ac ægri tudine dignam; ad illud autem minime advertentes, resurrecturum eum die tertia, cui nec longiore qui dem tempore opus esset, ut e per mortem destrue ret eum qui habebat mortis imperium “. › runt qui didrachma accipiebant, ad Petrum ".» Sunt quidam reges terræ, eorumque filii, qui tri bula et census non pendunt; sunt item alii ab co- rum filiis, a regibus terræ alieni, a quibus reges terra tribula et censum capiunt. Et eorum quidem filii apud reges terræ, utpote apud patres suos liberi sunt; at qui iis nulla necessitudine conjuncti sunt, ratione quidem aliorum omnium qui terram inco lunt, liberi sunt; sed servi eorum ratione, quorum imperio parent, quique se in servitutem addictos detinent, quemadmodum in Israelitas tyrannidem exercebant Ægyptii, atque ad amaritudinem per ducebant vitam eorum 42, et per vim servire co gebant; propter quos duntaxat servitutis Hebræo rum instar servientes formam servi accepit Filius Dei, nullum quidem figlinum vel servile opus fa ciens. Tanquam ergo servilem hanc formam gerens, tributum et censum, non alium quam quem ipsius discipulus, solvit; idem enim stater, et unus pro Jesu, ipsiusque discipulo solutus nummus satis fuit, Non autem in domo Jesu, sed in mari erat ille nummus, et in ore marini piscis, quem et ipsum beneficio affectum fuisse existimo, cum ascendit comprehensus hamo Petri, qui fuerat hominum piscator, in quo is quoque erat qui tropice piscis terræ, neque sub jugo principum sæculi hujus, qui adversus Dominum convenerunt in unum. Propterea et Pater unico Filio non pepercit, sed pro omnibus tradidit eum, ut suscipientes cum principes, e tradentes in manus hominum, ab eo qui habitat in cœlis irrideantur, et a Domino subsзnnentur, quoniam in dissolutionem proprii regni et principatus sui omnia agebant, tradentes eum in manus hominum qui tertia die resurgens et inimicam suam destruens mortem, non solum mortis suæ conformes nos fecit, sed etiam resurrectionis. Prædicente autem Domino quoniam futurum est ut Filius hominis tradatur in manus hominum, et occidant eum, et tertia die resurgat, tristati sunt discipuli vehementer tradendum quidem in manus hominum et occidendum intelligentes, non autem attendentes ad illud quod ait: Et tertia die resurget,» nec considerantes quis esset, cui ad destruendam mortem trium dierum tempus sufficiebat. runt: Magister vester non solvit didrachma? Ait: Etiam, Et cum intrasset in domum, prævenit eum Jesus dicens: Quid tibi videtur Simon? Reges terræ a quibus accipiunt tributum, vel censum, a filiis suis, an ab extraneis? Dicit ei Petrus: Ab alienis. Dicit ei Jesus: Ergo liberi sunt filii. Ut autem non scandalizemus eos, vadens ad mare mitte hamum, et eum qui prius ascenderit piscem tolle, et aperiens os ejus invenies slateren. Illum accipiens, da eis pro me, et te. > Sunt ergo aliqui reges terræ, et eorum filii, qui non Rom. vi, 4. Matth. IV, 1, 13, 14. " Philipp. 1, 7. In codd. Anglicano et Tari niano scriptum est Vetus Interpres Quem ipsum piscem arbitror adjura tum; pro legerat vov. Huetins. tus interpres: «in quibus erat, etc. Codd. et ‹ ", în novitate vitæ ambulamus non amplius sedentes in regione et umbra mørtis, propter lumen Dei super nos exortum 98. Cum vero dixisset Ser vator ": ‹ Filius hominis tradendus est in manus hominum, et occident eum, et tertia die resurget, contristati sunt vehementer, › ad id quidem atten dentes, in manus hominum traditum eum et occisum iri, utpote rem gravem, et animi molestia ac ægri tudine dignam; ad illud autem minime advertentes, resurrecturum eum die tertia, cui nec longiore qui dem tempore opus esset, ut e per mortem destrue ret eum qui habebat mortis imperium “. › runt qui didrachma accipiebant, ad Petrum ".» Sunt quidam reges terræ, eorumque filii, qui tri bula et census non pendunt; sunt item alii ab co- rum filiis, a regibus terræ alieni, a quibus reges terra tribula et censum capiunt. Et eorum quidem filii apud reges terræ, utpote apud patres suos liberi sunt; at qui iis nulla necessitudine conjuncti sunt, ratione quidem aliorum omnium qui terram inco lunt, liberi sunt; sed servi eorum ratione, quorum imperio parent, quique se in servitutem addictos detinent, quemadmodum in Israelitas tyrannidem exercebant Ægyptii, atque ad amaritudinem per ducebant vitam eorum 42, et per vim servire co gebant; propter quos duntaxat servitutis Hebræo rum instar servientes formam servi accepit Filius Dei, nullum quidem figlinum vel servile opus fa ciens. Tanquam ergo servilem hanc formam gerens, tributum et censum, non alium quam quem ipsius discipulus, solvit; idem enim stater, et unus pro Jesu, ipsiusque discipulo solutus nummus satis fuit, Non autem in domo Jesu, sed in mari erat ille nummus, et in ore marini piscis, quem et ipsum beneficio affectum fuisse existimo, cum ascendit comprehensus hamo Petri, qui fuerat hominum piscator, in quo is quoque erat qui tropice piscis terræ, neque sub jugo principum sæculi hujus, qui adversus Dominum convenerunt in unum. Propterea et Pater unico Filio non pepercit, sed pro omnibus tradidit eum, ut suscipientes cum principes, e tradentes in manus hominum, ab eo qui habitat in cœlis irrideantur, et a Domino subsзnnentur, quoniam in dissolutionem proprii regni et principatus sui omnia agebant, tradentes eum in manus hominum qui tertia die resurgens et inimicam suam destruens mortem, non solum mortis suæ conformes nos fecit, sed etiam resurrectionis. Prædicente autem Domino quoniam futurum est ut Filius hominis tradatur in manus hominum, et occidant eum, et tertia die resurgat, tristati sunt discipuli vehementer tradendum quidem in manus hominum et occidendum intelligentes, non autem attendentes ad illud quod ait: Et tertia die resurget,» nec considerantes quis esset, cui ad destruendam mortem trium dierum tempus sufficiebat. runt: Magister vester non solvit didrachma? Ait: Etiam, Et cum intrasset in domum, prævenit eum Jesus dicens: Quid tibi videtur Simon? Reges terræ a quibus accipiunt tributum, vel censum, a filiis suis, an ab extraneis? Dicit ei Petrus: Ab alienis. Dicit ei Jesus: Ergo liberi sunt filii. Ut autem non scandalizemus eos, vadens ad mare mitte hamum, et eum qui prius ascenderit piscem tolle, et aperiens os ejus invenies slateren. Illum accipiens, da eis pro me, et te. > Sunt ergo aliqui reges terræ, et eorum filii, qui non Rom. vi, 4. Matth. IV, 1, 13, 14. " Philipp. 1, 7. In codd. Anglicano et Tari niano scriptum est Vetus Interpres Quem ipsum piscem arbitror adjura tum; pro legerat vov. Huetins. tus interpres: «in quibus erat, etc. Codd. et 584. De iis qui exigebant didrachma. 10. «Et cum venissent Capharuaum, accesse 10. • Cum venisset autem in Capharnaum, accesserunt qui didrachma exigebant, ad Petrum, et dixe 16. * Matth. xvII, 21, 22. ** Hebr. 11, 14. * Matth. xv, 25. * Exod. 584. De iis qui exigebant didrachma. 10. «Et cum venissent Capharuaum, accesse 10. • Cum venisset autem in Capharnaum, accesserunt qui didrachma exigebant, ad Petrum, et dixe 16. * Matth. xvII, 21, 22. ** Hebr. 11, 14. * Matth. xv, 25. * Exod.

εἰ μὴ ἄρα ἀκριβέστερον ἔστιν εἰπεῖν ὅτι, τίς μὲν ὁ ἐλάχιστος ᾔδεισαν ἐκ τοῦ «ὃς ἐὰν λύσῃ μίαν τῶν ἐντολῶν τούτων τῶν ἐλαχίστων καὶ διδάξῃ οὕτως τοὺς ἀνθρώπους, ἐλάχιστος κληθήσεται ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν», τίς δὲ ὁ πάντων μείζων οὐκ ἐγίνωσκον, εἰ καὶ κατελάμβανον τὸ «ὃς δ’ ἂν ποιήσῃ καὶ διδάξῃ, οὗτος μέγας κληθήσεται ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν»· μεγάλων γὰρ ὄντων πλειόνων, τίς ὁ τῶν μεγάλων μείζων [ὡς ἐν ἀνθρώποις] οὐκ ἦν αὐτοῖς σαφές. καὶ ὅτι μεγάλοι μὲν πλείους, οὐκ ἐπίσης δὲ μεγάλοι οἱ μεγάλοι, δηλώσει τὸ μέγας ὄνομα κείμενον ἐπὶ τοῦ Ἰσαάκ, «ὃς προβαίνων μείζων ἐγίνετο [ἕως οὗ μέγας ἐγένετο] σφόδρα σφόδρα», εἰρημένον δὲ καὶ ἐπὶ Μωσέως καὶ ἐπὶ τοῦ βαπτιστοῦ Ἰωάννου καὶ ἐπὶ τοῦ σωτῆρος. καὶ πᾶς γε ὁμολογήσει ὅτι [εἰ] καὶ πάντες οὗτοι μεγάλοι ἦσαν κατὰ τὴν γραφήν, ἀλλὰ μείζων αὐτῶν ἦν ὁ σωτήρ. εἰ δὲ καὶ Ἰωάννης τοῦ Ἰσαὰκ καὶ τοῦ Μωσέως μείζων ἦν, οὗ «μείζων οὐδεὶς ἐν γεννητοῖς γυναικῶν» ἦν, ἢ οὐ μείζων μὲν ἴσος δὲ ἀμφοτέροις ἤ τινι αὐτῶν, οὐκ ἀκίνδυνον ἀποφήνασθαι. τοῦ ἔχον τὴν εἰκόνα Καίσαρος νόμισμα, καὶ γένηται ἐν οἷς οἱ ἁλιευόμενοι ὑπὸ τῶν μεμαθηκότων ἀνθρώ τους ἁλιεύειν. Ὁ μὲν οὖν ἔχων τὰ Καίσαρος ἀπο διδότω αὐτὰ τῷ Καίσαρι, ἵνα μετὰ τοῦτο ἀποδιδόναι δυνηθῇ τὰ τοῦ Θεοῦ τῷ Θεῷ. Ἐπεὶ δὲ Ἰησοῦς, εἰ κών ὢν τοῦ Θεοῦ τοῦ ἀοράτου, οὐκ εἶχε τὴν εἰκόνα τοῦ Καίσαρος, ὁ γὰρ ἄρχων τοῦ αἰῶνος τούτου ού δὲν εἶχεν ἐν αὐτῷ, διὰ τοῦτο ἀπὸ οἰκείου τόπου τῆς θαλάσσης τὴν εἰκόνα Καίσαρος λαμβάνει, ἵνα δῷ τοῖς τῆς γῆς βασιλεῦσιν ἀντὶ αὐτοῦ καὶ τοῦ μαθητοῦ αὐτοῦ, ἵνα μηδὲ ὑπολαμβάνωσιν οἱ τὰ δίδραχμα λαμ βάνοντες ὀφειλέτην αὐτῶν εἶναι, καὶ τῶν βασιλέων τῆς γῆς τὸν Ἰησοῦν· ἀπέδωκε γὰρ τὴν ὀφειλὴν, οὐκ ἀναλαβὼν αὐτὴν, οὐδὲ κεκτημένος, οὐδὲ πορίσας, οὐδὲ ἰδιόν ποτε ποιήσας αὐτὴν κτῆμα, ἵνα μηδέ ποτε ἡ Καίσαρος εἰκὼν ᾗ παρὰ τῇ εἰκόνι τοῦ Θεοῦ τοῦ ἀοράτου. Καὶ κατ' ἄλλον δὲ τρόπον λεχθείη· Εἰσί τινες τῶν βασιλέων τῆς γῆς υἱοὶ, καὶ οὐχ υἱοὶ αὐτῶν, πλὴν υἱοὶ, καὶ ἀπολελυμένως υἱοι· ἕτεροι δὲ, διὰ τὸ εἶναι ἀλλότριοι τῶν υἱῶν τῶν βασιλέων τῆς γῆς, οὐδενὸς μὲν τῶν ἐπὶ γῆς υἱοὶ, αὐτὸ δὲ τοῦτο υἱοὶ, ἤτοι δὲ τοῦ Θεοῦ, ἡ τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ, ἤ τινος τῶν τοῦ Θεοῦ. Ἐὰν οὖν ὁ Σωτὴρ πυνθάνηται τοῦ Πέτρου λέγων· «Οι βασιλεῖς τῆς γῆς ἀπὸ τίνων λαμβάνουσι τέλη ἢ κην σον; ἀπὸ τῶν ἰδίων υἱῶν, ἢ ἀπὸ τῶν ἀλλοτρίων αὐτ τῶν; › εἰπόντος δὲ τοῦ Πέτρου, ὅτι οὐκ ἀπὸ τῶν ἰδίων υἱῶν, ἀλλ᾽ ἀπὸ τῶν ἀλλοτρίων» αὐτῶν, φη σὶν ὁ Ἰησοῦς περὶ τούτων οἵτινες ἀλλότριοί εἰσι τῶν βασιλέων τῆς γῆς, καὶ διὰ τὸ εἶναι ἐλεύθεροι, υἱοὶ τυγ χάνουσι, τό· ο "Αρα γε ελεύθεροί εἰσιν οἱ υἱοι, ο οὐκ ἐλεύθεροι γὰρ οἱ υἱοὶ τῶν βασιλέων τῆς γῆς ι ἐπεὶ πᾶς ὁ ποιῶν τὴν ἁμαρτίαν δοῦλος τῆς ἁμαρτ τίας ἐστίν· ἡ ἐλεύθεροι δὲ οἱ μείναντες τῇ ἀληθείᾳ τοῦ λόγου τοῦ Θεοῦ, καὶ διὰ τοῦτο γνόντες τὴν ἀλή ἐν ᾧ. ἐν ᾧ, ἐν οἷς, Ιχθύς Ἰησοῦς Χριστὸς Θεοῦ Υἱὸς Σωτήρ, ιχθύς, ψευδώνυμα τοῦ ἔχον τὴν εἰκόνα Καίσαρος νόμισμα, καὶ γένηται ἐν οἷς οἱ ἁλιευόμενοι ὑπὸ τῶν μεμαθηκότων ἀνθρώ τους ἁλιεύειν. Ὁ μὲν οὖν ἔχων τὰ Καίσαρος ἀπο διδότω αὐτὰ τῷ Καίσαρι, ἵνα μετὰ τοῦτο ἀποδιδόναι δυνηθῇ τὰ τοῦ Θεοῦ τῷ Θεῷ. Ἐπεὶ δὲ Ἰησοῦς, εἰ κών ὢν τοῦ Θεοῦ τοῦ ἀοράτου, οὐκ εἶχε τὴν εἰκόνα τοῦ Καίσαρος, ὁ γὰρ ἄρχων τοῦ αἰῶνος τούτου ού δὲν εἶχεν ἐν αὐτῷ, διὰ τοῦτο ἀπὸ οἰκείου τόπου τῆς θαλάσσης τὴν εἰκόνα Καίσαρος λαμβάνει, ἵνα δῷ τοῖς τῆς γῆς βασιλεῦσιν ἀντὶ αὐτοῦ καὶ τοῦ μαθητοῦ αὐτοῦ, ἵνα μηδὲ ὑπολαμβάνωσιν οἱ τὰ δίδραχμα λαμ βάνοντες ὀφειλέτην αὐτῶν εἶναι, καὶ τῶν βασιλέων τῆς γῆς τὸν Ἰησοῦν· ἀπέδωκε γὰρ τὴν ὀφειλὴν, οὐκ ἀναλαβὼν αὐτὴν, οὐδὲ κεκτημένος, οὐδὲ πορίσας, οὐδὲ ἰδιόν ποτε ποιήσας αὐτὴν κτῆμα, ἵνα μηδέ ποτε ἡ Καίσαρος εἰκὼν ᾗ παρὰ τῇ εἰκόνι τοῦ Θεοῦ τοῦ ἀοράτου. Καὶ κατ' ἄλλον δὲ τρόπον λεχθείη· Εἰσί τινες τῶν βασιλέων τῆς γῆς υἱοὶ, καὶ οὐχ υἱοὶ αὐτῶν, πλὴν υἱοὶ, καὶ ἀπολελυμένως υἱοι· ἕτεροι δὲ, διὰ τὸ εἶναι ἀλλότριοι τῶν υἱῶν τῶν βασιλέων τῆς γῆς, οὐδενὸς μὲν τῶν ἐπὶ γῆς υἱοὶ, αὐτὸ δὲ τοῦτο υἱοὶ, ἤτοι δὲ τοῦ Θεοῦ, ἡ τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ, ἤ τινος τῶν τοῦ Θεοῦ. Ἐὰν οὖν ὁ Σωτὴρ πυνθάνηται τοῦ Πέτρου λέγων· «Οι βασιλεῖς τῆς γῆς ἀπὸ τίνων λαμβάνουσι τέλη ἢ κην σον; ἀπὸ τῶν ἰδίων υἱῶν, ἢ ἀπὸ τῶν ἀλλοτρίων αὐτ τῶν; › εἰπόντος δὲ τοῦ Πέτρου, ὅτι οὐκ ἀπὸ τῶν ἰδίων υἱῶν, ἀλλ᾽ ἀπὸ τῶν ἀλλοτρίων» αὐτῶν, φη σὶν ὁ Ἰησοῦς περὶ τούτων οἵτινες ἀλλότριοί εἰσι τῶν βασιλέων τῆς γῆς, καὶ διὰ τὸ εἶναι ἐλεύθεροι, υἱοὶ τυγ χάνουσι, τό· ο "Αρα γε ελεύθεροί εἰσιν οἱ υἱοι, ο οὐκ ἐλεύθεροι γὰρ οἱ υἱοὶ τῶν βασιλέων τῆς γῆς ι ἐπεὶ πᾶς ὁ ποιῶν τὴν ἁμαρτίαν δοῦλος τῆς ἁμαρτ τίας ἐστίν· ἡ ἐλεύθεροι δὲ οἱ μείναντες τῇ ἀληθείᾳ τοῦ λόγου τοῦ Θεοῦ, καὶ διὰ τοῦτο γνόντες τὴν ἀλή ἐν ᾧ. ἐν ᾧ, ἐν οἷς, Ιχθύς Ἰησοῦς Χριστὸς Θεοῦ Υἱὸς Σωτήρ, ιχθύς, ψευδώνυμα appellatur, ut auferatur ab illo nummus Casaris imaginem præ se ferens, et inter eos recenseatur, in quibus ii quos piscando ceperunt qui hominum piscandorum rationem edocti sunt. Quisquis ergo habet quæ sunt Cæsaris, reddat ca Cæsari, ut quæ Dei sunt reddere Deo deinde possit ". Quoniam autem Jesus qui Dei sub oculorum aspectum non cadentis imago est, Cæsaris imaginem non habebat; nihil enim in eo erat quod ad principem sæ culi hujus pertineret; propterea ex idoneo maris loco Casaris imaginem depromit, quam pro se, suo que discipulo regibus terræ pendat; ne forte qui didrachma cogunt, suum esse debitorem Jesum, et regum terræ putent: debitum enim æs persolvit, cum illud in manus non sumpsisset, neque posse uisset, neque acquisivisset, neque fecisset unquam proprium ut esset sibi, ne unquam apud imaginem non aspectabilis Dei imago Cæsaris habeatur. quidam regum terræ filii, nec eorum tamen filii, sed filii et absolute filii: alii autem, quod a regum terræ filiis diversi sint, nullius ex iis qui supra ter ram degunt filii sunt, sed propter hoc ipsum filii sunt vel Dei, vel ipsius Filii, vel alicujus e Dei Aliis. Si ergo Petrum interroget Servator dicens ** Reges terræ a quibus accipiunt tributum vel cen sum? a filiis suis, an ab alienis?» et respondeat Petrus, nor a filiis, sed • ab alienis;» de his qui reges terræ cognatione non attingunt, et propterea quod liberi sunt, filii sunt, ait Servator ": «Ergo liberi sunt filii,» non enim liberi sunt filii regum terræ; ‹ quia omnis qui facit peccatum, servus est peccati ";» liberi autem sunt, qui permanserunt in veritate sermonis Dei, et veritatem idcirco co gnoverunt, ut illius ope libertatis compotes fie rent. Si quis ergo filius est tantummodo, et non dant tributum, vel censum, et alii præter filios eorum extranei a regibus terræ, ex quibus accipiunt reges terræ tributum, vel censum. Et sunt filii quidem eorum liberi apud reges terræ, sicut apud patres filii extranei autem extra terram quidem liberi sunt, propter eos autem qui dominantur eorum, et deprimunt eos, sicut Ægyptii filios Israel, servi. Propter quos servientes, formam servi suscepit Filius Dei, qui nul lum opus fecit luteum et servile. Quasi ergo habens formam servi illius tributum et censum dedit, non aliud ab eo quod dedit discipulus ejus ipse enim stater sufficiebat, et unum numisma quod dabatur pro Jesu et pro discipulo ejus. Hoc autem numisma in domo quidem Jesu non erat, in mari autem erat, et erat in ore piscis marini:quem ipsum piscem arbitror adjuratum ascendisse ad hamum Petri, et comprehensum ab eo qui hominum piscator fuerat factus, in quibus erat qui nunc moraliter dicitur piscis, ut tollatur ab eo pumisma quod habebat imaginem Cæsaris, et fiat inter eos qui piscati sunt eum. Qui ergo habet quæ sunt Cæsaris, Cæsari ea reddat, ut posthac valeat reddere Deo quæ sunt Dei. Quoniam Jesus non habuit imaginem Cæsaris, princeps enim sæculi hujus nihil habebat in eo, propterea non ex proprio, sed ex convenienti loco maris imaginem Cæsaris accepit eam, ut det regibus terræ pro se, et pro discipulo suo, ut nec arbitrentur qui didrachma accipiebant, esse eum debitorem regum terræ, reddit enim debitam non suscipiens cum, neque possidens, neque acquirens, neque faciens eum sibi possessionem, ut ne sit aliquando imago Cæsaris apud invisibilem Deum. alterum autem talia dici possunt. Filiorum sunt quidam filii regum terræ: alii autem propter hoc ipsum quod alieni sunt a filiis regum terræ, nullius quidem eorum qui sunt super terram filii sunt, sed aut Dei, aut Filii Dei, aut alicujus filiorum Dei. Quando ergo Salvator interrogat Petrum, dicens: Reges terræ a * Marc. x1, 16, 17; Luc. xx, 24, 25. * Matth. xv11, 24, 25. bil. of Joan. vult, 34. *8 lbid. 31, 32. R. Si legis, referetur ad piscem: si, referetur ad homines. autem ille Chri stus est, ita ab antiquis Patribus appellatus, quod vocum illarum, sigla, eliciat. Tertullianus De baptismo, Oplatus Milevitanus lib. 111, Contra Parmen., Augu stinus lib. xv De civit. Dei, cap. 23; Prosper. De prædict., part. II, cap. 59, Sibyllarum Oracula lib. viii. Iluetius. appellatur, ut auferatur ab illo nummus Casaris imaginem præ se ferens, et inter eos recenseatur, in quibus ii quos piscando ceperunt qui hominum piscandorum rationem edocti sunt. Quisquis ergo habet quæ sunt Cæsaris, reddat ca Cæsari, ut quæ Dei sunt reddere Deo deinde possit ". Quoniam autem Jesus qui Dei sub oculorum aspectum non cadentis imago est, Cæsaris imaginem non habebat; nihil enim in eo erat quod ad principem sæ culi hujus pertineret; propterea ex idoneo maris loco Casaris imaginem depromit, quam pro se, suo que discipulo regibus terræ pendat; ne forte qui didrachma cogunt, suum esse debitorem Jesum, et regum terræ putent: debitum enim æs persolvit, cum illud in manus non sumpsisset, neque posse uisset, neque acquisivisset, neque fecisset unquam proprium ut esset sibi, ne unquam apud imaginem non aspectabilis Dei imago Cæsaris habeatur. quidam regum terræ filii, nec eorum tamen filii, sed filii et absolute filii: alii autem, quod a regum terræ filiis diversi sint, nullius ex iis qui supra ter ram degunt filii sunt, sed propter hoc ipsum filii sunt vel Dei, vel ipsius Filii, vel alicujus e Dei Aliis. Si ergo Petrum interroget Servator dicens ** Reges terræ a quibus accipiunt tributum vel cen sum? a filiis suis, an ab alienis?» et respondeat Petrus, nor a filiis, sed • ab alienis;» de his qui reges terræ cognatione non attingunt, et propterea quod liberi sunt, filii sunt, ait Servator ": «Ergo liberi sunt filii,» non enim liberi sunt filii regum terræ; ‹ quia omnis qui facit peccatum, servus est peccati ";» liberi autem sunt, qui permanserunt in veritate sermonis Dei, et veritatem idcirco co gnoverunt, ut illius ope libertatis compotes fie rent. Si quis ergo filius est tantummodo, et non dant tributum, vel censum, et alii præter filios eorum extranei a regibus terræ, ex quibus accipiunt reges terræ tributum, vel censum. Et sunt filii quidem eorum liberi apud reges terræ, sicut apud patres filii extranei autem extra terram quidem liberi sunt, propter eos autem qui dominantur eorum, et deprimunt eos, sicut Ægyptii filios Israel, servi. Propter quos servientes, formam servi suscepit Filius Dei, qui nul lum opus fecit luteum et servile. Quasi ergo habens formam servi illius tributum et censum dedit, non aliud ab eo quod dedit discipulus ejus ipse enim stater sufficiebat, et unum numisma quod dabatur pro Jesu et pro discipulo ejus. Hoc autem numisma in domo quidem Jesu non erat, in mari autem erat, et erat in ore piscis marini:quem ipsum piscem arbitror adjuratum ascendisse ad hamum Petri, et comprehensum ab eo qui hominum piscator fuerat factus, in quibus erat qui nunc moraliter dicitur piscis, ut tollatur ab eo pumisma quod habebat imaginem Cæsaris, et fiat inter eos qui piscati sunt eum. Qui ergo habet quæ sunt Cæsaris, Cæsari ea reddat, ut posthac valeat reddere Deo quæ sunt Dei. Quoniam Jesus non habuit imaginem Cæsaris, princeps enim sæculi hujus nihil habebat in eo, propterea non ex proprio, sed ex convenienti loco maris imaginem Cæsaris accepit eam, ut det regibus terræ pro se, et pro discipulo suo, ut nec arbitrentur qui didrachma accipiebant, esse eum debitorem regum terræ, reddit enim debitam non suscipiens cum, neque possidens, neque acquirens, neque faciens eum sibi possessionem, ut ne sit aliquando imago Cæsaris apud invisibilem Deum. alterum autem talia dici possunt. Filiorum sunt quidam filii regum terræ: alii autem propter hoc ipsum quod alieni sunt a filiis regum terræ, nullius quidem eorum qui sunt super terram filii sunt, sed aut Dei, aut Filii Dei, aut alicujus filiorum Dei. Quando ergo Salvator interrogat Petrum, dicens: Reges terræ a * Marc. x1, 16, 17; Luc. xx, 24, 25. * Matth. xv11, 24, 25. bil. of Joan. vult, 34. *8 lbid. 31, 32. R. Si legis, referetur ad piscem: si, referetur ad homines. autem ille Chri stus est, ita ab antiquis Patribus appellatus, quod vocum illarum, sigla, eliciat. Tertullianus De baptismo, Oplatus Milevitanus lib. 111, Contra Parmen., Augu stinus lib. xv De civit. Dei, cap. 23; Prosper. De prædict., part. II, cap. 59, Sibyllarum Oracula lib. viii. Iluetius. 11. Alio etiam modo id explicari potest: sunt 41. Ista diximus secundum unum modum, quoniam duplicem sensum habet hic sermo. Secundum 11. Alio etiam modo id explicari potest: sunt 41. Ista diximus secundum unum modum, quoniam duplicem sensum habet hic sermo. Secundum

εἰ μὴ ἄρα ἀκριβέστερον ἔστιν εἰπεῖν ὅτι, τίς μὲν ὁ ἐλάχιστος ᾔδεισαν ἐκ τοῦ «ὃς ἐὰν λύσῃ μίαν τῶν ἐντολῶν τούτων τῶν ἐλαχίστων καὶ διδάξῃ οὕτως τοὺς ἀνθρώπους, ἐλάχιστος κληθήσεται ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν», τίς δὲ ὁ πάντων μείζων οὐκ ἐγίνωσκον, εἰ καὶ κατελάμβανον τὸ «ὃς δ’ ἂν ποιήσῃ καὶ διδάξῃ, οὗτος μέγας κληθήσεται ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν»· μεγάλων γὰρ ὄντων πλειόνων, τίς ὁ τῶν μεγάλων μείζων [ὡς ἐν ἀνθρώποις] οὐκ ἦν αὐτοῖς σαφές. καὶ ὅτι μεγάλοι μὲν πλείους, οὐκ ἐπίσης δὲ μεγάλοι οἱ μεγάλοι, δηλώσει τὸ μέγας ὄνομα κείμενον ἐπὶ τοῦ Ἰσαάκ, «ὃς προβαίνων μείζων ἐγίνετο [ἕως οὗ μέγας ἐγένετο] σφόδρα σφόδρα», εἰρημένον δὲ καὶ ἐπὶ Μωσέως καὶ ἐπὶ τοῦ βαπτιστοῦ Ἰωάννου καὶ ἐπὶ τοῦ σωτῆρος. καὶ πᾶς γε ὁμολογήσει ὅτι [εἰ] καὶ πάντες οὗτοι μεγάλοι ἦσαν κατὰ τὴν γραφήν, ἀλλὰ μείζων αὐτῶν ἦν ὁ σωτήρ. εἰ δὲ καὶ Ἰωάννης τοῦ Ἰσαὰκ καὶ τοῦ Μωσέως μείζων ἦν, οὗ «μείζων οὐδεὶς ἐν γεννητοῖς γυναικῶν» ἦν, ἢ οὐ μείζων μὲν ἴσος δὲ ἀμφοτέροις ἤ τινι αὐτῶν, οὐκ ἀκίνδυνον ἀποφήνασθαι. τοῦ ἔχον τὴν εἰκόνα Καίσαρος νόμισμα, καὶ γένηται ἐν οἷς οἱ ἁλιευόμενοι ὑπὸ τῶν μεμαθηκότων ἀνθρώ τους ἁλιεύειν. Ὁ μὲν οὖν ἔχων τὰ Καίσαρος ἀπο διδότω αὐτὰ τῷ Καίσαρι, ἵνα μετὰ τοῦτο ἀποδιδόναι δυνηθῇ τὰ τοῦ Θεοῦ τῷ Θεῷ. Ἐπεὶ δὲ Ἰησοῦς, εἰ κών ὢν τοῦ Θεοῦ τοῦ ἀοράτου, οὐκ εἶχε τὴν εἰκόνα τοῦ Καίσαρος, ὁ γὰρ ἄρχων τοῦ αἰῶνος τούτου ού δὲν εἶχεν ἐν αὐτῷ, διὰ τοῦτο ἀπὸ οἰκείου τόπου τῆς θαλάσσης τὴν εἰκόνα Καίσαρος λαμβάνει, ἵνα δῷ τοῖς τῆς γῆς βασιλεῦσιν ἀντὶ αὐτοῦ καὶ τοῦ μαθητοῦ αὐτοῦ, ἵνα μηδὲ ὑπολαμβάνωσιν οἱ τὰ δίδραχμα λαμ βάνοντες ὀφειλέτην αὐτῶν εἶναι, καὶ τῶν βασιλέων τῆς γῆς τὸν Ἰησοῦν· ἀπέδωκε γὰρ τὴν ὀφειλὴν, οὐκ ἀναλαβὼν αὐτὴν, οὐδὲ κεκτημένος, οὐδὲ πορίσας, οὐδὲ ἰδιόν ποτε ποιήσας αὐτὴν κτῆμα, ἵνα μηδέ ποτε ἡ Καίσαρος εἰκὼν ᾗ παρὰ τῇ εἰκόνι τοῦ Θεοῦ τοῦ ἀοράτου. Καὶ κατ' ἄλλον δὲ τρόπον λεχθείη· Εἰσί τινες τῶν βασιλέων τῆς γῆς υἱοὶ, καὶ οὐχ υἱοὶ αὐτῶν, πλὴν υἱοὶ, καὶ ἀπολελυμένως υἱοι· ἕτεροι δὲ, διὰ τὸ εἶναι ἀλλότριοι τῶν υἱῶν τῶν βασιλέων τῆς γῆς, οὐδενὸς μὲν τῶν ἐπὶ γῆς υἱοὶ, αὐτὸ δὲ τοῦτο υἱοὶ, ἤτοι δὲ τοῦ Θεοῦ, ἡ τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ, ἤ τινος τῶν τοῦ Θεοῦ. Ἐὰν οὖν ὁ Σωτὴρ πυνθάνηται τοῦ Πέτρου λέγων· «Οι βασιλεῖς τῆς γῆς ἀπὸ τίνων λαμβάνουσι τέλη ἢ κην σον; ἀπὸ τῶν ἰδίων υἱῶν, ἢ ἀπὸ τῶν ἀλλοτρίων αὐτ τῶν; › εἰπόντος δὲ τοῦ Πέτρου, ὅτι οὐκ ἀπὸ τῶν ἰδίων υἱῶν, ἀλλ᾽ ἀπὸ τῶν ἀλλοτρίων» αὐτῶν, φη σὶν ὁ Ἰησοῦς περὶ τούτων οἵτινες ἀλλότριοί εἰσι τῶν βασιλέων τῆς γῆς, καὶ διὰ τὸ εἶναι ἐλεύθεροι, υἱοὶ τυγ χάνουσι, τό· ο "Αρα γε ελεύθεροί εἰσιν οἱ υἱοι, ο οὐκ ἐλεύθεροι γὰρ οἱ υἱοὶ τῶν βασιλέων τῆς γῆς ι ἐπεὶ πᾶς ὁ ποιῶν τὴν ἁμαρτίαν δοῦλος τῆς ἁμαρτ τίας ἐστίν· ἡ ἐλεύθεροι δὲ οἱ μείναντες τῇ ἀληθείᾳ τοῦ λόγου τοῦ Θεοῦ, καὶ διὰ τοῦτο γνόντες τὴν ἀλή ἐν ᾧ. ἐν ᾧ, ἐν οἷς, Ιχθύς Ἰησοῦς Χριστὸς Θεοῦ Υἱὸς Σωτήρ, ιχθύς, ψευδώνυμα τοῦ ἔχον τὴν εἰκόνα Καίσαρος νόμισμα, καὶ γένηται ἐν οἷς οἱ ἁλιευόμενοι ὑπὸ τῶν μεμαθηκότων ἀνθρώ τους ἁλιεύειν. Ὁ μὲν οὖν ἔχων τὰ Καίσαρος ἀπο διδότω αὐτὰ τῷ Καίσαρι, ἵνα μετὰ τοῦτο ἀποδιδόναι δυνηθῇ τὰ τοῦ Θεοῦ τῷ Θεῷ. Ἐπεὶ δὲ Ἰησοῦς, εἰ κών ὢν τοῦ Θεοῦ τοῦ ἀοράτου, οὐκ εἶχε τὴν εἰκόνα τοῦ Καίσαρος, ὁ γὰρ ἄρχων τοῦ αἰῶνος τούτου ού δὲν εἶχεν ἐν αὐτῷ, διὰ τοῦτο ἀπὸ οἰκείου τόπου τῆς θαλάσσης τὴν εἰκόνα Καίσαρος λαμβάνει, ἵνα δῷ τοῖς τῆς γῆς βασιλεῦσιν ἀντὶ αὐτοῦ καὶ τοῦ μαθητοῦ αὐτοῦ, ἵνα μηδὲ ὑπολαμβάνωσιν οἱ τὰ δίδραχμα λαμ βάνοντες ὀφειλέτην αὐτῶν εἶναι, καὶ τῶν βασιλέων τῆς γῆς τὸν Ἰησοῦν· ἀπέδωκε γὰρ τὴν ὀφειλὴν, οὐκ ἀναλαβὼν αὐτὴν, οὐδὲ κεκτημένος, οὐδὲ πορίσας, οὐδὲ ἰδιόν ποτε ποιήσας αὐτὴν κτῆμα, ἵνα μηδέ ποτε ἡ Καίσαρος εἰκὼν ᾗ παρὰ τῇ εἰκόνι τοῦ Θεοῦ τοῦ ἀοράτου. Καὶ κατ' ἄλλον δὲ τρόπον λεχθείη· Εἰσί τινες τῶν βασιλέων τῆς γῆς υἱοὶ, καὶ οὐχ υἱοὶ αὐτῶν, πλὴν υἱοὶ, καὶ ἀπολελυμένως υἱοι· ἕτεροι δὲ, διὰ τὸ εἶναι ἀλλότριοι τῶν υἱῶν τῶν βασιλέων τῆς γῆς, οὐδενὸς μὲν τῶν ἐπὶ γῆς υἱοὶ, αὐτὸ δὲ τοῦτο υἱοὶ, ἤτοι δὲ τοῦ Θεοῦ, ἡ τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ, ἤ τινος τῶν τοῦ Θεοῦ. Ἐὰν οὖν ὁ Σωτὴρ πυνθάνηται τοῦ Πέτρου λέγων· «Οι βασιλεῖς τῆς γῆς ἀπὸ τίνων λαμβάνουσι τέλη ἢ κην σον; ἀπὸ τῶν ἰδίων υἱῶν, ἢ ἀπὸ τῶν ἀλλοτρίων αὐτ τῶν; › εἰπόντος δὲ τοῦ Πέτρου, ὅτι οὐκ ἀπὸ τῶν ἰδίων υἱῶν, ἀλλ᾽ ἀπὸ τῶν ἀλλοτρίων» αὐτῶν, φη σὶν ὁ Ἰησοῦς περὶ τούτων οἵτινες ἀλλότριοί εἰσι τῶν βασιλέων τῆς γῆς, καὶ διὰ τὸ εἶναι ἐλεύθεροι, υἱοὶ τυγ χάνουσι, τό· ο "Αρα γε ελεύθεροί εἰσιν οἱ υἱοι, ο οὐκ ἐλεύθεροι γὰρ οἱ υἱοὶ τῶν βασιλέων τῆς γῆς ι ἐπεὶ πᾶς ὁ ποιῶν τὴν ἁμαρτίαν δοῦλος τῆς ἁμαρτ τίας ἐστίν· ἡ ἐλεύθεροι δὲ οἱ μείναντες τῇ ἀληθείᾳ τοῦ λόγου τοῦ Θεοῦ, καὶ διὰ τοῦτο γνόντες τὴν ἀλή ἐν ᾧ. ἐν ᾧ, ἐν οἷς, Ιχθύς Ἰησοῦς Χριστὸς Θεοῦ Υἱὸς Σωτήρ, ιχθύς, ψευδώνυμα appellatur, ut auferatur ab illo nummus Casaris imaginem præ se ferens, et inter eos recenseatur, in quibus ii quos piscando ceperunt qui hominum piscandorum rationem edocti sunt. Quisquis ergo habet quæ sunt Cæsaris, reddat ca Cæsari, ut quæ Dei sunt reddere Deo deinde possit ". Quoniam autem Jesus qui Dei sub oculorum aspectum non cadentis imago est, Cæsaris imaginem non habebat; nihil enim in eo erat quod ad principem sæ culi hujus pertineret; propterea ex idoneo maris loco Casaris imaginem depromit, quam pro se, suo que discipulo regibus terræ pendat; ne forte qui didrachma cogunt, suum esse debitorem Jesum, et regum terræ putent: debitum enim æs persolvit, cum illud in manus non sumpsisset, neque posse uisset, neque acquisivisset, neque fecisset unquam proprium ut esset sibi, ne unquam apud imaginem non aspectabilis Dei imago Cæsaris habeatur. quidam regum terræ filii, nec eorum tamen filii, sed filii et absolute filii: alii autem, quod a regum terræ filiis diversi sint, nullius ex iis qui supra ter ram degunt filii sunt, sed propter hoc ipsum filii sunt vel Dei, vel ipsius Filii, vel alicujus e Dei Aliis. Si ergo Petrum interroget Servator dicens ** Reges terræ a quibus accipiunt tributum vel cen sum? a filiis suis, an ab alienis?» et respondeat Petrus, nor a filiis, sed • ab alienis;» de his qui reges terræ cognatione non attingunt, et propterea quod liberi sunt, filii sunt, ait Servator ": «Ergo liberi sunt filii,» non enim liberi sunt filii regum terræ; ‹ quia omnis qui facit peccatum, servus est peccati ";» liberi autem sunt, qui permanserunt in veritate sermonis Dei, et veritatem idcirco co gnoverunt, ut illius ope libertatis compotes fie rent. Si quis ergo filius est tantummodo, et non dant tributum, vel censum, et alii præter filios eorum extranei a regibus terræ, ex quibus accipiunt reges terræ tributum, vel censum. Et sunt filii quidem eorum liberi apud reges terræ, sicut apud patres filii extranei autem extra terram quidem liberi sunt, propter eos autem qui dominantur eorum, et deprimunt eos, sicut Ægyptii filios Israel, servi. Propter quos servientes, formam servi suscepit Filius Dei, qui nul lum opus fecit luteum et servile. Quasi ergo habens formam servi illius tributum et censum dedit, non aliud ab eo quod dedit discipulus ejus ipse enim stater sufficiebat, et unum numisma quod dabatur pro Jesu et pro discipulo ejus. Hoc autem numisma in domo quidem Jesu non erat, in mari autem erat, et erat in ore piscis marini:quem ipsum piscem arbitror adjuratum ascendisse ad hamum Petri, et comprehensum ab eo qui hominum piscator fuerat factus, in quibus erat qui nunc moraliter dicitur piscis, ut tollatur ab eo pumisma quod habebat imaginem Cæsaris, et fiat inter eos qui piscati sunt eum. Qui ergo habet quæ sunt Cæsaris, Cæsari ea reddat, ut posthac valeat reddere Deo quæ sunt Dei. Quoniam Jesus non habuit imaginem Cæsaris, princeps enim sæculi hujus nihil habebat in eo, propterea non ex proprio, sed ex convenienti loco maris imaginem Cæsaris accepit eam, ut det regibus terræ pro se, et pro discipulo suo, ut nec arbitrentur qui didrachma accipiebant, esse eum debitorem regum terræ, reddit enim debitam non suscipiens cum, neque possidens, neque acquirens, neque faciens eum sibi possessionem, ut ne sit aliquando imago Cæsaris apud invisibilem Deum. alterum autem talia dici possunt. Filiorum sunt quidam filii regum terræ: alii autem propter hoc ipsum quod alieni sunt a filiis regum terræ, nullius quidem eorum qui sunt super terram filii sunt, sed aut Dei, aut Filii Dei, aut alicujus filiorum Dei. Quando ergo Salvator interrogat Petrum, dicens: Reges terræ a * Marc. x1, 16, 17; Luc. xx, 24, 25. * Matth. xv11, 24, 25. bil. of Joan. vult, 34. *8 lbid. 31, 32. R. Si legis, referetur ad piscem: si, referetur ad homines. autem ille Chri stus est, ita ab antiquis Patribus appellatus, quod vocum illarum, sigla, eliciat. Tertullianus De baptismo, Oplatus Milevitanus lib. 111, Contra Parmen., Augu stinus lib. xv De civit. Dei, cap. 23; Prosper. De prædict., part. II, cap. 59, Sibyllarum Oracula lib. viii. Iluetius. appellatur, ut auferatur ab illo nummus Casaris imaginem præ se ferens, et inter eos recenseatur, in quibus ii quos piscando ceperunt qui hominum piscandorum rationem edocti sunt. Quisquis ergo habet quæ sunt Cæsaris, reddat ca Cæsari, ut quæ Dei sunt reddere Deo deinde possit ". Quoniam autem Jesus qui Dei sub oculorum aspectum non cadentis imago est, Cæsaris imaginem non habebat; nihil enim in eo erat quod ad principem sæ culi hujus pertineret; propterea ex idoneo maris loco Casaris imaginem depromit, quam pro se, suo que discipulo regibus terræ pendat; ne forte qui didrachma cogunt, suum esse debitorem Jesum, et regum terræ putent: debitum enim æs persolvit, cum illud in manus non sumpsisset, neque posse uisset, neque acquisivisset, neque fecisset unquam proprium ut esset sibi, ne unquam apud imaginem non aspectabilis Dei imago Cæsaris habeatur. quidam regum terræ filii, nec eorum tamen filii, sed filii et absolute filii: alii autem, quod a regum terræ filiis diversi sint, nullius ex iis qui supra ter ram degunt filii sunt, sed propter hoc ipsum filii sunt vel Dei, vel ipsius Filii, vel alicujus e Dei Aliis. Si ergo Petrum interroget Servator dicens ** Reges terræ a quibus accipiunt tributum vel cen sum? a filiis suis, an ab alienis?» et respondeat Petrus, nor a filiis, sed • ab alienis;» de his qui reges terræ cognatione non attingunt, et propterea quod liberi sunt, filii sunt, ait Servator ": «Ergo liberi sunt filii,» non enim liberi sunt filii regum terræ; ‹ quia omnis qui facit peccatum, servus est peccati ";» liberi autem sunt, qui permanserunt in veritate sermonis Dei, et veritatem idcirco co gnoverunt, ut illius ope libertatis compotes fie rent. Si quis ergo filius est tantummodo, et non dant tributum, vel censum, et alii præter filios eorum extranei a regibus terræ, ex quibus accipiunt reges terræ tributum, vel censum. Et sunt filii quidem eorum liberi apud reges terræ, sicut apud patres filii extranei autem extra terram quidem liberi sunt, propter eos autem qui dominantur eorum, et deprimunt eos, sicut Ægyptii filios Israel, servi. Propter quos servientes, formam servi suscepit Filius Dei, qui nul lum opus fecit luteum et servile. Quasi ergo habens formam servi illius tributum et censum dedit, non aliud ab eo quod dedit discipulus ejus ipse enim stater sufficiebat, et unum numisma quod dabatur pro Jesu et pro discipulo ejus. Hoc autem numisma in domo quidem Jesu non erat, in mari autem erat, et erat in ore piscis marini:quem ipsum piscem arbitror adjuratum ascendisse ad hamum Petri, et comprehensum ab eo qui hominum piscator fuerat factus, in quibus erat qui nunc moraliter dicitur piscis, ut tollatur ab eo pumisma quod habebat imaginem Cæsaris, et fiat inter eos qui piscati sunt eum. Qui ergo habet quæ sunt Cæsaris, Cæsari ea reddat, ut posthac valeat reddere Deo quæ sunt Dei. Quoniam Jesus non habuit imaginem Cæsaris, princeps enim sæculi hujus nihil habebat in eo, propterea non ex proprio, sed ex convenienti loco maris imaginem Cæsaris accepit eam, ut det regibus terræ pro se, et pro discipulo suo, ut nec arbitrentur qui didrachma accipiebant, esse eum debitorem regum terræ, reddit enim debitam non suscipiens cum, neque possidens, neque acquirens, neque faciens eum sibi possessionem, ut ne sit aliquando imago Cæsaris apud invisibilem Deum. alterum autem talia dici possunt. Filiorum sunt quidam filii regum terræ: alii autem propter hoc ipsum quod alieni sunt a filiis regum terræ, nullius quidem eorum qui sunt super terram filii sunt, sed aut Dei, aut Filii Dei, aut alicujus filiorum Dei. Quando ergo Salvator interrogat Petrum, dicens: Reges terræ a * Marc. x1, 16, 17; Luc. xx, 24, 25. * Matth. xv11, 24, 25. bil. of Joan. vult, 34. *8 lbid. 31, 32. R. Si legis, referetur ad piscem: si, referetur ad homines. autem ille Chri stus est, ita ab antiquis Patribus appellatus, quod vocum illarum, sigla, eliciat. Tertullianus De baptismo, Oplatus Milevitanus lib. 111, Contra Parmen., Augu stinus lib. xv De civit. Dei, cap. 23; Prosper. De prædict., part. II, cap. 59, Sibyllarum Oracula lib. viii. Iluetius. 11. Alio etiam modo id explicari potest: sunt 41. Ista diximus secundum unum modum, quoniam duplicem sensum habet hic sermo. Secundum 11. Alio etiam modo id explicari potest: sunt 41. Ista diximus secundum unum modum, quoniam duplicem sensum habet hic sermo. Secundum

εἴποι δ’ ἂν ὁ κατὰ τὸ ἁπλοῦν διηγούμενος τὸν τοῦ σωτῆρος ἐν τούτοις λόγον ὅτι, ἐὰν ἀνήρ τις ὢν ἐπὶ τοσοῦτον νεκρώσῃ τὰς ἀνδρικὰς ἐπιθυμίας, «πνεύματι τὰς πράξεις τοῦ σώματος» θανατῶν καὶ «πάντοτε τὴν νέκρωσιν τοῦ Ἰησοῦ ἐν τῷ σώματι» περιφέρων, ὥστε παιδίου ἀγεύστου ἀφροδισίων καὶ ἀνεννοήτου ἀνδρικῶν κινημάτων ἔχειν κατάστασιν, ὁ τοιοῦτος ἐστράφη καὶ γέγονεν «ὡς τὰ παιδία.» καὶ ὅσον γε προσέθηκε τῇ τῶν παιδίων περὶ τῶν τοιούτων κινημάτων καταστάσει, τοσούτῳ μᾶλλον [ἄλλων] τῶν ἀσκούντων καὶ ἐπὶ τοσοῦτον [οὐκ] ἐληλακότων σωφροσύνης [τὸ] «μείζων ἐστὶν ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν.» ὅπερ δὲ ἐπὶ τῶν κατὰ τὰ ἀφροδίσια λέλεκται περὶ τῶν παιδίων, τοῦτ’ ἂν λεχθείη καὶ περὶ τῶν λοιπῶν παθῶν καὶ ἀρρωστημάτων καὶ νοσημάτων τῆς ψυχῆς, εἰς ἃ μὴ πέφυκε παιδία ἐμπίπτειν, ὅσα τὸν λόγον μηδέπω συμπεπλήρωκεν·

εἴποι δ’ ἂν ὁ κατὰ τὸ ἁπλοῦν διηγούμενος τὸν τοῦ σωτῆρος ἐν τούτοις λόγον ὅτι, ἐὰν ἀνήρ τις ὢν ἐπὶ τοσοῦτον νεκρώσῃ τὰς ἀνδρικὰς ἐπιθυμίας, «πνεύματι τὰς πράξεις τοῦ σώματος» θανατῶν καὶ «πάντοτε τὴν νέκρωσιν τοῦ Ἰησοῦ ἐν τῷ σώματι» περιφέρων, ὥστε παιδίου ἀγεύστου ἀφροδισίων καὶ ἀνεννοήτου ἀνδρικῶν κινημάτων ἔχειν κατάστασιν, ὁ τοιοῦτος ἐστράφη καὶ γέγονεν «ὡς τὰ παιδία.» καὶ ὅσον γε προσέθηκε τῇ τῶν παιδίων περὶ τῶν τοιούτων κινημάτων καταστάσει, τοσούτῳ μᾶλλον [ἄλλων] τῶν ἀσκούντων καὶ ἐπὶ τοσοῦτον [οὐκ] ἐληλακότων σωφροσύνης [τὸ] «μείζων ἐστὶν ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν.» ὅπερ δὲ ἐπὶ τῶν κατὰ τὰ ἀφροδίσια λέλεκται περὶ τῶν παιδίων, τοῦτ’ ἂν λεχθείη καὶ περὶ τῶν λοιπῶν παθῶν καὶ ἀρρωστημάτων καὶ νοσημάτων τῆς ψυχῆς, εἰς ἃ μὴ πέφυκε παιδία ἐμπίπτειν, ὅσα τὸν λόγον μηδέπω συμπεπλήρωκεν·

εἰ δ’ οὐδέν, δηλονότι οὐδὲ φόβος, ἀλλ’ εἰ ἄρα ἀνάλογόν τι τοῖς [ἄλλοις] πάθεσι, καὶ ταῦτα ἀμυδρὰ καὶ τάχιστα ἀνασκευαζόμενα καὶ θεραπευόμενα γίνεται ἐν τοῖς παιδίοις, ὡς ἀγαπητὸν εἶναι ἐπὶ τοῦτο φθάσαι τὸν στραφέντα «ὡς τὰ παιδία» ὅσον ἔχει τῆς οἱονεὶ ὑποβολῆς τῶν παθῶν «ὡς τὰ παιδία.» καὶ περὶ φόβου τοίνυν τὰ ὅμοια τοῖς ἀποδεδομένοις νοήσεις ὅτι τὰ παιδία τὸν μὲν φόβον τῶν φαύλων οὐ πάσχει, ἄλλο δέ τι ὃ οἱ μὴ ἀκριβοῦντες τὰ τῶν παθῶν καὶ τῶν ὀνομάτων ἐκείνων λέγουσιν εἶναι φόβον, οἷον δὴ καὶ τὸ τῶν παιδίων ἀμνησίκακον παρ’ αὐτοὺς τοὺς τῶν δακρύων καιροὺς ἐν ἀκαρεῖ μεταβαλλομένων καὶ γελώντων καὶ συμπαιζόντων τοῖς νομιζομένοις λελυπηκέναι καὶ πεφοβηκέναι, ἀλλ’ οὐ κατὰ [τὴν] ἀλήθειαν ταῦτα ἐνηργηκόσιν. οὕτω δὲ καὶ «ταπεινώσει ἑαυτόν» τις «ὡς» ὃ προσεκαλέσατο ὁ Ἰησοῦς «παιδίον·» οὐ γὰρ πίπτει ὑψηλοφροσύνη καὶ οἴησις εὐγενείας ἢ πλούτου ἤ τινος τῶν νομιζομένων μὲν οὐκ ὄντων δὲ ἀγαθῶν εἰς παιδίον. θεραπευμένον, ἀφελόντος αὐτοῦ οὐ μόνον ἐκ τοῦ στο; ματος καὶ τῶν λόγων, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ ὅλης διαθέσεως τὴν στατῆρα, σύμβολον ὄντα πάσης αὐτοῦ φιλαργυ ρίας· ἐρεῖς γὰρ τὸν τοιοῦτον ἐν θαλάσσῃ μὲν γεγο νέναι, καὶ τοῖς ἁλμυροῖς τοῦ βίου πράγμασι, καὶ τοῖς κύμασι τῶν τῆς φιλαργυρίας φροντίδων καὶ μερι μνῶν, ἔχοντα ἐν τῷ στόματι τὸν στατῆρα, ὅτε ἄπιστος ἦν καὶ φιλάργυρος· ἀναβεβηκέναι δὲ ἀπὸ τῆς θα λάσσης ἐν τῷ λογικῷ ἀγκίστρῳ συνειλημμένον, καὶ εὐεργετούμενον ὑπό τινος αὐτὸν διδάξαντος Πέτρου τὴν ἀλήθειαν, μηκέτι ἔχειν ἐν τῷ στόματι τὸν στα τῆρα, ἀλλὰ ἀντ᾽ ἐκείνου τὰ ἔχοντα τὴν εἰκόνα τὰ λό για τοῦ Θεοῦ. Ετι εἰς τό· «Προσῆλθον οἱ τὰ δίδραχμα λαμβά- 13. 50: < νοντες τῷ Πέτρῳ, ο παραθήσῃ ἀπὸ τῶν ᾿Αριθμῶν, ὅτι ὑπὲρ μὲν τῶν ἁγίων κατὰ τὸν τοῦ Θεοῦ νό- β δὲ σίκλος, νόμισμα Εβραίων ων, Αττικὰς δέχεται τράδραχμον Αττικόν. δίδραχμον Τὰς δὲ μυρίας δρα χμάς, ἃς ἐλάμβανον ἐκ τοῦ ἱεροῦ οἱ βασιλεῖς δ λέγεται καὶ κοδράντης, τέταρτον μέν ἐστι τῆς οὐγ κίας, ἥμισυ δὲ τοῦ στατῆρος, δύο δραχμάς έχον· « ;»: Δύναται δὲ ὁ σίκλος δύο δραχμάς χμον εἰ τετράδραχμον θεραπευμένον, ἀφελόντος αὐτοῦ οὐ μόνον ἐκ τοῦ στο; ματος καὶ τῶν λόγων, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ ὅλης διαθέσεως τὴν στατῆρα, σύμβολον ὄντα πάσης αὐτοῦ φιλαργυ ρίας· ἐρεῖς γὰρ τὸν τοιοῦτον ἐν θαλάσσῃ μὲν γεγο νέναι, καὶ τοῖς ἁλμυροῖς τοῦ βίου πράγμασι, καὶ τοῖς κύμασι τῶν τῆς φιλαργυρίας φροντίδων καὶ μερι μνῶν, ἔχοντα ἐν τῷ στόματι τὸν στατῆρα, ὅτε ἄπιστος ἦν καὶ φιλάργυρος· ἀναβεβηκέναι δὲ ἀπὸ τῆς θα λάσσης ἐν τῷ λογικῷ ἀγκίστρῳ συνειλημμένον, καὶ εὐεργετούμενον ὑπό τινος αὐτὸν διδάξαντος Πέτρου τὴν ἀλήθειαν, μηκέτι ἔχειν ἐν τῷ στόματι τὸν στα τῆρα, ἀλλὰ ἀντ᾽ ἐκείνου τὰ ἔχοντα τὴν εἰκόνα τὰ λό για τοῦ Θεοῦ. Ετι εἰς τό· «Προσῆλθον οἱ τὰ δίδραχμα λαμβά- 13. 50: < νοντες τῷ Πέτρῳ, ο παραθήσῃ ἀπὸ τῶν ᾿Αριθμῶν, ὅτι ὑπὲρ μὲν τῶν ἁγίων κατὰ τὸν τοῦ Θεοῦ νόβ δὲ σίκλος, νόμισμα Εβραίων ων, Αττικὰς δέχεται τράδραχμον Αττικόν. δίδραχμον Τὰς δὲ μυρίας δρα χμάς, ἃς ἐλάμβανον ἐκ τοῦ ἱεροῦ οἱ βασιλεῖς δ λέγεται καὶ κοδράντης, τέταρτον μέν ἐστι τῆς οὐγ κίας, ἥμισυ δὲ τοῦ στατῆρος, δύο δραχμάς έχον· « ;»: Δύναται δὲ ὁ σίκλος δύο δραχμάς χμον εἰ τετράδραχμον ris qui non ex ore solum, sermonibusve illius, ànd sed et omnibus affectibus staterem, quo omnis ejus significatur avaritia, abstulerit; hunc siquidem dices in mari et amaris vitæ negotiis, et curarum avaritiæ, sollicitudinumque fluctibus fuisse versa tum, in ore staterem habentem, cum a fide Christi alienus erat, et avarus; sed hamo ratione prædito apprehensum e mari ascendisse, et a Petro aliquo qui veritatem eum docuerit beneficio affectum, non staterem amplius, sed pro eo eloquia Dei ejus ima ginem præ se ferentia in ore babere. Super eo præterea loco Accesse runt qui didrachma accipiebant, ad Petrum, › non didrachmum duntaxat, sed didrachmun sanctum nullam habent in ore suo loquelam nisi pecuniæ cum autem videris hujusmodi hominem ab aliquo Petro correptum, qui abstulit non solum de ore ejus verbum pecuniæ, sed et de toto affectu concupiscen tiam pecuniæ, dices hujusmodi hominem in mari fuisse, et in falsis rebus hujus vitæ, et in fluctibus sollicitudinum avaritiæ, et habuisse in ore suo staterem quandiu infidelis exstitit et avarus; ascendisse antem de mari ad hamum rationabilen, et comprehensuin, atque salvatum ab aliquo Petro, qui eum docuit veritatem, ut ne habeat aliquando in ore suo staterem, sed pro eo habeat imaginem Dei, eloquia Dei. datur, sed didrachmum sanctum. Scriptum est enim: Et accipies quinque siclos secundum didrach ** Matth. xv11, 23. Tzép µèr tŵr ȧriwr, etc. Duplex statuere ticas; et Isidoro Origin. lib. xvi, c. 24: ‹ Sicel, didrachmum videtur Origenes, sanctum alterum, alterum profanum; quemadmodum duplicem siclum, sanctum, et profanum statuerunt recentiores: pw autem, hoc est, sicium disp¤ypov sæpenumero red dunt LXX, ut pro eodem ab iis habita videantur: at cam alit reclament contra, unum duntaxat fuisse si clu:n, camque siclorum_divisionem tanquam recens inventum, et veteribus, Josepho puta ac Ilieronymo, rem inauditam exagitent, inde contrariæ duæ pro fluxerunt sententiæ, quarum altera duplicem agno seit siclum; sanctum alterum, sive sanctuarii; al terum vulgarem, sive profanum, sive regium: alia vero uno tantum usos siclo Hebræos decernit. Qui priorem tuentur sententiam, inter quos familiam ducit R. Selomo larchi, sibi non constant, nam de utriusque sicli pretio et pondere incerti sunt; vul gatissima tamen opinio ea est, quanique amplexi sunt Georg. Agricola, Rob. Cenalis, Mich. Neander, Casp. Waserus, Petr. Gassendus, aliique complu res, siclum sanctuarii quatuor drachmis Atticis, sive semuncia appeusum fuisse; profanum duabus drachmis ac sanctum quidem siclum terpádpa Xo, cum ex Exod. xxx, 13; Num. m, 47, aliis. que sexcentis Scripturæ locis astruunt; tum vero testimoniis uti possunt Josephi Antiq. 1. iv, c. 10: '0 Spaypas récoαpa; Philonis lib. De spec. leg.; Hie ron. in Ezech. iv, 10: Siclus, id est, stater habet quatuor drachmas Auicas; › Hesychii: Σíxàog, TƐ Profanum vero cli ciunt ex Reg. xiv, 26, et I Mach. x, super hæc quinque millia siclorum argenti, qui ac cipiebant de sanctorum ratione per singulos annos;› quod sic a Josepho redditur tuum elian ex Epiphanio lib. De pond. et mens.: Eixhos, Si clus qui et quadrans appellatur, quarta unciæ pars est, dimidium vero stateris, duas drachmas va lens Hesychio Artic Valet autem siclus duas drachmas At Et qui Latino sermone siclus corrupte appellatur, He bræum nomen est, habens apud eos unciæ pondus; apud Latinos autem et Græcos quarta pars unciæ est, et stateris medietas, drachmas appendens duas. Unde cum in divinis litteris legitur, siclus, uncia est; cum vero in gentilium libris, quarta pars un ciæ est. At eam prolixe confutat doctrinam Joan. Bapt. Villalpandus, nec nos in referendis variis multiplicibusque argumentis, quibus tum ab eo, tum etiam ab aliis impugnari solet, tempus conte remus. Id tamen lectorem monitum velim, in eo peccare Villaipandum, quod adversum Grsepsium disputans, qui Epiphanii laudatum locum protule rat, ut duplicem probaret siclum, in Epiphanio et Isidoro vocibus olxào;, et ‹ siclus, › substituendum putat, ‹ sicilicus: non enim de Romanorum num maria re, sed de Hebræorum siclo his locis agunt Epiphanius et Isidorus. Peccat item Villalpandus cuni scribit LXX interpretes ‹ pro Hebraico nummo alium Græcum substituere voluisse, qui illi in eo tantum esset similis, quod magis in ore, et mani bus omnium Græcorum didrachmum tune versare tur, haud secus quam tetradrachmus siclus in ocu lis ac manibus olim llebræorum; tantine enim LXX Senioribus fuit usitatum, notioremque nummum proponere, ut a vero propterea dimidia tota parte recesserint? Quasi vero pro tetradrachmo a quo re fugiebant, duo didrachma reddere non potuerint. Longe doctius, acutiusque super ea re disseruit Dion. Petavius in Animadv. ad Epiphan. De pond. et mens.: Scribit ille unius duntaxat generis siclum fuisse, terpádpaxμov videlicet; at inde alterum præ terea excogitatum fuisse a nonnullis, quod cum di Spaxpov apud Interpretes LXX pro sicló legerent, et ab accuratissimis aliis auctoribus siclum quatuor constare drachmis accepissent, duos siclos, Stopα admittendos censuerint; LXX autem Semiores propterea dispaxμov pro siclo retu lisse, quod Alexandriæ, et in Alexandrinorum gra tiam scriberent, apud quos cum talentum, tum drachma duplam habuere ad Atticum talentum et drachmam rationem, ut ex Herone et Festo pro ris qui non ex ore solum, sermonibusve illius, ànd sed et omnibus affectibus staterem, quo omnis ejus significatur avaritia, abstulerit; hunc siquidem dices in mari et amaris vitæ negotiis, et curarum avaritiæ, sollicitudinumque fluctibus fuisse versa tum, in ore staterem habentem, cum a fide Christi alienus erat, et avarus; sed hamo ratione prædito apprehensum e mari ascendisse, et a Petro aliquo qui veritatem eum docuerit beneficio affectum, non staterem amplius, sed pro eo eloquia Dei ejus ima ginem præ se ferentia in ore babere. Super eo præterea loco Accesse runt qui didrachma accipiebant, ad Petrum, › non didrachmum duntaxat, sed didrachmun sanctum nullam habent in ore suo loquelam nisi pecuniæ cum autem videris hujusmodi hominem ab aliquo Petro correptum, qui abstulit non solum de ore ejus verbum pecuniæ, sed et de toto affectu concupiscen tiam pecuniæ, dices hujusmodi hominem in mari fuisse, et in falsis rebus hujus vitæ, et in fluctibus sollicitudinum avaritiæ, et habuisse in ore suo staterem quandiu infidelis exstitit et avarus; ascendisse antem de mari ad hamum rationabilen, et comprehensuin, atque salvatum ab aliquo Petro, qui eum docuit veritatem, ut ne habeat aliquando in ore suo staterem, sed pro eo habeat imaginem Dei, eloquia Dei. datur, sed didrachmum sanctum. Scriptum est enim: Et accipies quinque siclos secundum didrach ** Matth. xv11, 23. Tzép µèr tŵr ȧriwr, etc. Duplex statuere ticas; et Isidoro Origin. lib. xvi, c. 24: ‹ Sicel, didrachmum videtur Origenes, sanctum alterum, alterum profanum; quemadmodum duplicem siclum, sanctum, et profanum statuerunt recentiores: pw autem, hoc est, sicium disp¤ypov sæpenumero red dunt LXX, ut pro eodem ab iis habita videantur: at cam alit reclament contra, unum duntaxat fuisse si clu:n, camque siclorum_divisionem tanquam recens inventum, et veteribus, Josepho puta ac Ilieronymo, rem inauditam exagitent, inde contrariæ duæ pro fluxerunt sententiæ, quarum altera duplicem agno seit siclum; sanctum alterum, sive sanctuarii; al terum vulgarem, sive profanum, sive regium: alia vero uno tantum usos siclo Hebræos decernit. Qui priorem tuentur sententiam, inter quos familiam ducit R. Selomo larchi, sibi non constant, nam de utriusque sicli pretio et pondere incerti sunt; vul gatissima tamen opinio ea est, quanique amplexi sunt Georg. Agricola, Rob. Cenalis, Mich. Neander, Casp. Waserus, Petr. Gassendus, aliique complu res, siclum sanctuarii quatuor drachmis Atticis, sive semuncia appeusum fuisse; profanum duabus drachmis ac sanctum quidem siclum terpádpa Xo, cum ex Exod. xxx, 13; Num. m, 47, aliis. que sexcentis Scripturæ locis astruunt; tum vero testimoniis uti possunt Josephi Antiq. 1. iv, c. 10: '0 Spaypas récoαpa; Philonis lib. De spec. leg.; Hie ron. in Ezech. iv, 10: Siclus, id est, stater habet quatuor drachmas Auicas; › Hesychii: Σíxàog, TƐ Profanum vero cli ciunt ex Reg. xiv, 26, et I Mach. x, super hæc quinque millia siclorum argenti, qui ac cipiebant de sanctorum ratione per singulos annos;› quod sic a Josepho redditur tuum elian ex Epiphanio lib. De pond. et mens.: Eixhos, Si clus qui et quadrans appellatur, quarta unciæ pars est, dimidium vero stateris, duas drachmas va lens Hesychio Artic Valet autem siclus duas drachmas At Et qui Latino sermone siclus corrupte appellatur, He bræum nomen est, habens apud eos unciæ pondus; apud Latinos autem et Græcos quarta pars unciæ est, et stateris medietas, drachmas appendens duas. Unde cum in divinis litteris legitur, siclus, uncia est; cum vero in gentilium libris, quarta pars un ciæ est. At eam prolixe confutat doctrinam Joan. Bapt. Villalpandus, nec nos in referendis variis multiplicibusque argumentis, quibus tum ab eo, tum etiam ab aliis impugnari solet, tempus conte remus. Id tamen lectorem monitum velim, in eo peccare Villaipandum, quod adversum Grsepsium disputans, qui Epiphanii laudatum locum protule rat, ut duplicem probaret siclum, in Epiphanio et Isidoro vocibus olxào;, et ‹ siclus, › substituendum putat, ‹ sicilicus: non enim de Romanorum num maria re, sed de Hebræorum siclo his locis agunt Epiphanius et Isidorus. Peccat item Villalpandus cuni scribit LXX interpretes ‹ pro Hebraico nummo alium Græcum substituere voluisse, qui illi in eo tantum esset similis, quod magis in ore, et mani bus omnium Græcorum didrachmum tune versare tur, haud secus quam tetradrachmus siclus in ocu lis ac manibus olim llebræorum; tantine enim LXX Senioribus fuit usitatum, notioremque nummum proponere, ut a vero propterea dimidia tota parte recesserint? Quasi vero pro tetradrachmo a quo re fugiebant, duo didrachma reddere non potuerint. Longe doctius, acutiusque super ea re disseruit Dion. Petavius in Animadv. ad Epiphan. De pond. et mens.: Scribit ille unius duntaxat generis siclum fuisse, terpádpaxμov videlicet; at inde alterum præ terea excogitatum fuisse a nonnullis, quod cum di Spaxpov apud Interpretes LXX pro sicló legerent, et ab accuratissimis aliis auctoribus siclum quatuor constare drachmis accepissent, duos siclos, Stopα admittendos censuerint; LXX autem Semiores propterea dispaxμov pro siclo retu lisse, quod Alexandriæ, et in Alexandrinorum gra tiam scriberent, apud quos cum talentum, tum drachma duplam habuere ad Atticum talentum et drachmam rationem, ut ex Herone et Festo pro 13. Et signa tibi ex Numeris, quoniam pro sanctis secundum legem Dei non simpliciter didrachmum 13. Et signa tibi ex Numeris, quoniam pro sanctis secundum legem Dei non simpliciter didrachmum

εἰ δ’ οὐδέν, δηλονότι οὐδὲ φόβος, ἀλλ’ εἰ ἄρα ἀνάλογόν τι τοῖς [ἄλλοις] πάθεσι, καὶ ταῦτα ἀμυδρὰ καὶ τάχιστα ἀνασκευαζόμενα καὶ θεραπευόμενα γίνεται ἐν τοῖς παιδίοις, ὡς ἀγαπητὸν εἶναι ἐπὶ τοῦτο φθάσαι τὸν στραφέντα «ὡς τὰ παιδία» ὅσον ἔχει τῆς οἱονεὶ ὑποβολῆς τῶν παθῶν «ὡς τὰ παιδία.» καὶ περὶ φόβου τοίνυν τὰ ὅμοια τοῖς ἀποδεδομένοις νοήσεις ὅτι τὰ παιδία τὸν μὲν φόβον τῶν φαύλων οὐ πάσχει, ἄλλο δέ τι ὃ οἱ μὴ ἀκριβοῦντες τὰ τῶν παθῶν καὶ τῶν ὀνομάτων ἐκείνων λέγουσιν εἶναι φόβον, οἷον δὴ καὶ τὸ τῶν παιδίων ἀμνησίκακον παρ’ αὐτοὺς τοὺς τῶν δακρύων καιροὺς ἐν ἀκαρεῖ μεταβαλλομένων καὶ γελώντων καὶ συμπαιζόντων τοῖς νομιζομένοις λελυπηκέναι καὶ πεφοβηκέναι, ἀλλ’ οὐ κατὰ [τὴν] ἀλήθειαν ταῦτα ἐνηργηκόσιν. οὕτω δὲ καὶ «ταπεινώσει ἑαυτόν» τις «ὡς» ὃ προσεκαλέσατο ὁ Ἰησοῦς «παιδίον·» οὐ γὰρ πίπτει ὑψηλοφροσύνη καὶ οἴησις εὐγενείας ἢ πλούτου ἤ τινος τῶν νομιζομένων μὲν οὐκ ὄντων δὲ ἀγαθῶν εἰς παιδίον. θεραπευμένον, ἀφελόντος αὐτοῦ οὐ μόνον ἐκ τοῦ στο; ματος καὶ τῶν λόγων, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ ὅλης διαθέσεως τὴν στατῆρα, σύμβολον ὄντα πάσης αὐτοῦ φιλαργυ ρίας· ἐρεῖς γὰρ τὸν τοιοῦτον ἐν θαλάσσῃ μὲν γεγο νέναι, καὶ τοῖς ἁλμυροῖς τοῦ βίου πράγμασι, καὶ τοῖς κύμασι τῶν τῆς φιλαργυρίας φροντίδων καὶ μερι μνῶν, ἔχοντα ἐν τῷ στόματι τὸν στατῆρα, ὅτε ἄπιστος ἦν καὶ φιλάργυρος· ἀναβεβηκέναι δὲ ἀπὸ τῆς θα λάσσης ἐν τῷ λογικῷ ἀγκίστρῳ συνειλημμένον, καὶ εὐεργετούμενον ὑπό τινος αὐτὸν διδάξαντος Πέτρου τὴν ἀλήθειαν, μηκέτι ἔχειν ἐν τῷ στόματι τὸν στα τῆρα, ἀλλὰ ἀντ᾽ ἐκείνου τὰ ἔχοντα τὴν εἰκόνα τὰ λό για τοῦ Θεοῦ. Ετι εἰς τό· «Προσῆλθον οἱ τὰ δίδραχμα λαμβά- 13. 50: < νοντες τῷ Πέτρῳ, ο παραθήσῃ ἀπὸ τῶν ᾿Αριθμῶν, ὅτι ὑπὲρ μὲν τῶν ἁγίων κατὰ τὸν τοῦ Θεοῦ νό- β δὲ σίκλος, νόμισμα Εβραίων ων, Αττικὰς δέχεται τράδραχμον Αττικόν. δίδραχμον Τὰς δὲ μυρίας δρα χμάς, ἃς ἐλάμβανον ἐκ τοῦ ἱεροῦ οἱ βασιλεῖς δ λέγεται καὶ κοδράντης, τέταρτον μέν ἐστι τῆς οὐγ κίας, ἥμισυ δὲ τοῦ στατῆρος, δύο δραχμάς έχον· « ;»: Δύναται δὲ ὁ σίκλος δύο δραχμάς χμον εἰ τετράδραχμον θεραπευμένον, ἀφελόντος αὐτοῦ οὐ μόνον ἐκ τοῦ στο; ματος καὶ τῶν λόγων, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ ὅλης διαθέσεως τὴν στατῆρα, σύμβολον ὄντα πάσης αὐτοῦ φιλαργυ ρίας· ἐρεῖς γὰρ τὸν τοιοῦτον ἐν θαλάσσῃ μὲν γεγο νέναι, καὶ τοῖς ἁλμυροῖς τοῦ βίου πράγμασι, καὶ τοῖς κύμασι τῶν τῆς φιλαργυρίας φροντίδων καὶ μερι μνῶν, ἔχοντα ἐν τῷ στόματι τὸν στατῆρα, ὅτε ἄπιστος ἦν καὶ φιλάργυρος· ἀναβεβηκέναι δὲ ἀπὸ τῆς θα λάσσης ἐν τῷ λογικῷ ἀγκίστρῳ συνειλημμένον, καὶ εὐεργετούμενον ὑπό τινος αὐτὸν διδάξαντος Πέτρου τὴν ἀλήθειαν, μηκέτι ἔχειν ἐν τῷ στόματι τὸν στα τῆρα, ἀλλὰ ἀντ᾽ ἐκείνου τὰ ἔχοντα τὴν εἰκόνα τὰ λό για τοῦ Θεοῦ. Ετι εἰς τό· «Προσῆλθον οἱ τὰ δίδραχμα λαμβά- 13. 50: < νοντες τῷ Πέτρῳ, ο παραθήσῃ ἀπὸ τῶν ᾿Αριθμῶν, ὅτι ὑπὲρ μὲν τῶν ἁγίων κατὰ τὸν τοῦ Θεοῦ νόβ δὲ σίκλος, νόμισμα Εβραίων ων, Αττικὰς δέχεται τράδραχμον Αττικόν. δίδραχμον Τὰς δὲ μυρίας δρα χμάς, ἃς ἐλάμβανον ἐκ τοῦ ἱεροῦ οἱ βασιλεῖς δ λέγεται καὶ κοδράντης, τέταρτον μέν ἐστι τῆς οὐγ κίας, ἥμισυ δὲ τοῦ στατῆρος, δύο δραχμάς έχον· « ;»: Δύναται δὲ ὁ σίκλος δύο δραχμάς χμον εἰ τετράδραχμον ris qui non ex ore solum, sermonibusve illius, ànd sed et omnibus affectibus staterem, quo omnis ejus significatur avaritia, abstulerit; hunc siquidem dices in mari et amaris vitæ negotiis, et curarum avaritiæ, sollicitudinumque fluctibus fuisse versa tum, in ore staterem habentem, cum a fide Christi alienus erat, et avarus; sed hamo ratione prædito apprehensum e mari ascendisse, et a Petro aliquo qui veritatem eum docuerit beneficio affectum, non staterem amplius, sed pro eo eloquia Dei ejus ima ginem præ se ferentia in ore babere. Super eo præterea loco Accesse runt qui didrachma accipiebant, ad Petrum, › non didrachmum duntaxat, sed didrachmun sanctum nullam habent in ore suo loquelam nisi pecuniæ cum autem videris hujusmodi hominem ab aliquo Petro correptum, qui abstulit non solum de ore ejus verbum pecuniæ, sed et de toto affectu concupiscen tiam pecuniæ, dices hujusmodi hominem in mari fuisse, et in falsis rebus hujus vitæ, et in fluctibus sollicitudinum avaritiæ, et habuisse in ore suo staterem quandiu infidelis exstitit et avarus; ascendisse antem de mari ad hamum rationabilen, et comprehensuin, atque salvatum ab aliquo Petro, qui eum docuit veritatem, ut ne habeat aliquando in ore suo staterem, sed pro eo habeat imaginem Dei, eloquia Dei. datur, sed didrachmum sanctum. Scriptum est enim: Et accipies quinque siclos secundum didrach ** Matth. xv11, 23. Tzép µèr tŵr ȧriwr, etc. Duplex statuere ticas; et Isidoro Origin. lib. xvi, c. 24: ‹ Sicel, didrachmum videtur Origenes, sanctum alterum, alterum profanum; quemadmodum duplicem siclum, sanctum, et profanum statuerunt recentiores: pw autem, hoc est, sicium disp¤ypov sæpenumero red dunt LXX, ut pro eodem ab iis habita videantur: at cam alit reclament contra, unum duntaxat fuisse si clu:n, camque siclorum_divisionem tanquam recens inventum, et veteribus, Josepho puta ac Ilieronymo, rem inauditam exagitent, inde contrariæ duæ pro fluxerunt sententiæ, quarum altera duplicem agno seit siclum; sanctum alterum, sive sanctuarii; al terum vulgarem, sive profanum, sive regium: alia vero uno tantum usos siclo Hebræos decernit. Qui priorem tuentur sententiam, inter quos familiam ducit R. Selomo larchi, sibi non constant, nam de utriusque sicli pretio et pondere incerti sunt; vul gatissima tamen opinio ea est, quanique amplexi sunt Georg. Agricola, Rob. Cenalis, Mich. Neander, Casp. Waserus, Petr. Gassendus, aliique complu res, siclum sanctuarii quatuor drachmis Atticis, sive semuncia appeusum fuisse; profanum duabus drachmis ac sanctum quidem siclum terpádpa Xo, cum ex Exod. xxx, 13; Num. m, 47, aliis. que sexcentis Scripturæ locis astruunt; tum vero testimoniis uti possunt Josephi Antiq. 1. iv, c. 10: '0 Spaypas récoαpa; Philonis lib. De spec. leg.; Hie ron. in Ezech. iv, 10: Siclus, id est, stater habet quatuor drachmas Auicas; › Hesychii: Σíxàog, TƐ Profanum vero cli ciunt ex Reg. xiv, 26, et I Mach. x, super hæc quinque millia siclorum argenti, qui ac cipiebant de sanctorum ratione per singulos annos;› quod sic a Josepho redditur tuum elian ex Epiphanio lib. De pond. et mens.: Eixhos, Si clus qui et quadrans appellatur, quarta unciæ pars est, dimidium vero stateris, duas drachmas va lens Hesychio Artic Valet autem siclus duas drachmas At Et qui Latino sermone siclus corrupte appellatur, He bræum nomen est, habens apud eos unciæ pondus; apud Latinos autem et Græcos quarta pars unciæ est, et stateris medietas, drachmas appendens duas. Unde cum in divinis litteris legitur, siclus, uncia est; cum vero in gentilium libris, quarta pars un ciæ est. At eam prolixe confutat doctrinam Joan. Bapt. Villalpandus, nec nos in referendis variis multiplicibusque argumentis, quibus tum ab eo, tum etiam ab aliis impugnari solet, tempus conte remus. Id tamen lectorem monitum velim, in eo peccare Villaipandum, quod adversum Grsepsium disputans, qui Epiphanii laudatum locum protule rat, ut duplicem probaret siclum, in Epiphanio et Isidoro vocibus olxào;, et ‹ siclus, › substituendum putat, ‹ sicilicus: non enim de Romanorum num maria re, sed de Hebræorum siclo his locis agunt Epiphanius et Isidorus. Peccat item Villalpandus cuni scribit LXX interpretes ‹ pro Hebraico nummo alium Græcum substituere voluisse, qui illi in eo tantum esset similis, quod magis in ore, et mani bus omnium Græcorum didrachmum tune versare tur, haud secus quam tetradrachmus siclus in ocu lis ac manibus olim llebræorum; tantine enim LXX Senioribus fuit usitatum, notioremque nummum proponere, ut a vero propterea dimidia tota parte recesserint? Quasi vero pro tetradrachmo a quo re fugiebant, duo didrachma reddere non potuerint. Longe doctius, acutiusque super ea re disseruit Dion. Petavius in Animadv. ad Epiphan. De pond. et mens.: Scribit ille unius duntaxat generis siclum fuisse, terpádpaxμov videlicet; at inde alterum præ terea excogitatum fuisse a nonnullis, quod cum di Spaxpov apud Interpretes LXX pro sicló legerent, et ab accuratissimis aliis auctoribus siclum quatuor constare drachmis accepissent, duos siclos, Stopα admittendos censuerint; LXX autem Semiores propterea dispaxμov pro siclo retu lisse, quod Alexandriæ, et in Alexandrinorum gra tiam scriberent, apud quos cum talentum, tum drachma duplam habuere ad Atticum talentum et drachmam rationem, ut ex Herone et Festo pro ris qui non ex ore solum, sermonibusve illius, ànd sed et omnibus affectibus staterem, quo omnis ejus significatur avaritia, abstulerit; hunc siquidem dices in mari et amaris vitæ negotiis, et curarum avaritiæ, sollicitudinumque fluctibus fuisse versa tum, in ore staterem habentem, cum a fide Christi alienus erat, et avarus; sed hamo ratione prædito apprehensum e mari ascendisse, et a Petro aliquo qui veritatem eum docuerit beneficio affectum, non staterem amplius, sed pro eo eloquia Dei ejus ima ginem præ se ferentia in ore babere. Super eo præterea loco Accesse runt qui didrachma accipiebant, ad Petrum, › non didrachmum duntaxat, sed didrachmun sanctum nullam habent in ore suo loquelam nisi pecuniæ cum autem videris hujusmodi hominem ab aliquo Petro correptum, qui abstulit non solum de ore ejus verbum pecuniæ, sed et de toto affectu concupiscen tiam pecuniæ, dices hujusmodi hominem in mari fuisse, et in falsis rebus hujus vitæ, et in fluctibus sollicitudinum avaritiæ, et habuisse in ore suo staterem quandiu infidelis exstitit et avarus; ascendisse antem de mari ad hamum rationabilen, et comprehensuin, atque salvatum ab aliquo Petro, qui eum docuit veritatem, ut ne habeat aliquando in ore suo staterem, sed pro eo habeat imaginem Dei, eloquia Dei. datur, sed didrachmum sanctum. Scriptum est enim: Et accipies quinque siclos secundum didrach ** Matth. xv11, 23. Tzép µèr tŵr ȧriwr, etc. Duplex statuere ticas; et Isidoro Origin. lib. xvi, c. 24: ‹ Sicel, didrachmum videtur Origenes, sanctum alterum, alterum profanum; quemadmodum duplicem siclum, sanctum, et profanum statuerunt recentiores: pw autem, hoc est, sicium disp¤ypov sæpenumero red dunt LXX, ut pro eodem ab iis habita videantur: at cam alit reclament contra, unum duntaxat fuisse si clu:n, camque siclorum_divisionem tanquam recens inventum, et veteribus, Josepho puta ac Ilieronymo, rem inauditam exagitent, inde contrariæ duæ pro fluxerunt sententiæ, quarum altera duplicem agno seit siclum; sanctum alterum, sive sanctuarii; al terum vulgarem, sive profanum, sive regium: alia vero uno tantum usos siclo Hebræos decernit. Qui priorem tuentur sententiam, inter quos familiam ducit R. Selomo larchi, sibi non constant, nam de utriusque sicli pretio et pondere incerti sunt; vul gatissima tamen opinio ea est, quanique amplexi sunt Georg. Agricola, Rob. Cenalis, Mich. Neander, Casp. Waserus, Petr. Gassendus, aliique complu res, siclum sanctuarii quatuor drachmis Atticis, sive semuncia appeusum fuisse; profanum duabus drachmis ac sanctum quidem siclum terpádpa Xo, cum ex Exod. xxx, 13; Num. m, 47, aliis. que sexcentis Scripturæ locis astruunt; tum vero testimoniis uti possunt Josephi Antiq. 1. iv, c. 10: '0 Spaypas récoαpa; Philonis lib. De spec. leg.; Hie ron. in Ezech. iv, 10: Siclus, id est, stater habet quatuor drachmas Auicas; › Hesychii: Σíxàog, TƐ Profanum vero cli ciunt ex Reg. xiv, 26, et I Mach. x, super hæc quinque millia siclorum argenti, qui ac cipiebant de sanctorum ratione per singulos annos;› quod sic a Josepho redditur tuum elian ex Epiphanio lib. De pond. et mens.: Eixhos, Si clus qui et quadrans appellatur, quarta unciæ pars est, dimidium vero stateris, duas drachmas va lens Hesychio Artic Valet autem siclus duas drachmas At Et qui Latino sermone siclus corrupte appellatur, He bræum nomen est, habens apud eos unciæ pondus; apud Latinos autem et Græcos quarta pars unciæ est, et stateris medietas, drachmas appendens duas. Unde cum in divinis litteris legitur, siclus, uncia est; cum vero in gentilium libris, quarta pars un ciæ est. At eam prolixe confutat doctrinam Joan. Bapt. Villalpandus, nec nos in referendis variis multiplicibusque argumentis, quibus tum ab eo, tum etiam ab aliis impugnari solet, tempus conte remus. Id tamen lectorem monitum velim, in eo peccare Villaipandum, quod adversum Grsepsium disputans, qui Epiphanii laudatum locum protule rat, ut duplicem probaret siclum, in Epiphanio et Isidoro vocibus olxào;, et ‹ siclus, › substituendum putat, ‹ sicilicus: non enim de Romanorum num maria re, sed de Hebræorum siclo his locis agunt Epiphanius et Isidorus. Peccat item Villalpandus cuni scribit LXX interpretes ‹ pro Hebraico nummo alium Græcum substituere voluisse, qui illi in eo tantum esset similis, quod magis in ore, et mani bus omnium Græcorum didrachmum tune versare tur, haud secus quam tetradrachmus siclus in ocu lis ac manibus olim llebræorum; tantine enim LXX Senioribus fuit usitatum, notioremque nummum proponere, ut a vero propterea dimidia tota parte recesserint? Quasi vero pro tetradrachmo a quo re fugiebant, duo didrachma reddere non potuerint. Longe doctius, acutiusque super ea re disseruit Dion. Petavius in Animadv. ad Epiphan. De pond. et mens.: Scribit ille unius duntaxat generis siclum fuisse, terpádpaxμov videlicet; at inde alterum præ terea excogitatum fuisse a nonnullis, quod cum di Spaxpov apud Interpretes LXX pro sicló legerent, et ab accuratissimis aliis auctoribus siclum quatuor constare drachmis accepissent, duos siclos, Stopα admittendos censuerint; LXX autem Semiores propterea dispaxμov pro siclo retu lisse, quod Alexandriæ, et in Alexandrinorum gra tiam scriberent, apud quos cum talentum, tum drachma duplam habuere ad Atticum talentum et drachmam rationem, ut ex Herone et Festo pro 13. Et signa tibi ex Numeris, quoniam pro sanctis secundum legem Dei non simpliciter didrachmum 13. Et signa tibi ex Numeris, quoniam pro sanctis secundum legem Dei non simpliciter didrachmum

πᾶς ὁ τῷ Ἰησοῦ ὡς υἱῷ συγκαταθέμενος θεοῦ κατὰ τὴν ἀληθῆ περὶ αὐτοῦ ἱστορίαν καὶ ὁδεύων διὰ τῶν κατὰ τὸ εὐαγγέλιον πράξεων εἰς τὸ βιῶσαι κατ’ ἀρετὴν ἐστράφη καὶ ὁδεύει πρὸς τὸ γενέσθαι «ὡς τὰ παιδία,» τοῦτον ἀμήχανον μὴ εἰσελθεῖν «εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν.» [ὁ δὲ μὴ στραφεὶς πρὸς τὸ γενέσθαι «ὡς τὰ παιδία» τοῦτον ἀμήχανον εἰσελθεῖν «εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν».] πολλοὶ οὖν οἱ τοιοῦτοι, ἀλλ’ οὐ πάντες οἱ στραφέντες πρὸς τὸ γενέσθαι «ὡς τὰ παιδία,» ἐφθάκασιν ὡς ἐπὶ τὸ ἐξομοιωθῆναι τοῖς παιδίοις· ἀλλ’ ἕκαστος τοσοῦτον ἀπολείπεται τῆς πρὸς «τὰ παιδία» ὁμοιώσεως, ὅσον ἀπολείπεται τῆς ἀποδεδομένης τῶν παιδίων πρὸς τὰ πάθη ἕξεως. ἐν παντὶ οὖν τῷ πλήθει τῶν πιστευόντων εἰσὶ καὶ οἱ ὡσπερεὶ ἄρτι στραφέντες περὶ τὸ γενέσθαι «ὡς τὰ παιδία,» οἵτινες κατ’ αὐτὸ τὸ ἐστράφθαι ἵνα γένωνται «ὡς τὰ παιδία» μικροὶ χρηματίζουσι, καὶ τούτων οἱ στραφέντες μὲν ἵνα γένωνται «ὡς τὰ παιδία,» πολὺ δὲ ἀπολειπόμενοι τοῦ γενέσθαι ἀκριβῶς «ὡς τὰ παιδία,» [μικροί εἰσι καὶ] ἐπιδέχονται τὸ σκανδαλισθῆναι· μον οὐχ ἁπλῶς δίδραχμον δίδοται, ἀλλὰ δίδραχμον ἅγιον· γέγραπται γάρ· ι Καὶ λήψῃ πέντε σίκλους κατὰ κεφαλὴν κατὰ τὸ δίδραχμον τὸ ἅγιον, ἀλλὰ καὶ ὑπὲρ πάντων τῶν υἱῶν Ἰσραὴλ κατὰ κεφαλὴν δίδοται δίδραχμον ἅγιον. Ἐπεὶ οὖν οὐχ οἷόν τε μετὰ τῶν ἁγίων διδράχμων ἔχειν καὶ δίδραχμα, ἵν' οὕτως ὀνομάτων, βέβηλα τὸν ἅγιον τοῦ Θεοῦ, διὰ τοῦτο τοῖς λαμβάνουν τὰ οὐχ ἅγια δίδραχμα, καὶ ἐρωτήσασι τὸν Πέτρον, καὶ εἰποῦσιν· «Ο διδάσκαλος ὑμῶν οὐ τελεῖ τὰ δίδρα χμα, ο προστάσσει δοθῆναι στατῆρα, ἐν ᾧ ἦν δί δραχμα, ὁ Σωτὴρ εὑρισκόμενον ἐν τῷ στόματι τοῦ πρώτου αναβάντος ἰχθύος, ἵνα δοθῇ ἀντὶ τοῦ διὰ σκάλου καὶ τοῦ μαθητοῦ. Περὶ τῶν λεγέντων· Τίς μείζων; καὶ περὶ τοῦ προσκληθέντος παιδίου ὑπὸ τοῦ Ἰησοῦ. Ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ προσῆλθον οἱ μαθηταὶ τῷ Ἰησοῦ, λέγοντες· Τίς ἄρα μείζων ἐστιν ἐν τῇ βασιλεία τῶν οὐρανῶν;» Δυνάμενος ὁ Ματθαῖος, ὑπὲρ τοῦ διδα χθῆναι ἡμᾶς τί τε προσελθόντες οἱ μαθηταὶ τῷ τη Ἰη σοῦ ἠξίουν παρ' αὐτοῦ μαθεῖν, πῶς τε ἀπεκρίνατο πρὸς τὸ πύσμα αὐτῶν, αὐτὸ τοῦτο μόνον διηγήσα σθαι, ὁ δὲ προσέθηκε κατὰ μέν τινα τῶν ἀντιγρ φων· ὁ Ἐν ἐκείνῃ τῇ ὥρᾳ προσῆλθον οἱ μαθηταὶ τῷ Ἰησοῦ· ἡ κατὰ δὲ ἄλλα· «Ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ· ο καὶ ἀναγκαῖον μὴ ἀνεξέταστον ἐᾶσαι τὸ βούλημα του εὐαγγελιστοῦ· διόπερ ἐπιστήσαντες τοῖς πρὸ τοῦ τετράδραχμον τετράδραχμον, δίδραχμον δίδραχμον τῶν Ο διακοσίους σίκλους η κατὰ τὸ δίδραχμον τράδραχμος τὸ ἥμισυ τοῦ διδρά χμού, ὅ ἐστι κατὰ τὸ δίδραχμον τὸ ἅγιον, μον οὐχ ἁπλῶς δίδραχμον δίδοται, ἀλλὰ δίδραχμον ἅγιον· γέγραπται γάρ· ι Καὶ λήψῃ πέντε σίκλους κατὰ κεφαλὴν κατὰ τὸ δίδραχμον τὸ ἅγιον, ἀλλὰ καὶ ὑπὲρ πάντων τῶν υἱῶν Ἰσραὴλ κατὰ κεφαλὴν δίδοται δίδραχμον ἅγιον. Ἐπεὶ οὖν οὐχ οἷόν τε μετὰ τῶν ἁγίων διδράχμων ἔχειν καὶ δίδραχμα, ἵν' οὕτως ὀνομάτων, βέβηλα τὸν ἅγιον τοῦ Θεοῦ, διὰ τοῦτο τοῖς λαμβάνουν τὰ οὐχ ἅγια δίδραχμα, καὶ ἐρωτήσασι τὸν Πέτρον, καὶ εἰποῦσιν· «Ο διδάσκαλος ὑμῶν οὐ τελεῖ τὰ δίδρα χμα, ο προστάσσει δοθῆναι στατῆρα, ἐν ᾧ ἦν δί δραχμα, ὁ Σωτὴρ εὑρισκόμενον ἐν τῷ στόματι τοῦ πρώτου αναβάντος ἰχθύος, ἵνα δοθῇ ἀντὶ τοῦ διὰ σκάλου καὶ τοῦ μαθητοῦ. Περὶ τῶν λεγέντων· Τίς μείζων; καὶ περὶ τοῦ προσκληθέντος παιδίου ὑπὸ τοῦ Ἰησοῦ. Ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ προσῆλθον οἱ μαθηταὶ τῷ Ἰησοῦ, λέγοντες· Τίς ἄρα μείζων ἐστιν ἐν τῇ βασιλεία τῶν οὐρανῶν;» Δυνάμενος ὁ Ματθαῖος, ὑπὲρ τοῦ διδα χθῆναι ἡμᾶς τί τε προσελθόντες οἱ μαθηταὶ τῷ τη Ἰη σοῦ ἠξίουν παρ' αὐτοῦ μαθεῖν, πῶς τε ἀπεκρίνατο πρὸς τὸ πύσμα αὐτῶν, αὐτὸ τοῦτο μόνον διηγήσα σθαι, ὁ δὲ προσέθηκε κατὰ μέν τινα τῶν ἀντιγρ φων· ὁ Ἐν ἐκείνῃ τῇ ὥρᾳ προσῆλθον οἱ μαθηταὶ τῷ Ἰησοῦ· ἡ κατὰ δὲ ἄλλα· «Ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ· ο καὶ ἀναγκαῖον μὴ ἀνεξέταστον ἐᾶσαι τὸ βούλημα του εὐαγγελιστοῦ· διόπερ ἐπιστήσαντες τοῖς πρὸ τοῦ τετράδραχμον τετράδραχμον, δίδραχμον δίδραχμον τῶν Ο διακοσίους σίκλους η κατὰ τὸ δίδραχμον τράδραχμος τὸ ἥμισυ τοῦ διδρά χμού, ὅ ἐστι κατὰ τὸ δίδραχμον τὸ ἅγιον, pro sanctis dari juxta legem Dei, e Numerorum li bro proferes; scriptum est enim ": «Et accipies quinque siclos per singula capita; juxta didrachmum sanctum; sed et pro omnibus filiis Israel di drachmum sanctum viritim numeratur. Quando quidem ergo præler sancta didrachma, profana etiam, ut ita dicam, didrachmia sanctus Dei possi dere non potest, propterea didrachmorum non san ctorum coactoribus, qui Petrum interrogaverunt et dixerunt ": • Magister vester non solvit di drachma?, Servator solvi stalerem jubet, in quo didrachma continebantur, in ore piscis qui primus ascenderi repertum, ut pro magistro et di scipulo pendatur. De iis qui dicebant: Quis major est? et de puerulo a Jesu accersito. sum dicentes: Quis putas major est in regno cœ lorum"? Ut doceret nos Matthæus quid ad Je sum accedentes discipuli ab eo discere vellent, quo que modo ad eorum quæsitum responderit, cum hoc ipsum tantummodo narrare posset, addidit illa juxta quædam exemplaria: In illa hora accesse runt discipuli ad Jesum; › juxta alia vero: ‹ In illo die; ac evangelistæ quidem sensus absque examine necessario prætereundus non est; idcirco animum ad ea adhibentes quæ verba hæc præce mum sanctum. > Sed et pro omnibus filiis Israel secundum caput datur didrachmum sanctum. Quoniam ergo non licet sanctis Dei cum sanctis didrachmis habere didrachmum inquinatum, ideo accipientibus non sancta didrachma, et interrogantibus Petrum, et dicentibus: Magister vester non solvit didrach mum?> præcepit Salvator dari staterem, in quo erant duo didrachma, qui inveniebatur in ore piscis ascendentis primum: quod dedit magister, et dant semper discipuli ejus pro sua salute, et gloria Christi, ut longe faciant a se omnia quæ imaginem Cæsaris habent. cœlorum? Et accipiens puerum, statuit eum in medio eorum, et dixit: Amen dico vobis, nisi conversi fueritis, et facti quemadmodum pueri, non intrabitis in regnum coelorum. Si quis ergo humiliaverit se sicut puer iste, ipse est major in regno coelorum. Et qui acceperit puerum talem in nomine meo, me recipit. Cum posset Matthæus nostræ eruditionis causa hoc solum exponere, quid accedentes discipuli Jesu interrogaverunt eum, et quomodo ad interrogationem eorum respondit, addidit secundum quædam quidem exemplaria in illa, accedentes discipuli Jesu, secundum alia autem, in illa die.» Et necesse est ut non indiscussam voluntatem relinquamus evangelista. Propter quod exponentes in primis quod ait, in illa hora, vel in illa die, videamus si necessaria est adjectio ista diei, vel horæ. Venerunt Num. 1, 47. Matth. XVII, 25. Matth. XVIII, 1. bat: cum ergo siclus Atticum pen- clum alii fuisse astruunt. deat, didrachium solummodo Alexandrinum exæ quasse. Hæc Petavius, quæ ex jam laudato Ed. Brerewoodii De pond. et pret. veterum numm. libro deprompta solerter confirmavit. Cum dixerit ergo Suidas lopaxμov viginti pendere obolos ex Exod. xxx, 13, didrachmum Alexandrinum intellige, licet Atticum ille forsan in anima habuerit, erraveritque. Caterumn existimo illum siclum ansam Hesychio, Epiphanio et Isidoro dedisse, cur siclum duabus drachmis æstimaverint; at novam illain sicli divisionem in sanctum et profanum a recentioribus excogitatam, partim e variis Scriptu ræ locis profluxisse, quorum nonnulla siclum san ctum, siclum profanum alia inducere ostendimus, et præsertim ex II Reg. xiv, 25, ibi enim cum pro ducentis siclis regii ponderis, LXX centum siclos reddiderint (prout habetur in editione Complut. In editione enim Sistina legitur ) centum sanctuarii siclos intellexisse creduntur; partim etiam e variis Josephi, Epiphanii, aliorum que supra prolatis testimoniis, quorum nonnulli si Sed jam redeamus ad Origenem. Non didrachmum ille simpliciter pro sanctis, sed didrachmum san ctum dari scribit, et didrachnia sancta a profanis distinguit an twy 0', quibus se addixit, interpre tatione, et locis Scripturæ supra laudatis adductus, duo sielorum genera sibi finxit, ita ut a recentiori bus deinde factum est? an lusit duntaxat in verbo, et allegoriæ occasionem pro more suo arripuit? Pro sanctis, inquit, juxta legem Dei didrachmam sanetum datur; primogenitos Israel intellige, pro quibus quinque sicli conferebantur Num. 1, 47, non quod didrachmum sanctum quinque siclos pen. dere velit, sed quod sicli iti äytov, vel, ut Vulgata, ad mensuram sanciuani › fuerint pensitati. Præterea didrachmum sanctum pro singulis filiis Israel solutum fuisse docet Orige nes, ex Exod. xxx, 13, nempe dimidium sicli, qui erat; LXX autem, hoc est dimidium didrachmi Alexandrini, quod siclo appen debatur. Hetius. pro sanctis dari juxta legem Dei, e Numerorum li bro proferes; scriptum est enim ": «Et accipies quinque siclos per singula capita; juxta didrachmum sanctum; sed et pro omnibus filiis Israel di drachmum sanctum viritim numeratur. Quando quidem ergo præler sancta didrachma, profana etiam, ut ita dicam, didrachmia sanctus Dei possi dere non potest, propterea didrachmorum non san ctorum coactoribus, qui Petrum interrogaverunt et dixerunt ": • Magister vester non solvit di drachma?, Servator solvi stalerem jubet, in quo didrachma continebantur, in ore piscis qui primus ascenderi repertum, ut pro magistro et di scipulo pendatur. De iis qui dicebant: Quis major est? et de puerulo a Jesu accersito. sum dicentes: Quis putas major est in regno cœ lorum"? Ut doceret nos Matthæus quid ad Je sum accedentes discipuli ab eo discere vellent, quo que modo ad eorum quæsitum responderit, cum hoc ipsum tantummodo narrare posset, addidit illa juxta quædam exemplaria: In illa hora accesse runt discipuli ad Jesum; › juxta alia vero: ‹ In illo die; ac evangelistæ quidem sensus absque examine necessario prætereundus non est; idcirco animum ad ea adhibentes quæ verba hæc præce mum sanctum. > Sed et pro omnibus filiis Israel secundum caput datur didrachmum sanctum. Quoniam ergo non licet sanctis Dei cum sanctis didrachmis habere didrachmum inquinatum, ideo accipientibus non sancta didrachma, et interrogantibus Petrum, et dicentibus: Magister vester non solvit didrach mum?> præcepit Salvator dari staterem, in quo erant duo didrachma, qui inveniebatur in ore piscis ascendentis primum: quod dedit magister, et dant semper discipuli ejus pro sua salute, et gloria Christi, ut longe faciant a se omnia quæ imaginem Cæsaris habent. cœlorum? Et accipiens puerum, statuit eum in medio eorum, et dixit: Amen dico vobis, nisi conversi fueritis, et facti quemadmodum pueri, non intrabitis in regnum coelorum. Si quis ergo humiliaverit se sicut puer iste, ipse est major in regno coelorum. Et qui acceperit puerum talem in nomine meo, me recipit. Cum posset Matthæus nostræ eruditionis causa hoc solum exponere, quid accedentes discipuli Jesu interrogaverunt eum, et quomodo ad interrogationem eorum respondit, addidit secundum quædam quidem exemplaria in illa, accedentes discipuli Jesu, secundum alia autem, in illa die.» Et necesse est ut non indiscussam voluntatem relinquamus evangelista. Propter quod exponentes in primis quod ait, in illa hora, vel in illa die, videamus si necessaria est adjectio ista diei, vel horæ. Venerunt Num. 1, 47. Matth. XVII, 25. Matth. XVIII, 1. bat: cum ergo siclus Atticum pen- clum alii fuisse astruunt. deat, didrachium solummodo Alexandrinum exæ quasse. Hæc Petavius, quæ ex jam laudato Ed. Brerewoodii De pond. et pret. veterum numm. libro deprompta solerter confirmavit. Cum dixerit ergo Suidas lopaxμov viginti pendere obolos ex Exod. xxx, 13, didrachmum Alexandrinum intellige, licet Atticum ille forsan in anima habuerit, erraveritque. Caterumn existimo illum siclum ansam Hesychio, Epiphanio et Isidoro dedisse, cur siclum duabus drachmis æstimaverint; at novam illain sicli divisionem in sanctum et profanum a recentioribus excogitatam, partim e variis Scriptu ræ locis profluxisse, quorum nonnulla siclum san ctum, siclum profanum alia inducere ostendimus, et præsertim ex II Reg. xiv, 25, ibi enim cum pro ducentis siclis regii ponderis, LXX centum siclos reddiderint (prout habetur in editione Complut. In editione enim Sistina legitur ) centum sanctuarii siclos intellexisse creduntur; partim etiam e variis Josephi, Epiphanii, aliorum que supra prolatis testimoniis, quorum nonnulli si Sed jam redeamus ad Origenem. Non didrachmum ille simpliciter pro sanctis, sed didrachmum san ctum dari scribit, et didrachnia sancta a profanis distinguit an twy 0', quibus se addixit, interpre tatione, et locis Scripturæ supra laudatis adductus, duo sielorum genera sibi finxit, ita ut a recentiori bus deinde factum est? an lusit duntaxat in verbo, et allegoriæ occasionem pro more suo arripuit? Pro sanctis, inquit, juxta legem Dei didrachmam sanetum datur; primogenitos Israel intellige, pro quibus quinque sicli conferebantur Num. 1, 47, non quod didrachmum sanctum quinque siclos pen. dere velit, sed quod sicli iti äytov, vel, ut Vulgata, ad mensuram sanciuani › fuerint pensitati. Præterea didrachmum sanctum pro singulis filiis Israel solutum fuisse docet Orige nes, ex Exod. xxx, 13, nempe dimidium sicli, qui erat; LXX autem, hoc est dimidium didrachmi Alexandrini, quod siclo appen debatur. Hetius. 14. In illo tempore accesserunt discipuli ad Je 14. In illo tempore, accesserunt ad Jesum discipuli ejus dicentes: Quis putas major est in regno 14. In illo tempore accesserunt discipuli ad Je 14. In illo tempore, accesserunt ad Jesum discipuli ejus dicentes: Quis putas major est in regno

πᾶς ὁ τῷ Ἰησοῦ ὡς υἱῷ συγκαταθέμενος θεοῦ κατὰ τὴν ἀληθῆ περὶ αὐτοῦ ἱστορίαν καὶ ὁδεύων διὰ τῶν κατὰ τὸ εὐαγγέλιον πράξεων εἰς τὸ βιῶσαι κατ’ ἀρετὴν ἐστράφη καὶ ὁδεύει πρὸς τὸ γενέσθαι «ὡς τὰ παιδία,» τοῦτον ἀμήχανον μὴ εἰσελθεῖν «εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν.» [ὁ δὲ μὴ στραφεὶς πρὸς τὸ γενέσθαι «ὡς τὰ παιδία» τοῦτον ἀμήχανον εἰσελθεῖν «εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν».] πολλοὶ οὖν οἱ τοιοῦτοι, ἀλλ’ οὐ πάντες οἱ στραφέντες πρὸς τὸ γενέσθαι «ὡς τὰ παιδία,» ἐφθάκασιν ὡς ἐπὶ τὸ ἐξομοιωθῆναι τοῖς παιδίοις· ἀλλ’ ἕκαστος τοσοῦτον ἀπολείπεται τῆς πρὸς «τὰ παιδία» ὁμοιώσεως, ὅσον ἀπολείπεται τῆς ἀποδεδομένης τῶν παιδίων πρὸς τὰ πάθη ἕξεως. ἐν παντὶ οὖν τῷ πλήθει τῶν πιστευόντων εἰσὶ καὶ οἱ ὡσπερεὶ ἄρτι στραφέντες περὶ τὸ γενέσθαι «ὡς τὰ παιδία,» οἵτινες κατ’ αὐτὸ τὸ ἐστράφθαι ἵνα γένωνται «ὡς τὰ παιδία» μικροὶ χρηματίζουσι, καὶ τούτων οἱ στραφέντες μὲν ἵνα γένωνται «ὡς τὰ παιδία,» πολὺ δὲ ἀπολειπόμενοι τοῦ γενέσθαι ἀκριβῶς «ὡς τὰ παιδία,» [μικροί εἰσι καὶ] ἐπιδέχονται τὸ σκανδαλισθῆναι· μον οὐχ ἁπλῶς δίδραχμον δίδοται, ἀλλὰ δίδραχμον ἅγιον· γέγραπται γάρ· ι Καὶ λήψῃ πέντε σίκλους κατὰ κεφαλὴν κατὰ τὸ δίδραχμον τὸ ἅγιον, ἀλλὰ καὶ ὑπὲρ πάντων τῶν υἱῶν Ἰσραὴλ κατὰ κεφαλὴν δίδοται δίδραχμον ἅγιον. Ἐπεὶ οὖν οὐχ οἷόν τε μετὰ τῶν ἁγίων διδράχμων ἔχειν καὶ δίδραχμα, ἵν' οὕτως ὀνομάτων, βέβηλα τὸν ἅγιον τοῦ Θεοῦ, διὰ τοῦτο τοῖς λαμβάνουν τὰ οὐχ ἅγια δίδραχμα, καὶ ἐρωτήσασι τὸν Πέτρον, καὶ εἰποῦσιν· «Ο διδάσκαλος ὑμῶν οὐ τελεῖ τὰ δίδρα χμα, ο προστάσσει δοθῆναι στατῆρα, ἐν ᾧ ἦν δί δραχμα, ὁ Σωτὴρ εὑρισκόμενον ἐν τῷ στόματι τοῦ πρώτου αναβάντος ἰχθύος, ἵνα δοθῇ ἀντὶ τοῦ διὰ σκάλου καὶ τοῦ μαθητοῦ. Περὶ τῶν λεγέντων· Τίς μείζων; καὶ περὶ τοῦ προσκληθέντος παιδίου ὑπὸ τοῦ Ἰησοῦ. Ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ προσῆλθον οἱ μαθηταὶ τῷ Ἰησοῦ, λέγοντες· Τίς ἄρα μείζων ἐστιν ἐν τῇ βασιλεία τῶν οὐρανῶν;» Δυνάμενος ὁ Ματθαῖος, ὑπὲρ τοῦ διδα χθῆναι ἡμᾶς τί τε προσελθόντες οἱ μαθηταὶ τῷ τη Ἰη σοῦ ἠξίουν παρ' αὐτοῦ μαθεῖν, πῶς τε ἀπεκρίνατο πρὸς τὸ πύσμα αὐτῶν, αὐτὸ τοῦτο μόνον διηγήσα σθαι, ὁ δὲ προσέθηκε κατὰ μέν τινα τῶν ἀντιγρ φων· ὁ Ἐν ἐκείνῃ τῇ ὥρᾳ προσῆλθον οἱ μαθηταὶ τῷ Ἰησοῦ· ἡ κατὰ δὲ ἄλλα· «Ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ· ο καὶ ἀναγκαῖον μὴ ἀνεξέταστον ἐᾶσαι τὸ βούλημα του εὐαγγελιστοῦ· διόπερ ἐπιστήσαντες τοῖς πρὸ τοῦ τετράδραχμον τετράδραχμον, δίδραχμον δίδραχμον τῶν Ο διακοσίους σίκλους η κατὰ τὸ δίδραχμον τράδραχμος τὸ ἥμισυ τοῦ διδρά χμού, ὅ ἐστι κατὰ τὸ δίδραχμον τὸ ἅγιον, μον οὐχ ἁπλῶς δίδραχμον δίδοται, ἀλλὰ δίδραχμον ἅγιον· γέγραπται γάρ· ι Καὶ λήψῃ πέντε σίκλους κατὰ κεφαλὴν κατὰ τὸ δίδραχμον τὸ ἅγιον, ἀλλὰ καὶ ὑπὲρ πάντων τῶν υἱῶν Ἰσραὴλ κατὰ κεφαλὴν δίδοται δίδραχμον ἅγιον. Ἐπεὶ οὖν οὐχ οἷόν τε μετὰ τῶν ἁγίων διδράχμων ἔχειν καὶ δίδραχμα, ἵν' οὕτως ὀνομάτων, βέβηλα τὸν ἅγιον τοῦ Θεοῦ, διὰ τοῦτο τοῖς λαμβάνουν τὰ οὐχ ἅγια δίδραχμα, καὶ ἐρωτήσασι τὸν Πέτρον, καὶ εἰποῦσιν· «Ο διδάσκαλος ὑμῶν οὐ τελεῖ τὰ δίδρα χμα, ο προστάσσει δοθῆναι στατῆρα, ἐν ᾧ ἦν δί δραχμα, ὁ Σωτὴρ εὑρισκόμενον ἐν τῷ στόματι τοῦ πρώτου αναβάντος ἰχθύος, ἵνα δοθῇ ἀντὶ τοῦ διὰ σκάλου καὶ τοῦ μαθητοῦ. Περὶ τῶν λεγέντων· Τίς μείζων; καὶ περὶ τοῦ προσκληθέντος παιδίου ὑπὸ τοῦ Ἰησοῦ. Ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ προσῆλθον οἱ μαθηταὶ τῷ Ἰησοῦ, λέγοντες· Τίς ἄρα μείζων ἐστιν ἐν τῇ βασιλεία τῶν οὐρανῶν;» Δυνάμενος ὁ Ματθαῖος, ὑπὲρ τοῦ διδα χθῆναι ἡμᾶς τί τε προσελθόντες οἱ μαθηταὶ τῷ τη Ἰη σοῦ ἠξίουν παρ' αὐτοῦ μαθεῖν, πῶς τε ἀπεκρίνατο πρὸς τὸ πύσμα αὐτῶν, αὐτὸ τοῦτο μόνον διηγήσα σθαι, ὁ δὲ προσέθηκε κατὰ μέν τινα τῶν ἀντιγρ φων· ὁ Ἐν ἐκείνῃ τῇ ὥρᾳ προσῆλθον οἱ μαθηταὶ τῷ Ἰησοῦ· ἡ κατὰ δὲ ἄλλα· «Ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ· ο καὶ ἀναγκαῖον μὴ ἀνεξέταστον ἐᾶσαι τὸ βούλημα του εὐαγγελιστοῦ· διόπερ ἐπιστήσαντες τοῖς πρὸ τοῦ τετράδραχμον τετράδραχμον, δίδραχμον δίδραχμον τῶν Ο διακοσίους σίκλους η κατὰ τὸ δίδραχμον τράδραχμος τὸ ἥμισυ τοῦ διδρά χμού, ὅ ἐστι κατὰ τὸ δίδραχμον τὸ ἅγιον, pro sanctis dari juxta legem Dei, e Numerorum li bro proferes; scriptum est enim ": «Et accipies quinque siclos per singula capita; juxta didrachmum sanctum; sed et pro omnibus filiis Israel di drachmum sanctum viritim numeratur. Quando quidem ergo præler sancta didrachma, profana etiam, ut ita dicam, didrachmia sanctus Dei possi dere non potest, propterea didrachmorum non san ctorum coactoribus, qui Petrum interrogaverunt et dixerunt ": • Magister vester non solvit di drachma?, Servator solvi stalerem jubet, in quo didrachma continebantur, in ore piscis qui primus ascenderi repertum, ut pro magistro et di scipulo pendatur. De iis qui dicebant: Quis major est? et de puerulo a Jesu accersito. sum dicentes: Quis putas major est in regno cœ lorum"? Ut doceret nos Matthæus quid ad Je sum accedentes discipuli ab eo discere vellent, quo que modo ad eorum quæsitum responderit, cum hoc ipsum tantummodo narrare posset, addidit illa juxta quædam exemplaria: In illa hora accesse runt discipuli ad Jesum; › juxta alia vero: ‹ In illo die; ac evangelistæ quidem sensus absque examine necessario prætereundus non est; idcirco animum ad ea adhibentes quæ verba hæc præce mum sanctum. > Sed et pro omnibus filiis Israel secundum caput datur didrachmum sanctum. Quoniam ergo non licet sanctis Dei cum sanctis didrachmis habere didrachmum inquinatum, ideo accipientibus non sancta didrachma, et interrogantibus Petrum, et dicentibus: Magister vester non solvit didrach mum?> præcepit Salvator dari staterem, in quo erant duo didrachma, qui inveniebatur in ore piscis ascendentis primum: quod dedit magister, et dant semper discipuli ejus pro sua salute, et gloria Christi, ut longe faciant a se omnia quæ imaginem Cæsaris habent. cœlorum? Et accipiens puerum, statuit eum in medio eorum, et dixit: Amen dico vobis, nisi conversi fueritis, et facti quemadmodum pueri, non intrabitis in regnum coelorum. Si quis ergo humiliaverit se sicut puer iste, ipse est major in regno coelorum. Et qui acceperit puerum talem in nomine meo, me recipit. Cum posset Matthæus nostræ eruditionis causa hoc solum exponere, quid accedentes discipuli Jesu interrogaverunt eum, et quomodo ad interrogationem eorum respondit, addidit secundum quædam quidem exemplaria in illa, accedentes discipuli Jesu, secundum alia autem, in illa die.» Et necesse est ut non indiscussam voluntatem relinquamus evangelista. Propter quod exponentes in primis quod ait, in illa hora, vel in illa die, videamus si necessaria est adjectio ista diei, vel horæ. Venerunt Num. 1, 47. Matth. XVII, 25. Matth. XVIII, 1. bat: cum ergo siclus Atticum pen- clum alii fuisse astruunt. deat, didrachium solummodo Alexandrinum exæ quasse. Hæc Petavius, quæ ex jam laudato Ed. Brerewoodii De pond. et pret. veterum numm. libro deprompta solerter confirmavit. Cum dixerit ergo Suidas lopaxμov viginti pendere obolos ex Exod. xxx, 13, didrachmum Alexandrinum intellige, licet Atticum ille forsan in anima habuerit, erraveritque. Caterumn existimo illum siclum ansam Hesychio, Epiphanio et Isidoro dedisse, cur siclum duabus drachmis æstimaverint; at novam illain sicli divisionem in sanctum et profanum a recentioribus excogitatam, partim e variis Scriptu ræ locis profluxisse, quorum nonnulla siclum san ctum, siclum profanum alia inducere ostendimus, et præsertim ex II Reg. xiv, 25, ibi enim cum pro ducentis siclis regii ponderis, LXX centum siclos reddiderint (prout habetur in editione Complut. In editione enim Sistina legitur ) centum sanctuarii siclos intellexisse creduntur; partim etiam e variis Josephi, Epiphanii, aliorum que supra prolatis testimoniis, quorum nonnulli si Sed jam redeamus ad Origenem. Non didrachmum ille simpliciter pro sanctis, sed didrachmum san ctum dari scribit, et didrachnia sancta a profanis distinguit an twy 0', quibus se addixit, interpre tatione, et locis Scripturæ supra laudatis adductus, duo sielorum genera sibi finxit, ita ut a recentiori bus deinde factum est? an lusit duntaxat in verbo, et allegoriæ occasionem pro more suo arripuit? Pro sanctis, inquit, juxta legem Dei didrachmam sanetum datur; primogenitos Israel intellige, pro quibus quinque sicli conferebantur Num. 1, 47, non quod didrachmum sanctum quinque siclos pen. dere velit, sed quod sicli iti äytov, vel, ut Vulgata, ad mensuram sanciuani › fuerint pensitati. Præterea didrachmum sanctum pro singulis filiis Israel solutum fuisse docet Orige nes, ex Exod. xxx, 13, nempe dimidium sicli, qui erat; LXX autem, hoc est dimidium didrachmi Alexandrini, quod siclo appen debatur. Hetius. pro sanctis dari juxta legem Dei, e Numerorum li bro proferes; scriptum est enim ": «Et accipies quinque siclos per singula capita; juxta didrachmum sanctum; sed et pro omnibus filiis Israel di drachmum sanctum viritim numeratur. Quando quidem ergo præler sancta didrachma, profana etiam, ut ita dicam, didrachmia sanctus Dei possi dere non potest, propterea didrachmorum non san ctorum coactoribus, qui Petrum interrogaverunt et dixerunt ": • Magister vester non solvit di drachma?, Servator solvi stalerem jubet, in quo didrachma continebantur, in ore piscis qui primus ascenderi repertum, ut pro magistro et di scipulo pendatur. De iis qui dicebant: Quis major est? et de puerulo a Jesu accersito. sum dicentes: Quis putas major est in regno cœ lorum"? Ut doceret nos Matthæus quid ad Je sum accedentes discipuli ab eo discere vellent, quo que modo ad eorum quæsitum responderit, cum hoc ipsum tantummodo narrare posset, addidit illa juxta quædam exemplaria: In illa hora accesse runt discipuli ad Jesum; › juxta alia vero: ‹ In illo die; ac evangelistæ quidem sensus absque examine necessario prætereundus non est; idcirco animum ad ea adhibentes quæ verba hæc præce mum sanctum. > Sed et pro omnibus filiis Israel secundum caput datur didrachmum sanctum. Quoniam ergo non licet sanctis Dei cum sanctis didrachmis habere didrachmum inquinatum, ideo accipientibus non sancta didrachma, et interrogantibus Petrum, et dicentibus: Magister vester non solvit didrach mum?> præcepit Salvator dari staterem, in quo erant duo didrachma, qui inveniebatur in ore piscis ascendentis primum: quod dedit magister, et dant semper discipuli ejus pro sua salute, et gloria Christi, ut longe faciant a se omnia quæ imaginem Cæsaris habent. cœlorum? Et accipiens puerum, statuit eum in medio eorum, et dixit: Amen dico vobis, nisi conversi fueritis, et facti quemadmodum pueri, non intrabitis in regnum coelorum. Si quis ergo humiliaverit se sicut puer iste, ipse est major in regno coelorum. Et qui acceperit puerum talem in nomine meo, me recipit. Cum posset Matthæus nostræ eruditionis causa hoc solum exponere, quid accedentes discipuli Jesu interrogaverunt eum, et quomodo ad interrogationem eorum respondit, addidit secundum quædam quidem exemplaria in illa, accedentes discipuli Jesu, secundum alia autem, in illa die.» Et necesse est ut non indiscussam voluntatem relinquamus evangelista. Propter quod exponentes in primis quod ait, in illa hora, vel in illa die, videamus si necessaria est adjectio ista diei, vel horæ. Venerunt Num. 1, 47. Matth. XVII, 25. Matth. XVIII, 1. bat: cum ergo siclus Atticum pen- clum alii fuisse astruunt. deat, didrachium solummodo Alexandrinum exæ quasse. Hæc Petavius, quæ ex jam laudato Ed. Brerewoodii De pond. et pret. veterum numm. libro deprompta solerter confirmavit. Cum dixerit ergo Suidas lopaxμov viginti pendere obolos ex Exod. xxx, 13, didrachmum Alexandrinum intellige, licet Atticum ille forsan in anima habuerit, erraveritque. Caterumn existimo illum siclum ansam Hesychio, Epiphanio et Isidoro dedisse, cur siclum duabus drachmis æstimaverint; at novam illain sicli divisionem in sanctum et profanum a recentioribus excogitatam, partim e variis Scriptu ræ locis profluxisse, quorum nonnulla siclum san ctum, siclum profanum alia inducere ostendimus, et præsertim ex II Reg. xiv, 25, ibi enim cum pro ducentis siclis regii ponderis, LXX centum siclos reddiderint (prout habetur in editione Complut. In editione enim Sistina legitur ) centum sanctuarii siclos intellexisse creduntur; partim etiam e variis Josephi, Epiphanii, aliorum que supra prolatis testimoniis, quorum nonnulli si Sed jam redeamus ad Origenem. Non didrachmum ille simpliciter pro sanctis, sed didrachmum san ctum dari scribit, et didrachnia sancta a profanis distinguit an twy 0', quibus se addixit, interpre tatione, et locis Scripturæ supra laudatis adductus, duo sielorum genera sibi finxit, ita ut a recentiori bus deinde factum est? an lusit duntaxat in verbo, et allegoriæ occasionem pro more suo arripuit? Pro sanctis, inquit, juxta legem Dei didrachmam sanetum datur; primogenitos Israel intellige, pro quibus quinque sicli conferebantur Num. 1, 47, non quod didrachmum sanctum quinque siclos pen. dere velit, sed quod sicli iti äytov, vel, ut Vulgata, ad mensuram sanciuani › fuerint pensitati. Præterea didrachmum sanctum pro singulis filiis Israel solutum fuisse docet Orige nes, ex Exod. xxx, 13, nempe dimidium sicli, qui erat; LXX autem, hoc est dimidium didrachmi Alexandrini, quod siclo appen debatur. Hetius. 14. In illo tempore accesserunt discipuli ad Je 14. In illo tempore, accesserunt ad Jesum discipuli ejus dicentes: Quis putas major est in regno 14. In illo tempore accesserunt discipuli ad Je 14. In illo tempore, accesserunt ad Jesum discipuli ejus dicentes: Quis putas major est in regno

εἴποι δ’ ἄν τις, οὐκ οἶδα πότερον ὑγιῶς ἢ ἐσφαλμένως λέγων, ὀνικὸν εἶναι τὸ βαρὺ τοῦ φαύλου σῶμα καὶ κατωφερές, ὅπερ ἀναλήψεται ἐν τῇ ἀναστάσει [πᾶς ἁμαρτωλός], ἵνα καταποντισθῇ ἐν τῇ ἀβύσσῳ λεγομένῃ πελάγει θαλασσίῳ, ὅπου ὁ «δράκων» ὃν «ἔπλασεν ὁ θεὸς ἐμπαίζειν αὐτῷ». ἄλλος δὲ τὸ σκανδαλίζειν «ἕνα τῶν μικρῶν» ἀνοίσει ἐπὶ τὰς ἀοράτους ἀνθρώποις δυνάμεις· πολλὰ γὰρ καὶ ἀπὸ τούτων σκάνδαλα εἰς τοὺς δεικνυμένους ὑπὸ τοῦ Ἰησοῦ μικροὺς γίνεται. ἐπὰν δὲ σκανδαλίσωσιν «τῶν» δεικνυμένων ὑπὸ τοῦ Ἰησοῦ «μικρῶν ἕνα πιστευόντεν» εἰς αὐτόν, ὀνικὸν μύλον τὸ φθαρτὸν σῶμα τὸ βαρῦνον ψυχὴν ἀναλήψεται, κρεμάμενον ἐκ τοῦ καθελκομένου αὐτὸν ἐπὶ τὰ τῇδε πράγματα τραχήλου, ἵνα διὰ τούτων καθαιρεθῇ αὐτῶν τὸ οἴημα καὶ τίσαντες δίκην ἐν τῷ συμφέροντι αὐτοῖς διὰ τοῦ ὀνικοῦ μύλου γένωνται. Καὶ ἄλλη δὲ διήγησις παρὰ τὴν ἁπλούστερον λεγομένην λελέχθω, εἴτε ὡς δόγμα[τος] εἴτε ὡς γυμνασίου ἕνεκεν. καὶ ζητήσωμεν ποῖον «προσκαλεσάμενος παιδίον ὁ Ἰησοῦς ἔστησεν ἐν μέσῳ» τῶν μαθητῶν.

εἴποι δ’ ἄν τις, οὐκ οἶδα πότερον ὑγιῶς ἢ ἐσφαλμένως λέγων, ὀνικὸν εἶναι τὸ βαρὺ τοῦ φαύλου σῶμα καὶ κατωφερές, ὅπερ ἀναλήψεται ἐν τῇ ἀναστάσει [πᾶς ἁμαρτωλός], ἵνα καταποντισθῇ ἐν τῇ ἀβύσσῳ λεγομένῃ πελάγει θαλασσίῳ, ὅπου ὁ «δράκων» ὃν «ἔπλασεν ὁ θεὸς ἐμπαίζειν αὐτῷ». ἄλλος δὲ τὸ σκανδαλίζειν «ἕνα τῶν μικρῶν» ἀνοίσει ἐπὶ τὰς ἀοράτους ἀνθρώποις δυνάμεις· πολλὰ γὰρ καὶ ἀπὸ τούτων σκάνδαλα εἰς τοὺς δεικνυμένους ὑπὸ τοῦ Ἰησοῦ μικροὺς γίνεται. ἐπὰν δὲ σκανδαλίσωσιν «τῶν» δεικνυμένων ὑπὸ τοῦ Ἰησοῦ «μικρῶν ἕνα πιστευόντεν» εἰς αὐτόν, ὀνικὸν μύλον τὸ φθαρτὸν σῶμα τὸ βαρῦνον ψυχὴν ἀναλήψεται, κρεμάμενον ἐκ τοῦ καθελκομένου αὐτὸν ἐπὶ τὰ τῇδε πράγματα τραχήλου, ἵνα διὰ τούτων καθαιρεθῇ αὐτῶν τὸ οἴημα καὶ τίσαντες δίκην ἐν τῷ συμφέροντι αὐτοῖς διὰ τοῦ ὀνικοῦ μύλου γένωνται. Καὶ ἄλλη δὲ διήγησις παρὰ τὴν ἁπλούστερον λεγομένην λελέχθω, εἴτε ὡς δόγμα[τος] εἴτε ὡς γυμνασίου ἕνεκεν. καὶ ζητήσωμεν ποῖον «προσκαλεσάμενος παιδίον ὁ Ἰησοῦς ἔστησεν ἐν μέσῳ» τῶν μαθητῶν.

δεῖ οὖν στραφέντα ἀπὸ τῶν κοσμικῶν ἐπιθυμιῶν ταπεινῶσαι «ἑαυτόν,» οὐχ ἁπλῶς «ὡς τὸ παιδίον,» ἀλλὰ κατὰ τὸ γεγραμμένον «ὡς τὸ παιδίον τοῦτο.» ἔστι δὲ τὸ ταπεινῶσαι «ἑαυτὸν ὡς τὸ παιδίον» ἐκεῖνο [τὸ ταπεινῶσαι ἑαυτὸν ὑπὲρ θεοῦ καὶ] τὸ μιμήσασθαι τὸ ὑπὲρ σωτηρίας ἀνθρώπων ταπεινῶσαν ἑαυτὸ πνεῦμα ἅγιον. ὅτι δὲ ὁ σωτὴρ καὶ τὸ ἅγιον πνεῦμα ἐξαπεστάλη ὑπὸ τοῦ πατρὸς ἐπὶ σωτηρίᾳ τῶν ἀνθρώπων, δεδήλωται ἐν τῷ Ἡσαί̈ᾳ ἐκ προσώπου τοῦ σωτῆρος λέγοντι· «καὶ νῦν κύριος ἀπέστειλέ με καὶ τὸ πνεῦμα αὐτοῦ». ἰστέον μέντοι ὅτι ἀμφίβολός ἐστιν ἡ λέξις· ἢ γὰρ ὁ θεὸς ἀπέστειλεν, ἀπέστειλε δὲ καὶ τὸ πνεῦμα τὸ ἅγιον τὸν σωτῆρα, ἢ [ὡς ἐξειλήφαμεν] ἀμφότερα ἀπέστειλεν ὁ πατήρ, τὸν σωτῆρα καὶ τὸ ἅγιον πνεῦμα. «μείζων οὖν ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν» ὁ ταπεινώσας «ἑαυτὸν» παρὰ πάντας τοὺς ταπεινοῦντας ἑαυτοὺς μιμητικῶς ἐκείνου τοῦ παιδίου. περιεσπώντο μήποτε οὐχ οὗτος εἴη ή μείζων, ἕτερος ««» δὲ τῶν Ζεβεδαίου υἱῶν. Τοσαῦτα μὲν διὰ τό· Ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ, ἢ τὥρᾳ, ἐν ᾗ ἐγεγόνει τὰ περὶ τὸν στατήρα. Ἑξῆς δὲ κατανοητέον τό· ο προσῆλθον αὐτῷ οἱ μαθηταί, ο ὡς μαθηταὶ διδασκάλῳ προβλήματα προτείνοντες, καὶ ἐξετάζοντες, τίς ἄρα μείζων ἐστὶν ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν. Καὶ μιμητέον γε ἐν τούτοις τοὺς τοῦ Ἰησοῦ μαθητάς, εἴ ποτε ζητούμε νόν τι ἐν ἡμῖν μὴ εὑρίσκοιτο, μετὰ πάσης ὁμονοίας περὶ τοῦ ζητουμένου προσέλθωμεν τῷ Ἰησοῦ παρέντι ὅπου δύο καὶ τρεῖς συνηγμένοι ἐν τῷ ὀνόματι αὐτοῦ, καὶ ἑτοίμῳ ἐν τῇ κατὰ δύναμιν παρουσία φωτίζειν τὰς καρδίας τῶν γνησίως αὐτῷ μαθητεύεσθαι θελόν των πρὸς κατάληψιν τῶν ζητουμένων· οὐκ ἄτοπον δὲ καί τινι τῶν ὑπὸ τοῦ Θεοῦ τεταγμένων ἐν τῇ Ἐκ κλησίᾳ διδασκάλων προσελθόντας ἡμᾶς προτείνειν ἀνάλογόν τι πρόβλημα τῷ· «Τίς ἄρα μείζων ἐστὶν ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν;» Τί μὲν οὖν ἤδη ἔγνωστο τοῖς μαθηταῖς τῶν κατὰ τὸ πύσμα τοῦτο; τί δὲ ἐξη τεῖτο; ὅτι μὲν γὰρ οὐκ ἔστιν ἰσότης τῶν ἀξιουμέν νων τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν, κατειλήφεισαν· καὶ ὅτι, μὴ οὔσης ἰσότητος, ἔστι τις ὁ μείζων, καὶ οὕτω καθεξῆς μέχρι τοῦ ἐλαχίστου· ὁποδαπὸς δὲ ὁ μεί ζων καὶ ὅπως βιώσας ὁ ἐλάχιστος, καὶ τίνες οἱ μεταξὺ ἔτι ἐζήτουν· εἰ μὴ ἄρα ἀκρινέστερόν ἐστιν εἰπεῖν, ὅτι τίς μὲν ὁ ἐλάχιστος ᾔδεισαν ἐκ τοῦ· ι ὓς Η Ριο διδασκάλῳ, τοῦ Σω- Ποταπὸς τὸν τρόπον Φρύνιχος; Φρόνιμος, ἐπιεικής τῆρος. χρὴ οὖν οὕτως ἐρωτᾷν· Ποῖος τίς σοι δοκεῖ εἶναι; ασύστατα ποταπός ποδαπός ποταπός Ποταπὸς τὸν τρόπον Φρύνι χος; Φρόνιμος. Ποιός τίς σοι δοκεῖ εἶναι; Κάλλιον οὖν, περὶ τρό που οὕτως ἐρωτᾷν· Ποῖος τίς σοι δοκεῖ εἶναι; Μν ποταπός. ποιός τίς σοι δοκεῖ εἶναι; ποταπός. ο Ὑποδαπὸς δὲ ὁ μείζων. Η. Δεικνὺς ὁποταπὸς τῇ ποιότητι μείζων· ὁποδαπός οποταπός ποταπόν οι ποδαπόν Ποδαπόν, ποταπὸν, ὁποῖον. Αι ποδα πός ει ποταπός όποδαπός, οι όποτα πός, κι ὁπόσος πόσος. Ποταπός Ποταπὸς διὰ τοῦ τ μὴ εἴπῃς, ἀδόκιμον γάρ· διὰ δὲ τοῦ δ λέγων, ἐπὶ γένους θήσει;· Ποδαπός ἔστι; Θηβαίος, ἢ Αθηναίος ἔστι γὰρ οἷον, Ἐκ τίνος δαπέδου; Τὸ ποταπὸς δὲ ἐστι, περιεσπώντο μήποτε οὐχ οὗτος εἴη ή μείζων, ἕτερος ««» δὲ τῶν Ζεβεδαίου υἱῶν. Τοσαῦτα μὲν διὰ τό· Ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ, ἢ τὥρᾳ, ἐν ᾗ ἐγεγόνει τὰ περὶ τὸν στατήρα. Ἑξῆς δὲ κατανοητέον τό· ο προσῆλθον αὐτῷ οἱ μαθηταί, ο ὡς μαθηταὶ διδασκάλῳ προβλήματα προτείνοντες, καὶ ἐξετάζοντες, τίς ἄρα μείζων ἐστὶν ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν. Καὶ μιμητέον γε ἐν τούτοις τοὺς τοῦ Ἰησοῦ μαθητάς, εἴ ποτε ζητούμε νόν τι ἐν ἡμῖν μὴ εὑρίσκοιτο, μετὰ πάσης ὁμονοίας περὶ τοῦ ζητουμένου προσέλθωμεν τῷ Ἰησοῦ παρέντι ὅπου δύο καὶ τρεῖς συνηγμένοι ἐν τῷ ὀνόματι αὐτοῦ, καὶ ἑτοίμῳ ἐν τῇ κατὰ δύναμιν παρουσία φωτίζειν τὰς καρδίας τῶν γνησίως αὐτῷ μαθητεύεσθαι θελόν των πρὸς κατάληψιν τῶν ζητουμένων· οὐκ ἄτοπον δὲ καί τινι τῶν ὑπὸ τοῦ Θεοῦ τεταγμένων ἐν τῇ Ἐκ κλησίᾳ διδασκάλων προσελθόντας ἡμᾶς προτείνειν ἀνάλογόν τι πρόβλημα τῷ· «Τίς ἄρα μείζων ἐστὶν ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν;» Τί μὲν οὖν ἤδη ἔγνωστο τοῖς μαθηταῖς τῶν κατὰ τὸ πύσμα τοῦτο; τί δὲ ἐξη τεῖτο; ὅτι μὲν γὰρ οὐκ ἔστιν ἰσότης τῶν ἀξιουμέν νων τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν, κατειλήφεισαν· καὶ ὅτι, μὴ οὔσης ἰσότητος, ἔστι τις ὁ μείζων, καὶ οὕτω καθεξῆς μέχρι τοῦ ἐλαχίστου· ὁποδαπὸς δὲ ὁ μεί ζων καὶ ὅπως βιώσας ὁ ἐλάχιστος, καὶ τίνες οἱ μεταξὺ ἔτι ἐζήτουν· εἰ μὴ ἄρα ἀκρινέστερόν ἐστιν εἰπεῖν, ὅτι τίς μὲν ὁ ἐλάχιστος ᾔδεισαν ἐκ τοῦ· ι ὓς Η Ριο διδασκάλῳ, τοῦ Σω- Ποταπὸς τὸν τρόπον Φρύνιχος; Φρόνιμος, ἐπιεικής τῆρος. χρὴ οὖν οὕτως ἐρωτᾷν· Ποῖος τίς σοι δοκεῖ εἶναι; ασύστατα ποταπός ποδαπός ποταπός Ποταπὸς τὸν τρόπον Φρύνι χος; Φρόνιμος. Ποιός τίς σοι δοκεῖ εἶναι; Κάλλιον οὖν, περὶ τρό που οὕτως ἐρωτᾷν· Ποῖος τίς σοι δοκεῖ εἶναι; Μν ποταπός. ποιός τίς σοι δοκεῖ εἶναι; ποταπός. ο Ὑποδαπὸς δὲ ὁ μείζων. Η. Δεικνὺς ὁποταπὸς τῇ ποιότητι μείζων· ὁποδαπός οποταπός ποταπόν οι ποδαπόν Ποδαπόν, ποταπὸν, ὁποῖον. Αι ποδα πός ει ποταπός όποδαπός, οι όποτα πός, κι ὁπόσος πόσος. Ποταπός Ποταπὸς διὰ τοῦ τ μὴ εἴπῃς, ἀδόκιμον γάρ· διὰ δὲ τοῦ δ λέγων, ἐπὶ γένους θήσει;· Ποδαπός ἔστι; Θηβαίος, ἢ Αθηναίος ἔστι γὰρ οἷον, Ἐκ τίνος δαπέδου; Τὸ ποταπὸς δὲ ἐστι, sed alter e filiis Zeberi. Atque haec congessimus ob id In illa die, vel hora, in qua, quæ ad staterem pertinent, contigerunt. cesserunt discipuli ad eum, tanquam discipuli quæstiones magistro proponentes, et quis major esset in regno cœlorum perscrutantes. Ac ea qui dem in re discipulos Jesu imitari debemus, si quæ stionem aliquam solvere ac explanare non possi mus, cum omni circa rem quæsitam concordia ac cedamus ad Jesum, qui ibi præsens est ubi duo vel tres in nomine ejus congregati sunt”, et dum vir tute ac potestate præsens est, corum qui hujus do ctrinam capessere volunt ad quæstiones animo ca piendas corda illuminare paratus est: nec ineptum profecto fuerit nos ad aliquem e magistris acce dentes, qui in Ecclesia a Deo constituti sunt, ali quam proponere quæstionem huic haud absimi lem: • Quis putas major est in regno colorum 37?, Ecquamnam igitur ex iis rebus quæ hac quæstione continentur, jam tum sentiebant discipuli? quid quærebant? Compertum habebant æquales inter se non esse qui regno cœlorum digni habiti sunt, et proinde cum æquales non forent, aliquem majorem esse, et sic deinceps ad minimum usque; at quærebant praeterea qualis ille esset qui major ne forte non esset major Petrus, sed unus ex filiis Zebedæi. Hæc diximus propterea quod ait ‹ in illa die,ɔ vel, chora, quando de slatere sermo fuerat factus. proponentes interrogationem, quis esset major. In his autem imitatores discipulorum Christi esse debe inus, si quando aliquid in nobis quasi dubium quæritur, et non invenitur, ut cum omni consensu acce damus ad Jesum semper præsentem, ubicunque duo, vel tres in nomine ejus fuerint congregati, qui potens est illuminare corda omnium, qui ex toto corde discere volunt ab eo, ad intelligendum solutionem omnium quæstionum. Non est autem absurdum ut secundum Christi exemplum interrogemus aliquem eorum doctorem qui præpositi habentur Ecclesiis. Quid ergo jam sciebant discipuli secundum hanc inter rogationem, quid autem adhuc ignorabant, videamus. Nam quia non est æqualitas sanctorum in regno coelesti, sciebant: et quia cum non sit æqualitas, est aliquis major et minor: sed quomodo, major, et qualiter vivens minimus, hoc discere cupiebant. Nisi forte cautius est dicendum, quoniam qui esset quiden minimus sciebant ex eo quod alibi docuerat ipse: Si quis solverit unum ex mandatis istis mi nimis, et docuerit sic homines, minimus vocabitur in regno coelorum.» Et quis esset major sciebant ex eo quod ait: Si quis fecerit et sic docuerit, magnus vocabitur. Sed ex multis magnis quis esset major, hoc eis non erat manifestum. Et quod multi quidem sunt magni, non autem æqualiter magni, indicat nomen magni positum in persona Isaac, qui proficiens magnus tiebat, donec efficeretur magnus valde valde. Scriptum est autem id ipsum etiain in Moyse, et in Joanne Baptista, et ipso etiam Salvatore. Et omnibus constat quoniam etsi omnes hi magni fuerunt secundum Scripturas, tamen major eis erat Matth. XVIIT, 20. or ibid. 1. codex Regius habet esse vult Stephanus, et in exscul pendo sensu mire se torquit: Nunnesius autem ita a Phrynicho improbari vult, si aliter quam signif. candis moribus adhibeatur. Fallitur uterque; ad enim sibi vult Phrynichus, vox est rejic 12, non item, modo ad cognoscendum ge nus eo ulare. At etiamsi vox adiullerina est, nec probæ notæ, si tamen ea uti velis, utere ad mores significandos, ut Quamvis melius et tutius sit ita in terrogare, Ita intellexit Thomas magister: inquit, «Melius igitur est de moribus sic interro gare, quam Ita codd. et R.; at legitur pagina sequente ergo et con fundit. Ita Hesychius idem esse prodit inquit, usurpantur pro pro saepe occurrit u Novo Testamento necnon apud castissimos Græcæ facundiæ magistros; nihilominus tamen a Phryni cho in Ecloga rejicitur: quem locum quoniam a viris eruditis Henr. Stephano, et Joanne Nunnesio male acceptum et intellectum video, hic exponere non pigebit. Sic ergo Phrynichus sed alter e filiis Zeberi. Atque haec congessimus ob id In illa die, vel hora, in qua, quæ ad staterem pertinent, contigerunt. cesserunt discipuli ad eum, tanquam discipuli quæstiones magistro proponentes, et quis major esset in regno cœlorum perscrutantes. Ac ea qui dem in re discipulos Jesu imitari debemus, si quæ stionem aliquam solvere ac explanare non possi mus, cum omni circa rem quæsitam concordia ac cedamus ad Jesum, qui ibi præsens est ubi duo vel tres in nomine ejus congregati sunt”, et dum vir tute ac potestate præsens est, corum qui hujus do ctrinam capessere volunt ad quæstiones animo ca piendas corda illuminare paratus est: nec ineptum profecto fuerit nos ad aliquem e magistris acce dentes, qui in Ecclesia a Deo constituti sunt, ali quam proponere quæstionem huic haud absimi lem: • Quis putas major est in regno colorum 37?, Ecquamnam igitur ex iis rebus quæ hac quæstione continentur, jam tum sentiebant discipuli? quid quærebant? Compertum habebant æquales inter se non esse qui regno cœlorum digni habiti sunt, et proinde cum æquales non forent, aliquem majorem esse, et sic deinceps ad minimum usque; at quærebant praeterea qualis ille esset qui major ne forte non esset major Petrus, sed unus ex filiis Zebedæi. Hæc diximus propterea quod ait ‹ in illa die,ɔ vel, chora, quando de slatere sermo fuerat factus. proponentes interrogationem, quis esset major. In his autem imitatores discipulorum Christi esse debe inus, si quando aliquid in nobis quasi dubium quæritur, et non invenitur, ut cum omni consensu acce damus ad Jesum semper præsentem, ubicunque duo, vel tres in nomine ejus fuerint congregati, qui potens est illuminare corda omnium, qui ex toto corde discere volunt ab eo, ad intelligendum solutionem omnium quæstionum. Non est autem absurdum ut secundum Christi exemplum interrogemus aliquem eorum doctorem qui præpositi habentur Ecclesiis. Quid ergo jam sciebant discipuli secundum hanc inter rogationem, quid autem adhuc ignorabant, videamus. Nam quia non est æqualitas sanctorum in regno coelesti, sciebant: et quia cum non sit æqualitas, est aliquis major et minor: sed quomodo, major, et qualiter vivens minimus, hoc discere cupiebant. Nisi forte cautius est dicendum, quoniam qui esset quiden minimus sciebant ex eo quod alibi docuerat ipse: Si quis solverit unum ex mandatis istis mi nimis, et docuerit sic homines, minimus vocabitur in regno coelorum.» Et quis esset major sciebant ex eo quod ait: Si quis fecerit et sic docuerit, magnus vocabitur. Sed ex multis magnis quis esset major, hoc eis non erat manifestum. Et quod multi quidem sunt magni, non autem æqualiter magni, indicat nomen magni positum in persona Isaac, qui proficiens magnus tiebat, donec efficeretur magnus valde valde. Scriptum est autem id ipsum etiain in Moyse, et in Joanne Baptista, et ipso etiam Salvatore. Et omnibus constat quoniam etsi omnes hi magni fuerunt secundum Scripturas, tamen major eis erat Matth. XVIIT, 20. or ibid. 1. codex Regius habet esse vult Stephanus, et in exscul pendo sensu mire se torquit: Nunnesius autem ita a Phrynicho improbari vult, si aliter quam signif. candis moribus adhibeatur. Fallitur uterque; ad enim sibi vult Phrynichus, vox est rejic 12, non item, modo ad cognoscendum ge nus eo ulare. At etiamsi vox adiullerina est, nec probæ notæ, si tamen ea uti velis, utere ad mores significandos, ut Quamvis melius et tutius sit ita in terrogare, Ita intellexit Thomas magister: inquit, «Melius igitur est de moribus sic interro gare, quam Ita codd. et R.; at legitur pagina sequente ergo et con fundit. Ita Hesychius idem esse prodit inquit, usurpantur pro pro saepe occurrit u Novo Testamento necnon apud castissimos Græcæ facundiæ magistros; nihilominus tamen a Phryni cho in Ecloga rejicitur: quem locum quoniam a viris eruditis Henr. Stephano, et Joanne Nunnesio male acceptum et intellectum video, hic exponere non pigebit. Sic ergo Phrynichus 45. Illud deinceps animo intelligendum est, «ac 15. Post hoc autem videamus quod ait: «Et accesserunt discipuli ad Jesum, quasi discipuli ad magistrum, 45. Illud deinceps animo intelligendum est, «ac 15. Post hoc autem videamus quod ait: «Et accesserunt discipuli ad Jesum, quasi discipuli ad magistrum,

δεῖ οὖν στραφέντα ἀπὸ τῶν κοσμικῶν ἐπιθυμιῶν ταπεινῶσαι «ἑαυτόν,» οὐχ ἁπλῶς «ὡς τὸ παιδίον,» ἀλλὰ κατὰ τὸ γεγραμμένον «ὡς τὸ παιδίον τοῦτο.» ἔστι δὲ τὸ ταπεινῶσαι «ἑαυτὸν ὡς τὸ παιδίον» ἐκεῖνο [τὸ ταπεινῶσαι ἑαυτὸν ὑπὲρ θεοῦ καὶ] τὸ μιμήσασθαι τὸ ὑπὲρ σωτηρίας ἀνθρώπων ταπεινῶσαν ἑαυτὸ πνεῦμα ἅγιον. ὅτι δὲ ὁ σωτὴρ καὶ τὸ ἅγιον πνεῦμα ἐξαπεστάλη ὑπὸ τοῦ πατρὸς ἐπὶ σωτηρίᾳ τῶν ἀνθρώπων, δεδήλωται ἐν τῷ Ἡσαί̈ᾳ ἐκ προσώπου τοῦ σωτῆρος λέγοντι· «καὶ νῦν κύριος ἀπέστειλέ με καὶ τὸ πνεῦμα αὐτοῦ». ἰστέον μέντοι ὅτι ἀμφίβολός ἐστιν ἡ λέξις· ἢ γὰρ ὁ θεὸς ἀπέστειλεν, ἀπέστειλε δὲ καὶ τὸ πνεῦμα τὸ ἅγιον τὸν σωτῆρα, ἢ [ὡς ἐξειλήφαμεν] ἀμφότερα ἀπέστειλεν ὁ πατήρ, τὸν σωτῆρα καὶ τὸ ἅγιον πνεῦμα. «μείζων οὖν ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν» ὁ ταπεινώσας «ἑαυτὸν» παρὰ πάντας τοὺς ταπεινοῦντας ἑαυτοὺς μιμητικῶς ἐκείνου τοῦ παιδίου. περιεσπώντο μήποτε οὐχ οὗτος εἴη ή μείζων, ἕτερος ««» δὲ τῶν Ζεβεδαίου υἱῶν. Τοσαῦτα μὲν διὰ τό· Ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ, ἢ τὥρᾳ, ἐν ᾗ ἐγεγόνει τὰ περὶ τὸν στατήρα. Ἑξῆς δὲ κατανοητέον τό· ο προσῆλθον αὐτῷ οἱ μαθηταί, ο ὡς μαθηταὶ διδασκάλῳ προβλήματα προτείνοντες, καὶ ἐξετάζοντες, τίς ἄρα μείζων ἐστὶν ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν. Καὶ μιμητέον γε ἐν τούτοις τοὺς τοῦ Ἰησοῦ μαθητάς, εἴ ποτε ζητούμε νόν τι ἐν ἡμῖν μὴ εὑρίσκοιτο, μετὰ πάσης ὁμονοίας περὶ τοῦ ζητουμένου προσέλθωμεν τῷ Ἰησοῦ παρέντι ὅπου δύο καὶ τρεῖς συνηγμένοι ἐν τῷ ὀνόματι αὐτοῦ, καὶ ἑτοίμῳ ἐν τῇ κατὰ δύναμιν παρουσία φωτίζειν τὰς καρδίας τῶν γνησίως αὐτῷ μαθητεύεσθαι θελόν των πρὸς κατάληψιν τῶν ζητουμένων· οὐκ ἄτοπον δὲ καί τινι τῶν ὑπὸ τοῦ Θεοῦ τεταγμένων ἐν τῇ Ἐκ κλησίᾳ διδασκάλων προσελθόντας ἡμᾶς προτείνειν ἀνάλογόν τι πρόβλημα τῷ· «Τίς ἄρα μείζων ἐστὶν ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν;» Τί μὲν οὖν ἤδη ἔγνωστο τοῖς μαθηταῖς τῶν κατὰ τὸ πύσμα τοῦτο; τί δὲ ἐξη τεῖτο; ὅτι μὲν γὰρ οὐκ ἔστιν ἰσότης τῶν ἀξιουμέν νων τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν, κατειλήφεισαν· καὶ ὅτι, μὴ οὔσης ἰσότητος, ἔστι τις ὁ μείζων, καὶ οὕτω καθεξῆς μέχρι τοῦ ἐλαχίστου· ὁποδαπὸς δὲ ὁ μεί ζων καὶ ὅπως βιώσας ὁ ἐλάχιστος, καὶ τίνες οἱ μεταξὺ ἔτι ἐζήτουν· εἰ μὴ ἄρα ἀκρινέστερόν ἐστιν εἰπεῖν, ὅτι τίς μὲν ὁ ἐλάχιστος ᾔδεισαν ἐκ τοῦ· ι ὓς Η Ριο διδασκάλῳ, τοῦ Σω- Ποταπὸς τὸν τρόπον Φρύνιχος; Φρόνιμος, ἐπιεικής τῆρος. χρὴ οὖν οὕτως ἐρωτᾷν· Ποῖος τίς σοι δοκεῖ εἶναι; ασύστατα ποταπός ποδαπός ποταπός Ποταπὸς τὸν τρόπον Φρύνι χος; Φρόνιμος. Ποιός τίς σοι δοκεῖ εἶναι; Κάλλιον οὖν, περὶ τρό που οὕτως ἐρωτᾷν· Ποῖος τίς σοι δοκεῖ εἶναι; Μν ποταπός. ποιός τίς σοι δοκεῖ εἶναι; ποταπός. ο Ὑποδαπὸς δὲ ὁ μείζων. Η. Δεικνὺς ὁποταπὸς τῇ ποιότητι μείζων· ὁποδαπός οποταπός ποταπόν οι ποδαπόν Ποδαπόν, ποταπὸν, ὁποῖον. Αι ποδα πός ει ποταπός όποδαπός, οι όποτα πός, κι ὁπόσος πόσος. Ποταπός Ποταπὸς διὰ τοῦ τ μὴ εἴπῃς, ἀδόκιμον γάρ· διὰ δὲ τοῦ δ λέγων, ἐπὶ γένους θήσει;· Ποδαπός ἔστι; Θηβαίος, ἢ Αθηναίος ἔστι γὰρ οἷον, Ἐκ τίνος δαπέδου; Τὸ ποταπὸς δὲ ἐστι, περιεσπώντο μήποτε οὐχ οὗτος εἴη ή μείζων, ἕτερος ««» δὲ τῶν Ζεβεδαίου υἱῶν. Τοσαῦτα μὲν διὰ τό· Ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ, ἢ τὥρᾳ, ἐν ᾗ ἐγεγόνει τὰ περὶ τὸν στατήρα. Ἑξῆς δὲ κατανοητέον τό· ο προσῆλθον αὐτῷ οἱ μαθηταί, ο ὡς μαθηταὶ διδασκάλῳ προβλήματα προτείνοντες, καὶ ἐξετάζοντες, τίς ἄρα μείζων ἐστὶν ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν. Καὶ μιμητέον γε ἐν τούτοις τοὺς τοῦ Ἰησοῦ μαθητάς, εἴ ποτε ζητούμε νόν τι ἐν ἡμῖν μὴ εὑρίσκοιτο, μετὰ πάσης ὁμονοίας περὶ τοῦ ζητουμένου προσέλθωμεν τῷ Ἰησοῦ παρέντι ὅπου δύο καὶ τρεῖς συνηγμένοι ἐν τῷ ὀνόματι αὐτοῦ, καὶ ἑτοίμῳ ἐν τῇ κατὰ δύναμιν παρουσία φωτίζειν τὰς καρδίας τῶν γνησίως αὐτῷ μαθητεύεσθαι θελόν των πρὸς κατάληψιν τῶν ζητουμένων· οὐκ ἄτοπον δὲ καί τινι τῶν ὑπὸ τοῦ Θεοῦ τεταγμένων ἐν τῇ Ἐκ κλησίᾳ διδασκάλων προσελθόντας ἡμᾶς προτείνειν ἀνάλογόν τι πρόβλημα τῷ· «Τίς ἄρα μείζων ἐστὶν ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν;» Τί μὲν οὖν ἤδη ἔγνωστο τοῖς μαθηταῖς τῶν κατὰ τὸ πύσμα τοῦτο; τί δὲ ἐξη τεῖτο; ὅτι μὲν γὰρ οὐκ ἔστιν ἰσότης τῶν ἀξιουμέν νων τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν, κατειλήφεισαν· καὶ ὅτι, μὴ οὔσης ἰσότητος, ἔστι τις ὁ μείζων, καὶ οὕτω καθεξῆς μέχρι τοῦ ἐλαχίστου· ὁποδαπὸς δὲ ὁ μεί ζων καὶ ὅπως βιώσας ὁ ἐλάχιστος, καὶ τίνες οἱ μεταξὺ ἔτι ἐζήτουν· εἰ μὴ ἄρα ἀκρινέστερόν ἐστιν εἰπεῖν, ὅτι τίς μὲν ὁ ἐλάχιστος ᾔδεισαν ἐκ τοῦ· ι ὓς Η Ριο διδασκάλῳ, τοῦ Σω- Ποταπὸς τὸν τρόπον Φρύνιχος; Φρόνιμος, ἐπιεικής τῆρος. χρὴ οὖν οὕτως ἐρωτᾷν· Ποῖος τίς σοι δοκεῖ εἶναι; ασύστατα ποταπός ποδαπός ποταπός Ποταπὸς τὸν τρόπον Φρύνι χος; Φρόνιμος. Ποιός τίς σοι δοκεῖ εἶναι; Κάλλιον οὖν, περὶ τρό που οὕτως ἐρωτᾷν· Ποῖος τίς σοι δοκεῖ εἶναι; Μν ποταπός. ποιός τίς σοι δοκεῖ εἶναι; ποταπός. ο Ὑποδαπὸς δὲ ὁ μείζων. Η. Δεικνὺς ὁποταπὸς τῇ ποιότητι μείζων· ὁποδαπός οποταπός ποταπόν οι ποδαπόν Ποδαπόν, ποταπὸν, ὁποῖον. Αι ποδα πός ει ποταπός όποδαπός, οι όποτα πός, κι ὁπόσος πόσος. Ποταπός Ποταπὸς διὰ τοῦ τ μὴ εἴπῃς, ἀδόκιμον γάρ· διὰ δὲ τοῦ δ λέγων, ἐπὶ γένους θήσει;· Ποδαπός ἔστι; Θηβαίος, ἢ Αθηναίος ἔστι γὰρ οἷον, Ἐκ τίνος δαπέδου; Τὸ ποταπὸς δὲ ἐστι, sed alter e filiis Zeberi. Atque haec congessimus ob id In illa die, vel hora, in qua, quæ ad staterem pertinent, contigerunt. cesserunt discipuli ad eum, tanquam discipuli quæstiones magistro proponentes, et quis major esset in regno cœlorum perscrutantes. Ac ea qui dem in re discipulos Jesu imitari debemus, si quæ stionem aliquam solvere ac explanare non possi mus, cum omni circa rem quæsitam concordia ac cedamus ad Jesum, qui ibi præsens est ubi duo vel tres in nomine ejus congregati sunt”, et dum vir tute ac potestate præsens est, corum qui hujus do ctrinam capessere volunt ad quæstiones animo ca piendas corda illuminare paratus est: nec ineptum profecto fuerit nos ad aliquem e magistris acce dentes, qui in Ecclesia a Deo constituti sunt, ali quam proponere quæstionem huic haud absimi lem: • Quis putas major est in regno colorum 37?, Ecquamnam igitur ex iis rebus quæ hac quæstione continentur, jam tum sentiebant discipuli? quid quærebant? Compertum habebant æquales inter se non esse qui regno cœlorum digni habiti sunt, et proinde cum æquales non forent, aliquem majorem esse, et sic deinceps ad minimum usque; at quærebant praeterea qualis ille esset qui major ne forte non esset major Petrus, sed unus ex filiis Zebedæi. Hæc diximus propterea quod ait ‹ in illa die,ɔ vel, chora, quando de slatere sermo fuerat factus. proponentes interrogationem, quis esset major. In his autem imitatores discipulorum Christi esse debe inus, si quando aliquid in nobis quasi dubium quæritur, et non invenitur, ut cum omni consensu acce damus ad Jesum semper præsentem, ubicunque duo, vel tres in nomine ejus fuerint congregati, qui potens est illuminare corda omnium, qui ex toto corde discere volunt ab eo, ad intelligendum solutionem omnium quæstionum. Non est autem absurdum ut secundum Christi exemplum interrogemus aliquem eorum doctorem qui præpositi habentur Ecclesiis. Quid ergo jam sciebant discipuli secundum hanc inter rogationem, quid autem adhuc ignorabant, videamus. Nam quia non est æqualitas sanctorum in regno coelesti, sciebant: et quia cum non sit æqualitas, est aliquis major et minor: sed quomodo, major, et qualiter vivens minimus, hoc discere cupiebant. Nisi forte cautius est dicendum, quoniam qui esset quiden minimus sciebant ex eo quod alibi docuerat ipse: Si quis solverit unum ex mandatis istis mi nimis, et docuerit sic homines, minimus vocabitur in regno coelorum.» Et quis esset major sciebant ex eo quod ait: Si quis fecerit et sic docuerit, magnus vocabitur. Sed ex multis magnis quis esset major, hoc eis non erat manifestum. Et quod multi quidem sunt magni, non autem æqualiter magni, indicat nomen magni positum in persona Isaac, qui proficiens magnus tiebat, donec efficeretur magnus valde valde. Scriptum est autem id ipsum etiain in Moyse, et in Joanne Baptista, et ipso etiam Salvatore. Et omnibus constat quoniam etsi omnes hi magni fuerunt secundum Scripturas, tamen major eis erat Matth. XVIIT, 20. or ibid. 1. codex Regius habet esse vult Stephanus, et in exscul pendo sensu mire se torquit: Nunnesius autem ita a Phrynicho improbari vult, si aliter quam signif. candis moribus adhibeatur. Fallitur uterque; ad enim sibi vult Phrynichus, vox est rejic 12, non item, modo ad cognoscendum ge nus eo ulare. At etiamsi vox adiullerina est, nec probæ notæ, si tamen ea uti velis, utere ad mores significandos, ut Quamvis melius et tutius sit ita in terrogare, Ita intellexit Thomas magister: inquit, «Melius igitur est de moribus sic interro gare, quam Ita codd. et R.; at legitur pagina sequente ergo et con fundit. Ita Hesychius idem esse prodit inquit, usurpantur pro pro saepe occurrit u Novo Testamento necnon apud castissimos Græcæ facundiæ magistros; nihilominus tamen a Phryni cho in Ecloga rejicitur: quem locum quoniam a viris eruditis Henr. Stephano, et Joanne Nunnesio male acceptum et intellectum video, hic exponere non pigebit. Sic ergo Phrynichus sed alter e filiis Zeberi. Atque haec congessimus ob id In illa die, vel hora, in qua, quæ ad staterem pertinent, contigerunt. cesserunt discipuli ad eum, tanquam discipuli quæstiones magistro proponentes, et quis major esset in regno cœlorum perscrutantes. Ac ea qui dem in re discipulos Jesu imitari debemus, si quæ stionem aliquam solvere ac explanare non possi mus, cum omni circa rem quæsitam concordia ac cedamus ad Jesum, qui ibi præsens est ubi duo vel tres in nomine ejus congregati sunt”, et dum vir tute ac potestate præsens est, corum qui hujus do ctrinam capessere volunt ad quæstiones animo ca piendas corda illuminare paratus est: nec ineptum profecto fuerit nos ad aliquem e magistris acce dentes, qui in Ecclesia a Deo constituti sunt, ali quam proponere quæstionem huic haud absimi lem: • Quis putas major est in regno colorum 37?, Ecquamnam igitur ex iis rebus quæ hac quæstione continentur, jam tum sentiebant discipuli? quid quærebant? Compertum habebant æquales inter se non esse qui regno cœlorum digni habiti sunt, et proinde cum æquales non forent, aliquem majorem esse, et sic deinceps ad minimum usque; at quærebant praeterea qualis ille esset qui major ne forte non esset major Petrus, sed unus ex filiis Zebedæi. Hæc diximus propterea quod ait ‹ in illa die,ɔ vel, chora, quando de slatere sermo fuerat factus. proponentes interrogationem, quis esset major. In his autem imitatores discipulorum Christi esse debe inus, si quando aliquid in nobis quasi dubium quæritur, et non invenitur, ut cum omni consensu acce damus ad Jesum semper præsentem, ubicunque duo, vel tres in nomine ejus fuerint congregati, qui potens est illuminare corda omnium, qui ex toto corde discere volunt ab eo, ad intelligendum solutionem omnium quæstionum. Non est autem absurdum ut secundum Christi exemplum interrogemus aliquem eorum doctorem qui præpositi habentur Ecclesiis. Quid ergo jam sciebant discipuli secundum hanc inter rogationem, quid autem adhuc ignorabant, videamus. Nam quia non est æqualitas sanctorum in regno coelesti, sciebant: et quia cum non sit æqualitas, est aliquis major et minor: sed quomodo, major, et qualiter vivens minimus, hoc discere cupiebant. Nisi forte cautius est dicendum, quoniam qui esset quiden minimus sciebant ex eo quod alibi docuerat ipse: Si quis solverit unum ex mandatis istis mi nimis, et docuerit sic homines, minimus vocabitur in regno coelorum.» Et quis esset major sciebant ex eo quod ait: Si quis fecerit et sic docuerit, magnus vocabitur. Sed ex multis magnis quis esset major, hoc eis non erat manifestum. Et quod multi quidem sunt magni, non autem æqualiter magni, indicat nomen magni positum in persona Isaac, qui proficiens magnus tiebat, donec efficeretur magnus valde valde. Scriptum est autem id ipsum etiain in Moyse, et in Joanne Baptista, et ipso etiam Salvatore. Et omnibus constat quoniam etsi omnes hi magni fuerunt secundum Scripturas, tamen major eis erat Matth. XVIIT, 20. or ibid. 1. codex Regius habet esse vult Stephanus, et in exscul pendo sensu mire se torquit: Nunnesius autem ita a Phrynicho improbari vult, si aliter quam signif. candis moribus adhibeatur. Fallitur uterque; ad enim sibi vult Phrynichus, vox est rejic 12, non item, modo ad cognoscendum ge nus eo ulare. At etiamsi vox adiullerina est, nec probæ notæ, si tamen ea uti velis, utere ad mores significandos, ut Quamvis melius et tutius sit ita in terrogare, Ita intellexit Thomas magister: inquit, «Melius igitur est de moribus sic interro gare, quam Ita codd. et R.; at legitur pagina sequente ergo et con fundit. Ita Hesychius idem esse prodit inquit, usurpantur pro pro saepe occurrit u Novo Testamento necnon apud castissimos Græcæ facundiæ magistros; nihilominus tamen a Phryni cho in Ecloga rejicitur: quem locum quoniam a viris eruditis Henr. Stephano, et Joanne Nunnesio male acceptum et intellectum video, hic exponere non pigebit. Sic ergo Phrynichus 45. Illud deinceps animo intelligendum est, «ac 15. Post hoc autem videamus quod ait: «Et accesserunt discipuli ad Jesum, quasi discipuli ad magistrum, 45. Illud deinceps animo intelligendum est, «ac 15. Post hoc autem videamus quod ait: «Et accesserunt discipuli ad Jesum, quasi discipuli ad magistrum,

Μᾶρκος τοίνυν φησὶν ὅτι «διελέχθησαν ἐν τῇ ὁδῷ» οἱ δώδεκα, «τίς» αὐτῶν «μείζων» ἐστί· διὸ καὶ «καθίσας ἐφώνησεν» αὐτοὺς καὶ διδάσκει τίς ὁ μείζων, λέγων πρωτείων ὡς μείζονα τεύξεσθαι τὸν γενόμενον «πάντων» διὰ τῆς μετριότητος καὶ τῆς ἐπιεικείας ἔσχατον, ὥστε τὸν μὲν τοῦ διακονουμένου μὴ ἀναδέξασθαι τόπον τὸν δὲ τοῦ διακονοῦντος, καὶ τοῦτον οὐ πρὸς τινὰς μὲν τινὰς δ’ οὔ, ἀλλὰ πρὸς πάντας ἁπαξαπλῶς. πρόσχες γὰρ τῷ «εἴ τις θέλει πρῶτος γενέσθαι, ἔσται πάντων ἔσχατος καὶ πάντων διάκονος». καὶ ἑξῆς τούτοις φησὶν ὅτι «λαβὼν παιδίον [δηλονότι ὁ Ἰησοῦς] ἔστησεν ἐν μέσῳ» τῶν μαθητῶν αὐτοῦ, «καὶ ἐναγκαλισάμενος αὐτὸ εἶπεν αὐτοῖς· ὃς ἐὰν ἓν τῶν παιδίων τοιούτων δέξηται ἐπὶ τῷ ἐμῷ ὀνόματι, ἐμὲ δέχεται». ποῖον δὲ ἔλαβε παιδίον καὶ ἐνηγκαλίσατο ὁ Ἰησοῦς κατὰ τὸν βαθύτερον ἐν τοῖς τόποις λόγον ἢ τὸ ἅγιον πνεῦμα; καὶ τούτῳ γε τῷ παιδίῳ ἐξωμοιώθησάν τινες, περὶ ὧν εἶπε τὸ «ὃς ἐὰν ἓν τῶν τοιούτων παιδίων δέξηται ἐπὶ τῷ ὀνόματί μου, ἐμὲ δέχεται». κατὰ μέντοι τὸν Λουκᾶν «διαλογισμὸς» εἰς τοὺς μαθητὰς οὐκ ἀναβέβηκεν ἀλλ’ «εἰσῆλθε» περὶ τοῦ «τίς αὐτῶν εἴη μείζων». ἐὰν λύσῃ μίαν τῶν ἐντολῶν τούτων τῶν ἐλαχίστων, καὶ διδάξῃ οὕτω τοὺς ἀνθρώπους, ἐλάχιστος κλη θήσεται ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν· ο τίς δὲ ὁ πάν των μείζων οὐκ ἐγίνωσκον εἰ καὶ κατελάμβα νον τή· ι “υς δ' ἂν ποιήσῃ, καὶ διδάξῃ, οὗτος μέγας κληθήσεται ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν μεγάλων γὰρ ὄντων πλειόνων, τίς ὁ τῶν μεγάλων μείζων, ὡς ἐν ἀνθρώποις οὐκ ἦν αὐτοῖς σαφές. Καὶ ὅτι μεγάλοι μὲν πλείους, οὐκ ἐπίσης δὲ μεγάλοι οἱ με γάλοι, δηλώσει τὸ, μέγας, ὄνομα κείμενον ἐπὶ τοῦ Ἰσαάκ, ο ὃς προβαίνων μείζων ἐγίνετο σφόδρα σφόδρα ο είρημένον δὲ καὶ ἐπὶ τοῦ Μωϋσέως, καὶ ἐπὶ τοῦ Βαπτιστοῦ Ἰωάννου, καὶ ἐπὶ τοῦ Σωτῆ ρος· καὶ πᾶς γε ὁμολογήσει, ὅτι καὶ πάντες οὗτοι μεγάλοι ἦσαν κατὰ τὴν Γραφήν, ἀλλὰ μείζων αὐτῶν ἦν ὁ Σωτήρ. Εἰ δὲ καὶ Ἰωάννης τοῦ Ἰσαάκ, καὶ τοῦ Μωϋσέως μείζων ἦν, οὗ μείζων οὐδεὶς ἐν γεν νητοῖς γυναικῶν ἦν, ἢ οὐ μείζων μὲν, ἴσος δὲ ἀμφο τέροις, ἤ τινι αὐτῶν, οὐκ ἀκίνδυνον ἀποφήνασθαι. Καὶ ἐκ τοῦ· Ἰσαὰκ δὲ ο προβαίνων μείζων ἐγίνετο, ἕως οὗ μέγας ἐγένετο, ν οὐχ ἁπλῶς, ἀλλὰ μετὰ προσθήκης της, σφόδρα,, δὶς κατειλεγμένης, ἔστι μαθεῖν, ὅτι διαφορά ἐστι μεγάλων, τινὸς μὲν ὄντος μεγάλου, ἑτέρου δὲ σφόδρα μεγάλου, καὶ ἄλλου σφό ώρα σφόδρα μεγάλου. Εζήτουν τοίνυν οἱ μαθηταὶ προσελθόντες τῷ Ἰησοῦ μαθεῖν, τίς ἄρα μείζων ἐστὶν ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν· καὶ τάχα ἐκεῖνοι μὲν ἐβούλοντο μαθεῖν ἀκούσαντες ἀπ' αὐτοῦ τὸ τοιοῦτον Ο δεῖνα μείζων ἐστὶν ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν ὁ δὲ ἐπὶ τὸ καθολικώτερον ἀνάγει τον λόγον, δεικνύς ὁποταπὸς τῇ ποιότητι μείζων ἐστὶν ἐν τῇ βασι λείᾳ τῶν οὐρανῶν, ὅντινα κατὰ δύναμιν ἐκ τῶν γε γραμμένων κατανοήσωμεν ο Προσκαλεσάμενος γὰρ ὁ Ἰησοῦς παιδίον,» καὶ τὰ ἑξῆς. 63: • Αάνο Ἔστι δὲ πρότερον ἁπλῶς διηγήσασθαι. Εἴποι δ' ἂν ὁ κατὰ τὸ ἁπλοῦν διηγούμενος τὸν τοῦ Σωτῆρος ἐν τούτοις λόγον, ὅτι ἐὰν ἀνήρ τις ὢν ἐπὶ τοσοῦτον σε σε Τίς δὲ ὁ πάντων μείζων οὐκ ἐγίνωσκον. Η. Ὡς ἐν ἀνθρώποις. ὁ ἐν ἀν θρώποις. Μείζων ἐγίνετο σφόδρα σφόδρα. μέγας ἐγίνετο οὐχ ἁπλῶς, ἀλλὰ μετὰ προσθήκης της, σφόδρα, δις κατειλεγμένης. Ει Προβαίνων δὲ ὡς Ἰσαὰκ... μεί ζων ἔσται, ἕως οὗ αὐξάνων μέγας γένηται σφόδρα σφόδρα. και προβαίνων μείζων ἐγίνετο, ἕως μέγας ἐγένετο σφόδρα. Ηυετιυς. οἱ ἄνδρες. ἕως οὗ μέγας. ἕως οὗ ὁ μέγας. Τῇ ποιότητι. τῆς ποιότητος. Εἴποι δ' ἂν ὁ κατὰ τό, Ευ Εt ἐὰν λύσῃ μίαν τῶν ἐντολῶν τούτων τῶν ἐλαχίστων, καὶ διδάξῃ οὕτω τοὺς ἀνθρώπους, ἐλάχιστος κλη θήσεται ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν· ο τίς δὲ ὁ πάν των μείζων οὐκ ἐγίνωσκον εἰ καὶ κατελάμβα νον τή· ι “υς δ' ἂν ποιήσῃ, καὶ διδάξῃ, οὗτος μέγας κληθήσεται ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν μεγάλων γὰρ ὄντων πλειόνων, τίς ὁ τῶν μεγάλων μείζων, ὡς ἐν ἀνθρώποις οὐκ ἦν αὐτοῖς σαφές. Καὶ ὅτι μεγάλοι μὲν πλείους, οὐκ ἐπίσης δὲ μεγάλοι οἱ με γάλοι, δηλώσει τὸ, μέγας, ὄνομα κείμενον ἐπὶ τοῦ Ἰσαάκ, ο ὃς προβαίνων μείζων ἐγίνετο σφόδρα σφόδρα ο είρημένον δὲ καὶ ἐπὶ τοῦ Μωϋσέως, καὶ ἐπὶ τοῦ Βαπτιστοῦ Ἰωάννου, καὶ ἐπὶ τοῦ Σωτῆ ρος· καὶ πᾶς γε ὁμολογήσει, ὅτι καὶ πάντες οὗτοι μεγάλοι ἦσαν κατὰ τὴν Γραφήν, ἀλλὰ μείζων αὐτῶν ἦν ὁ Σωτήρ. Εἰ δὲ καὶ Ἰωάννης τοῦ Ἰσαάκ, καὶ τοῦ Μωϋσέως μείζων ἦν, οὗ μείζων οὐδεὶς ἐν γεν νητοῖς γυναικῶν ἦν, ἢ οὐ μείζων μὲν, ἴσος δὲ ἀμφο τέροις, ἤ τινι αὐτῶν, οὐκ ἀκίνδυνον ἀποφήνασθαι. Καὶ ἐκ τοῦ· Ἰσαὰκ δὲ ο προβαίνων μείζων ἐγίνετο, ἕως οὗ μέγας ἐγένετο, ν οὐχ ἁπλῶς, ἀλλὰ μετὰ προσθήκης της, σφόδρα,, δὶς κατειλεγμένης, ἔστι μαθεῖν, ὅτι διαφορά ἐστι μεγάλων, τινὸς μὲν ὄντος μεγάλου, ἑτέρου δὲ σφόδρα μεγάλου, καὶ ἄλλου σφό ώρα σφόδρα μεγάλου. Εζήτουν τοίνυν οἱ μαθηταὶ προσελθόντες τῷ Ἰησοῦ μαθεῖν, τίς ἄρα μείζων ἐστὶν ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν· καὶ τάχα ἐκεῖνοι μὲν ἐβούλοντο μαθεῖν ἀκούσαντες ἀπ' αὐτοῦ τὸ τοιοῦτον Ο δεῖνα μείζων ἐστὶν ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν ὁ δὲ ἐπὶ τὸ καθολικώτερον ἀνάγει τον λόγον, δεικνύς ὁποταπὸς τῇ ποιότητι μείζων ἐστὶν ἐν τῇ βασι λείᾳ τῶν οὐρανῶν, ὅντινα κατὰ δύναμιν ἐκ τῶν γε γραμμένων κατανοήσωμεν ο Προσκαλεσάμενος γὰρ ὁ Ἰησοῦς παιδίον,» καὶ τὰ ἑξῆς. 63: • Αάνο Ἔστι δὲ πρότερον ἁπλῶς διηγήσασθαι. Εἴποι δ' ἂν ὁ κατὰ τὸ ἁπλοῦν διηγούμενος τὸν τοῦ Σωτῆρος ἐν τούτοις λόγον, ὅτι ἐὰν ἀνήρ τις ὢν ἐπὶ τοσοῦτον σε σε Τίς δὲ ὁ πάντων μείζων οὐκ ἐγίνωσκον. Η. Ὡς ἐν ἀνθρώποις. ὁ ἐν ἀν θρώποις. Μείζων ἐγίνετο σφόδρα σφόδρα. μέγας ἐγίνετο οὐχ ἁπλῶς, ἀλλὰ μετὰ προσθήκης της, σφόδρα, δις κατειλεγμένης. Ει Προβαίνων δὲ ὡς Ἰσαὰκ... μεί ζων ἔσται, ἕως οὗ αὐξάνων μέγας γένηται σφόδρα σφόδρα. και προβαίνων μείζων ἐγίνετο, ἕως μέγας ἐγένετο σφόδρα. Ηυετιυς. οἱ ἄνδρες. ἕως οὗ μέγας. ἕως οὗ ὁ μέγας. Τῇ ποιότητι. τῆς ποιότητος. Εἴποι δ' ἂν ὁ κατὰ τό, Ευ Εt erat; quam vitam duxisset, qui minimus; et qui nam forent qui inter illos medii: nisi fortasse ac curatius dicendum est cognovisse illos quis major esset ex hoc loco 38: «Qui ergo solverit unum de mandatis istis minimis, et docuerit sic homines, minimus vocabitur in regno cœlorum; nec vero quis major esset sciebant, etiam si id tenerent Qui autem fecerit, et docuerit, bic magnus voca bitur in regno cœlorum “: cum enim magni essent complures, quis major esset inter eos qui, ut est hominum captus, magni erant, compertum illis non erat; complures sed enim esse magnos, sed non æqualiter magnos esse qui magni sunt, ti dem faciet magni nomen Isaaco inditum, ‹ qui pro ficiens major evadebat valde valde 6º; › quod de Mose etiam, de Joanne Baptista, et de Servatore di ctum est: ac nemo est quin omnes hos, juxta Seri pturam, magnos fuisse, at majorem his fuisse Ser vatorem fateatur. Utrum autem Isaaco et Mose ma jor fuerit Joannes, quo e inter natos mulierun major, non fuit e', annon major quidem, sed utri que vel utrilibet æqualis, tutum non est pronun tiare. Atque ex hoc quidem loco, Isaac autem ‹ibat proficiens atque succrescens, donec magnus factus est ", non simpliciter, sed cum additamento ‹ valde › bis repetito, discere licet magnos inter se diferre, cum aliquis magnus sit, alter valde ma gnus, alter valde valde magnus. Discere ergo vule bant ad Jesum accedentes discipuli, quis major esset in regno cœlorum; et fortasse illi quidem volebant id discere, accepto ab eo tali aliquo responso: Ille major est in regno cœlorum: at hie sermonem suum latius profert, quanam præditus sit qualitate declarans, qui major est in regno cœ lorum; cujus sermonis sensum ex iis quæ scripta sunt pro virili comparare conemur cans enim Jesus parvulumn,» et cætera. cet. Dixerit ergo qui Servatoris sermonem hoc loco habitum leviter perstringet et enarrabit, quod si Salvator. Ex eo ergo quod est propositum in Isaac, donec fieret magnus valde valle,» non simplici ter, sed cum additamento duplice, valde valde, cognoscere possumus quoniam differentiæ sunt ma gnorum, et alius quidem est magnus, alius autem magnis valde valde. Ergo discipuli quidem quæsierunt quis esset major ipse autem pleniorem facit sermonem, demonstrans eis etiam quomodo quis actibus major efficiatur in regno cœlorum, sicut subsequens sermo demonstrat dicens: Et vocans Jesus pue ruin, statuit eum in medio eorum, et dixit: Amen dico vobis, nisi conversi fueritis ut efficiamini sicut pueri, non intrabitis in regnum cœlorum. Quicunque ergo humiliaverit se sicut parvulus iste, hic major erit in regno calorum. qui acceperit puerum talem in nomine meo, me accipit. ficaverit viriles concupiscentias suas in spiritu mortificans corporales actus, et semper mortem Jesu Matth. xv, 2. * Matth. v, 19. ibid. Gen. xxvi, 13. Matth. xr, 11. * Gen. xxvi, 13. Ita codd. et R. et ita postulat sententia. Vitiose vero interpretatio vetus: Et quis major esset scie bant. HUETIus. Codex Regius, Infra ea dem hac p. Matheum xxx Ita legit Origenes: sic autem hodie habent LXX Seniorum exemplaria, Codex Regius, Codex Tarini, Editio Huetii, Codex Regius, etc. Joannes Chry sostomus in eumdem hunc Matthæi locum, et in cap. xix, 13, 14, etc. Brevis enarrat., Basilius Se leuc. orat. 28, Theophylactus in Harc. x, 15. tyhmius, Hilarius et Hieronymus. HUETIUS. erat; quam vitam duxisset, qui minimus; et qui nam forent qui inter illos medii: nisi fortasse ac curatius dicendum est cognovisse illos quis major esset ex hoc loco 38: «Qui ergo solverit unum de mandatis istis minimis, et docuerit sic homines, minimus vocabitur in regno cœlorum; nec vero quis major esset sciebant, etiam si id tenerent Qui autem fecerit, et docuerit, bic magnus voca bitur in regno cœlorum “: cum enim magni essent complures, quis major esset inter eos qui, ut est hominum captus, magni erant, compertum illis non erat; complures sed enim esse magnos, sed non æqualiter magnos esse qui magni sunt, ti dem faciet magni nomen Isaaco inditum, ‹ qui pro ficiens major evadebat valde valde 6º; › quod de Mose etiam, de Joanne Baptista, et de Servatore di ctum est: ac nemo est quin omnes hos, juxta Seri pturam, magnos fuisse, at majorem his fuisse Ser vatorem fateatur. Utrum autem Isaaco et Mose ma jor fuerit Joannes, quo e inter natos mulierun major, non fuit e', annon major quidem, sed utri que vel utrilibet æqualis, tutum non est pronun tiare. Atque ex hoc quidem loco, Isaac autem ‹ibat proficiens atque succrescens, donec magnus factus est ", non simpliciter, sed cum additamento ‹ valde › bis repetito, discere licet magnos inter se diferre, cum aliquis magnus sit, alter valde ma gnus, alter valde valde magnus. Discere ergo vule bant ad Jesum accedentes discipuli, quis major esset in regno cœlorum; et fortasse illi quidem volebant id discere, accepto ab eo tali aliquo responso: Ille major est in regno cœlorum: at hie sermonem suum latius profert, quanam præditus sit qualitate declarans, qui major est in regno cœ lorum; cujus sermonis sensum ex iis quæ scripta sunt pro virili comparare conemur cans enim Jesus parvulumn,» et cætera. cet. Dixerit ergo qui Servatoris sermonem hoc loco habitum leviter perstringet et enarrabit, quod si Salvator. Ex eo ergo quod est propositum in Isaac, donec fieret magnus valde valle,» non simplici ter, sed cum additamento duplice, valde valde, cognoscere possumus quoniam differentiæ sunt ma gnorum, et alius quidem est magnus, alius autem magnis valde valde. Ergo discipuli quidem quæsierunt quis esset major ipse autem pleniorem facit sermonem, demonstrans eis etiam quomodo quis actibus major efficiatur in regno cœlorum, sicut subsequens sermo demonstrat dicens: Et vocans Jesus pue ruin, statuit eum in medio eorum, et dixit: Amen dico vobis, nisi conversi fueritis ut efficiamini sicut pueri, non intrabitis in regnum cœlorum. Quicunque ergo humiliaverit se sicut parvulus iste, hic major erit in regno calorum. qui acceperit puerum talem in nomine meo, me accipit. ficaverit viriles concupiscentias suas in spiritu mortificans corporales actus, et semper mortem Jesu Matth. xv, 2. * Matth. v, 19. ibid. Gen. xxvi, 13. Matth. xr, 11. * Gen. xxvi, 13. Ita codd. et R. et ita postulat sententia. Vitiose vero interpretatio vetus: Et quis major esset scie bant. HUETIus. Codex Regius, Infra ea dem hac p. Matheum xxx Ita legit Origenes: sic autem hodie habent LXX Seniorum exemplaria, Codex Regius, Codex Tarini, Editio Huetii, Codex Regius, etc. Joannes Chry sostomus in eumdem hunc Matthæi locum, et in cap. xix, 13, 14, etc. Brevis enarrat., Basilius Se leuc. orat. 28, Theophylactus in Harc. x, 15. tyhmius, Hilarius et Hieronymus. HUETIUS. 46. Primum autem id rudiore opera exponere li 16. Primum simpliciter exponamus propositum verbi: hoc est, si quis vir constitutus usque eo morti 46. Primum autem id rudiore opera exponere li 16. Primum simpliciter exponamus propositum verbi: hoc est, si quis vir constitutus usque eo morti

Μᾶρκος τοίνυν φησὶν ὅτι «διελέχθησαν ἐν τῇ ὁδῷ» οἱ δώδεκα, «τίς» αὐτῶν «μείζων» ἐστί· διὸ καὶ «καθίσας ἐφώνησεν» αὐτοὺς καὶ διδάσκει τίς ὁ μείζων, λέγων πρωτείων ὡς μείζονα τεύξεσθαι τὸν γενόμενον «πάντων» διὰ τῆς μετριότητος καὶ τῆς ἐπιεικείας ἔσχατον, ὥστε τὸν μὲν τοῦ διακονουμένου μὴ ἀναδέξασθαι τόπον τὸν δὲ τοῦ διακονοῦντος, καὶ τοῦτον οὐ πρὸς τινὰς μὲν τινὰς δ’ οὔ, ἀλλὰ πρὸς πάντας ἁπαξαπλῶς. πρόσχες γὰρ τῷ «εἴ τις θέλει πρῶτος γενέσθαι, ἔσται πάντων ἔσχατος καὶ πάντων διάκονος». καὶ ἑξῆς τούτοις φησὶν ὅτι «λαβὼν παιδίον [δηλονότι ὁ Ἰησοῦς] ἔστησεν ἐν μέσῳ» τῶν μαθητῶν αὐτοῦ, «καὶ ἐναγκαλισάμενος αὐτὸ εἶπεν αὐτοῖς· ὃς ἐὰν ἓν τῶν παιδίων τοιούτων δέξηται ἐπὶ τῷ ἐμῷ ὀνόματι, ἐμὲ δέχεται». ποῖον δὲ ἔλαβε παιδίον καὶ ἐνηγκαλίσατο ὁ Ἰησοῦς κατὰ τὸν βαθύτερον ἐν τοῖς τόποις λόγον ἢ τὸ ἅγιον πνεῦμα; καὶ τούτῳ γε τῷ παιδίῳ ἐξωμοιώθησάν τινες, περὶ ὧν εἶπε τὸ «ὃς ἐὰν ἓν τῶν τοιούτων παιδίων δέξηται ἐπὶ τῷ ὀνόματί μου, ἐμὲ δέχεται». κατὰ μέντοι τὸν Λουκᾶν «διαλογισμὸς» εἰς τοὺς μαθητὰς οὐκ ἀναβέβηκεν ἀλλ’ «εἰσῆλθε» περὶ τοῦ «τίς αὐτῶν εἴη μείζων». ἐὰν λύσῃ μίαν τῶν ἐντολῶν τούτων τῶν ἐλαχίστων, καὶ διδάξῃ οὕτω τοὺς ἀνθρώπους, ἐλάχιστος κλη θήσεται ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν· ο τίς δὲ ὁ πάν των μείζων οὐκ ἐγίνωσκον εἰ καὶ κατελάμβα νον τή· ι “υς δ' ἂν ποιήσῃ, καὶ διδάξῃ, οὗτος μέγας κληθήσεται ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν μεγάλων γὰρ ὄντων πλειόνων, τίς ὁ τῶν μεγάλων μείζων, ὡς ἐν ἀνθρώποις οὐκ ἦν αὐτοῖς σαφές. Καὶ ὅτι μεγάλοι μὲν πλείους, οὐκ ἐπίσης δὲ μεγάλοι οἱ με γάλοι, δηλώσει τὸ, μέγας, ὄνομα κείμενον ἐπὶ τοῦ Ἰσαάκ, ο ὃς προβαίνων μείζων ἐγίνετο σφόδρα σφόδρα ο είρημένον δὲ καὶ ἐπὶ τοῦ Μωϋσέως, καὶ ἐπὶ τοῦ Βαπτιστοῦ Ἰωάννου, καὶ ἐπὶ τοῦ Σωτῆ ρος· καὶ πᾶς γε ὁμολογήσει, ὅτι καὶ πάντες οὗτοι μεγάλοι ἦσαν κατὰ τὴν Γραφήν, ἀλλὰ μείζων αὐτῶν ἦν ὁ Σωτήρ. Εἰ δὲ καὶ Ἰωάννης τοῦ Ἰσαάκ, καὶ τοῦ Μωϋσέως μείζων ἦν, οὗ μείζων οὐδεὶς ἐν γεν νητοῖς γυναικῶν ἦν, ἢ οὐ μείζων μὲν, ἴσος δὲ ἀμφο τέροις, ἤ τινι αὐτῶν, οὐκ ἀκίνδυνον ἀποφήνασθαι. Καὶ ἐκ τοῦ· Ἰσαὰκ δὲ ο προβαίνων μείζων ἐγίνετο, ἕως οὗ μέγας ἐγένετο, ν οὐχ ἁπλῶς, ἀλλὰ μετὰ προσθήκης της, σφόδρα,, δὶς κατειλεγμένης, ἔστι μαθεῖν, ὅτι διαφορά ἐστι μεγάλων, τινὸς μὲν ὄντος μεγάλου, ἑτέρου δὲ σφόδρα μεγάλου, καὶ ἄλλου σφό ώρα σφόδρα μεγάλου. Εζήτουν τοίνυν οἱ μαθηταὶ προσελθόντες τῷ Ἰησοῦ μαθεῖν, τίς ἄρα μείζων ἐστὶν ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν· καὶ τάχα ἐκεῖνοι μὲν ἐβούλοντο μαθεῖν ἀκούσαντες ἀπ' αὐτοῦ τὸ τοιοῦτον Ο δεῖνα μείζων ἐστὶν ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν ὁ δὲ ἐπὶ τὸ καθολικώτερον ἀνάγει τον λόγον, δεικνύς ὁποταπὸς τῇ ποιότητι μείζων ἐστὶν ἐν τῇ βασι λείᾳ τῶν οὐρανῶν, ὅντινα κατὰ δύναμιν ἐκ τῶν γε γραμμένων κατανοήσωμεν ο Προσκαλεσάμενος γὰρ ὁ Ἰησοῦς παιδίον,» καὶ τὰ ἑξῆς. 63: • Αάνο Ἔστι δὲ πρότερον ἁπλῶς διηγήσασθαι. Εἴποι δ' ἂν ὁ κατὰ τὸ ἁπλοῦν διηγούμενος τὸν τοῦ Σωτῆρος ἐν τούτοις λόγον, ὅτι ἐὰν ἀνήρ τις ὢν ἐπὶ τοσοῦτον σε σε Τίς δὲ ὁ πάντων μείζων οὐκ ἐγίνωσκον. Η. Ὡς ἐν ἀνθρώποις. ὁ ἐν ἀν θρώποις. Μείζων ἐγίνετο σφόδρα σφόδρα. μέγας ἐγίνετο οὐχ ἁπλῶς, ἀλλὰ μετὰ προσθήκης της, σφόδρα, δις κατειλεγμένης. Ει Προβαίνων δὲ ὡς Ἰσαὰκ... μεί ζων ἔσται, ἕως οὗ αὐξάνων μέγας γένηται σφόδρα σφόδρα. και προβαίνων μείζων ἐγίνετο, ἕως μέγας ἐγένετο σφόδρα. Ηυετιυς. οἱ ἄνδρες. ἕως οὗ μέγας. ἕως οὗ ὁ μέγας. Τῇ ποιότητι. τῆς ποιότητος. Εἴποι δ' ἂν ὁ κατὰ τό, Ευ Εt ἐὰν λύσῃ μίαν τῶν ἐντολῶν τούτων τῶν ἐλαχίστων, καὶ διδάξῃ οὕτω τοὺς ἀνθρώπους, ἐλάχιστος κλη θήσεται ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν· ο τίς δὲ ὁ πάν των μείζων οὐκ ἐγίνωσκον εἰ καὶ κατελάμβα νον τή· ι “υς δ' ἂν ποιήσῃ, καὶ διδάξῃ, οὗτος μέγας κληθήσεται ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν μεγάλων γὰρ ὄντων πλειόνων, τίς ὁ τῶν μεγάλων μείζων, ὡς ἐν ἀνθρώποις οὐκ ἦν αὐτοῖς σαφές. Καὶ ὅτι μεγάλοι μὲν πλείους, οὐκ ἐπίσης δὲ μεγάλοι οἱ με γάλοι, δηλώσει τὸ, μέγας, ὄνομα κείμενον ἐπὶ τοῦ Ἰσαάκ, ο ὃς προβαίνων μείζων ἐγίνετο σφόδρα σφόδρα ο είρημένον δὲ καὶ ἐπὶ τοῦ Μωϋσέως, καὶ ἐπὶ τοῦ Βαπτιστοῦ Ἰωάννου, καὶ ἐπὶ τοῦ Σωτῆ ρος· καὶ πᾶς γε ὁμολογήσει, ὅτι καὶ πάντες οὗτοι μεγάλοι ἦσαν κατὰ τὴν Γραφήν, ἀλλὰ μείζων αὐτῶν ἦν ὁ Σωτήρ. Εἰ δὲ καὶ Ἰωάννης τοῦ Ἰσαάκ, καὶ τοῦ Μωϋσέως μείζων ἦν, οὗ μείζων οὐδεὶς ἐν γεν νητοῖς γυναικῶν ἦν, ἢ οὐ μείζων μὲν, ἴσος δὲ ἀμφο τέροις, ἤ τινι αὐτῶν, οὐκ ἀκίνδυνον ἀποφήνασθαι. Καὶ ἐκ τοῦ· Ἰσαὰκ δὲ ο προβαίνων μείζων ἐγίνετο, ἕως οὗ μέγας ἐγένετο, ν οὐχ ἁπλῶς, ἀλλὰ μετὰ προσθήκης της, σφόδρα,, δὶς κατειλεγμένης, ἔστι μαθεῖν, ὅτι διαφορά ἐστι μεγάλων, τινὸς μὲν ὄντος μεγάλου, ἑτέρου δὲ σφόδρα μεγάλου, καὶ ἄλλου σφό ώρα σφόδρα μεγάλου. Εζήτουν τοίνυν οἱ μαθηταὶ προσελθόντες τῷ Ἰησοῦ μαθεῖν, τίς ἄρα μείζων ἐστὶν ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν· καὶ τάχα ἐκεῖνοι μὲν ἐβούλοντο μαθεῖν ἀκούσαντες ἀπ' αὐτοῦ τὸ τοιοῦτον Ο δεῖνα μείζων ἐστὶν ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν ὁ δὲ ἐπὶ τὸ καθολικώτερον ἀνάγει τον λόγον, δεικνύς ὁποταπὸς τῇ ποιότητι μείζων ἐστὶν ἐν τῇ βασι λείᾳ τῶν οὐρανῶν, ὅντινα κατὰ δύναμιν ἐκ τῶν γε γραμμένων κατανοήσωμεν ο Προσκαλεσάμενος γὰρ ὁ Ἰησοῦς παιδίον,» καὶ τὰ ἑξῆς. 63: • Αάνο Ἔστι δὲ πρότερον ἁπλῶς διηγήσασθαι. Εἴποι δ' ἂν ὁ κατὰ τὸ ἁπλοῦν διηγούμενος τὸν τοῦ Σωτῆρος ἐν τούτοις λόγον, ὅτι ἐὰν ἀνήρ τις ὢν ἐπὶ τοσοῦτον σε σε Τίς δὲ ὁ πάντων μείζων οὐκ ἐγίνωσκον. Η. Ὡς ἐν ἀνθρώποις. ὁ ἐν ἀν θρώποις. Μείζων ἐγίνετο σφόδρα σφόδρα. μέγας ἐγίνετο οὐχ ἁπλῶς, ἀλλὰ μετὰ προσθήκης της, σφόδρα, δις κατειλεγμένης. Ει Προβαίνων δὲ ὡς Ἰσαὰκ... μεί ζων ἔσται, ἕως οὗ αὐξάνων μέγας γένηται σφόδρα σφόδρα. και προβαίνων μείζων ἐγίνετο, ἕως μέγας ἐγένετο σφόδρα. Ηυετιυς. οἱ ἄνδρες. ἕως οὗ μέγας. ἕως οὗ ὁ μέγας. Τῇ ποιότητι. τῆς ποιότητος. Εἴποι δ' ἂν ὁ κατὰ τό, Ευ Εt erat; quam vitam duxisset, qui minimus; et qui nam forent qui inter illos medii: nisi fortasse ac curatius dicendum est cognovisse illos quis major esset ex hoc loco 38: «Qui ergo solverit unum de mandatis istis minimis, et docuerit sic homines, minimus vocabitur in regno cœlorum; nec vero quis major esset sciebant, etiam si id tenerent Qui autem fecerit, et docuerit, bic magnus voca bitur in regno cœlorum “: cum enim magni essent complures, quis major esset inter eos qui, ut est hominum captus, magni erant, compertum illis non erat; complures sed enim esse magnos, sed non æqualiter magnos esse qui magni sunt, ti dem faciet magni nomen Isaaco inditum, ‹ qui pro ficiens major evadebat valde valde 6º; › quod de Mose etiam, de Joanne Baptista, et de Servatore di ctum est: ac nemo est quin omnes hos, juxta Seri pturam, magnos fuisse, at majorem his fuisse Ser vatorem fateatur. Utrum autem Isaaco et Mose ma jor fuerit Joannes, quo e inter natos mulierun major, non fuit e', annon major quidem, sed utri que vel utrilibet æqualis, tutum non est pronun tiare. Atque ex hoc quidem loco, Isaac autem ‹ibat proficiens atque succrescens, donec magnus factus est ", non simpliciter, sed cum additamento ‹ valde › bis repetito, discere licet magnos inter se diferre, cum aliquis magnus sit, alter valde ma gnus, alter valde valde magnus. Discere ergo vule bant ad Jesum accedentes discipuli, quis major esset in regno cœlorum; et fortasse illi quidem volebant id discere, accepto ab eo tali aliquo responso: Ille major est in regno cœlorum: at hie sermonem suum latius profert, quanam præditus sit qualitate declarans, qui major est in regno cœ lorum; cujus sermonis sensum ex iis quæ scripta sunt pro virili comparare conemur cans enim Jesus parvulumn,» et cætera. cet. Dixerit ergo qui Servatoris sermonem hoc loco habitum leviter perstringet et enarrabit, quod si Salvator. Ex eo ergo quod est propositum in Isaac, donec fieret magnus valde valle,» non simplici ter, sed cum additamento duplice, valde valde, cognoscere possumus quoniam differentiæ sunt ma gnorum, et alius quidem est magnus, alius autem magnis valde valde. Ergo discipuli quidem quæsierunt quis esset major ipse autem pleniorem facit sermonem, demonstrans eis etiam quomodo quis actibus major efficiatur in regno cœlorum, sicut subsequens sermo demonstrat dicens: Et vocans Jesus pue ruin, statuit eum in medio eorum, et dixit: Amen dico vobis, nisi conversi fueritis ut efficiamini sicut pueri, non intrabitis in regnum cœlorum. Quicunque ergo humiliaverit se sicut parvulus iste, hic major erit in regno calorum. qui acceperit puerum talem in nomine meo, me accipit. ficaverit viriles concupiscentias suas in spiritu mortificans corporales actus, et semper mortem Jesu Matth. xv, 2. * Matth. v, 19. ibid. Gen. xxvi, 13. Matth. xr, 11. * Gen. xxvi, 13. Ita codd. et R. et ita postulat sententia. Vitiose vero interpretatio vetus: Et quis major esset scie bant. HUETIus. Codex Regius, Infra ea dem hac p. Matheum xxx Ita legit Origenes: sic autem hodie habent LXX Seniorum exemplaria, Codex Regius, Codex Tarini, Editio Huetii, Codex Regius, etc. Joannes Chry sostomus in eumdem hunc Matthæi locum, et in cap. xix, 13, 14, etc. Brevis enarrat., Basilius Se leuc. orat. 28, Theophylactus in Harc. x, 15. tyhmius, Hilarius et Hieronymus. HUETIUS. erat; quam vitam duxisset, qui minimus; et qui nam forent qui inter illos medii: nisi fortasse ac curatius dicendum est cognovisse illos quis major esset ex hoc loco 38: «Qui ergo solverit unum de mandatis istis minimis, et docuerit sic homines, minimus vocabitur in regno cœlorum; nec vero quis major esset sciebant, etiam si id tenerent Qui autem fecerit, et docuerit, bic magnus voca bitur in regno cœlorum “: cum enim magni essent complures, quis major esset inter eos qui, ut est hominum captus, magni erant, compertum illis non erat; complures sed enim esse magnos, sed non æqualiter magnos esse qui magni sunt, ti dem faciet magni nomen Isaaco inditum, ‹ qui pro ficiens major evadebat valde valde 6º; › quod de Mose etiam, de Joanne Baptista, et de Servatore di ctum est: ac nemo est quin omnes hos, juxta Seri pturam, magnos fuisse, at majorem his fuisse Ser vatorem fateatur. Utrum autem Isaaco et Mose ma jor fuerit Joannes, quo e inter natos mulierun major, non fuit e', annon major quidem, sed utri que vel utrilibet æqualis, tutum non est pronun tiare. Atque ex hoc quidem loco, Isaac autem ‹ibat proficiens atque succrescens, donec magnus factus est ", non simpliciter, sed cum additamento ‹ valde › bis repetito, discere licet magnos inter se diferre, cum aliquis magnus sit, alter valde ma gnus, alter valde valde magnus. Discere ergo vule bant ad Jesum accedentes discipuli, quis major esset in regno cœlorum; et fortasse illi quidem volebant id discere, accepto ab eo tali aliquo responso: Ille major est in regno cœlorum: at hie sermonem suum latius profert, quanam præditus sit qualitate declarans, qui major est in regno cœ lorum; cujus sermonis sensum ex iis quæ scripta sunt pro virili comparare conemur cans enim Jesus parvulumn,» et cætera. cet. Dixerit ergo qui Servatoris sermonem hoc loco habitum leviter perstringet et enarrabit, quod si Salvator. Ex eo ergo quod est propositum in Isaac, donec fieret magnus valde valle,» non simplici ter, sed cum additamento duplice, valde valde, cognoscere possumus quoniam differentiæ sunt ma gnorum, et alius quidem est magnus, alius autem magnis valde valde. Ergo discipuli quidem quæsierunt quis esset major ipse autem pleniorem facit sermonem, demonstrans eis etiam quomodo quis actibus major efficiatur in regno cœlorum, sicut subsequens sermo demonstrat dicens: Et vocans Jesus pue ruin, statuit eum in medio eorum, et dixit: Amen dico vobis, nisi conversi fueritis ut efficiamini sicut pueri, non intrabitis in regnum cœlorum. Quicunque ergo humiliaverit se sicut parvulus iste, hic major erit in regno calorum. qui acceperit puerum talem in nomine meo, me accipit. ficaverit viriles concupiscentias suas in spiritu mortificans corporales actus, et semper mortem Jesu Matth. xv, 2. * Matth. v, 19. ibid. Gen. xxvi, 13. Matth. xr, 11. * Gen. xxvi, 13. Ita codd. et R. et ita postulat sententia. Vitiose vero interpretatio vetus: Et quis major esset scie bant. HUETIus. Codex Regius, Infra ea dem hac p. Matheum xxx Ita legit Origenes: sic autem hodie habent LXX Seniorum exemplaria, Codex Regius, Codex Tarini, Editio Huetii, Codex Regius, etc. Joannes Chry sostomus in eumdem hunc Matthæi locum, et in cap. xix, 13, 14, etc. Brevis enarrat., Basilius Se leuc. orat. 28, Theophylactus in Harc. x, 15. tyhmius, Hilarius et Hieronymus. HUETIUS. 46. Primum autem id rudiore opera exponere li 16. Primum simpliciter exponamus propositum verbi: hoc est, si quis vir constitutus usque eo morti 46. Primum autem id rudiore opera exponere li 16. Primum simpliciter exponamus propositum verbi: hoc est, si quis vir constitutus usque eo morti

ζῇ γὰρ ὡς ἀθάνατον, καὶ χρὴ αὐτὸ ἀπ’ αὐτοῦ τοῦ Ἰησοῦ [κατασταθὲν παρὰ τῷ Ἰησοῦ] δέξασθαι «ἐπὶ τῷ ὀνόματι» τοῦ Ἰησοῦ, οὗ μὴ χωριζόμενος ὁ Ἰησοῦς γίνεται παρὰ τῷ δεχομένῳ τὸ παιδίον, ὡς κατὰ τοῦτο λελέχθαι τὸ «ὃς ἐὰν δέξηται τοῦτο τὸ παιδίον ἐπὶ τῷ ὀνόματί μου, ἐμὲ δέχεται». εἶτ’ ἐπεὶ ἀχώριστός ἐστι τοῦ υἱοῦ ὁ πατήρ, [ὁμοῦ καὶ ὁ πατὴρ] γίνεται παρὰ τῷ δεξαμένῳ τὸν υἱόν· διὸ λέλεκται· «καὶ ὃς ἐὰν ἐμὲ δέξηται, δέχεται τὸν ἀποστείλαντά με». ὁ δὲ δεξάμενος τὸ παιδίον καὶ τὸν σωτῆρα καὶ τὸν ἀποστείλαντα αὐτόν, «μικρότερός» ἐστιν «ἐν πᾶσι» τοῖς Ἰησοῦ μαθηταῖς ἑαυτὸν σμικρύνων· ὅσον δὲ ἑαυτὸν σμικρύνει, τοσοῦτον γίνεται «μέγας» [ὑπ’] αὐτοῦ τοῦ ἐπιτέλλοντος σμικρύνειν αὑτὸν καὶ ποιοῦντος ἐπιδιδόναι εἰς μέγεθος· πρόσχες γὰρ τῷ «ὁ μικρότερος ἐν πᾶσιν ὑμῖν ὑπάρχων, οὗτός ἐστι μέγας». ἀνέγνωμεν δὲ καὶ ἐν ἄλλοις «καὶ ἔσται μέγας». κατὰ δὲ τὸν Λουκᾶν ἐὰν μή τις «δέξηται τὴν τοῦ θεοῦ βασιλείαν ὡς παιδίον, οὐ μὴ εἰσέλθῃ εἰς αὐτήν»·

καὶ ἔστιν ἀμφίβολος ἡ λέξις, ἢ γὰρ ἵνα ὁ δεχόμενος τὴν τοῦ θεοῦ βασιλείαν γένηται ὡς παιδίον, ἢ ἵνα τὴν τοῦ θεοῦ βασιλείαν παραδέξηται γενομένην αὐτῷ ὡς παιδίον. καὶ τάχα ἐνταῦθα μὲν οἱ δεχόμενοι τὴν τοῦ θεοῦ βασιλείαν δέχονται αὐτὴν οὖσαν ὡς παιδίον, ἐν δὲ τῷ μέλλοντι αἰῶνι οὐκέτι ὡς παιδίον κατὰ τὸ μέγεθος τῆς τελειότητος ἐν τῇ [ἵν’ οὕτως ὀνομάσω] πνευματικῇ ἡλικίᾳ ἐπιδεικνυμένης πᾶσι τοῖς ἐπὶ τοῦ παρόντος παραδεξαμένοις αὐτὴν οὖσαν ἐνταῦθα ὡς παιδίον. «Οὐαὶ τῷ κόσμῳ ἀπὸ τῶν σκανδάλων» [, []] . Καθ’ αὑτὴν μὲν καὶ ἀπολελυμένως εἴρηται ἡ τοῦ κόσμος φωνὴ [ἐν τῷ] «ἐν τῷ κόσμῳ ἦν, καὶ ὁ κόσμος αὐτὸν οὐκ ἔγνω». κατὰ δὲ τὴν πρός τι σχέσιν, μετὰ τῆς πρὸς ἐκεῖνο ἐπιπλοκῆς οὗ κόσμος ἐστίν, ὠνόμασται ἐν τῷ «μὴ ἀναβλέψας εἰς τὸν οὐρανὸν καὶ ἰδὼν τὸν ἥλιον καὶ τὴν σελήνην καὶ πάντα τὸν κόσμον τοῦ οὐρανοῦ πλανηθεὶς προσκυνήσῃς αὐτοῖς καὶ λατρεύσῃς αὐτοῖς». τὸ δ’ ὅμοιον φήσεις ἐν τῇ Ἐσθὴρ λελέχθαι περὶ αὐτῆς, ὅτε γέγραπται περιελομένη «πάντα τὸν κόσμον αὐτῆς». οὐ γὰρ ταὐτόν ἐστιν ἁπλῶς ὁ κόσμος καὶ ὁ κόσμος τοῦ οὐρανοῦ ἢ ὁ κόσμος τῆς Ἐσθήρ. καὶ τῶν ὀνομάτων ἐκείνων, λέγουσιν εἶναι φόβον· οἷον δὲ καὶ τὸ τῶν παιδίων ἀμνησίκακον παρ' αὐτοὺς τοὺς τῶν δακρύων καιροὺς, ἐν ἀχαρεῖ μεταβαλλομένων, καὶ γελώντων, καὶ συμπαιζόντων τοῖς νομιζομένοις λελυπηκέναι, καὶ πεφοβηκέναι, ἀλλ᾽ οὐ κατὰ τὴν ἀλήθειαν ταῦτα ἐνεργηκόσιν. Οὕτω δὲ καὶ ταπεινώσει ἑαυτόν τις, ὡς προσεκαλέσατο ὁ Ἰησοῦς παιδίον· οὐ γὰρ πίπτει ὑψηλοφροσύνη, καὶ οἴησις εὐγενείας, ἢ πλούτου, ή τινος τῶν νομιζομένων μὲν, οὐκ ὄντων δὲ ἀγαθῶν εἰς παιδίον· διόπερ ἐστὶν ἰδεῖν τὰ κομιδῆ νήπια μέχρι τριῶν καὶ τεττάρων ἐτῶν ὅμοια τοῖς ἀγενέσι, κἂν εὐγενῆ εἶναι δοκῇ, καὶ μὴ μᾶλλον πάν τως φιλεῖν δοκοῦντα τὰ πλούσια παιδία παρὰ τὰ πε νιχρά. Ἐὰν οὖν ὅπερ παρὰ τὴν ἡλικίαν πάσχει τὰ παιδία πρὸς τὰ τοὺς ἀνοήτους επαίροντα τοιαῦτα πάθη, ἀπὸ λόγου ὁ τοῦ Ἰησοῦ μαθητὴς ἐταπείνωσεν ἑαυτὸν, ὡς ὅ ἔδειξεν ὁ Ἰησοῦς παιδίον, οὐκ ἐπαι ρόμενος ἐπὶ δοξαρίῳ, οὐδὲ φυσιούμενος ἐπὶ πλούτῳ, οὐδ᾽ ἐπὶ περιβολῇ, οὐδὲ ὀγκούμενος ἐπὶ εὐγενεία, μάλιστα δὲ τοὺς, ὡς ὁ Λόγος ἀπέδειξε, στραφέντας, ὡς ὁ προσελάβετο ὁ Ἰησοῦς παιδίον, ἀποδεκτέον καὶ μιμητέον ἐπὶ τῷ Ἰησοῦ ὀνόματι, ἐπεὶ μάλιστα ἐν τούτοις ἐστὶν ὁ Χριστὸς, καὶ διὰ τοῦτο λέγει τό Καὶ ὃς ἂν δέξηται ἓν παιδίον τοιοῦτο ἐπὶ τῷ ὀνό ματί μου, ἐμὲ δέχεται.» Τὸ δὲ ἑξῆς ἐργῶδες κατὰ ἀκολουθίαν τῶν προα ποδεδομένων διηγήσασθαι· εἴποι γὰρ ἄν τις, πῶς ὁ στραφεὶς καὶ γενόμενος ὡς τὰ παιδία μικρός ἐστι τῶν πιστευόντων εἰς τὸν Ἰησοῦν, καὶ ἐπιδεκτικὸς τοῦ σκανδαλισθῆναι; πειρασώμεθα δὲ καὶ τοῦτο ἀκο λούθως σαφηνίσαι. Πῶς ὁ τῷ Ἰησοῦ ὡς Υἱῷ Ἐὰν οὖν ὅπερ παρὰ τὴν ἡλικίαν, τό, κατὰ σύλληψιν δέ, μάλιστα, τεχνικοί, δή παρέλκειν, Πῶς ὁ τῷ Ἰησοῦ ὡς, Η. πᾶς. Ιν. καὶ τῶν ὀνομάτων ἐκείνων, λέγουσιν εἶναι φόβον· οἷον δὲ καὶ τὸ τῶν παιδίων ἀμνησίκακον παρ' αὐτοὺς τοὺς τῶν δακρύων καιροὺς, ἐν ἀχαρεῖ μεταβαλλομένων, καὶ γελώντων, καὶ συμπαιζόντων τοῖς νομιζομένοις λελυπηκέναι, καὶ πεφοβηκέναι, ἀλλ᾽ οὐ κατὰ τὴν ἀλήθειαν ταῦτα ἐνεργηκόσιν. Οὕτω δὲ καὶ ταπεινώσει ἑαυτόν τις, ὡς προσεκαλέσατο ὁ Ἰησοῦς παιδίον· οὐ γὰρ πίπτει ὑψηλοφροσύνη, καὶ οἴησις εὐγενείας, ἢ πλούτου, ή τινος τῶν νομιζομένων μὲν, οὐκ ὄντων δὲ ἀγαθῶν εἰς παιδίον· διόπερ ἐστὶν ἰδεῖν τὰ κομιδῆ νήπια μέχρι τριῶν καὶ τεττάρων ἐτῶν ὅμοια τοῖς ἀγενέσι, κἂν εὐγενῆ εἶναι δοκῇ, καὶ μὴ μᾶλλον πάν τως φιλεῖν δοκοῦντα τὰ πλούσια παιδία παρὰ τὰ πε νιχρά. Ἐὰν οὖν ὅπερ παρὰ τὴν ἡλικίαν πάσχει τὰ παιδία πρὸς τὰ τοὺς ἀνοήτους επαίροντα τοιαῦτα πάθη, ἀπὸ λόγου ὁ τοῦ Ἰησοῦ μαθητὴς ἐταπείνωσεν ἑαυτὸν, ὡς ὅ ἔδειξεν ὁ Ἰησοῦς παιδίον, οὐκ ἐπαι ρόμενος ἐπὶ δοξαρίῳ, οὐδὲ φυσιούμενος ἐπὶ πλούτῳ, οὐδ᾽ ἐπὶ περιβολῇ, οὐδὲ ὀγκούμενος ἐπὶ εὐγενεία, μάλιστα δὲ τοὺς, ὡς ὁ Λόγος ἀπέδειξε, στραφέντας, ὡς ὁ προσελάβετο ὁ Ἰησοῦς παιδίον, ἀποδεκτέον καὶ μιμητέον ἐπὶ τῷ Ἰησοῦ ὀνόματι, ἐπεὶ μάλιστα ἐν τούτοις ἐστὶν ὁ Χριστὸς, καὶ διὰ τοῦτο λέγει τό Καὶ ὃς ἂν δέξηται ἓν παιδίον τοιοῦτο ἐπὶ τῷ ὀνό ματί μου, ἐμὲ δέχεται.» Τὸ δὲ ἑξῆς ἐργῶδες κατὰ ἀκολουθίαν τῶν προα ποδεδομένων διηγήσασθαι· εἴποι γὰρ ἄν τις, πῶς ὁ στραφεὶς καὶ γενόμενος ὡς τὰ παιδία μικρός ἐστι τῶν πιστευόντων εἰς τὸν Ἰησοῦν, καὶ ἐπιδεκτικὸς τοῦ σκανδαλισθῆναι; πειρασώμεθα δὲ καὶ τοῦτο ἀκο λούθως σαφηνίσαι. Πῶς ὁ τῷ Ἰησοῦ ὡς Υἱῷ Ἐὰν οὖν ὅπερ παρὰ τὴν ἡλικίαν, τό, κατὰ σύλληψιν δέ, μάλιστα, τεχνικοί, δή παρέλκειν, Πῶς ὁ τῷ Ἰησοῦ ὡς, Η. πᾶς. Ιν. secum agi putandum ei sit. Ac de timore quidem similia iis intelligantur quæ supra tradidimus, pue ros videlicet malorum timore nequaquam percelli, at aliquo alio, quod tamen timorem appellant, qui de animi perturbationibus, eorumque nominibus accurate disseruerunt, cujusmodi puerorum quo que est, inter ipsas etiam lacrymas injuriarum oblivio, qui temporis puncto immutantur et rident, cumque iis ludunt qui timore eos affecisse et ti morem incussisse videbantur, sed revera nihil tale fecerant. Ad eundem vero modum se deprimet et abjiciet quispiam, ad quem se abjicit puer quem Jesus accersivit; in puerum siquidem neque cadit superbia, neque generis, divitiarumve arrogaus existimatio, aut alicujus ex iis bonis, quae opinione quidem talia sunt, revera non sunt unde pueru los oppido infantes videre licet ad tertium quar tumve ætatis annum ignobilibus, et obscuro loco editis pueris similes, etiamsi generosi esse videan tur, nec magis amantes pueros qui videntur florere opibus, quam egenos. Si ergo Jesu discipulus ra tione adductus se ipse, velut puer quem ostendit Jesus, depresserit; id quod pueris propter ætatem contingit circa eos affectus quibus efferuntur stulti; gloriola non turgidus, neque propter divitias aut vestimentum inflatus, vel generis nobilitate intumescens, ii potissimum in` nomine Jesu suscipiendi et imitandi sunt, qui sicut a Verbo demonstratum est, ita conversi fuerint, ut puer quem Je sus assumpsit, quoniam inter eos præcipue Christus est, et propterea illud dicit “: «Et qui susce perit mum parvulum talem in nomine meo, me suscipit. › nere, ut cum superioribus cohæreat: dixerit enim aliquis, quomodo fieri potest ut qui conversus fue rit, et puerorum similis factus, pusillus sit ex iis qui in Jesum credunt, et offensioni obnoxius? nili lominus tamen id convenienter illustrare conemur. et dicat, nisi hoc feceris occido te, incendo te, aut simile aliquid, numquid timet hujusmodi puer? Sicut ergo cæteræ passiones non sunt firmæ in pueris, sic neque timor. Si autem quis et humiliet se sicut puer nec enim magnu'n aliquid sapere cadit in puerum, neque jactantia generis, vel divitiarum, vel aliarum rerum quæ existimantur bonæ, non autem sunt, cadit in puerum: unde videmus infantes usque ad tertium vel quartum annum, licet fuerint generosi, similes se præbent pueris degeneribus, nec am plius diligunt divites pueros, quam pauperes. Si quis ergo vir habitudinem quam babent pueri ex ætate. in se ratione susceperit, expellens ea quæ movent insensatos, factus est sicut puer, non se extollens in honoribus, neque efferens se in divitiis, neque elevans se in claritudine generis iste talis suscipiendus est, et honorandus in nomine Jesu, quoniam præcipue in talibus est Jesus. Ideo dicit: Si quis susceperit unum talem in nomine meo, me suscipit. Qui autem scandalizaverit unum de pusillis credentibus in me, expedit ei ut suspendatur mola asinaria in collo ejus, et demergatur in profundum maris. ▸ qui conversus est, et factus est sicut puer, et humiliavit seipsum quemadmodum puer quem statuit Jesus in medio discipulorum, minimus est et potens scandalizari, cum sit scriptum: Pax multa diligentibus legem tuam, et non est illis scandalum.» Vide autem si rationabiliter hoc possumus explanare. Omnis qui Jesu quasi Filio Dei credit, et conversatur secundum evangelicos actus ad vivendum recte conversus, ambulat quemadmodum puer. Qui autem non convertitur ut fiat quemadmodum puer, hunc quidem im ** Maub. xv, 5. etc. Ve terem interpretationem hoc loco quoad ejus fieri poluit, secuti sumus, nec a codice tamen mss. de scivimus: inde factum, ut cum scripserimus: Si ergo discipulus Jesu ratione adductus,» etc., sub junxerimus tamen li potissimum in nomine Je su, etc. Nam si mendosa non est ea quam reti nuimus lectio, dicendum est e discipulus, hic usu: pari pro, e discipuli:» at, post vim non habere adversativam: ut loquuntur sed pro positum esse vel ut nonnunquam factum ab antiquis in dicat Budæus in Commentariis. Observavimus præ terea a grammaticis regulis discedere Origeni esse proclive. HUETIUS. etc. Ita codd. et R. Vetus interpres: Omnis qui Jesu quasi Filio Dei credit.» Legebat secum agi putandum ei sit. Ac de timore quidem similia iis intelligantur quæ supra tradidimus, pue ros videlicet malorum timore nequaquam percelli, at aliquo alio, quod tamen timorem appellant, qui de animi perturbationibus, eorumque nominibus accurate disseruerunt, cujusmodi puerorum quo que est, inter ipsas etiam lacrymas injuriarum oblivio, qui temporis puncto immutantur et rident, cumque iis ludunt qui timore eos affecisse et ti morem incussisse videbantur, sed revera nihil tale fecerant. Ad eundem vero modum se deprimet et abjiciet quispiam, ad quem se abjicit puer quem Jesus accersivit; in puerum siquidem neque cadit superbia, neque generis, divitiarumve arrogaus existimatio, aut alicujus ex iis bonis, quae opinione quidem talia sunt, revera non sunt unde pueru los oppido infantes videre licet ad tertium quar tumve ætatis annum ignobilibus, et obscuro loco editis pueris similes, etiamsi generosi esse videan tur, nec magis amantes pueros qui videntur florere opibus, quam egenos. Si ergo Jesu discipulus ra tione adductus se ipse, velut puer quem ostendit Jesus, depresserit; id quod pueris propter ætatem contingit circa eos affectus quibus efferuntur stulti; gloriola non turgidus, neque propter divitias aut vestimentum inflatus, vel generis nobilitate intumescens, ii potissimum in` nomine Jesu suscipiendi et imitandi sunt, qui sicut a Verbo demonstratum est, ita conversi fuerint, ut puer quem Je sus assumpsit, quoniam inter eos præcipue Christus est, et propterea illud dicit “: «Et qui susce perit mum parvulum talem in nomine meo, me suscipit. › nere, ut cum superioribus cohæreat: dixerit enim aliquis, quomodo fieri potest ut qui conversus fue rit, et puerorum similis factus, pusillus sit ex iis qui in Jesum credunt, et offensioni obnoxius? nili lominus tamen id convenienter illustrare conemur. et dicat, nisi hoc feceris occido te, incendo te, aut simile aliquid, numquid timet hujusmodi puer? Sicut ergo cæteræ passiones non sunt firmæ in pueris, sic neque timor. Si autem quis et humiliet se sicut puer nec enim magnu'n aliquid sapere cadit in puerum, neque jactantia generis, vel divitiarum, vel aliarum rerum quæ existimantur bonæ, non autem sunt, cadit in puerum: unde videmus infantes usque ad tertium vel quartum annum, licet fuerint generosi, similes se præbent pueris degeneribus, nec am plius diligunt divites pueros, quam pauperes. Si quis ergo vir habitudinem quam babent pueri ex ætate. in se ratione susceperit, expellens ea quæ movent insensatos, factus est sicut puer, non se extollens in honoribus, neque efferens se in divitiis, neque elevans se in claritudine generis iste talis suscipiendus est, et honorandus in nomine Jesu, quoniam præcipue in talibus est Jesus. Ideo dicit: Si quis susceperit unum talem in nomine meo, me suscipit. Qui autem scandalizaverit unum de pusillis credentibus in me, expedit ei ut suspendatur mola asinaria in collo ejus, et demergatur in profundum maris. ▸ qui conversus est, et factus est sicut puer, et humiliavit seipsum quemadmodum puer quem statuit Jesus in medio discipulorum, minimus est et potens scandalizari, cum sit scriptum: Pax multa diligentibus legem tuam, et non est illis scandalum.» Vide autem si rationabiliter hoc possumus explanare. Omnis qui Jesu quasi Filio Dei credit, et conversatur secundum evangelicos actus ad vivendum recte conversus, ambulat quemadmodum puer. Qui autem non convertitur ut fiat quemadmodum puer, hunc quidem im ** Maub. xv, 5. etc. Ve terem interpretationem hoc loco quoad ejus fieri poluit, secuti sumus, nec a codice tamen mss. de scivimus: inde factum, ut cum scripserimus: Si ergo discipulus Jesu ratione adductus,» etc., sub junxerimus tamen li potissimum in nomine Je su, etc. Nam si mendosa non est ea quam reti nuimus lectio, dicendum est e discipulus, hic usu: pari pro, e discipuli:» at, post vim non habere adversativam: ut loquuntur sed pro positum esse vel ut nonnunquam factum ab antiquis in dicat Budæus in Commentariis. Observavimus præ terea a grammaticis regulis discedere Origeni esse proclive. HUETIUS. etc. Ita codd. et R. Vetus interpres: Omnis qui Jesu quasi Filio Dei credit.» Legebat 17. Quod autem sequitur, difficile est ita expo 17. Hoc exponere laboriosum est secundum consequentiam prædictorum. Dicit enim aliquis: quomodo 17. Quod autem sequitur, difficile est ita expo 17. Hoc exponere laboriosum est secundum consequentiam prædictorum. Dicit enim aliquis: quomodo

καὶ ἔστιν ἀμφίβολος ἡ λέξις, ἢ γὰρ ἵνα ὁ δεχόμενος τὴν τοῦ θεοῦ βασιλείαν γένηται ὡς παιδίον, ἢ ἵνα τὴν τοῦ θεοῦ βασιλείαν παραδέξηται γενομένην αὐτῷ ὡς παιδίον. καὶ τάχα ἐνταῦθα μὲν οἱ δεχόμενοι τὴν τοῦ θεοῦ βασιλείαν δέχονται αὐτὴν οὖσαν ὡς παιδίον, ἐν δὲ τῷ μέλλοντι αἰῶνι οὐκέτι ὡς παιδίον κατὰ τὸ μέγεθος τῆς τελειότητος ἐν τῇ [ἵν’ οὕτως ὀνομάσω] πνευματικῇ ἡλικίᾳ ἐπιδεικνυμένης πᾶσι τοῖς ἐπὶ τοῦ παρόντος παραδεξαμένοις αὐτὴν οὖσαν ἐνταῦθα ὡς παιδίον. «Οὐαὶ τῷ κόσμῳ ἀπὸ τῶν σκανδάλων» [, []] . Καθ’ αὑτὴν μὲν καὶ ἀπολελυμένως εἴρηται ἡ τοῦ κόσμος φωνὴ [ἐν τῷ] «ἐν τῷ κόσμῳ ἦν, καὶ ὁ κόσμος αὐτὸν οὐκ ἔγνω». κατὰ δὲ τὴν πρός τι σχέσιν, μετὰ τῆς πρὸς ἐκεῖνο ἐπιπλοκῆς οὗ κόσμος ἐστίν, ὠνόμασται ἐν τῷ «μὴ ἀναβλέψας εἰς τὸν οὐρανὸν καὶ ἰδὼν τὸν ἥλιον καὶ τὴν σελήνην καὶ πάντα τὸν κόσμον τοῦ οὐρανοῦ πλανηθεὶς προσκυνήσῃς αὐτοῖς καὶ λατρεύσῃς αὐτοῖς». τὸ δ’ ὅμοιον φήσεις ἐν τῇ Ἐσθὴρ λελέχθαι περὶ αὐτῆς, ὅτε γέγραπται περιελομένη «πάντα τὸν κόσμον αὐτῆς». οὐ γὰρ ταὐτόν ἐστιν ἁπλῶς ὁ κόσμος καὶ ὁ κόσμος τοῦ οὐρανοῦ ἢ ὁ κόσμος τῆς Ἐσθήρ. καὶ τῶν ὀνομάτων ἐκείνων, λέγουσιν εἶναι φόβον· οἷον δὲ καὶ τὸ τῶν παιδίων ἀμνησίκακον παρ' αὐτοὺς τοὺς τῶν δακρύων καιροὺς, ἐν ἀχαρεῖ μεταβαλλομένων, καὶ γελώντων, καὶ συμπαιζόντων τοῖς νομιζομένοις λελυπηκέναι, καὶ πεφοβηκέναι, ἀλλ᾽ οὐ κατὰ τὴν ἀλήθειαν ταῦτα ἐνεργηκόσιν. Οὕτω δὲ καὶ ταπεινώσει ἑαυτόν τις, ὡς προσεκαλέσατο ὁ Ἰησοῦς παιδίον· οὐ γὰρ πίπτει ὑψηλοφροσύνη, καὶ οἴησις εὐγενείας, ἢ πλούτου, ή τινος τῶν νομιζομένων μὲν, οὐκ ὄντων δὲ ἀγαθῶν εἰς παιδίον· διόπερ ἐστὶν ἰδεῖν τὰ κομιδῆ νήπια μέχρι τριῶν καὶ τεττάρων ἐτῶν ὅμοια τοῖς ἀγενέσι, κἂν εὐγενῆ εἶναι δοκῇ, καὶ μὴ μᾶλλον πάν τως φιλεῖν δοκοῦντα τὰ πλούσια παιδία παρὰ τὰ πε νιχρά. Ἐὰν οὖν ὅπερ παρὰ τὴν ἡλικίαν πάσχει τὰ παιδία πρὸς τὰ τοὺς ἀνοήτους επαίροντα τοιαῦτα πάθη, ἀπὸ λόγου ὁ τοῦ Ἰησοῦ μαθητὴς ἐταπείνωσεν ἑαυτὸν, ὡς ὅ ἔδειξεν ὁ Ἰησοῦς παιδίον, οὐκ ἐπαι ρόμενος ἐπὶ δοξαρίῳ, οὐδὲ φυσιούμενος ἐπὶ πλούτῳ, οὐδ᾽ ἐπὶ περιβολῇ, οὐδὲ ὀγκούμενος ἐπὶ εὐγενεία, μάλιστα δὲ τοὺς, ὡς ὁ Λόγος ἀπέδειξε, στραφέντας, ὡς ὁ προσελάβετο ὁ Ἰησοῦς παιδίον, ἀποδεκτέον καὶ μιμητέον ἐπὶ τῷ Ἰησοῦ ὀνόματι, ἐπεὶ μάλιστα ἐν τούτοις ἐστὶν ὁ Χριστὸς, καὶ διὰ τοῦτο λέγει τό Καὶ ὃς ἂν δέξηται ἓν παιδίον τοιοῦτο ἐπὶ τῷ ὀνό ματί μου, ἐμὲ δέχεται.» Τὸ δὲ ἑξῆς ἐργῶδες κατὰ ἀκολουθίαν τῶν προα ποδεδομένων διηγήσασθαι· εἴποι γὰρ ἄν τις, πῶς ὁ στραφεὶς καὶ γενόμενος ὡς τὰ παιδία μικρός ἐστι τῶν πιστευόντων εἰς τὸν Ἰησοῦν, καὶ ἐπιδεκτικὸς τοῦ σκανδαλισθῆναι; πειρασώμεθα δὲ καὶ τοῦτο ἀκο λούθως σαφηνίσαι. Πῶς ὁ τῷ Ἰησοῦ ὡς Υἱῷ Ἐὰν οὖν ὅπερ παρὰ τὴν ἡλικίαν, τό, κατὰ σύλληψιν δέ, μάλιστα, τεχνικοί, δή παρέλκειν, Πῶς ὁ τῷ Ἰησοῦ ὡς, Η. πᾶς. Ιν. καὶ τῶν ὀνομάτων ἐκείνων, λέγουσιν εἶναι φόβον· οἷον δὲ καὶ τὸ τῶν παιδίων ἀμνησίκακον παρ' αὐτοὺς τοὺς τῶν δακρύων καιροὺς, ἐν ἀχαρεῖ μεταβαλλομένων, καὶ γελώντων, καὶ συμπαιζόντων τοῖς νομιζομένοις λελυπηκέναι, καὶ πεφοβηκέναι, ἀλλ᾽ οὐ κατὰ τὴν ἀλήθειαν ταῦτα ἐνεργηκόσιν. Οὕτω δὲ καὶ ταπεινώσει ἑαυτόν τις, ὡς προσεκαλέσατο ὁ Ἰησοῦς παιδίον· οὐ γὰρ πίπτει ὑψηλοφροσύνη, καὶ οἴησις εὐγενείας, ἢ πλούτου, ή τινος τῶν νομιζομένων μὲν, οὐκ ὄντων δὲ ἀγαθῶν εἰς παιδίον· διόπερ ἐστὶν ἰδεῖν τὰ κομιδῆ νήπια μέχρι τριῶν καὶ τεττάρων ἐτῶν ὅμοια τοῖς ἀγενέσι, κἂν εὐγενῆ εἶναι δοκῇ, καὶ μὴ μᾶλλον πάν τως φιλεῖν δοκοῦντα τὰ πλούσια παιδία παρὰ τὰ πε νιχρά. Ἐὰν οὖν ὅπερ παρὰ τὴν ἡλικίαν πάσχει τὰ παιδία πρὸς τὰ τοὺς ἀνοήτους επαίροντα τοιαῦτα πάθη, ἀπὸ λόγου ὁ τοῦ Ἰησοῦ μαθητὴς ἐταπείνωσεν ἑαυτὸν, ὡς ὅ ἔδειξεν ὁ Ἰησοῦς παιδίον, οὐκ ἐπαι ρόμενος ἐπὶ δοξαρίῳ, οὐδὲ φυσιούμενος ἐπὶ πλούτῳ, οὐδ᾽ ἐπὶ περιβολῇ, οὐδὲ ὀγκούμενος ἐπὶ εὐγενεία, μάλιστα δὲ τοὺς, ὡς ὁ Λόγος ἀπέδειξε, στραφέντας, ὡς ὁ προσελάβετο ὁ Ἰησοῦς παιδίον, ἀποδεκτέον καὶ μιμητέον ἐπὶ τῷ Ἰησοῦ ὀνόματι, ἐπεὶ μάλιστα ἐν τούτοις ἐστὶν ὁ Χριστὸς, καὶ διὰ τοῦτο λέγει τό Καὶ ὃς ἂν δέξηται ἓν παιδίον τοιοῦτο ἐπὶ τῷ ὀνό ματί μου, ἐμὲ δέχεται.» Τὸ δὲ ἑξῆς ἐργῶδες κατὰ ἀκολουθίαν τῶν προα ποδεδομένων διηγήσασθαι· εἴποι γὰρ ἄν τις, πῶς ὁ στραφεὶς καὶ γενόμενος ὡς τὰ παιδία μικρός ἐστι τῶν πιστευόντων εἰς τὸν Ἰησοῦν, καὶ ἐπιδεκτικὸς τοῦ σκανδαλισθῆναι; πειρασώμεθα δὲ καὶ τοῦτο ἀκο λούθως σαφηνίσαι. Πῶς ὁ τῷ Ἰησοῦ ὡς Υἱῷ Ἐὰν οὖν ὅπερ παρὰ τὴν ἡλικίαν, τό, κατὰ σύλληψιν δέ, μάλιστα, τεχνικοί, δή παρέλκειν, Πῶς ὁ τῷ Ἰησοῦ ὡς, Η. πᾶς. Ιν. secum agi putandum ei sit. Ac de timore quidem similia iis intelligantur quæ supra tradidimus, pue ros videlicet malorum timore nequaquam percelli, at aliquo alio, quod tamen timorem appellant, qui de animi perturbationibus, eorumque nominibus accurate disseruerunt, cujusmodi puerorum quo que est, inter ipsas etiam lacrymas injuriarum oblivio, qui temporis puncto immutantur et rident, cumque iis ludunt qui timore eos affecisse et ti morem incussisse videbantur, sed revera nihil tale fecerant. Ad eundem vero modum se deprimet et abjiciet quispiam, ad quem se abjicit puer quem Jesus accersivit; in puerum siquidem neque cadit superbia, neque generis, divitiarumve arrogaus existimatio, aut alicujus ex iis bonis, quae opinione quidem talia sunt, revera non sunt unde pueru los oppido infantes videre licet ad tertium quar tumve ætatis annum ignobilibus, et obscuro loco editis pueris similes, etiamsi generosi esse videan tur, nec magis amantes pueros qui videntur florere opibus, quam egenos. Si ergo Jesu discipulus ra tione adductus se ipse, velut puer quem ostendit Jesus, depresserit; id quod pueris propter ætatem contingit circa eos affectus quibus efferuntur stulti; gloriola non turgidus, neque propter divitias aut vestimentum inflatus, vel generis nobilitate intumescens, ii potissimum in` nomine Jesu suscipiendi et imitandi sunt, qui sicut a Verbo demonstratum est, ita conversi fuerint, ut puer quem Je sus assumpsit, quoniam inter eos præcipue Christus est, et propterea illud dicit “: «Et qui susce perit mum parvulum talem in nomine meo, me suscipit. › nere, ut cum superioribus cohæreat: dixerit enim aliquis, quomodo fieri potest ut qui conversus fue rit, et puerorum similis factus, pusillus sit ex iis qui in Jesum credunt, et offensioni obnoxius? nili lominus tamen id convenienter illustrare conemur. et dicat, nisi hoc feceris occido te, incendo te, aut simile aliquid, numquid timet hujusmodi puer? Sicut ergo cæteræ passiones non sunt firmæ in pueris, sic neque timor. Si autem quis et humiliet se sicut puer nec enim magnu'n aliquid sapere cadit in puerum, neque jactantia generis, vel divitiarum, vel aliarum rerum quæ existimantur bonæ, non autem sunt, cadit in puerum: unde videmus infantes usque ad tertium vel quartum annum, licet fuerint generosi, similes se præbent pueris degeneribus, nec am plius diligunt divites pueros, quam pauperes. Si quis ergo vir habitudinem quam babent pueri ex ætate. in se ratione susceperit, expellens ea quæ movent insensatos, factus est sicut puer, non se extollens in honoribus, neque efferens se in divitiis, neque elevans se in claritudine generis iste talis suscipiendus est, et honorandus in nomine Jesu, quoniam præcipue in talibus est Jesus. Ideo dicit: Si quis susceperit unum talem in nomine meo, me suscipit. Qui autem scandalizaverit unum de pusillis credentibus in me, expedit ei ut suspendatur mola asinaria in collo ejus, et demergatur in profundum maris. ▸ qui conversus est, et factus est sicut puer, et humiliavit seipsum quemadmodum puer quem statuit Jesus in medio discipulorum, minimus est et potens scandalizari, cum sit scriptum: Pax multa diligentibus legem tuam, et non est illis scandalum.» Vide autem si rationabiliter hoc possumus explanare. Omnis qui Jesu quasi Filio Dei credit, et conversatur secundum evangelicos actus ad vivendum recte conversus, ambulat quemadmodum puer. Qui autem non convertitur ut fiat quemadmodum puer, hunc quidem im ** Maub. xv, 5. etc. Ve terem interpretationem hoc loco quoad ejus fieri poluit, secuti sumus, nec a codice tamen mss. de scivimus: inde factum, ut cum scripserimus: Si ergo discipulus Jesu ratione adductus,» etc., sub junxerimus tamen li potissimum in nomine Je su, etc. Nam si mendosa non est ea quam reti nuimus lectio, dicendum est e discipulus, hic usu: pari pro, e discipuli:» at, post vim non habere adversativam: ut loquuntur sed pro positum esse vel ut nonnunquam factum ab antiquis in dicat Budæus in Commentariis. Observavimus præ terea a grammaticis regulis discedere Origeni esse proclive. HUETIUS. etc. Ita codd. et R. Vetus interpres: Omnis qui Jesu quasi Filio Dei credit.» Legebat secum agi putandum ei sit. Ac de timore quidem similia iis intelligantur quæ supra tradidimus, pue ros videlicet malorum timore nequaquam percelli, at aliquo alio, quod tamen timorem appellant, qui de animi perturbationibus, eorumque nominibus accurate disseruerunt, cujusmodi puerorum quo que est, inter ipsas etiam lacrymas injuriarum oblivio, qui temporis puncto immutantur et rident, cumque iis ludunt qui timore eos affecisse et ti morem incussisse videbantur, sed revera nihil tale fecerant. Ad eundem vero modum se deprimet et abjiciet quispiam, ad quem se abjicit puer quem Jesus accersivit; in puerum siquidem neque cadit superbia, neque generis, divitiarumve arrogaus existimatio, aut alicujus ex iis bonis, quae opinione quidem talia sunt, revera non sunt unde pueru los oppido infantes videre licet ad tertium quar tumve ætatis annum ignobilibus, et obscuro loco editis pueris similes, etiamsi generosi esse videan tur, nec magis amantes pueros qui videntur florere opibus, quam egenos. Si ergo Jesu discipulus ra tione adductus se ipse, velut puer quem ostendit Jesus, depresserit; id quod pueris propter ætatem contingit circa eos affectus quibus efferuntur stulti; gloriola non turgidus, neque propter divitias aut vestimentum inflatus, vel generis nobilitate intumescens, ii potissimum in` nomine Jesu suscipiendi et imitandi sunt, qui sicut a Verbo demonstratum est, ita conversi fuerint, ut puer quem Je sus assumpsit, quoniam inter eos præcipue Christus est, et propterea illud dicit “: «Et qui susce perit mum parvulum talem in nomine meo, me suscipit. › nere, ut cum superioribus cohæreat: dixerit enim aliquis, quomodo fieri potest ut qui conversus fue rit, et puerorum similis factus, pusillus sit ex iis qui in Jesum credunt, et offensioni obnoxius? nili lominus tamen id convenienter illustrare conemur. et dicat, nisi hoc feceris occido te, incendo te, aut simile aliquid, numquid timet hujusmodi puer? Sicut ergo cæteræ passiones non sunt firmæ in pueris, sic neque timor. Si autem quis et humiliet se sicut puer nec enim magnu'n aliquid sapere cadit in puerum, neque jactantia generis, vel divitiarum, vel aliarum rerum quæ existimantur bonæ, non autem sunt, cadit in puerum: unde videmus infantes usque ad tertium vel quartum annum, licet fuerint generosi, similes se præbent pueris degeneribus, nec am plius diligunt divites pueros, quam pauperes. Si quis ergo vir habitudinem quam babent pueri ex ætate. in se ratione susceperit, expellens ea quæ movent insensatos, factus est sicut puer, non se extollens in honoribus, neque efferens se in divitiis, neque elevans se in claritudine generis iste talis suscipiendus est, et honorandus in nomine Jesu, quoniam præcipue in talibus est Jesus. Ideo dicit: Si quis susceperit unum talem in nomine meo, me suscipit. Qui autem scandalizaverit unum de pusillis credentibus in me, expedit ei ut suspendatur mola asinaria in collo ejus, et demergatur in profundum maris. ▸ qui conversus est, et factus est sicut puer, et humiliavit seipsum quemadmodum puer quem statuit Jesus in medio discipulorum, minimus est et potens scandalizari, cum sit scriptum: Pax multa diligentibus legem tuam, et non est illis scandalum.» Vide autem si rationabiliter hoc possumus explanare. Omnis qui Jesu quasi Filio Dei credit, et conversatur secundum evangelicos actus ad vivendum recte conversus, ambulat quemadmodum puer. Qui autem non convertitur ut fiat quemadmodum puer, hunc quidem im ** Maub. xv, 5. etc. Ve terem interpretationem hoc loco quoad ejus fieri poluit, secuti sumus, nec a codice tamen mss. de scivimus: inde factum, ut cum scripserimus: Si ergo discipulus Jesu ratione adductus,» etc., sub junxerimus tamen li potissimum in nomine Je su, etc. Nam si mendosa non est ea quam reti nuimus lectio, dicendum est e discipulus, hic usu: pari pro, e discipuli:» at, post vim non habere adversativam: ut loquuntur sed pro positum esse vel ut nonnunquam factum ab antiquis in dicat Budæus in Commentariis. Observavimus præ terea a grammaticis regulis discedere Origeni esse proclive. HUETIUS. etc. Ita codd. et R. Vetus interpres: Omnis qui Jesu quasi Filio Dei credit.» Legebat 17. Quod autem sequitur, difficile est ita expo 17. Hoc exponere laboriosum est secundum consequentiam prædictorum. Dicit enim aliquis: quomodo 17. Quod autem sequitur, difficile est ita expo 17. Hoc exponere laboriosum est secundum consequentiam prædictorum. Dicit enim aliquis: quomodo

«κἀγὼ πρὸς σὲ ἔρχομαι, καὶ οὐκέτι εἰμὶ ἐν τῷ κόσμῳ καὶ ἐν τῷ κόσμῳ εἰμί». ἀλλὰ καὶ ἐν τῷ «καὶ ταῦτα λαλῶ ἐν τῷ κόσμῳ» τὸν περίγειον τόπον τοῦτον νομιστέον. ἀπὸ γὰρ τούτου τοῦ κόσμου ἔδωκε τῷ υἱῷ ὁ πατὴρ ἀνθρώπους, περὶ ὧν ὁ σωτὴρ ἐρωτᾷ τὸν πατέρα μόνων, καὶ «οὐ περὶ τοῦ κόσμου» ὅλου τῶν ἀνθρώπων. σαφῶς δὲ οὗτος σημαίνεται καὶ ἐκ τοῦ «καὶ ὁ κόσμος ἐμίσησεν αὐτούς, ὅτι οὐκ εἰσὶν ἐκ τοῦ κόσμου»· ἐμίσησε γὰρ ἡμᾶς [ἐξ οὗ μηκέτι σκοποῦμεν «τὰ βλεπόμενα ἀλλὰ τὰ μὴ βλεπόμενα»] διὰ τὴν Ἰησοῦ διδασκαλίαν οὐ κόσμος ἐξ οὐρανοῦ καὶ γῆς καὶ τῶν ἐν αὐτοῖς συνεστηκὼς πᾶς, ἀλλ’ οἱ ἐπὶ γῆς μεθ’ ἡμῶν ἄνθρωποι. τὸ «οὐκ εἰσὶν ἐκ τοῦ κόσμου» ἴσον ἐστὶ τῷ οὐκ εἰσὶν ἐκ τοῦ περιγείου τόπου· οὕτω δὲ καὶ οἱ τοῦ Ἰησοῦ μαθηταὶ «ἐκ τοῦ κόσμου οὐκ εἰσὶν» ὡς οὐδ’ αὐτὸς «ἐκ τοῦ κόσμου» ἦν. ἔτι δὲ καὶ τὸ «ἵνα ὁ κόσμος πιστεύσῃ ὅτι σύ με ἀπέστειλας» [δὶς εἰρημένον ἐν τῷ κατὰ Ἰωάννην] οὐκ ἀναφέρεται ἐπὶ τὰ κρείττονα τῶν ἀνθρώπων, ἀλλ’ ἐπὶ τοὺς χρῄζοντας πιστεύειν ἀνθρώπους ὅτι ὁ πατὴρ τὸν υἱὸν εἰς τὸν τῇδε κόσμον ἀπέστειλε. καὶ παρὰ τῷ ἀποστόλῳ δὲ «ἡ πίστις ὑμῶν καταγγέλλεται ἐν ὅλῳ τῷ κόσμῳ». συγκαταθέμενος Θεοῦ κατὰ τὴν ἀληθῆ περὶ αὐτοῦ ἱστορίαν, καὶ ὁδεύων διὰ τῶν κατὰ τὸ Εὐαγγέλ πράξεων εἰς τὸ βιῶσαι κατ' ἀρετὴν, ἐστράφη και ὁδεύει πρὸς τὸ γενέσθαι ὡς τὰ παιδία τοῦτον ἀμήχανον μὴ εἰσελθεῖν εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρα νῶν. Πολλοὶ οὖν οἱ τοιοῦτοι, ἀλλ' οὐ πάντες οἱ στρα φέντες πρὸς τὸ γενέσθαι ὡς τὰ παιδία, ἐφθάκας ὡς ἐπὶ τὸ ἐξομοιωθῆναι τοῖς παιδίοις· ἀλλ᾽ ἕκαστος τοσοῦτον ἀπολείπεται τῆς πρὸς τὰ παιδία ὁμοιώσεως, ὅσον ἀπολείπεται τῆς ἀποδεδομένης τῶν παιδίων πρὸς τὰ πάθη ἕξεως. Ἐν παντὶ οὖν τῷ πλήθει τῶν π στευόντων εἰσὶ καὶ οἱ ὡσπερεὶ ἄρτι στραφέντες περί τὸ γενέσθαι ὡς τὰ παιδία, οἵτινες κατ' αὐτὸ τὸ ἐστρά φθαι, ἵνα γένωνται ὡς τὰ παιδία, μικροί χρηματί ζουσι, καὶ τούτων οἱ στραφέντες μὲν ἵνα γένωνται ὡς τὰ παιδία, πολὺ δὲ ἀπολειπόμενοι τοῦ γενέσθαι ἀκριβῶς ὡς τὰ παιδία, ἐπιδέχονται τὸ σκανδαλισθή ναι· ὧν ἕκαστος τοσοῦτον ἀπολείπεται τῆς πρὸς αὐτά ὁμοιώσεως, ὅσον ἀπολείπεται τῆς ἀποδεδομένης τῶν παιδίων πρὸς τὰ πάθη ἔξεως· οἷς οὐ δέον ἀφορμές παρέχειν τοῦ σκανδαλισθῆναι· εἰ δὲ μή γε, ὁ σκαν δαλίσας δεήσεται ὡς συμφέροντος αὐτῷ ἐπὶ θεραπεία, τοῦ κρεμασθῆναι μύλον ὀνικὸν περὶ τὸν τράχηλον αὐτοῦ καὶ καταποντισθῆναι ἐν τῷ πελάγει τῆς λάσσης· › οὕτω γὰρ τίσας τὴν αὐτάρκη δίκην ἐν τῇ θαλάσσῃ, ὅπου ὁ δράκων ἂν ο ἔπλασεν ὁ Θεὸς ἐμπαίζειν αὐτῷ ο καὶ πρὸς τὸ συμφέρον πρὸς τὸ τέλος ὁ κολασθεὶς καὶ παθὼν, ἐν τοῖς ἑξῆς ἔσται τῶν κατὰ τὸ πέλαγος τῆς θαλάσσης πόνων, οὓς ὑπέμεινε καθελκόμενος ὑπὸ τοῦ ὀνικοῦ μύλου· εἰσὶ γὰρ καὶ μύλων διαφοραί ὡς εἶναι τὸν μέν τινα αὐτῶν, ἵν' οὕτως ὀνομάσω, ἀνθρωπικὸν, ἄλλον δὲ ὀνικήν καὶ ἀνθρωπικὸς μέν ἐστιν ἐκεῖνος, περὶ οὗ γέγρα πται· ι Δύο ἔσονται ἀλήθουσαι ἐν ἑνὶ μύλῳ μία παραλαμβάνεται, καὶ μία ἀφίεται· ἡ ὀνικὸς δὲ, ὁ πε ριτεθησόμενος τῷ σκανδαλίσαντι. Εἶποι δ' ἄν τις οὐκ οἶδα πότερον ὑγιῶς ἢ ἐσφαλμένως λέγων, ὀνικὸν εἶναι τὸ βαρὺ τοῦ φαύλου σῶμα, καὶ κατωφερές, ὅπερ ἀναλήψεται ἐν τῇ ἀναστάσει ἵνα κατα ποντισθῇ ἐν τῇ ἀβύσσῳ λεγομένη πελάγει θαλασσίῳ, χχιν, Πρὸς τὸ γενέσθαι ὡς τὰ παιδία. εἰς τὸ βιῶσαι κατὰ παιδία. Τίσας τὴν αὐτάρκη δίκην, τίσας τὴν αὐτοῦ καταδίκην. Εἰσὶ γὰρ καὶ μύλων διαφοραί, Μύλον ἀνθρωπικόν Αλήθουσαι ἐν ἑνὶ μύλῳ. ἐν τῷ μυλῶνι, Ηυετιύς. Ὅπερ ἀναλήψεται ἐν τῇ ἀναστάσει, συγκαταθέμενος Θεοῦ κατὰ τὴν ἀληθῆ περὶ αὐτοῦ ἱστορίαν, καὶ ὁδεύων διὰ τῶν κατὰ τὸ Εὐαγγέλ πράξεων εἰς τὸ βιῶσαι κατ' ἀρετὴν, ἐστράφη και ὁδεύει πρὸς τὸ γενέσθαι ὡς τὰ παιδία τοῦτον ἀμήχανον μὴ εἰσελθεῖν εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρα νῶν. Πολλοὶ οὖν οἱ τοιοῦτοι, ἀλλ' οὐ πάντες οἱ στρα φέντες πρὸς τὸ γενέσθαι ὡς τὰ παιδία, ἐφθάκας ὡς ἐπὶ τὸ ἐξομοιωθῆναι τοῖς παιδίοις· ἀλλ᾽ ἕκαστος τοσοῦτον ἀπολείπεται τῆς πρὸς τὰ παιδία ὁμοιώσεως, ὅσον ἀπολείπεται τῆς ἀποδεδομένης τῶν παιδίων πρὸς τὰ πάθη ἕξεως. Ἐν παντὶ οὖν τῷ πλήθει τῶν π στευόντων εἰσὶ καὶ οἱ ὡσπερεὶ ἄρτι στραφέντες περί τὸ γενέσθαι ὡς τὰ παιδία, οἵτινες κατ' αὐτὸ τὸ ἐστρά φθαι, ἵνα γένωνται ὡς τὰ παιδία, μικροί χρηματί ζουσι, καὶ τούτων οἱ στραφέντες μὲν ἵνα γένωνται ὡς τὰ παιδία, πολὺ δὲ ἀπολειπόμενοι τοῦ γενέσθαι ἀκριβῶς ὡς τὰ παιδία, ἐπιδέχονται τὸ σκανδαλισθή ναι· ὧν ἕκαστος τοσοῦτον ἀπολείπεται τῆς πρὸς αὐτά ὁμοιώσεως, ὅσον ἀπολείπεται τῆς ἀποδεδομένης τῶν παιδίων πρὸς τὰ πάθη ἔξεως· οἷς οὐ δέον ἀφορμές παρέχειν τοῦ σκανδαλισθῆναι· εἰ δὲ μή γε, ὁ σκαν δαλίσας δεήσεται ὡς συμφέροντος αὐτῷ ἐπὶ θεραπεία, τοῦ κρεμασθῆναι μύλον ὀνικὸν περὶ τὸν τράχηλον αὐτοῦ καὶ καταποντισθῆναι ἐν τῷ πελάγει τῆς λάσσης· › οὕτω γὰρ τίσας τὴν αὐτάρκη δίκην ἐν τῇ θαλάσσῃ, ὅπου ὁ δράκων ἂν ο ἔπλασεν ὁ Θεὸς ἐμπαίζειν αὐτῷ ο καὶ πρὸς τὸ συμφέρον πρὸς τὸ τέλος ὁ κολασθεὶς καὶ παθὼν, ἐν τοῖς ἑξῆς ἔσται τῶν κατὰ τὸ πέλαγος τῆς θαλάσσης πόνων, οὓς ὑπέμεινε καθελκόμενος ὑπὸ τοῦ ὀνικοῦ μύλου· εἰσὶ γὰρ καὶ μύλων διαφοραί ὡς εἶναι τὸν μέν τινα αὐτῶν, ἵν' οὕτως ὀνομάσω, ἀνθρωπικὸν, ἄλλον δὲ ὀνικήν καὶ ἀνθρωπικὸς μέν ἐστιν ἐκεῖνος, περὶ οὗ γέγρα πται· ι Δύο ἔσονται ἀλήθουσαι ἐν ἑνὶ μύλῳ μία παραλαμβάνεται, καὶ μία ἀφίεται· ἡ ὀνικὸς δὲ, ὁ πε ριτεθησόμενος τῷ σκανδαλίσαντι. Εἶποι δ' ἄν τις οὐκ οἶδα πότερον ὑγιῶς ἢ ἐσφαλμένως λέγων, ὀνικὸν εἶναι τὸ βαρὺ τοῦ φαύλου σῶμα, καὶ κατωφερές, ὅπερ ἀναλήψεται ἐν τῇ ἀναστάσει ἵνα κατα ποντισθῇ ἐν τῇ ἀβύσσῳ λεγομένη πελάγει θαλασσίῳ, χχιν, Πρὸς τὸ γενέσθαι ὡς τὰ παιδία. εἰς τὸ βιῶσαι κατὰ παιδία. Τίσας τὴν αὐτάρκη δίκην, τίσας τὴν αὐτοῦ καταδίκην. Εἰσὶ γὰρ καὶ μύλων διαφοραί, Μύλον ἀνθρωπικόν Αλήθουσαι ἐν ἑνὶ μύλῳ. ἐν τῷ μυλῶνι, Ηυετιύς. Ὅπερ ἀναλήψεται ἐν τῇ ἀναστάσει, Quisquis Jesum Dei Filium esse credens, justa ve a ram historiam quæ de illo conscripta est, et per actiones in Evangeliis præscriptas iter habens, ut ad virtutis normam vitam exigat, conversus est, et ad id contendit, ut puerorum similis efficiatur; fieri non potest quin in cœlorum regnum ingredia tur. Tales profecto sunt quamplurimi; at non quis quis conversus est ut puerorum similis evadat, id assecutus est ut pueris similis fiat; sed quantum unusquisque ab eo, quem diximus, puerorum circa animi affectus·babitu abest, tantumdem abest ut ad puerorum similitudinem accedat. In omni ergo credentium multitudine sunt quidam quasi recens conversi ut puerorum similes fiant, qui dum con vertuntur ut fiant quasi pueri, pusilli appellantur, et qui ex iis conversi fuerint, ut Gant quasi pueri, sed multum ab eo absunt ut pueris accurate simi les sint, offensione et scandalo affici possunt, quorum unusquisque tantum abest ut illis similis Eit, quantum abest a puerorum circa animi perturbationes habitu, de quo supra actum est; quibus offensionis ansæ minime præbendæ sunt alioquin qui offensioni locum dederit, opus illi erit, ‹ ut suspendatur mola asinaria in collo ejus, et de mergatur in profundum maris ",, quasi ad cura tionem illius id conferat; qui enim talem in mari pœnam dederit idoneam, ubi draco ille est, quem ‹ formavit › Deus ‹ad illudendum ei“,, et prout ei fuerit utile, punitus tandem et afflictus fuerit, cum obtinebit statum, qui labores in pro fundo maris a se mola asinaria depresso perlatos excipiet. Molarum sed enim discrimina sunt, ita ut carum aliqua, ut ita dicam, humana sit, alia asina ria: ac humana quidem illa est, de qua scriptum exstat Duae molentes erunt in una mola, una assumetur, et una relinquetur; › asinaria autem, quæ ei circumponetur qui offensionem et scanda lum præbuerit. Dixerit autem aliquis, an recte vel male, mihi non liquet, asinariam molam corpus esse hominis nequam, grave et deorsum tendens, c possibile est intrare regnum coelorum. Multi enim convertuntur ut fiant quemadmodum puer, sed non omnes qui convertuntur ut fiant quemadmodum puer, jam perveniunt usque eo, ut fiant similes pueris. sed unusquisque tanto minus habet de similitudine puerorum, quantum longe est de habitudine puerili erga passiones carnales. In omni ergo credentium multitudine sunt quidam quasi nuper conversi ut fiant quemadmodum pueri. Hi propter hoc ipsum quod sic conversi sunt ut fiant quasi pueri, nondum autem sunt facti, sed videntur nuper esse conversi, pusilli habentur in Christo, et parvuli sunt, scandali re ceptores, quibus occasionem scandali non debemus præbere. Alioquin ‹ qui scandalizaverit unum de pus.llis quos Christus ostendit credentibus in se, expedit ei, quasi utile ad medelam peccati, ut Suspendatur mola asinaria ad collum ejus, et demergatur in profundum maris. Sic enim reddens Matth. XVIII, 6. Psal. CII, 26. Matth. Codex Re gius, etc. Codex Re gius, Vide Origeniano rum lib. ut, quæst. 11, num. et seq. etc. appellat eum de quo Exod. xi, 5. Tru satiles dicebantur ejusmodi molæ, quod hominum, servorum puta, ancillarumve manibus truderentur. Manuales Hieronymus appellat. Asinariæ autem molæ, seu versatiles, eæ erant quæ asellis et ju mentis agebantur et vertebantur. Ovidius vi Fast. Et qua pumiceas versat asella molas. Ita habent codi ces nonnulli, Matth. xxιν, 41, et Vulgata: «Due mulentes in mola,» et Arabs, et Persa. At plera que exemplaria, quod habent et Sy rus, et iliops. etc, Satis luculenter hinc apparet credidisse Origenem ipsos etiam impios resurrectionis fore compotes; quod planum quoque fecit Pamphilus in Apologis Vide nos infra in Matthæum xxi, maxime vero in Origenianis. Ib. Quisquis Jesum Dei Filium esse credens, justa ve a ram historiam quæ de illo conscripta est, et per actiones in Evangeliis præscriptas iter habens, ut ad virtutis normam vitam exigat, conversus est, et ad id contendit, ut puerorum similis efficiatur; fieri non potest quin in cœlorum regnum ingredia tur. Tales profecto sunt quamplurimi; at non quis quis conversus est ut puerorum similis evadat, id assecutus est ut pueris similis fiat; sed quantum unusquisque ab eo, quem diximus, puerorum circa animi affectus·babitu abest, tantumdem abest ut ad puerorum similitudinem accedat. In omni ergo credentium multitudine sunt quidam quasi recens conversi ut puerorum similes fiant, qui dum con vertuntur ut fiant quasi pueri, pusilli appellantur, et qui ex iis conversi fuerint, ut Gant quasi pueri, sed multum ab eo absunt ut pueris accurate simi les sint, offensione et scandalo affici possunt, quorum unusquisque tantum abest ut illis similis Eit, quantum abest a puerorum circa animi perturbationes habitu, de quo supra actum est; quibus offensionis ansæ minime præbendæ sunt alioquin qui offensioni locum dederit, opus illi erit, ‹ ut suspendatur mola asinaria in collo ejus, et de mergatur in profundum maris ",, quasi ad cura tionem illius id conferat; qui enim talem in mari pœnam dederit idoneam, ubi draco ille est, quem ‹ formavit › Deus ‹ad illudendum ei“,, et prout ei fuerit utile, punitus tandem et afflictus fuerit, cum obtinebit statum, qui labores in pro fundo maris a se mola asinaria depresso perlatos excipiet. Molarum sed enim discrimina sunt, ita ut carum aliqua, ut ita dicam, humana sit, alia asina ria: ac humana quidem illa est, de qua scriptum exstat Duae molentes erunt in una mola, una assumetur, et una relinquetur; › asinaria autem, quæ ei circumponetur qui offensionem et scanda lum præbuerit. Dixerit autem aliquis, an recte vel male, mihi non liquet, asinariam molam corpus esse hominis nequam, grave et deorsum tendens, c possibile est intrare regnum coelorum. Multi enim convertuntur ut fiant quemadmodum puer, sed non omnes qui convertuntur ut fiant quemadmodum puer, jam perveniunt usque eo, ut fiant similes pueris. sed unusquisque tanto minus habet de similitudine puerorum, quantum longe est de habitudine puerili erga passiones carnales. In omni ergo credentium multitudine sunt quidam quasi nuper conversi ut fiant quemadmodum pueri. Hi propter hoc ipsum quod sic conversi sunt ut fiant quasi pueri, nondum autem sunt facti, sed videntur nuper esse conversi, pusilli habentur in Christo, et parvuli sunt, scandali re ceptores, quibus occasionem scandali non debemus præbere. Alioquin ‹ qui scandalizaverit unum de pus.llis quos Christus ostendit credentibus in se, expedit ei, quasi utile ad medelam peccati, ut Suspendatur mola asinaria ad collum ejus, et demergatur in profundum maris. Sic enim reddens Matth. XVIII, 6. Psal. CII, 26. Matth. Codex Re gius, etc. Codex Re gius, Vide Origeniano rum lib. ut, quæst. 11, num. et seq. etc. appellat eum de quo Exod. xi, 5. Tru satiles dicebantur ejusmodi molæ, quod hominum, servorum puta, ancillarumve manibus truderentur. Manuales Hieronymus appellat. Asinariæ autem molæ, seu versatiles, eæ erant quæ asellis et ju mentis agebantur et vertebantur. Ovidius vi Fast. Et qua pumiceas versat asella molas. Ita habent codi ces nonnulli, Matth. xxιν, 41, et Vulgata: «Due mulentes in mola,» et Arabs, et Persa. At plera que exemplaria, quod habent et Sy rus, et iliops. etc, Satis luculenter hinc apparet credidisse Origenem ipsos etiam impios resurrectionis fore compotes; quod planum quoque fecit Pamphilus in Apologis Vide nos infra in Matthæum xxi, maxime vero in Origenianis. Ib.

«κἀγὼ πρὸς σὲ ἔρχομαι, καὶ οὐκέτι εἰμὶ ἐν τῷ κόσμῳ καὶ ἐν τῷ κόσμῳ εἰμί». ἀλλὰ καὶ ἐν τῷ «καὶ ταῦτα λαλῶ ἐν τῷ κόσμῳ» τὸν περίγειον τόπον τοῦτον νομιστέον. ἀπὸ γὰρ τούτου τοῦ κόσμου ἔδωκε τῷ υἱῷ ὁ πατὴρ ἀνθρώπους, περὶ ὧν ὁ σωτὴρ ἐρωτᾷ τὸν πατέρα μόνων, καὶ «οὐ περὶ τοῦ κόσμου» ὅλου τῶν ἀνθρώπων. σαφῶς δὲ οὗτος σημαίνεται καὶ ἐκ τοῦ «καὶ ὁ κόσμος ἐμίσησεν αὐτούς, ὅτι οὐκ εἰσὶν ἐκ τοῦ κόσμου»· ἐμίσησε γὰρ ἡμᾶς [ἐξ οὗ μηκέτι σκοποῦμεν «τὰ βλεπόμενα ἀλλὰ τὰ μὴ βλεπόμενα»] διὰ τὴν Ἰησοῦ διδασκαλίαν οὐ κόσμος ἐξ οὐρανοῦ καὶ γῆς καὶ τῶν ἐν αὐτοῖς συνεστηκὼς πᾶς, ἀλλ’ οἱ ἐπὶ γῆς μεθ’ ἡμῶν ἄνθρωποι. τὸ «οὐκ εἰσὶν ἐκ τοῦ κόσμου» ἴσον ἐστὶ τῷ οὐκ εἰσὶν ἐκ τοῦ περιγείου τόπου· οὕτω δὲ καὶ οἱ τοῦ Ἰησοῦ μαθηταὶ «ἐκ τοῦ κόσμου οὐκ εἰσὶν» ὡς οὐδ’ αὐτὸς «ἐκ τοῦ κόσμου» ἦν. ἔτι δὲ καὶ τὸ «ἵνα ὁ κόσμος πιστεύσῃ ὅτι σύ με ἀπέστειλας» [δὶς εἰρημένον ἐν τῷ κατὰ Ἰωάννην] οὐκ ἀναφέρεται ἐπὶ τὰ κρείττονα τῶν ἀνθρώπων, ἀλλ’ ἐπὶ τοὺς χρῄζοντας πιστεύειν ἀνθρώπους ὅτι ὁ πατὴρ τὸν υἱὸν εἰς τὸν τῇδε κόσμον ἀπέστειλε. καὶ παρὰ τῷ ἀποστόλῳ δὲ «ἡ πίστις ὑμῶν καταγγέλλεται ἐν ὅλῳ τῷ κόσμῳ». συγκαταθέμενος Θεοῦ κατὰ τὴν ἀληθῆ περὶ αὐτοῦ ἱστορίαν, καὶ ὁδεύων διὰ τῶν κατὰ τὸ Εὐαγγέλ πράξεων εἰς τὸ βιῶσαι κατ' ἀρετὴν, ἐστράφη και ὁδεύει πρὸς τὸ γενέσθαι ὡς τὰ παιδία τοῦτον ἀμήχανον μὴ εἰσελθεῖν εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρα νῶν. Πολλοὶ οὖν οἱ τοιοῦτοι, ἀλλ' οὐ πάντες οἱ στρα φέντες πρὸς τὸ γενέσθαι ὡς τὰ παιδία, ἐφθάκας ὡς ἐπὶ τὸ ἐξομοιωθῆναι τοῖς παιδίοις· ἀλλ᾽ ἕκαστος τοσοῦτον ἀπολείπεται τῆς πρὸς τὰ παιδία ὁμοιώσεως, ὅσον ἀπολείπεται τῆς ἀποδεδομένης τῶν παιδίων πρὸς τὰ πάθη ἕξεως. Ἐν παντὶ οὖν τῷ πλήθει τῶν π στευόντων εἰσὶ καὶ οἱ ὡσπερεὶ ἄρτι στραφέντες περί τὸ γενέσθαι ὡς τὰ παιδία, οἵτινες κατ' αὐτὸ τὸ ἐστρά φθαι, ἵνα γένωνται ὡς τὰ παιδία, μικροί χρηματί ζουσι, καὶ τούτων οἱ στραφέντες μὲν ἵνα γένωνται ὡς τὰ παιδία, πολὺ δὲ ἀπολειπόμενοι τοῦ γενέσθαι ἀκριβῶς ὡς τὰ παιδία, ἐπιδέχονται τὸ σκανδαλισθή ναι· ὧν ἕκαστος τοσοῦτον ἀπολείπεται τῆς πρὸς αὐτά ὁμοιώσεως, ὅσον ἀπολείπεται τῆς ἀποδεδομένης τῶν παιδίων πρὸς τὰ πάθη ἔξεως· οἷς οὐ δέον ἀφορμές παρέχειν τοῦ σκανδαλισθῆναι· εἰ δὲ μή γε, ὁ σκαν δαλίσας δεήσεται ὡς συμφέροντος αὐτῷ ἐπὶ θεραπεία, τοῦ κρεμασθῆναι μύλον ὀνικὸν περὶ τὸν τράχηλον αὐτοῦ καὶ καταποντισθῆναι ἐν τῷ πελάγει τῆς λάσσης· › οὕτω γὰρ τίσας τὴν αὐτάρκη δίκην ἐν τῇ θαλάσσῃ, ὅπου ὁ δράκων ἂν ο ἔπλασεν ὁ Θεὸς ἐμπαίζειν αὐτῷ ο καὶ πρὸς τὸ συμφέρον πρὸς τὸ τέλος ὁ κολασθεὶς καὶ παθὼν, ἐν τοῖς ἑξῆς ἔσται τῶν κατὰ τὸ πέλαγος τῆς θαλάσσης πόνων, οὓς ὑπέμεινε καθελκόμενος ὑπὸ τοῦ ὀνικοῦ μύλου· εἰσὶ γὰρ καὶ μύλων διαφοραί ὡς εἶναι τὸν μέν τινα αὐτῶν, ἵν' οὕτως ὀνομάσω, ἀνθρωπικὸν, ἄλλον δὲ ὀνικήν καὶ ἀνθρωπικὸς μέν ἐστιν ἐκεῖνος, περὶ οὗ γέγρα πται· ι Δύο ἔσονται ἀλήθουσαι ἐν ἑνὶ μύλῳ μία παραλαμβάνεται, καὶ μία ἀφίεται· ἡ ὀνικὸς δὲ, ὁ πε ριτεθησόμενος τῷ σκανδαλίσαντι. Εἶποι δ' ἄν τις οὐκ οἶδα πότερον ὑγιῶς ἢ ἐσφαλμένως λέγων, ὀνικὸν εἶναι τὸ βαρὺ τοῦ φαύλου σῶμα, καὶ κατωφερές, ὅπερ ἀναλήψεται ἐν τῇ ἀναστάσει ἵνα κατα ποντισθῇ ἐν τῇ ἀβύσσῳ λεγομένη πελάγει θαλασσίῳ, χχιν, Πρὸς τὸ γενέσθαι ὡς τὰ παιδία. εἰς τὸ βιῶσαι κατὰ παιδία. Τίσας τὴν αὐτάρκη δίκην, τίσας τὴν αὐτοῦ καταδίκην. Εἰσὶ γὰρ καὶ μύλων διαφοραί, Μύλον ἀνθρωπικόν Αλήθουσαι ἐν ἑνὶ μύλῳ. ἐν τῷ μυλῶνι, Ηυετιύς. Ὅπερ ἀναλήψεται ἐν τῇ ἀναστάσει, συγκαταθέμενος Θεοῦ κατὰ τὴν ἀληθῆ περὶ αὐτοῦ ἱστορίαν, καὶ ὁδεύων διὰ τῶν κατὰ τὸ Εὐαγγέλ πράξεων εἰς τὸ βιῶσαι κατ' ἀρετὴν, ἐστράφη και ὁδεύει πρὸς τὸ γενέσθαι ὡς τὰ παιδία τοῦτον ἀμήχανον μὴ εἰσελθεῖν εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρα νῶν. Πολλοὶ οὖν οἱ τοιοῦτοι, ἀλλ' οὐ πάντες οἱ στρα φέντες πρὸς τὸ γενέσθαι ὡς τὰ παιδία, ἐφθάκας ὡς ἐπὶ τὸ ἐξομοιωθῆναι τοῖς παιδίοις· ἀλλ᾽ ἕκαστος τοσοῦτον ἀπολείπεται τῆς πρὸς τὰ παιδία ὁμοιώσεως, ὅσον ἀπολείπεται τῆς ἀποδεδομένης τῶν παιδίων πρὸς τὰ πάθη ἕξεως. Ἐν παντὶ οὖν τῷ πλήθει τῶν π στευόντων εἰσὶ καὶ οἱ ὡσπερεὶ ἄρτι στραφέντες περί τὸ γενέσθαι ὡς τὰ παιδία, οἵτινες κατ' αὐτὸ τὸ ἐστρά φθαι, ἵνα γένωνται ὡς τὰ παιδία, μικροί χρηματί ζουσι, καὶ τούτων οἱ στραφέντες μὲν ἵνα γένωνται ὡς τὰ παιδία, πολὺ δὲ ἀπολειπόμενοι τοῦ γενέσθαι ἀκριβῶς ὡς τὰ παιδία, ἐπιδέχονται τὸ σκανδαλισθή ναι· ὧν ἕκαστος τοσοῦτον ἀπολείπεται τῆς πρὸς αὐτά ὁμοιώσεως, ὅσον ἀπολείπεται τῆς ἀποδεδομένης τῶν παιδίων πρὸς τὰ πάθη ἔξεως· οἷς οὐ δέον ἀφορμές παρέχειν τοῦ σκανδαλισθῆναι· εἰ δὲ μή γε, ὁ σκαν δαλίσας δεήσεται ὡς συμφέροντος αὐτῷ ἐπὶ θεραπεία, τοῦ κρεμασθῆναι μύλον ὀνικὸν περὶ τὸν τράχηλον αὐτοῦ καὶ καταποντισθῆναι ἐν τῷ πελάγει τῆς λάσσης· › οὕτω γὰρ τίσας τὴν αὐτάρκη δίκην ἐν τῇ θαλάσσῃ, ὅπου ὁ δράκων ἂν ο ἔπλασεν ὁ Θεὸς ἐμπαίζειν αὐτῷ ο καὶ πρὸς τὸ συμφέρον πρὸς τὸ τέλος ὁ κολασθεὶς καὶ παθὼν, ἐν τοῖς ἑξῆς ἔσται τῶν κατὰ τὸ πέλαγος τῆς θαλάσσης πόνων, οὓς ὑπέμεινε καθελκόμενος ὑπὸ τοῦ ὀνικοῦ μύλου· εἰσὶ γὰρ καὶ μύλων διαφοραί ὡς εἶναι τὸν μέν τινα αὐτῶν, ἵν' οὕτως ὀνομάσω, ἀνθρωπικὸν, ἄλλον δὲ ὀνικήν καὶ ἀνθρωπικὸς μέν ἐστιν ἐκεῖνος, περὶ οὗ γέγρα πται· ι Δύο ἔσονται ἀλήθουσαι ἐν ἑνὶ μύλῳ μία παραλαμβάνεται, καὶ μία ἀφίεται· ἡ ὀνικὸς δὲ, ὁ πε ριτεθησόμενος τῷ σκανδαλίσαντι. Εἶποι δ' ἄν τις οὐκ οἶδα πότερον ὑγιῶς ἢ ἐσφαλμένως λέγων, ὀνικὸν εἶναι τὸ βαρὺ τοῦ φαύλου σῶμα, καὶ κατωφερές, ὅπερ ἀναλήψεται ἐν τῇ ἀναστάσει ἵνα κατα ποντισθῇ ἐν τῇ ἀβύσσῳ λεγομένη πελάγει θαλασσίῳ, χχιν, Πρὸς τὸ γενέσθαι ὡς τὰ παιδία. εἰς τὸ βιῶσαι κατὰ παιδία. Τίσας τὴν αὐτάρκη δίκην, τίσας τὴν αὐτοῦ καταδίκην. Εἰσὶ γὰρ καὶ μύλων διαφοραί, Μύλον ἀνθρωπικόν Αλήθουσαι ἐν ἑνὶ μύλῳ. ἐν τῷ μυλῶνι, Ηυετιύς. Ὅπερ ἀναλήψεται ἐν τῇ ἀναστάσει, Quisquis Jesum Dei Filium esse credens, justa ve a ram historiam quæ de illo conscripta est, et per actiones in Evangeliis præscriptas iter habens, ut ad virtutis normam vitam exigat, conversus est, et ad id contendit, ut puerorum similis efficiatur; fieri non potest quin in cœlorum regnum ingredia tur. Tales profecto sunt quamplurimi; at non quis quis conversus est ut puerorum similis evadat, id assecutus est ut pueris similis fiat; sed quantum unusquisque ab eo, quem diximus, puerorum circa animi affectus·babitu abest, tantumdem abest ut ad puerorum similitudinem accedat. In omni ergo credentium multitudine sunt quidam quasi recens conversi ut puerorum similes fiant, qui dum con vertuntur ut fiant quasi pueri, pusilli appellantur, et qui ex iis conversi fuerint, ut Gant quasi pueri, sed multum ab eo absunt ut pueris accurate simi les sint, offensione et scandalo affici possunt, quorum unusquisque tantum abest ut illis similis Eit, quantum abest a puerorum circa animi perturbationes habitu, de quo supra actum est; quibus offensionis ansæ minime præbendæ sunt alioquin qui offensioni locum dederit, opus illi erit, ‹ ut suspendatur mola asinaria in collo ejus, et de mergatur in profundum maris ",, quasi ad cura tionem illius id conferat; qui enim talem in mari pœnam dederit idoneam, ubi draco ille est, quem ‹ formavit › Deus ‹ad illudendum ei“,, et prout ei fuerit utile, punitus tandem et afflictus fuerit, cum obtinebit statum, qui labores in pro fundo maris a se mola asinaria depresso perlatos excipiet. Molarum sed enim discrimina sunt, ita ut carum aliqua, ut ita dicam, humana sit, alia asina ria: ac humana quidem illa est, de qua scriptum exstat Duae molentes erunt in una mola, una assumetur, et una relinquetur; › asinaria autem, quæ ei circumponetur qui offensionem et scanda lum præbuerit. Dixerit autem aliquis, an recte vel male, mihi non liquet, asinariam molam corpus esse hominis nequam, grave et deorsum tendens, c possibile est intrare regnum coelorum. Multi enim convertuntur ut fiant quemadmodum puer, sed non omnes qui convertuntur ut fiant quemadmodum puer, jam perveniunt usque eo, ut fiant similes pueris. sed unusquisque tanto minus habet de similitudine puerorum, quantum longe est de habitudine puerili erga passiones carnales. In omni ergo credentium multitudine sunt quidam quasi nuper conversi ut fiant quemadmodum pueri. Hi propter hoc ipsum quod sic conversi sunt ut fiant quasi pueri, nondum autem sunt facti, sed videntur nuper esse conversi, pusilli habentur in Christo, et parvuli sunt, scandali re ceptores, quibus occasionem scandali non debemus præbere. Alioquin ‹ qui scandalizaverit unum de pus.llis quos Christus ostendit credentibus in se, expedit ei, quasi utile ad medelam peccati, ut Suspendatur mola asinaria ad collum ejus, et demergatur in profundum maris. Sic enim reddens Matth. XVIII, 6. Psal. CII, 26. Matth. Codex Re gius, etc. Codex Re gius, Vide Origeniano rum lib. ut, quæst. 11, num. et seq. etc. appellat eum de quo Exod. xi, 5. Tru satiles dicebantur ejusmodi molæ, quod hominum, servorum puta, ancillarumve manibus truderentur. Manuales Hieronymus appellat. Asinariæ autem molæ, seu versatiles, eæ erant quæ asellis et ju mentis agebantur et vertebantur. Ovidius vi Fast. Et qua pumiceas versat asella molas. Ita habent codi ces nonnulli, Matth. xxιν, 41, et Vulgata: «Due mulentes in mola,» et Arabs, et Persa. At plera que exemplaria, quod habent et Sy rus, et iliops. etc, Satis luculenter hinc apparet credidisse Origenem ipsos etiam impios resurrectionis fore compotes; quod planum quoque fecit Pamphilus in Apologis Vide nos infra in Matthæum xxi, maxime vero in Origenianis. Ib. Quisquis Jesum Dei Filium esse credens, justa ve a ram historiam quæ de illo conscripta est, et per actiones in Evangeliis præscriptas iter habens, ut ad virtutis normam vitam exigat, conversus est, et ad id contendit, ut puerorum similis efficiatur; fieri non potest quin in cœlorum regnum ingredia tur. Tales profecto sunt quamplurimi; at non quis quis conversus est ut puerorum similis evadat, id assecutus est ut pueris similis fiat; sed quantum unusquisque ab eo, quem diximus, puerorum circa animi affectus·babitu abest, tantumdem abest ut ad puerorum similitudinem accedat. In omni ergo credentium multitudine sunt quidam quasi recens conversi ut puerorum similes fiant, qui dum con vertuntur ut fiant quasi pueri, pusilli appellantur, et qui ex iis conversi fuerint, ut Gant quasi pueri, sed multum ab eo absunt ut pueris accurate simi les sint, offensione et scandalo affici possunt, quorum unusquisque tantum abest ut illis similis Eit, quantum abest a puerorum circa animi perturbationes habitu, de quo supra actum est; quibus offensionis ansæ minime præbendæ sunt alioquin qui offensioni locum dederit, opus illi erit, ‹ ut suspendatur mola asinaria in collo ejus, et de mergatur in profundum maris ",, quasi ad cura tionem illius id conferat; qui enim talem in mari pœnam dederit idoneam, ubi draco ille est, quem ‹ formavit › Deus ‹ad illudendum ei“,, et prout ei fuerit utile, punitus tandem et afflictus fuerit, cum obtinebit statum, qui labores in pro fundo maris a se mola asinaria depresso perlatos excipiet. Molarum sed enim discrimina sunt, ita ut carum aliqua, ut ita dicam, humana sit, alia asina ria: ac humana quidem illa est, de qua scriptum exstat Duae molentes erunt in una mola, una assumetur, et una relinquetur; › asinaria autem, quæ ei circumponetur qui offensionem et scanda lum præbuerit. Dixerit autem aliquis, an recte vel male, mihi non liquet, asinariam molam corpus esse hominis nequam, grave et deorsum tendens, c possibile est intrare regnum coelorum. Multi enim convertuntur ut fiant quemadmodum puer, sed non omnes qui convertuntur ut fiant quemadmodum puer, jam perveniunt usque eo, ut fiant similes pueris. sed unusquisque tanto minus habet de similitudine puerorum, quantum longe est de habitudine puerili erga passiones carnales. In omni ergo credentium multitudine sunt quidam quasi nuper conversi ut fiant quemadmodum pueri. Hi propter hoc ipsum quod sic conversi sunt ut fiant quasi pueri, nondum autem sunt facti, sed videntur nuper esse conversi, pusilli habentur in Christo, et parvuli sunt, scandali re ceptores, quibus occasionem scandali non debemus præbere. Alioquin ‹ qui scandalizaverit unum de pus.llis quos Christus ostendit credentibus in se, expedit ei, quasi utile ad medelam peccati, ut Suspendatur mola asinaria ad collum ejus, et demergatur in profundum maris. Sic enim reddens Matth. XVIII, 6. Psal. CII, 26. Matth. Codex Re gius, etc. Codex Re gius, Vide Origeniano rum lib. ut, quæst. 11, num. et seq. etc. appellat eum de quo Exod. xi, 5. Tru satiles dicebantur ejusmodi molæ, quod hominum, servorum puta, ancillarumve manibus truderentur. Manuales Hieronymus appellat. Asinariæ autem molæ, seu versatiles, eæ erant quæ asellis et ju mentis agebantur et vertebantur. Ovidius vi Fast. Et qua pumiceas versat asella molas. Ita habent codi ces nonnulli, Matth. xxιν, 41, et Vulgata: «Due mulentes in mola,» et Arabs, et Persa. At plera que exemplaria, quod habent et Sy rus, et iliops. etc, Satis luculenter hinc apparet credidisse Origenem ipsos etiam impios resurrectionis fore compotes; quod planum quoque fecit Pamphilus in Apologis Vide nos infra in Matthæum xxi, maxime vero in Origenianis. Ib.

οἱ γὰρ «ὄντες ἐν τῷ σκήνει» ἅγιοι στενάζουσι «βαρούμενοι» ἀπὸ τοῦ τῆς ταπεινώσεως σώματος καὶ πάντα πράττουσιν, ἵνα ἄξιοι γένωνται εὑρεθῆναι ἐν τῷ τῆς ἀναστάσεως μυστηρίῳ, ὅτε «μετασχηματίσει» ὁ θεὸς οὐ πάντων «τὸ σῶμα τῆς ταπεινώσεως», ἀλλὰ τῶν Χριστῷ γνησίως μαθητευομένων, εἰς τὸ γενέσθαι αὐτὸ «σύμμορφον [τῷ σώματι] τῆς δόξης» τοῦ Χριστοῦ. ὥσπερ γὰρ οὐδὲν τῶν «οὐαὶ» συμβαίνει τινὶ τῶν Χριστοῦ μαθητῶν, οὕτως οὐδὲ τὸ «οὐαὶ τῷ κόσμῳ ἀπὸ τῶν σκανδάλων.» ἐὰν γὰρ καὶ μυρία σκάνδαλα γίνηται, ἀλλ’ οὐχ ἅψεται τῶν οὐκέτι «ἐκ τοῦ κόσμου». εἰ δὲ ἐπιδέχεταί τις τὸ σκανδαλίζεσθαι παρὰ τὸ ἀνερμάτιστον τῆς πίστεως καὶ ἀβέβαιον τῆς πρὸς τὸν λόγον τοῦ θεοῦ συγκαταβάσεως, ἴστω μηδέπω χρηματίζων παρὰ τῷ Ἰησοῦ μαθητὴς αὐτοῦ. τοσαῦτα δὲ ἔρχεσθαι νομιστέον «σκάνδαλα,» ὥστε τὸ «οὐαὶ» μὴ ἐπί τινα μόρια τῆς γῆς φθάνειν, ἀλλ’ ἐπὶ τὸν ὅλον ἐν αὐτῇ κόσμον. ὅπου ὁ δράκων ὃν ι ἔπλασεν ὁ Θεὸς ἐμπαίζειν αὐτῷ·» ἄλλος δὲ τὸ σκανδαλίζειν ἕνα τῶν μικρῶν ἀνοίσει ἐπὶ τὰς ἀοράτους ἀνθρώποις δυνάμεις· πολλὰ γὰρ καὶ ἀπὸ τούτων σκάνδαλα εἰς τοὺς δεικνυμένους ὑπὸ τοῦ Ἰησοῦ μικροὺς γίνεται, ἐπὰν δὲ σκανδαλίσωσι τῶν δεικνυμένων ὑπὸ τοῦ Ἰησοῦ μικρῶν ἕνα, τις στευόντων εἰς αὐτὸν, ὀνικὸν μύλον τὸ φθαρτὸν σῶμα τὸ βαρύνον ψυχὴν ἀναλήψεται, κρεμάμενον ἐκ τοῦ καθελκομένου αὐτὸν ἐπὶ τὰ τῇδε πράγματα τραχήλου, ἵνα διὰ τούτων καθαιρεθῇ αὐτῶν τὸ οἴημα, καὶ τί σαντες δίκην. ἐν τῷ συμφέρον:: αὐτοῖς διὰ τοῦ ὀνικοῦ μύλου γένωνται. Καὶ ἄλλη δὲ διήγησις παρὰ τὴν ἁπλούστερον λε γομένην λελέχθω, εἴτε ὡς δόγμα, εἴτε ὡς γυμνα σίου ἕνεκεν, καὶ ζητήσωμεν ποῖον προσκαλεσάμε νος παιδίον ὁ Ἰησοῦς, ἔστησεν ἐν μέσῳ τῶν μαθη τῶν. Ορα δὲ εἰ δύνασαι τὸ ταπεινῶσαν ἑαυτὸ Πνεῦμα ἅγιον, ὑπὸ τοῦ Σωτῆρος προσκληθὲν καὶ σταθὲν ἐν μέσῳ τῷ ἡγεμονικῷ τῶν μαθητῶν Ἰησοῦ, εἰπεῖν εἶναι ὅ προσεκαλέσατο ὁ Ἰησοῦς παιδίον· εξ τε βούλεται ἡμᾶς πάντα τὰ ἄλλα ἀποστραφέντας στραφῆναι πρὸς τὰ παραδείγματα ὑπὸ τοῦ ἁγίου ὑποβαλλόμενα Πνεύματος, ὥστε ἡμᾶς οὕτω γενέσθαι ὡς τὰ παιδία τὰ καὶ αὐτὰ στραφέντα, καὶ ὁμοιω θέντα τῷ ἁγίῳ Πνεύματι· ἅτινα παιδία ἔδωκεν ὁ Θεὸς τῷ Σωτῆρι, κατὰ τὸ ἐν Ησαΐᾳ λελεγμένον Ἰδοὺ ἐγὼ καὶ τὰ παιδία ἆ μοι ἔδωκεν ὁ Θεός οὐκ ἔστι γε εἰσελθεῖν εἰς τὴν τῶν οὐρανῶν βασιλείαν μὴ στραφέντα ἀπὸ τῶν κοσμικῶν πραγμάτων, καὶ ἐξομοιωθέντα τοῖς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον πεφορηκόσι παιδίοις· ὅπερ Πνεῦμα ἅγιον προσκαλεσάμενος ὁ Ἰησοῦς ἀπὸ τῆς ἰδίας τελειότητος καταδεβηκὸς πρὸς ἀνθρώπους ὡς παιδίον, ἔστησεν αὐτὸ ἐν μέσῳ τῶν μαθητῶν. Δεῖ οὖν στραφέντα ἀπὸ τῶν κοσμικῶν ἐπι θυμιῶν ταπεινώσαι ἑαυτὸν, οὐχ ἁπλῶς ὡς τὸ παιδίον, ἀλλὰ κατὰ τὸ γεγραμμένον, ὡς τὸ παιδίον τοῦτο. καὶ Επὰν δὲ σκανδαλίσωσι. Τὸ φθαρτόν σῶμα τὸ βαρύνον ψυχὴν ἀναλήψεται, κρεμάμενον ἐκ τοῦ και θελκομένου αὐτὸν ἐπὶ τὰ τῇδε πράγματα τραχήλου ἀναλήψονται, καθελκομένον αὐτάς ἐν τῷ συμφέροντι αὐταῖς, Πυκτιος. Ὅρα δὲ εἰ δύνασαι, ὅπου ὁ δράκων ὃν ι ἔπλασεν ὁ Θεὸς ἐμπαίζειν αὐτῷ·» ἄλλος δὲ τὸ σκανδαλίζειν ἕνα τῶν μικρῶν ἀνοίσει ἐπὶ τὰς ἀοράτους ἀνθρώποις δυνάμεις· πολλὰ γὰρ καὶ ἀπὸ τούτων σκάνδαλα εἰς τοὺς δεικνυμένους ὑπὸ τοῦ Ἰησοῦ μικροὺς γίνεται, ἐπὰν δὲ σκανδαλίσωσι τῶν δεικνυμένων ὑπὸ τοῦ Ἰησοῦ μικρῶν ἕνα, τις στευόντων εἰς αὐτὸν, ὀνικὸν μύλον τὸ φθαρτὸν σῶμα τὸ βαρύνον ψυχὴν ἀναλήψεται, κρεμάμενον ἐκ τοῦ καθελκομένου αὐτὸν ἐπὶ τὰ τῇδε πράγματα τραχήλου, ἵνα διὰ τούτων καθαιρεθῇ αὐτῶν τὸ οἴημα, καὶ τί σαντες δίκην. ἐν τῷ συμφέρον:: αὐτοῖς διὰ τοῦ ὀνικοῦ μύλου γένωνται. Καὶ ἄλλη δὲ διήγησις παρὰ τὴν ἁπλούστερον λε γομένην λελέχθω, εἴτε ὡς δόγμα, εἴτε ὡς γυμνα σίου ἕνεκεν, καὶ ζητήσωμεν ποῖον προσκαλεσάμε νος παιδίον ὁ Ἰησοῦς, ἔστησεν ἐν μέσῳ τῶν μαθη τῶν. Ορα δὲ εἰ δύνασαι τὸ ταπεινῶσαν ἑαυτὸ Πνεῦμα ἅγιον, ὑπὸ τοῦ Σωτῆρος προσκληθὲν καὶ σταθὲν ἐν μέσῳ τῷ ἡγεμονικῷ τῶν μαθητῶν Ἰησοῦ, εἰπεῖν εἶναι ὅ προσεκαλέσατο ὁ Ἰησοῦς παιδίον· εξ τε βούλεται ἡμᾶς πάντα τὰ ἄλλα ἀποστραφέντας στραφῆναι πρὸς τὰ παραδείγματα ὑπὸ τοῦ ἁγίου ὑποβαλλόμενα Πνεύματος, ὥστε ἡμᾶς οὕτω γενέσθαι ὡς τὰ παιδία τὰ καὶ αὐτὰ στραφέντα, καὶ ὁμοιω θέντα τῷ ἁγίῳ Πνεύματι· ἅτινα παιδία ἔδωκεν ὁ Θεὸς τῷ Σωτῆρι, κατὰ τὸ ἐν Ησαΐᾳ λελεγμένον Ἰδοὺ ἐγὼ καὶ τὰ παιδία ἆ μοι ἔδωκεν ὁ Θεός οὐκ ἔστι γε εἰσελθεῖν εἰς τὴν τῶν οὐρανῶν βασιλείαν μὴ στραφέντα ἀπὸ τῶν κοσμικῶν πραγμάτων, καὶ ἐξομοιωθέντα τοῖς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον πεφορηκόσι παιδίοις· ὅπερ Πνεῦμα ἅγιον προσκαλεσάμενος ὁ Ἰησοῦς ἀπὸ τῆς ἰδίας τελειότητος καταδεβηκὸς πρὸς ἀνθρώπους ὡς παιδίον, ἔστησεν αὐτὸ ἐν μέσῳ τῶν μαθητῶν. Δεῖ οὖν στραφέντα ἀπὸ τῶν κοσμικῶν ἐπι θυμιῶν ταπεινώσαι ἑαυτὸν, οὐχ ἁπλῶς ὡς τὸ παιδίον, ἀλλὰ κατὰ τὸ γεγραμμένον, ὡς τὸ παιδίον τοῦτο. καὶ Επὰν δὲ σκανδαλίσωσι. Τὸ φθαρτόν σῶμα τὸ βαρύνον ψυχὴν ἀναλήψεται, κρεμάμενον ἐκ τοῦ και θελκομένου αὐτὸν ἐπὶ τὰ τῇδε πράγματα τραχήλου ἀναλήψονται, καθελκομένον αὐτάς ἐν τῷ συμφέροντι αὐταῖς, Πυκτιος. Ὅρα δὲ εἰ δύνασαι, quod in resurrectione assumet, ut in abyssum, quæ maris profundum appellatur, ubi draco ille est quem formavit, Deus cad illudendum ei,» demer gatur. Alius autem offensionem uni e parvulis præbi tam ad potestates referet, quæ hominum oculis usurpari non possunt; plurimæ siquidem offensio nes in parvulos a Jesu monstratos ab illis derivan tur: postquam autem unum e parvulis a Jesu mon stratis, in eumque credentibus offenderint, asima riam molam assumet, corpus videlicet corruptioni obnoxium, animam gravans, suspensum de collo, quo in vitæ hujus negotia deorsum trahetur; ut de vana sui existimatione horum ope dejiciantur, et postquam pœnas luerint, id quod sibi utile erit molæ asinariæ beneficio consequantur. insuper, sive ut dogma, sive exercitationis gratia proferatur, et quemuamn puerulum a se accersitum in medio discipulorum constituit Jesus, perscrute mour. Vide num puerum a Jesu accersitum sanctum esse Spiritum dicere possis, qui se ipsum abjecit, a Servatore accitus est, et in media discipu lorum Jesu mente constitutus; vel num nos alia omnia fastidientes, ad exempla a Spiritu sancto suggesta converti velit, adeo ut efficiamur tanquam pueri, qui et ipsi conversi, et Spiritui sancto simi les facti fuerint; quos quidem pueros Servatori dedit Deus, juxta id quod in Isaia dictum est " Ecce ego et pueri quos dedit mihi Dominus; ‣ nec vero in regnum cœlorum intrare fas illi est, qui non a mundlanis negotiis sese averterit, et pue rorum Spiritum sanctum habentium sim:lis effectus fuerit; quem quidem Spiritum sanctum, qui a sua perfectione ad homines se demisit, tanquam pue rum advocans Jesus, in medio discipulorum con stituit. Seipsum ergo a mundanis concupiscentiis aversum deprimere oportet, non solum ut pueru lum, sed juxta id quod scriptum est, ut puerulum hunc. Deprimere autem seipsum sicut puerulum dignam vindictam in mari, ubi et draco habetur, quem formavit Deus ad illudendum ei̟, et sic quod expedit passus, qui punitus est, postea erit extra dolores qui sunt in profundo maris, quos pertulit tractus ab asinaria mola. Sunt autem et molarum differentiæ, ut sint quædam earum (ut sic appellem) humanæ, aliæ autem asinariæ. Et humana quidem est illa de qua scriptum est: Duæ erunt molentes ad unam molam, una assumetur, et altera relinquetur.» Asinaria autem quæ imponitur scan dalizanti unum de pusillis in Christo credentibus, ut demergatur in profundum maris. Asinaria autem mola non irrationabiliter dici potest corpus gravissimum hominis mali, quod deorsum trahit, quod suscipiet in resurrectione unusquisque peccator, ut demergatur in abyssum quæ dicitur profundam Inaris. exercitationis. Quærimus enim quem puerum vocans Jesus constituit in medio discipulorum: et vide si possumus puerum hunc intelligere Spiritum sanctum, qui seipsum bumiliavit. Hunc Jesus accepit, et posuit in medio sensus discipulorum. Vult ergo Jesus omnes nos, ut avertamur ab omnibus et con vertamur secundum exemplum Spiritus sancti, ut efficiamur sicut pueri, id est, apostoli qui et ipsi Isa. viii, 18. Animas nempe quas ante corpora conditas fingebant, pro recte ma Jeve gestis varios dignitatis vel ignominiæ gradus consequi censebat Origenes, corporibusve humanis vel etiam ferinis, si ita fuissent promeritæ, suppli cii causa illigari: ut satis demonstravimus in Ori genianis, lib. 11, cap. 2, quæst. et 9. Hic ergo do cet adversarias illis potestates, si offensionis cau sam parvulis in Christo præbuerint, in corpus hu manum depressum iri, ac pœnas sibi debitas exso lutum. Hinc apparet pro eo, legendum, etc., et paulo post, quod sive per incuriam librarii contigit, sive per Orig. ipsius properantiam. etc. Hieronymus. quod in resurrectione assumet, ut in abyssum, quæ maris profundum appellatur, ubi draco ille est quem formavit, Deus cad illudendum ei,» demer gatur. Alius autem offensionem uni e parvulis præbi tam ad potestates referet, quæ hominum oculis usurpari non possunt; plurimæ siquidem offensio nes in parvulos a Jesu monstratos ab illis derivan tur: postquam autem unum e parvulis a Jesu mon stratis, in eumque credentibus offenderint, asima riam molam assumet, corpus videlicet corruptioni obnoxium, animam gravans, suspensum de collo, quo in vitæ hujus negotia deorsum trahetur; ut de vana sui existimatione horum ope dejiciantur, et postquam pœnas luerint, id quod sibi utile erit molæ asinariæ beneficio consequantur. insuper, sive ut dogma, sive exercitationis gratia proferatur, et quemuamn puerulum a se accersitum in medio discipulorum constituit Jesus, perscrute mour. Vide num puerum a Jesu accersitum sanctum esse Spiritum dicere possis, qui se ipsum abjecit, a Servatore accitus est, et in media discipu lorum Jesu mente constitutus; vel num nos alia omnia fastidientes, ad exempla a Spiritu sancto suggesta converti velit, adeo ut efficiamur tanquam pueri, qui et ipsi conversi, et Spiritui sancto simi les facti fuerint; quos quidem pueros Servatori dedit Deus, juxta id quod in Isaia dictum est " Ecce ego et pueri quos dedit mihi Dominus; ‣ nec vero in regnum cœlorum intrare fas illi est, qui non a mundlanis negotiis sese averterit, et pue rorum Spiritum sanctum habentium sim:lis effectus fuerit; quem quidem Spiritum sanctum, qui a sua perfectione ad homines se demisit, tanquam pue rum advocans Jesus, in medio discipulorum con stituit. Seipsum ergo a mundanis concupiscentiis aversum deprimere oportet, non solum ut pueru lum, sed juxta id quod scriptum est, ut puerulum hunc. Deprimere autem seipsum sicut puerulum dignam vindictam in mari, ubi et draco habetur, quem formavit Deus ad illudendum ei̟, et sic quod expedit passus, qui punitus est, postea erit extra dolores qui sunt in profundo maris, quos pertulit tractus ab asinaria mola. Sunt autem et molarum differentiæ, ut sint quædam earum (ut sic appellem) humanæ, aliæ autem asinariæ. Et humana quidem est illa de qua scriptum est: Duæ erunt molentes ad unam molam, una assumetur, et altera relinquetur.» Asinaria autem quæ imponitur scan dalizanti unum de pusillis in Christo credentibus, ut demergatur in profundum maris. Asinaria autem mola non irrationabiliter dici potest corpus gravissimum hominis mali, quod deorsum trahit, quod suscipiet in resurrectione unusquisque peccator, ut demergatur in abyssum quæ dicitur profundam Inaris. exercitationis. Quærimus enim quem puerum vocans Jesus constituit in medio discipulorum: et vide si possumus puerum hunc intelligere Spiritum sanctum, qui seipsum bumiliavit. Hunc Jesus accepit, et posuit in medio sensus discipulorum. Vult ergo Jesus omnes nos, ut avertamur ab omnibus et con vertamur secundum exemplum Spiritus sancti, ut efficiamur sicut pueri, id est, apostoli qui et ipsi Isa. viii, 18. Animas nempe quas ante corpora conditas fingebant, pro recte ma Jeve gestis varios dignitatis vel ignominiæ gradus consequi censebat Origenes, corporibusve humanis vel etiam ferinis, si ita fuissent promeritæ, suppli cii causa illigari: ut satis demonstravimus in Ori genianis, lib. 11, cap. 2, quæst. et 9. Hic ergo do cet adversarias illis potestates, si offensionis cau sam parvulis in Christo præbuerint, in corpus hu manum depressum iri, ac pœnas sibi debitas exso lutum. Hinc apparet pro eo, legendum, etc., et paulo post, quod sive per incuriam librarii contigit, sive per Orig. ipsius properantiam. etc. Hieronymus. 18. Præter rudiorem banc explicationem, alia 18. Introducimus autem extra eam quam diximus, alteram expositionem, sive dogmatis causa, sive 18. Præter rudiorem banc explicationem, alia 18. Introducimus autem extra eam quam diximus, alteram expositionem, sive dogmatis causa, sive

οἱ γὰρ «ὄντες ἐν τῷ σκήνει» ἅγιοι στενάζουσι «βαρούμενοι» ἀπὸ τοῦ τῆς ταπεινώσεως σώματος καὶ πάντα πράττουσιν, ἵνα ἄξιοι γένωνται εὑρεθῆναι ἐν τῷ τῆς ἀναστάσεως μυστηρίῳ, ὅτε «μετασχηματίσει» ὁ θεὸς οὐ πάντων «τὸ σῶμα τῆς ταπεινώσεως», ἀλλὰ τῶν Χριστῷ γνησίως μαθητευομένων, εἰς τὸ γενέσθαι αὐτὸ «σύμμορφον [τῷ σώματι] τῆς δόξης» τοῦ Χριστοῦ. ὥσπερ γὰρ οὐδὲν τῶν «οὐαὶ» συμβαίνει τινὶ τῶν Χριστοῦ μαθητῶν, οὕτως οὐδὲ τὸ «οὐαὶ τῷ κόσμῳ ἀπὸ τῶν σκανδάλων.» ἐὰν γὰρ καὶ μυρία σκάνδαλα γίνηται, ἀλλ’ οὐχ ἅψεται τῶν οὐκέτι «ἐκ τοῦ κόσμου». εἰ δὲ ἐπιδέχεταί τις τὸ σκανδαλίζεσθαι παρὰ τὸ ἀνερμάτιστον τῆς πίστεως καὶ ἀβέβαιον τῆς πρὸς τὸν λόγον τοῦ θεοῦ συγκαταβάσεως, ἴστω μηδέπω χρηματίζων παρὰ τῷ Ἰησοῦ μαθητὴς αὐτοῦ. τοσαῦτα δὲ ἔρχεσθαι νομιστέον «σκάνδαλα,» ὥστε τὸ «οὐαὶ» μὴ ἐπί τινα μόρια τῆς γῆς φθάνειν, ἀλλ’ ἐπὶ τὸν ὅλον ἐν αὐτῇ κόσμον. ὅπου ὁ δράκων ὃν ι ἔπλασεν ὁ Θεὸς ἐμπαίζειν αὐτῷ·» ἄλλος δὲ τὸ σκανδαλίζειν ἕνα τῶν μικρῶν ἀνοίσει ἐπὶ τὰς ἀοράτους ἀνθρώποις δυνάμεις· πολλὰ γὰρ καὶ ἀπὸ τούτων σκάνδαλα εἰς τοὺς δεικνυμένους ὑπὸ τοῦ Ἰησοῦ μικροὺς γίνεται, ἐπὰν δὲ σκανδαλίσωσι τῶν δεικνυμένων ὑπὸ τοῦ Ἰησοῦ μικρῶν ἕνα, τις στευόντων εἰς αὐτὸν, ὀνικὸν μύλον τὸ φθαρτὸν σῶμα τὸ βαρύνον ψυχὴν ἀναλήψεται, κρεμάμενον ἐκ τοῦ καθελκομένου αὐτὸν ἐπὶ τὰ τῇδε πράγματα τραχήλου, ἵνα διὰ τούτων καθαιρεθῇ αὐτῶν τὸ οἴημα, καὶ τί σαντες δίκην. ἐν τῷ συμφέρον:: αὐτοῖς διὰ τοῦ ὀνικοῦ μύλου γένωνται. Καὶ ἄλλη δὲ διήγησις παρὰ τὴν ἁπλούστερον λε γομένην λελέχθω, εἴτε ὡς δόγμα, εἴτε ὡς γυμνα σίου ἕνεκεν, καὶ ζητήσωμεν ποῖον προσκαλεσάμε νος παιδίον ὁ Ἰησοῦς, ἔστησεν ἐν μέσῳ τῶν μαθη τῶν. Ορα δὲ εἰ δύνασαι τὸ ταπεινῶσαν ἑαυτὸ Πνεῦμα ἅγιον, ὑπὸ τοῦ Σωτῆρος προσκληθὲν καὶ σταθὲν ἐν μέσῳ τῷ ἡγεμονικῷ τῶν μαθητῶν Ἰησοῦ, εἰπεῖν εἶναι ὅ προσεκαλέσατο ὁ Ἰησοῦς παιδίον· εξ τε βούλεται ἡμᾶς πάντα τὰ ἄλλα ἀποστραφέντας στραφῆναι πρὸς τὰ παραδείγματα ὑπὸ τοῦ ἁγίου ὑποβαλλόμενα Πνεύματος, ὥστε ἡμᾶς οὕτω γενέσθαι ὡς τὰ παιδία τὰ καὶ αὐτὰ στραφέντα, καὶ ὁμοιω θέντα τῷ ἁγίῳ Πνεύματι· ἅτινα παιδία ἔδωκεν ὁ Θεὸς τῷ Σωτῆρι, κατὰ τὸ ἐν Ησαΐᾳ λελεγμένον Ἰδοὺ ἐγὼ καὶ τὰ παιδία ἆ μοι ἔδωκεν ὁ Θεός οὐκ ἔστι γε εἰσελθεῖν εἰς τὴν τῶν οὐρανῶν βασιλείαν μὴ στραφέντα ἀπὸ τῶν κοσμικῶν πραγμάτων, καὶ ἐξομοιωθέντα τοῖς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον πεφορηκόσι παιδίοις· ὅπερ Πνεῦμα ἅγιον προσκαλεσάμενος ὁ Ἰησοῦς ἀπὸ τῆς ἰδίας τελειότητος καταδεβηκὸς πρὸς ἀνθρώπους ὡς παιδίον, ἔστησεν αὐτὸ ἐν μέσῳ τῶν μαθητῶν. Δεῖ οὖν στραφέντα ἀπὸ τῶν κοσμικῶν ἐπι θυμιῶν ταπεινώσαι ἑαυτὸν, οὐχ ἁπλῶς ὡς τὸ παιδίον, ἀλλὰ κατὰ τὸ γεγραμμένον, ὡς τὸ παιδίον τοῦτο. καὶ Επὰν δὲ σκανδαλίσωσι. Τὸ φθαρτόν σῶμα τὸ βαρύνον ψυχὴν ἀναλήψεται, κρεμάμενον ἐκ τοῦ και θελκομένου αὐτὸν ἐπὶ τὰ τῇδε πράγματα τραχήλου ἀναλήψονται, καθελκομένον αὐτάς ἐν τῷ συμφέροντι αὐταῖς, Πυκτιος. Ὅρα δὲ εἰ δύνασαι, ὅπου ὁ δράκων ὃν ι ἔπλασεν ὁ Θεὸς ἐμπαίζειν αὐτῷ·» ἄλλος δὲ τὸ σκανδαλίζειν ἕνα τῶν μικρῶν ἀνοίσει ἐπὶ τὰς ἀοράτους ἀνθρώποις δυνάμεις· πολλὰ γὰρ καὶ ἀπὸ τούτων σκάνδαλα εἰς τοὺς δεικνυμένους ὑπὸ τοῦ Ἰησοῦ μικροὺς γίνεται, ἐπὰν δὲ σκανδαλίσωσι τῶν δεικνυμένων ὑπὸ τοῦ Ἰησοῦ μικρῶν ἕνα, τις στευόντων εἰς αὐτὸν, ὀνικὸν μύλον τὸ φθαρτὸν σῶμα τὸ βαρύνον ψυχὴν ἀναλήψεται, κρεμάμενον ἐκ τοῦ καθελκομένου αὐτὸν ἐπὶ τὰ τῇδε πράγματα τραχήλου, ἵνα διὰ τούτων καθαιρεθῇ αὐτῶν τὸ οἴημα, καὶ τί σαντες δίκην. ἐν τῷ συμφέρον:: αὐτοῖς διὰ τοῦ ὀνικοῦ μύλου γένωνται. Καὶ ἄλλη δὲ διήγησις παρὰ τὴν ἁπλούστερον λε γομένην λελέχθω, εἴτε ὡς δόγμα, εἴτε ὡς γυμνα σίου ἕνεκεν, καὶ ζητήσωμεν ποῖον προσκαλεσάμε νος παιδίον ὁ Ἰησοῦς, ἔστησεν ἐν μέσῳ τῶν μαθη τῶν. Ορα δὲ εἰ δύνασαι τὸ ταπεινῶσαν ἑαυτὸ Πνεῦμα ἅγιον, ὑπὸ τοῦ Σωτῆρος προσκληθὲν καὶ σταθὲν ἐν μέσῳ τῷ ἡγεμονικῷ τῶν μαθητῶν Ἰησοῦ, εἰπεῖν εἶναι ὅ προσεκαλέσατο ὁ Ἰησοῦς παιδίον· εξ τε βούλεται ἡμᾶς πάντα τὰ ἄλλα ἀποστραφέντας στραφῆναι πρὸς τὰ παραδείγματα ὑπὸ τοῦ ἁγίου ὑποβαλλόμενα Πνεύματος, ὥστε ἡμᾶς οὕτω γενέσθαι ὡς τὰ παιδία τὰ καὶ αὐτὰ στραφέντα, καὶ ὁμοιω θέντα τῷ ἁγίῳ Πνεύματι· ἅτινα παιδία ἔδωκεν ὁ Θεὸς τῷ Σωτῆρι, κατὰ τὸ ἐν Ησαΐᾳ λελεγμένον Ἰδοὺ ἐγὼ καὶ τὰ παιδία ἆ μοι ἔδωκεν ὁ Θεός οὐκ ἔστι γε εἰσελθεῖν εἰς τὴν τῶν οὐρανῶν βασιλείαν μὴ στραφέντα ἀπὸ τῶν κοσμικῶν πραγμάτων, καὶ ἐξομοιωθέντα τοῖς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον πεφορηκόσι παιδίοις· ὅπερ Πνεῦμα ἅγιον προσκαλεσάμενος ὁ Ἰησοῦς ἀπὸ τῆς ἰδίας τελειότητος καταδεβηκὸς πρὸς ἀνθρώπους ὡς παιδίον, ἔστησεν αὐτὸ ἐν μέσῳ τῶν μαθητῶν. Δεῖ οὖν στραφέντα ἀπὸ τῶν κοσμικῶν ἐπι θυμιῶν ταπεινώσαι ἑαυτὸν, οὐχ ἁπλῶς ὡς τὸ παιδίον, ἀλλὰ κατὰ τὸ γεγραμμένον, ὡς τὸ παιδίον τοῦτο. καὶ Επὰν δὲ σκανδαλίσωσι. Τὸ φθαρτόν σῶμα τὸ βαρύνον ψυχὴν ἀναλήψεται, κρεμάμενον ἐκ τοῦ και θελκομένου αὐτὸν ἐπὶ τὰ τῇδε πράγματα τραχήλου ἀναλήψονται, καθελκομένον αὐτάς ἐν τῷ συμφέροντι αὐταῖς, Πυκτιος. Ὅρα δὲ εἰ δύνασαι, quod in resurrectione assumet, ut in abyssum, quæ maris profundum appellatur, ubi draco ille est quem formavit, Deus cad illudendum ei,» demer gatur. Alius autem offensionem uni e parvulis præbi tam ad potestates referet, quæ hominum oculis usurpari non possunt; plurimæ siquidem offensio nes in parvulos a Jesu monstratos ab illis derivan tur: postquam autem unum e parvulis a Jesu mon stratis, in eumque credentibus offenderint, asima riam molam assumet, corpus videlicet corruptioni obnoxium, animam gravans, suspensum de collo, quo in vitæ hujus negotia deorsum trahetur; ut de vana sui existimatione horum ope dejiciantur, et postquam pœnas luerint, id quod sibi utile erit molæ asinariæ beneficio consequantur. insuper, sive ut dogma, sive exercitationis gratia proferatur, et quemuamn puerulum a se accersitum in medio discipulorum constituit Jesus, perscrute mour. Vide num puerum a Jesu accersitum sanctum esse Spiritum dicere possis, qui se ipsum abjecit, a Servatore accitus est, et in media discipu lorum Jesu mente constitutus; vel num nos alia omnia fastidientes, ad exempla a Spiritu sancto suggesta converti velit, adeo ut efficiamur tanquam pueri, qui et ipsi conversi, et Spiritui sancto simi les facti fuerint; quos quidem pueros Servatori dedit Deus, juxta id quod in Isaia dictum est " Ecce ego et pueri quos dedit mihi Dominus; ‣ nec vero in regnum cœlorum intrare fas illi est, qui non a mundlanis negotiis sese averterit, et pue rorum Spiritum sanctum habentium sim:lis effectus fuerit; quem quidem Spiritum sanctum, qui a sua perfectione ad homines se demisit, tanquam pue rum advocans Jesus, in medio discipulorum con stituit. Seipsum ergo a mundanis concupiscentiis aversum deprimere oportet, non solum ut pueru lum, sed juxta id quod scriptum est, ut puerulum hunc. Deprimere autem seipsum sicut puerulum dignam vindictam in mari, ubi et draco habetur, quem formavit Deus ad illudendum ei̟, et sic quod expedit passus, qui punitus est, postea erit extra dolores qui sunt in profundo maris, quos pertulit tractus ab asinaria mola. Sunt autem et molarum differentiæ, ut sint quædam earum (ut sic appellem) humanæ, aliæ autem asinariæ. Et humana quidem est illa de qua scriptum est: Duæ erunt molentes ad unam molam, una assumetur, et altera relinquetur.» Asinaria autem quæ imponitur scan dalizanti unum de pusillis in Christo credentibus, ut demergatur in profundum maris. Asinaria autem mola non irrationabiliter dici potest corpus gravissimum hominis mali, quod deorsum trahit, quod suscipiet in resurrectione unusquisque peccator, ut demergatur in abyssum quæ dicitur profundam Inaris. exercitationis. Quærimus enim quem puerum vocans Jesus constituit in medio discipulorum: et vide si possumus puerum hunc intelligere Spiritum sanctum, qui seipsum bumiliavit. Hunc Jesus accepit, et posuit in medio sensus discipulorum. Vult ergo Jesus omnes nos, ut avertamur ab omnibus et con vertamur secundum exemplum Spiritus sancti, ut efficiamur sicut pueri, id est, apostoli qui et ipsi Isa. viii, 18. Animas nempe quas ante corpora conditas fingebant, pro recte ma Jeve gestis varios dignitatis vel ignominiæ gradus consequi censebat Origenes, corporibusve humanis vel etiam ferinis, si ita fuissent promeritæ, suppli cii causa illigari: ut satis demonstravimus in Ori genianis, lib. 11, cap. 2, quæst. et 9. Hic ergo do cet adversarias illis potestates, si offensionis cau sam parvulis in Christo præbuerint, in corpus hu manum depressum iri, ac pœnas sibi debitas exso lutum. Hinc apparet pro eo, legendum, etc., et paulo post, quod sive per incuriam librarii contigit, sive per Orig. ipsius properantiam. etc. Hieronymus. quod in resurrectione assumet, ut in abyssum, quæ maris profundum appellatur, ubi draco ille est quem formavit, Deus cad illudendum ei,» demer gatur. Alius autem offensionem uni e parvulis præbi tam ad potestates referet, quæ hominum oculis usurpari non possunt; plurimæ siquidem offensio nes in parvulos a Jesu monstratos ab illis derivan tur: postquam autem unum e parvulis a Jesu mon stratis, in eumque credentibus offenderint, asima riam molam assumet, corpus videlicet corruptioni obnoxium, animam gravans, suspensum de collo, quo in vitæ hujus negotia deorsum trahetur; ut de vana sui existimatione horum ope dejiciantur, et postquam pœnas luerint, id quod sibi utile erit molæ asinariæ beneficio consequantur. insuper, sive ut dogma, sive exercitationis gratia proferatur, et quemuamn puerulum a se accersitum in medio discipulorum constituit Jesus, perscrute mour. Vide num puerum a Jesu accersitum sanctum esse Spiritum dicere possis, qui se ipsum abjecit, a Servatore accitus est, et in media discipu lorum Jesu mente constitutus; vel num nos alia omnia fastidientes, ad exempla a Spiritu sancto suggesta converti velit, adeo ut efficiamur tanquam pueri, qui et ipsi conversi, et Spiritui sancto simi les facti fuerint; quos quidem pueros Servatori dedit Deus, juxta id quod in Isaia dictum est " Ecce ego et pueri quos dedit mihi Dominus; ‣ nec vero in regnum cœlorum intrare fas illi est, qui non a mundlanis negotiis sese averterit, et pue rorum Spiritum sanctum habentium sim:lis effectus fuerit; quem quidem Spiritum sanctum, qui a sua perfectione ad homines se demisit, tanquam pue rum advocans Jesus, in medio discipulorum con stituit. Seipsum ergo a mundanis concupiscentiis aversum deprimere oportet, non solum ut pueru lum, sed juxta id quod scriptum est, ut puerulum hunc. Deprimere autem seipsum sicut puerulum dignam vindictam in mari, ubi et draco habetur, quem formavit Deus ad illudendum ei̟, et sic quod expedit passus, qui punitus est, postea erit extra dolores qui sunt in profundo maris, quos pertulit tractus ab asinaria mola. Sunt autem et molarum differentiæ, ut sint quædam earum (ut sic appellem) humanæ, aliæ autem asinariæ. Et humana quidem est illa de qua scriptum est: Duæ erunt molentes ad unam molam, una assumetur, et altera relinquetur.» Asinaria autem quæ imponitur scan dalizanti unum de pusillis in Christo credentibus, ut demergatur in profundum maris. Asinaria autem mola non irrationabiliter dici potest corpus gravissimum hominis mali, quod deorsum trahit, quod suscipiet in resurrectione unusquisque peccator, ut demergatur in abyssum quæ dicitur profundam Inaris. exercitationis. Quærimus enim quem puerum vocans Jesus constituit in medio discipulorum: et vide si possumus puerum hunc intelligere Spiritum sanctum, qui seipsum bumiliavit. Hunc Jesus accepit, et posuit in medio sensus discipulorum. Vult ergo Jesus omnes nos, ut avertamur ab omnibus et con vertamur secundum exemplum Spiritus sancti, ut efficiamur sicut pueri, id est, apostoli qui et ipsi Isa. viii, 18. Animas nempe quas ante corpora conditas fingebant, pro recte ma Jeve gestis varios dignitatis vel ignominiæ gradus consequi censebat Origenes, corporibusve humanis vel etiam ferinis, si ita fuissent promeritæ, suppli cii causa illigari: ut satis demonstravimus in Ori genianis, lib. 11, cap. 2, quæst. et 9. Hic ergo do cet adversarias illis potestates, si offensionis cau sam parvulis in Christo præbuerint, in corpus hu manum depressum iri, ac pœnas sibi debitas exso lutum. Hinc apparet pro eo, legendum, etc., et paulo post, quod sive per incuriam librarii contigit, sive per Orig. ipsius properantiam. etc. Hieronymus. 18. Præter rudiorem banc explicationem, alia 18. Introducimus autem extra eam quam diximus, alteram expositionem, sive dogmatis causa, sive 18. Præter rudiorem banc explicationem, alia 18. Introducimus autem extra eam quam diximus, alteram expositionem, sive dogmatis causa, sive

ἐκδικουμένου γὰρ τοῦ σκανδαλισθέντος μικροῦ ἀπὸ τοῦ σκανδαλίσαντος αὐτὸν τοιοῦτον συμφέρει βαρὺ καὶ δυσυπομόνητον ὃ ἀναγέγραπται εἶναι περὶ τοῦ σκανδαλίζοντος. ταῦτα δὲ εἰ ἐπιμελέστερον ἐν[ε]νοοῦμεν, ἐφυλαξάμεθα ἂν ἁμαρτάνειν «εἰς τοὺς ἀδελφοὺς καὶ» τύπτειν «αὐτῶν τὴν συνείδησιν ἀσθενοῦσαν», ἵνα μὴ «εἰς Χριστὸν» ἁμαρτάνωμεν, πολλάκις ἀπολλυμένων οὐ μόνον τῇ ἡμετέρᾳ «γνώσει» ἀλλὰ καὶ ἄλλοις τισὶ τῶν περὶ ἡμᾶς ἀδελφῶν, δι’ οὓς «Χριστὸς ἀπέθανεν» ἐφ’ οἷς «εἰς Χριστὸν» ἁμαρτάνοντες τίσομεν δίκας ἐκδικουμένης τῆς τῶν δι’ ἡμᾶς ἀπολλυμένων ψυχῆς ἐξ ἡμῶν. Μετὰ ταῦτα βασανιστέον τὸ τῆς ἀνάγκης ὄνομα ἐν τῷ «ἀνάγκη γάρ ἐστιν ἐλθεῖν τὰ σκάνδαλα» καὶ τὸ ἰσοδυναμοῦν αὐτῷ παρὰ τῷ Λουκᾷ· «ἀνένδεκτόν ἐστι τοῦ μὴ ἐλθεῖν τὰ σκάνδαλα» [ἀντὶ τοῦ ἀδύνατον]. Ἔστι δὲ τὸ ταπεινῶσαι ἑαυτὸν ὡς τὸ παιδίον ἐκεῖνο, πνεῦμα τὸ μιμήσασθαι τὸ ὑπὲρ σωτηρίας ἀνθρώπων ταπει νῶσαν ἑαυτὸ Πνεῦμα ἅγιον. Ότι δὲ ὁ Σωτὴρ καὶ τὸ ἅγιον Πνεῦμα ἐξαπεστάλη ὑπὸ τοῦ Πατρὸς ἐπὶ σωτη ρίᾳ τῶν ἀνθρώπων, δεδήλωται ἐν τῷ Ησαΐᾳ, ἐκ προσώπου τοῦ Σωτῆρος λέγοντος· «Καὶ νῦν Κύριος ἀπέστειλέ με καὶ τὸ Πνεῦμα αὐτοῦ.» Ιστέον μέντοι, ὅτι ἀμφίβολός ἐστιν ἡ λέξις· ἢ γὰρ ὁ Θεὸς ἀπέ στειλεν, ἀπέστειλε δὲ καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον τὸν Σω τῆρα, ἢ, ὡς ἐξειλήφαμεν ἀμφότερα ἀπέστειλεν ὁ Πατὴρ τὸν Σωτῆρα καὶ τὸ ἅγιον Πνεῦμα. Μείζων οὖν ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν ὁ ταπεινώσας ἑαυτὸν παρὰ πάντας τοὺς ταπεινοῦντας ἑαυτοὺς μιμητικῶς ἐκεί νου τοῦ παιδίου· πολλοὶ μὲν γὰρ οἱ θέλοντες εαυ τοὺς ταπεινῶσαι ὡς τὸ παιδίον ἐκεῖνο· ὁ δὲ πάντη παραπλήσιος γενόμενος τῷ ταπεινώσαντι ἑαυτὸν παι δίῳ, ἐκεῖνος ἂν εὑρεθείη ὁ χρηματίζων πάντων μεί ζων ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν, ἐπὶ τῷ ὀνόματι τοῦ Ἰησοῦ, μάλιστα ἐν αὐτῷ ὄντως τῷ Ἰησοῦ. Ωσπερ δὲ τὴν Ἰησοῦν δέχεται, ὃς ἐὰν δέξηται ἐν τῶν παι δίων τοιοῦτο ἐπὶ τῷ ὀνόματι αὐτοῦ, οὕτως τὸν Ἰησ σοῦν ἀποδοκιμάζει καὶ ἐκβάλλει ὁ μὴ βουλόμενος δέ ξασθαι ἓν παιδίον τοιοῦτο ἐπὶ τῷ ὀνόματι τοῦ Ἰη σοῦ. Εἰ δὲ καὶ τῶν τοῦ ἁγίου Πνεύματος άξιουμένων ἐστὶ διαφορὰ, πλεῖον ἢ ἔλαττον λαμβανόντων τοῦ ἁγίου Πνεύματος τῶν πιστευόντων, εἶεν ἄν τινες οι μικροὶ τῶν εἰς Θεὸν πιστευόντων σκανδαλίζεσθαι με, Ιστέον μέντοι, Ἰστέον μέν τοι, ὅτι ἀμφίβολος, 1: Ω οὗτος, τίς ἐστιν ὁ ἐν τῷ Ησαίᾳ λέγων· «Καὶ νῦν Κύριος ἀπέσταλκέ καὶ τὸ Πνεῦμα αὐτοῦ.» Ἐν ᾧ ἀμφιβόλου ὄντος τοῦ ῥητοῦ, πότερον ὁ Πατὴρ καὶ τὸ ἅγιον Πνεῦμα ἀπέστειλαν τὸν Ἰησοῦν, ἢ ὁ Πατὴρ ἀπέστειλε τόν τε Χριστὸν καὶ τὸ ἅγιον Πνεῦμα, τὸ δεύτερόν ἐστιν ἀληθές. παρειλήφαμεν. Πάντη. πάντα. Ἔστι δὲ τὸ ταπεινῶσαι ἑαυτὸν ὡς τὸ παιδίον ἐκεῖνο, πνεῦμα τὸ μιμήσασθαι τὸ ὑπὲρ σωτηρίας ἀνθρώπων ταπει νῶσαν ἑαυτὸ Πνεῦμα ἅγιον. Ότι δὲ ὁ Σωτὴρ καὶ τὸ ἅγιον Πνεῦμα ἐξαπεστάλη ὑπὸ τοῦ Πατρὸς ἐπὶ σωτη ρίᾳ τῶν ἀνθρώπων, δεδήλωται ἐν τῷ Ησαΐᾳ, ἐκ προσώπου τοῦ Σωτῆρος λέγοντος· «Καὶ νῦν Κύριος ἀπέστειλέ με καὶ τὸ Πνεῦμα αὐτοῦ.» Ιστέον μέντοι, ὅτι ἀμφίβολός ἐστιν ἡ λέξις· ἢ γὰρ ὁ Θεὸς ἀπέ στειλεν, ἀπέστειλε δὲ καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον τὸν Σω τῆρα, ἢ, ὡς ἐξειλήφαμεν ἀμφότερα ἀπέστειλεν ὁ Πατὴρ τὸν Σωτῆρα καὶ τὸ ἅγιον Πνεῦμα. Μείζων οὖν ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν ὁ ταπεινώσας ἑαυτὸν παρὰ πάντας τοὺς ταπεινοῦντας ἑαυτοὺς μιμητικῶς ἐκεί νου τοῦ παιδίου· πολλοὶ μὲν γὰρ οἱ θέλοντες εαυ τοὺς ταπεινῶσαι ὡς τὸ παιδίον ἐκεῖνο· ὁ δὲ πάντη παραπλήσιος γενόμενος τῷ ταπεινώσαντι ἑαυτὸν παι δίῳ, ἐκεῖνος ἂν εὑρεθείη ὁ χρηματίζων πάντων μεί ζων ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν, ἐπὶ τῷ ὀνόματι τοῦ Ἰησοῦ, μάλιστα ἐν αὐτῷ ὄντως τῷ Ἰησοῦ. Ωσπερ δὲ τὴν Ἰησοῦν δέχεται, ὃς ἐὰν δέξηται ἐν τῶν παι δίων τοιοῦτο ἐπὶ τῷ ὀνόματι αὐτοῦ, οὕτως τὸν Ἰησ σοῦν ἀποδοκιμάζει καὶ ἐκβάλλει ὁ μὴ βουλόμενος δέ ξασθαι ἓν παιδίον τοιοῦτο ἐπὶ τῷ ὀνόματι τοῦ Ἰη σοῦ. Εἰ δὲ καὶ τῶν τοῦ ἁγίου Πνεύματος άξιουμένων ἐστὶ διαφορὰ, πλεῖον ἢ ἔλαττον λαμβανόντων τοῦ ἁγίου Πνεύματος τῶν πιστευόντων, εἶεν ἄν τινες οι μικροὶ τῶν εἰς Θεὸν πιστευόντων σκανδαλίζεσθαι με, Ιστέον μέντοι, Ἰστέον μέν τοι, ὅτι ἀμφίβολος, 1: Ω οὗτος, τίς ἐστιν ὁ ἐν τῷ Ησαίᾳ λέγων· «Καὶ νῦν Κύριος ἀπέσταλκέ καὶ τὸ Πνεῦμα αὐτοῦ.» Ἐν ᾧ ἀμφιβόλου ὄντος τοῦ ῥητοῦ, πότερον ὁ Πατὴρ καὶ τὸ ἅγιον Πνεῦμα ἀπέστειλαν τὸν Ἰησοῦν, ἢ ὁ Πατὴρ ἀπέστειλε τόν τε Χριστὸν καὶ τὸ ἅγιον Πνεῦμα, τὸ δεύτερόν ἐστιν ἀληθές. παρειλήφαμεν. Πάντη. πάντα. hunc, idem est ac Spiritum sanctum imitari, qui pro hominum salute se ipse depressit et abjecit. Servatorem autem una et Spiritum sanctum a Patre in hominum salutem missum esse in Isaia decla ratum est, ita ex Servatoris persona loquente " Et nunc Dominus meus misit me, et ejus.» Sciendum porro est ambiguum esse hunc locum; vel enim Servatorem misit Deus, misit quoque Spi ritus sanctus; vel, sicut interpretati sumus, utrum que misit Pater, Servatorem et Spiritum sanctum. Qui ergo ad imitationem pueri hujus plus se ipse abjecerit quam omnes qui sese demittunt, major ille erit in regno cœlorum. Plurimi quippe sunt, qui se ipsi velint deprimere, velut iste puer at qui puero seipsum abjicienti perquam similis fuerit effectus, is in nomine Jesu, vel revera potius & in ipso Jesu, omnibus in regno coelorum major appellatus reperietur. Quemadmodum autem Jesum suscipit, qui susceperit unum talem e puerulis in nomine Jesu; ita Jesum rejicit et expellit, qui ta lem unum puerulum in nomine Jesu suscipere non vult. Quod si inter eos qui Spiritus sancti commu nicatione digni habiti sunt, discrimen intercedit, cum plus minusve Spiritum sanctum recipiant cre dentes; nonnulli sane sint offensioni obnoxii, eorum scilicet, qui in Deum credunt, minimi; quorum offensionem Verbum ulciscens, de his a quibus conversi facti sunt similes Spiritui sancto qui positus erat in medio sensus corum. Quos pueros Christo Deus Pater dedit, secundum quod scriptum est in Isaia dicente: Ecce ego et pueri quos dedit miht Deus. Et non est intrare regnum cœlorum, nisi qui a rebus sæcularibus aversus fuerit et similis fuerit factus pueris illis qui Spiritum sanctum in se habuerunt. Quem Spiritum sanctum vocans Jesus a sua perfectione descendens ad homines, quasi puerum statuit in medio discipulorum suorum, ut unus quisque humiliet se, non simpliciter sicut puer, sed queniadmodum scriptum est sicut puer iste: ▸ ita tamen ut propter Deum quis humiliet se, sicut et Spiritus sanctus propter salutem hominum se humiliavit. Quoniam autem et Jesus, et Spiritus sanctus a Patre missi sunt in hunc mundum propter salutem hominum, manifestum est apud İsaiam prophetam ex persona Servatoris ipsius dicentem Et nunc Dominus me misit, et Spiritum suum. Quoniam autem in Græco Spiritus sanctus neutri generis est, et non masculini, quemadmodum apud nos, et tres casus habet similes, nominativum, accusativum, et vocativum, propterea transferentes in Latinum sermonem, nominativum pro accusative casu transtulerunt et dixerunt: Et nunc Dominus misit me, et Spiritus ejus; cum sit verius esse sic in Græco Et nunc Dominus misit me, et Spiritum sanctum.; Tamen si quis violenter contra rationem veritatis defendere vult quod ita sit dictum, et nunc Dominus misit me, et Spiritus ejus, ▸ sine dubio ita intelligimus Filium Dei missum a Spiritu sancto, quemadmodum et ductum a Spiritu sancto in desertum secundum humanam naturam, quam Christus suscipiens per omnia imitatus est, ut etiam a Spiritu sancto agatur, quemadmodum omnes homines Dei. Major ergo est in regno cœlorum qui se humiliaverit præ omnibus humiliantibus se, secundum imitationem illius pueri: et multi sunt qui nolunt se humiliare sicut puer ille. Sed qui præ omnibus factus fuerit propinquior puero illi, ille erit omnibus major. Debemus ergo suscipere puerum talem in nomine Jesu, quoniam in eo habitat Jesus. Et quem admodum Jesum suscipit qui susceperit unum puerum talem in nomine Jesu, quoniam in nomine Isa. XLVIII, 16. locus. Sic habet vetus interpretes ad hæc verba etc.. Quoniam autem in Graco Spi ritus sanctus neutri generis est, et non masculini, quemadmodum apud nos, et tres casus habet si miles, nominativum, accusativum, et vocativum, propterea transferentes in Latinum sermonem,» etc. Quæ cum legisset vir alioqui sagax et critica nare pollens Bellarminus, totum opus Latini auctoris esse conjecit sed inani conjectura, ut probamus in Origenianis. HUETIUS. etc. Orige pinarunt. Cujus insigne nobis dat exemplum hicce nes contra Gels. lib. Si veterem interpretationem cum ipso Origenis con textu hoc loco contendas, parum fidam esse com peries. At dum auctoris hujus corrumpendi et adulterandi licentiam sibi tribuunt interpretes, in iisque præcipue Rufinus, eumque ad suam mentem accommodare satagunt, vel hunc Patribus, eorumve conciliis damnandum, vel criticis mutilandum pro Codex Regius, Codex Regius, hunc, idem est ac Spiritum sanctum imitari, qui pro hominum salute se ipse depressit et abjecit. Servatorem autem una et Spiritum sanctum a Patre in hominum salutem missum esse in Isaia decla ratum est, ita ex Servatoris persona loquente " Et nunc Dominus meus misit me, et ejus.» Sciendum porro est ambiguum esse hunc locum; vel enim Servatorem misit Deus, misit quoque Spi ritus sanctus; vel, sicut interpretati sumus, utrum que misit Pater, Servatorem et Spiritum sanctum. Qui ergo ad imitationem pueri hujus plus se ipse abjecerit quam omnes qui sese demittunt, major ille erit in regno cœlorum. Plurimi quippe sunt, qui se ipsi velint deprimere, velut iste puer at qui puero seipsum abjicienti perquam similis fuerit effectus, is in nomine Jesu, vel revera potius & in ipso Jesu, omnibus in regno coelorum major appellatus reperietur. Quemadmodum autem Jesum suscipit, qui susceperit unum talem e puerulis in nomine Jesu; ita Jesum rejicit et expellit, qui ta lem unum puerulum in nomine Jesu suscipere non vult. Quod si inter eos qui Spiritus sancti commu nicatione digni habiti sunt, discrimen intercedit, cum plus minusve Spiritum sanctum recipiant cre dentes; nonnulli sane sint offensioni obnoxii, eorum scilicet, qui in Deum credunt, minimi; quorum offensionem Verbum ulciscens, de his a quibus conversi facti sunt similes Spiritui sancto qui positus erat in medio sensus corum. Quos pueros Christo Deus Pater dedit, secundum quod scriptum est in Isaia dicente: Ecce ego et pueri quos dedit miht Deus. Et non est intrare regnum cœlorum, nisi qui a rebus sæcularibus aversus fuerit et similis fuerit factus pueris illis qui Spiritum sanctum in se habuerunt. Quem Spiritum sanctum vocans Jesus a sua perfectione descendens ad homines, quasi puerum statuit in medio discipulorum suorum, ut unus quisque humiliet se, non simpliciter sicut puer, sed queniadmodum scriptum est sicut puer iste: ▸ ita tamen ut propter Deum quis humiliet se, sicut et Spiritus sanctus propter salutem hominum se humiliavit. Quoniam autem et Jesus, et Spiritus sanctus a Patre missi sunt in hunc mundum propter salutem hominum, manifestum est apud İsaiam prophetam ex persona Servatoris ipsius dicentem Et nunc Dominus me misit, et Spiritum suum. Quoniam autem in Græco Spiritus sanctus neutri generis est, et non masculini, quemadmodum apud nos, et tres casus habet similes, nominativum, accusativum, et vocativum, propterea transferentes in Latinum sermonem, nominativum pro accusative casu transtulerunt et dixerunt: Et nunc Dominus misit me, et Spiritus ejus; cum sit verius esse sic in Græco Et nunc Dominus misit me, et Spiritum sanctum.; Tamen si quis violenter contra rationem veritatis defendere vult quod ita sit dictum, et nunc Dominus misit me, et Spiritus ejus, ▸ sine dubio ita intelligimus Filium Dei missum a Spiritu sancto, quemadmodum et ductum a Spiritu sancto in desertum secundum humanam naturam, quam Christus suscipiens per omnia imitatus est, ut etiam a Spiritu sancto agatur, quemadmodum omnes homines Dei. Major ergo est in regno cœlorum qui se humiliaverit præ omnibus humiliantibus se, secundum imitationem illius pueri: et multi sunt qui nolunt se humiliare sicut puer ille. Sed qui præ omnibus factus fuerit propinquior puero illi, ille erit omnibus major. Debemus ergo suscipere puerum talem in nomine Jesu, quoniam in eo habitat Jesus. Et quem admodum Jesum suscipit qui susceperit unum puerum talem in nomine Jesu, quoniam in nomine Isa. XLVIII, 16. locus. Sic habet vetus interpretes ad hæc verba etc.. Quoniam autem in Graco Spi ritus sanctus neutri generis est, et non masculini, quemadmodum apud nos, et tres casus habet si miles, nominativum, accusativum, et vocativum, propterea transferentes in Latinum sermonem,» etc. Quæ cum legisset vir alioqui sagax et critica nare pollens Bellarminus, totum opus Latini auctoris esse conjecit sed inani conjectura, ut probamus in Origenianis. HUETIUS. etc. Orige pinarunt. Cujus insigne nobis dat exemplum hicce nes contra Gels. lib. Si veterem interpretationem cum ipso Origenis con textu hoc loco contendas, parum fidam esse com peries. At dum auctoris hujus corrumpendi et adulterandi licentiam sibi tribuunt interpretes, in iisque præcipue Rufinus, eumque ad suam mentem accommodare satagunt, vel hunc Patribus, eorumve conciliis damnandum, vel criticis mutilandum pro Codex Regius, Codex Regius,

ἐκδικουμένου γὰρ τοῦ σκανδαλισθέντος μικροῦ ἀπὸ τοῦ σκανδαλίσαντος αὐτὸν τοιοῦτον συμφέρει βαρὺ καὶ δυσυπομόνητον ὃ ἀναγέγραπται εἶναι περὶ τοῦ σκανδαλίζοντος. ταῦτα δὲ εἰ ἐπιμελέστερον ἐν[ε]νοοῦμεν, ἐφυλαξάμεθα ἂν ἁμαρτάνειν «εἰς τοὺς ἀδελφοὺς καὶ» τύπτειν «αὐτῶν τὴν συνείδησιν ἀσθενοῦσαν», ἵνα μὴ «εἰς Χριστὸν» ἁμαρτάνωμεν, πολλάκις ἀπολλυμένων οὐ μόνον τῇ ἡμετέρᾳ «γνώσει» ἀλλὰ καὶ ἄλλοις τισὶ τῶν περὶ ἡμᾶς ἀδελφῶν, δι’ οὓς «Χριστὸς ἀπέθανεν» ἐφ’ οἷς «εἰς Χριστὸν» ἁμαρτάνοντες τίσομεν δίκας ἐκδικουμένης τῆς τῶν δι’ ἡμᾶς ἀπολλυμένων ψυχῆς ἐξ ἡμῶν. Μετὰ ταῦτα βασανιστέον τὸ τῆς ἀνάγκης ὄνομα ἐν τῷ «ἀνάγκη γάρ ἐστιν ἐλθεῖν τὰ σκάνδαλα» καὶ τὸ ἰσοδυναμοῦν αὐτῷ παρὰ τῷ Λουκᾷ· «ἀνένδεκτόν ἐστι τοῦ μὴ ἐλθεῖν τὰ σκάνδαλα» [ἀντὶ τοῦ ἀδύνατον]. Ἔστι δὲ τὸ ταπεινῶσαι ἑαυτὸν ὡς τὸ παιδίον ἐκεῖνο, πνεῦμα τὸ μιμήσασθαι τὸ ὑπὲρ σωτηρίας ἀνθρώπων ταπει νῶσαν ἑαυτὸ Πνεῦμα ἅγιον. Ότι δὲ ὁ Σωτὴρ καὶ τὸ ἅγιον Πνεῦμα ἐξαπεστάλη ὑπὸ τοῦ Πατρὸς ἐπὶ σωτη ρίᾳ τῶν ἀνθρώπων, δεδήλωται ἐν τῷ Ησαΐᾳ, ἐκ προσώπου τοῦ Σωτῆρος λέγοντος· «Καὶ νῦν Κύριος ἀπέστειλέ με καὶ τὸ Πνεῦμα αὐτοῦ.» Ιστέον μέντοι, ὅτι ἀμφίβολός ἐστιν ἡ λέξις· ἢ γὰρ ὁ Θεὸς ἀπέ στειλεν, ἀπέστειλε δὲ καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον τὸν Σω τῆρα, ἢ, ὡς ἐξειλήφαμεν ἀμφότερα ἀπέστειλεν ὁ Πατὴρ τὸν Σωτῆρα καὶ τὸ ἅγιον Πνεῦμα. Μείζων οὖν ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν ὁ ταπεινώσας ἑαυτὸν παρὰ πάντας τοὺς ταπεινοῦντας ἑαυτοὺς μιμητικῶς ἐκεί νου τοῦ παιδίου· πολλοὶ μὲν γὰρ οἱ θέλοντες εαυ τοὺς ταπεινῶσαι ὡς τὸ παιδίον ἐκεῖνο· ὁ δὲ πάντη παραπλήσιος γενόμενος τῷ ταπεινώσαντι ἑαυτὸν παι δίῳ, ἐκεῖνος ἂν εὑρεθείη ὁ χρηματίζων πάντων μεί ζων ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν, ἐπὶ τῷ ὀνόματι τοῦ Ἰησοῦ, μάλιστα ἐν αὐτῷ ὄντως τῷ Ἰησοῦ. Ωσπερ δὲ τὴν Ἰησοῦν δέχεται, ὃς ἐὰν δέξηται ἐν τῶν παι δίων τοιοῦτο ἐπὶ τῷ ὀνόματι αὐτοῦ, οὕτως τὸν Ἰησ σοῦν ἀποδοκιμάζει καὶ ἐκβάλλει ὁ μὴ βουλόμενος δέ ξασθαι ἓν παιδίον τοιοῦτο ἐπὶ τῷ ὀνόματι τοῦ Ἰη σοῦ. Εἰ δὲ καὶ τῶν τοῦ ἁγίου Πνεύματος άξιουμένων ἐστὶ διαφορὰ, πλεῖον ἢ ἔλαττον λαμβανόντων τοῦ ἁγίου Πνεύματος τῶν πιστευόντων, εἶεν ἄν τινες οι μικροὶ τῶν εἰς Θεὸν πιστευόντων σκανδαλίζεσθαι με, Ιστέον μέντοι, Ἰστέον μέν τοι, ὅτι ἀμφίβολος, 1: Ω οὗτος, τίς ἐστιν ὁ ἐν τῷ Ησαίᾳ λέγων· «Καὶ νῦν Κύριος ἀπέσταλκέ καὶ τὸ Πνεῦμα αὐτοῦ.» Ἐν ᾧ ἀμφιβόλου ὄντος τοῦ ῥητοῦ, πότερον ὁ Πατὴρ καὶ τὸ ἅγιον Πνεῦμα ἀπέστειλαν τὸν Ἰησοῦν, ἢ ὁ Πατὴρ ἀπέστειλε τόν τε Χριστὸν καὶ τὸ ἅγιον Πνεῦμα, τὸ δεύτερόν ἐστιν ἀληθές. παρειλήφαμεν. Πάντη. πάντα. Ἔστι δὲ τὸ ταπεινῶσαι ἑαυτὸν ὡς τὸ παιδίον ἐκεῖνο, πνεῦμα τὸ μιμήσασθαι τὸ ὑπὲρ σωτηρίας ἀνθρώπων ταπει νῶσαν ἑαυτὸ Πνεῦμα ἅγιον. Ότι δὲ ὁ Σωτὴρ καὶ τὸ ἅγιον Πνεῦμα ἐξαπεστάλη ὑπὸ τοῦ Πατρὸς ἐπὶ σωτη ρίᾳ τῶν ἀνθρώπων, δεδήλωται ἐν τῷ Ησαΐᾳ, ἐκ προσώπου τοῦ Σωτῆρος λέγοντος· «Καὶ νῦν Κύριος ἀπέστειλέ με καὶ τὸ Πνεῦμα αὐτοῦ.» Ιστέον μέντοι, ὅτι ἀμφίβολός ἐστιν ἡ λέξις· ἢ γὰρ ὁ Θεὸς ἀπέ στειλεν, ἀπέστειλε δὲ καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον τὸν Σω τῆρα, ἢ, ὡς ἐξειλήφαμεν ἀμφότερα ἀπέστειλεν ὁ Πατὴρ τὸν Σωτῆρα καὶ τὸ ἅγιον Πνεῦμα. Μείζων οὖν ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν ὁ ταπεινώσας ἑαυτὸν παρὰ πάντας τοὺς ταπεινοῦντας ἑαυτοὺς μιμητικῶς ἐκεί νου τοῦ παιδίου· πολλοὶ μὲν γὰρ οἱ θέλοντες εαυ τοὺς ταπεινῶσαι ὡς τὸ παιδίον ἐκεῖνο· ὁ δὲ πάντη παραπλήσιος γενόμενος τῷ ταπεινώσαντι ἑαυτὸν παι δίῳ, ἐκεῖνος ἂν εὑρεθείη ὁ χρηματίζων πάντων μεί ζων ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν, ἐπὶ τῷ ὀνόματι τοῦ Ἰησοῦ, μάλιστα ἐν αὐτῷ ὄντως τῷ Ἰησοῦ. Ωσπερ δὲ τὴν Ἰησοῦν δέχεται, ὃς ἐὰν δέξηται ἐν τῶν παι δίων τοιοῦτο ἐπὶ τῷ ὀνόματι αὐτοῦ, οὕτως τὸν Ἰησ σοῦν ἀποδοκιμάζει καὶ ἐκβάλλει ὁ μὴ βουλόμενος δέ ξασθαι ἓν παιδίον τοιοῦτο ἐπὶ τῷ ὀνόματι τοῦ Ἰη σοῦ. Εἰ δὲ καὶ τῶν τοῦ ἁγίου Πνεύματος άξιουμένων ἐστὶ διαφορὰ, πλεῖον ἢ ἔλαττον λαμβανόντων τοῦ ἁγίου Πνεύματος τῶν πιστευόντων, εἶεν ἄν τινες οι μικροὶ τῶν εἰς Θεὸν πιστευόντων σκανδαλίζεσθαι με, Ιστέον μέντοι, Ἰστέον μέν τοι, ὅτι ἀμφίβολος, 1: Ω οὗτος, τίς ἐστιν ὁ ἐν τῷ Ησαίᾳ λέγων· «Καὶ νῦν Κύριος ἀπέσταλκέ καὶ τὸ Πνεῦμα αὐτοῦ.» Ἐν ᾧ ἀμφιβόλου ὄντος τοῦ ῥητοῦ, πότερον ὁ Πατὴρ καὶ τὸ ἅγιον Πνεῦμα ἀπέστειλαν τὸν Ἰησοῦν, ἢ ὁ Πατὴρ ἀπέστειλε τόν τε Χριστὸν καὶ τὸ ἅγιον Πνεῦμα, τὸ δεύτερόν ἐστιν ἀληθές. παρειλήφαμεν. Πάντη. πάντα. hunc, idem est ac Spiritum sanctum imitari, qui pro hominum salute se ipse depressit et abjecit. Servatorem autem una et Spiritum sanctum a Patre in hominum salutem missum esse in Isaia decla ratum est, ita ex Servatoris persona loquente " Et nunc Dominus meus misit me, et ejus.» Sciendum porro est ambiguum esse hunc locum; vel enim Servatorem misit Deus, misit quoque Spi ritus sanctus; vel, sicut interpretati sumus, utrum que misit Pater, Servatorem et Spiritum sanctum. Qui ergo ad imitationem pueri hujus plus se ipse abjecerit quam omnes qui sese demittunt, major ille erit in regno cœlorum. Plurimi quippe sunt, qui se ipsi velint deprimere, velut iste puer at qui puero seipsum abjicienti perquam similis fuerit effectus, is in nomine Jesu, vel revera potius & in ipso Jesu, omnibus in regno coelorum major appellatus reperietur. Quemadmodum autem Jesum suscipit, qui susceperit unum talem e puerulis in nomine Jesu; ita Jesum rejicit et expellit, qui ta lem unum puerulum in nomine Jesu suscipere non vult. Quod si inter eos qui Spiritus sancti commu nicatione digni habiti sunt, discrimen intercedit, cum plus minusve Spiritum sanctum recipiant cre dentes; nonnulli sane sint offensioni obnoxii, eorum scilicet, qui in Deum credunt, minimi; quorum offensionem Verbum ulciscens, de his a quibus conversi facti sunt similes Spiritui sancto qui positus erat in medio sensus corum. Quos pueros Christo Deus Pater dedit, secundum quod scriptum est in Isaia dicente: Ecce ego et pueri quos dedit miht Deus. Et non est intrare regnum cœlorum, nisi qui a rebus sæcularibus aversus fuerit et similis fuerit factus pueris illis qui Spiritum sanctum in se habuerunt. Quem Spiritum sanctum vocans Jesus a sua perfectione descendens ad homines, quasi puerum statuit in medio discipulorum suorum, ut unus quisque humiliet se, non simpliciter sicut puer, sed queniadmodum scriptum est sicut puer iste: ▸ ita tamen ut propter Deum quis humiliet se, sicut et Spiritus sanctus propter salutem hominum se humiliavit. Quoniam autem et Jesus, et Spiritus sanctus a Patre missi sunt in hunc mundum propter salutem hominum, manifestum est apud İsaiam prophetam ex persona Servatoris ipsius dicentem Et nunc Dominus me misit, et Spiritum suum. Quoniam autem in Græco Spiritus sanctus neutri generis est, et non masculini, quemadmodum apud nos, et tres casus habet similes, nominativum, accusativum, et vocativum, propterea transferentes in Latinum sermonem, nominativum pro accusative casu transtulerunt et dixerunt: Et nunc Dominus misit me, et Spiritus ejus; cum sit verius esse sic in Græco Et nunc Dominus misit me, et Spiritum sanctum.; Tamen si quis violenter contra rationem veritatis defendere vult quod ita sit dictum, et nunc Dominus misit me, et Spiritus ejus, ▸ sine dubio ita intelligimus Filium Dei missum a Spiritu sancto, quemadmodum et ductum a Spiritu sancto in desertum secundum humanam naturam, quam Christus suscipiens per omnia imitatus est, ut etiam a Spiritu sancto agatur, quemadmodum omnes homines Dei. Major ergo est in regno cœlorum qui se humiliaverit præ omnibus humiliantibus se, secundum imitationem illius pueri: et multi sunt qui nolunt se humiliare sicut puer ille. Sed qui præ omnibus factus fuerit propinquior puero illi, ille erit omnibus major. Debemus ergo suscipere puerum talem in nomine Jesu, quoniam in eo habitat Jesus. Et quem admodum Jesum suscipit qui susceperit unum puerum talem in nomine Jesu, quoniam in nomine Isa. XLVIII, 16. locus. Sic habet vetus interpretes ad hæc verba etc.. Quoniam autem in Graco Spi ritus sanctus neutri generis est, et non masculini, quemadmodum apud nos, et tres casus habet si miles, nominativum, accusativum, et vocativum, propterea transferentes in Latinum sermonem,» etc. Quæ cum legisset vir alioqui sagax et critica nare pollens Bellarminus, totum opus Latini auctoris esse conjecit sed inani conjectura, ut probamus in Origenianis. HUETIUS. etc. Orige pinarunt. Cujus insigne nobis dat exemplum hicce nes contra Gels. lib. Si veterem interpretationem cum ipso Origenis con textu hoc loco contendas, parum fidam esse com peries. At dum auctoris hujus corrumpendi et adulterandi licentiam sibi tribuunt interpretes, in iisque præcipue Rufinus, eumque ad suam mentem accommodare satagunt, vel hunc Patribus, eorumve conciliis damnandum, vel criticis mutilandum pro Codex Regius, Codex Regius, hunc, idem est ac Spiritum sanctum imitari, qui pro hominum salute se ipse depressit et abjecit. Servatorem autem una et Spiritum sanctum a Patre in hominum salutem missum esse in Isaia decla ratum est, ita ex Servatoris persona loquente " Et nunc Dominus meus misit me, et ejus.» Sciendum porro est ambiguum esse hunc locum; vel enim Servatorem misit Deus, misit quoque Spi ritus sanctus; vel, sicut interpretati sumus, utrum que misit Pater, Servatorem et Spiritum sanctum. Qui ergo ad imitationem pueri hujus plus se ipse abjecerit quam omnes qui sese demittunt, major ille erit in regno cœlorum. Plurimi quippe sunt, qui se ipsi velint deprimere, velut iste puer at qui puero seipsum abjicienti perquam similis fuerit effectus, is in nomine Jesu, vel revera potius & in ipso Jesu, omnibus in regno coelorum major appellatus reperietur. Quemadmodum autem Jesum suscipit, qui susceperit unum talem e puerulis in nomine Jesu; ita Jesum rejicit et expellit, qui ta lem unum puerulum in nomine Jesu suscipere non vult. Quod si inter eos qui Spiritus sancti commu nicatione digni habiti sunt, discrimen intercedit, cum plus minusve Spiritum sanctum recipiant cre dentes; nonnulli sane sint offensioni obnoxii, eorum scilicet, qui in Deum credunt, minimi; quorum offensionem Verbum ulciscens, de his a quibus conversi facti sunt similes Spiritui sancto qui positus erat in medio sensus corum. Quos pueros Christo Deus Pater dedit, secundum quod scriptum est in Isaia dicente: Ecce ego et pueri quos dedit miht Deus. Et non est intrare regnum cœlorum, nisi qui a rebus sæcularibus aversus fuerit et similis fuerit factus pueris illis qui Spiritum sanctum in se habuerunt. Quem Spiritum sanctum vocans Jesus a sua perfectione descendens ad homines, quasi puerum statuit in medio discipulorum suorum, ut unus quisque humiliet se, non simpliciter sicut puer, sed queniadmodum scriptum est sicut puer iste: ▸ ita tamen ut propter Deum quis humiliet se, sicut et Spiritus sanctus propter salutem hominum se humiliavit. Quoniam autem et Jesus, et Spiritus sanctus a Patre missi sunt in hunc mundum propter salutem hominum, manifestum est apud İsaiam prophetam ex persona Servatoris ipsius dicentem Et nunc Dominus me misit, et Spiritum suum. Quoniam autem in Græco Spiritus sanctus neutri generis est, et non masculini, quemadmodum apud nos, et tres casus habet similes, nominativum, accusativum, et vocativum, propterea transferentes in Latinum sermonem, nominativum pro accusative casu transtulerunt et dixerunt: Et nunc Dominus misit me, et Spiritus ejus; cum sit verius esse sic in Græco Et nunc Dominus misit me, et Spiritum sanctum.; Tamen si quis violenter contra rationem veritatis defendere vult quod ita sit dictum, et nunc Dominus misit me, et Spiritus ejus, ▸ sine dubio ita intelligimus Filium Dei missum a Spiritu sancto, quemadmodum et ductum a Spiritu sancto in desertum secundum humanam naturam, quam Christus suscipiens per omnia imitatus est, ut etiam a Spiritu sancto agatur, quemadmodum omnes homines Dei. Major ergo est in regno cœlorum qui se humiliaverit præ omnibus humiliantibus se, secundum imitationem illius pueri: et multi sunt qui nolunt se humiliare sicut puer ille. Sed qui præ omnibus factus fuerit propinquior puero illi, ille erit omnibus major. Debemus ergo suscipere puerum talem in nomine Jesu, quoniam in eo habitat Jesus. Et quem admodum Jesum suscipit qui susceperit unum puerum talem in nomine Jesu, quoniam in nomine Isa. XLVIII, 16. locus. Sic habet vetus interpretes ad hæc verba etc.. Quoniam autem in Graco Spi ritus sanctus neutri generis est, et non masculini, quemadmodum apud nos, et tres casus habet si miles, nominativum, accusativum, et vocativum, propterea transferentes in Latinum sermonem,» etc. Quæ cum legisset vir alioqui sagax et critica nare pollens Bellarminus, totum opus Latini auctoris esse conjecit sed inani conjectura, ut probamus in Origenianis. HUETIUS. etc. Orige pinarunt. Cujus insigne nobis dat exemplum hicce nes contra Gels. lib. Si veterem interpretationem cum ipso Origenis con textu hoc loco contendas, parum fidam esse com peries. At dum auctoris hujus corrumpendi et adulterandi licentiam sibi tribuunt interpretes, in iisque præcipue Rufinus, eumque ad suam mentem accommodare satagunt, vel hunc Patribus, eorumve conciliis damnandum, vel criticis mutilandum pro Codex Regius, Codex Regius,

διόπερ ὡς τόπον δεδωκότι τῇ πονηρᾷ ἐνεργείᾳ σκανδαλίζειν προαιρουμένῃ τῷ ἀνθρώπῳ «δι’ οὗ τὸ σκάνδαλον ἔρχεται,» γίνεται τὸ «οὐαί.» μὴ νομίσῃς δὲ φύσει τινὰ καὶ ἐκ κατασκευῆς «τὰ σκάνδαλα» εἶναι ἀνθρώπους ζητοῦντα δι’ ὧν ἔλθῃ· ὡς γὰρ «ὁ θεὸς θάνατον οὐκ ἐποίησεν», οὕτως οὐδὲ «σκάνδαλα» ἔκτισεν, ἀλλὰ τὸ αὐτεξούσιον ἐγέννησεν ἔν τισι τὸ σκάνδαλον, μὴ βουληθεῖσιν ἀνατλῆναι τοὺς ὑπὲρ ἀρετῆς πόνους. Καὶ καλὸν μὲν οὖν εἰ ἐπαινετὸς εἴη «ὁ ὀφθαλμὸς» καὶ «ἡ χείρ,» ἵνα μὴ δύνηται εὐλόγως «εἰπεῖν ὁ ὀφθαλμὸς τῇ χειρί· χρείαν σου οὐκ ἔχω». εἰ δέ τις ἐν τῷ ὅλῳ σώματι τῶν συναγωγῶν τῆς ἐκκλησίας «χεὶρ» χρηματίσας διά τι πρακτικόν, μεταβαλὼν γένοιτο σκανδαλίζουσα «χείρ,» λεγέτω τῇ τοιαύτῃ χειρὶ ὁ ὀφθαλμός· «χρείαν σου οὐκ ἔχω», καὶ εἰπὼν ἐκκοψάτω αὐτὴν καὶ βαλέτω ἀφ’ ἑαυτοῦ. οὕτω δὲ καλὸν μέν, εἰ καὶ κεφαλή τις εἴη μακαρία καὶ πόδες ἄξιοι τῆς μακαρίας κεφαλῆς, ἵνα μὴ δύνηται τὰ πρέποντα ἑαυτῇ τηροῦσα «ἡ κεφαλὴ τοῖς ποσὶν» εἰπεῖν· «χρείαν ὑμῶν οὐκ ἔχω». εἰ μέντοι τις εὑρεθείη «ποὺς» σκάνδαλον τοῦ ὅλου γινόμενος σώματος, λεγέτω ἡ κεφαλὴ τῷ τοιούτῳ ποδί· δυνάμενοι, οὓς ἐκδικῶν σκανδαλισθέντας ὁ Λόγος, & ": « φησὶ περὶ τῶν σκανδαλισάντων αὐτοὺς τό· «Συμφέ ρει αὐτῷ ἵνα κρεμασθῇ μύλος ὀνικὸς εἰς τὸν τράχη λον αὐτοῦ, καὶ καταποντισθῇ ἐν τῷ πελάγει τῆς θα λάσσης.» Ταῦτα λελέχθω κατὰ τὰ ἐκκείμενα τοῦ Ματθαίου ῥητά. Ίδωμεν δὲ καὶ τὰ παραπλήσια ἀπὸ τῶν λοιπῶν. Μάρκος τοίνυν φησίν, ὅτι διελέχθησαν ἐν τῇ ὁδῷ οἱ δώδεκα, τίς αὐτῶν μείζων ἐστί· διὸ καὶ καθίσας ἐφώνησεν αὐτοὺς, καὶ διδάσκει τίς ὁ μείζων, λέγων πρωτείων ὡς μείζονα τεύξεσθαι τὸν γενόμενον πάν των διὰ τῆς μετριότητος καὶ τῆς ἐπιεικείας ἔσχα τον, ὥστε τὸν μὲν τοῦ διακονουμένου μὴ ἀναδέξα σθαι τόπον, τὸν δὲ τοῦ διακονοῦντος, καὶ τοῦτον οὐ πρός τινας μέν, τινὰς δ᾽ οὔ, ἀλλὰ πρὸς πάντας άπαξα- η πλῶς· πρόσχες γὰρ τῷ· Εἴ τις θέλει πρώτος γενέ σθαι, ἔσται πάντων ἔσχατος, καὶ πάντων διάκο: νος.» Καὶ ἑξῆς τούτοις φησίν, ὅτι, ο Λαβὼν παιδίον, (δηλονότι ὁ Ἰησοῦς,) «ἔστησεν ἐν μέσῳ τῶν μαθητῶν › αὐτοῦ, καὶ ἐναγκαλισάμενος αὐτὸ, εἶπεν αὐτοῖς ὓς ἐὰν ἐν τῶν παιδίων δέξηται ἐπὶ τῷ ἐμῷ ὀνόματι, ἐμὲ δέχεται. Ποῖον δὲ ἔλαβε παιδίον καὶ ἐνηγκα λίσατο ὁ Ἰησοῦς κατὰ τὸν βαθύτερον ἐν τοῖς τόποις λόγον; ἢ τὸ ἅγιον Πνεῦμα; καὶ τούτῳ γε τῷ παιδίῳ ἐξομοιώθησάν τινες, περὶ ὧν εἶπε τό· ι Ος ἐὰν ἕν τῶν τοιούτων παιδίων δέξηται ἐπὶ τῷ ὀνόματί μου, ἐμὲ δέχεται.» Κατὰ μέντοι τὸν Λουκᾶν, «Διαλογι σμὸς» εἰς τοὺς μαθητὰς οὐκ ἀναβέβηκεν, ἀλλ᾽ ε εἰσ ἦλθε ο περὶ τοῦ, Τίς αὐτῶν εἴη μείζων. Καὶ ο ἰδὼν ὁ Ἰησοῦς τὸν διαλογισμὸν τῆς καρδίας αὐτῶν,» ἅτε ἔχων ὀφθαλμοὺς διαλογισμούς καρδιῶν βλέπον- ‹ τας· ὁ Ἰδὼν τὸν διαλογισμὸν τῆς καρδίας αὐτῶν, ο οὐδὲ ἐρωτηθεὶς κατὰ τὸν Λουκᾶν, ο ἔλαβε τὸ παιδίον, καὶ ἔστησεν, ν οὐ μόνον ἐν μέσῳ αὐτῶν, ὡς ὁ Ματ θαῖος καὶ ὁ Μάρκος εἰρήκασιν, ἀλλ᾽ ἤδη καὶ ο παρ' & ἑαυτῷ, καὶ εἶπε τοῖς μαθηταῖς οὐ μόνον τό· Ος ἐὰν δέξηται ἐν παιδίον τοιοῦτο, ή·ε Ὃς ἐὰν ἐν τοιούτων παιδίων δέξηται ἐπὶ τῷ ὀνόματί μου, ἐμὲ» δέχεται, ο ἀλλ᾽ ἤδη καὶ ἐπαναβεβηκότως τό· ο "Ος ': •;, ἐὰν δέξηται τοῦτο τὸ παιδίον ἐπὶ τῷ ὀνόματί **: « μου, ἐμὲ δέχεται.» Χρὴ οὖν κατὰ τὸν Λουκᾶν ἐκεῖνο;» τὸ παιδίον, οὗ λαβόμενος ὁ Ἰησοῦς ἔστησεν αὐτὸ *1 παρ' ἑαυτῷ, δέξασθαι ἐπὶ τῷ ὀνόματι τοῦ Ἰησοῦ. › Καὶ οὐκ οἶδα εἰ δύναταί τις μη τροπολογῆσαι τό 7ο το "Εσται. έστω. Αλλὰ ἤδη καὶ ἐπαναβεβηκότως τό: Ὃς ἐὰν δέξηται τοῦτο τὸ παιδίον. τοιοῦτο τὸ παιδίον, Ος ἐὰν δέξεται τοῦτο τὸ παιδίων. οὖν, φησὶ, δέξεται τοιοῦτο παιδίον. Ηυετιες. δυνάμενοι, οὓς ἐκδικῶν σκανδαλισθέντας ὁ Λόγος, & ": « φησὶ περὶ τῶν σκανδαλισάντων αὐτοὺς τό· «Συμφέ ρει αὐτῷ ἵνα κρεμασθῇ μύλος ὀνικὸς εἰς τὸν τράχη λον αὐτοῦ, καὶ καταποντισθῇ ἐν τῷ πελάγει τῆς θα λάσσης.» Ταῦτα λελέχθω κατὰ τὰ ἐκκείμενα τοῦ Ματθαίου ῥητά. Ίδωμεν δὲ καὶ τὰ παραπλήσια ἀπὸ τῶν λοιπῶν. Μάρκος τοίνυν φησίν, ὅτι διελέχθησαν ἐν τῇ ὁδῷ οἱ δώδεκα, τίς αὐτῶν μείζων ἐστί· διὸ καὶ καθίσας ἐφώνησεν αὐτοὺς, καὶ διδάσκει τίς ὁ μείζων, λέγων πρωτείων ὡς μείζονα τεύξεσθαι τὸν γενόμενον πάν των διὰ τῆς μετριότητος καὶ τῆς ἐπιεικείας ἔσχα τον, ὥστε τὸν μὲν τοῦ διακονουμένου μὴ ἀναδέξα σθαι τόπον, τὸν δὲ τοῦ διακονοῦντος, καὶ τοῦτον οὐ πρός τινας μέν, τινὰς δ᾽ οὔ, ἀλλὰ πρὸς πάντας άπαξαη πλῶς· πρόσχες γὰρ τῷ· Εἴ τις θέλει πρώτος γενέ σθαι, ἔσται πάντων ἔσχατος, καὶ πάντων διάκο: νος.» Καὶ ἑξῆς τούτοις φησίν, ὅτι, ο Λαβὼν παιδίον, (δηλονότι ὁ Ἰησοῦς,) «ἔστησεν ἐν μέσῳ τῶν μαθητῶν › αὐτοῦ, καὶ ἐναγκαλισάμενος αὐτὸ, εἶπεν αὐτοῖς ὓς ἐὰν ἐν τῶν παιδίων δέξηται ἐπὶ τῷ ἐμῷ ὀνόματι, ἐμὲ δέχεται. Ποῖον δὲ ἔλαβε παιδίον καὶ ἐνηγκα λίσατο ὁ Ἰησοῦς κατὰ τὸν βαθύτερον ἐν τοῖς τόποις λόγον; ἢ τὸ ἅγιον Πνεῦμα; καὶ τούτῳ γε τῷ παιδίῳ ἐξομοιώθησάν τινες, περὶ ὧν εἶπε τό· ι Ος ἐὰν ἕν τῶν τοιούτων παιδίων δέξηται ἐπὶ τῷ ὀνόματί μου, ἐμὲ δέχεται.» Κατὰ μέντοι τὸν Λουκᾶν, «Διαλογι σμὸς» εἰς τοὺς μαθητὰς οὐκ ἀναβέβηκεν, ἀλλ᾽ ε εἰσ ἦλθε ο περὶ τοῦ, Τίς αὐτῶν εἴη μείζων. Καὶ ο ἰδὼν ὁ Ἰησοῦς τὸν διαλογισμὸν τῆς καρδίας αὐτῶν,» ἅτε ἔχων ὀφθαλμοὺς διαλογισμούς καρδιῶν βλέπον- ‹ τας· ὁ Ἰδὼν τὸν διαλογισμὸν τῆς καρδίας αὐτῶν, ο οὐδὲ ἐρωτηθεὶς κατὰ τὸν Λουκᾶν, ο ἔλαβε τὸ παιδίον, καὶ ἔστησεν, ν οὐ μόνον ἐν μέσῳ αὐτῶν, ὡς ὁ Ματ θαῖος καὶ ὁ Μάρκος εἰρήκασιν, ἀλλ᾽ ἤδη καὶ ο παρ' & ἑαυτῷ, καὶ εἶπε τοῖς μαθηταῖς οὐ μόνον τό· Ος ἐὰν δέξηται ἐν παιδίον τοιοῦτο, ή·ε Ὃς ἐὰν ἐν τοιούτων παιδίων δέξηται ἐπὶ τῷ ὀνόματί μου, ἐμὲ» δέχεται, ο ἀλλ᾽ ἤδη καὶ ἐπαναβεβηκότως τό· ο "Ος ': •;, ἐὰν δέξηται τοῦτο τὸ παιδίον ἐπὶ τῷ ὀνόματί **: « μου, ἐμὲ δέχεται.» Χρὴ οὖν κατὰ τὸν Λουκᾶν ἐκεῖνο;» τὸ παιδίον, οὗ λαβόμενος ὁ Ἰησοῦς ἔστησεν αὐτὸ *1 παρ' ἑαυτῷ, δέξασθαι ἐπὶ τῷ ὀνόματι τοῦ Ἰησοῦ. › Καὶ οὐκ οἶδα εἰ δύναταί τις μη τροπολογῆσαι τό ο το "Εσται. έστω. Αλλὰ ἤδη καὶ ἐπαναβεβηκότως τό: Ὃς ἐὰν δέξηται τοῦτο τὸ παιδίον. τοιοῦτο τὸ παιδίον, Ος ἐὰν δέξεται τοῦτο τὸ παιδίων. οὖν, φησὶ, δέξεται τοιοῦτο παιδίον. Ηυετιες. fuerint offensi ait Expedit ei ut suspendatur mola asinaria in collo ejus, et demergatur in pro fundum maris. › Hæc super propositis Matthæi ver bis dicta sint. habeant quæ ad ea pertinent, Ait ergo Marcus dis putasse in via duodecim, quisnam eorum major essel 7; idcirco cum consedisset, accersivisse eos, et, quis major esset, edocuisse, primas illi partes, tanquam majori, tributum iri dicentem qui mode stia sua et lenitate omnium fuerit postremus, adeo ut locum illius cui ministratur non arrogaverit, sed ministrants, atque hujus quidem non aliquibus . ministrantis, aliis vero minime, sed plane omni bus ad id enim attende c Si quis vult pri mus esse, erit omnium novissimus, et omnium minister. Tum inquit postea Accipientem eum puerum (Jesum scilicet) statuisse in medio discipulorum suorum: quem cum complexus esset, » dixisse illis: Quisquis unum ex pueris receperit in nomine meo, me recipit. Qualem vero accipit puerum et complexus est Jesus, juxta altio rem horumice locorum interpretationem? an Spi ritum sanctum? et huic quidem puero similes facti sunt nonnulli, de quibus id dixit Quisquis unum ex hujusmodi pueris receperit in nomine «meo, me recipit. Juxta Lucam autem:. Cogitatio in discipulos non ascendit, sed e intravit, super ea re, quis eorum major esset. At Jesus videns cogitationes cordis illorum 76, utpote ocu los habens cogitationes cordium intuentes; ‹ videns cogitationes cordis illorum ", ne interrogatus quidem, juxta Lucam, apprehendit puerum, et » «statuit,» non in medio eorum tantummodo, quem » admodum a Matthæo et a Marco traditum est, sed cliam secus se, et ail discipulis 's, non illud solum Qui susceperit unum parvulum talem vel Quisquis unum ex ejusmodi pueris rece perit in nomine meo, me recipit sed altius etiam progrediendo Quicunque susceperit puerum istum in nomine meo, me recipit. Eum igitur puerum, quem apprehensum Jesus juxta se c ejus: sie Christum refutat et pellit, qui nou vult suscipere puerum talem in nomine Jesu, licet sit mini mus, ita ut possit scandalizari propter quod non plenius humilitatem imitatus est puerilem. Spiritum sanctum quem diximus puerum illum intelligi posse. Et Marcus quidem dicit: Et accipiens puerum, statuit in medio discipulorum, et complexus cum dixit eis: Si quis unum puerum talem receperit in nomine meo. Lucas autem ita: Et accepit puerum et posuit eum non solum in medio corum, sicut ait Matthæus et Marcus, sed & apud se et dixit discipulis suis non ita, si quis accepe rit unum puerum talem, vel, unum de talibus pueris, sed ita: Si quis acceperit puerum hunc in ibid., 34. ibid., 35, 36. Luc. 13, ibid.. so Marc. IX, 8: Luc. 1x, Matth. xvii, 6. Marc. 1x, 33, 34. ibid. Matth. xvIII, 5. Codex Regius, Locum hune Luc sollicitat Theodorus Beza, legendumque conjicit cui astipulari videntur Syrus et Arabs; sed Origeni assonant Vulgata, Persa et Æthiops, et editiones Novi Testamenti universæ item Ambrosius: «Quicunque receperit puerum istum.» Euthymius: «Qui susceperit puerum hunc., Theophylactus At deinde tamen sic ille: O; fuerint offensi ait Expedit ei ut suspendatur mola asinaria in collo ejus, et demergatur in pro fundum maris. › Hæc super propositis Matthæi ver bis dicta sint. habeant quæ ad ea pertinent, Ait ergo Marcus dis putasse in via duodecim, quisnam eorum major essel 7; idcirco cum consedisset, accersivisse eos, et, quis major esset, edocuisse, primas illi partes, tanquam majori, tributum iri dicentem qui mode stia sua et lenitate omnium fuerit postremus, adeo ut locum illius cui ministratur non arrogaverit, sed ministrants, atque hujus quidem non aliquibus . ministrantis, aliis vero minime, sed plane omni bus ad id enim attende c Si quis vult pri mus esse, erit omnium novissimus, et omnium minister. Tum inquit postea Accipientem eum puerum (Jesum scilicet) statuisse in medio discipulorum suorum: quem cum complexus esset, » dixisse illis: Quisquis unum ex pueris receperit in nomine meo, me recipit. Qualem vero accipit puerum et complexus est Jesus, juxta altio rem horumice locorum interpretationem? an Spi ritum sanctum? et huic quidem puero similes facti sunt nonnulli, de quibus id dixit Quisquis unum ex hujusmodi pueris receperit in nomine «meo, me recipit. Juxta Lucam autem:. Cogitatio in discipulos non ascendit, sed e intravit, super ea re, quis eorum major esset. At Jesus videns cogitationes cordis illorum 76, utpote ocu los habens cogitationes cordium intuentes; ‹ videns cogitationes cordis illorum ", ne interrogatus quidem, juxta Lucam, apprehendit puerum, et » «statuit,» non in medio eorum tantummodo, quem » admodum a Matthæo et a Marco traditum est, sed cliam secus se, et ail discipulis 's, non illud solum Qui susceperit unum parvulum talem vel Quisquis unum ex ejusmodi pueris rece perit in nomine meo, me recipit sed altius etiam progrediendo Quicunque susceperit puerum istum in nomine meo, me recipit. Eum igitur puerum, quem apprehensum Jesus juxta se c ejus: sie Christum refutat et pellit, qui nou vult suscipere puerum talem in nomine Jesu, licet sit mini mus, ita ut possit scandalizari propter quod non plenius humilitatem imitatus est puerilem. Spiritum sanctum quem diximus puerum illum intelligi posse. Et Marcus quidem dicit: Et accipiens puerum, statuit in medio discipulorum, et complexus cum dixit eis: Si quis unum puerum talem receperit in nomine meo. Lucas autem ita: Et accepit puerum et posuit eum non solum in medio corum, sicut ait Matthæus et Marcus, sed & apud se et dixit discipulis suis non ita, si quis accepe rit unum puerum talem, vel, unum de talibus pueris, sed ita: Si quis acceperit puerum hunc in ibid., 34. ibid., 35, 36. Luc. 13, ibid.. so Marc. IX, 8: Luc. 1x, Matth. xvii, 6. Marc. 1x, 33, 34. ibid. Matth. xvIII, 5. Codex Regius, Locum hune Luc sollicitat Theodorus Beza, legendumque conjicit cui astipulari videntur Syrus et Arabs; sed Origeni assonant Vulgata, Persa et Æthiops, et editiones Novi Testamenti universæ item Ambrosius: «Quicunque receperit puerum istum.» Euthymius: «Qui susceperit puerum hunc., Theophylactus At deinde tamen sic ille: O; 19. Videamus jam quomodo apud reliquos se 19. Et conferamus evangelistarum dicta de capitulo isto, si forte manifestior fiat sensus propter 47. 7 ibid. 19. Videamus jam quomodo apud reliquos se 19. Et conferamus evangelistarum dicta de capitulo isto, si forte manifestior fiat sensus propter 47. 7 ibid.

διόπερ ὡς τόπον δεδωκότι τῇ πονηρᾷ ἐνεργείᾳ σκανδαλίζειν προαιρουμένῃ τῷ ἀνθρώπῳ «δι’ οὗ τὸ σκάνδαλον ἔρχεται,» γίνεται τὸ «οὐαί.» μὴ νομίσῃς δὲ φύσει τινὰ καὶ ἐκ κατασκευῆς «τὰ σκάνδαλα» εἶναι ἀνθρώπους ζητοῦντα δι’ ὧν ἔλθῃ· ὡς γὰρ «ὁ θεὸς θάνατον οὐκ ἐποίησεν», οὕτως οὐδὲ «σκάνδαλα» ἔκτισεν, ἀλλὰ τὸ αὐτεξούσιον ἐγέννησεν ἔν τισι τὸ σκάνδαλον, μὴ βουληθεῖσιν ἀνατλῆναι τοὺς ὑπὲρ ἀρετῆς πόνους. Καὶ καλὸν μὲν οὖν εἰ ἐπαινετὸς εἴη «ὁ ὀφθαλμὸς» καὶ «ἡ χείρ,» ἵνα μὴ δύνηται εὐλόγως «εἰπεῖν ὁ ὀφθαλμὸς τῇ χειρί· χρείαν σου οὐκ ἔχω». εἰ δέ τις ἐν τῷ ὅλῳ σώματι τῶν συναγωγῶν τῆς ἐκκλησίας «χεὶρ» χρηματίσας διά τι πρακτικόν, μεταβαλὼν γένοιτο σκανδαλίζουσα «χείρ,» λεγέτω τῇ τοιαύτῃ χειρὶ ὁ ὀφθαλμός· «χρείαν σου οὐκ ἔχω», καὶ εἰπὼν ἐκκοψάτω αὐτὴν καὶ βαλέτω ἀφ’ ἑαυτοῦ. οὕτω δὲ καλὸν μέν, εἰ καὶ κεφαλή τις εἴη μακαρία καὶ πόδες ἄξιοι τῆς μακαρίας κεφαλῆς, ἵνα μὴ δύνηται τὰ πρέποντα ἑαυτῇ τηροῦσα «ἡ κεφαλὴ τοῖς ποσὶν» εἰπεῖν· «χρείαν ὑμῶν οὐκ ἔχω». εἰ μέντοι τις εὑρεθείη «ποὺς» σκάνδαλον τοῦ ὅλου γινόμενος σώματος, λεγέτω ἡ κεφαλὴ τῷ τοιούτῳ ποδί· δυνάμενοι, οὓς ἐκδικῶν σκανδαλισθέντας ὁ Λόγος, & ": « φησὶ περὶ τῶν σκανδαλισάντων αὐτοὺς τό· «Συμφέ ρει αὐτῷ ἵνα κρεμασθῇ μύλος ὀνικὸς εἰς τὸν τράχη λον αὐτοῦ, καὶ καταποντισθῇ ἐν τῷ πελάγει τῆς θα λάσσης.» Ταῦτα λελέχθω κατὰ τὰ ἐκκείμενα τοῦ Ματθαίου ῥητά. Ίδωμεν δὲ καὶ τὰ παραπλήσια ἀπὸ τῶν λοιπῶν. Μάρκος τοίνυν φησίν, ὅτι διελέχθησαν ἐν τῇ ὁδῷ οἱ δώδεκα, τίς αὐτῶν μείζων ἐστί· διὸ καὶ καθίσας ἐφώνησεν αὐτοὺς, καὶ διδάσκει τίς ὁ μείζων, λέγων πρωτείων ὡς μείζονα τεύξεσθαι τὸν γενόμενον πάν των διὰ τῆς μετριότητος καὶ τῆς ἐπιεικείας ἔσχα τον, ὥστε τὸν μὲν τοῦ διακονουμένου μὴ ἀναδέξα σθαι τόπον, τὸν δὲ τοῦ διακονοῦντος, καὶ τοῦτον οὐ πρός τινας μέν, τινὰς δ᾽ οὔ, ἀλλὰ πρὸς πάντας άπαξα- η πλῶς· πρόσχες γὰρ τῷ· Εἴ τις θέλει πρώτος γενέ σθαι, ἔσται πάντων ἔσχατος, καὶ πάντων διάκο: νος.» Καὶ ἑξῆς τούτοις φησίν, ὅτι, ο Λαβὼν παιδίον, (δηλονότι ὁ Ἰησοῦς,) «ἔστησεν ἐν μέσῳ τῶν μαθητῶν › αὐτοῦ, καὶ ἐναγκαλισάμενος αὐτὸ, εἶπεν αὐτοῖς ὓς ἐὰν ἐν τῶν παιδίων δέξηται ἐπὶ τῷ ἐμῷ ὀνόματι, ἐμὲ δέχεται. Ποῖον δὲ ἔλαβε παιδίον καὶ ἐνηγκα λίσατο ὁ Ἰησοῦς κατὰ τὸν βαθύτερον ἐν τοῖς τόποις λόγον; ἢ τὸ ἅγιον Πνεῦμα; καὶ τούτῳ γε τῷ παιδίῳ ἐξομοιώθησάν τινες, περὶ ὧν εἶπε τό· ι Ος ἐὰν ἕν τῶν τοιούτων παιδίων δέξηται ἐπὶ τῷ ὀνόματί μου, ἐμὲ δέχεται.» Κατὰ μέντοι τὸν Λουκᾶν, «Διαλογι σμὸς» εἰς τοὺς μαθητὰς οὐκ ἀναβέβηκεν, ἀλλ᾽ ε εἰσ ἦλθε ο περὶ τοῦ, Τίς αὐτῶν εἴη μείζων. Καὶ ο ἰδὼν ὁ Ἰησοῦς τὸν διαλογισμὸν τῆς καρδίας αὐτῶν,» ἅτε ἔχων ὀφθαλμοὺς διαλογισμούς καρδιῶν βλέπον- ‹ τας· ὁ Ἰδὼν τὸν διαλογισμὸν τῆς καρδίας αὐτῶν, ο οὐδὲ ἐρωτηθεὶς κατὰ τὸν Λουκᾶν, ο ἔλαβε τὸ παιδίον, καὶ ἔστησεν, ν οὐ μόνον ἐν μέσῳ αὐτῶν, ὡς ὁ Ματ θαῖος καὶ ὁ Μάρκος εἰρήκασιν, ἀλλ᾽ ἤδη καὶ ο παρ' & ἑαυτῷ, καὶ εἶπε τοῖς μαθηταῖς οὐ μόνον τό· Ος ἐὰν δέξηται ἐν παιδίον τοιοῦτο, ή·ε Ὃς ἐὰν ἐν τοιούτων παιδίων δέξηται ἐπὶ τῷ ὀνόματί μου, ἐμὲ» δέχεται, ο ἀλλ᾽ ἤδη καὶ ἐπαναβεβηκότως τό· ο "Ος ': •;, ἐὰν δέξηται τοῦτο τὸ παιδίον ἐπὶ τῷ ὀνόματί **: « μου, ἐμὲ δέχεται.» Χρὴ οὖν κατὰ τὸν Λουκᾶν ἐκεῖνο;» τὸ παιδίον, οὗ λαβόμενος ὁ Ἰησοῦς ἔστησεν αὐτὸ *1 παρ' ἑαυτῷ, δέξασθαι ἐπὶ τῷ ὀνόματι τοῦ Ἰησοῦ. › Καὶ οὐκ οἶδα εἰ δύναταί τις μη τροπολογῆσαι τό 7ο το "Εσται. έστω. Αλλὰ ἤδη καὶ ἐπαναβεβηκότως τό: Ὃς ἐὰν δέξηται τοῦτο τὸ παιδίον. τοιοῦτο τὸ παιδίον, Ος ἐὰν δέξεται τοῦτο τὸ παιδίων. οὖν, φησὶ, δέξεται τοιοῦτο παιδίον. Ηυετιες. δυνάμενοι, οὓς ἐκδικῶν σκανδαλισθέντας ὁ Λόγος, & ": « φησὶ περὶ τῶν σκανδαλισάντων αὐτοὺς τό· «Συμφέ ρει αὐτῷ ἵνα κρεμασθῇ μύλος ὀνικὸς εἰς τὸν τράχη λον αὐτοῦ, καὶ καταποντισθῇ ἐν τῷ πελάγει τῆς θα λάσσης.» Ταῦτα λελέχθω κατὰ τὰ ἐκκείμενα τοῦ Ματθαίου ῥητά. Ίδωμεν δὲ καὶ τὰ παραπλήσια ἀπὸ τῶν λοιπῶν. Μάρκος τοίνυν φησίν, ὅτι διελέχθησαν ἐν τῇ ὁδῷ οἱ δώδεκα, τίς αὐτῶν μείζων ἐστί· διὸ καὶ καθίσας ἐφώνησεν αὐτοὺς, καὶ διδάσκει τίς ὁ μείζων, λέγων πρωτείων ὡς μείζονα τεύξεσθαι τὸν γενόμενον πάν των διὰ τῆς μετριότητος καὶ τῆς ἐπιεικείας ἔσχα τον, ὥστε τὸν μὲν τοῦ διακονουμένου μὴ ἀναδέξα σθαι τόπον, τὸν δὲ τοῦ διακονοῦντος, καὶ τοῦτον οὐ πρός τινας μέν, τινὰς δ᾽ οὔ, ἀλλὰ πρὸς πάντας άπαξαη πλῶς· πρόσχες γὰρ τῷ· Εἴ τις θέλει πρώτος γενέ σθαι, ἔσται πάντων ἔσχατος, καὶ πάντων διάκο: νος.» Καὶ ἑξῆς τούτοις φησίν, ὅτι, ο Λαβὼν παιδίον, (δηλονότι ὁ Ἰησοῦς,) «ἔστησεν ἐν μέσῳ τῶν μαθητῶν › αὐτοῦ, καὶ ἐναγκαλισάμενος αὐτὸ, εἶπεν αὐτοῖς ὓς ἐὰν ἐν τῶν παιδίων δέξηται ἐπὶ τῷ ἐμῷ ὀνόματι, ἐμὲ δέχεται. Ποῖον δὲ ἔλαβε παιδίον καὶ ἐνηγκα λίσατο ὁ Ἰησοῦς κατὰ τὸν βαθύτερον ἐν τοῖς τόποις λόγον; ἢ τὸ ἅγιον Πνεῦμα; καὶ τούτῳ γε τῷ παιδίῳ ἐξομοιώθησάν τινες, περὶ ὧν εἶπε τό· ι Ος ἐὰν ἕν τῶν τοιούτων παιδίων δέξηται ἐπὶ τῷ ὀνόματί μου, ἐμὲ δέχεται.» Κατὰ μέντοι τὸν Λουκᾶν, «Διαλογι σμὸς» εἰς τοὺς μαθητὰς οὐκ ἀναβέβηκεν, ἀλλ᾽ ε εἰσ ἦλθε ο περὶ τοῦ, Τίς αὐτῶν εἴη μείζων. Καὶ ο ἰδὼν ὁ Ἰησοῦς τὸν διαλογισμὸν τῆς καρδίας αὐτῶν,» ἅτε ἔχων ὀφθαλμοὺς διαλογισμούς καρδιῶν βλέπον- ‹ τας· ὁ Ἰδὼν τὸν διαλογισμὸν τῆς καρδίας αὐτῶν, ο οὐδὲ ἐρωτηθεὶς κατὰ τὸν Λουκᾶν, ο ἔλαβε τὸ παιδίον, καὶ ἔστησεν, ν οὐ μόνον ἐν μέσῳ αὐτῶν, ὡς ὁ Ματ θαῖος καὶ ὁ Μάρκος εἰρήκασιν, ἀλλ᾽ ἤδη καὶ ο παρ' & ἑαυτῷ, καὶ εἶπε τοῖς μαθηταῖς οὐ μόνον τό· Ος ἐὰν δέξηται ἐν παιδίον τοιοῦτο, ή·ε Ὃς ἐὰν ἐν τοιούτων παιδίων δέξηται ἐπὶ τῷ ὀνόματί μου, ἐμὲ» δέχεται, ο ἀλλ᾽ ἤδη καὶ ἐπαναβεβηκότως τό· ο "Ος ': •;, ἐὰν δέξηται τοῦτο τὸ παιδίον ἐπὶ τῷ ὀνόματί **: « μου, ἐμὲ δέχεται.» Χρὴ οὖν κατὰ τὸν Λουκᾶν ἐκεῖνο;» τὸ παιδίον, οὗ λαβόμενος ὁ Ἰησοῦς ἔστησεν αὐτὸ *1 παρ' ἑαυτῷ, δέξασθαι ἐπὶ τῷ ὀνόματι τοῦ Ἰησοῦ. › Καὶ οὐκ οἶδα εἰ δύναταί τις μη τροπολογῆσαι τό ο το "Εσται. έστω. Αλλὰ ἤδη καὶ ἐπαναβεβηκότως τό: Ὃς ἐὰν δέξηται τοῦτο τὸ παιδίον. τοιοῦτο τὸ παιδίον, Ος ἐὰν δέξεται τοῦτο τὸ παιδίων. οὖν, φησὶ, δέξεται τοιοῦτο παιδίον. Ηυετιες. fuerint offensi ait Expedit ei ut suspendatur mola asinaria in collo ejus, et demergatur in pro fundum maris. › Hæc super propositis Matthæi ver bis dicta sint. habeant quæ ad ea pertinent, Ait ergo Marcus dis putasse in via duodecim, quisnam eorum major essel 7; idcirco cum consedisset, accersivisse eos, et, quis major esset, edocuisse, primas illi partes, tanquam majori, tributum iri dicentem qui mode stia sua et lenitate omnium fuerit postremus, adeo ut locum illius cui ministratur non arrogaverit, sed ministrants, atque hujus quidem non aliquibus . ministrantis, aliis vero minime, sed plane omni bus ad id enim attende c Si quis vult pri mus esse, erit omnium novissimus, et omnium minister. Tum inquit postea Accipientem eum puerum (Jesum scilicet) statuisse in medio discipulorum suorum: quem cum complexus esset, » dixisse illis: Quisquis unum ex pueris receperit in nomine meo, me recipit. Qualem vero accipit puerum et complexus est Jesus, juxta altio rem horumice locorum interpretationem? an Spi ritum sanctum? et huic quidem puero similes facti sunt nonnulli, de quibus id dixit Quisquis unum ex hujusmodi pueris receperit in nomine «meo, me recipit. Juxta Lucam autem:. Cogitatio in discipulos non ascendit, sed e intravit, super ea re, quis eorum major esset. At Jesus videns cogitationes cordis illorum 76, utpote ocu los habens cogitationes cordium intuentes; ‹ videns cogitationes cordis illorum ", ne interrogatus quidem, juxta Lucam, apprehendit puerum, et » «statuit,» non in medio eorum tantummodo, quem » admodum a Matthæo et a Marco traditum est, sed cliam secus se, et ail discipulis 's, non illud solum Qui susceperit unum parvulum talem vel Quisquis unum ex ejusmodi pueris rece perit in nomine meo, me recipit sed altius etiam progrediendo Quicunque susceperit puerum istum in nomine meo, me recipit. Eum igitur puerum, quem apprehensum Jesus juxta se c ejus: sie Christum refutat et pellit, qui nou vult suscipere puerum talem in nomine Jesu, licet sit mini mus, ita ut possit scandalizari propter quod non plenius humilitatem imitatus est puerilem. Spiritum sanctum quem diximus puerum illum intelligi posse. Et Marcus quidem dicit: Et accipiens puerum, statuit in medio discipulorum, et complexus cum dixit eis: Si quis unum puerum talem receperit in nomine meo. Lucas autem ita: Et accepit puerum et posuit eum non solum in medio corum, sicut ait Matthæus et Marcus, sed & apud se et dixit discipulis suis non ita, si quis accepe rit unum puerum talem, vel, unum de talibus pueris, sed ita: Si quis acceperit puerum hunc in ibid., 34. ibid., 35, 36. Luc. 13, ibid.. so Marc. IX, 8: Luc. 1x, Matth. xvii, 6. Marc. 1x, 33, 34. ibid. Matth. xvIII, 5. Codex Regius, Locum hune Luc sollicitat Theodorus Beza, legendumque conjicit cui astipulari videntur Syrus et Arabs; sed Origeni assonant Vulgata, Persa et Æthiops, et editiones Novi Testamenti universæ item Ambrosius: «Quicunque receperit puerum istum.» Euthymius: «Qui susceperit puerum hunc., Theophylactus At deinde tamen sic ille: O; fuerint offensi ait Expedit ei ut suspendatur mola asinaria in collo ejus, et demergatur in pro fundum maris. › Hæc super propositis Matthæi ver bis dicta sint. habeant quæ ad ea pertinent, Ait ergo Marcus dis putasse in via duodecim, quisnam eorum major essel 7; idcirco cum consedisset, accersivisse eos, et, quis major esset, edocuisse, primas illi partes, tanquam majori, tributum iri dicentem qui mode stia sua et lenitate omnium fuerit postremus, adeo ut locum illius cui ministratur non arrogaverit, sed ministrants, atque hujus quidem non aliquibus . ministrantis, aliis vero minime, sed plane omni bus ad id enim attende c Si quis vult pri mus esse, erit omnium novissimus, et omnium minister. Tum inquit postea Accipientem eum puerum (Jesum scilicet) statuisse in medio discipulorum suorum: quem cum complexus esset, » dixisse illis: Quisquis unum ex pueris receperit in nomine meo, me recipit. Qualem vero accipit puerum et complexus est Jesus, juxta altio rem horumice locorum interpretationem? an Spi ritum sanctum? et huic quidem puero similes facti sunt nonnulli, de quibus id dixit Quisquis unum ex hujusmodi pueris receperit in nomine «meo, me recipit. Juxta Lucam autem:. Cogitatio in discipulos non ascendit, sed e intravit, super ea re, quis eorum major esset. At Jesus videns cogitationes cordis illorum 76, utpote ocu los habens cogitationes cordium intuentes; ‹ videns cogitationes cordis illorum ", ne interrogatus quidem, juxta Lucam, apprehendit puerum, et » «statuit,» non in medio eorum tantummodo, quem » admodum a Matthæo et a Marco traditum est, sed cliam secus se, et ail discipulis 's, non illud solum Qui susceperit unum parvulum talem vel Quisquis unum ex ejusmodi pueris rece perit in nomine meo, me recipit sed altius etiam progrediendo Quicunque susceperit puerum istum in nomine meo, me recipit. Eum igitur puerum, quem apprehensum Jesus juxta se c ejus: sie Christum refutat et pellit, qui nou vult suscipere puerum talem in nomine Jesu, licet sit mini mus, ita ut possit scandalizari propter quod non plenius humilitatem imitatus est puerilem. Spiritum sanctum quem diximus puerum illum intelligi posse. Et Marcus quidem dicit: Et accipiens puerum, statuit in medio discipulorum, et complexus cum dixit eis: Si quis unum puerum talem receperit in nomine meo. Lucas autem ita: Et accepit puerum et posuit eum non solum in medio corum, sicut ait Matthæus et Marcus, sed & apud se et dixit discipulis suis non ita, si quis accepe rit unum puerum talem, vel, unum de talibus pueris, sed ita: Si quis acceperit puerum hunc in ibid., 34. ibid., 35, 36. Luc. 13, ibid.. so Marc. IX, 8: Luc. 1x, Matth. xvii, 6. Marc. 1x, 33, 34. ibid. Matth. xvIII, 5. Codex Regius, Locum hune Luc sollicitat Theodorus Beza, legendumque conjicit cui astipulari videntur Syrus et Arabs; sed Origeni assonant Vulgata, Persa et Æthiops, et editiones Novi Testamenti universæ item Ambrosius: «Quicunque receperit puerum istum.» Euthymius: «Qui susceperit puerum hunc., Theophylactus At deinde tamen sic ille: O; 19. Videamus jam quomodo apud reliquos se 19. Et conferamus evangelistarum dicta de capitulo isto, si forte manifestior fiat sensus propter 47. 7 ibid. 19. Videamus jam quomodo apud reliquos se 19. Et conferamus evangelistarum dicta de capitulo isto, si forte manifestior fiat sensus propter 47. 7 ibid.

ἐκκόψωμεν γὰρ ἀφ’ ἑαυτῶν, ὡς χεῖρα ἢ πόδα ἢ ὀφθαλμόν, πατέρα ἢ μητέρα τὰ ἐναντία τῇ θεοσεβείᾳ ἡμᾶς πράττειν θέλοντας καὶ υἱὸν ἢ θυγατέρα [τὸ ὅσον ἐφ’ ἑαυτοῖς] ἀφιστάντας ἡμᾶς τῆς ἐκκλησίας τοῦ Χριστοῦ καὶ τῆς ἀγάπης αὐτοῦ. ἀλλὰ κἂν «γυνὴ ἡ ἐν κόλπῳ ἢ φίλος ὁ ἴσος τῆς ψυχῆς» «σκάνδαλα» ἡμῶν γίνωνται, μὴ φεισώμεθα, ἀλλὰ ἐκκόψαντες αὐτοὺς ἀφ’ ἑαυτῶν βάλωμεν ἔξω τῆς ψυχῆς ἡμῶν ὡς οὐκ οἰκείους, ἀλλὰ πολεμίους ἡμῶν τῇ σωτηρίᾳ. ὅστις γὰρ «οὐ μισεῖ τὸν πατέρα καὶ τὴν μητέρα» καὶ τὰ ἐπιφερόμενα, ὅτε καιρός ἐστιν αὐτὰ μισεῖν ὡς πολέμια καὶ ἐπίβουλα, ἵνα δυνηθῇ κερδῆσαι Χριστόν, οὗτος οὐκ ἔστιν ἄξιος τοῦ υἱοῦ τοῦ θεοῦ. καὶ ἐπὶ τούτων γε ἔστιν εἰπεῖν ὅτι ἐκ περιστάσεως οἱονεὶ χωλός τις σώζεται ἀπολέσας πόδα [φέρε εἰπεῖν τὸν ἀδελφὸν] καὶ μόνος κληρονομῶν τὴν βασιλείαν τοῦ θεοῦ, καὶ κυλλός [τις] σώζεται [μὴ σωζομένου αὐτῷ τοῦ πατρὸς [ἢ τῆς μητρός], ἀλλ’ ἐκείνων μὲν ἀπολλυμένων αὐτοῦ δὲ χωριζομένου ἐκείνων], ἵνα μόνος τύχῃ τῶν μακαρισμῶν. μου.» Χρὴ γὰρ ἐκεῖνο τὸ παιδίον, ὃ τότε ἔστησεν ὁ Ἰησοῦς παρ' ἑαυτῷ λαβόμενος αὐτοῦ, δέξασθαι ἔκαν στον ἡμῶν ἐπὶ τῷ ὀνόματι τοῦ Ἰησοῦ· ζῇ γὰρ ὡς ἀθάνατον, καὶ χρὴ αὐτὸ ἀπ' αὐτοῦ τοῦ Ἰησοῦ δέξα σθαι ἐπὶ τῷ ὀνόματι τοῦ Ἰησοῦ, οὗ μὴ χωριζόμενος ὁ Ἰησοῦς γίνεται παρὰ τῷ δεχομένῳ τὸ παιδίον, ὡς κατὰ τοῦτο λελέχθαι τό· «Ος ἐὰν δέξηται τοῦτο τὸ παιδίον ἐπὶ τῷ ὀνόματί μου, ἐμὲ δέχεται.» Εἶτ' ἐπεὶ ἀχωριστός ἐστι τοῦ Υἱοῦ ὁ Πατήρ, γίνεται παρά τῷ δεξαμένῳ τὸν Υἱόν· διὸ λέλεκται· ι Καὶ ἂς ἐὰν ἐμὲ δέξηται, δέχεται τὸν ἀποστείλαντά με.» Ὁ δὲ δε ξάμενος τὸ παιδίον, καὶ τὸν Σωτῆρα, καὶ τὸν ἀπο στείλαντα αὐτὸν, μικρότερός ἐστιν ἐν πᾶσι τοῖς Ἰρ σοῦ μαθηταῖς ἑαυτὸν σμικρύνων· ὅσον δὲ ἑαυτὸν σμι κρύνει, τοσοῦτον γίνεται μέγας, αὐτοῦ τοῦ ἐπὶ πλεῖον σμικρύνειν αὑτὸν, καὶ ποιοῦντος ἐπιδιδόναι εἰς μέσ γεθος· πρόσχες γὰρ τῷ·· Ὁ μικρότερος ἐν πᾶσιν ὑμῖν ὑπάρχων, οὗτός ἐστι μέγας.» Ανέγνωμεν δὲ καὶ ἐν ἄλλοις, καί· ο Εσται μέγας· › κατὰ δὲ τὸν Λουκᾶν· Ἐὰν μή τις δέξηται τὴν τοῦ Θεοῦ βασι λείαν ὡς τὸ παιδίον, οὐ μὴ εἰσέλθῃ εἰς αὐτήν·» καὶ ἔστιν ἀμφίβολος ἡ λέξις, ἢ γὰρ ῖνα ὁ δεχόμενος τὴν τοῦ Θεοῦ βασιλείαν γένηται ὡς παιδίον, ἢ ἵνα τὴν τοῦ Θεοῦ βασιλείαν παραδέξηται γενομένην αὐτῷ ὡς παιδίον. Καὶ τάχα ἐνταῦθα μὲν οἱ δεχόμενοι τὴν τοῦ Θεοῦ βασιλείαν δέχονται αὐτὴν οὖσαν ὡς παιδίον, ἐν δὲ τῷ μέλλοντι αἰῶνι οὐκέτι ὡς παιδίον, καὶ τὸ μέγεθος τῆς τελειότητος ἐν τῇ, ἵν' οὕτως ὀνομάσω, πνευματικῇ ἡλικίᾳ ἐπιδεικνυμένοις πᾶσι τοῖς ἐπὶ τοῦ παρόντος παραδεξαμένοις αὐτὴν οὖσαν ἐνα ταῦθα ὡς παιδίον. "Ος ἐὰν δέξηται τοῦτο τὸ παιδίον ἐπὶ τῷ ὀνόματι Οὐαὶ τῷ κόσμῳ ἀπὸ τῶν σκανδάλων.» Κατ' αὐτ τὴν μὲν καὶ ἀπολελυμένως εἴρηται ἡ ο κόσμος φωνή· ὁ Ἐν τῷ κόσμῳ ἦν, καὶ ὁ κόσμος αὐτὸν οὐκ ἔγνω·, κατὰ δὲ τὴν πρός τι σχέσιν μετὰ τῆς πρὸς ἐκεῖνο ἐπιπλοκῆς οὗ κόσμος ἐστὶ ὠνόμασται ἐν τῷ·· Μὴ ἀναβλέψας εἰς τὸν οὐρανὸν, καὶ ἰδὼν τὸν Οὗτός ἐστι μέγας. Ανέγνωμεν, οὗτός ἐστι μέγας. ἔσται. Επιδεικνυμένοις. ἐπιδεικνυμένης. Ἐν τῷ κόσμῳ. ἐν τῷ Ἐν τῷ κόσμῳ. Ιs Αt μου.» Χρὴ γὰρ ἐκεῖνο τὸ παιδίον, ὃ τότε ἔστησεν ὁ Ἰησοῦς παρ' ἑαυτῷ λαβόμενος αὐτοῦ, δέξασθαι ἔκαν στον ἡμῶν ἐπὶ τῷ ὀνόματι τοῦ Ἰησοῦ· ζῇ γὰρ ὡς ἀθάνατον, καὶ χρὴ αὐτὸ ἀπ' αὐτοῦ τοῦ Ἰησοῦ δέξα σθαι ἐπὶ τῷ ὀνόματι τοῦ Ἰησοῦ, οὗ μὴ χωριζόμενος ὁ Ἰησοῦς γίνεται παρὰ τῷ δεχομένῳ τὸ παιδίον, ὡς κατὰ τοῦτο λελέχθαι τό· «Ος ἐὰν δέξηται τοῦτο τὸ παιδίον ἐπὶ τῷ ὀνόματί μου, ἐμὲ δέχεται.» Εἶτ' ἐπεὶ ἀχωριστός ἐστι τοῦ Υἱοῦ ὁ Πατήρ, γίνεται παρά τῷ δεξαμένῳ τὸν Υἱόν· διὸ λέλεκται· ι Καὶ ἂς ἐὰν ἐμὲ δέξηται, δέχεται τὸν ἀποστείλαντά με.» Ὁ δὲ δε ξάμενος τὸ παιδίον, καὶ τὸν Σωτῆρα, καὶ τὸν ἀπο στείλαντα αὐτὸν, μικρότερός ἐστιν ἐν πᾶσι τοῖς Ἰρ σοῦ μαθηταῖς ἑαυτὸν σμικρύνων· ὅσον δὲ ἑαυτὸν σμι κρύνει, τοσοῦτον γίνεται μέγας, αὐτοῦ τοῦ ἐπὶ πλεῖον σμικρύνειν αὑτὸν, καὶ ποιοῦντος ἐπιδιδόναι εἰς μέσ γεθος· πρόσχες γὰρ τῷ·· Ὁ μικρότερος ἐν πᾶσιν ὑμῖν ὑπάρχων, οὗτός ἐστι μέγας.» Ανέγνωμεν δὲ καὶ ἐν ἄλλοις, καί· ο Εσται μέγας· › κατὰ δὲ τὸν Λουκᾶν· Ἐὰν μή τις δέξηται τὴν τοῦ Θεοῦ βασι λείαν ὡς τὸ παιδίον, οὐ μὴ εἰσέλθῃ εἰς αὐτήν·» καὶ ἔστιν ἀμφίβολος ἡ λέξις, ἢ γὰρ ῖνα ὁ δεχόμενος τὴν τοῦ Θεοῦ βασιλείαν γένηται ὡς παιδίον, ἢ ἵνα τὴν τοῦ Θεοῦ βασιλείαν παραδέξηται γενομένην αὐτῷ ὡς παιδίον. Καὶ τάχα ἐνταῦθα μὲν οἱ δεχόμενοι τὴν τοῦ Θεοῦ βασιλείαν δέχονται αὐτὴν οὖσαν ὡς παιδίον, ἐν δὲ τῷ μέλλοντι αἰῶνι οὐκέτι ὡς παιδίον, καὶ τὸ μέγεθος τῆς τελειότητος ἐν τῇ, ἵν' οὕτως ὀνομάσω, πνευματικῇ ἡλικίᾳ ἐπιδεικνυμένοις πᾶσι τοῖς ἐπὶ τοῦ παρόντος παραδεξαμένοις αὐτὴν οὖσαν ἐνα ταῦθα ὡς παιδίον. "Ος ἐὰν δέξηται τοῦτο τὸ παιδίον ἐπὶ τῷ ὀνόματι Οὐαὶ τῷ κόσμῳ ἀπὸ τῶν σκανδάλων.» Κατ' αὐτ τὴν μὲν καὶ ἀπολελυμένως εἴρηται ἡ ο κόσμος φωνή· ὁ Ἐν τῷ κόσμῳ ἦν, καὶ ὁ κόσμος αὐτὸν οὐκ ἔγνω·, κατὰ δὲ τὴν πρός τι σχέσιν μετὰ τῆς πρὸς ἐκεῖνο ἐπιπλοκῆς οὗ κόσμος ἐστὶ ὠνόμασται ἐν τῷ·· Μὴ ἀναβλέψας εἰς τὸν οὐρανὸν, καὶ ἰδὼν τὸν Οὗτός ἐστι μέγας. Ανέγνωμεν, οὗτός ἐστι μέγας. ἔσται. Επιδεικνυμένοις. ἐπιδεικνυμένης. Ἐν τῷ κόσμῳ. ἐν τῷ Ἐν τῷ κόσμῳ. Ιs Αt statuit, in nomine Jesu, secundum Lucan, suscipere oportet. Atque haud scio an id aliquis tropice ex plicare possit: «Quicunque susceperit puerum istum in nomine meo; › unicuique enim nostrum puer ille, quem Jesus tunc apprehensum juxta se constituit, in nomine Jesu suscipiendus est; vivit enim quasi immortalis, et eum ab ipso Jesu in no mine Jesu suscipere oportet; a quo minime sejun clus Jesus, apud eum est qui puerum susceperit, ita ut juxta illud dici possit: Quicunque susce perit puerum istum in nomine meo, me recipit. > Deinde vero cum a Filio Pater non separetur, apud cum est qui Filium susceperit; unde dictum est es ‹ Et quicunque me receperit, recipit eum qui me misit.» Qui autem puerulum, et Servatorem, eum que a quo missus ille est, susceperit, omnibus Jesu discipulis minor est, cum parvum se ipse exhibet; at quanto minorem se ipse exhibuerit, eo major fit, majus illi incrementum dante eo qui ut parvum se ipse præberet effecit. Animum enim ad id adverte³³ Nam qui minor est inter vos omnes, hic major est;» legimus quoque in aliis, «major erit; s at juxta Lucam 8: • Si quis non acceperit regnumn Dei sicut puer, non intrabit in illud: › ambiguus vero est ille sermo, vel enim ut qui regnum Dei accipit, puero similis efficiatur, vel ut regnum Dei illi puero simile effectum recipiat. Et qui regnum Dei hic recipiunt, illud fortasse puero simile reci piunt, in futuro autem sæculo non jam am plius puero simile; et magnitudinem assequuntur perfectionis, in ætate, ut ita dicam, spirituali sese exserentis et ostentantis in iis omnibus qui in hoc sæculo receperunt regnum Dei, quod hic puero simile est. separate vocabulum hocce mundus usurpatum est: c In mundo erat, et mundus eum non cogno vit 88; > at juxta convenientiam cum aliqua re, et connexionem cum eo ad quod pertinet, enuntiatum est hoc loco 87: • Ne forte elevatis oculis ad calum, nomine meo. › Secundum Matthæum ergo et Marcum, potest quis dubitare utrum puerum Spiritum sanctum dicat: quia sic dixerunt: Si quis acceperit puerum talem. Secundum Lucam autem quis ambigit posse intelligi puerum illum Spiritum sanctum cum dicat: Si quis acceperit puerum hunc in nomine meo?, Secundum Lucam ergo debemus puerum illum, id est, Spiritum sanctum, quem acci piens Jesus posuit apud se, suscipere in nomine Jesu. Vivit enim puer ille quasi immortalis: et debe inus eum ab ipso Jesu constitutum apud Jesum suscipere in nomine Jesu: quoniam cum sit Jesus nun quam recedens a puero illo, fit apud eum qui receperit puerum in nomine ejus. Et quoniam nec Pater recedit a Filio; si quis receperit Filium, recipit apud se simul et Patrem. Qui autem recepit et puerum in nomine Jesu, et Jesum in nomine Patris, in omnibus minorem se præbet discipulis Christi seipsum minorans et quanto magis se minoraverit, tanto major efficitur ab eo qui ei minorationis dedit mandatum. quem scandalum venit. Digna est res quærere in hoc loco, quid dicit esse mundum cui promittitur væ, cui omnia scandala afferunt væ. Intelligere autem aliquid poterimus, si congregemus Scripturarum Matth. xv, 7. Joan. 1, 10. Deut. 1, 19. es ibid., 18, 17. Luc. 1x, 48. ibid. etc. Orige nes infra, se in aliquibus exemplaribus legisse profitetur, omnes hodie omnino codices et interpretationes sic ha bent, præter Vulgatam et Arabicam, quæ præsens tempus agnoscunt. Huerius. Lege Legendum videtur statuit, in nomine Jesu, secundum Lucan, suscipere oportet. Atque haud scio an id aliquis tropice ex plicare possit: «Quicunque susceperit puerum istum in nomine meo; › unicuique enim nostrum puer ille, quem Jesus tunc apprehensum juxta se constituit, in nomine Jesu suscipiendus est; vivit enim quasi immortalis, et eum ab ipso Jesu in no mine Jesu suscipere oportet; a quo minime sejun clus Jesus, apud eum est qui puerum susceperit, ita ut juxta illud dici possit: Quicunque susce perit puerum istum in nomine meo, me recipit. > Deinde vero cum a Filio Pater non separetur, apud cum est qui Filium susceperit; unde dictum est es ‹ Et quicunque me receperit, recipit eum qui me misit.» Qui autem puerulum, et Servatorem, eum que a quo missus ille est, susceperit, omnibus Jesu discipulis minor est, cum parvum se ipse exhibet; at quanto minorem se ipse exhibuerit, eo major fit, majus illi incrementum dante eo qui ut parvum se ipse præberet effecit. Animum enim ad id adverte³³ Nam qui minor est inter vos omnes, hic major est;» legimus quoque in aliis, «major erit; s at juxta Lucam 8: • Si quis non acceperit regnumn Dei sicut puer, non intrabit in illud: › ambiguus vero est ille sermo, vel enim ut qui regnum Dei accipit, puero similis efficiatur, vel ut regnum Dei illi puero simile effectum recipiat. Et qui regnum Dei hic recipiunt, illud fortasse puero simile reci piunt, in futuro autem sæculo non jam am plius puero simile; et magnitudinem assequuntur perfectionis, in ætate, ut ita dicam, spirituali sese exserentis et ostentantis in iis omnibus qui in hoc sæculo receperunt regnum Dei, quod hic puero simile est. separate vocabulum hocce mundus usurpatum est: c In mundo erat, et mundus eum non cogno vit 88; > at juxta convenientiam cum aliqua re, et connexionem cum eo ad quod pertinet, enuntiatum est hoc loco 87: • Ne forte elevatis oculis ad calum, nomine meo. › Secundum Matthæum ergo et Marcum, potest quis dubitare utrum puerum Spiritum sanctum dicat: quia sic dixerunt: Si quis acceperit puerum talem. Secundum Lucam autem quis ambigit posse intelligi puerum illum Spiritum sanctum cum dicat: Si quis acceperit puerum hunc in nomine meo?, Secundum Lucam ergo debemus puerum illum, id est, Spiritum sanctum, quem acci piens Jesus posuit apud se, suscipere in nomine Jesu. Vivit enim puer ille quasi immortalis: et debe inus eum ab ipso Jesu constitutum apud Jesum suscipere in nomine Jesu: quoniam cum sit Jesus nun quam recedens a puero illo, fit apud eum qui receperit puerum in nomine ejus. Et quoniam nec Pater recedit a Filio; si quis receperit Filium, recipit apud se simul et Patrem. Qui autem recepit et puerum in nomine Jesu, et Jesum in nomine Patris, in omnibus minorem se præbet discipulis Christi seipsum minorans et quanto magis se minoraverit, tanto major efficitur ab eo qui ei minorationis dedit mandatum. quem scandalum venit. Digna est res quærere in hoc loco, quid dicit esse mundum cui promittitur væ, cui omnia scandala afferunt væ. Intelligere autem aliquid poterimus, si congregemus Scripturarum Matth. xv, 7. Joan. 1, 10. Deut. 1, 19. es ibid., 18, 17. Luc. 1x, 48. ibid. etc. Orige nes infra, se in aliquibus exemplaribus legisse profitetur, omnes hodie omnino codices et interpretationes sic ha bent, præter Vulgatam et Arabicam, quæ præsens tempus agnoscunt. Huerius. Lege Legendum videtur 20. Væ mundo a scandalis 8. › Privatim et 20. «V huic mundo a scandalis. Necesse est enim venire scandala. Verumtamen va homini illi per 20. Væ mundo a scandalis 8. › Privatim et 20. «V huic mundo a scandalis. Necesse est enim venire scandala. Verumtamen va homini illi per

ἐκκόψωμεν γὰρ ἀφ’ ἑαυτῶν, ὡς χεῖρα ἢ πόδα ἢ ὀφθαλμόν, πατέρα ἢ μητέρα τὰ ἐναντία τῇ θεοσεβείᾳ ἡμᾶς πράττειν θέλοντας καὶ υἱὸν ἢ θυγατέρα [τὸ ὅσον ἐφ’ ἑαυτοῖς] ἀφιστάντας ἡμᾶς τῆς ἐκκλησίας τοῦ Χριστοῦ καὶ τῆς ἀγάπης αὐτοῦ. ἀλλὰ κἂν «γυνὴ ἡ ἐν κόλπῳ ἢ φίλος ὁ ἴσος τῆς ψυχῆς» «σκάνδαλα» ἡμῶν γίνωνται, μὴ φεισώμεθα, ἀλλὰ ἐκκόψαντες αὐτοὺς ἀφ’ ἑαυτῶν βάλωμεν ἔξω τῆς ψυχῆς ἡμῶν ὡς οὐκ οἰκείους, ἀλλὰ πολεμίους ἡμῶν τῇ σωτηρίᾳ. ὅστις γὰρ «οὐ μισεῖ τὸν πατέρα καὶ τὴν μητέρα» καὶ τὰ ἐπιφερόμενα, ὅτε καιρός ἐστιν αὐτὰ μισεῖν ὡς πολέμια καὶ ἐπίβουλα, ἵνα δυνηθῇ κερδῆσαι Χριστόν, οὗτος οὐκ ἔστιν ἄξιος τοῦ υἱοῦ τοῦ θεοῦ. καὶ ἐπὶ τούτων γε ἔστιν εἰπεῖν ὅτι ἐκ περιστάσεως οἱονεὶ χωλός τις σώζεται ἀπολέσας πόδα [φέρε εἰπεῖν τὸν ἀδελφὸν] καὶ μόνος κληρονομῶν τὴν βασιλείαν τοῦ θεοῦ, καὶ κυλλός [τις] σώζεται [μὴ σωζομένου αὐτῷ τοῦ πατρὸς [ἢ τῆς μητρός], ἀλλ’ ἐκείνων μὲν ἀπολλυμένων αὐτοῦ δὲ χωριζομένου ἐκείνων], ἵνα μόνος τύχῃ τῶν μακαρισμῶν. μου.» Χρὴ γὰρ ἐκεῖνο τὸ παιδίον, ὃ τότε ἔστησεν ὁ Ἰησοῦς παρ' ἑαυτῷ λαβόμενος αὐτοῦ, δέξασθαι ἔκαν στον ἡμῶν ἐπὶ τῷ ὀνόματι τοῦ Ἰησοῦ· ζῇ γὰρ ὡς ἀθάνατον, καὶ χρὴ αὐτὸ ἀπ' αὐτοῦ τοῦ Ἰησοῦ δέξα σθαι ἐπὶ τῷ ὀνόματι τοῦ Ἰησοῦ, οὗ μὴ χωριζόμενος ὁ Ἰησοῦς γίνεται παρὰ τῷ δεχομένῳ τὸ παιδίον, ὡς κατὰ τοῦτο λελέχθαι τό· «Ος ἐὰν δέξηται τοῦτο τὸ παιδίον ἐπὶ τῷ ὀνόματί μου, ἐμὲ δέχεται.» Εἶτ' ἐπεὶ ἀχωριστός ἐστι τοῦ Υἱοῦ ὁ Πατήρ, γίνεται παρά τῷ δεξαμένῳ τὸν Υἱόν· διὸ λέλεκται· ι Καὶ ἂς ἐὰν ἐμὲ δέξηται, δέχεται τὸν ἀποστείλαντά με.» Ὁ δὲ δε ξάμενος τὸ παιδίον, καὶ τὸν Σωτῆρα, καὶ τὸν ἀπο στείλαντα αὐτὸν, μικρότερός ἐστιν ἐν πᾶσι τοῖς Ἰρ σοῦ μαθηταῖς ἑαυτὸν σμικρύνων· ὅσον δὲ ἑαυτὸν σμι κρύνει, τοσοῦτον γίνεται μέγας, αὐτοῦ τοῦ ἐπὶ πλεῖον σμικρύνειν αὑτὸν, καὶ ποιοῦντος ἐπιδιδόναι εἰς μέσ γεθος· πρόσχες γὰρ τῷ·· Ὁ μικρότερος ἐν πᾶσιν ὑμῖν ὑπάρχων, οὗτός ἐστι μέγας.» Ανέγνωμεν δὲ καὶ ἐν ἄλλοις, καί· ο Εσται μέγας· › κατὰ δὲ τὸν Λουκᾶν· Ἐὰν μή τις δέξηται τὴν τοῦ Θεοῦ βασι λείαν ὡς τὸ παιδίον, οὐ μὴ εἰσέλθῃ εἰς αὐτήν·» καὶ ἔστιν ἀμφίβολος ἡ λέξις, ἢ γὰρ ῖνα ὁ δεχόμενος τὴν τοῦ Θεοῦ βασιλείαν γένηται ὡς παιδίον, ἢ ἵνα τὴν τοῦ Θεοῦ βασιλείαν παραδέξηται γενομένην αὐτῷ ὡς παιδίον. Καὶ τάχα ἐνταῦθα μὲν οἱ δεχόμενοι τὴν τοῦ Θεοῦ βασιλείαν δέχονται αὐτὴν οὖσαν ὡς παιδίον, ἐν δὲ τῷ μέλλοντι αἰῶνι οὐκέτι ὡς παιδίον, καὶ τὸ μέγεθος τῆς τελειότητος ἐν τῇ, ἵν' οὕτως ὀνομάσω, πνευματικῇ ἡλικίᾳ ἐπιδεικνυμένοις πᾶσι τοῖς ἐπὶ τοῦ παρόντος παραδεξαμένοις αὐτὴν οὖσαν ἐνα ταῦθα ὡς παιδίον. "Ος ἐὰν δέξηται τοῦτο τὸ παιδίον ἐπὶ τῷ ὀνόματι Οὐαὶ τῷ κόσμῳ ἀπὸ τῶν σκανδάλων.» Κατ' αὐτ τὴν μὲν καὶ ἀπολελυμένως εἴρηται ἡ ο κόσμος φωνή· ὁ Ἐν τῷ κόσμῳ ἦν, καὶ ὁ κόσμος αὐτὸν οὐκ ἔγνω·, κατὰ δὲ τὴν πρός τι σχέσιν μετὰ τῆς πρὸς ἐκεῖνο ἐπιπλοκῆς οὗ κόσμος ἐστὶ ὠνόμασται ἐν τῷ·· Μὴ ἀναβλέψας εἰς τὸν οὐρανὸν, καὶ ἰδὼν τὸν Οὗτός ἐστι μέγας. Ανέγνωμεν, οὗτός ἐστι μέγας. ἔσται. Επιδεικνυμένοις. ἐπιδεικνυμένης. Ἐν τῷ κόσμῳ. ἐν τῷ Ἐν τῷ κόσμῳ. Ιs Αt μου.» Χρὴ γὰρ ἐκεῖνο τὸ παιδίον, ὃ τότε ἔστησεν ὁ Ἰησοῦς παρ' ἑαυτῷ λαβόμενος αὐτοῦ, δέξασθαι ἔκαν στον ἡμῶν ἐπὶ τῷ ὀνόματι τοῦ Ἰησοῦ· ζῇ γὰρ ὡς ἀθάνατον, καὶ χρὴ αὐτὸ ἀπ' αὐτοῦ τοῦ Ἰησοῦ δέξα σθαι ἐπὶ τῷ ὀνόματι τοῦ Ἰησοῦ, οὗ μὴ χωριζόμενος ὁ Ἰησοῦς γίνεται παρὰ τῷ δεχομένῳ τὸ παιδίον, ὡς κατὰ τοῦτο λελέχθαι τό· «Ος ἐὰν δέξηται τοῦτο τὸ παιδίον ἐπὶ τῷ ὀνόματί μου, ἐμὲ δέχεται.» Εἶτ' ἐπεὶ ἀχωριστός ἐστι τοῦ Υἱοῦ ὁ Πατήρ, γίνεται παρά τῷ δεξαμένῳ τὸν Υἱόν· διὸ λέλεκται· ι Καὶ ἂς ἐὰν ἐμὲ δέξηται, δέχεται τὸν ἀποστείλαντά με.» Ὁ δὲ δε ξάμενος τὸ παιδίον, καὶ τὸν Σωτῆρα, καὶ τὸν ἀπο στείλαντα αὐτὸν, μικρότερός ἐστιν ἐν πᾶσι τοῖς Ἰρ σοῦ μαθηταῖς ἑαυτὸν σμικρύνων· ὅσον δὲ ἑαυτὸν σμι κρύνει, τοσοῦτον γίνεται μέγας, αὐτοῦ τοῦ ἐπὶ πλεῖον σμικρύνειν αὑτὸν, καὶ ποιοῦντος ἐπιδιδόναι εἰς μέσ γεθος· πρόσχες γὰρ τῷ·· Ὁ μικρότερος ἐν πᾶσιν ὑμῖν ὑπάρχων, οὗτός ἐστι μέγας.» Ανέγνωμεν δὲ καὶ ἐν ἄλλοις, καί· ο Εσται μέγας· › κατὰ δὲ τὸν Λουκᾶν· Ἐὰν μή τις δέξηται τὴν τοῦ Θεοῦ βασι λείαν ὡς τὸ παιδίον, οὐ μὴ εἰσέλθῃ εἰς αὐτήν·» καὶ ἔστιν ἀμφίβολος ἡ λέξις, ἢ γὰρ ῖνα ὁ δεχόμενος τὴν τοῦ Θεοῦ βασιλείαν γένηται ὡς παιδίον, ἢ ἵνα τὴν τοῦ Θεοῦ βασιλείαν παραδέξηται γενομένην αὐτῷ ὡς παιδίον. Καὶ τάχα ἐνταῦθα μὲν οἱ δεχόμενοι τὴν τοῦ Θεοῦ βασιλείαν δέχονται αὐτὴν οὖσαν ὡς παιδίον, ἐν δὲ τῷ μέλλοντι αἰῶνι οὐκέτι ὡς παιδίον, καὶ τὸ μέγεθος τῆς τελειότητος ἐν τῇ, ἵν' οὕτως ὀνομάσω, πνευματικῇ ἡλικίᾳ ἐπιδεικνυμένοις πᾶσι τοῖς ἐπὶ τοῦ παρόντος παραδεξαμένοις αὐτὴν οὖσαν ἐνα ταῦθα ὡς παιδίον. "Ος ἐὰν δέξηται τοῦτο τὸ παιδίον ἐπὶ τῷ ὀνόματι Οὐαὶ τῷ κόσμῳ ἀπὸ τῶν σκανδάλων.» Κατ' αὐτ τὴν μὲν καὶ ἀπολελυμένως εἴρηται ἡ ο κόσμος φωνή· ὁ Ἐν τῷ κόσμῳ ἦν, καὶ ὁ κόσμος αὐτὸν οὐκ ἔγνω·, κατὰ δὲ τὴν πρός τι σχέσιν μετὰ τῆς πρὸς ἐκεῖνο ἐπιπλοκῆς οὗ κόσμος ἐστὶ ὠνόμασται ἐν τῷ·· Μὴ ἀναβλέψας εἰς τὸν οὐρανὸν, καὶ ἰδὼν τὸν Οὗτός ἐστι μέγας. Ανέγνωμεν, οὗτός ἐστι μέγας. ἔσται. Επιδεικνυμένοις. ἐπιδεικνυμένης. Ἐν τῷ κόσμῳ. ἐν τῷ Ἐν τῷ κόσμῳ. Ιs Αt statuit, in nomine Jesu, secundum Lucan, suscipere oportet. Atque haud scio an id aliquis tropice ex plicare possit: «Quicunque susceperit puerum istum in nomine meo; › unicuique enim nostrum puer ille, quem Jesus tunc apprehensum juxta se constituit, in nomine Jesu suscipiendus est; vivit enim quasi immortalis, et eum ab ipso Jesu in no mine Jesu suscipere oportet; a quo minime sejun clus Jesus, apud eum est qui puerum susceperit, ita ut juxta illud dici possit: Quicunque susce perit puerum istum in nomine meo, me recipit. > Deinde vero cum a Filio Pater non separetur, apud cum est qui Filium susceperit; unde dictum est es ‹ Et quicunque me receperit, recipit eum qui me misit.» Qui autem puerulum, et Servatorem, eum que a quo missus ille est, susceperit, omnibus Jesu discipulis minor est, cum parvum se ipse exhibet; at quanto minorem se ipse exhibuerit, eo major fit, majus illi incrementum dante eo qui ut parvum se ipse præberet effecit. Animum enim ad id adverte³³ Nam qui minor est inter vos omnes, hic major est;» legimus quoque in aliis, «major erit; s at juxta Lucam 8: • Si quis non acceperit regnumn Dei sicut puer, non intrabit in illud: › ambiguus vero est ille sermo, vel enim ut qui regnum Dei accipit, puero similis efficiatur, vel ut regnum Dei illi puero simile effectum recipiat. Et qui regnum Dei hic recipiunt, illud fortasse puero simile reci piunt, in futuro autem sæculo non jam am plius puero simile; et magnitudinem assequuntur perfectionis, in ætate, ut ita dicam, spirituali sese exserentis et ostentantis in iis omnibus qui in hoc sæculo receperunt regnum Dei, quod hic puero simile est. separate vocabulum hocce mundus usurpatum est: c In mundo erat, et mundus eum non cogno vit 88; > at juxta convenientiam cum aliqua re, et connexionem cum eo ad quod pertinet, enuntiatum est hoc loco 87: • Ne forte elevatis oculis ad calum, nomine meo. › Secundum Matthæum ergo et Marcum, potest quis dubitare utrum puerum Spiritum sanctum dicat: quia sic dixerunt: Si quis acceperit puerum talem. Secundum Lucam autem quis ambigit posse intelligi puerum illum Spiritum sanctum cum dicat: Si quis acceperit puerum hunc in nomine meo?, Secundum Lucam ergo debemus puerum illum, id est, Spiritum sanctum, quem acci piens Jesus posuit apud se, suscipere in nomine Jesu. Vivit enim puer ille quasi immortalis: et debe inus eum ab ipso Jesu constitutum apud Jesum suscipere in nomine Jesu: quoniam cum sit Jesus nun quam recedens a puero illo, fit apud eum qui receperit puerum in nomine ejus. Et quoniam nec Pater recedit a Filio; si quis receperit Filium, recipit apud se simul et Patrem. Qui autem recepit et puerum in nomine Jesu, et Jesum in nomine Patris, in omnibus minorem se præbet discipulis Christi seipsum minorans et quanto magis se minoraverit, tanto major efficitur ab eo qui ei minorationis dedit mandatum. quem scandalum venit. Digna est res quærere in hoc loco, quid dicit esse mundum cui promittitur væ, cui omnia scandala afferunt væ. Intelligere autem aliquid poterimus, si congregemus Scripturarum Matth. xv, 7. Joan. 1, 10. Deut. 1, 19. es ibid., 18, 17. Luc. 1x, 48. ibid. etc. Orige nes infra, se in aliquibus exemplaribus legisse profitetur, omnes hodie omnino codices et interpretationes sic ha bent, præter Vulgatam et Arabicam, quæ præsens tempus agnoscunt. Huerius. Lege Legendum videtur statuit, in nomine Jesu, secundum Lucan, suscipere oportet. Atque haud scio an id aliquis tropice ex plicare possit: «Quicunque susceperit puerum istum in nomine meo; › unicuique enim nostrum puer ille, quem Jesus tunc apprehensum juxta se constituit, in nomine Jesu suscipiendus est; vivit enim quasi immortalis, et eum ab ipso Jesu in no mine Jesu suscipere oportet; a quo minime sejun clus Jesus, apud eum est qui puerum susceperit, ita ut juxta illud dici possit: Quicunque susce perit puerum istum in nomine meo, me recipit. > Deinde vero cum a Filio Pater non separetur, apud cum est qui Filium susceperit; unde dictum est es ‹ Et quicunque me receperit, recipit eum qui me misit.» Qui autem puerulum, et Servatorem, eum que a quo missus ille est, susceperit, omnibus Jesu discipulis minor est, cum parvum se ipse exhibet; at quanto minorem se ipse exhibuerit, eo major fit, majus illi incrementum dante eo qui ut parvum se ipse præberet effecit. Animum enim ad id adverte³³ Nam qui minor est inter vos omnes, hic major est;» legimus quoque in aliis, «major erit; s at juxta Lucam 8: • Si quis non acceperit regnumn Dei sicut puer, non intrabit in illud: › ambiguus vero est ille sermo, vel enim ut qui regnum Dei accipit, puero similis efficiatur, vel ut regnum Dei illi puero simile effectum recipiat. Et qui regnum Dei hic recipiunt, illud fortasse puero simile reci piunt, in futuro autem sæculo non jam am plius puero simile; et magnitudinem assequuntur perfectionis, in ætate, ut ita dicam, spirituali sese exserentis et ostentantis in iis omnibus qui in hoc sæculo receperunt regnum Dei, quod hic puero simile est. separate vocabulum hocce mundus usurpatum est: c In mundo erat, et mundus eum non cogno vit 88; > at juxta convenientiam cum aliqua re, et connexionem cum eo ad quod pertinet, enuntiatum est hoc loco 87: • Ne forte elevatis oculis ad calum, nomine meo. › Secundum Matthæum ergo et Marcum, potest quis dubitare utrum puerum Spiritum sanctum dicat: quia sic dixerunt: Si quis acceperit puerum talem. Secundum Lucam autem quis ambigit posse intelligi puerum illum Spiritum sanctum cum dicat: Si quis acceperit puerum hunc in nomine meo?, Secundum Lucam ergo debemus puerum illum, id est, Spiritum sanctum, quem acci piens Jesus posuit apud se, suscipere in nomine Jesu. Vivit enim puer ille quasi immortalis: et debe inus eum ab ipso Jesu constitutum apud Jesum suscipere in nomine Jesu: quoniam cum sit Jesus nun quam recedens a puero illo, fit apud eum qui receperit puerum in nomine ejus. Et quoniam nec Pater recedit a Filio; si quis receperit Filium, recipit apud se simul et Patrem. Qui autem recepit et puerum in nomine Jesu, et Jesum in nomine Patris, in omnibus minorem se præbet discipulis Christi seipsum minorans et quanto magis se minoraverit, tanto major efficitur ab eo qui ei minorationis dedit mandatum. quem scandalum venit. Digna est res quærere in hoc loco, quid dicit esse mundum cui promittitur væ, cui omnia scandala afferunt væ. Intelligere autem aliquid poterimus, si congregemus Scripturarum Matth. xv, 7. Joan. 1, 10. Deut. 1, 19. es ibid., 18, 17. Luc. 1x, 48. ibid. etc. Orige nes infra, se in aliquibus exemplaribus legisse profitetur, omnes hodie omnino codices et interpretationes sic ha bent, præter Vulgatam et Arabicam, quæ præsens tempus agnoscunt. Huerius. Lege Legendum videtur 20. Væ mundo a scandalis 8. › Privatim et 20. «V huic mundo a scandalis. Necesse est enim venire scandala. Verumtamen va homini illi per 20. Væ mundo a scandalis 8. › Privatim et 20. «V huic mundo a scandalis. Necesse est enim venire scandala. Verumtamen va homini illi per

«Ὁρᾶτε μὴ καταφρονήσητε ἑνὸς τῶν μικρῶν τούτων.» δοκεῖ μοι ὅτι ὥσπερ ἐν τοῖς ἀνθρωπίνοις σώμασίν ἐστι μεγέθη διάφορα, ὡς τινὰς μὲν αὐτῶν εἶναι μικροὺς ἑτέρους δὲ μεγάλους καὶ ἄλλους [τοὺς] μεταξύ, καὶ πάλιν εἶναι μικρῶν διαφορὰς ἐπὶ πλεῖον ἢ ἔλαττον ὄντων μικρῶν, ὁμοίως καὶ μεγάλων, καὶ τῶν μεταξύ, οὕτως καὶ ἐν ταῖς τῶν ἀνθρώπων ψυχαῖς ἐστί τινα χαρακτηρίζοντα τὴν μικρότητα αὐτῶν καὶ ἄλλα τὴν [ἵν’ οὕτως εἴπω] μεγαλότητα καὶ ἁπαξαπλῶς [ἄλλα] ἀνάλογον τοῖς σωματικοῖς τὴν μεταξύτητα. ἀλλ’ ἐπὶ μὲν τῶν σωμάτων οὐ παρὰ τὴν αἰτίαν τοῦ ἀνθρώπου, ἀλλὰ παρὰ τοὺς σπερματικοὺς λόγους ὁ μέν τίς ἐστι βραχὺς καὶ μικρός, ὁ δὲ μέγας, ὁ δὲ μεταξύ. ἐπὶ δὲ τῶν ψυχῶν καὶ τὸ ἐφ’ ἡμῖν καὶ αἱ τοιαίδε πράξεις καὶ τὸ τοιοῦτον ἦθος τὴν αἰτίαν ἔχει τοῦ μέγαν τινὰ εἶναι ἢ μικρὸν ἢ ἐν τοῖς μεταξὺ τυγχάνειν· καὶ ἔστιν ἐκ τοῦ ἐφ’ ἡμῖν ἤτοι προκόπτειν τῇ ἡλικίᾳ ἐπιδιδόντα εἰς μέγεθος ἢ μὴ προκόπτοντα εἶναι βραχύν. καὶ οὕτω γε ἀκούω περὶ τοῦ σωτῆρος ἀναλαβόντος καὶ ἀνθρωπίνην ψυχὴν τὸ «ὁ Ἰησοῦς προέκοπτεν». ἥλιον, καὶ τὴν σελήνην, καὶ πάντα τὸν κόσμον τοῦ (κόσμον) οὐρανοῦ, πλανηθεὶς προσκυνήσῃς αὐτοῖς, καὶ λατρεύ σῃς αὐτοῖς.» Τὸ δ' ὅμοιον φήσεις ἐν τῇ Ἐσθήρ λε λέχθαι περὶ αὐτῆς, ὅτε γέγραπται ο Περιελομένη πάντα τὸν κόσμον αὐτῆς (45)·, οὐ γὰρ ταυτόν ἐστιν ἁπλῶς ὁ κόσμος, καὶ ὁ κόσμος τοῦ οὐρανοῦ, ἢ ὁ κόσ σμος τῆς Ἐσθήρ· τὸ δὲ νῦν ἡμῖν ζητούμενον ἄλλο. Νομίζω οὖν, ὅτι οὐ τὸ ἐξ οὐρανοῦ καὶ γῆς σύστημά ἐστι κατὰ τὰ θεῖα γράμματα ὁ κόσμος, ἀλλ' ὁ περί γειος μόνος τόπος, καὶ οὗτος οὐ καθ' ὅλην νοούμενος τὴν γῆν, ἀλλ' ὁ κατὰ τὴν ἡμετέραν οἰκουμένην· ἐν τῷ κόσμῳ γὰρ ἦν τὸ ἀληθινὸν φῶς, τῷ περιγείῳ τόπῳ τῷ κατὰ ἡμετέραν νοουμένῳ· ι Καὶ ὁ κόσμος αὐτὸν οὐκ ἔγνω,» οἱ ἐν τῷ περιγείῳ τόπῳ ἄνθρωποι, τάχα δὲ καὶ αἱ οἰκεῖαι τῷ χωρίῳ τούτῳ δυνάμεις ἄτοπον γὰρ λέγειν τὸ ἐξ οὐρανοῦ καὶ γῆς, καὶ τῶν ἐν αὐτοῖς σύστημα· ὥστ᾽ εἰπεῖν ἂν, ὅτι ἥλιος, καὶ σελήνη, καὶ ὁ χορὸς τῶν ἀστέρων, καὶ οἱ ἐν ὅλῳ τῷ κόσμῳ τούτῳ ἄγγελοι οὐκ ἔγνωσαν τὸ ἀλη Οινὸν φῶς, καὶ ἀγνοοῦντες αὐτὸ ἑτήρησαν τὴν ἐπιτε ταγμένην αὐτοῖς ἀπὸ Θεοῦ τάξιν. Ἀλλὰ καὶ ὅταν λέγηται ὑπὸ τοῦ Σωτῆρος ἐν τῇ πρὸς τὸν Πατέρα εὐχῃ· Καὶ νῦν δόξασόν με, Πάτερ, παρά σεαυτῷ τῇ δόξῃ ἢν εἶχον πρὸ τοῦ τὸν κόσμον εἶναι παρὰ σοί, ο χρὴ ἀκούειν κόσμον λέγεσθαι τὴν καθ᾿ ἡμᾶς ἐπὶ γῆς οἰκουμένην· ἀπὸ γὰρ τούτου τοῦ κόσ σμου ἔδωκε τῷ Υἱῷ ὁ Πατὴρ ἀνθρώπους, περὶ ὧν ὁ Σωτὴρ ἐρωτᾷ τὸν Πατέρα μόνων καὶ οὐ κόσμον) κόσμος κόσμος κόσμος Ει Σιν, Περιελομένη πάντα τὸν κόσμον αὐτῆς. τιν, 2, καὶ ἀφελομένη τὰ ἱμάτια τῆς δόξης αὐτῆς. "Ατοπον γὰρ λέγειν τὸ ἐξ οὐρανοῦ, Περὶ ὧν ὁ Σωτὴρ ἐρωτᾷ τὸν Πατέρα, Μένων. μόνον. ἥλιον, καὶ τὴν σελήνην, καὶ πάντα τὸν κόσμον τοῦ (κόσμον) οὐρανοῦ, πλανηθεὶς προσκυνήσῃς αὐτοῖς, καὶ λατρεύ σῃς αὐτοῖς.» Τὸ δ' ὅμοιον φήσεις ἐν τῇ Ἐσθήρ λε λέχθαι περὶ αὐτῆς, ὅτε γέγραπται ο Περιελομένη πάντα τὸν κόσμον αὐτῆς (45)·, οὐ γὰρ ταυτόν ἐστιν ἁπλῶς ὁ κόσμος, καὶ ὁ κόσμος τοῦ οὐρανοῦ, ἢ ὁ κόσ σμος τῆς Ἐσθήρ· τὸ δὲ νῦν ἡμῖν ζητούμενον ἄλλο. Νομίζω οὖν, ὅτι οὐ τὸ ἐξ οὐρανοῦ καὶ γῆς σύστημά ἐστι κατὰ τὰ θεῖα γράμματα ὁ κόσμος, ἀλλ' ὁ περί γειος μόνος τόπος, καὶ οὗτος οὐ καθ' ὅλην νοούμενος τὴν γῆν, ἀλλ' ὁ κατὰ τὴν ἡμετέραν οἰκουμένην· ἐν τῷ κόσμῳ γὰρ ἦν τὸ ἀληθινὸν φῶς, τῷ περιγείῳ τόπῳ τῷ κατὰ ἡμετέραν νοουμένῳ· ι Καὶ ὁ κόσμος αὐτὸν οὐκ ἔγνω,» οἱ ἐν τῷ περιγείῳ τόπῳ ἄνθρωποι, τάχα δὲ καὶ αἱ οἰκεῖαι τῷ χωρίῳ τούτῳ δυνάμεις ἄτοπον γὰρ λέγειν τὸ ἐξ οὐρανοῦ καὶ γῆς, καὶ τῶν ἐν αὐτοῖς σύστημα· ὥστ᾽ εἰπεῖν ἂν, ὅτι ἥλιος, καὶ σελήνη, καὶ ὁ χορὸς τῶν ἀστέρων, καὶ οἱ ἐν ὅλῳ τῷ κόσμῳ τούτῳ ἄγγελοι οὐκ ἔγνωσαν τὸ ἀλη Οινὸν φῶς, καὶ ἀγνοοῦντες αὐτὸ ἑτήρησαν τὴν ἐπιτε ταγμένην αὐτοῖς ἀπὸ Θεοῦ τάξιν. Ἀλλὰ καὶ ὅταν λέγηται ὑπὸ τοῦ Σωτῆρος ἐν τῇ πρὸς τὸν Πατέρα εὐχῃ· Καὶ νῦν δόξασόν με, Πάτερ, παρά σεαυτῷ τῇ δόξῃ ἢν εἶχον πρὸ τοῦ τὸν κόσμον εἶναι παρὰ σοί, ο χρὴ ἀκούειν κόσμον λέγεσθαι τὴν καθ᾿ ἡμᾶς ἐπὶ γῆς οἰκουμένην· ἀπὸ γὰρ τούτου τοῦ κόσ σμου ἔδωκε τῷ Υἱῷ ὁ Πατὴρ ἀνθρώπους, περὶ ὧν ὁ Σωτὴρ ἐρωτᾷ τὸν Πατέρα μόνων καὶ οὐ κόσμον) κόσμος κόσμος κόσμος Ει Σιν, Περιελομένη πάντα τὸν κόσμον αὐτῆς. τιν, 2, καὶ ἀφελομένη τὰ ἱμάτια τῆς δόξης αὐτῆς. "Ατοπον γὰρ λέγειν τὸ ἐξ οὐρανοῦ, Περὶ ὧν ὁ Σωτὴρ ἐρωτᾷ τὸν Πατέρα, Μένων. μόνον. videas solem et lunamn, et omnem ornatum cœli, et errore deceptus adores ea, et colas ea. › Simile in libro Esther dictum esse de illo inquies, cum scriptum est: ‹ Cum deposuisset omnem, ornatum (suum. Non enim idem est mundus simpliciter, et ornatus coli, vel ornatus Esther; quod autem nunc in quæstione versatur, aliud est. Existimo igitur mun dun, juxta divinam Scripturam, non compagem illam esse, quæ cœlo et terra constat, sed locum hune tantummodo qui terram ambit, atque eum quidem non qui universam terram ambire intelli gitur, sed eam solum quæ a nobis incolitur: in mundo enim erat lux vera, in eo videlicet loco qui terram nostram ambire intelligitur; ‹ et mundus eum non cognovit,» homines nempe qui circa ter ram versantur, vel etiam fortasse propriæ et fami liares loco huic potestates; absurdum enim est dicere compagem illam quæ ex coelo, et terra, et quæ in eis sunt concreta est, significari; adeo ut solem, et lunam, et siderum chorum, et omnes qui in universo mundo sunt angelos, veram lucem non agnovisse, et illam tamen non agnoscentes, ordinem sibi a Deo præstitutum servasse contendamus. Quin etiam cum in oratione ad Patrem Servator dicit” nunc clarifica mne, Pater, apud temetipsum, claritate quam habui priusquam mundus esset apnd te, locus hic supra terram a nobis exempla, in quibus nominatur mundus. Arbitror ergo quia non cœli et terræ spatium secundum Scripturas divinas dicitur mundus, sed terrenus iste tantummodo locus, vel homines qui sunt habitatores loci istius. Sic enim intelligitur illud quod ait: «In mundo enim erat › verum illud lumen, id est, in loco terræ nostræ quam habitamus: Cet mundus per ipsum factus est, id est, orbis terræ: et mundus eum non cognovit, › id est, homines habitatores terræ istius. Incongruum enim est, et mundus euin non cognovit,» referre al elementa culi et terra: ut dicat aliquis, quoniam sol, et luna, et stellæ, vel aqua, vel terra, vel angeli qui sunt in universo hoc mundo, lumen illud verum non cognoverunt, et non cogno scentes eum conservaverunt ab eo sibi ordinem constitutum. Secundum hunc enim sensuin, intel ligitur etiam illud: ‹ Et nunc honorifica me, tu Pater, eo honore quem habui antequam mundus esset apud te. Manifestavi momen tuum hominibus, quos dedisti mihi de mundo.» Et post pauca: «Ego (inquit) Esth. 2. se Joan. xvii, 5. stram confirmat homil. in Levit.: «Stamus enim Hæc non aliunde deprompta puto quam ex Esth. etc. Sideribus non animam solummodo et sensum, sed et Dei cognitionem hoc loco tribuit Origenes. Quod argumentum exhausimus in Origenianis. Id. etc. Euthymius in Joan, xvii, 9: Non pro mundo universo precor, sed pro his qui credunt in me, nam qui in me non credunt, nolunt ut pro eis orem. Non easdem pro universo mundo preces ad Deum fundit Christus Dominus quas pro prædesti matis pro his enim ita Patrem orat, ut votis suis potiri omnino velit; secus autem pro illo; salutem quippe illius a Patre postulat, modo et dignum se illa præstet. Quod de oratione Christi, id ipsum de lamine ejus omnium mentibus affuso diserte habet Origeues homil. in Genes.: «lla tamen illumina- p mur, si non simus mentibus cæci. Nam sicut sol et luna corporalibus oculis cæcos quamvis illustrent, illi tamen recipere lumen non possunt; ita et Chri stus lucem suam præstat mentibus nostris: sed ita demum nos illuminabit, si nequaquam cæcitas mentis impediat., Præclare vero distinctionem no nos, inquit, pro foribus, opperientes pontificem no strum cominorantem intra Sancta sanctorum, id est apud Patrem, et exorantem pro peccatis eorum qui se exspectant, non pro omnium peccatis exoran tem. Non enim exorat pro his qui in sortem veniunt ejus hirci, qui emittitur in desertum. Pro illis exorat tantum qui sunt sors Domini, qui eum pro foribus exspectant. Dixit pro sanctis exorari Pa trem, sed pro sanctis et impiis orari intellige. Id ex S. Thomae sententia confirmatur: c Dicendum, in quit, quod Christus quantum est de se, pro omnibus oravit; quia oratio sua, quantum est de se, efficax est, ut valeat toti mundo: sed tamen non in omnibus sortitur effectum, nisi in sanctis et electis Dei; et hoc propter impedimentum mundanorum. › Quod ne inaniter et gratis dici putent qui pro quisquiliis, sutelis ac tricis habent quidquid profert schola, au diant Christum pro reprobis etiam orantem: ‹ Pa ter, dimitte illis, non enim sciunt quid faciunt. Nam quamvis Act. 11, 23, 36, 37, quosdam ex iis qui Christum crucifixerant ad fidem converterit Petrus, non quotcunque tamen sceleris hujus fue runt participes, ad Christi doctrinam traduxisse verisimile est. ID. Codex Regius, videas solem et lunamn, et omnem ornatum cœli, et errore deceptus adores ea, et colas ea. › Simile in libro Esther dictum esse de illo inquies, cum scriptum est: ‹ Cum deposuisset omnem, ornatum (suum. Non enim idem est mundus simpliciter, et ornatus coli, vel ornatus Esther; quod autem nunc in quæstione versatur, aliud est. Existimo igitur mun dun, juxta divinam Scripturam, non compagem illam esse, quæ cœlo et terra constat, sed locum hune tantummodo qui terram ambit, atque eum quidem non qui universam terram ambire intelli gitur, sed eam solum quæ a nobis incolitur: in mundo enim erat lux vera, in eo videlicet loco qui terram nostram ambire intelligitur; ‹ et mundus eum non cognovit,» homines nempe qui circa ter ram versantur, vel etiam fortasse propriæ et fami liares loco huic potestates; absurdum enim est dicere compagem illam quæ ex coelo, et terra, et quæ in eis sunt concreta est, significari; adeo ut solem, et lunam, et siderum chorum, et omnes qui in universo mundo sunt angelos, veram lucem non agnovisse, et illam tamen non agnoscentes, ordinem sibi a Deo præstitutum servasse contendamus. Quin etiam cum in oratione ad Patrem Servator dicit” nunc clarifica mne, Pater, apud temetipsum, claritate quam habui priusquam mundus esset apnd te, locus hic supra terram a nobis exempla, in quibus nominatur mundus. Arbitror ergo quia non cœli et terræ spatium secundum Scripturas divinas dicitur mundus, sed terrenus iste tantummodo locus, vel homines qui sunt habitatores loci istius. Sic enim intelligitur illud quod ait: «In mundo enim erat › verum illud lumen, id est, in loco terræ nostræ quam habitamus: Cet mundus per ipsum factus est, id est, orbis terræ: et mundus eum non cognovit, › id est, homines habitatores terræ istius. Incongruum enim est, et mundus euin non cognovit,» referre al elementa culi et terra: ut dicat aliquis, quoniam sol, et luna, et stellæ, vel aqua, vel terra, vel angeli qui sunt in universo hoc mundo, lumen illud verum non cognoverunt, et non cogno scentes eum conservaverunt ab eo sibi ordinem constitutum. Secundum hunc enim sensuin, intel ligitur etiam illud: ‹ Et nunc honorifica me, tu Pater, eo honore quem habui antequam mundus esset apud te. Manifestavi momen tuum hominibus, quos dedisti mihi de mundo.» Et post pauca: «Ego (inquit) Esth. 2. se Joan. xvii, 5. stram confirmat homil. in Levit.: «Stamus enim Hæc non aliunde deprompta puto quam ex Esth. etc. Sideribus non animam solummodo et sensum, sed et Dei cognitionem hoc loco tribuit Origenes. Quod argumentum exhausimus in Origenianis. Id. etc. Euthymius in Joan, xvii, 9: Non pro mundo universo precor, sed pro his qui credunt in me, nam qui in me non credunt, nolunt ut pro eis orem. Non easdem pro universo mundo preces ad Deum fundit Christus Dominus quas pro prædesti matis pro his enim ita Patrem orat, ut votis suis potiri omnino velit; secus autem pro illo; salutem quippe illius a Patre postulat, modo et dignum se illa præstet. Quod de oratione Christi, id ipsum de lamine ejus omnium mentibus affuso diserte habet Origeues homil. in Genes.: «lla tamen illumina- p mur, si non simus mentibus cæci. Nam sicut sol et luna corporalibus oculis cæcos quamvis illustrent, illi tamen recipere lumen non possunt; ita et Chri stus lucem suam præstat mentibus nostris: sed ita demum nos illuminabit, si nequaquam cæcitas mentis impediat., Præclare vero distinctionem no nos, inquit, pro foribus, opperientes pontificem no strum cominorantem intra Sancta sanctorum, id est apud Patrem, et exorantem pro peccatis eorum qui se exspectant, non pro omnium peccatis exoran tem. Non enim exorat pro his qui in sortem veniunt ejus hirci, qui emittitur in desertum. Pro illis exorat tantum qui sunt sors Domini, qui eum pro foribus exspectant. Dixit pro sanctis exorari Pa trem, sed pro sanctis et impiis orari intellige. Id ex S. Thomae sententia confirmatur: c Dicendum, in quit, quod Christus quantum est de se, pro omnibus oravit; quia oratio sua, quantum est de se, efficax est, ut valeat toti mundo: sed tamen non in omnibus sortitur effectum, nisi in sanctis et electis Dei; et hoc propter impedimentum mundanorum. › Quod ne inaniter et gratis dici putent qui pro quisquiliis, sutelis ac tricis habent quidquid profert schola, au diant Christum pro reprobis etiam orantem: ‹ Pa ter, dimitte illis, non enim sciunt quid faciunt. Nam quamvis Act. 11, 23, 36, 37, quosdam ex iis qui Christum crucifixerant ad fidem converterit Petrus, non quotcunque tamen sceleris hujus fue runt participes, ad Christi doctrinam traduxisse verisimile est. ID. Codex Regius,

«Ὁρᾶτε μὴ καταφρονήσητε ἑνὸς τῶν μικρῶν τούτων.» δοκεῖ μοι ὅτι ὥσπερ ἐν τοῖς ἀνθρωπίνοις σώμασίν ἐστι μεγέθη διάφορα, ὡς τινὰς μὲν αὐτῶν εἶναι μικροὺς ἑτέρους δὲ μεγάλους καὶ ἄλλους [τοὺς] μεταξύ, καὶ πάλιν εἶναι μικρῶν διαφορὰς ἐπὶ πλεῖον ἢ ἔλαττον ὄντων μικρῶν, ὁμοίως καὶ μεγάλων, καὶ τῶν μεταξύ, οὕτως καὶ ἐν ταῖς τῶν ἀνθρώπων ψυχαῖς ἐστί τινα χαρακτηρίζοντα τὴν μικρότητα αὐτῶν καὶ ἄλλα τὴν [ἵν’ οὕτως εἴπω] μεγαλότητα καὶ ἁπαξαπλῶς [ἄλλα] ἀνάλογον τοῖς σωματικοῖς τὴν μεταξύτητα. ἀλλ’ ἐπὶ μὲν τῶν σωμάτων οὐ παρὰ τὴν αἰτίαν τοῦ ἀνθρώπου, ἀλλὰ παρὰ τοὺς σπερματικοὺς λόγους ὁ μέν τίς ἐστι βραχὺς καὶ μικρός, ὁ δὲ μέγας, ὁ δὲ μεταξύ. ἐπὶ δὲ τῶν ψυχῶν καὶ τὸ ἐφ’ ἡμῖν καὶ αἱ τοιαίδε πράξεις καὶ τὸ τοιοῦτον ἦθος τὴν αἰτίαν ἔχει τοῦ μέγαν τινὰ εἶναι ἢ μικρὸν ἢ ἐν τοῖς μεταξὺ τυγχάνειν· καὶ ἔστιν ἐκ τοῦ ἐφ’ ἡμῖν ἤτοι προκόπτειν τῇ ἡλικίᾳ ἐπιδιδόντα εἰς μέγεθος ἢ μὴ προκόπτοντα εἶναι βραχύν. καὶ οὕτω γε ἀκούω περὶ τοῦ σωτῆρος ἀναλαβόντος καὶ ἀνθρωπίνην ψυχὴν τὸ «ὁ Ἰησοῦς προέκοπτεν». ἥλιον, καὶ τὴν σελήνην, καὶ πάντα τὸν κόσμον τοῦ (κόσμον) οὐρανοῦ, πλανηθεὶς προσκυνήσῃς αὐτοῖς, καὶ λατρεύ σῃς αὐτοῖς.» Τὸ δ' ὅμοιον φήσεις ἐν τῇ Ἐσθήρ λε λέχθαι περὶ αὐτῆς, ὅτε γέγραπται ο Περιελομένη πάντα τὸν κόσμον αὐτῆς (45)·, οὐ γὰρ ταυτόν ἐστιν ἁπλῶς ὁ κόσμος, καὶ ὁ κόσμος τοῦ οὐρανοῦ, ἢ ὁ κόσ σμος τῆς Ἐσθήρ· τὸ δὲ νῦν ἡμῖν ζητούμενον ἄλλο. Νομίζω οὖν, ὅτι οὐ τὸ ἐξ οὐρανοῦ καὶ γῆς σύστημά ἐστι κατὰ τὰ θεῖα γράμματα ὁ κόσμος, ἀλλ' ὁ περί γειος μόνος τόπος, καὶ οὗτος οὐ καθ' ὅλην νοούμενος τὴν γῆν, ἀλλ' ὁ κατὰ τὴν ἡμετέραν οἰκουμένην· ἐν τῷ κόσμῳ γὰρ ἦν τὸ ἀληθινὸν φῶς, τῷ περιγείῳ τόπῳ τῷ κατὰ ἡμετέραν νοουμένῳ· ι Καὶ ὁ κόσμος αὐτὸν οὐκ ἔγνω,» οἱ ἐν τῷ περιγείῳ τόπῳ ἄνθρωποι, τάχα δὲ καὶ αἱ οἰκεῖαι τῷ χωρίῳ τούτῳ δυνάμεις ἄτοπον γὰρ λέγειν τὸ ἐξ οὐρανοῦ καὶ γῆς, καὶ τῶν ἐν αὐτοῖς σύστημα· ὥστ᾽ εἰπεῖν ἂν, ὅτι ἥλιος, καὶ σελήνη, καὶ ὁ χορὸς τῶν ἀστέρων, καὶ οἱ ἐν ὅλῳ τῷ κόσμῳ τούτῳ ἄγγελοι οὐκ ἔγνωσαν τὸ ἀλη Οινὸν φῶς, καὶ ἀγνοοῦντες αὐτὸ ἑτήρησαν τὴν ἐπιτε ταγμένην αὐτοῖς ἀπὸ Θεοῦ τάξιν. Ἀλλὰ καὶ ὅταν λέγηται ὑπὸ τοῦ Σωτῆρος ἐν τῇ πρὸς τὸν Πατέρα εὐχῃ· Καὶ νῦν δόξασόν με, Πάτερ, παρά σεαυτῷ τῇ δόξῃ ἢν εἶχον πρὸ τοῦ τὸν κόσμον εἶναι παρὰ σοί, ο χρὴ ἀκούειν κόσμον λέγεσθαι τὴν καθ᾿ ἡμᾶς ἐπὶ γῆς οἰκουμένην· ἀπὸ γὰρ τούτου τοῦ κόσ σμου ἔδωκε τῷ Υἱῷ ὁ Πατὴρ ἀνθρώπους, περὶ ὧν ὁ Σωτὴρ ἐρωτᾷ τὸν Πατέρα μόνων καὶ οὐ κόσμον) κόσμος κόσμος κόσμος Ει Σιν, Περιελομένη πάντα τὸν κόσμον αὐτῆς. τιν, 2, καὶ ἀφελομένη τὰ ἱμάτια τῆς δόξης αὐτῆς. "Ατοπον γὰρ λέγειν τὸ ἐξ οὐρανοῦ, Περὶ ὧν ὁ Σωτὴρ ἐρωτᾷ τὸν Πατέρα, Μένων. μόνον. ἥλιον, καὶ τὴν σελήνην, καὶ πάντα τὸν κόσμον τοῦ (κόσμον) οὐρανοῦ, πλανηθεὶς προσκυνήσῃς αὐτοῖς, καὶ λατρεύ σῃς αὐτοῖς.» Τὸ δ' ὅμοιον φήσεις ἐν τῇ Ἐσθήρ λε λέχθαι περὶ αὐτῆς, ὅτε γέγραπται ο Περιελομένη πάντα τὸν κόσμον αὐτῆς (45)·, οὐ γὰρ ταυτόν ἐστιν ἁπλῶς ὁ κόσμος, καὶ ὁ κόσμος τοῦ οὐρανοῦ, ἢ ὁ κόσ σμος τῆς Ἐσθήρ· τὸ δὲ νῦν ἡμῖν ζητούμενον ἄλλο. Νομίζω οὖν, ὅτι οὐ τὸ ἐξ οὐρανοῦ καὶ γῆς σύστημά ἐστι κατὰ τὰ θεῖα γράμματα ὁ κόσμος, ἀλλ' ὁ περί γειος μόνος τόπος, καὶ οὗτος οὐ καθ' ὅλην νοούμενος τὴν γῆν, ἀλλ' ὁ κατὰ τὴν ἡμετέραν οἰκουμένην· ἐν τῷ κόσμῳ γὰρ ἦν τὸ ἀληθινὸν φῶς, τῷ περιγείῳ τόπῳ τῷ κατὰ ἡμετέραν νοουμένῳ· ι Καὶ ὁ κόσμος αὐτὸν οὐκ ἔγνω,» οἱ ἐν τῷ περιγείῳ τόπῳ ἄνθρωποι, τάχα δὲ καὶ αἱ οἰκεῖαι τῷ χωρίῳ τούτῳ δυνάμεις ἄτοπον γὰρ λέγειν τὸ ἐξ οὐρανοῦ καὶ γῆς, καὶ τῶν ἐν αὐτοῖς σύστημα· ὥστ᾽ εἰπεῖν ἂν, ὅτι ἥλιος, καὶ σελήνη, καὶ ὁ χορὸς τῶν ἀστέρων, καὶ οἱ ἐν ὅλῳ τῷ κόσμῳ τούτῳ ἄγγελοι οὐκ ἔγνωσαν τὸ ἀλη Οινὸν φῶς, καὶ ἀγνοοῦντες αὐτὸ ἑτήρησαν τὴν ἐπιτε ταγμένην αὐτοῖς ἀπὸ Θεοῦ τάξιν. Ἀλλὰ καὶ ὅταν λέγηται ὑπὸ τοῦ Σωτῆρος ἐν τῇ πρὸς τὸν Πατέρα εὐχῃ· Καὶ νῦν δόξασόν με, Πάτερ, παρά σεαυτῷ τῇ δόξῃ ἢν εἶχον πρὸ τοῦ τὸν κόσμον εἶναι παρὰ σοί, ο χρὴ ἀκούειν κόσμον λέγεσθαι τὴν καθ᾿ ἡμᾶς ἐπὶ γῆς οἰκουμένην· ἀπὸ γὰρ τούτου τοῦ κόσ σμου ἔδωκε τῷ Υἱῷ ὁ Πατὴρ ἀνθρώπους, περὶ ὧν ὁ Σωτὴρ ἐρωτᾷ τὸν Πατέρα μόνων καὶ οὐ κόσμον) κόσμος κόσμος κόσμος Ει Σιν, Περιελομένη πάντα τὸν κόσμον αὐτῆς. τιν, 2, καὶ ἀφελομένη τὰ ἱμάτια τῆς δόξης αὐτῆς. "Ατοπον γὰρ λέγειν τὸ ἐξ οὐρανοῦ, Περὶ ὧν ὁ Σωτὴρ ἐρωτᾷ τὸν Πατέρα, Μένων. μόνον. videas solem et lunamn, et omnem ornatum cœli, et errore deceptus adores ea, et colas ea. › Simile in libro Esther dictum esse de illo inquies, cum scriptum est: ‹ Cum deposuisset omnem, ornatum (suum. Non enim idem est mundus simpliciter, et ornatus coli, vel ornatus Esther; quod autem nunc in quæstione versatur, aliud est. Existimo igitur mun dun, juxta divinam Scripturam, non compagem illam esse, quæ cœlo et terra constat, sed locum hune tantummodo qui terram ambit, atque eum quidem non qui universam terram ambire intelli gitur, sed eam solum quæ a nobis incolitur: in mundo enim erat lux vera, in eo videlicet loco qui terram nostram ambire intelligitur; ‹ et mundus eum non cognovit,» homines nempe qui circa ter ram versantur, vel etiam fortasse propriæ et fami liares loco huic potestates; absurdum enim est dicere compagem illam quæ ex coelo, et terra, et quæ in eis sunt concreta est, significari; adeo ut solem, et lunam, et siderum chorum, et omnes qui in universo mundo sunt angelos, veram lucem non agnovisse, et illam tamen non agnoscentes, ordinem sibi a Deo præstitutum servasse contendamus. Quin etiam cum in oratione ad Patrem Servator dicit” nunc clarifica mne, Pater, apud temetipsum, claritate quam habui priusquam mundus esset apnd te, locus hic supra terram a nobis exempla, in quibus nominatur mundus. Arbitror ergo quia non cœli et terræ spatium secundum Scripturas divinas dicitur mundus, sed terrenus iste tantummodo locus, vel homines qui sunt habitatores loci istius. Sic enim intelligitur illud quod ait: «In mundo enim erat › verum illud lumen, id est, in loco terræ nostræ quam habitamus: Cet mundus per ipsum factus est, id est, orbis terræ: et mundus eum non cognovit, › id est, homines habitatores terræ istius. Incongruum enim est, et mundus euin non cognovit,» referre al elementa culi et terra: ut dicat aliquis, quoniam sol, et luna, et stellæ, vel aqua, vel terra, vel angeli qui sunt in universo hoc mundo, lumen illud verum non cognoverunt, et non cogno scentes eum conservaverunt ab eo sibi ordinem constitutum. Secundum hunc enim sensuin, intel ligitur etiam illud: ‹ Et nunc honorifica me, tu Pater, eo honore quem habui antequam mundus esset apud te. Manifestavi momen tuum hominibus, quos dedisti mihi de mundo.» Et post pauca: «Ego (inquit) Esth. 2. se Joan. xvii, 5. stram confirmat homil. in Levit.: «Stamus enim Hæc non aliunde deprompta puto quam ex Esth. etc. Sideribus non animam solummodo et sensum, sed et Dei cognitionem hoc loco tribuit Origenes. Quod argumentum exhausimus in Origenianis. Id. etc. Euthymius in Joan, xvii, 9: Non pro mundo universo precor, sed pro his qui credunt in me, nam qui in me non credunt, nolunt ut pro eis orem. Non easdem pro universo mundo preces ad Deum fundit Christus Dominus quas pro prædesti matis pro his enim ita Patrem orat, ut votis suis potiri omnino velit; secus autem pro illo; salutem quippe illius a Patre postulat, modo et dignum se illa præstet. Quod de oratione Christi, id ipsum de lamine ejus omnium mentibus affuso diserte habet Origeues homil. in Genes.: «lla tamen illumina- p mur, si non simus mentibus cæci. Nam sicut sol et luna corporalibus oculis cæcos quamvis illustrent, illi tamen recipere lumen non possunt; ita et Chri stus lucem suam præstat mentibus nostris: sed ita demum nos illuminabit, si nequaquam cæcitas mentis impediat., Præclare vero distinctionem no nos, inquit, pro foribus, opperientes pontificem no strum cominorantem intra Sancta sanctorum, id est apud Patrem, et exorantem pro peccatis eorum qui se exspectant, non pro omnium peccatis exoran tem. Non enim exorat pro his qui in sortem veniunt ejus hirci, qui emittitur in desertum. Pro illis exorat tantum qui sunt sors Domini, qui eum pro foribus exspectant. Dixit pro sanctis exorari Pa trem, sed pro sanctis et impiis orari intellige. Id ex S. Thomae sententia confirmatur: c Dicendum, in quit, quod Christus quantum est de se, pro omnibus oravit; quia oratio sua, quantum est de se, efficax est, ut valeat toti mundo: sed tamen non in omnibus sortitur effectum, nisi in sanctis et electis Dei; et hoc propter impedimentum mundanorum. › Quod ne inaniter et gratis dici putent qui pro quisquiliis, sutelis ac tricis habent quidquid profert schola, au diant Christum pro reprobis etiam orantem: ‹ Pa ter, dimitte illis, non enim sciunt quid faciunt. Nam quamvis Act. 11, 23, 36, 37, quosdam ex iis qui Christum crucifixerant ad fidem converterit Petrus, non quotcunque tamen sceleris hujus fue runt participes, ad Christi doctrinam traduxisse verisimile est. ID. Codex Regius, videas solem et lunamn, et omnem ornatum cœli, et errore deceptus adores ea, et colas ea. › Simile in libro Esther dictum esse de illo inquies, cum scriptum est: ‹ Cum deposuisset omnem, ornatum (suum. Non enim idem est mundus simpliciter, et ornatus coli, vel ornatus Esther; quod autem nunc in quæstione versatur, aliud est. Existimo igitur mun dun, juxta divinam Scripturam, non compagem illam esse, quæ cœlo et terra constat, sed locum hune tantummodo qui terram ambit, atque eum quidem non qui universam terram ambire intelli gitur, sed eam solum quæ a nobis incolitur: in mundo enim erat lux vera, in eo videlicet loco qui terram nostram ambire intelligitur; ‹ et mundus eum non cognovit,» homines nempe qui circa ter ram versantur, vel etiam fortasse propriæ et fami liares loco huic potestates; absurdum enim est dicere compagem illam quæ ex coelo, et terra, et quæ in eis sunt concreta est, significari; adeo ut solem, et lunam, et siderum chorum, et omnes qui in universo mundo sunt angelos, veram lucem non agnovisse, et illam tamen non agnoscentes, ordinem sibi a Deo præstitutum servasse contendamus. Quin etiam cum in oratione ad Patrem Servator dicit” nunc clarifica mne, Pater, apud temetipsum, claritate quam habui priusquam mundus esset apnd te, locus hic supra terram a nobis exempla, in quibus nominatur mundus. Arbitror ergo quia non cœli et terræ spatium secundum Scripturas divinas dicitur mundus, sed terrenus iste tantummodo locus, vel homines qui sunt habitatores loci istius. Sic enim intelligitur illud quod ait: «In mundo enim erat › verum illud lumen, id est, in loco terræ nostræ quam habitamus: Cet mundus per ipsum factus est, id est, orbis terræ: et mundus eum non cognovit, › id est, homines habitatores terræ istius. Incongruum enim est, et mundus euin non cognovit,» referre al elementa culi et terra: ut dicat aliquis, quoniam sol, et luna, et stellæ, vel aqua, vel terra, vel angeli qui sunt in universo hoc mundo, lumen illud verum non cognoverunt, et non cogno scentes eum conservaverunt ab eo sibi ordinem constitutum. Secundum hunc enim sensuin, intel ligitur etiam illud: ‹ Et nunc honorifica me, tu Pater, eo honore quem habui antequam mundus esset apud te. Manifestavi momen tuum hominibus, quos dedisti mihi de mundo.» Et post pauca: «Ego (inquit) Esth. 2. se Joan. xvii, 5. stram confirmat homil. in Levit.: «Stamus enim Hæc non aliunde deprompta puto quam ex Esth. etc. Sideribus non animam solummodo et sensum, sed et Dei cognitionem hoc loco tribuit Origenes. Quod argumentum exhausimus in Origenianis. Id. etc. Euthymius in Joan, xvii, 9: Non pro mundo universo precor, sed pro his qui credunt in me, nam qui in me non credunt, nolunt ut pro eis orem. Non easdem pro universo mundo preces ad Deum fundit Christus Dominus quas pro prædesti matis pro his enim ita Patrem orat, ut votis suis potiri omnino velit; secus autem pro illo; salutem quippe illius a Patre postulat, modo et dignum se illa præstet. Quod de oratione Christi, id ipsum de lamine ejus omnium mentibus affuso diserte habet Origeues homil. in Genes.: «lla tamen illumina- p mur, si non simus mentibus cæci. Nam sicut sol et luna corporalibus oculis cæcos quamvis illustrent, illi tamen recipere lumen non possunt; ita et Chri stus lucem suam præstat mentibus nostris: sed ita demum nos illuminabit, si nequaquam cæcitas mentis impediat., Præclare vero distinctionem no nos, inquit, pro foribus, opperientes pontificem no strum cominorantem intra Sancta sanctorum, id est apud Patrem, et exorantem pro peccatis eorum qui se exspectant, non pro omnium peccatis exoran tem. Non enim exorat pro his qui in sortem veniunt ejus hirci, qui emittitur in desertum. Pro illis exorat tantum qui sunt sors Domini, qui eum pro foribus exspectant. Dixit pro sanctis exorari Pa trem, sed pro sanctis et impiis orari intellige. Id ex S. Thomae sententia confirmatur: c Dicendum, in quit, quod Christus quantum est de se, pro omnibus oravit; quia oratio sua, quantum est de se, efficax est, ut valeat toti mundo: sed tamen non in omnibus sortitur effectum, nisi in sanctis et electis Dei; et hoc propter impedimentum mundanorum. › Quod ne inaniter et gratis dici putent qui pro quisquiliis, sutelis ac tricis habent quidquid profert schola, au diant Christum pro reprobis etiam orantem: ‹ Pa ter, dimitte illis, non enim sciunt quid faciunt. Nam quamvis Act. 11, 23, 36, 37, quosdam ex iis qui Christum crucifixerant ad fidem converterit Petrus, non quotcunque tamen sceleris hujus fue runt participes, ad Christi doctrinam traduxisse verisimile est. ID. Codex Regius,

«καὶ ἄξουσι τοὺς υἱοὺς ἐν κόλπῳ, τὰς δὲ θυγατέρας ἐπὶ τῶν ὤμων ἀροῦσι, καὶ ἔσονται βασιλεῖς τιθηνοί σου, αἱ δὲ ἄρχουσαι αὐτῶν τροφοί σου». ἐπιστήσεις οὖν διὰ ταῦτα καὶ τῷ «μὴ καταφρονήσητε ἑνὸς τῶν μικρῶν,» μήποτε «οἱ ἄγγελοι αὐτῶν» οἱ ἄγοντες αὐτούς εἰσιν «ἐν κόλπῳ», ἐπὰν ὦσιν υἱοί, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τῶν «ὤμων» αἴροντες τὰς λεγομένας «θυγατέρας», καὶ ἀπὸ τούτων εἰσὶ «τιθηνοὶ» μὲν οἱ λεγόμενοι «βασιλεῖς», «τροφοὶ» δὲ αἱ ὀνομαζόμεναι «ἄρχουσαι». καὶ ἐπεὶ οἱ δεικνύμενοι ὑπὸ τοῦ σωτῆρος ἡμῶν μικροὶ ὡς ὑπὸ τροφῶν καὶ τιθηνῶν οἰκονομοῦνται, διὰ τοῦτ’ οἶμαι καὶ Μωσέα, πιστεύοντα ἐν τῇ τῶν μεγάλων ἤδη τετάχθαι χώρᾳ, εἰρηκέναι πρὸς τὸ «ὁ ἄγγελός μου προπορεύσεται ὑμῶν» τὸ «εἰ μὴ αὐτὸς συμπορεύῃ μετ’ ἐμοῦ, μή με ἀναγάγῃς ἐντεῦθεν»·

«καὶ ἄξουσι τοὺς υἱοὺς ἐν κόλπῳ, τὰς δὲ θυγατέρας ἐπὶ τῶν ὤμων ἀροῦσι, καὶ ἔσονται βασιλεῖς τιθηνοί σου, αἱ δὲ ἄρχουσαι αὐτῶν τροφοί σου». ἐπιστήσεις οὖν διὰ ταῦτα καὶ τῷ «μὴ καταφρονήσητε ἑνὸς τῶν μικρῶν,» μήποτε «οἱ ἄγγελοι αὐτῶν» οἱ ἄγοντες αὐτούς εἰσιν «ἐν κόλπῳ», ἐπὰν ὦσιν υἱοί, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τῶν «ὤμων» αἴροντες τὰς λεγομένας «θυγατέρας», καὶ ἀπὸ τούτων εἰσὶ «τιθηνοὶ» μὲν οἱ λεγόμενοι «βασιλεῖς», «τροφοὶ» δὲ αἱ ὀνομαζόμεναι «ἄρχουσαι». καὶ ἐπεὶ οἱ δεικνύμενοι ὑπὸ τοῦ σωτῆρος ἡμῶν μικροὶ ὡς ὑπὸ τροφῶν καὶ τιθηνῶν οἰκονομοῦνται, διὰ τοῦτ’ οἶμαι καὶ Μωσέα, πιστεύοντα ἐν τῇ τῶν μεγάλων ἤδη τετάχθαι χώρᾳ, εἰρηκέναι πρὸς τὸ «ὁ ἄγγελός μου προπορεύσεται ὑμῶν» τὸ «εἰ μὴ αὐτὸς συμπορεύῃ μετ’ ἐμοῦ, μή με ἀναγάγῃς ἐντεῦθεν»·

Εἶτα πάλιν ζητήσαι ἄν τις, πότε τῶν δεικνυμένων ὑπὸ τοῦ σωτῆρος «μικρῶν» οἱ λεγόμενοι αὐτῶν «ἄγγελοι» προί̈στανται, πότερον ἀρξάμενοι τὴν οἰκονομίαν περὶ αὐτοὺς διοικεῖν, ἀφ’ οὗ «διὰ λουτροῦ παλιγγενεσίας» [ᾧ ἐγεννήθησαν] «ὡς ἀρτιγέννητα βρέφη τὸ λογικὸν καὶ ἄδολον γάλα» ἐπιποθοῦσι, καὶ μηκέτι ὑποκείμενοι πονηρᾷ τινι δυνάμει· ἢ ἀπὸ γενέσεως κατὰ τὴν τοῦ θεοῦ πρόγνωσιν καὶ τὸν προορισμὸν αὐτοῦ ἐπιταχθέντες τούτοις «οὓς καὶ προέγνω καὶ προώρισεν» ἐσομένους «συμμόρφους» «τῆς δόξης» τοῦ Χριστοῦ ὁ θεός. καὶ πρὸς μὲν τὸ ἀπὸ γενέσεως ἔχειν ἀγγέλους εἴποι [ἄν] τις ταῦτα, τὸ» [ὁ] ἀφορίσας με ἐκ κοιλίας μητρός μου» καὶ τὸ «ἐκ κοιλίας μητρός μου σύ μου εἶ σκεπαστὴς» καὶ «ἀντελάβου μου ἐκ κοιλίας μητρός μου» καὶ «ἐπὶ σὲ ἐπερρίφην ἐκ μήτρας» καὶ ἐν τῇ Ἰούδα ἐπιστολῇ «τοῖς ἐν θεῷ πατρὶ ἠγαπημένοις καὶ Ἰησοῦ Χριστοῦ τετηρημένοις κλητοῖς», πάντως ὑπὸ τῶν τηρούντων ἀγγέλων. Πρὸς δὲ τὸ ὅτε «διὰ λουτροῦ» γεγόνα[σιν] «ἐν Χριστῷ» νήπιοι μὴ παρεῖναι ἅγιον ἄγγελον τοῖς ἔτι κακίᾳ [ἀλλὰ κατὰ μὲν] τὸν καιρὸν τῆς ἀπιστίας ὑπὸ τοῖς ἀγγέλοις εἶναι τοῦ σατανᾶ· τοῦτο, μὴ ἔστω φιλόζωος, ἀλλὰ λεγέτω κατὰ Παύ λον· «Ἐμοὶ κόσμος ἐσταύρωται, κἀγὼ τῷ κόσμῳ· ν οἱ γὰρ ὄντες ἐν τῷ σκήνει ο ἅγιοι «στενάζουσι βαρούμενοι ἀπὸ τοῦ τῆς ταπεινώσεως σώμα τος, καὶ πάντα πράττουσιν, ἵνα ἄξιοι γένωνται εύρε θῆναι ἐν τῷ τῆς ἀναστάσεως μυστηρίῳ, ὅτε ο με τασχηματίσει ὁ Θεός, οὐ πάντων «τὸ σῶμα τῆς ταπεινώσεως, ο ἀλλὰ τῶν Χριστῷ γνησίως μαθη τευομένων, εἰς τὸ γενέσθαι αὐτὸ σύμμορφον τῆς δό ξης τοῦ Χριστοῦ Ωσπερ γὰρ οὐδὲν τῶν οὐαὶ συμβαίνει τινὶ τῶν Χριστοῦ μαθητῶν, οὕτως οὐδὲ τό, ο Οὐαὶ τῷ κόσμῳ ἀπὸ τῶν σκανδάλων, ἵνα γὰρ καὶ μυρία σκάνδαλα γίνηται, ἀλλ' οὐχ ἄψεται τῶν οὐκέτι ἐκ τοῦ κόσμου. Εἰ δὲ ἐπιδέχεταί τις τὸ σκαν δαλίζεσθαι παρὰ τὸ ἀνερμάτιστον τῆς πίστεως, καὶ ἀβέβαιον τῆς πρὸς τὸν λόγον τοῦ Θεοῦ συγκαταβά σεως, ίστω μηδέπω χρηματίζων παρὰ τῷ Ἰησοῦ μα θητὴς αὐτοῦ· τοσαῦτα δὲ ἔρχεσθαι νομιστέον σκάν δαλα, ὥστε τὸ οὐαὶ μὴ ἐπί τινα μόρια τῆς γῆς φθάνειν, ἀλλ᾽ ἐπὶ τὸν ὅλον ἐν αὐτῇ κόσμον. Καὶ ἀνάγκη ἐστὶν ἐλθεῖν τὰ σκάνδαλα, ο ἅπερ ἄλλα νομίζω εἶναι τῶν ἀνθρώπων δι' ὧν ἔρχεται τὰ οὖν ἐρχόμενα σκάνδαλα στρατιά τις ἐστὶ τοῦ διαβόλου, ἄγγελοι αὐτοῦ, καὶ μοχθηρός χορός πνευ μάτων ἀκαθάρτων, ἅπερ, ζητοῦντα ὄργανα δι' ὧν ἐνεργήσει, εὑρίσκει πολλάκις μὲν τοὺς πάντη ξένους τῆς εὐσεβείας, ἔσθ' ὅτε δὲ καὶ τῶν νομιζομένων τινὰς πιστεύειν τῷ λόγῳ τοῦ Θεοῦ, οἷς χειρόν ἐστι τὸ οὐαὶ παρὰ τὸ οὐαὶ τῷ σκανδαλιζομένῳ, ὥσπερ καὶ Τύρω καὶ Σιδῶνι ἀνεκτότερον ἔσται ἐν ἡμέρᾳ κρίσεως, ο Υπερ τοῖς τόποις ἔνθα ἐποίησε μὲν σημεῖα ὁ Ἰησοῦς, καὶ τέρατα, οὐκ ἐπιστεύθη δέ. Δυνηθείη δ᾽ ἄν τις ὥσπερ πραγματείαν ποιῆσαι ἀπὸ τῶν Γραφῶν ἐκ τῆς μακαριζομένων, καὶ ἐφ᾽ οἷς μακαρίζονται συναγω γῆς, οὕτω καὶ ἐκ τῶν γεγραμμένων οὐαὶ, καὶ τῶν 21, σύμμορφον τῷ σώματι τῆς δόξης τοῦ Χριστοῦ. βαρυνόμενοι. Ὅτε μετασχηματίσει. ὅτε μετασχη ματίζει. ὅτε μετασχηματίσει. Ηυετίας. Σύμμορφον τῆς δόξης τοῦ Χριστοῦ. μόρια. μύρια. ἐπὶ τὸν ὅλον ἐν αὐτῇ. τὸν ὅλον τοῦτο, μὴ ἔστω φιλόζωος, ἀλλὰ λεγέτω κατὰ Παύ λον· «Ἐμοὶ κόσμος ἐσταύρωται, κἀγὼ τῷ κόσμῳ· ν οἱ γὰρ ὄντες ἐν τῷ σκήνει ο ἅγιοι «στενάζουσι βαρούμενοι ἀπὸ τοῦ τῆς ταπεινώσεως σώμα τος, καὶ πάντα πράττουσιν, ἵνα ἄξιοι γένωνται εύρε θῆναι ἐν τῷ τῆς ἀναστάσεως μυστηρίῳ, ὅτε ο με τασχηματίσει ὁ Θεός, οὐ πάντων «τὸ σῶμα τῆς ταπεινώσεως, ο ἀλλὰ τῶν Χριστῷ γνησίως μαθη τευομένων, εἰς τὸ γενέσθαι αὐτὸ σύμμορφον τῆς δό ξης τοῦ Χριστοῦ Ωσπερ γὰρ οὐδὲν τῶν οὐαὶ συμβαίνει τινὶ τῶν Χριστοῦ μαθητῶν, οὕτως οὐδὲ τό, ο Οὐαὶ τῷ κόσμῳ ἀπὸ τῶν σκανδάλων, ἵνα γὰρ καὶ μυρία σκάνδαλα γίνηται, ἀλλ' οὐχ ἄψεται τῶν οὐκέτι ἐκ τοῦ κόσμου. Εἰ δὲ ἐπιδέχεταί τις τὸ σκαν δαλίζεσθαι παρὰ τὸ ἀνερμάτιστον τῆς πίστεως, καὶ ἀβέβαιον τῆς πρὸς τὸν λόγον τοῦ Θεοῦ συγκαταβά σεως, ίστω μηδέπω χρηματίζων παρὰ τῷ Ἰησοῦ μα θητὴς αὐτοῦ· τοσαῦτα δὲ ἔρχεσθαι νομιστέον σκάν δαλα, ὥστε τὸ οὐαὶ μὴ ἐπί τινα μόρια τῆς γῆς φθάνειν, ἀλλ᾽ ἐπὶ τὸν ὅλον ἐν αὐτῇ κόσμον. Καὶ ἀνάγκη ἐστὶν ἐλθεῖν τὰ σκάνδαλα, ο ἅπερ ἄλλα νομίζω εἶναι τῶν ἀνθρώπων δι' ὧν ἔρχεται τὰ οὖν ἐρχόμενα σκάνδαλα στρατιά τις ἐστὶ τοῦ διαβόλου, ἄγγελοι αὐτοῦ, καὶ μοχθηρός χορός πνευ μάτων ἀκαθάρτων, ἅπερ, ζητοῦντα ὄργανα δι' ὧν ἐνεργήσει, εὑρίσκει πολλάκις μὲν τοὺς πάντη ξένους τῆς εὐσεβείας, ἔσθ' ὅτε δὲ καὶ τῶν νομιζομένων τινὰς πιστεύειν τῷ λόγῳ τοῦ Θεοῦ, οἷς χειρόν ἐστι τὸ οὐαὶ παρὰ τὸ οὐαὶ τῷ σκανδαλιζομένῳ, ὥσπερ καὶ Τύρω καὶ Σιδῶνι ἀνεκτότερον ἔσται ἐν ἡμέρᾳ κρίσεως, ο Υπερ τοῖς τόποις ἔνθα ἐποίησε μὲν σημεῖα ὁ Ἰησοῦς, καὶ τέρατα, οὐκ ἐπιστεύθη δέ. Δυνηθείη δ᾽ ἄν τις ὥσπερ πραγματείαν ποιῆσαι ἀπὸ τῶν Γραφῶν ἐκ τῆς μακαριζομένων, καὶ ἐφ᾽ οἷς μακαρίζονται συναγω γῆς, οὕτω καὶ ἐκ τῶν γεγραμμένων οὐαὶ, καὶ τῶν 21, σύμμορφον τῷ σώματι τῆς δόξης τοῦ Χριστοῦ. βαρυνόμενοι. Ὅτε μετασχηματίσει. ὅτε μετασχη ματίζει. ὅτε μετασχηματίσει. Ηυετίας. Σύμμορφον τῆς δόξης τοῦ Χριστοῦ. μόρια. μύρια. ἐπὶ τὸν ὅλον ἐν αὐτῇ. τὸν ὅλον illud declinare volet, vilæ amans son sit, sed juxta Paulum dicat 8: • Mihi mundus crucifixus est, et ego mundo;» sancti enim qui c sunt in hoc taber naculo, ingemiscunt gravati ", corpore humilita tis, et omni ope contendunt ut digni evadant, qui in resurrectionis mysterio reperiantur, quando Deus reformabit corpus humilitatis ',. non omnium quidem, sed eorum qui Christi disciplinam since ro pectore capessunt, ut fiat configuratum corpori claritatis³ Christi. Quemadmodum enim nullum ex omnibus væ cuiquam discipulorum Christi contin git, ita neque illud, c væ mundo a scandalis; nam quamvis infinita exoriantur scandala, ad eos qui de mundo amplius non sunt, pullum pertine bit. Quod si quis propter fidei mutabilitatem et con sensionis cum verbo Dei inconstantiam scandalum pali potest, sciat ille se pro discipulo Jesu non ha beri; tot autem eventura scandala credendum est, ut væ ad quasdam terræ partes non pertineat, sed ad totum mundum qui in ea est. 22.. Et necesse est ut eveniant scandala ',» quæ alia esse existimo ab iis hominibus per quos contin gunt. Quæ ergo exoriuntur scandala, exercitus qui dam est diaboli: angeli nempe illius, et malus im mundorum spirituum chorus, qui dum instrumenta perquirunt, quorum subsidio operari queant, ho mines sæpenumero reperiunt a pietate pror sus alienos, nonnunquam etiam aliquos ex iis qui verbo Dei fidem habere creduntur; quibus pejus væ quam ei qui offensionem patitur, contingit; sicut & Tyro et Sidoni remissius erit in die judicii,, quam locis iis, in quibus signa et prodigia edidit Jesus, fides autem illi habita non est. Quemadmo dum autem aliquis eos qui beati prædicantur, et res propter quas id assequuntur colligens, com in nobis affectum apostoli Pauli dicentis: ‹ Mihi autem absit gloriari, nisi in cruce Domini mei Jesu Christi, per quem mihi mundus crucifixus est, et ego mundo. Nemo autem amator corporalium specie rum, vel jumentorum, vel aliquarum concupiscibilium rerum, vel vitæ istius carnalis, polest vere dicere Mihi mundus crucifixus est, et ego mundo. Sancti enim qui sunt in hac habitatione, ingemiscunt corpore humilitatis gravati, et omnia faciunt ut digni efficiantur in illo resurrectionis mysterio inveniri, quando transformabit Deus corpus humilitatis non omnium, sed tantum discipulorum fidelium Christi, ut fiat conforme corporis gloriæ Christi. Sicut ergo nihil eorum ex quibus væ contingere solet, con tingit discipulo Christi: nam etsi mille sint scandala, non tangunt eum qui non fuerit de hoc mundo sic qui receptor fuerit factus scandali, aut propter inconstantiam fidei suæ, aut quia non ex toto corde consentit salutaribus Christi mandatis, ut jam non videatur discipulus Christi, tanta scandala comprehen dent eum, quantis fuerit obligatus in mundo. 22.. Necesse enim est venire scandala.» Aliud enim sunt ipsa scandala, aliud autem homines per quos veniunt scandala. Ergo venientia scandala sunt angeli Satanæ, et malignus chorus dæmoniorum, qui quærunt organa digua per quos operentur: et plerumque quidem inveniunt, qui omnino extranei sunt a cultura Dei interdum autem et eos qui videntur fideles: quibus majus væ per quos contingit, quam mundo cui contingit. Nam multo pejus erit qui scandalizat, quam qui scandalizatur: si quidem verum est esse dif ferentiam tormentorum, secundum illud quod ait: Remissius erit Tyro et Sidoni, quam civitatibus in quibus fecit virtutes, et correptæ non sunt. Si enim væ mundo a scandalis, ei quidem qui scandalizatur juste est væ, quia miscens se mundo, voluntarie receptor scandali factus est; ei autem gravius erit væ, per quem scandalum venit, quoniam præbuit se spiritibus immundis scandalizantibus ministrum ad scan dalizandum homines infirmos et mundiales. Si autem hæc diligenter intelligeremus quæ dicuntur: ‹ Væ per quem veniunt scandala, › et: «Qui scandalizaverit unum de pusillis istis, expedit ei ut alligetur mola * Matth. s ibid. ' Philipp. 111, 21. Matth. xviii, 7. sti. Phil. I, Ib. » ][ Cor. v,. Gal.vi, 14. Idem, C., H. C., R. Vetus interpres ut fiat conforme corpori gloriæ Chri Codex Tarini, Editio fuetii, Mox idem mis., In editione fuetii deest illud declinare volet, vilæ amans son sit, sed juxta Paulum dicat 8: • Mihi mundus crucifixus est, et ego mundo;» sancti enim qui c sunt in hoc taber naculo, ingemiscunt gravati ", corpore humilita tis, et omni ope contendunt ut digni evadant, qui in resurrectionis mysterio reperiantur, quando Deus reformabit corpus humilitatis ',. non omnium quidem, sed eorum qui Christi disciplinam since ro pectore capessunt, ut fiat configuratum corpori claritatis³ Christi. Quemadmodum enim nullum ex omnibus væ cuiquam discipulorum Christi contin git, ita neque illud, c væ mundo a scandalis; nam quamvis infinita exoriantur scandala, ad eos qui de mundo amplius non sunt, pullum pertine bit. Quod si quis propter fidei mutabilitatem et con sensionis cum verbo Dei inconstantiam scandalum pali potest, sciat ille se pro discipulo Jesu non ha beri; tot autem eventura scandala credendum est, ut væ ad quasdam terræ partes non pertineat, sed ad totum mundum qui in ea est. 22.. Et necesse est ut eveniant scandala ',» quæ alia esse existimo ab iis hominibus per quos contin gunt. Quæ ergo exoriuntur scandala, exercitus qui dam est diaboli: angeli nempe illius, et malus im mundorum spirituum chorus, qui dum instrumenta perquirunt, quorum subsidio operari queant, ho mines sæpenumero reperiunt a pietate pror sus alienos, nonnunquam etiam aliquos ex iis qui verbo Dei fidem habere creduntur; quibus pejus væ quam ei qui offensionem patitur, contingit; sicut & Tyro et Sidoni remissius erit in die judicii,, quam locis iis, in quibus signa et prodigia edidit Jesus, fides autem illi habita non est. Quemadmo dum autem aliquis eos qui beati prædicantur, et res propter quas id assequuntur colligens, com in nobis affectum apostoli Pauli dicentis: ‹ Mihi autem absit gloriari, nisi in cruce Domini mei Jesu Christi, per quem mihi mundus crucifixus est, et ego mundo. Nemo autem amator corporalium specie rum, vel jumentorum, vel aliquarum concupiscibilium rerum, vel vitæ istius carnalis, polest vere dicere Mihi mundus crucifixus est, et ego mundo. Sancti enim qui sunt in hac habitatione, ingemiscunt corpore humilitatis gravati, et omnia faciunt ut digni efficiantur in illo resurrectionis mysterio inveniri, quando transformabit Deus corpus humilitatis non omnium, sed tantum discipulorum fidelium Christi, ut fiat conforme corporis gloriæ Christi. Sicut ergo nihil eorum ex quibus væ contingere solet, con tingit discipulo Christi: nam etsi mille sint scandala, non tangunt eum qui non fuerit de hoc mundo sic qui receptor fuerit factus scandali, aut propter inconstantiam fidei suæ, aut quia non ex toto corde consentit salutaribus Christi mandatis, ut jam non videatur discipulus Christi, tanta scandala comprehen dent eum, quantis fuerit obligatus in mundo. 22.. Necesse enim est venire scandala.» Aliud enim sunt ipsa scandala, aliud autem homines per quos veniunt scandala. Ergo venientia scandala sunt angeli Satanæ, et malignus chorus dæmoniorum, qui quærunt organa digua per quos operentur: et plerumque quidem inveniunt, qui omnino extranei sunt a cultura Dei interdum autem et eos qui videntur fideles: quibus majus væ per quos contingit, quam mundo cui contingit. Nam multo pejus erit qui scandalizat, quam qui scandalizatur: si quidem verum est esse dif ferentiam tormentorum, secundum illud quod ait: Remissius erit Tyro et Sidoni, quam civitatibus in quibus fecit virtutes, et correptæ non sunt. Si enim væ mundo a scandalis, ei quidem qui scandalizatur juste est væ, quia miscens se mundo, voluntarie receptor scandali factus est; ei autem gravius erit væ, per quem scandalum venit, quoniam præbuit se spiritibus immundis scandalizantibus ministrum ad scan dalizandum homines infirmos et mundiales. Si autem hæc diligenter intelligeremus quæ dicuntur: ‹ Væ per quem veniunt scandala, › et: «Qui scandalizaverit unum de pusillis istis, expedit ei ut alligetur mola * Matth. s ibid. ' Philipp. 111, 21. Matth. xviii, 7. sti. Phil. I, Ib. » ][ Cor. v,. Gal.vi, 14. Idem, C., H. C., R. Vetus interpres ut fiat conforme corpori gloriæ Chri Codex Tarini, Editio fuetii, Mox idem mis., In editione fuetii deest

Εἶτα πάλιν ζητήσαι ἄν τις, πότε τῶν δεικνυμένων ὑπὸ τοῦ σωτῆρος «μικρῶν» οἱ λεγόμενοι αὐτῶν «ἄγγελοι» προί̈στανται, πότερον ἀρξάμενοι τὴν οἰκονομίαν περὶ αὐτοὺς διοικεῖν, ἀφ’ οὗ «διὰ λουτροῦ παλιγγενεσίας» [ᾧ ἐγεννήθησαν] «ὡς ἀρτιγέννητα βρέφη τὸ λογικὸν καὶ ἄδολον γάλα» ἐπιποθοῦσι, καὶ μηκέτι ὑποκείμενοι πονηρᾷ τινι δυνάμει· ἢ ἀπὸ γενέσεως κατὰ τὴν τοῦ θεοῦ πρόγνωσιν καὶ τὸν προορισμὸν αὐτοῦ ἐπιταχθέντες τούτοις «οὓς καὶ προέγνω καὶ προώρισεν» ἐσομένους «συμμόρφους» «τῆς δόξης» τοῦ Χριστοῦ ὁ θεός. καὶ πρὸς μὲν τὸ ἀπὸ γενέσεως ἔχειν ἀγγέλους εἴποι [ἄν] τις ταῦτα, τὸ» [ὁ] ἀφορίσας με ἐκ κοιλίας μητρός μου» καὶ τὸ «ἐκ κοιλίας μητρός μου σύ μου εἶ σκεπαστὴς» καὶ «ἀντελάβου μου ἐκ κοιλίας μητρός μου» καὶ «ἐπὶ σὲ ἐπερρίφην ἐκ μήτρας» καὶ ἐν τῇ Ἰούδα ἐπιστολῇ «τοῖς ἐν θεῷ πατρὶ ἠγαπημένοις καὶ Ἰησοῦ Χριστοῦ τετηρημένοις κλητοῖς», πάντως ὑπὸ τῶν τηρούντων ἀγγέλων. Πρὸς δὲ τὸ ὅτε «διὰ λουτροῦ» γεγόνα[σιν] «ἐν Χριστῷ» νήπιοι μὴ παρεῖναι ἅγιον ἄγγελον τοῖς ἔτι κακίᾳ [ἀλλὰ κατὰ μὲν] τὸν καιρὸν τῆς ἀπιστίας ὑπὸ τοῖς ἀγγέλοις εἶναι τοῦ σατανᾶ· τοῦτο, μὴ ἔστω φιλόζωος, ἀλλὰ λεγέτω κατὰ Παύ λον· «Ἐμοὶ κόσμος ἐσταύρωται, κἀγὼ τῷ κόσμῳ· ν οἱ γὰρ ὄντες ἐν τῷ σκήνει ο ἅγιοι «στενάζουσι βαρούμενοι ἀπὸ τοῦ τῆς ταπεινώσεως σώμα τος, καὶ πάντα πράττουσιν, ἵνα ἄξιοι γένωνται εύρε θῆναι ἐν τῷ τῆς ἀναστάσεως μυστηρίῳ, ὅτε ο με τασχηματίσει ὁ Θεός, οὐ πάντων «τὸ σῶμα τῆς ταπεινώσεως, ο ἀλλὰ τῶν Χριστῷ γνησίως μαθη τευομένων, εἰς τὸ γενέσθαι αὐτὸ σύμμορφον τῆς δό ξης τοῦ Χριστοῦ Ωσπερ γὰρ οὐδὲν τῶν οὐαὶ συμβαίνει τινὶ τῶν Χριστοῦ μαθητῶν, οὕτως οὐδὲ τό, ο Οὐαὶ τῷ κόσμῳ ἀπὸ τῶν σκανδάλων, ἵνα γὰρ καὶ μυρία σκάνδαλα γίνηται, ἀλλ' οὐχ ἄψεται τῶν οὐκέτι ἐκ τοῦ κόσμου. Εἰ δὲ ἐπιδέχεταί τις τὸ σκαν δαλίζεσθαι παρὰ τὸ ἀνερμάτιστον τῆς πίστεως, καὶ ἀβέβαιον τῆς πρὸς τὸν λόγον τοῦ Θεοῦ συγκαταβά σεως, ίστω μηδέπω χρηματίζων παρὰ τῷ Ἰησοῦ μα θητὴς αὐτοῦ· τοσαῦτα δὲ ἔρχεσθαι νομιστέον σκάν δαλα, ὥστε τὸ οὐαὶ μὴ ἐπί τινα μόρια τῆς γῆς φθάνειν, ἀλλ᾽ ἐπὶ τὸν ὅλον ἐν αὐτῇ κόσμον. Καὶ ἀνάγκη ἐστὶν ἐλθεῖν τὰ σκάνδαλα, ο ἅπερ ἄλλα νομίζω εἶναι τῶν ἀνθρώπων δι' ὧν ἔρχεται τὰ οὖν ἐρχόμενα σκάνδαλα στρατιά τις ἐστὶ τοῦ διαβόλου, ἄγγελοι αὐτοῦ, καὶ μοχθηρός χορός πνευ μάτων ἀκαθάρτων, ἅπερ, ζητοῦντα ὄργανα δι' ὧν ἐνεργήσει, εὑρίσκει πολλάκις μὲν τοὺς πάντη ξένους τῆς εὐσεβείας, ἔσθ' ὅτε δὲ καὶ τῶν νομιζομένων τινὰς πιστεύειν τῷ λόγῳ τοῦ Θεοῦ, οἷς χειρόν ἐστι τὸ οὐαὶ παρὰ τὸ οὐαὶ τῷ σκανδαλιζομένῳ, ὥσπερ καὶ Τύρω καὶ Σιδῶνι ἀνεκτότερον ἔσται ἐν ἡμέρᾳ κρίσεως, ο Υπερ τοῖς τόποις ἔνθα ἐποίησε μὲν σημεῖα ὁ Ἰησοῦς, καὶ τέρατα, οὐκ ἐπιστεύθη δέ. Δυνηθείη δ᾽ ἄν τις ὥσπερ πραγματείαν ποιῆσαι ἀπὸ τῶν Γραφῶν ἐκ τῆς μακαριζομένων, καὶ ἐφ᾽ οἷς μακαρίζονται συναγω γῆς, οὕτω καὶ ἐκ τῶν γεγραμμένων οὐαὶ, καὶ τῶν 21, σύμμορφον τῷ σώματι τῆς δόξης τοῦ Χριστοῦ. βαρυνόμενοι. Ὅτε μετασχηματίσει. ὅτε μετασχη ματίζει. ὅτε μετασχηματίσει. Ηυετίας. Σύμμορφον τῆς δόξης τοῦ Χριστοῦ. μόρια. μύρια. ἐπὶ τὸν ὅλον ἐν αὐτῇ. τὸν ὅλον τοῦτο, μὴ ἔστω φιλόζωος, ἀλλὰ λεγέτω κατὰ Παύ λον· «Ἐμοὶ κόσμος ἐσταύρωται, κἀγὼ τῷ κόσμῳ· ν οἱ γὰρ ὄντες ἐν τῷ σκήνει ο ἅγιοι «στενάζουσι βαρούμενοι ἀπὸ τοῦ τῆς ταπεινώσεως σώμα τος, καὶ πάντα πράττουσιν, ἵνα ἄξιοι γένωνται εύρε θῆναι ἐν τῷ τῆς ἀναστάσεως μυστηρίῳ, ὅτε ο με τασχηματίσει ὁ Θεός, οὐ πάντων «τὸ σῶμα τῆς ταπεινώσεως, ο ἀλλὰ τῶν Χριστῷ γνησίως μαθη τευομένων, εἰς τὸ γενέσθαι αὐτὸ σύμμορφον τῆς δό ξης τοῦ Χριστοῦ Ωσπερ γὰρ οὐδὲν τῶν οὐαὶ συμβαίνει τινὶ τῶν Χριστοῦ μαθητῶν, οὕτως οὐδὲ τό, ο Οὐαὶ τῷ κόσμῳ ἀπὸ τῶν σκανδάλων, ἵνα γὰρ καὶ μυρία σκάνδαλα γίνηται, ἀλλ' οὐχ ἄψεται τῶν οὐκέτι ἐκ τοῦ κόσμου. Εἰ δὲ ἐπιδέχεταί τις τὸ σκαν δαλίζεσθαι παρὰ τὸ ἀνερμάτιστον τῆς πίστεως, καὶ ἀβέβαιον τῆς πρὸς τὸν λόγον τοῦ Θεοῦ συγκαταβά σεως, ίστω μηδέπω χρηματίζων παρὰ τῷ Ἰησοῦ μα θητὴς αὐτοῦ· τοσαῦτα δὲ ἔρχεσθαι νομιστέον σκάν δαλα, ὥστε τὸ οὐαὶ μὴ ἐπί τινα μόρια τῆς γῆς φθάνειν, ἀλλ᾽ ἐπὶ τὸν ὅλον ἐν αὐτῇ κόσμον. Καὶ ἀνάγκη ἐστὶν ἐλθεῖν τὰ σκάνδαλα, ο ἅπερ ἄλλα νομίζω εἶναι τῶν ἀνθρώπων δι' ὧν ἔρχεται τὰ οὖν ἐρχόμενα σκάνδαλα στρατιά τις ἐστὶ τοῦ διαβόλου, ἄγγελοι αὐτοῦ, καὶ μοχθηρός χορός πνευ μάτων ἀκαθάρτων, ἅπερ, ζητοῦντα ὄργανα δι' ὧν ἐνεργήσει, εὑρίσκει πολλάκις μὲν τοὺς πάντη ξένους τῆς εὐσεβείας, ἔσθ' ὅτε δὲ καὶ τῶν νομιζομένων τινὰς πιστεύειν τῷ λόγῳ τοῦ Θεοῦ, οἷς χειρόν ἐστι τὸ οὐαὶ παρὰ τὸ οὐαὶ τῷ σκανδαλιζομένῳ, ὥσπερ καὶ Τύρω καὶ Σιδῶνι ἀνεκτότερον ἔσται ἐν ἡμέρᾳ κρίσεως, ο Υπερ τοῖς τόποις ἔνθα ἐποίησε μὲν σημεῖα ὁ Ἰησοῦς, καὶ τέρατα, οὐκ ἐπιστεύθη δέ. Δυνηθείη δ᾽ ἄν τις ὥσπερ πραγματείαν ποιῆσαι ἀπὸ τῶν Γραφῶν ἐκ τῆς μακαριζομένων, καὶ ἐφ᾽ οἷς μακαρίζονται συναγω γῆς, οὕτω καὶ ἐκ τῶν γεγραμμένων οὐαὶ, καὶ τῶν 21, σύμμορφον τῷ σώματι τῆς δόξης τοῦ Χριστοῦ. βαρυνόμενοι. Ὅτε μετασχηματίσει. ὅτε μετασχη ματίζει. ὅτε μετασχηματίσει. Ηυετίας. Σύμμορφον τῆς δόξης τοῦ Χριστοῦ. μόρια. μύρια. ἐπὶ τὸν ὅλον ἐν αὐτῇ. τὸν ὅλον illud declinare volet, vilæ amans son sit, sed juxta Paulum dicat 8: • Mihi mundus crucifixus est, et ego mundo;» sancti enim qui c sunt in hoc taber naculo, ingemiscunt gravati ", corpore humilita tis, et omni ope contendunt ut digni evadant, qui in resurrectionis mysterio reperiantur, quando Deus reformabit corpus humilitatis ',. non omnium quidem, sed eorum qui Christi disciplinam since ro pectore capessunt, ut fiat configuratum corpori claritatis³ Christi. Quemadmodum enim nullum ex omnibus væ cuiquam discipulorum Christi contin git, ita neque illud, c væ mundo a scandalis; nam quamvis infinita exoriantur scandala, ad eos qui de mundo amplius non sunt, pullum pertine bit. Quod si quis propter fidei mutabilitatem et con sensionis cum verbo Dei inconstantiam scandalum pali potest, sciat ille se pro discipulo Jesu non ha beri; tot autem eventura scandala credendum est, ut væ ad quasdam terræ partes non pertineat, sed ad totum mundum qui in ea est. 22.. Et necesse est ut eveniant scandala ',» quæ alia esse existimo ab iis hominibus per quos contin gunt. Quæ ergo exoriuntur scandala, exercitus qui dam est diaboli: angeli nempe illius, et malus im mundorum spirituum chorus, qui dum instrumenta perquirunt, quorum subsidio operari queant, ho mines sæpenumero reperiunt a pietate pror sus alienos, nonnunquam etiam aliquos ex iis qui verbo Dei fidem habere creduntur; quibus pejus væ quam ei qui offensionem patitur, contingit; sicut & Tyro et Sidoni remissius erit in die judicii,, quam locis iis, in quibus signa et prodigia edidit Jesus, fides autem illi habita non est. Quemadmo dum autem aliquis eos qui beati prædicantur, et res propter quas id assequuntur colligens, com in nobis affectum apostoli Pauli dicentis: ‹ Mihi autem absit gloriari, nisi in cruce Domini mei Jesu Christi, per quem mihi mundus crucifixus est, et ego mundo. Nemo autem amator corporalium specie rum, vel jumentorum, vel aliquarum concupiscibilium rerum, vel vitæ istius carnalis, polest vere dicere Mihi mundus crucifixus est, et ego mundo. Sancti enim qui sunt in hac habitatione, ingemiscunt corpore humilitatis gravati, et omnia faciunt ut digni efficiantur in illo resurrectionis mysterio inveniri, quando transformabit Deus corpus humilitatis non omnium, sed tantum discipulorum fidelium Christi, ut fiat conforme corporis gloriæ Christi. Sicut ergo nihil eorum ex quibus væ contingere solet, con tingit discipulo Christi: nam etsi mille sint scandala, non tangunt eum qui non fuerit de hoc mundo sic qui receptor fuerit factus scandali, aut propter inconstantiam fidei suæ, aut quia non ex toto corde consentit salutaribus Christi mandatis, ut jam non videatur discipulus Christi, tanta scandala comprehen dent eum, quantis fuerit obligatus in mundo. 22.. Necesse enim est venire scandala.» Aliud enim sunt ipsa scandala, aliud autem homines per quos veniunt scandala. Ergo venientia scandala sunt angeli Satanæ, et malignus chorus dæmoniorum, qui quærunt organa digua per quos operentur: et plerumque quidem inveniunt, qui omnino extranei sunt a cultura Dei interdum autem et eos qui videntur fideles: quibus majus væ per quos contingit, quam mundo cui contingit. Nam multo pejus erit qui scandalizat, quam qui scandalizatur: si quidem verum est esse dif ferentiam tormentorum, secundum illud quod ait: Remissius erit Tyro et Sidoni, quam civitatibus in quibus fecit virtutes, et correptæ non sunt. Si enim væ mundo a scandalis, ei quidem qui scandalizatur juste est væ, quia miscens se mundo, voluntarie receptor scandali factus est; ei autem gravius erit væ, per quem scandalum venit, quoniam præbuit se spiritibus immundis scandalizantibus ministrum ad scan dalizandum homines infirmos et mundiales. Si autem hæc diligenter intelligeremus quæ dicuntur: ‹ Væ per quem veniunt scandala, › et: «Qui scandalizaverit unum de pusillis istis, expedit ei ut alligetur mola * Matth. s ibid. ' Philipp. 111, 21. Matth. xviii, 7. sti. Phil. I, Ib. » ][ Cor. v,. Gal.vi, 14. Idem, C., H. C., R. Vetus interpres ut fiat conforme corpori gloriæ Chri Codex Tarini, Editio fuetii, Mox idem mis., In editione fuetii deest illud declinare volet, vilæ amans son sit, sed juxta Paulum dicat 8: • Mihi mundus crucifixus est, et ego mundo;» sancti enim qui c sunt in hoc taber naculo, ingemiscunt gravati ", corpore humilita tis, et omni ope contendunt ut digni evadant, qui in resurrectionis mysterio reperiantur, quando Deus reformabit corpus humilitatis ',. non omnium quidem, sed eorum qui Christi disciplinam since ro pectore capessunt, ut fiat configuratum corpori claritatis³ Christi. Quemadmodum enim nullum ex omnibus væ cuiquam discipulorum Christi contin git, ita neque illud, c væ mundo a scandalis; nam quamvis infinita exoriantur scandala, ad eos qui de mundo amplius non sunt, pullum pertine bit. Quod si quis propter fidei mutabilitatem et con sensionis cum verbo Dei inconstantiam scandalum pali potest, sciat ille se pro discipulo Jesu non ha beri; tot autem eventura scandala credendum est, ut væ ad quasdam terræ partes non pertineat, sed ad totum mundum qui in ea est. 22.. Et necesse est ut eveniant scandala ',» quæ alia esse existimo ab iis hominibus per quos contin gunt. Quæ ergo exoriuntur scandala, exercitus qui dam est diaboli: angeli nempe illius, et malus im mundorum spirituum chorus, qui dum instrumenta perquirunt, quorum subsidio operari queant, ho mines sæpenumero reperiunt a pietate pror sus alienos, nonnunquam etiam aliquos ex iis qui verbo Dei fidem habere creduntur; quibus pejus væ quam ei qui offensionem patitur, contingit; sicut & Tyro et Sidoni remissius erit in die judicii,, quam locis iis, in quibus signa et prodigia edidit Jesus, fides autem illi habita non est. Quemadmo dum autem aliquis eos qui beati prædicantur, et res propter quas id assequuntur colligens, com in nobis affectum apostoli Pauli dicentis: ‹ Mihi autem absit gloriari, nisi in cruce Domini mei Jesu Christi, per quem mihi mundus crucifixus est, et ego mundo. Nemo autem amator corporalium specie rum, vel jumentorum, vel aliquarum concupiscibilium rerum, vel vitæ istius carnalis, polest vere dicere Mihi mundus crucifixus est, et ego mundo. Sancti enim qui sunt in hac habitatione, ingemiscunt corpore humilitatis gravati, et omnia faciunt ut digni efficiantur in illo resurrectionis mysterio inveniri, quando transformabit Deus corpus humilitatis non omnium, sed tantum discipulorum fidelium Christi, ut fiat conforme corporis gloriæ Christi. Sicut ergo nihil eorum ex quibus væ contingere solet, con tingit discipulo Christi: nam etsi mille sint scandala, non tangunt eum qui non fuerit de hoc mundo sic qui receptor fuerit factus scandali, aut propter inconstantiam fidei suæ, aut quia non ex toto corde consentit salutaribus Christi mandatis, ut jam non videatur discipulus Christi, tanta scandala comprehen dent eum, quantis fuerit obligatus in mundo. 22.. Necesse enim est venire scandala.» Aliud enim sunt ipsa scandala, aliud autem homines per quos veniunt scandala. Ergo venientia scandala sunt angeli Satanæ, et malignus chorus dæmoniorum, qui quærunt organa digua per quos operentur: et plerumque quidem inveniunt, qui omnino extranei sunt a cultura Dei interdum autem et eos qui videntur fideles: quibus majus væ per quos contingit, quam mundo cui contingit. Nam multo pejus erit qui scandalizat, quam qui scandalizatur: si quidem verum est esse dif ferentiam tormentorum, secundum illud quod ait: Remissius erit Tyro et Sidoni, quam civitatibus in quibus fecit virtutes, et correptæ non sunt. Si enim væ mundo a scandalis, ei quidem qui scandalizatur juste est væ, quia miscens se mundo, voluntarie receptor scandali factus est; ei autem gravius erit væ, per quem scandalum venit, quoniam præbuit se spiritibus immundis scandalizantibus ministrum ad scan dalizandum homines infirmos et mundiales. Si autem hæc diligenter intelligeremus quæ dicuntur: ‹ Væ per quem veniunt scandala, › et: «Qui scandalizaverit unum de pusillis istis, expedit ei ut alligetur mola * Matth. s ibid. ' Philipp. 111, 21. Matth. xviii, 7. sti. Phil. I, Ib. » ][ Cor. v,. Gal.vi, 14. Idem, C., H. C., R. Vetus interpres ut fiat conforme corpori gloriæ Chri Codex Tarini, Editio fuetii, Mox idem mis., In editione fuetii deest

δυνατὸν δὲ καὶ ὥσπερ ἀνδρὸς καὶ γυναικὸς ἀμφοτέρων ἀπίστων, ὁτὲ μὲν ὁ ἀνὴρ πρότερον πιστεύσας τῷ χρόνῳ σώζει τὴν γυναῖκα, ὁτὲ δὲ ἡ γυνὴ ἀρξαμένη ὕστερόν ποτε πείθει τὸν ἄνδρα, οὕτω γίνεσθαι καὶ ἐπὶ τῶν ἀγγέλων καὶ τῶν ἀνθρώπων. εἰ μὲν οὖν καὶ ἐπ’ ἄλλων γίνεται ἀγγέλων τὸ τοιοῦτον ἢ μή, καὶ αὐτὸς ἐξετάσεις. μήποτε δὲ οὐχ ἁρμόζει περὶ τοῦ ἑκάστου ἀγγέλου τὸ τοιοῦτο λέγειν, τοσοῦτον τετιμημένου κατὰ τὸν τοῦ σωτῆρος ἡμῶν λόγον, ὥστε «διὰ παντὸς» αὐτὸν βλέπειν λέγεσθαι «τὸ πρόσωπον τοῦ πατρὸς τοῦ ἐν οὐρανοῖς.» ἐπεὶ δὲ ἐν τοῖς ἀνωτέρω ἐλέγομεν τῶν μὲν «μικρῶν» εἶναι τοὺς ἀγγέλους, διεληλυθέναι δὲ τὴν τοιαύτην τάξιν τοὺς μεγάλους, ἀντερεῖ τις ἡμῖν ἐκ τῶν Πράξεων τῶν ἀποστόλων, ἔνθα γέγραπται ὅτι Ῥόδη παιδίσκη τις τοῦ Πέτρου «κρούσαντος τὴν θύραν» προσῆλθεν ὑπακοῦσαι, «καὶ ἐπιγνοῦσα τὴν φωνὴν τοῦ Πέτρου», εἰσδραμοῦσα «ἀπήγγειλεν ἑστάναι τὸν Πέτρον πρὸ τοῦ πυλῶνος»· θαυμάσαντες δὲ οἱ ἐν τῷ οἴκῳ συνηθροισμένοι καὶ ὡσπερεὶ ἀδύνατον εἶναι νομίσαντες τὸν Πέτρον ἀληθῶς ἑστηκέναι «ἔλεγον ὅτι ὁ ἄγγελος αὐτοῦ ἐστι». ἐφ οἷς λέλεκται τὸ οὐαί. Ἔτι δὲ καὶ εἰς τὸ χεῖρον ι ἀνένδεκτον ἀδύνατον εἶναι τὸ ἀπὸ τοῦ σκανδαλίζοντος οὐαὶ παρὰ τὸ τοῦ σκανδαλιζομένου παραστήσεις τό· «Ὃς δ' ἂν σκαν δαλίσῃ ἕνα τῶν μικρῶν τούτων τῶν πιστευόντων εἰς ἐμὲ, συμφέρει αὐτῷ, ο καὶ τὰ ἑξῆς· ἐκδικουμένου γὰρ τοῦ σκανδαλισθέντος μικροῦ ἀπὸ τοῦ σκανδαλί σαντος αὐτὸν, τοιοῦτον συμφέρει βαρὺ καὶ δυσυπο μόνητον ὁ ἀναγέγραπται εἶναι περὶ τοῦ σκανδαλί ζοντος· ταῦτα δὲ εἰ ἐπιμελέστερον ἐννοοῦμεν, ἐφυλα ξάμεθα ἂν ο ἁμαρτάνειν εἰς τοὺς ἀδελφοὺς, καὶ τύ πτειν αὐτῶν τὴν συνείδησιν ἀσθενοῦσαν,» ἵνα μὴ εἰς Χριστὸν ἁμαρτάνωμεν, ο πολλάκις ἀπολλυμένων οὐ μόνον τῇ ἡμετέρα γνώσει, ἀλλὰ καὶ ἄλλοις τισὶ τῶν περὶ ἡμᾶς ἀδελφῶν, «δι᾽ οἷς ὁ Χριστὸς ἀπέθα νεν,» ἐφ' οἷς εἰς Χριστὸν ἁμαρτάνοντες τίσομεν κας, ἐνδικουμένης τῆς τῶν δι' ἡμᾶς ἀπολλυμένων ψυχῆς ἐξ ἡμῶν. Μετὰ ταῦτα βασανιστέον τὸ ι τῆς ἀνάγκης» όνομα ἐν τῷ· ο 'Ανάγκη γάρ ἐστιν ἐλθεῖν τὰ σκάνδαλα, καὶ τὸ ἰσοδυναμοῦν αὐτῷ παρὰ τῷ Λουκᾷ· «Ἀνέν δεκτόν ἐστι τοῦ μὴ ἐλθεῖν τὰ σκάνδαλα,» ἀντὶ τοῦ, ἀδύνατον·» καὶ ὥσπερ ἀνάγκη τὸ θνητὸν ἀποθνήσ σκειν, καὶ ἀνένδεκτον αὐτὸ μὴ ἀποθανεῖν, καὶ ἀνάγκη τρέφεσθαι τὸν ἐν σώματι· ἀνέδεκτον γὰρ τὸν μὴ τρεφόμενον ζῆν· οὕτως ἀνάγκη καὶ ἀνένδεκτον μὴ ἐλθεῖν τὰ σκάνδαλα, ἐπεὶ ἀνάγκη καὶ προϋφεστάναι τὴν κακίαν τῆς ἀρετῆς ἐν ἀνθρώποις, ἀφ᾿ ἧς κακίας τὰ σκάνδαλα· ἀνένδεκτον γάρ ἐστιν ἄνθρωπον εὑρε θῆναι πάντη ἀναμάρτητον, καὶ χωρὶς ἁμαρτίας ἀντι ληφότα τὴν ἀρετήν· ἡ γὰρ ἐν ταῖς πονηραῖς δυνάμεις κακία, ἀρχηγικὴ τυγχάνουσα τῆς ἐν ἀνθρώποις και κίας, πάντας ὁρμῇ ἐπὶ τὸ διά τινων ὀργάνων ἐνεργῆσαι κατὰ τῶν τοῦ κόσμου ἀνθρώπων· τάχα δὲ καὶ πλεῖον αἱ πονηραὶ δυνάμεις ἐξαγριοῦνται ἐκβαλο λόμεναι τῷ λόγῳ τοῦ Ἰησοῦ, καὶ μειουμένης της λα τρείας αὐτῶν, τῶν ἐθίμων θυσιῶν αὐτοῖς οὐ προσο ρομένων, καὶ ἀνάγκη ἐστὶ ταῦτα ἐλθεῖν, οὐκ ἀνάγκη δὲ διὰ τοῦδέ τινος· διόπερ ώς τόπον δεδωκότι τῇ Πάντας. πάντως. Καὶ ἀνάγκη ἐστὶ ταῦτα ἐλθεῖν, οὐκ ἀνάγκη δὲ διὰ τοῦδέ τινος. ἐφ οἷς λέλεκται τὸ οὐαί. Ἔτι δὲ καὶ εἰς τὸ χεῖρον ι ἀνένδεκτον ἀδύνατον εἶναι τὸ ἀπὸ τοῦ σκανδαλίζοντος οὐαὶ παρὰ τὸ τοῦ σκανδαλιζομένου παραστήσεις τό· «Ὃς δ' ἂν σκαν δαλίσῃ ἕνα τῶν μικρῶν τούτων τῶν πιστευόντων εἰς ἐμὲ, συμφέρει αὐτῷ, ο καὶ τὰ ἑξῆς· ἐκδικουμένου γὰρ τοῦ σκανδαλισθέντος μικροῦ ἀπὸ τοῦ σκανδαλί σαντος αὐτὸν, τοιοῦτον συμφέρει βαρὺ καὶ δυσυπο μόνητον ὁ ἀναγέγραπται εἶναι περὶ τοῦ σκανδαλί ζοντος· ταῦτα δὲ εἰ ἐπιμελέστερον ἐννοοῦμεν, ἐφυλα ξάμεθα ἂν ο ἁμαρτάνειν εἰς τοὺς ἀδελφοὺς, καὶ τύ πτειν αὐτῶν τὴν συνείδησιν ἀσθενοῦσαν,» ἵνα μὴ εἰς Χριστὸν ἁμαρτάνωμεν, ο πολλάκις ἀπολλυμένων οὐ μόνον τῇ ἡμετέρα γνώσει, ἀλλὰ καὶ ἄλλοις τισὶ τῶν περὶ ἡμᾶς ἀδελφῶν, «δι᾽ οἷς ὁ Χριστὸς ἀπέθα νεν,» ἐφ' οἷς εἰς Χριστὸν ἁμαρτάνοντες τίσομεν κας, ἐνδικουμένης τῆς τῶν δι' ἡμᾶς ἀπολλυμένων ψυχῆς ἐξ ἡμῶν. Μετὰ ταῦτα βασανιστέον τὸ ι τῆς ἀνάγκης» όνομα ἐν τῷ· ο 'Ανάγκη γάρ ἐστιν ἐλθεῖν τὰ σκάνδαλα, καὶ τὸ ἰσοδυναμοῦν αὐτῷ παρὰ τῷ Λουκᾷ· «Ἀνέν δεκτόν ἐστι τοῦ μὴ ἐλθεῖν τὰ σκάνδαλα,» ἀντὶ τοῦ, ἀδύνατον·» καὶ ὥσπερ ἀνάγκη τὸ θνητὸν ἀποθνήσ σκειν, καὶ ἀνένδεκτον αὐτὸ μὴ ἀποθανεῖν, καὶ ἀνάγκη τρέφεσθαι τὸν ἐν σώματι· ἀνέδεκτον γὰρ τὸν μὴ τρεφόμενον ζῆν· οὕτως ἀνάγκη καὶ ἀνένδεκτον μὴ ἐλθεῖν τὰ σκάνδαλα, ἐπεὶ ἀνάγκη καὶ προϋφεστάναι τὴν κακίαν τῆς ἀρετῆς ἐν ἀνθρώποις, ἀφ᾿ ἧς κακίας τὰ σκάνδαλα· ἀνένδεκτον γάρ ἐστιν ἄνθρωπον εὑρε θῆναι πάντη ἀναμάρτητον, καὶ χωρὶς ἁμαρτίας ἀντι ληφότα τὴν ἀρετήν· ἡ γὰρ ἐν ταῖς πονηραῖς δυνάμεις κακία, ἀρχηγικὴ τυγχάνουσα τῆς ἐν ἀνθρώποις και κίας, πάντας ὁρμῇ ἐπὶ τὸ διά τινων ὀργάνων ἐνεργῆσαι κατὰ τῶν τοῦ κόσμου ἀνθρώπων· τάχα δὲ καὶ πλεῖον αἱ πονηραὶ δυνάμεις ἐξαγριοῦνται ἐκβαλο λόμεναι τῷ λόγῳ τοῦ Ἰησοῦ, καὶ μειουμένης της λα τρείας αὐτῶν, τῶν ἐθίμων θυσιῶν αὐτοῖς οὐ προσο ρομένων, καὶ ἀνάγκη ἐστὶ ταῦτα ἐλθεῖν, οὐκ ἀνάγκη δὲ διὰ τοῦδέ τινος· διόπερ ώς τόπον δεδωκότι τῇ Πάντας. πάντως. Καὶ ἀνάγκη ἐστὶ ταῦτα ἐλθεῖν, οὐκ ἀνάγκη δὲ διὰ τοῦδέ τινος. mentationem e Scripturis lucubrare possit; ita et ex illis væ quæ scriptis mandata sunt, et ex iis propter quas væ pronuntiatum est. Super eo autem quod pejus sit væ offensionem præbentis, quam illius qui patitur, hunc præterea locum proferes Qui autem scandalizaverit unum de pusillis istis, qui in me credunt, expedit ei,, et cætera. Cum enim propter offensum parvulum pane ab eo qui olensionem præbuit exiguntur, grave illud et into lerabile de quo scriptum est, circa offensionis au ctorem alligari expedit. At hæc si animo altius de tigeremus, daremus operam profecto ne ‹ peccare mus in fratres, et percuteremus conscientiam eo rum infiruam, ne e in Christum peccaremnus ', pereuntibus sæpe fratribus nostris, propter quos Christus mortuus est, non per nostram solum scientiam, sed alia etiam nonnulla; propter quos puniemur erga Christum peccantes cum ob animas necesse,» quod habetur hoc loco ':. Necesse est enim ut veniant scandala, et quod ei æqui valet apud Lucam: est ut non ve miant scandala,» pro est: et quemadnio dum necessario interit quod mortale est, fieri enim non potest, quin intereat; et necessario nutritur, qui corporeus est; fieri enim non potest ut vivat, qui non nutritur; ita necessario exoriuntur scan dala, nec aliter fieri potest, cum inter homines vir _tutem necessario præcedat nequitia, a qua scandala profluunt: fieri siquidem non potest ut homo omnis expers culpæ reperiatur, quique virtutem absque peccato capessiverit: nam quæ nefariis po testatibus inest malitia, cum hominum malitiæ causa sit et origo, omnes concitat, ut per aliqua instrumenta adversus homines qui in mundo sunt operentur: fortasse etiam magis irritantur improbæ potestates, cum verbo Jesu depelluntur, et earum imminuitur cultus, nec solita eis sacrificia offerun tur, et ea oboriri necesse est, non autem per illum nostra pereuntium causa pœnæ a nobis reposcentur. asinaria collo ejus, et demergatur in profundum maris, quoniam sic vindicat Deus eos qui scandalizati fuerint ab eis qui scandalizaverunt, et quæ intelligeremus timeremus: nunquam peccaremus in fratres, nec percuteremus conscientias eorum infirmas, pro quibus Christus mortuus est, propter quos quasi in Christum peccantes subibimus poenas, cum requisitæ fuerint animæ quæ propter nos perierunt ex nobis. Similiter enim exponit etiam Lucas dicens: Impossibile est ut non veniant scandala.» Et sicut necesse est mortalem mori, et impossibile est ut non moriatur: et sicut necesse est manducare hominem in cor pore constitutum, et impossibile est ut sine esca qui corporalis est, vivat: sic necesse est venire scandala, et impossibile est ut non veniant. Et vide si potes accipere ad exemplum malitiam, quæ in cœlestibus, necessarie copulatam esse virtutibus. Impossibile est enim inveniri hominem omnino sine peccato, et absque peccato suscipere posse virtutes: quia nec potest esse verum bonum nisi habeat impugnationem mali. Sicut ergo necesse est sustinere malitiam cœlestium, et impossibile est eam non sustinere: sic ne cesse est venire scandala, et impossibile est ut non veniant. Maxime si intellexeris malitiam malignarum virtutum principalem esse malitiæ isti quæ in hominibus est, et semper quærentem organa quædam per quæ operetur adversus homines mundi. Forsitan autem et irritantur magis malignæ virtutes, quanto magis verbum Christi in hominibus invalescens expellit ab eis malignas virtutes, quæ prius consueverant habitare in animis eorum: et dæmones qui delectabantur in sanguine sacrificiorum, irascuntur dum * Luc. xvil, ³ Matth. xviii, 6. Cor. VIII, 11, 12. Matth. xvIII, 7. Forte scribendum Paul. Cor. x1,9. Hieronymus Cum necesse sit in isto mundo teri scandala, unusquisque suo vitio scandalis patet. > Item Necesse est quidem venire scandala; væ tamen ei est homini, qui quod necesse est ut fiat in mun do, vitio suo facit ut per se fiat.» Vide animadver sionem sequentem. HUETIUS. mentationem e Scripturis lucubrare possit; ita et ex illis væ quæ scriptis mandata sunt, et ex iis propter quas væ pronuntiatum est. Super eo autem quod pejus sit væ offensionem præbentis, quam illius qui patitur, hunc præterea locum proferes Qui autem scandalizaverit unum de pusillis istis, qui in me credunt, expedit ei,, et cætera. Cum enim propter offensum parvulum pane ab eo qui olensionem præbuit exiguntur, grave illud et into lerabile de quo scriptum est, circa offensionis au ctorem alligari expedit. At hæc si animo altius de tigeremus, daremus operam profecto ne ‹ peccare mus in fratres, et percuteremus conscientiam eo rum infiruam, ne e in Christum peccaremnus ', pereuntibus sæpe fratribus nostris, propter quos Christus mortuus est, non per nostram solum scientiam, sed alia etiam nonnulla; propter quos puniemur erga Christum peccantes cum ob animas necesse,» quod habetur hoc loco ':. Necesse est enim ut veniant scandala, et quod ei æqui valet apud Lucam: est ut non ve miant scandala,» pro est: et quemadnio dum necessario interit quod mortale est, fieri enim non potest, quin intereat; et necessario nutritur, qui corporeus est; fieri enim non potest ut vivat, qui non nutritur; ita necessario exoriuntur scan dala, nec aliter fieri potest, cum inter homines vir _tutem necessario præcedat nequitia, a qua scandala profluunt: fieri siquidem non potest ut homo omnis expers culpæ reperiatur, quique virtutem absque peccato capessiverit: nam quæ nefariis po testatibus inest malitia, cum hominum malitiæ causa sit et origo, omnes concitat, ut per aliqua instrumenta adversus homines qui in mundo sunt operentur: fortasse etiam magis irritantur improbæ potestates, cum verbo Jesu depelluntur, et earum imminuitur cultus, nec solita eis sacrificia offerun tur, et ea oboriri necesse est, non autem per illum nostra pereuntium causa pœnæ a nobis reposcentur. asinaria collo ejus, et demergatur in profundum maris, quoniam sic vindicat Deus eos qui scandalizati fuerint ab eis qui scandalizaverunt, et quæ intelligeremus timeremus: nunquam peccaremus in fratres, nec percuteremus conscientias eorum infirmas, pro quibus Christus mortuus est, propter quos quasi in Christum peccantes subibimus poenas, cum requisitæ fuerint animæ quæ propter nos perierunt ex nobis. Similiter enim exponit etiam Lucas dicens: Impossibile est ut non veniant scandala.» Et sicut necesse est mortalem mori, et impossibile est ut non moriatur: et sicut necesse est manducare hominem in cor pore constitutum, et impossibile est ut sine esca qui corporalis est, vivat: sic necesse est venire scandala, et impossibile est ut non veniant. Et vide si potes accipere ad exemplum malitiam, quæ in cœlestibus, necessarie copulatam esse virtutibus. Impossibile est enim inveniri hominem omnino sine peccato, et absque peccato suscipere posse virtutes: quia nec potest esse verum bonum nisi habeat impugnationem mali. Sicut ergo necesse est sustinere malitiam cœlestium, et impossibile est eam non sustinere: sic ne cesse est venire scandala, et impossibile est ut non veniant. Maxime si intellexeris malitiam malignarum virtutum principalem esse malitiæ isti quæ in hominibus est, et semper quærentem organa quædam per quæ operetur adversus homines mundi. Forsitan autem et irritantur magis malignæ virtutes, quanto magis verbum Christi in hominibus invalescens expellit ab eis malignas virtutes, quæ prius consueverant habitare in animis eorum: et dæmones qui delectabantur in sanguine sacrificiorum, irascuntur dum * Luc. xvil, ³ Matth. xviii, 6. Cor. VIII, 11, 12. Matth. xvIII, 7. Forte scribendum Paul. Cor. x1,9. Hieronymus Cum necesse sit in isto mundo teri scandala, unusquisque suo vitio scandalis patet. > Item Necesse est quidem venire scandala; væ tamen ei est homini, qui quod necesse est ut fiat in mun do, vitio suo facit ut per se fiat.» Vide animadver sionem sequentem. HUETIUS. 23. Deinceps vero examinandum est vocabulum, 13 23. Deinde videamus quomodo intelligere debeamus quod ait: Necesse est ut veniant scandala. ▸ 23. Deinceps vero examinandum est vocabulum, 13 23. Deinde videamus quomodo intelligere debeamus quod ait: Necesse est ut veniant scandala. ▸

δυνατὸν δὲ καὶ ὥσπερ ἀνδρὸς καὶ γυναικὸς ἀμφοτέρων ἀπίστων, ὁτὲ μὲν ὁ ἀνὴρ πρότερον πιστεύσας τῷ χρόνῳ σώζει τὴν γυναῖκα, ὁτὲ δὲ ἡ γυνὴ ἀρξαμένη ὕστερόν ποτε πείθει τὸν ἄνδρα, οὕτω γίνεσθαι καὶ ἐπὶ τῶν ἀγγέλων καὶ τῶν ἀνθρώπων. εἰ μὲν οὖν καὶ ἐπ’ ἄλλων γίνεται ἀγγέλων τὸ τοιοῦτον ἢ μή, καὶ αὐτὸς ἐξετάσεις. μήποτε δὲ οὐχ ἁρμόζει περὶ τοῦ ἑκάστου ἀγγέλου τὸ τοιοῦτο λέγειν, τοσοῦτον τετιμημένου κατὰ τὸν τοῦ σωτῆρος ἡμῶν λόγον, ὥστε «διὰ παντὸς» αὐτὸν βλέπειν λέγεσθαι «τὸ πρόσωπον τοῦ πατρὸς τοῦ ἐν οὐρανοῖς.» ἐπεὶ δὲ ἐν τοῖς ἀνωτέρω ἐλέγομεν τῶν μὲν «μικρῶν» εἶναι τοὺς ἀγγέλους, διεληλυθέναι δὲ τὴν τοιαύτην τάξιν τοὺς μεγάλους, ἀντερεῖ τις ἡμῖν ἐκ τῶν Πράξεων τῶν ἀποστόλων, ἔνθα γέγραπται ὅτι Ῥόδη παιδίσκη τις τοῦ Πέτρου «κρούσαντος τὴν θύραν» προσῆλθεν ὑπακοῦσαι, «καὶ ἐπιγνοῦσα τὴν φωνὴν τοῦ Πέτρου», εἰσδραμοῦσα «ἀπήγγειλεν ἑστάναι τὸν Πέτρον πρὸ τοῦ πυλῶνος»· θαυμάσαντες δὲ οἱ ἐν τῷ οἴκῳ συνηθροισμένοι καὶ ὡσπερεὶ ἀδύνατον εἶναι νομίσαντες τὸν Πέτρον ἀληθῶς ἑστηκέναι «ἔλεγον ὅτι ὁ ἄγγελος αὐτοῦ ἐστι». ἐφ οἷς λέλεκται τὸ οὐαί. Ἔτι δὲ καὶ εἰς τὸ χεῖρον ι ἀνένδεκτον ἀδύνατον εἶναι τὸ ἀπὸ τοῦ σκανδαλίζοντος οὐαὶ παρὰ τὸ τοῦ σκανδαλιζομένου παραστήσεις τό· «Ὃς δ' ἂν σκαν δαλίσῃ ἕνα τῶν μικρῶν τούτων τῶν πιστευόντων εἰς ἐμὲ, συμφέρει αὐτῷ, ο καὶ τὰ ἑξῆς· ἐκδικουμένου γὰρ τοῦ σκανδαλισθέντος μικροῦ ἀπὸ τοῦ σκανδαλί σαντος αὐτὸν, τοιοῦτον συμφέρει βαρὺ καὶ δυσυπο μόνητον ὁ ἀναγέγραπται εἶναι περὶ τοῦ σκανδαλί ζοντος· ταῦτα δὲ εἰ ἐπιμελέστερον ἐννοοῦμεν, ἐφυλα ξάμεθα ἂν ο ἁμαρτάνειν εἰς τοὺς ἀδελφοὺς, καὶ τύ πτειν αὐτῶν τὴν συνείδησιν ἀσθενοῦσαν,» ἵνα μὴ εἰς Χριστὸν ἁμαρτάνωμεν, ο πολλάκις ἀπολλυμένων οὐ μόνον τῇ ἡμετέρα γνώσει, ἀλλὰ καὶ ἄλλοις τισὶ τῶν περὶ ἡμᾶς ἀδελφῶν, «δι᾽ οἷς ὁ Χριστὸς ἀπέθα νεν,» ἐφ' οἷς εἰς Χριστὸν ἁμαρτάνοντες τίσομεν κας, ἐνδικουμένης τῆς τῶν δι' ἡμᾶς ἀπολλυμένων ψυχῆς ἐξ ἡμῶν. Μετὰ ταῦτα βασανιστέον τὸ ι τῆς ἀνάγκης» όνομα ἐν τῷ· ο 'Ανάγκη γάρ ἐστιν ἐλθεῖν τὰ σκάνδαλα, καὶ τὸ ἰσοδυναμοῦν αὐτῷ παρὰ τῷ Λουκᾷ· «Ἀνέν δεκτόν ἐστι τοῦ μὴ ἐλθεῖν τὰ σκάνδαλα,» ἀντὶ τοῦ, ἀδύνατον·» καὶ ὥσπερ ἀνάγκη τὸ θνητὸν ἀποθνήσ σκειν, καὶ ἀνένδεκτον αὐτὸ μὴ ἀποθανεῖν, καὶ ἀνάγκη τρέφεσθαι τὸν ἐν σώματι· ἀνέδεκτον γὰρ τὸν μὴ τρεφόμενον ζῆν· οὕτως ἀνάγκη καὶ ἀνένδεκτον μὴ ἐλθεῖν τὰ σκάνδαλα, ἐπεὶ ἀνάγκη καὶ προϋφεστάναι τὴν κακίαν τῆς ἀρετῆς ἐν ἀνθρώποις, ἀφ᾿ ἧς κακίας τὰ σκάνδαλα· ἀνένδεκτον γάρ ἐστιν ἄνθρωπον εὑρε θῆναι πάντη ἀναμάρτητον, καὶ χωρὶς ἁμαρτίας ἀντι ληφότα τὴν ἀρετήν· ἡ γὰρ ἐν ταῖς πονηραῖς δυνάμεις κακία, ἀρχηγικὴ τυγχάνουσα τῆς ἐν ἀνθρώποις και κίας, πάντας ὁρμῇ ἐπὶ τὸ διά τινων ὀργάνων ἐνεργῆσαι κατὰ τῶν τοῦ κόσμου ἀνθρώπων· τάχα δὲ καὶ πλεῖον αἱ πονηραὶ δυνάμεις ἐξαγριοῦνται ἐκβαλο λόμεναι τῷ λόγῳ τοῦ Ἰησοῦ, καὶ μειουμένης της λα τρείας αὐτῶν, τῶν ἐθίμων θυσιῶν αὐτοῖς οὐ προσο ρομένων, καὶ ἀνάγκη ἐστὶ ταῦτα ἐλθεῖν, οὐκ ἀνάγκη δὲ διὰ τοῦδέ τινος· διόπερ ώς τόπον δεδωκότι τῇ Πάντας. πάντως. Καὶ ἀνάγκη ἐστὶ ταῦτα ἐλθεῖν, οὐκ ἀνάγκη δὲ διὰ τοῦδέ τινος. ἐφ οἷς λέλεκται τὸ οὐαί. Ἔτι δὲ καὶ εἰς τὸ χεῖρον ι ἀνένδεκτον ἀδύνατον εἶναι τὸ ἀπὸ τοῦ σκανδαλίζοντος οὐαὶ παρὰ τὸ τοῦ σκανδαλιζομένου παραστήσεις τό· «Ὃς δ' ἂν σκαν δαλίσῃ ἕνα τῶν μικρῶν τούτων τῶν πιστευόντων εἰς ἐμὲ, συμφέρει αὐτῷ, ο καὶ τὰ ἑξῆς· ἐκδικουμένου γὰρ τοῦ σκανδαλισθέντος μικροῦ ἀπὸ τοῦ σκανδαλί σαντος αὐτὸν, τοιοῦτον συμφέρει βαρὺ καὶ δυσυπο μόνητον ὁ ἀναγέγραπται εἶναι περὶ τοῦ σκανδαλί ζοντος· ταῦτα δὲ εἰ ἐπιμελέστερον ἐννοοῦμεν, ἐφυλα ξάμεθα ἂν ο ἁμαρτάνειν εἰς τοὺς ἀδελφοὺς, καὶ τύ πτειν αὐτῶν τὴν συνείδησιν ἀσθενοῦσαν,» ἵνα μὴ εἰς Χριστὸν ἁμαρτάνωμεν, ο πολλάκις ἀπολλυμένων οὐ μόνον τῇ ἡμετέρα γνώσει, ἀλλὰ καὶ ἄλλοις τισὶ τῶν περὶ ἡμᾶς ἀδελφῶν, «δι᾽ οἷς ὁ Χριστὸς ἀπέθα νεν,» ἐφ' οἷς εἰς Χριστὸν ἁμαρτάνοντες τίσομεν κας, ἐνδικουμένης τῆς τῶν δι' ἡμᾶς ἀπολλυμένων ψυχῆς ἐξ ἡμῶν. Μετὰ ταῦτα βασανιστέον τὸ ι τῆς ἀνάγκης» όνομα ἐν τῷ· ο 'Ανάγκη γάρ ἐστιν ἐλθεῖν τὰ σκάνδαλα, καὶ τὸ ἰσοδυναμοῦν αὐτῷ παρὰ τῷ Λουκᾷ· «Ἀνέν δεκτόν ἐστι τοῦ μὴ ἐλθεῖν τὰ σκάνδαλα,» ἀντὶ τοῦ, ἀδύνατον·» καὶ ὥσπερ ἀνάγκη τὸ θνητὸν ἀποθνήσ σκειν, καὶ ἀνένδεκτον αὐτὸ μὴ ἀποθανεῖν, καὶ ἀνάγκη τρέφεσθαι τὸν ἐν σώματι· ἀνέδεκτον γὰρ τὸν μὴ τρεφόμενον ζῆν· οὕτως ἀνάγκη καὶ ἀνένδεκτον μὴ ἐλθεῖν τὰ σκάνδαλα, ἐπεὶ ἀνάγκη καὶ προϋφεστάναι τὴν κακίαν τῆς ἀρετῆς ἐν ἀνθρώποις, ἀφ᾿ ἧς κακίας τὰ σκάνδαλα· ἀνένδεκτον γάρ ἐστιν ἄνθρωπον εὑρε θῆναι πάντη ἀναμάρτητον, καὶ χωρὶς ἁμαρτίας ἀντι ληφότα τὴν ἀρετήν· ἡ γὰρ ἐν ταῖς πονηραῖς δυνάμεις κακία, ἀρχηγικὴ τυγχάνουσα τῆς ἐν ἀνθρώποις και κίας, πάντας ὁρμῇ ἐπὶ τὸ διά τινων ὀργάνων ἐνεργῆσαι κατὰ τῶν τοῦ κόσμου ἀνθρώπων· τάχα δὲ καὶ πλεῖον αἱ πονηραὶ δυνάμεις ἐξαγριοῦνται ἐκβαλο λόμεναι τῷ λόγῳ τοῦ Ἰησοῦ, καὶ μειουμένης της λα τρείας αὐτῶν, τῶν ἐθίμων θυσιῶν αὐτοῖς οὐ προσο ρομένων, καὶ ἀνάγκη ἐστὶ ταῦτα ἐλθεῖν, οὐκ ἀνάγκη δὲ διὰ τοῦδέ τινος· διόπερ ώς τόπον δεδωκότι τῇ Πάντας. πάντως. Καὶ ἀνάγκη ἐστὶ ταῦτα ἐλθεῖν, οὐκ ἀνάγκη δὲ διὰ τοῦδέ τινος. mentationem e Scripturis lucubrare possit; ita et ex illis væ quæ scriptis mandata sunt, et ex iis propter quas væ pronuntiatum est. Super eo autem quod pejus sit væ offensionem præbentis, quam illius qui patitur, hunc præterea locum proferes Qui autem scandalizaverit unum de pusillis istis, qui in me credunt, expedit ei,, et cætera. Cum enim propter offensum parvulum pane ab eo qui olensionem præbuit exiguntur, grave illud et into lerabile de quo scriptum est, circa offensionis au ctorem alligari expedit. At hæc si animo altius de tigeremus, daremus operam profecto ne ‹ peccare mus in fratres, et percuteremus conscientiam eo rum infiruam, ne e in Christum peccaremnus ', pereuntibus sæpe fratribus nostris, propter quos Christus mortuus est, non per nostram solum scientiam, sed alia etiam nonnulla; propter quos puniemur erga Christum peccantes cum ob animas necesse,» quod habetur hoc loco ':. Necesse est enim ut veniant scandala, et quod ei æqui valet apud Lucam: est ut non ve miant scandala,» pro est: et quemadnio dum necessario interit quod mortale est, fieri enim non potest, quin intereat; et necessario nutritur, qui corporeus est; fieri enim non potest ut vivat, qui non nutritur; ita necessario exoriuntur scan dala, nec aliter fieri potest, cum inter homines vir _tutem necessario præcedat nequitia, a qua scandala profluunt: fieri siquidem non potest ut homo omnis expers culpæ reperiatur, quique virtutem absque peccato capessiverit: nam quæ nefariis po testatibus inest malitia, cum hominum malitiæ causa sit et origo, omnes concitat, ut per aliqua instrumenta adversus homines qui in mundo sunt operentur: fortasse etiam magis irritantur improbæ potestates, cum verbo Jesu depelluntur, et earum imminuitur cultus, nec solita eis sacrificia offerun tur, et ea oboriri necesse est, non autem per illum nostra pereuntium causa pœnæ a nobis reposcentur. asinaria collo ejus, et demergatur in profundum maris, quoniam sic vindicat Deus eos qui scandalizati fuerint ab eis qui scandalizaverunt, et quæ intelligeremus timeremus: nunquam peccaremus in fratres, nec percuteremus conscientias eorum infirmas, pro quibus Christus mortuus est, propter quos quasi in Christum peccantes subibimus poenas, cum requisitæ fuerint animæ quæ propter nos perierunt ex nobis. Similiter enim exponit etiam Lucas dicens: Impossibile est ut non veniant scandala.» Et sicut necesse est mortalem mori, et impossibile est ut non moriatur: et sicut necesse est manducare hominem in cor pore constitutum, et impossibile est ut sine esca qui corporalis est, vivat: sic necesse est venire scandala, et impossibile est ut non veniant. Et vide si potes accipere ad exemplum malitiam, quæ in cœlestibus, necessarie copulatam esse virtutibus. Impossibile est enim inveniri hominem omnino sine peccato, et absque peccato suscipere posse virtutes: quia nec potest esse verum bonum nisi habeat impugnationem mali. Sicut ergo necesse est sustinere malitiam cœlestium, et impossibile est eam non sustinere: sic ne cesse est venire scandala, et impossibile est ut non veniant. Maxime si intellexeris malitiam malignarum virtutum principalem esse malitiæ isti quæ in hominibus est, et semper quærentem organa quædam per quæ operetur adversus homines mundi. Forsitan autem et irritantur magis malignæ virtutes, quanto magis verbum Christi in hominibus invalescens expellit ab eis malignas virtutes, quæ prius consueverant habitare in animis eorum: et dæmones qui delectabantur in sanguine sacrificiorum, irascuntur dum * Luc. xvil, ³ Matth. xviii, 6. Cor. VIII, 11, 12. Matth. xvIII, 7. Forte scribendum Paul. Cor. x1,9. Hieronymus Cum necesse sit in isto mundo teri scandala, unusquisque suo vitio scandalis patet. > Item Necesse est quidem venire scandala; væ tamen ei est homini, qui quod necesse est ut fiat in mun do, vitio suo facit ut per se fiat.» Vide animadver sionem sequentem. HUETIUS. mentationem e Scripturis lucubrare possit; ita et ex illis væ quæ scriptis mandata sunt, et ex iis propter quas væ pronuntiatum est. Super eo autem quod pejus sit væ offensionem præbentis, quam illius qui patitur, hunc præterea locum proferes Qui autem scandalizaverit unum de pusillis istis, qui in me credunt, expedit ei,, et cætera. Cum enim propter offensum parvulum pane ab eo qui olensionem præbuit exiguntur, grave illud et into lerabile de quo scriptum est, circa offensionis au ctorem alligari expedit. At hæc si animo altius de tigeremus, daremus operam profecto ne ‹ peccare mus in fratres, et percuteremus conscientiam eo rum infiruam, ne e in Christum peccaremnus ', pereuntibus sæpe fratribus nostris, propter quos Christus mortuus est, non per nostram solum scientiam, sed alia etiam nonnulla; propter quos puniemur erga Christum peccantes cum ob animas necesse,» quod habetur hoc loco ':. Necesse est enim ut veniant scandala, et quod ei æqui valet apud Lucam: est ut non ve miant scandala,» pro est: et quemadnio dum necessario interit quod mortale est, fieri enim non potest, quin intereat; et necessario nutritur, qui corporeus est; fieri enim non potest ut vivat, qui non nutritur; ita necessario exoriuntur scan dala, nec aliter fieri potest, cum inter homines vir _tutem necessario præcedat nequitia, a qua scandala profluunt: fieri siquidem non potest ut homo omnis expers culpæ reperiatur, quique virtutem absque peccato capessiverit: nam quæ nefariis po testatibus inest malitia, cum hominum malitiæ causa sit et origo, omnes concitat, ut per aliqua instrumenta adversus homines qui in mundo sunt operentur: fortasse etiam magis irritantur improbæ potestates, cum verbo Jesu depelluntur, et earum imminuitur cultus, nec solita eis sacrificia offerun tur, et ea oboriri necesse est, non autem per illum nostra pereuntium causa pœnæ a nobis reposcentur. asinaria collo ejus, et demergatur in profundum maris, quoniam sic vindicat Deus eos qui scandalizati fuerint ab eis qui scandalizaverunt, et quæ intelligeremus timeremus: nunquam peccaremus in fratres, nec percuteremus conscientias eorum infirmas, pro quibus Christus mortuus est, propter quos quasi in Christum peccantes subibimus poenas, cum requisitæ fuerint animæ quæ propter nos perierunt ex nobis. Similiter enim exponit etiam Lucas dicens: Impossibile est ut non veniant scandala.» Et sicut necesse est mortalem mori, et impossibile est ut non moriatur: et sicut necesse est manducare hominem in cor pore constitutum, et impossibile est ut sine esca qui corporalis est, vivat: sic necesse est venire scandala, et impossibile est ut non veniant. Et vide si potes accipere ad exemplum malitiam, quæ in cœlestibus, necessarie copulatam esse virtutibus. Impossibile est enim inveniri hominem omnino sine peccato, et absque peccato suscipere posse virtutes: quia nec potest esse verum bonum nisi habeat impugnationem mali. Sicut ergo necesse est sustinere malitiam cœlestium, et impossibile est eam non sustinere: sic ne cesse est venire scandala, et impossibile est ut non veniant. Maxime si intellexeris malitiam malignarum virtutum principalem esse malitiæ isti quæ in hominibus est, et semper quærentem organa quædam per quæ operetur adversus homines mundi. Forsitan autem et irritantur magis malignæ virtutes, quanto magis verbum Christi in hominibus invalescens expellit ab eis malignas virtutes, quæ prius consueverant habitare in animis eorum: et dæmones qui delectabantur in sanguine sacrificiorum, irascuntur dum * Luc. xvil, ³ Matth. xviii, 6. Cor. VIII, 11, 12. Matth. xvIII, 7. Forte scribendum Paul. Cor. x1,9. Hieronymus Cum necesse sit in isto mundo teri scandala, unusquisque suo vitio scandalis patet. > Item Necesse est quidem venire scandala; væ tamen ei est homini, qui quod necesse est ut fiat in mun do, vitio suo facit ut per se fiat.» Vide animadver sionem sequentem. HUETIUS. 23. Deinceps vero examinandum est vocabulum, 13 23. Deinde videamus quomodo intelligere debeamus quod ait: Necesse est ut veniant scandala. ▸ 23. Deinceps vero examinandum est vocabulum, 13 23. Deinde videamus quomodo intelligere debeamus quod ait: Necesse est ut veniant scandala. ▸

Ἄλλος δ’ ἂν λέγοι μικρὸν ἐν τούτοις λέγεσθαι τὸν τέλειον συγχρώμενος τῷ «ὁ γὰρ μικρότερος ἐν πᾶσιν ὑμῖν ὑπάρχων, οὗτός ἐστι μέγας», καὶ φήσει ὅτι ὁ ταπεινῶν ἑαυτὸν καὶ [γινόμενος μιμητὴς τοῦ ἑαυτὸν ταπεινώσαντος ὑπὲρ τῆς τῶν ἀνθρώπων σωτηρίας καὶ] γινόμενος νήπιος ἐν μέσῳ πάντων [τῶν] πιστευόντων [κἂν ἀπόστολος, κἂν ἐπίσκοπος ᾖ] καὶ γινόμενος τοιοῦτος «ὡς ἂν τροφὸς θάλπῃ τὰ ἑαυτῆς τέκνα», οὗτός ἐστιν ὁ δεικνύμενος ὑπὸ τοῦ Ἰησοῦ μικρός, καὶ ἄξιόν γε τοῦ τοιούτου ἄγγελον εἶναι βλέποντα «τὸ πρόσωπον» τοῦ θεοῦ. τὸ γὰρ μικροὺς λέγειν ἐνταῦθα τοὺς τελείους κατὰ τὸ «ὁ γὰρ μικρότερος ἐν πᾶσιν ὑμῖν ὑπάρχων, οὗτός ἐστι μέγας» καὶ ὡς ὁ Παῦλος εἶπεν τὸ «ἐμοὶ τῷ ἐλαχιστοτέρῳ πάντων ἁγίων ἐδόθη ἡ χάρις αὕτη» δόξει μὴ συνᾴδειν τῷ «ὃς ἂν σκανδαλίσῃ ἕνα τῶν μικρῶν τούτων» καὶ τῷ «οὕτως οὐκ ἔστι θέλημα ἔμπροσθεν τοῦ πατρός μου τοῦ ἐν οὐρανοῖς, ἵνα ἀπόληται εἷς τῶν μικρῶν τούτων.» ὁ γὰρ ὡς ἀποδέδοται νῦν μικρὸς οὐ σκανδαλισθείη οὐδ’ ἀπόλοιτο ἄν· «εἰρήνη γὰρ πολλὴ τοῖς ἀγαπῶσι τὸ ὄνομα τοῦ θεοῦ, καὶ οὐκ ἔστιν αὐτοῖς σκάνδαλον». κινητα ενεργεία σκανδαλίζειν προαιρουμένη τῷ ἀν θρώπῳ δι᾿ οὗ τὸ σκάνδαλον ἔρχεται, γίνεται τὸ οὐαί. Μη νομίσῃς δὲ φύσει τινὰς, καὶ ἐκ κατασκευῆς τὰ σκάνδαλα εἶναι ἀνθρώπους ζητοῦντα δι' ὧν ἔλθῃ ὡς γὰρ ὁ Θεὸς θάνατον οὐκ ἐποίησεν, οὕτως οὐδὲ σκάνδαλα ἔκτισεν, ἀλλὰ τὸ αὐτεξούσιον ἐγέννησεν ἔν τιτι τὸ σκάνδαλον, μὴ βουληθεῖσιν ἀνατλῆναι τοὺς ὑπὲρ ἀρετῆς πόνους. Καὶ καλὸν μὲν οὖν εἰ ἐπαινετὸς εἴη ὁ ὀφθαλμός καὶ ἡ χεὶρ, ἵνα μὴ δύνηται εὐλόγως εἰπεῖν ὁ ὀφθαλμὸς τῇ χειρὶ, ο χρείαν σου οὐκ ἔχω.» Εἰ δέ τις, ἐν τῷ ὅλῳ σώματι τῶν συναγωγῶν τῆς Ἐκκλη σίας χεὶρ χρηματίσας διὰ τὸ πρακτικὸν, μεταβαλών γένοιτο σκανδαλίζουσα χείρ, λεγέτω τῇ τοιαύτῃ χειρὶ ὁ ὀφθαλμός· • Χρείαν σου οὐκ ἔχω,» καὶ εἰπών Ἐκκοψάτω αὐτὴν, καὶ βαλέτω ἀφ' ἑαυτοῦ·, οὕτω δὲ καλὴν μὲν, εἰ καὶ κεφαλή τις εἴη μακαρία, καὶ πόδες ἄξιοι τῆς μακαρίας κεφαλῆς, ἵνα μὴ δύνηται τὰ πρέποντα ἑαυτῇ τηροῦσα ἡ κεφαλὴ τοῖς ποσὶν εἰπεῖν· • Χρείαν ὑμῶν οὐκ ἔχω.» Εἰ μέντοι τις εύ ρεθείη πους σκάνδαλον τοῦ ὅλου γινόμενος σώματος, λεγέτω ἡ κεφαλὴ τῷ τοιούτῳ ποδί· ι Χρείαν σου οὐκ ἔχω,» καὶ ἐκκόψας αὐτὸν βαλέτω ἀπ' αὐτοῦ· καὶ ἀλλήλοις εἰπεῖν. τασκευῆς τὰ σκάνδαλα εἶναι ἀνθρώπους ζη Εἰ δέ τις ἐν τῷ ὅλῳ σώματι τῶν συναγων κινητα ενεργεία σκανδαλίζειν προαιρουμένη τῷ ἀν θρώπῳ δι᾿ οὗ τὸ σκάνδαλον ἔρχεται, γίνεται τὸ οὐαί. Μη νομίσῃς δὲ φύσει τινὰς, καὶ ἐκ κατασκευῆς τὰ σκάνδαλα εἶναι ἀνθρώπους ζητοῦντα δι' ὧν ἔλθῃ ὡς γὰρ ὁ Θεὸς θάνατον οὐκ ἐποίησεν, οὕτως οὐδὲ σκάνδαλα ἔκτισεν, ἀλλὰ τὸ αὐτεξούσιον ἐγέννησεν ἔν τιτι τὸ σκάνδαλον, μὴ βουληθεῖσιν ἀνατλῆναι τοὺς ὑπὲρ ἀρετῆς πόνους. Καὶ καλὸν μὲν οὖν εἰ ἐπαινετὸς εἴη ὁ ὀφθαλμός καὶ ἡ χεὶρ, ἵνα μὴ δύνηται εὐλόγως εἰπεῖν ὁ ὀφθαλμὸς τῇ χειρὶ, ο χρείαν σου οὐκ ἔχω.» Εἰ δέ τις, ἐν τῷ ὅλῳ σώματι τῶν συναγωγῶν τῆς Ἐκκλη σίας χεὶρ χρηματίσας διὰ τὸ πρακτικὸν, μεταβαλών γένοιτο σκανδαλίζουσα χείρ, λεγέτω τῇ τοιαύτῃ χειρὶ ὁ ὀφθαλμός· • Χρείαν σου οὐκ ἔχω,» καὶ εἰπών Ἐκκοψάτω αὐτὴν, καὶ βαλέτω ἀφ' ἑαυτοῦ·, οὕτω δὲ καλὴν μὲν, εἰ καὶ κεφαλή τις εἴη μακαρία, καὶ πόδες ἄξιοι τῆς μακαρίας κεφαλῆς, ἵνα μὴ δύνηται τὰ πρέποντα ἑαυτῇ τηροῦσα ἡ κεφαλὴ τοῖς ποσὶν εἰπεῖν· • Χρείαν ὑμῶν οὐκ ἔχω.» Εἰ μέντοι τις εύ ρεθείη πους σκάνδαλον τοῦ ὅλου γινόμενος σώματος, λεγέτω ἡ κεφαλὴ τῷ τοιούτῳ ποδί· ι Χρείαν σου οὐκ ἔχω,» καὶ ἐκκόψας αὐτὸν βαλέτω ἀπ' αὐτοῦ· καὶ ἀλλήλοις εἰπεῖν. τασκευῆς τὰ σκάνδαλα εἶναι ἀνθρώπους ζη Εἰ δέ τις ἐν τῷ ὅλῳ σώματι τῶν συναγων quempiam idcirco væ obtingit homini illi per quem evenit scandalum, utpote qui improbæ operationi ad offensionem præbendam compositæ locum de derit. At noli existimare natura et ex rerum con stitutione esse scandala, quæ homines quosdam perquirant, per quos oriantur; quemadmodum enim Deus mortem non fecit, ita neque scandaļa creavit; sed liberum arbitrium in quibusdam la bores pro virtute tolerare nolentibus scandalum produxit. manus laudabiles sint, ue juste manui oculus di cere possit: ‹ Opera tua non indigeo '. › Quod si quis in toto coetuum Ecclesiæ corpore, propter stre nuitatem et dexteritatem in rebus agendis pro manu habitus immutatur, et manus offensionem prælens efficitur, ejusmodi manui dicat oculus ‹ Opera tua non indigeo, › et postquam id dixerit, abscindat eam, et projiciat a se 10. Ita et bene erit, si et beatum sit caput, et pedes heato capite digni, ne quæ sibi conveniunt servans caput pedi bus dicere possit 11: Non estis mihi necessarii.» Quod si pes aliquis inveniatur, qui scandalum sit totius corporis, dicet caput pedi ejusmodi: ‹ Non cs mihi necessarius, et abscissum eum a se proji eorum cultura minuitur, nec offeruntur eis sacrificia consueta: ideo scandala venire necesse est. Et scandala quidem ipsa venire necesse est, non tamen per illum nescio quem venire necesse est: propter quod ei per quem venerint, erit væ, quoniam dedit locum malignæ operationi in se volenti scandalizare. Ne putes in natura aliqua vel in substantia esse scandala, quæ homines quærunt per quos operentur. Sicut snim Deus mortem non fecit, sic nec scandala creavit, sed libertas proprii arbitrii in quibusdam genuit scandalum, nolens pro virtute suscipere laborem. est introire in vitain claudum vel debilem, quam duas manus vel duos pedes babentem mitti in ignem æternum. Et si oculus tuus scandalizat te, erue eum, et projice abs te. Bonum est tibi unum oculum habentem in vitam intrare, quam duos oculos habentem mitti in gehennam ignis. Docet nos per para bolam sernio, quoniam nec proximis nostris, vel adhærentibus nobis debemus parcere scandalizantibus. Superius cum dixisset: «Antiquis dictum est, non adulterabis; ego autem dico, si quis viderit mulierem ad concupiscendum eam, jam inoechatus est eam in corde suo; post hæc verba statim subjunxit: «Si dexter oculus tuus, vel manus scandalizaverit te, ostendens quoniam de illis membris scandalizantibus loquebatur quæ sunt intra nos. Propterea voluntates animæ exposuimus ibi esse scandəlizantia membra. Hic autem cum dixisset: Væ mundo a scandalis; necesse est enim venire scandala: sed væ per quemi Cor. XII, sive mali, mera necessitate fit, approbare studet Theodor. Beza in lib. Quæst. Christ. et in Adnot. maj. in Novum Testamentum, quam a Wicleto et Luthero traditam, et a Calvino propagatam bausit, At eam damnavit concilium Tridentinum sess. v!, can. 6: Si quis dixerit non esse in potestate ho minis vias suas malas facere anathema sit. HUETIUS. Codex Regius, Mh roulons de voel viràç, xal Ex xa- sitionem hanc, Quidquid fit a nobis, sive boni Tourra. Vetus interp.: Ne putes in natura aliqua, vel in substantia esse scandala quæ homines quæ rant per quos operentur. Legebat, trvá, quod per tinet ad oxávala, et vera lectio est. Sin legis vá, quod minus mihi probatur, Valentiniauorum utique, aliorumque ejusdem sectæ hominum hære sim Origenes tetigerit, qui xoixos homines, ad exitium conditos a Deo et destinatos esse persna sum habebant. At vide quæ in hunc quem tracta mus Matthæi locum eleganter sane et facunde pero ravit Chrysostomus. Vide item Brevem enarratio nem, Euthymium et Theophylactum, sed ante omnes Ambrosium in Luc. ix, lib. vi: Non potes dicere quia escam non dedit, qui dat omnibus. Non potes dicere quia noluit te bonum facere, ante quem po suit bonum et malum, ut non ex necessitate bonum tuum esset, sed voluntarium. Multum enim refert inter eum qui ex necessitate invitus aliquid agit, et inter eum qui ex voluntate quod bonum est eligit. Si enim invitus hoc ago, dispensatio mihi credita est si volens, mercedein habeo.» Et tamen propo rur, etc. Origenes homil. in Cantic.: Per hare ergo edocemur quomodo sponsa Christi quæ est Ecclesia, etiam sit corpus ejus et membra. Si ergo audias sponsi membra nominari, Ecclesiæ membra dici intellige. In quibus sicut sunt aliqui qui dicun tur oculi, pro intelligentæ sine dubio ac scientiæ lumine; et alii aures, pro audiendo verbo doctrinæ; alii manus pro bonis operibus, religiosisque mini steriis; ita sunt et alii qui genæ ejus appellentur. › Vide item Hieronymum, et Joannem Chrysostomum homil. in Matthæum. Iv. quempiam idcirco væ obtingit homini illi per quem evenit scandalum, utpote qui improbæ operationi ad offensionem præbendam compositæ locum de derit. At noli existimare natura et ex rerum con stitutione esse scandala, quæ homines quosdam perquirant, per quos oriantur; quemadmodum enim Deus mortem non fecit, ita neque scandaļa creavit; sed liberum arbitrium in quibusdam la bores pro virtute tolerare nolentibus scandalum produxit. manus laudabiles sint, ue juste manui oculus di cere possit: ‹ Opera tua non indigeo '. › Quod si quis in toto coetuum Ecclesiæ corpore, propter stre nuitatem et dexteritatem in rebus agendis pro manu habitus immutatur, et manus offensionem prælens efficitur, ejusmodi manui dicat oculus ‹ Opera tua non indigeo, › et postquam id dixerit, abscindat eam, et projiciat a se 10. Ita et bene erit, si et beatum sit caput, et pedes heato capite digni, ne quæ sibi conveniunt servans caput pedi bus dicere possit 11: Non estis mihi necessarii.» Quod si pes aliquis inveniatur, qui scandalum sit totius corporis, dicet caput pedi ejusmodi: ‹ Non cs mihi necessarius, et abscissum eum a se proji eorum cultura minuitur, nec offeruntur eis sacrificia consueta: ideo scandala venire necesse est. Et scandala quidem ipsa venire necesse est, non tamen per illum nescio quem venire necesse est: propter quod ei per quem venerint, erit væ, quoniam dedit locum malignæ operationi in se volenti scandalizare. Ne putes in natura aliqua vel in substantia esse scandala, quæ homines quærunt per quos operentur. Sicut snim Deus mortem non fecit, sic nec scandala creavit, sed libertas proprii arbitrii in quibusdam genuit scandalum, nolens pro virtute suscipere laborem. est introire in vitain claudum vel debilem, quam duas manus vel duos pedes babentem mitti in ignem æternum. Et si oculus tuus scandalizat te, erue eum, et projice abs te. Bonum est tibi unum oculum habentem in vitam intrare, quam duos oculos habentem mitti in gehennam ignis. Docet nos per para bolam sernio, quoniam nec proximis nostris, vel adhærentibus nobis debemus parcere scandalizantibus. Superius cum dixisset: «Antiquis dictum est, non adulterabis; ego autem dico, si quis viderit mulierem ad concupiscendum eam, jam inoechatus est eam in corde suo; post hæc verba statim subjunxit: «Si dexter oculus tuus, vel manus scandalizaverit te, ostendens quoniam de illis membris scandalizantibus loquebatur quæ sunt intra nos. Propterea voluntates animæ exposuimus ibi esse scandəlizantia membra. Hic autem cum dixisset: Væ mundo a scandalis; necesse est enim venire scandala: sed væ per quemi Cor. XII, sive mali, mera necessitate fit, approbare studet Theodor. Beza in lib. Quæst. Christ. et in Adnot. maj. in Novum Testamentum, quam a Wicleto et Luthero traditam, et a Calvino propagatam bausit, At eam damnavit concilium Tridentinum sess. v!, can. 6: Si quis dixerit non esse in potestate ho minis vias suas malas facere anathema sit. HUETIUS. Codex Regius, Mh roulons de voel viràç, xal Ex xa- sitionem hanc, Quidquid fit a nobis, sive boni Tourra. Vetus interp.: Ne putes in natura aliqua, vel in substantia esse scandala quæ homines quæ rant per quos operentur. Legebat, trvá, quod per tinet ad oxávala, et vera lectio est. Sin legis vá, quod minus mihi probatur, Valentiniauorum utique, aliorumque ejusdem sectæ hominum hære sim Origenes tetigerit, qui xoixos homines, ad exitium conditos a Deo et destinatos esse persna sum habebant. At vide quæ in hunc quem tracta mus Matthæi locum eleganter sane et facunde pero ravit Chrysostomus. Vide item Brevem enarratio nem, Euthymium et Theophylactum, sed ante omnes Ambrosium in Luc. ix, lib. vi: Non potes dicere quia escam non dedit, qui dat omnibus. Non potes dicere quia noluit te bonum facere, ante quem po suit bonum et malum, ut non ex necessitate bonum tuum esset, sed voluntarium. Multum enim refert inter eum qui ex necessitate invitus aliquid agit, et inter eum qui ex voluntate quod bonum est eligit. Si enim invitus hoc ago, dispensatio mihi credita est si volens, mercedein habeo.» Et tamen propo rur, etc. Origenes homil. in Cantic.: Per hare ergo edocemur quomodo sponsa Christi quæ est Ecclesia, etiam sit corpus ejus et membra. Si ergo audias sponsi membra nominari, Ecclesiæ membra dici intellige. In quibus sicut sunt aliqui qui dicun tur oculi, pro intelligentæ sine dubio ac scientiæ lumine; et alii aures, pro audiendo verbo doctrinæ; alii manus pro bonis operibus, religiosisque mini steriis; ita sunt et alii qui genæ ejus appellentur. › Vide item Hieronymum, et Joannem Chrysostomum homil. in Matthæum. Iv. 24. Ac optime sane se res habebit, si oculus et 24. ‹ Quod si manus tua, vel pes tuus scandalizat te, excide eum, et projice abs te. Bonum enim tibi 1. Matth. XVIII, 8. ¹¹ 1 Cor. x11, 21. 24. Ac optime sane se res habebit, si oculus et 24. ‹ Quod si manus tua, vel pes tuus scandalizat te, excide eum, et projice abs te. Bonum enim tibi 1. Matth. XVIII, 8. ¹¹ 1 Cor. x11, 21.

Ἄλλος δ’ ἂν λέγοι μικρὸν ἐν τούτοις λέγεσθαι τὸν τέλειον συγχρώμενος τῷ «ὁ γὰρ μικρότερος ἐν πᾶσιν ὑμῖν ὑπάρχων, οὗτός ἐστι μέγας», καὶ φήσει ὅτι ὁ ταπεινῶν ἑαυτὸν καὶ [γινόμενος μιμητὴς τοῦ ἑαυτὸν ταπεινώσαντος ὑπὲρ τῆς τῶν ἀνθρώπων σωτηρίας καὶ] γινόμενος νήπιος ἐν μέσῳ πάντων [τῶν] πιστευόντων [κἂν ἀπόστολος, κἂν ἐπίσκοπος ᾖ] καὶ γινόμενος τοιοῦτος «ὡς ἂν τροφὸς θάλπῃ τὰ ἑαυτῆς τέκνα», οὗτός ἐστιν ὁ δεικνύμενος ὑπὸ τοῦ Ἰησοῦ μικρός, καὶ ἄξιόν γε τοῦ τοιούτου ἄγγελον εἶναι βλέποντα «τὸ πρόσωπον» τοῦ θεοῦ. τὸ γὰρ μικροὺς λέγειν ἐνταῦθα τοὺς τελείους κατὰ τὸ «ὁ γὰρ μικρότερος ἐν πᾶσιν ὑμῖν ὑπάρχων, οὗτός ἐστι μέγας» καὶ ὡς ὁ Παῦλος εἶπεν τὸ «ἐμοὶ τῷ ἐλαχιστοτέρῳ πάντων ἁγίων ἐδόθη ἡ χάρις αὕτη» δόξει μὴ συνᾴδειν τῷ «ὃς ἂν σκανδαλίσῃ ἕνα τῶν μικρῶν τούτων» καὶ τῷ «οὕτως οὐκ ἔστι θέλημα ἔμπροσθεν τοῦ πατρός μου τοῦ ἐν οὐρανοῖς, ἵνα ἀπόληται εἷς τῶν μικρῶν τούτων.» ὁ γὰρ ὡς ἀποδέδοται νῦν μικρὸς οὐ σκανδαλισθείη οὐδ’ ἀπόλοιτο ἄν· «εἰρήνη γὰρ πολλὴ τοῖς ἀγαπῶσι τὸ ὄνομα τοῦ θεοῦ, καὶ οὐκ ἔστιν αὐτοῖς σκάνδαλον». κινητα ενεργεία σκανδαλίζειν προαιρουμένη τῷ ἀν θρώπῳ δι᾿ οὗ τὸ σκάνδαλον ἔρχεται, γίνεται τὸ οὐαί. Μη νομίσῃς δὲ φύσει τινὰς, καὶ ἐκ κατασκευῆς τὰ σκάνδαλα εἶναι ἀνθρώπους ζητοῦντα δι' ὧν ἔλθῃ ὡς γὰρ ὁ Θεὸς θάνατον οὐκ ἐποίησεν, οὕτως οὐδὲ σκάνδαλα ἔκτισεν, ἀλλὰ τὸ αὐτεξούσιον ἐγέννησεν ἔν τιτι τὸ σκάνδαλον, μὴ βουληθεῖσιν ἀνατλῆναι τοὺς ὑπὲρ ἀρετῆς πόνους. Καὶ καλὸν μὲν οὖν εἰ ἐπαινετὸς εἴη ὁ ὀφθαλμός καὶ ἡ χεὶρ, ἵνα μὴ δύνηται εὐλόγως εἰπεῖν ὁ ὀφθαλμὸς τῇ χειρὶ, ο χρείαν σου οὐκ ἔχω.» Εἰ δέ τις, ἐν τῷ ὅλῳ σώματι τῶν συναγωγῶν τῆς Ἐκκλη σίας χεὶρ χρηματίσας διὰ τὸ πρακτικὸν, μεταβαλών γένοιτο σκανδαλίζουσα χείρ, λεγέτω τῇ τοιαύτῃ χειρὶ ὁ ὀφθαλμός· • Χρείαν σου οὐκ ἔχω,» καὶ εἰπών Ἐκκοψάτω αὐτὴν, καὶ βαλέτω ἀφ' ἑαυτοῦ·, οὕτω δὲ καλὴν μὲν, εἰ καὶ κεφαλή τις εἴη μακαρία, καὶ πόδες ἄξιοι τῆς μακαρίας κεφαλῆς, ἵνα μὴ δύνηται τὰ πρέποντα ἑαυτῇ τηροῦσα ἡ κεφαλὴ τοῖς ποσὶν εἰπεῖν· • Χρείαν ὑμῶν οὐκ ἔχω.» Εἰ μέντοι τις εύ ρεθείη πους σκάνδαλον τοῦ ὅλου γινόμενος σώματος, λεγέτω ἡ κεφαλὴ τῷ τοιούτῳ ποδί· ι Χρείαν σου οὐκ ἔχω,» καὶ ἐκκόψας αὐτὸν βαλέτω ἀπ' αὐτοῦ· καὶ ἀλλήλοις εἰπεῖν. τασκευῆς τὰ σκάνδαλα εἶναι ἀνθρώπους ζη Εἰ δέ τις ἐν τῷ ὅλῳ σώματι τῶν συναγων κινητα ενεργεία σκανδαλίζειν προαιρουμένη τῷ ἀν θρώπῳ δι᾿ οὗ τὸ σκάνδαλον ἔρχεται, γίνεται τὸ οὐαί. Μη νομίσῃς δὲ φύσει τινὰς, καὶ ἐκ κατασκευῆς τὰ σκάνδαλα εἶναι ἀνθρώπους ζητοῦντα δι' ὧν ἔλθῃ ὡς γὰρ ὁ Θεὸς θάνατον οὐκ ἐποίησεν, οὕτως οὐδὲ σκάνδαλα ἔκτισεν, ἀλλὰ τὸ αὐτεξούσιον ἐγέννησεν ἔν τιτι τὸ σκάνδαλον, μὴ βουληθεῖσιν ἀνατλῆναι τοὺς ὑπὲρ ἀρετῆς πόνους. Καὶ καλὸν μὲν οὖν εἰ ἐπαινετὸς εἴη ὁ ὀφθαλμός καὶ ἡ χεὶρ, ἵνα μὴ δύνηται εὐλόγως εἰπεῖν ὁ ὀφθαλμὸς τῇ χειρὶ, ο χρείαν σου οὐκ ἔχω.» Εἰ δέ τις, ἐν τῷ ὅλῳ σώματι τῶν συναγωγῶν τῆς Ἐκκλη σίας χεὶρ χρηματίσας διὰ τὸ πρακτικὸν, μεταβαλών γένοιτο σκανδαλίζουσα χείρ, λεγέτω τῇ τοιαύτῃ χειρὶ ὁ ὀφθαλμός· • Χρείαν σου οὐκ ἔχω,» καὶ εἰπών Ἐκκοψάτω αὐτὴν, καὶ βαλέτω ἀφ' ἑαυτοῦ·, οὕτω δὲ καλὴν μὲν, εἰ καὶ κεφαλή τις εἴη μακαρία, καὶ πόδες ἄξιοι τῆς μακαρίας κεφαλῆς, ἵνα μὴ δύνηται τὰ πρέποντα ἑαυτῇ τηροῦσα ἡ κεφαλὴ τοῖς ποσὶν εἰπεῖν· • Χρείαν ὑμῶν οὐκ ἔχω.» Εἰ μέντοι τις εύ ρεθείη πους σκάνδαλον τοῦ ὅλου γινόμενος σώματος, λεγέτω ἡ κεφαλὴ τῷ τοιούτῳ ποδί· ι Χρείαν σου οὐκ ἔχω,» καὶ ἐκκόψας αὐτὸν βαλέτω ἀπ' αὐτοῦ· καὶ ἀλλήλοις εἰπεῖν. τασκευῆς τὰ σκάνδαλα εἶναι ἀνθρώπους ζη Εἰ δέ τις ἐν τῷ ὅλῳ σώματι τῶν συναγων quempiam idcirco væ obtingit homini illi per quem evenit scandalum, utpote qui improbæ operationi ad offensionem præbendam compositæ locum de derit. At noli existimare natura et ex rerum con stitutione esse scandala, quæ homines quosdam perquirant, per quos oriantur; quemadmodum enim Deus mortem non fecit, ita neque scandaļa creavit; sed liberum arbitrium in quibusdam la bores pro virtute tolerare nolentibus scandalum produxit. manus laudabiles sint, ue juste manui oculus di cere possit: ‹ Opera tua non indigeo '. › Quod si quis in toto coetuum Ecclesiæ corpore, propter stre nuitatem et dexteritatem in rebus agendis pro manu habitus immutatur, et manus offensionem prælens efficitur, ejusmodi manui dicat oculus ‹ Opera tua non indigeo, › et postquam id dixerit, abscindat eam, et projiciat a se 10. Ita et bene erit, si et beatum sit caput, et pedes heato capite digni, ne quæ sibi conveniunt servans caput pedi bus dicere possit 11: Non estis mihi necessarii.» Quod si pes aliquis inveniatur, qui scandalum sit totius corporis, dicet caput pedi ejusmodi: ‹ Non cs mihi necessarius, et abscissum eum a se proji eorum cultura minuitur, nec offeruntur eis sacrificia consueta: ideo scandala venire necesse est. Et scandala quidem ipsa venire necesse est, non tamen per illum nescio quem venire necesse est: propter quod ei per quem venerint, erit væ, quoniam dedit locum malignæ operationi in se volenti scandalizare. Ne putes in natura aliqua vel in substantia esse scandala, quæ homines quærunt per quos operentur. Sicut snim Deus mortem non fecit, sic nec scandala creavit, sed libertas proprii arbitrii in quibusdam genuit scandalum, nolens pro virtute suscipere laborem. est introire in vitain claudum vel debilem, quam duas manus vel duos pedes babentem mitti in ignem æternum. Et si oculus tuus scandalizat te, erue eum, et projice abs te. Bonum est tibi unum oculum habentem in vitam intrare, quam duos oculos habentem mitti in gehennam ignis. Docet nos per para bolam sernio, quoniam nec proximis nostris, vel adhærentibus nobis debemus parcere scandalizantibus. Superius cum dixisset: «Antiquis dictum est, non adulterabis; ego autem dico, si quis viderit mulierem ad concupiscendum eam, jam inoechatus est eam in corde suo; post hæc verba statim subjunxit: «Si dexter oculus tuus, vel manus scandalizaverit te, ostendens quoniam de illis membris scandalizantibus loquebatur quæ sunt intra nos. Propterea voluntates animæ exposuimus ibi esse scandəlizantia membra. Hic autem cum dixisset: Væ mundo a scandalis; necesse est enim venire scandala: sed væ per quemi Cor. XII, sive mali, mera necessitate fit, approbare studet Theodor. Beza in lib. Quæst. Christ. et in Adnot. maj. in Novum Testamentum, quam a Wicleto et Luthero traditam, et a Calvino propagatam bausit, At eam damnavit concilium Tridentinum sess. v!, can. 6: Si quis dixerit non esse in potestate ho minis vias suas malas facere anathema sit. HUETIUS. Codex Regius, Mh roulons de voel viràç, xal Ex xa- sitionem hanc, Quidquid fit a nobis, sive boni Tourra. Vetus interp.: Ne putes in natura aliqua, vel in substantia esse scandala quæ homines quæ rant per quos operentur. Legebat, trvá, quod per tinet ad oxávala, et vera lectio est. Sin legis vá, quod minus mihi probatur, Valentiniauorum utique, aliorumque ejusdem sectæ hominum hære sim Origenes tetigerit, qui xoixos homines, ad exitium conditos a Deo et destinatos esse persna sum habebant. At vide quæ in hunc quem tracta mus Matthæi locum eleganter sane et facunde pero ravit Chrysostomus. Vide item Brevem enarratio nem, Euthymium et Theophylactum, sed ante omnes Ambrosium in Luc. ix, lib. vi: Non potes dicere quia escam non dedit, qui dat omnibus. Non potes dicere quia noluit te bonum facere, ante quem po suit bonum et malum, ut non ex necessitate bonum tuum esset, sed voluntarium. Multum enim refert inter eum qui ex necessitate invitus aliquid agit, et inter eum qui ex voluntate quod bonum est eligit. Si enim invitus hoc ago, dispensatio mihi credita est si volens, mercedein habeo.» Et tamen propo rur, etc. Origenes homil. in Cantic.: Per hare ergo edocemur quomodo sponsa Christi quæ est Ecclesia, etiam sit corpus ejus et membra. Si ergo audias sponsi membra nominari, Ecclesiæ membra dici intellige. In quibus sicut sunt aliqui qui dicun tur oculi, pro intelligentæ sine dubio ac scientiæ lumine; et alii aures, pro audiendo verbo doctrinæ; alii manus pro bonis operibus, religiosisque mini steriis; ita sunt et alii qui genæ ejus appellentur. › Vide item Hieronymum, et Joannem Chrysostomum homil. in Matthæum. Iv. quempiam idcirco væ obtingit homini illi per quem evenit scandalum, utpote qui improbæ operationi ad offensionem præbendam compositæ locum de derit. At noli existimare natura et ex rerum con stitutione esse scandala, quæ homines quosdam perquirant, per quos oriantur; quemadmodum enim Deus mortem non fecit, ita neque scandaļa creavit; sed liberum arbitrium in quibusdam la bores pro virtute tolerare nolentibus scandalum produxit. manus laudabiles sint, ue juste manui oculus di cere possit: ‹ Opera tua non indigeo '. › Quod si quis in toto coetuum Ecclesiæ corpore, propter stre nuitatem et dexteritatem in rebus agendis pro manu habitus immutatur, et manus offensionem prælens efficitur, ejusmodi manui dicat oculus ‹ Opera tua non indigeo, › et postquam id dixerit, abscindat eam, et projiciat a se 10. Ita et bene erit, si et beatum sit caput, et pedes heato capite digni, ne quæ sibi conveniunt servans caput pedi bus dicere possit 11: Non estis mihi necessarii.» Quod si pes aliquis inveniatur, qui scandalum sit totius corporis, dicet caput pedi ejusmodi: ‹ Non cs mihi necessarius, et abscissum eum a se proji eorum cultura minuitur, nec offeruntur eis sacrificia consueta: ideo scandala venire necesse est. Et scandala quidem ipsa venire necesse est, non tamen per illum nescio quem venire necesse est: propter quod ei per quem venerint, erit væ, quoniam dedit locum malignæ operationi in se volenti scandalizare. Ne putes in natura aliqua vel in substantia esse scandala, quæ homines quærunt per quos operentur. Sicut snim Deus mortem non fecit, sic nec scandala creavit, sed libertas proprii arbitrii in quibusdam genuit scandalum, nolens pro virtute suscipere laborem. est introire in vitain claudum vel debilem, quam duas manus vel duos pedes babentem mitti in ignem æternum. Et si oculus tuus scandalizat te, erue eum, et projice abs te. Bonum est tibi unum oculum habentem in vitam intrare, quam duos oculos habentem mitti in gehennam ignis. Docet nos per para bolam sernio, quoniam nec proximis nostris, vel adhærentibus nobis debemus parcere scandalizantibus. Superius cum dixisset: «Antiquis dictum est, non adulterabis; ego autem dico, si quis viderit mulierem ad concupiscendum eam, jam inoechatus est eam in corde suo; post hæc verba statim subjunxit: «Si dexter oculus tuus, vel manus scandalizaverit te, ostendens quoniam de illis membris scandalizantibus loquebatur quæ sunt intra nos. Propterea voluntates animæ exposuimus ibi esse scandəlizantia membra. Hic autem cum dixisset: Væ mundo a scandalis; necesse est enim venire scandala: sed væ per quemi Cor. XII, sive mali, mera necessitate fit, approbare studet Theodor. Beza in lib. Quæst. Christ. et in Adnot. maj. in Novum Testamentum, quam a Wicleto et Luthero traditam, et a Calvino propagatam bausit, At eam damnavit concilium Tridentinum sess. v!, can. 6: Si quis dixerit non esse in potestate ho minis vias suas malas facere anathema sit. HUETIUS. Codex Regius, Mh roulons de voel viràç, xal Ex xa- sitionem hanc, Quidquid fit a nobis, sive boni Tourra. Vetus interp.: Ne putes in natura aliqua, vel in substantia esse scandala quæ homines quæ rant per quos operentur. Legebat, trvá, quod per tinet ad oxávala, et vera lectio est. Sin legis vá, quod minus mihi probatur, Valentiniauorum utique, aliorumque ejusdem sectæ hominum hære sim Origenes tetigerit, qui xoixos homines, ad exitium conditos a Deo et destinatos esse persna sum habebant. At vide quæ in hunc quem tracta mus Matthæi locum eleganter sane et facunde pero ravit Chrysostomus. Vide item Brevem enarratio nem, Euthymium et Theophylactum, sed ante omnes Ambrosium in Luc. ix, lib. vi: Non potes dicere quia escam non dedit, qui dat omnibus. Non potes dicere quia noluit te bonum facere, ante quem po suit bonum et malum, ut non ex necessitate bonum tuum esset, sed voluntarium. Multum enim refert inter eum qui ex necessitate invitus aliquid agit, et inter eum qui ex voluntate quod bonum est eligit. Si enim invitus hoc ago, dispensatio mihi credita est si volens, mercedein habeo.» Et tamen propo rur, etc. Origenes homil. in Cantic.: Per hare ergo edocemur quomodo sponsa Christi quæ est Ecclesia, etiam sit corpus ejus et membra. Si ergo audias sponsi membra nominari, Ecclesiæ membra dici intellige. In quibus sicut sunt aliqui qui dicun tur oculi, pro intelligentæ sine dubio ac scientiæ lumine; et alii aures, pro audiendo verbo doctrinæ; alii manus pro bonis operibus, religiosisque mini steriis; ita sunt et alii qui genæ ejus appellentur. › Vide item Hieronymum, et Joannem Chrysostomum homil. in Matthæum. Iv. 24. Ac optime sane se res habebit, si oculus et 24. ‹ Quod si manus tua, vel pes tuus scandalizat te, excide eum, et projice abs te. Bonum enim tibi 1. Matth. XVIII, 8. ¹¹ 1 Cor. x11, 21. 24. Ac optime sane se res habebit, si oculus et 24. ‹ Quod si manus tua, vel pes tuus scandalizat te, excide eum, et projice abs te. Bonum enim tibi 1. Matth. XVIII, 8. ¹¹ 1 Cor. x11, 21.

ἄλλος δέ τις καὶ τῇ λέξει ἐπερειδόμενος καὶ μὴ ἔξωθεν προσυπακούειν θέλων ταῦτα μὴ περὶ παντὸς ἁμαρτήματος λέγεσθαι φήσει, ὅτι ὁ τὰ μεγάλα ἐκεῖνα ἁμαρτάνων οὐδὲ ἀδελφός ἐστιν, ἀλλ’ [εἰ ἄρα] ἀδελφὸς ὀνομαζόμενος, ὥς φησιν ὁ ἀπόστολος· «ἐὰν [δέ] τις ἀδελφὸς ὀνομαζόμενος ᾖ πόρνος ἢ πλεονέκτης ἢ εἰδωλολάτρης [καὶ τὰ ἑξῆς] τῷ τοιούτῳ μηδὲ συνεσθίειν». οὐδεὶς γὰρ εἰδωλολάτρης ἀδελφὸς οὐδὲ πόρνος οὐδὲ πλεονέκτης· εἰ γὰρ ἔχει τι τούτων, δοκῶν φορεῖν τὸ Χριστοῦ ὄνομα «ἀδελφὸς ὀνομαζόμενος» ἀλλ’ οὐκ ἀδελφὸς ἐνδίκως ἂν λέγοιτο. ὥσπερ οὖν φαντασίᾳ τῆς εἰς ὑπερβολὴν [χρηστότητος] Χριστοῦ ἐπιτριβῆς ἀφορμὰς παρεῖχεν ὁ ἐπὶ παντὸς ἁμαρτήματος λέγων τὰ τοιαῦτα εἰρῆσθαι, κἂν φόνος ᾖ τὸ ἁμάρτημα ἢ φαρμακία ἢ παιδοφθορία ἤ τι τῶν τηλικούτων, οὕτως ἐκ τοῦ ἐναντίου ὁ τὸν ἀδελφὸν διαστειλάμενος ἀπὸ τοῦ ὀνομαζομένου ἀδελφοῦ διδάξαι ἂν τὸν ἐπ’ ἐλάττοσι τῶν ἀνθρωπίνων ἁμαρτημάτων μὴ ἐπιστρέφοντα μετὰ τὸν ἔλεγχον ὡς ἐθνικὸν καὶ τελώνην λογισθῆναι ἐπὶ ἁμαρτήμασι τοῖς «μὴ πρὸς θάνατον» ἢ [ὡς ὠνόμασεν ἐν Ἀριθμοῖς ὁ νόμος] τοῖς μὴ θανατηφόροις· ὅπερ δόξαι ἂν ὠμότερον τυγχάνειν. περὶ τοῦ κόσμου ὅλου τῶν ἀνθρώπων. ᾿Αλλὰ καὶ ὁ Σω Ει τὴρ λέγων· «Κἀγὼ πρὸς σὲ ἔρχομαι, καὶ οὐκέτι εἰμὶ ἐν τῷ κόσμῳ, ο τὸν ἐπίγειον λέγει κόσμον· οὐ γὰρ νομιστέον τὰ ἀντικείμενα αὐτὸν λέγειν φάσκοντα Κἀγὼ πρὸς σὲ ἔρχομαι, καὶ οὐκέτι εἰμὶ ἐν τῷ κόσμῳ,» καί· Ἐν τῷ κόσμῳ εἰμί· ἀλλὰ καὶ ἐν τῷ Καὶ ταῦτα λαλῶ ἐν τῷ κόσμῳ,» τὸν περίγειον τό που νομιστέον. Σαφῶς δὲ οὗτος σημαίνεται καὶ ἐκ τοῦ· ι Καὶ ὁ κόσμος ἐμίσησεν αὐτοὺς, ὅτι οὐκ εἰσιν ἐκ τοῦ κόσμου.» Εμίσησε γὰρ ἡμᾶς ἐξ οὗ μηκέτι σκοποῦμεν τὰ βλεπόμενα, ἀλλὰ τὰ μὴ βλεπόμενα, διὰ τὴν Ἰησοῦ διδασκαλίαν, οὐ κόσμος ἐξ οὐρανοῦ, καὶ γῆς, καὶ τῶν ἐν αὐτοῖς συνεστηκὼς πᾶς, ἀλλ' οἱ ἐπὶ γῆς μεθ' ἡμῶν ἄνθρωποι. Τό· «Οὐκ εἰσὶν ἐκ τοῦ κόσμου, ο ἴσον ἐστι τῷ, Οὐκ εἰσιν ἐκ τοῦ περιγείου τόπου· οὕτω δὲ καὶ οἱ τοῦ Ἰησοῦ μαθηταὶ ἐκ τοῦ κόσμου οὐκ εἰσιν ὡς οὐδ᾽ αὐτὸς ἐκ τοῦ κόσμου ἦν. Ἔτι δὲ καὶ τό· ε Ἵνα ὁ κόσμος πιστεύσῃ, ὅτι σύ με ἀπέστειλας,» δὶς εἰρημένον ἐν τῷ κατ᾽ Ἰωάννην, οὐκ ἀναφέρεται ἐπὶ τὰ κρείττονα τῶν ἀνθρώπων, ἀλλ' ἐπὶ τοὺς χρήζοντας πιστεύειν ἀνθρώπους, ὅτι ὁ Πατὴρ τὸν Υἱὸν εἰς τὸν τῇδε κόσμον ἀπέστειλε· καὶ παρὰ τῷ ᾿Αποστόλῳ δὲ ἡ πίστις ὑμῶν καταγγέλλεται ἐν ὅλῳ τῷ κόσμῳ. Εἰ δὲ ' οὐαὶ ν τοῖς πανταχοῦ τῆς γῆς ἀνθρώποις ἀπὸ τῶν σκανδάλων, ν ὧν καὶ τὰ σκάνδαλα ἅπτε ται, οὐκ εἰσὶ δὲ οἱ μαθηταὶ ἐκ τοῦ κόσμου μὴ σκου ποῦντες τὰ βλεπόμενα, καθὼς οὐδὲ ὁ διδάσκαλος ἐκ τοῦ κόσμου ἐστὶν, οὐδενὶ τῶν μαθητῶν τοῦ Ἰησοῦ ἐστιν «ἀπὸ τῶν σκανδάλων οὐαὶ, ν ἐπείπερ ι ἐστὶν εἰρήνη πολλὴ τοῖς ἀγαπῶσι νόμον τοῦ Θεοῦ καὶ οὐκ ἐστιν αὐτοῖς σκάνδαλον.» Εἰ δέ τις δοκεῖ μὲν χρηματίζειν μαθητής, ἔτι δέ ἐστιν ἐκ τοῦ κόσμου, διὰ τὸ ἀγαπᾶν τὸν κόσμον, καὶ τὰ ἐν αὐτῷ, λέγω δὲ τὴν ἐν τῷ περιγείῳ τόπαν ζωὴν, καὶ τὰ ἐν αὐτῷ χρήματα, ἢ κτήματα, ἢ ὁποίαν ποτοῦν περιουσίαν, ὡς μὴ ἁρμόζειν αὐτῷ τό· «Ἐκ τοῦ κόσμου οὐκ εἰ σιν, › ἀλλ' ὡς ἐκ τοῦ κόσμου ὄντι τούτῳ τὸ τῷ κόσμῳ συμβαίνον, «Οὐαὶ ἀπὸ τῶν σκανδάλων, συμβήσεται αὐτῷ. Ὁ δὲ θέλων ἐκκλῆναι τὸ οὐαὶ Τον νόμον τοῦ Θεοῦ. τὸν Θεόν. «Εt περὶ τοῦ κόσμου ὅλου τῶν ἀνθρώπων. ᾿Αλλὰ καὶ ὁ Σω Ει τὴρ λέγων· «Κἀγὼ πρὸς σὲ ἔρχομαι, καὶ οὐκέτι εἰμὶ ἐν τῷ κόσμῳ, ο τὸν ἐπίγειον λέγει κόσμον· οὐ γὰρ νομιστέον τὰ ἀντικείμενα αὐτὸν λέγειν φάσκοντα Κἀγὼ πρὸς σὲ ἔρχομαι, καὶ οὐκέτι εἰμὶ ἐν τῷ κόσμῳ,» καί· Ἐν τῷ κόσμῳ εἰμί· ἀλλὰ καὶ ἐν τῷ Καὶ ταῦτα λαλῶ ἐν τῷ κόσμῳ,» τὸν περίγειον τό που νομιστέον. Σαφῶς δὲ οὗτος σημαίνεται καὶ ἐκ τοῦ· ι Καὶ ὁ κόσμος ἐμίσησεν αὐτοὺς, ὅτι οὐκ εἰσιν ἐκ τοῦ κόσμου.» Εμίσησε γὰρ ἡμᾶς ἐξ οὗ μηκέτι σκοποῦμεν τὰ βλεπόμενα, ἀλλὰ τὰ μὴ βλεπόμενα, διὰ τὴν Ἰησοῦ διδασκαλίαν, οὐ κόσμος ἐξ οὐρανοῦ, καὶ γῆς, καὶ τῶν ἐν αὐτοῖς συνεστηκὼς πᾶς, ἀλλ' οἱ ἐπὶ γῆς μεθ' ἡμῶν ἄνθρωποι. Τό· «Οὐκ εἰσὶν ἐκ τοῦ κόσμου, ο ἴσον ἐστι τῷ, Οὐκ εἰσιν ἐκ τοῦ περιγείου τόπου· οὕτω δὲ καὶ οἱ τοῦ Ἰησοῦ μαθηταὶ ἐκ τοῦ κόσμου οὐκ εἰσιν ὡς οὐδ᾽ αὐτὸς ἐκ τοῦ κόσμου ἦν. Ἔτι δὲ καὶ τό· ε Ἵνα ὁ κόσμος πιστεύσῃ, ὅτι σύ με ἀπέστειλας,» δὶς εἰρημένον ἐν τῷ κατ᾽ Ἰωάννην, οὐκ ἀναφέρεται ἐπὶ τὰ κρείττονα τῶν ἀνθρώπων, ἀλλ' ἐπὶ τοὺς χρήζοντας πιστεύειν ἀνθρώπους, ὅτι ὁ Πατὴρ τὸν Υἱὸν εἰς τὸν τῇδε κόσμον ἀπέστειλε· καὶ παρὰ τῷ ᾿Αποστόλῳ δὲ ἡ πίστις ὑμῶν καταγγέλλεται ἐν ὅλῳ τῷ κόσμῳ. Εἰ δὲ ' οὐαὶ ν τοῖς πανταχοῦ τῆς γῆς ἀνθρώποις ἀπὸ τῶν σκανδάλων, ν ὧν καὶ τὰ σκάνδαλα ἅπτε ται, οὐκ εἰσὶ δὲ οἱ μαθηταὶ ἐκ τοῦ κόσμου μὴ σκου ποῦντες τὰ βλεπόμενα, καθὼς οὐδὲ ὁ διδάσκαλος ἐκ τοῦ κόσμου ἐστὶν, οὐδενὶ τῶν μαθητῶν τοῦ Ἰησοῦ ἐστιν «ἀπὸ τῶν σκανδάλων οὐαὶ, ν ἐπείπερ ι ἐστὶν εἰρήνη πολλὴ τοῖς ἀγαπῶσι νόμον τοῦ Θεοῦ καὶ οὐκ ἐστιν αὐτοῖς σκάνδαλον.» Εἰ δέ τις δοκεῖ μὲν χρηματίζειν μαθητής, ἔτι δέ ἐστιν ἐκ τοῦ κόσμου, διὰ τὸ ἀγαπᾶν τὸν κόσμον, καὶ τὰ ἐν αὐτῷ, λέγω δὲ τὴν ἐν τῷ περιγείῳ τόπαν ζωὴν, καὶ τὰ ἐν αὐτῷ χρήματα, ἢ κτήματα, ἢ ὁποίαν ποτοῦν περιουσίαν, ὡς μὴ ἁρμόζειν αὐτῷ τό· «Ἐκ τοῦ κόσμου οὐκ εἰ σιν, › ἀλλ' ὡς ἐκ τοῦ κόσμου ὄντι τούτῳ τὸ τῷ κόσμῳ συμβαίνον, «Οὐαὶ ἀπὸ τῶν σκανδάλων, συμβήσεται αὐτῷ. Ὁ δὲ θέλων ἐκκλῆναι τὸ οὐαὶ Τον νόμον τοῦ Θεοῦ. τὸν Θεόν. «Εt babitatus intelligendus est; de illo etenim mundo homines Filio dedit Pater, pro quibus solummodo Patrem rogat Servator, non autem pro universo hominum mundo. Item cum ait Servator»: ego ad te venio, et jam non sum in mundo, › mundum dicit terrenum; nec enim sibi repu gnantia proferre illum putandum est dicentem Et ego ad te venio, et jam non sum in mundo, et, sum in mundo. Sed et hoc loco": ‹ Et hæc loquor in mundo, terrenus hic locus intelligendus est. Luculenter vero his ille significatur ": « mundus eos odio habuit, quia non sunt de mundo. Nos enim odio habuit, ex quo non amplius ‹ con templamur quæ videntur, sed quæ nou videntur”, propter Jesu disciplinam, non mundus ex cœlo, et terra, et quæ in iis sunt tolus coagmentatus, seul qui supra terram nobiscum homines conversantur id autem: • Non sunt de mundo,. idem est ac, non sunt de terreno hoc loco; ita et Jesu discipuli de mundo non sunt, sicut et ipse non erat de mundo". Item et illud 95:: Ui credat mundus quia tu me misisti, › quod bis in Evangelio secun dum Joannem repetitur, ad praestantissimos opti mosque homines non refertur, sed ad eos quibus opus est, ut Filium a Patre in mundum huncce missum fuisse credant; et apud Apostolum”; Fides vestra annuntiatur in universo mundo. › minibus per universam terram dissipatis, qui scan dalis afficiuntur; de mundo autem non sunt disci puli quæ videntur minime contemplantes, quemad modum nec eorum magister de mundo est, ad nullum e discipulis Jesu pertinet ‹ væ a scan dalis, quandoquiden + pax multa diligentibus legem Dei, et non est illis scandalum ".» Si quis vero discipulus esse videtur, adhuc tanien de mun do est, quod mundum, et quæ in eo sunt, diligat; vitam intelligo quam in terrenis hisce locis duci mus, vel pecuniam quæ in iis est, vel possessiones, vel quaslibet facultates; ita ut id in eum non qua dret: «De mundo non sunt, sed illud: «V a scandalis, quod mundo contingit, illi pariter con tinget, utpote qui de mundo quoque sit. At qui væ pro eis rogo, non pro mundo rogo, sed pro eis quos dedisti mihi.» Item post pauca: ‹ Et hi in mundo sunt, et ego ad te venio. Et jam non sum in mundo, et isti in mundo sunt. Item post pauca: Et ego ad te venio, et hæc loquor in mundo, ut habeant gaudium meum plenum. In se ergo mundus dicitur, vel locus terrenus, vel homines qui sunt in eo. Ex mundo enim dedit Filio homines Pater, pro quibus rogat Filius Patrem solis, et non pro omnium hominum mundo. Nam ubi magis necessarium est ut ser vemur a Patre quam in mundo, quem dicit Joannes: Et mundus totus positus est in maligno? › Item in sequentibus: ‹ Út mundus credat quia tu me misi ti. Ergo locus iste, et homines qui sunt în eo dicuntur mundus, quibus væ a scandalis. Omnibus enim hominibus, quos tamen scandala vincere possunt, væ a scandalis. Quod non procedit ut de elementis mundi intelligamus. ster eorum de mundo est, nemini discipulorum Christi potest esse a scandalis væ: quoniam ‹ pax multa diligentibus nomen Dei, et non est illis scandalum. Si autem aliquis videtur quidem esse discipulus Christi, adhuc autem est de mundo, propterea quod diligit mundum, et quæ sunt in co, id est, aut vitam istam carnalem, aut possessiones terræ istius, aut pecunias, aut speciem qualemcunque, ut non convenial ei quod dictum est discipulis Jesu, quoniam non sunt de mundo: sine dubio possidebit, quasi de mundo constitutus, ‹ væ,› quod mundo accidere solet. Si ergo volumus declinare hoc væ, suscipiamus ss Joan. xvi 13. 2s ilid. 25. es ibid., ** Joan. xvi, 11. Rom. 1, 8. Psal. CXVIII, Codex Regius, babitatus intelligendus est; de illo etenim mundo homines Filio dedit Pater, pro quibus solummodo Patrem rogat Servator, non autem pro universo hominum mundo. Item cum ait Servator»: ego ad te venio, et jam non sum in mundo, › mundum dicit terrenum; nec enim sibi repu gnantia proferre illum putandum est dicentem Et ego ad te venio, et jam non sum in mundo, et, sum in mundo. Sed et hoc loco": ‹ Et hæc loquor in mundo, terrenus hic locus intelligendus est. Luculenter vero his ille significatur ": « mundus eos odio habuit, quia non sunt de mundo. Nos enim odio habuit, ex quo non amplius ‹ con templamur quæ videntur, sed quæ nou videntur”, propter Jesu disciplinam, non mundus ex cœlo, et terra, et quæ in iis sunt tolus coagmentatus, seul qui supra terram nobiscum homines conversantur id autem: • Non sunt de mundo,. idem est ac, non sunt de terreno hoc loco; ita et Jesu discipuli de mundo non sunt, sicut et ipse non erat de mundo". Item et illud 95:: Ui credat mundus quia tu me misisti, › quod bis in Evangelio secun dum Joannem repetitur, ad praestantissimos opti mosque homines non refertur, sed ad eos quibus opus est, ut Filium a Patre in mundum huncce missum fuisse credant; et apud Apostolum”; Fides vestra annuntiatur in universo mundo. › minibus per universam terram dissipatis, qui scan dalis afficiuntur; de mundo autem non sunt disci puli quæ videntur minime contemplantes, quemad modum nec eorum magister de mundo est, ad nullum e discipulis Jesu pertinet ‹ væ a scan dalis, quandoquiden + pax multa diligentibus legem Dei, et non est illis scandalum ".» Si quis vero discipulus esse videtur, adhuc tanien de mun do est, quod mundum, et quæ in eo sunt, diligat; vitam intelligo quam in terrenis hisce locis duci mus, vel pecuniam quæ in iis est, vel possessiones, vel quaslibet facultates; ita ut id in eum non qua dret: «De mundo non sunt, sed illud: «V a scandalis, quod mundo contingit, illi pariter con tinget, utpote qui de mundo quoque sit. At qui væ pro eis rogo, non pro mundo rogo, sed pro eis quos dedisti mihi.» Item post pauca: ‹ Et hi in mundo sunt, et ego ad te venio. Et jam non sum in mundo, et isti in mundo sunt. Item post pauca: Et ego ad te venio, et hæc loquor in mundo, ut habeant gaudium meum plenum. In se ergo mundus dicitur, vel locus terrenus, vel homines qui sunt in eo. Ex mundo enim dedit Filio homines Pater, pro quibus rogat Filius Patrem solis, et non pro omnium hominum mundo. Nam ubi magis necessarium est ut ser vemur a Patre quam in mundo, quem dicit Joannes: Et mundus totus positus est in maligno? › Item in sequentibus: ‹ Út mundus credat quia tu me misi ti. Ergo locus iste, et homines qui sunt în eo dicuntur mundus, quibus væ a scandalis. Omnibus enim hominibus, quos tamen scandala vincere possunt, væ a scandalis. Quod non procedit ut de elementis mundi intelligamus. ster eorum de mundo est, nemini discipulorum Christi potest esse a scandalis væ: quoniam ‹ pax multa diligentibus nomen Dei, et non est illis scandalum. Si autem aliquis videtur quidem esse discipulus Christi, adhuc autem est de mundo, propterea quod diligit mundum, et quæ sunt in co, id est, aut vitam istam carnalem, aut possessiones terræ istius, aut pecunias, aut speciem qualemcunque, ut non convenial ei quod dictum est discipulis Jesu, quoniam non sunt de mundo: sine dubio possidebit, quasi de mundo constitutus, ‹ væ,› quod mundo accidere solet. Si ergo volumus declinare hoc væ, suscipiamus ss Joan. xvi 13. 2s ilid. 25. es ibid., ** Joan. xvi, 11. Rom. 1, 8. Psal. CXVIII, Codex Regius, 21. Quod si c va a scandalis» pronuntiatur ho 21. Si autem væ est mundo a scaudalis, non autem sunt discipuli Jesu de hoc mundo, sicut nec magi 13. ss ibid. 14. 93 [[ Cor. 1, 21. Quod si c va a scandalis» pronuntiatur ho 21. Si autem væ est mundo a scaudalis, non autem sunt discipuli Jesu de hoc mundo, sicut nec magi 13. ss ibid. 14. 93 [[ Cor. 1,

οὐ γὰρ οἶμαι ταχέως εὑρεθήσεσθαί τινα τὸν μὴ τρὶς ἐπὶ τῷ αὐτῷ εἴδει τῆς ἁμαρτίας ἐλεγχθέντα, φέρ’ εἰπεῖν λοιδορίᾳ [καθ’ ἣν οἱ λοιδοροῦντες δυσφημοῦσι τοὺς πέλας] ἤτοι φυσιώσει ἢ πολυποσίᾳ ἢ λόγῳ ψευδεῖ καὶ ἀργῷ, ἤ τινι τῶν ἐν τοῖς πολλοῖς. Ζητήσεις οὖν, μήποτε λανθάνει τις κατὰ τὸν τόπον τήρησις καὶ τοὺς φαντασίᾳ τῆς τοῦ λόγου χρηστότητος καὶ πρὸς τοὺς τὰ μέγιστα ἡμαρτηκότας τὸ συγγνωμονικὸν διδόντας, καὶ τοὺς ἐπὶ τοῖς ἐλαχίστοις διδάσκοντας λογίζεσθαι [καὶ διὰ τοῦτο εὐθέως] ὡς ἐθνικὸν καὶ τελώνην τὸν μετὰ [τὸ ἐλεγχθῆναι δὶς ἢ] τρὶς τὰ βραχύτερα ἡμαρτηκότα ἀλλότριον ποιοῦντας τῆς ἐκκλησίας. τὸ δὲ λανθάνον ἑκατέρους τοιοῦτόν μοι φαίνεται· τὸ «ἐκέρδησας τὸν ἀδελφόν σου» ἐπὶ τοῦ μόνου ἀκούσαντος τάξας ὁ λόγος, οὐκέτι αὐτὸ ἔθηκεν ἐπὶ τοῦ δεύτερον ἢ τρίτον πταίσαντος καὶ ἐλεγχθέντος, ἀλλ’ ὡσπερεὶ μετέωρον εἴασε τὸ ἀνάλογον τῷ «ἐκέρδησας τὸν ἀδελφόν σου» λεχθησόμενον περὶ τοῦ δεύτερον ἢ τρίτον ἐλεγχθέντος. οὐ πάντως οὖν κερδαίνεται οὐδὲ πάντως ἀπολεῖται ἢ πληγὰς λήψεται. καὶ πρόσχες ἐπιμελῶς τῷ πρώτῳ μὲν λέγοντι· τία τῇ θεοσεβείᾳ ἡμᾶς πράττειν θέλοντας· καὶ υἱὸν, ἢ θυγατέρα τὸ ὅσον ἐφ' ἑαυτῆς ἀφιστάντας ἡμᾶς τῆς Ἐκκλησίας τοῦ Χριστοῦ, καὶ τῆς ἀγάπης αὐτοῦ. ᾿Αλλὰ κἂν γυνὴ ἡ ἐν κόλπῳ, ἢ φίλος ὁ ἴσος τῆς ψυχῆς σκάνδαλα ἡμῶν γίνωνται, μὴ φεισώμεθα, ἀλλὰ ἐκχή ψαντες αὐτοὺς ἀφ' ἑαυτῶν, βάλωμεν ἔξω τῆς ψυχῆς ἡμῶν, ὡς οὐκ οἰκείους, ἀλλὰ πολεμίους ἡμῶν τῇ σω τηρίᾳ· ὅστις γὰρ οὐ μισεῖ τὸν πατέρα, ἢ τὴν μη τέρα καὶ τὰ ἐπιφερόμενα, ὅτε καιρός ἐστιν αὐτὰ μισεῖν, ὡς πολέμια καὶ ἐπίβουλα, ἵνα δυνηθῇ κερδη σαι Χριστόν, οὗτος οὐκ ἔστιν ἄξιος τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ καὶ ἐπὶ τούτων τέ ἐστιν εἰπεῖν, ὅτι ἐκ περιστάσεως εἱονεὶ χωλός τις σώζεται ἀπολέσας πόδα, φέρε εἰπεῖν τὸν ἀδελφὸν, καὶ μόνος κληρονομῶν τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ, καὶ κυλλος σώζεται, μή σωζομένου αὐτῷ τοῦ πατρός, ἀλλ' ἐκείνων μὲν ἀπολλυμένων, αὐτοῦ δὲ χω. ριζομένου ἐκείνων, ἵνα μόνος τύχῃ τῶν μακαρισμῶν οὕτω δὲ καὶ μονόμματός τις σώζεται, τὸν ὀφθαλμὸν τῆς ἑαυτοῦ οἰκίας ἐκκόψας, τὴν γαμετήν πορνεύσα σαν, ἵνα μὴ δύο ὀφθαλμοὺς ἔχων ἀπέλθῃ εἰς τὴν γέεν ναν τοῦ πυρός. Ορᾶτε μὴ καταφρονήσητε ἑνὸς τῶν μικρῶν τού των.» Δοκεί μοι, ὅτι ὥσπερ ἐν τοῖς ἀνθρωπίνοις σώ μασίν ἐστι μεγέθη διάφορα, ως τινας μὲν εἶναι μι κρούς, ἑτέρους δὲ μεγάλους, καὶ ἄλλους μεταξύ· καὶ πάλιν εἶναι μικρῶν διαφορὰς ἐπὶ πλεῖον ἢ ἔλαττον ὄντων μικρῶν, ὁμοίως και μεγάλων, καὶ τῶν μεταξύ οὕτως καὶ ἐν ταῖς τῶν ἀνθρώπων ψυχαῖς ἐστί τινα χαρακτηρίζοντα τὴν μικρότητα αὐτῶν, καὶ ἄλλα τὴν, ἵν' οὕτως εἴπω, μεγαλειότητα καὶ ἀπαξαπλῶς, ἀνάλογον τοῖς σωματικοῖς, τὴν μεταξύτητα. Αλλ' ἐπὶ μὲν τῶν σωμάτων οὐ παρὰ τὴν αἰτίαν τοῦ ἀνθρώπου, καὶ τὴν μητέρα. Τὴν, ἵν' οὕτως είπω, μεγαλειότητα. τὴν οὕτως μεγαλότητα, τία τῇ θεοσεβείᾳ ἡμᾶς πράττειν θέλοντας· καὶ υἱὸν, ἢ θυγατέρα τὸ ὅσον ἐφ' ἑαυτῆς ἀφιστάντας ἡμᾶς τῆς Ἐκκλησίας τοῦ Χριστοῦ, καὶ τῆς ἀγάπης αὐτοῦ. ᾿Αλλὰ κἂν γυνὴ ἡ ἐν κόλπῳ, ἢ φίλος ὁ ἴσος τῆς ψυχῆς σκάνδαλα ἡμῶν γίνωνται, μὴ φεισώμεθα, ἀλλὰ ἐκχή ψαντες αὐτοὺς ἀφ' ἑαυτῶν, βάλωμεν ἔξω τῆς ψυχῆς ἡμῶν, ὡς οὐκ οἰκείους, ἀλλὰ πολεμίους ἡμῶν τῇ σω τηρίᾳ· ὅστις γὰρ οὐ μισεῖ τὸν πατέρα, ἢ τὴν μη τέρα καὶ τὰ ἐπιφερόμενα, ὅτε καιρός ἐστιν αὐτὰ μισεῖν, ὡς πολέμια καὶ ἐπίβουλα, ἵνα δυνηθῇ κερδη σαι Χριστόν, οὗτος οὐκ ἔστιν ἄξιος τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ καὶ ἐπὶ τούτων τέ ἐστιν εἰπεῖν, ὅτι ἐκ περιστάσεως εἱονεὶ χωλός τις σώζεται ἀπολέσας πόδα, φέρε εἰπεῖν τὸν ἀδελφὸν, καὶ μόνος κληρονομῶν τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ, καὶ κυλλος σώζεται, μή σωζομένου αὐτῷ τοῦ πατρός, ἀλλ' ἐκείνων μὲν ἀπολλυμένων, αὐτοῦ δὲ χω. ριζομένου ἐκείνων, ἵνα μόνος τύχῃ τῶν μακαρισμῶν οὕτω δὲ καὶ μονόμματός τις σώζεται, τὸν ὀφθαλμὸν τῆς ἑαυτοῦ οἰκίας ἐκκόψας, τὴν γαμετήν πορνεύσα σαν, ἵνα μὴ δύο ὀφθαλμοὺς ἔχων ἀπέλθῃ εἰς τὴν γέεν ναν τοῦ πυρός. Ορᾶτε μὴ καταφρονήσητε ἑνὸς τῶν μικρῶν τού των.» Δοκεί μοι, ὅτι ὥσπερ ἐν τοῖς ἀνθρωπίνοις σώ μασίν ἐστι μεγέθη διάφορα, ως τινας μὲν εἶναι μι κρούς, ἑτέρους δὲ μεγάλους, καὶ ἄλλους μεταξύ· καὶ πάλιν εἶναι μικρῶν διαφορὰς ἐπὶ πλεῖον ἢ ἔλαττον ὄντων μικρῶν, ὁμοίως και μεγάλων, καὶ τῶν μεταξύ οὕτως καὶ ἐν ταῖς τῶν ἀνθρώπων ψυχαῖς ἐστί τινα χαρακτηρίζοντα τὴν μικρότητα αὐτῶν, καὶ ἄλλα τὴν, ἵν' οὕτως εἴπω, μεγαλειότητα καὶ ἀπαξαπλῶς, ἀνάλογον τοῖς σωματικοῖς, τὴν μεταξύτητα. Αλλ' ἐπὶ μὲν τῶν σωμάτων οὐ παρὰ τὴν αἰτίαν τοῦ ἀνθρώπου, καὶ τὴν μητέρα. Τὴν, ἵν' οὕτως είπω, μεγαλειότητα. τὴν οὕτως μεγαλότητα, num, vel pedem, vel oculum, sic patrem, matrene ve, cultui ac pletati contraria nos facere volentes; et filium, vel filiam, qui nos a Christi Ecclesia, illiusve amore avertere pro virili nituntur. Quin etiam si uxor quæ in sinu nostro cubat, vel amicus quem animo contra charum habemus, scandala nostra efficiantur, eis non parcamus, sed a nobis præcidentes, utpote saluti nostræ non amicos, sed hostes, ex animo depellamus; quisquis enim non odit patrem, et matrem, et qua: adjiciuntur, quando tanquam hostes et insidiatores odio habendi sunt, ut Christum lucrari possit, is Filio Dei haudqua quam dignus est: et super illis dici potest, velut claudum aliquem, a circumstantibus malis liberari, cum pedem amisit, fratrem verbi gratia, et solús regni Dei hæreditatem adlit; et mutilum adipisci sa lutem, cum pater illius ea excidit; sed pereunt illi, ipse vero separatur ab iis, ut beatitudinem conse quatur. Luscus pariter aliquis ad salutem pervenit, cum domus suæ oculum exsculpit, conjugem nempe suam adulterii ream, ne duobus oculis integer abeat in gehennam ignis. 26.. Videte ne contennatis unum ex his pu sillis 's.. Quemadmodum hominum corpora magni tudine inter se differunt, ita ut parvi sint nonnulli, proceri alii, alii intermedii; et parvi rursus eri guitate discrepent, cum plus minusve parvi sint; similiter proceri, et media magnitudine præditi pari modo quædam inesse hominum animis mihi videntur, quæ parvitatem eorum, atque alia itidem quæ, ut ita dicam, magnitudinem, et plane corpo rum instar, mediocritatem exprimant et distinguaut. Quod autem ad corpora pertinet, non ab hominibus nostræ nocentibus. Præcidamus ergo a nobis quasi manum, vel pedem, vel oculum, patrem aut matrem volentes nos agere contraria pietati, aut filium vel fillam, qui, quantum ad se, faciunt nos recedere ab Ecclesia Dei, et a Christi dilectione. Sed et si uxor gremii nostri, vel amici unanimes, facti fuerint scan dala nobis, præcidamus eos ab anima nostra, quasi non amicos, sed adversarios nostræ salutis. Qui enim Don oderit patrem, aut matrem, et cætera, quando tempus fuerit eos odire quasi adversarios et insidia tores, ut Christum lucremur, hic non est dignus Filio Dei: et istis est dicere, quoniam claudus salvatur qui perdidit pedem, id est fratrem, et solus hæreditans regnum Dei salvatur. Et sicut sine manu quis sal vatur perdens patrem vel matrem, ut illis pereuntibus solus salvetur: sic et sine oculo qui salvatur præ cidens oculum suum a se, id est, conjugem fornicantem, ut ne cum tali oculo duos oculos habens intret in ignem. Potest autem et sic intelligi, ut actus animæ peccans, mauus intelligatur: et incessus animæ peccans, pes et visus animæ peccans, oculus: quos oportet præcidere si scandalum faciunt. Frequenter enim ipsa opera membrorum pro membris in Scriptura ponuntur, quale est illud: Et tuli manus meas ad mandata tua: non ipsas manus, sed opera manuum tollimus ad mandata Dei, quando facimus opera digna Deo. Et ad te levavi oculos meos, non oculos istos, sed mentem quæ per oculos videt. Item: Converti pedes meos in testimonia tua, non pedes, sed motus animæ convertuntur ad testimonia Dei, quando coeperimus velle conversari secundum Deum. Quos omnes, id est, vel visum, vel actum, vel incessum, oportet abscindere si fuerint mali, ut sine illis intremus in vitam non facientes quod volumus, quam ut intremus in ignem facientes proprias voluntates. Et primum quidem beata est res ab omni scan dalo abstinere, ut nulla virtus animæ comprehendatur in malo, sed omnibus utamur bonis. Sic enim cum duobus pedibus, et duabus manibus, et duobus oculis animæ corporisque intrabimus in vitam æternam. Si autem futurum est male utentes quadam virtute animæ perire propter illam, melius est præcidere, id est, repellere usum virtutis illius scandalizantis, quam ut cum reliquis virtutibus pereamus in toto. semper vident faciem Patris mei qui in coelis est. Primum videamus qui sunt pusilli que non oportet contemnere. Arbitror autem quoniam sicut in corporibus differentia est, ut quidam eorum sint pusilli, alii autem magni, alii vero mediocres: sic in animabus sunt quædam pusillæ, aliæ autem magnæ secun Luc. XIV, 26. ** Matth. xvIII, 10. Hieronymus in Matth. v, 29, et xvIII, 8, Chrysosto mus in Matthæum v, 29, et xvIII, 8, Brevis enarra tio, Anastasius Nicænus quæst. 60, Theophylactus, et Euthymius in Matth. v, 29. lluetius. Codex Regius, Ita G. R. Holm., vitiose. ib. num, vel pedem, vel oculum, sic patrem, matrene ve, cultui ac pletati contraria nos facere volentes; et filium, vel filiam, qui nos a Christi Ecclesia, illiusve amore avertere pro virili nituntur. Quin etiam si uxor quæ in sinu nostro cubat, vel amicus quem animo contra charum habemus, scandala nostra efficiantur, eis non parcamus, sed a nobis præcidentes, utpote saluti nostræ non amicos, sed hostes, ex animo depellamus; quisquis enim non odit patrem, et matrem, et qua: adjiciuntur, quando tanquam hostes et insidiatores odio habendi sunt, ut Christum lucrari possit, is Filio Dei haudqua quam dignus est: et super illis dici potest, velut claudum aliquem, a circumstantibus malis liberari, cum pedem amisit, fratrem verbi gratia, et solús regni Dei hæreditatem adlit; et mutilum adipisci sa lutem, cum pater illius ea excidit; sed pereunt illi, ipse vero separatur ab iis, ut beatitudinem conse quatur. Luscus pariter aliquis ad salutem pervenit, cum domus suæ oculum exsculpit, conjugem nempe suam adulterii ream, ne duobus oculis integer abeat in gehennam ignis. 26.. Videte ne contennatis unum ex his pu sillis 's.. Quemadmodum hominum corpora magni tudine inter se differunt, ita ut parvi sint nonnulli, proceri alii, alii intermedii; et parvi rursus eri guitate discrepent, cum plus minusve parvi sint; similiter proceri, et media magnitudine præditi pari modo quædam inesse hominum animis mihi videntur, quæ parvitatem eorum, atque alia itidem quæ, ut ita dicam, magnitudinem, et plane corpo rum instar, mediocritatem exprimant et distinguaut. Quod autem ad corpora pertinet, non ab hominibus nostræ nocentibus. Præcidamus ergo a nobis quasi manum, vel pedem, vel oculum, patrem aut matrem volentes nos agere contraria pietati, aut filium vel fillam, qui, quantum ad se, faciunt nos recedere ab Ecclesia Dei, et a Christi dilectione. Sed et si uxor gremii nostri, vel amici unanimes, facti fuerint scan dala nobis, præcidamus eos ab anima nostra, quasi non amicos, sed adversarios nostræ salutis. Qui enim Don oderit patrem, aut matrem, et cætera, quando tempus fuerit eos odire quasi adversarios et insidia tores, ut Christum lucremur, hic non est dignus Filio Dei: et istis est dicere, quoniam claudus salvatur qui perdidit pedem, id est fratrem, et solus hæreditans regnum Dei salvatur. Et sicut sine manu quis sal vatur perdens patrem vel matrem, ut illis pereuntibus solus salvetur: sic et sine oculo qui salvatur præ cidens oculum suum a se, id est, conjugem fornicantem, ut ne cum tali oculo duos oculos habens intret in ignem. Potest autem et sic intelligi, ut actus animæ peccans, mauus intelligatur: et incessus animæ peccans, pes et visus animæ peccans, oculus: quos oportet præcidere si scandalum faciunt. Frequenter enim ipsa opera membrorum pro membris in Scriptura ponuntur, quale est illud: Et tuli manus meas ad mandata tua: non ipsas manus, sed opera manuum tollimus ad mandata Dei, quando facimus opera digna Deo. Et ad te levavi oculos meos, non oculos istos, sed mentem quæ per oculos videt. Item: Converti pedes meos in testimonia tua, non pedes, sed motus animæ convertuntur ad testimonia Dei, quando coeperimus velle conversari secundum Deum. Quos omnes, id est, vel visum, vel actum, vel incessum, oportet abscindere si fuerint mali, ut sine illis intremus in vitam non facientes quod volumus, quam ut intremus in ignem facientes proprias voluntates. Et primum quidem beata est res ab omni scan dalo abstinere, ut nulla virtus animæ comprehendatur in malo, sed omnibus utamur bonis. Sic enim cum duobus pedibus, et duabus manibus, et duobus oculis animæ corporisque intrabimus in vitam æternam. Si autem futurum est male utentes quadam virtute animæ perire propter illam, melius est præcidere, id est, repellere usum virtutis illius scandalizantis, quam ut cum reliquis virtutibus pereamus in toto. semper vident faciem Patris mei qui in coelis est. Primum videamus qui sunt pusilli que non oportet contemnere. Arbitror autem quoniam sicut in corporibus differentia est, ut quidam eorum sint pusilli, alii autem magni, alii vero mediocres: sic in animabus sunt quædam pusillæ, aliæ autem magnæ secun Luc. XIV, 26. ** Matth. xvIII, 10. Hieronymus in Matth. v, 29, et xvIII, 8, Chrysosto mus in Matthæum v, 29, et xvIII, 8, Brevis enarra tio, Anastasius Nicænus quæst. 60, Theophylactus, et Euthymius in Matth. v, 29. lluetius. Codex Regius, Ita G. R. Holm., vitiose. ib. 26. Videte ne contemnatis unum de pusillis istis. Dico enim vobis, quoniam angeli eorum in cœlis 26. Videte ne contemnatis unum de pusillis istis. Dico enim vobis, quoniam angeli eorum in cœlis

οὐ γὰρ οἶμαι ταχέως εὑρεθήσεσθαί τινα τὸν μὴ τρὶς ἐπὶ τῷ αὐτῷ εἴδει τῆς ἁμαρτίας ἐλεγχθέντα, φέρ’ εἰπεῖν λοιδορίᾳ [καθ’ ἣν οἱ λοιδοροῦντες δυσφημοῦσι τοὺς πέλας] ἤτοι φυσιώσει ἢ πολυποσίᾳ ἢ λόγῳ ψευδεῖ καὶ ἀργῷ, ἤ τινι τῶν ἐν τοῖς πολλοῖς. Ζητήσεις οὖν, μήποτε λανθάνει τις κατὰ τὸν τόπον τήρησις καὶ τοὺς φαντασίᾳ τῆς τοῦ λόγου χρηστότητος καὶ πρὸς τοὺς τὰ μέγιστα ἡμαρτηκότας τὸ συγγνωμονικὸν διδόντας, καὶ τοὺς ἐπὶ τοῖς ἐλαχίστοις διδάσκοντας λογίζεσθαι [καὶ διὰ τοῦτο εὐθέως] ὡς ἐθνικὸν καὶ τελώνην τὸν μετὰ [τὸ ἐλεγχθῆναι δὶς ἢ] τρὶς τὰ βραχύτερα ἡμαρτηκότα ἀλλότριον ποιοῦντας τῆς ἐκκλησίας. τὸ δὲ λανθάνον ἑκατέρους τοιοῦτόν μοι φαίνεται· τὸ «ἐκέρδησας τὸν ἀδελφόν σου» ἐπὶ τοῦ μόνου ἀκούσαντος τάξας ὁ λόγος, οὐκέτι αὐτὸ ἔθηκεν ἐπὶ τοῦ δεύτερον ἢ τρίτον πταίσαντος καὶ ἐλεγχθέντος, ἀλλ’ ὡσπερεὶ μετέωρον εἴασε τὸ ἀνάλογον τῷ «ἐκέρδησας τὸν ἀδελφόν σου» λεχθησόμενον περὶ τοῦ δεύτερον ἢ τρίτον ἐλεγχθέντος. οὐ πάντως οὖν κερδαίνεται οὐδὲ πάντως ἀπολεῖται ἢ πληγὰς λήψεται. καὶ πρόσχες ἐπιμελῶς τῷ πρώτῳ μὲν λέγοντι· τία τῇ θεοσεβείᾳ ἡμᾶς πράττειν θέλοντας· καὶ υἱὸν, ἢ θυγατέρα τὸ ὅσον ἐφ' ἑαυτῆς ἀφιστάντας ἡμᾶς τῆς Ἐκκλησίας τοῦ Χριστοῦ, καὶ τῆς ἀγάπης αὐτοῦ. ᾿Αλλὰ κἂν γυνὴ ἡ ἐν κόλπῳ, ἢ φίλος ὁ ἴσος τῆς ψυχῆς σκάνδαλα ἡμῶν γίνωνται, μὴ φεισώμεθα, ἀλλὰ ἐκχή ψαντες αὐτοὺς ἀφ' ἑαυτῶν, βάλωμεν ἔξω τῆς ψυχῆς ἡμῶν, ὡς οὐκ οἰκείους, ἀλλὰ πολεμίους ἡμῶν τῇ σω τηρίᾳ· ὅστις γὰρ οὐ μισεῖ τὸν πατέρα, ἢ τὴν μη τέρα καὶ τὰ ἐπιφερόμενα, ὅτε καιρός ἐστιν αὐτὰ μισεῖν, ὡς πολέμια καὶ ἐπίβουλα, ἵνα δυνηθῇ κερδη σαι Χριστόν, οὗτος οὐκ ἔστιν ἄξιος τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ καὶ ἐπὶ τούτων τέ ἐστιν εἰπεῖν, ὅτι ἐκ περιστάσεως εἱονεὶ χωλός τις σώζεται ἀπολέσας πόδα, φέρε εἰπεῖν τὸν ἀδελφὸν, καὶ μόνος κληρονομῶν τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ, καὶ κυλλος σώζεται, μή σωζομένου αὐτῷ τοῦ πατρός, ἀλλ' ἐκείνων μὲν ἀπολλυμένων, αὐτοῦ δὲ χω. ριζομένου ἐκείνων, ἵνα μόνος τύχῃ τῶν μακαρισμῶν οὕτω δὲ καὶ μονόμματός τις σώζεται, τὸν ὀφθαλμὸν τῆς ἑαυτοῦ οἰκίας ἐκκόψας, τὴν γαμετήν πορνεύσα σαν, ἵνα μὴ δύο ὀφθαλμοὺς ἔχων ἀπέλθῃ εἰς τὴν γέεν ναν τοῦ πυρός. Ορᾶτε μὴ καταφρονήσητε ἑνὸς τῶν μικρῶν τού των.» Δοκεί μοι, ὅτι ὥσπερ ἐν τοῖς ἀνθρωπίνοις σώ μασίν ἐστι μεγέθη διάφορα, ως τινας μὲν εἶναι μι κρούς, ἑτέρους δὲ μεγάλους, καὶ ἄλλους μεταξύ· καὶ πάλιν εἶναι μικρῶν διαφορὰς ἐπὶ πλεῖον ἢ ἔλαττον ὄντων μικρῶν, ὁμοίως και μεγάλων, καὶ τῶν μεταξύ οὕτως καὶ ἐν ταῖς τῶν ἀνθρώπων ψυχαῖς ἐστί τινα χαρακτηρίζοντα τὴν μικρότητα αὐτῶν, καὶ ἄλλα τὴν, ἵν' οὕτως εἴπω, μεγαλειότητα καὶ ἀπαξαπλῶς, ἀνάλογον τοῖς σωματικοῖς, τὴν μεταξύτητα. Αλλ' ἐπὶ μὲν τῶν σωμάτων οὐ παρὰ τὴν αἰτίαν τοῦ ἀνθρώπου, καὶ τὴν μητέρα. Τὴν, ἵν' οὕτως είπω, μεγαλειότητα. τὴν οὕτως μεγαλότητα, τία τῇ θεοσεβείᾳ ἡμᾶς πράττειν θέλοντας· καὶ υἱὸν, ἢ θυγατέρα τὸ ὅσον ἐφ' ἑαυτῆς ἀφιστάντας ἡμᾶς τῆς Ἐκκλησίας τοῦ Χριστοῦ, καὶ τῆς ἀγάπης αὐτοῦ. ᾿Αλλὰ κἂν γυνὴ ἡ ἐν κόλπῳ, ἢ φίλος ὁ ἴσος τῆς ψυχῆς σκάνδαλα ἡμῶν γίνωνται, μὴ φεισώμεθα, ἀλλὰ ἐκχή ψαντες αὐτοὺς ἀφ' ἑαυτῶν, βάλωμεν ἔξω τῆς ψυχῆς ἡμῶν, ὡς οὐκ οἰκείους, ἀλλὰ πολεμίους ἡμῶν τῇ σω τηρίᾳ· ὅστις γὰρ οὐ μισεῖ τὸν πατέρα, ἢ τὴν μη τέρα καὶ τὰ ἐπιφερόμενα, ὅτε καιρός ἐστιν αὐτὰ μισεῖν, ὡς πολέμια καὶ ἐπίβουλα, ἵνα δυνηθῇ κερδη σαι Χριστόν, οὗτος οὐκ ἔστιν ἄξιος τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ καὶ ἐπὶ τούτων τέ ἐστιν εἰπεῖν, ὅτι ἐκ περιστάσεως εἱονεὶ χωλός τις σώζεται ἀπολέσας πόδα, φέρε εἰπεῖν τὸν ἀδελφὸν, καὶ μόνος κληρονομῶν τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ, καὶ κυλλος σώζεται, μή σωζομένου αὐτῷ τοῦ πατρός, ἀλλ' ἐκείνων μὲν ἀπολλυμένων, αὐτοῦ δὲ χω. ριζομένου ἐκείνων, ἵνα μόνος τύχῃ τῶν μακαρισμῶν οὕτω δὲ καὶ μονόμματός τις σώζεται, τὸν ὀφθαλμὸν τῆς ἑαυτοῦ οἰκίας ἐκκόψας, τὴν γαμετήν πορνεύσα σαν, ἵνα μὴ δύο ὀφθαλμοὺς ἔχων ἀπέλθῃ εἰς τὴν γέεν ναν τοῦ πυρός. Ορᾶτε μὴ καταφρονήσητε ἑνὸς τῶν μικρῶν τού των.» Δοκεί μοι, ὅτι ὥσπερ ἐν τοῖς ἀνθρωπίνοις σώ μασίν ἐστι μεγέθη διάφορα, ως τινας μὲν εἶναι μι κρούς, ἑτέρους δὲ μεγάλους, καὶ ἄλλους μεταξύ· καὶ πάλιν εἶναι μικρῶν διαφορὰς ἐπὶ πλεῖον ἢ ἔλαττον ὄντων μικρῶν, ὁμοίως και μεγάλων, καὶ τῶν μεταξύ οὕτως καὶ ἐν ταῖς τῶν ἀνθρώπων ψυχαῖς ἐστί τινα χαρακτηρίζοντα τὴν μικρότητα αὐτῶν, καὶ ἄλλα τὴν, ἵν' οὕτως εἴπω, μεγαλειότητα καὶ ἀπαξαπλῶς, ἀνάλογον τοῖς σωματικοῖς, τὴν μεταξύτητα. Αλλ' ἐπὶ μὲν τῶν σωμάτων οὐ παρὰ τὴν αἰτίαν τοῦ ἀνθρώπου, καὶ τὴν μητέρα. Τὴν, ἵν' οὕτως είπω, μεγαλειότητα. τὴν οὕτως μεγαλότητα, num, vel pedem, vel oculum, sic patrem, matrene ve, cultui ac pletati contraria nos facere volentes; et filium, vel filiam, qui nos a Christi Ecclesia, illiusve amore avertere pro virili nituntur. Quin etiam si uxor quæ in sinu nostro cubat, vel amicus quem animo contra charum habemus, scandala nostra efficiantur, eis non parcamus, sed a nobis præcidentes, utpote saluti nostræ non amicos, sed hostes, ex animo depellamus; quisquis enim non odit patrem, et matrem, et qua: adjiciuntur, quando tanquam hostes et insidiatores odio habendi sunt, ut Christum lucrari possit, is Filio Dei haudqua quam dignus est: et super illis dici potest, velut claudum aliquem, a circumstantibus malis liberari, cum pedem amisit, fratrem verbi gratia, et solús regni Dei hæreditatem adlit; et mutilum adipisci sa lutem, cum pater illius ea excidit; sed pereunt illi, ipse vero separatur ab iis, ut beatitudinem conse quatur. Luscus pariter aliquis ad salutem pervenit, cum domus suæ oculum exsculpit, conjugem nempe suam adulterii ream, ne duobus oculis integer abeat in gehennam ignis. 26.. Videte ne contennatis unum ex his pu sillis 's.. Quemadmodum hominum corpora magni tudine inter se differunt, ita ut parvi sint nonnulli, proceri alii, alii intermedii; et parvi rursus eri guitate discrepent, cum plus minusve parvi sint; similiter proceri, et media magnitudine præditi pari modo quædam inesse hominum animis mihi videntur, quæ parvitatem eorum, atque alia itidem quæ, ut ita dicam, magnitudinem, et plane corpo rum instar, mediocritatem exprimant et distinguaut. Quod autem ad corpora pertinet, non ab hominibus nostræ nocentibus. Præcidamus ergo a nobis quasi manum, vel pedem, vel oculum, patrem aut matrem volentes nos agere contraria pietati, aut filium vel fillam, qui, quantum ad se, faciunt nos recedere ab Ecclesia Dei, et a Christi dilectione. Sed et si uxor gremii nostri, vel amici unanimes, facti fuerint scan dala nobis, præcidamus eos ab anima nostra, quasi non amicos, sed adversarios nostræ salutis. Qui enim Don oderit patrem, aut matrem, et cætera, quando tempus fuerit eos odire quasi adversarios et insidia tores, ut Christum lucremur, hic non est dignus Filio Dei: et istis est dicere, quoniam claudus salvatur qui perdidit pedem, id est fratrem, et solus hæreditans regnum Dei salvatur. Et sicut sine manu quis sal vatur perdens patrem vel matrem, ut illis pereuntibus solus salvetur: sic et sine oculo qui salvatur præ cidens oculum suum a se, id est, conjugem fornicantem, ut ne cum tali oculo duos oculos habens intret in ignem. Potest autem et sic intelligi, ut actus animæ peccans, mauus intelligatur: et incessus animæ peccans, pes et visus animæ peccans, oculus: quos oportet præcidere si scandalum faciunt. Frequenter enim ipsa opera membrorum pro membris in Scriptura ponuntur, quale est illud: Et tuli manus meas ad mandata tua: non ipsas manus, sed opera manuum tollimus ad mandata Dei, quando facimus opera digna Deo. Et ad te levavi oculos meos, non oculos istos, sed mentem quæ per oculos videt. Item: Converti pedes meos in testimonia tua, non pedes, sed motus animæ convertuntur ad testimonia Dei, quando coeperimus velle conversari secundum Deum. Quos omnes, id est, vel visum, vel actum, vel incessum, oportet abscindere si fuerint mali, ut sine illis intremus in vitam non facientes quod volumus, quam ut intremus in ignem facientes proprias voluntates. Et primum quidem beata est res ab omni scan dalo abstinere, ut nulla virtus animæ comprehendatur in malo, sed omnibus utamur bonis. Sic enim cum duobus pedibus, et duabus manibus, et duobus oculis animæ corporisque intrabimus in vitam æternam. Si autem futurum est male utentes quadam virtute animæ perire propter illam, melius est præcidere, id est, repellere usum virtutis illius scandalizantis, quam ut cum reliquis virtutibus pereamus in toto. semper vident faciem Patris mei qui in coelis est. Primum videamus qui sunt pusilli que non oportet contemnere. Arbitror autem quoniam sicut in corporibus differentia est, ut quidam eorum sint pusilli, alii autem magni, alii vero mediocres: sic in animabus sunt quædam pusillæ, aliæ autem magnæ secun Luc. XIV, 26. ** Matth. xvIII, 10. Hieronymus in Matth. v, 29, et xvIII, 8, Chrysosto mus in Matthæum v, 29, et xvIII, 8, Brevis enarra tio, Anastasius Nicænus quæst. 60, Theophylactus, et Euthymius in Matth. v, 29. lluetius. Codex Regius, Ita G. R. Holm., vitiose. ib. num, vel pedem, vel oculum, sic patrem, matrene ve, cultui ac pletati contraria nos facere volentes; et filium, vel filiam, qui nos a Christi Ecclesia, illiusve amore avertere pro virili nituntur. Quin etiam si uxor quæ in sinu nostro cubat, vel amicus quem animo contra charum habemus, scandala nostra efficiantur, eis non parcamus, sed a nobis præcidentes, utpote saluti nostræ non amicos, sed hostes, ex animo depellamus; quisquis enim non odit patrem, et matrem, et qua: adjiciuntur, quando tanquam hostes et insidiatores odio habendi sunt, ut Christum lucrari possit, is Filio Dei haudqua quam dignus est: et super illis dici potest, velut claudum aliquem, a circumstantibus malis liberari, cum pedem amisit, fratrem verbi gratia, et solús regni Dei hæreditatem adlit; et mutilum adipisci sa lutem, cum pater illius ea excidit; sed pereunt illi, ipse vero separatur ab iis, ut beatitudinem conse quatur. Luscus pariter aliquis ad salutem pervenit, cum domus suæ oculum exsculpit, conjugem nempe suam adulterii ream, ne duobus oculis integer abeat in gehennam ignis. 26.. Videte ne contennatis unum ex his pu sillis 's.. Quemadmodum hominum corpora magni tudine inter se differunt, ita ut parvi sint nonnulli, proceri alii, alii intermedii; et parvi rursus eri guitate discrepent, cum plus minusve parvi sint; similiter proceri, et media magnitudine præditi pari modo quædam inesse hominum animis mihi videntur, quæ parvitatem eorum, atque alia itidem quæ, ut ita dicam, magnitudinem, et plane corpo rum instar, mediocritatem exprimant et distinguaut. Quod autem ad corpora pertinet, non ab hominibus nostræ nocentibus. Præcidamus ergo a nobis quasi manum, vel pedem, vel oculum, patrem aut matrem volentes nos agere contraria pietati, aut filium vel fillam, qui, quantum ad se, faciunt nos recedere ab Ecclesia Dei, et a Christi dilectione. Sed et si uxor gremii nostri, vel amici unanimes, facti fuerint scan dala nobis, præcidamus eos ab anima nostra, quasi non amicos, sed adversarios nostræ salutis. Qui enim Don oderit patrem, aut matrem, et cætera, quando tempus fuerit eos odire quasi adversarios et insidia tores, ut Christum lucremur, hic non est dignus Filio Dei: et istis est dicere, quoniam claudus salvatur qui perdidit pedem, id est fratrem, et solus hæreditans regnum Dei salvatur. Et sicut sine manu quis sal vatur perdens patrem vel matrem, ut illis pereuntibus solus salvetur: sic et sine oculo qui salvatur præ cidens oculum suum a se, id est, conjugem fornicantem, ut ne cum tali oculo duos oculos habens intret in ignem. Potest autem et sic intelligi, ut actus animæ peccans, mauus intelligatur: et incessus animæ peccans, pes et visus animæ peccans, oculus: quos oportet præcidere si scandalum faciunt. Frequenter enim ipsa opera membrorum pro membris in Scriptura ponuntur, quale est illud: Et tuli manus meas ad mandata tua: non ipsas manus, sed opera manuum tollimus ad mandata Dei, quando facimus opera digna Deo. Et ad te levavi oculos meos, non oculos istos, sed mentem quæ per oculos videt. Item: Converti pedes meos in testimonia tua, non pedes, sed motus animæ convertuntur ad testimonia Dei, quando coeperimus velle conversari secundum Deum. Quos omnes, id est, vel visum, vel actum, vel incessum, oportet abscindere si fuerint mali, ut sine illis intremus in vitam non facientes quod volumus, quam ut intremus in ignem facientes proprias voluntates. Et primum quidem beata est res ab omni scan dalo abstinere, ut nulla virtus animæ comprehendatur in malo, sed omnibus utamur bonis. Sic enim cum duobus pedibus, et duabus manibus, et duobus oculis animæ corporisque intrabimus in vitam æternam. Si autem futurum est male utentes quadam virtute animæ perire propter illam, melius est præcidere, id est, repellere usum virtutis illius scandalizantis, quam ut cum reliquis virtutibus pereamus in toto. semper vident faciem Patris mei qui in coelis est. Primum videamus qui sunt pusilli que non oportet contemnere. Arbitror autem quoniam sicut in corporibus differentia est, ut quidam eorum sint pusilli, alii autem magni, alii vero mediocres: sic in animabus sunt quædam pusillæ, aliæ autem magnæ secun Luc. XIV, 26. ** Matth. xvIII, 10. Hieronymus in Matth. v, 29, et xvIII, 8, Chrysosto mus in Matthæum v, 29, et xvIII, 8, Brevis enarra tio, Anastasius Nicænus quæst. 60, Theophylactus, et Euthymius in Matth. v, 29. lluetius. Codex Regius, Ita G. R. Holm., vitiose. ib. 26. Videte ne contemnatis unum de pusillis istis. Dico enim vobis, quoniam angeli eorum in cœlis 26. Videte ne contemnatis unum de pusillis istis. Dico enim vobis, quoniam angeli eorum in cœlis

Πρὸς δὲ τὸ δοκοῦν σκληρὸν πρὸς τοὺς τὰ ἐλάττονα ἡμαρτηκότας εἴποι τις ἂν ὅτι οὐκ ἔξεστι, δὶς ἑξῆς μὴ ἀκούσαντα τὸ τρίτον ἀκοῦσαι, ὡς διὰ τοῦτο μηκέτι εἶναι ὡς ἐθνικὸν καὶ τελώνην καὶ μηκέτι δεηθῆναι τοῦ ἐπὶ πάσης τῆς ἐκκλησίας ἐλέγχου; δεῖ γὰρ μεμνῆσθαι τοῦ «οὕτως οὐκ ἔστι θέλημα ἔμπροσθεν τοῦ πατρός μου τοῦ ἐν τοῖς οὐρανοῖς ἵνα ἀπόληται εἷς τῶν μικρῶν τούτων». καὶ γὰρ εἴπερ δεῖ «τοὺς πάντας ἡμᾶς» παραστῆναι «ἔμπροσθεν τοῦ βήματος τοῦ Χριστοῦ, ἵνα κομίσηται ἕκαστος τὰ διὰ τοῦ σώματος πρὸς ἃ ἔπραξεν, εἴτε ἀγαθὸν εἴτε φαῦλον», χρὴ ὅση δύναμις τὰ παρ’ αὑτὸν ποιεῖν, ἵνα μὴ περὶ πλειόνων κομίσηται φαύλων διὰ τοῦ σώματος πεπραγμένων, κἂν μέλλῃ περὶ πάντων ὧν ἐποίησε χειρόνων ἀπολαμβάνειν· φιλοτιμητέον δὲ περὶ πλειόνων εὐποιιῶν μισθὸν κομίσασθαι, ἐπεὶ «ᾧ μέτρῳ» μετροῦμεν, «ἀντιμετρηθήσεται» ἡμῖν καὶ «κατὰ τὰ ἔργα τῶν χειρῶν ἡμῶν συμβήσεται» ἡμῖν. καὶ οὐκ ἀπειροπλάσια μέν, ἤτοι δὲ διπλάσια ἢ ἑπταπλάσια λήψονται οἱ ἡμαρτηκότες ἐκ χειρὸς κυρίου τὰ ἁμαρτήματα. [ἔστι δὲ] ὅταν μὴ [καὶ] «κατὰ τὰ ἔργα τῶν χειρῶν» τινι ἀποδιδῶται, ἀλλὰ πλείονα ὧν πεποίηκεν· ἀλλὰ παρὰ τοὺς σπερματικούς λόγους, ὁ μέν τις ἐστὶ βραχὺς καὶ μικρὸς, ὁ δὲ μέγας, ὁ δὲ μεταξύ· ἐπὶ δὲ τῶν ψυχῶν, καὶ τὸ ἐφ' ἡμῖν, καὶ αἱ τοιαίδε πράξεις, καὶ τὸ τοιοῦτον ἦθος τὴν αἰτίαν ἔχει τοῦ μέγαν τινὰ εἶναι, ἢ μικρὸν, ἢ ἐν τοῖς μεταξύ τυγχάνειν· καὶ ἔστιν ἐκ τῶν ἐφ' ἡμῖν, ἤτοι προκόπτειν τῇ ἡλικίᾳ ἐπιδιδόντα εἰς μέγεθος, ἢ μὴ προκόπτοντα είναι βρα χύν. Καὶ οὕτω γε ἀκούω περὶ τοῦ Σωτῆρος ἀναλα βόντος ἀνθρωπίνην ψυχήν, τό·· Ὁ Ἰησοῦς προέχο πτεν.» Ὡς γὰρ ἐκ τοῦ ἐφ' ἡμῖν τῆς ψυχῆς αὐτοῦ ἦν ἡ ἐν σοφίᾳ προκοπὴ καὶ χάριτι, οὕτω καὶ ἐν ἡλικία καὶ ὁ Ἀπόστολος·. Μέχρι καταντήσωμεν πάντες εἰς ἄνδρα τέλειον, εἰς μέτρον ἡλικίας του πληρώμα τος τοῦ Χριστοῦ. • Καταντᾶν γὰρ εἰς ἄνδρα, καὶ τοῦ τον τέλειον, κατὰ τὸν ἔσω ἄνθρωπον νομιστέον τὸν διαβάντα τὰ τοῦ νηπίου, καὶ φθάσαντα ἐπὶ τὸν ἄνδρα, καὶ καταργήσαντα τὰ τοῦ νηπίου, καὶ ἀπαξαπλώς τελειώσαντα τὰ τοῦ ἀνδρός· οὕτω δ' ὑποληπτέον εἶναι τι καὶ μέτρον πνευματικῆς ἡλικίας, ἐφ' ἡ τελειο τάτη δύναται φθάσαι ψυχὴ ἐκ τοῦ μεγαλύνειν τὸν Κύριον, καὶ μεγάλη γίνεσθαι. Οὕτως οὖν καὶ μεγάλοι μὲν, περὶ ὧν τοῦτ' ἀναγέγραπται, γεγόνασιν, Ἰσαὰκ καὶ Μωϋσῆς, καὶ Ἰωάννης, καὶ αὐτὸς ἐπὶ πᾶσιν ὁ Σ τήρ· καὶ γὰρ περὶ αὐτοῦ ὁ Σωτὴρ εἶπε τό Εσται μέγας· ο μικροὶ δὲ, ε τὰ ἀρτιγέννητα βρέφη, λογικὸν, ἄδολον γάλα ἐπιποθοῦντα, ο οἵτινες καὶ τῶν παρὰ τῷ Ησαΐᾳ λεγομένων τιθηνῶν δέονται καὶ τρο φῶν, λέγοντι περὶ τῆς ἀπὸ τῶν ἐθνῶν κλήσεως· «Καὶ ἄξουσι τοὺς υἱοὺς ἐν κόλπῳ, τὰς δὲ θυγατέρας ἐπὶ τῶν ὤμων ἀροῦσι· καὶ ἔσονται βασιλεῖς τιθηνοί σου, αἱ δὲ ἄρχουσαι αὐτῶν τροφοί σου. › Επιστήσεις οὖν διὰ ταῦτα καὶ τῷ· Μὴ καταφρονήσητε ἑνὸς τῶν μικρῶν, ο μήποτε οἱ ἄγγελοι αὐτῶν οἱ ἄγοντες αὐτούς εἰσιν ἐν κόλπῳ, ἐπὰν ὦσιν υἱοὶ, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τῶν ὤμων αἴροντες τὰς λεγομένας θυγατέρας, καὶ ἀπὸ τούτων εἰσὶ τιθηνοὶ μὲν οἱ λεγόμενοι βασιλεῖς, τροφο δὲ αἱ ὀνομαζόμεναι ἄρχουσαι. Καὶ ἐπεὶ οἱ δεικνύμε νοι ὑπὸ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν μικροὶ ὡς ὑπὸ τροφῶν καὶ τιθηνῶν οἰκονομοῦνται, διὰ τοῦτ' οἶμαι καὶ Μωϋσέα κεκριμένη, τεταγμένη. ἄνεμον κερ κριμένον κρίνω κεκριμένος, οὐ διακεκριμένῃ ἡλικία. Ηυετους. Προκόπτειν τῇ ἡλικίᾳ, κίαν νι, ήλι τὴν παιδείαν μέσῃ καὶ κεκριμένῃ ἤδη ἡλικίᾳ. κεκρι μένῃ κεκλιμένῃ, Καὶ γὰρ περὶ αὐτοῦ ὁ Σωτὴρ εἶπε. ἀλλὰ παρὰ τοὺς σπερματικούς λόγους, ὁ μέν τις ἐστὶ βραχὺς καὶ μικρὸς, ὁ δὲ μέγας, ὁ δὲ μεταξύ· ἐπὶ δὲ τῶν ψυχῶν, καὶ τὸ ἐφ' ἡμῖν, καὶ αἱ τοιαίδε πράξεις, καὶ τὸ τοιοῦτον ἦθος τὴν αἰτίαν ἔχει τοῦ μέγαν τινὰ εἶναι, ἢ μικρὸν, ἢ ἐν τοῖς μεταξύ τυγχάνειν· καὶ ἔστιν ἐκ τῶν ἐφ' ἡμῖν, ἤτοι προκόπτειν τῇ ἡλικίᾳ ἐπιδιδόντα εἰς μέγεθος, ἢ μὴ προκόπτοντα είναι βρα χύν. Καὶ οὕτω γε ἀκούω περὶ τοῦ Σωτῆρος ἀναλα βόντος ἀνθρωπίνην ψυχήν, τό·· Ὁ Ἰησοῦς προέχο πτεν.» Ὡς γὰρ ἐκ τοῦ ἐφ' ἡμῖν τῆς ψυχῆς αὐτοῦ ἦν ἡ ἐν σοφίᾳ προκοπὴ καὶ χάριτι, οὕτω καὶ ἐν ἡλικία καὶ ὁ Ἀπόστολος·. Μέχρι καταντήσωμεν πάντες εἰς ἄνδρα τέλειον, εἰς μέτρον ἡλικίας του πληρώμα τος τοῦ Χριστοῦ. • Καταντᾶν γὰρ εἰς ἄνδρα, καὶ τοῦ τον τέλειον, κατὰ τὸν ἔσω ἄνθρωπον νομιστέον τὸν διαβάντα τὰ τοῦ νηπίου, καὶ φθάσαντα ἐπὶ τὸν ἄνδρα, καὶ καταργήσαντα τὰ τοῦ νηπίου, καὶ ἀπαξαπλώς τελειώσαντα τὰ τοῦ ἀνδρός· οὕτω δ' ὑποληπτέον εἶναι τι καὶ μέτρον πνευματικῆς ἡλικίας, ἐφ' ἡ τελειο τάτη δύναται φθάσαι ψυχὴ ἐκ τοῦ μεγαλύνειν τὸν Κύριον, καὶ μεγάλη γίνεσθαι. Οὕτως οὖν καὶ μεγάλοι μὲν, περὶ ὧν τοῦτ' ἀναγέγραπται, γεγόνασιν, Ἰσαὰκ καὶ Μωϋσῆς, καὶ Ἰωάννης, καὶ αὐτὸς ἐπὶ πᾶσιν ὁ Σ τήρ· καὶ γὰρ περὶ αὐτοῦ ὁ Σωτὴρ εἶπε τό Εσται μέγας· ο μικροὶ δὲ, ε τὰ ἀρτιγέννητα βρέφη, λογικὸν, ἄδολον γάλα ἐπιποθοῦντα, ο οἵτινες καὶ τῶν παρὰ τῷ Ησαΐᾳ λεγομένων τιθηνῶν δέονται καὶ τρο φῶν, λέγοντι περὶ τῆς ἀπὸ τῶν ἐθνῶν κλήσεως· «Καὶ ἄξουσι τοὺς υἱοὺς ἐν κόλπῳ, τὰς δὲ θυγατέρας ἐπὶ τῶν ὤμων ἀροῦσι· καὶ ἔσονται βασιλεῖς τιθηνοί σου, αἱ δὲ ἄρχουσαι αὐτῶν τροφοί σου. › Επιστήσεις οὖν διὰ ταῦτα καὶ τῷ· Μὴ καταφρονήσητε ἑνὸς τῶν μικρῶν, ο μήποτε οἱ ἄγγελοι αὐτῶν οἱ ἄγοντες αὐτούς εἰσιν ἐν κόλπῳ, ἐπὰν ὦσιν υἱοὶ, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τῶν ὤμων αἴροντες τὰς λεγομένας θυγατέρας, καὶ ἀπὸ τούτων εἰσὶ τιθηνοὶ μὲν οἱ λεγόμενοι βασιλεῖς, τροφο δὲ αἱ ὀνομαζόμεναι ἄρχουσαι. Καὶ ἐπεὶ οἱ δεικνύμε νοι ὑπὸ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν μικροὶ ὡς ὑπὸ τροφῶν καὶ τιθηνῶν οἰκονομοῦνται, διὰ τοῦτ' οἶμαι καὶ Μωϋσέα κεκριμένη, τεταγμένη. ἄνεμον κερ κριμένον κρίνω κεκριμένος, οὐ διακεκριμένῃ ἡλικία. Ηυετους. Προκόπτειν τῇ ἡλικίᾳ, κίαν νι, ήλι τὴν παιδείαν μέσῃ καὶ κεκριμένῃ ἤδη ἡλικίᾳ. κεκρι μένῃ κεκλιμένῃ, Καὶ γὰρ περὶ αὐτοῦ ὁ Σωτὴρ εἶπε. ipsis, sed a seminis ratione pendet, ut brevis ille ac parvus, magnus hic, mediocris iste fiat; at quoad animos, tum quod nostri est arbitrii, tum et talia facinora, talesque mores causam dant cur magnus aliquis, parvusve evadat, vel ad mediam magnitu dinem pertingat; et in nostra situm est potestate, vel promovendo in magnitudine, staturæ incremen tum capere; vel non promovendo, parvum esse. Et sic interpretor quoui de Servatore dictum est, qui humanam quoque animam assumpsit: «Jesus pro ficiebat ".» Quemadmodum enim e rebus ab arbi trio libero pendentibus, quæ animæ illius inerant, processus in sapientia erat et gratia, ita et in sta tura: et Apostolus: • Doner occurramus omnes in virum perfectum, in mensuram ætatis plenitu dinis Christi;» virum enim evadere, eumque per fectum, secundum interiorem hominem credendum est, qui quæ pueri sunt fuerit prætergressus, et vir evaserit, et puerilia aboleverit, et perfectum viri statum plane fuerit assecutus 1. Pari ratione ali quam etiam spiritualis staturæ mensuram esse putandum est, ad quam perfectissima anima Donii num magnificando pervenire et magna fieri potest. Eo igitur pacto magni quoque illi facti sunt, quos tales evasisse scriptis proditum est, Isaac, et Moy ses, et Joannes, et ipse præ omnibus Servator de illo enim dixit Gabriel: ‹ Erit magnus: › par vuli autem, e modo geniti infantes, rationabile, sine dolo lac concupiscentes 18, quibus nutritiis illis et nutricibus opus est, qui al Isaia memorantur, di cente de vocatione e gentibus: < Et afferent filios mulnis, et filias super humeros portabunt, et erunt reges nutritii tui, et reginæ eorum nutrices tuæ.» Propterea ergo animadvertes ad id so:. Ne contemnatis unum e pusillis, › annon eorum angeli ii sunt qui hos in sinu gerunt, postquam filii facti sunt, et qui humeris eas portant quæ filiæ appel lantur; et exinde nutritii quidem sunt qui dicuntur reges, nutrices autem quae reginae nuncupantur. Et c dum spiritalein mensuram, secundum quam videt solus Deus et judicat. Sed in corporibus non culpa hominis, sed propter rationes aliquas seminis est alius brevis, alius magnus, alius vero mediocris. In animabus autem ex nobis est esse aliquem vel parvum, vel magnum, aut secundum opera, aut secundum filem, aut secundum aliquos motus: et arbitrii nostri est, si proficere volumus in statu animæ, et lieri magni, aut non proficere et parvuli remanere. Sic audio et Christo suscipienti naturam humanam, et secundum naturalia incrementa crescenti quod scribitur: Jesus autem crescebat sapientia, et ætate, et gratia, coram Deo et hominibus. Unde consequenter Apostolus ait: Donec occurramus omnes in virum Luc. 11, 52. Ephes. IV, 13. Cor. III, 11. Luc. 1, 15, 32. | Pet. 11, 2. Isa. XLIX, Matth. xvi, 10. statura media, stata, et certum statum adepta. Ile sychius, Pollux, appellat ventum constantem et certum. factumn, «ceruo: a ut ad illo sic ab hoc certus.» Eadem utriusque vocis origo, idem intellectus. Boethius in descriptione Philosophiæ, ejus staturam esse ait, «discretionis ambiguæ,-, etc. Male reddidit gnificaretur ætas al senium vergens, cum notetur Erasmus post Vulgatam, Luc. 1, 52: «Crescebat alate et sapientia, pro, «crescebat statura et sapien tia,» quamvis reliquæ interpretationes antiquæ fi exposuerint, s staturam.» Similiter emendandla Vulgata Ephes. tv, 13. At Matth. 27, et Luc. XIX, 3, suam illa significationem tribuit voci, xia, quam superioribus quoque locis obtinebat. In ca exponenda idem sæpe peccari deprehendas. Ce Des in Tabula describens eam esse lin git, Perperam inter pres reddidit elate, quodque stolidius est etiam corrumpere tentavit in ut si Ita cold H. et R. Vetus interpres: «Et ipse Dominus Jesus de quo Gabriel protestatur; et revera id a Gabriele dictum est Luc. 1, 15, 32. ID. ipsis, sed a seminis ratione pendet, ut brevis ille ac parvus, magnus hic, mediocris iste fiat; at quoad animos, tum quod nostri est arbitrii, tum et talia facinora, talesque mores causam dant cur magnus aliquis, parvusve evadat, vel ad mediam magnitu dinem pertingat; et in nostra situm est potestate, vel promovendo in magnitudine, staturæ incremen tum capere; vel non promovendo, parvum esse. Et sic interpretor quoui de Servatore dictum est, qui humanam quoque animam assumpsit: «Jesus pro ficiebat ".» Quemadmodum enim e rebus ab arbi trio libero pendentibus, quæ animæ illius inerant, processus in sapientia erat et gratia, ita et in sta tura: et Apostolus: • Doner occurramus omnes in virum perfectum, in mensuram ætatis plenitu dinis Christi;» virum enim evadere, eumque per fectum, secundum interiorem hominem credendum est, qui quæ pueri sunt fuerit prætergressus, et vir evaserit, et puerilia aboleverit, et perfectum viri statum plane fuerit assecutus 1. Pari ratione ali quam etiam spiritualis staturæ mensuram esse putandum est, ad quam perfectissima anima Donii num magnificando pervenire et magna fieri potest. Eo igitur pacto magni quoque illi facti sunt, quos tales evasisse scriptis proditum est, Isaac, et Moy ses, et Joannes, et ipse præ omnibus Servator de illo enim dixit Gabriel: ‹ Erit magnus: › par vuli autem, e modo geniti infantes, rationabile, sine dolo lac concupiscentes 18, quibus nutritiis illis et nutricibus opus est, qui al Isaia memorantur, di cente de vocatione e gentibus: < Et afferent filios mulnis, et filias super humeros portabunt, et erunt reges nutritii tui, et reginæ eorum nutrices tuæ.» Propterea ergo animadvertes ad id so:. Ne contemnatis unum e pusillis, › annon eorum angeli ii sunt qui hos in sinu gerunt, postquam filii facti sunt, et qui humeris eas portant quæ filiæ appel lantur; et exinde nutritii quidem sunt qui dicuntur reges, nutrices autem quae reginae nuncupantur. Et c dum spiritalein mensuram, secundum quam videt solus Deus et judicat. Sed in corporibus non culpa hominis, sed propter rationes aliquas seminis est alius brevis, alius magnus, alius vero mediocris. In animabus autem ex nobis est esse aliquem vel parvum, vel magnum, aut secundum opera, aut secundum filem, aut secundum aliquos motus: et arbitrii nostri est, si proficere volumus in statu animæ, et lieri magni, aut non proficere et parvuli remanere. Sic audio et Christo suscipienti naturam humanam, et secundum naturalia incrementa crescenti quod scribitur: Jesus autem crescebat sapientia, et ætate, et gratia, coram Deo et hominibus. Unde consequenter Apostolus ait: Donec occurramus omnes in virum Luc. 11, 52. Ephes. IV, 13. Cor. III, 11. Luc. 1, 15, 32. | Pet. 11, 2. Isa. XLIX, Matth. xvi, 10. statura media, stata, et certum statum adepta. Ile sychius, Pollux, appellat ventum constantem et certum. factumn, «ceruo: a ut ad illo sic ab hoc certus.» Eadem utriusque vocis origo, idem intellectus. Boethius in descriptione Philosophiæ, ejus staturam esse ait, «discretionis ambiguæ,-, etc. Male reddidit gnificaretur ætas al senium vergens, cum notetur Erasmus post Vulgatam, Luc. 1, 52: «Crescebat alate et sapientia, pro, «crescebat statura et sapien tia,» quamvis reliquæ interpretationes antiquæ fi exposuerint, s staturam.» Similiter emendandla Vulgata Ephes. tv, 13. At Matth. 27, et Luc. XIX, 3, suam illa significationem tribuit voci, xia, quam superioribus quoque locis obtinebat. In ca exponenda idem sæpe peccari deprehendas. Ce Des in Tabula describens eam esse lin git, Perperam inter pres reddidit elate, quodque stolidius est etiam corrumpere tentavit in ut si Ita cold H. et R. Vetus interpres: «Et ipse Dominus Jesus de quo Gabriel protestatur; et revera id a Gabriele dictum est Luc. 1, 15, 32. ID.

Πρὸς δὲ τὸ δοκοῦν σκληρὸν πρὸς τοὺς τὰ ἐλάττονα ἡμαρτηκότας εἴποι τις ἂν ὅτι οὐκ ἔξεστι, δὶς ἑξῆς μὴ ἀκούσαντα τὸ τρίτον ἀκοῦσαι, ὡς διὰ τοῦτο μηκέτι εἶναι ὡς ἐθνικὸν καὶ τελώνην καὶ μηκέτι δεηθῆναι τοῦ ἐπὶ πάσης τῆς ἐκκλησίας ἐλέγχου; δεῖ γὰρ μεμνῆσθαι τοῦ «οὕτως οὐκ ἔστι θέλημα ἔμπροσθεν τοῦ πατρός μου τοῦ ἐν τοῖς οὐρανοῖς ἵνα ἀπόληται εἷς τῶν μικρῶν τούτων». καὶ γὰρ εἴπερ δεῖ «τοὺς πάντας ἡμᾶς» παραστῆναι «ἔμπροσθεν τοῦ βήματος τοῦ Χριστοῦ, ἵνα κομίσηται ἕκαστος τὰ διὰ τοῦ σώματος πρὸς ἃ ἔπραξεν, εἴτε ἀγαθὸν εἴτε φαῦλον», χρὴ ὅση δύναμις τὰ παρ’ αὑτὸν ποιεῖν, ἵνα μὴ περὶ πλειόνων κομίσηται φαύλων διὰ τοῦ σώματος πεπραγμένων, κἂν μέλλῃ περὶ πάντων ὧν ἐποίησε χειρόνων ἀπολαμβάνειν· φιλοτιμητέον δὲ περὶ πλειόνων εὐποιιῶν μισθὸν κομίσασθαι, ἐπεὶ «ᾧ μέτρῳ» μετροῦμεν, «ἀντιμετρηθήσεται» ἡμῖν καὶ «κατὰ τὰ ἔργα τῶν χειρῶν ἡμῶν συμβήσεται» ἡμῖν. καὶ οὐκ ἀπειροπλάσια μέν, ἤτοι δὲ διπλάσια ἢ ἑπταπλάσια λήψονται οἱ ἡμαρτηκότες ἐκ χειρὸς κυρίου τὰ ἁμαρτήματα. [ἔστι δὲ] ὅταν μὴ [καὶ] «κατὰ τὰ ἔργα τῶν χειρῶν» τινι ἀποδιδῶται, ἀλλὰ πλείονα ὧν πεποίηκεν· ἀλλὰ παρὰ τοὺς σπερματικούς λόγους, ὁ μέν τις ἐστὶ βραχὺς καὶ μικρὸς, ὁ δὲ μέγας, ὁ δὲ μεταξύ· ἐπὶ δὲ τῶν ψυχῶν, καὶ τὸ ἐφ' ἡμῖν, καὶ αἱ τοιαίδε πράξεις, καὶ τὸ τοιοῦτον ἦθος τὴν αἰτίαν ἔχει τοῦ μέγαν τινὰ εἶναι, ἢ μικρὸν, ἢ ἐν τοῖς μεταξύ τυγχάνειν· καὶ ἔστιν ἐκ τῶν ἐφ' ἡμῖν, ἤτοι προκόπτειν τῇ ἡλικίᾳ ἐπιδιδόντα εἰς μέγεθος, ἢ μὴ προκόπτοντα είναι βρα χύν. Καὶ οὕτω γε ἀκούω περὶ τοῦ Σωτῆρος ἀναλα βόντος ἀνθρωπίνην ψυχήν, τό·· Ὁ Ἰησοῦς προέχο πτεν.» Ὡς γὰρ ἐκ τοῦ ἐφ' ἡμῖν τῆς ψυχῆς αὐτοῦ ἦν ἡ ἐν σοφίᾳ προκοπὴ καὶ χάριτι, οὕτω καὶ ἐν ἡλικία καὶ ὁ Ἀπόστολος·. Μέχρι καταντήσωμεν πάντες εἰς ἄνδρα τέλειον, εἰς μέτρον ἡλικίας του πληρώμα τος τοῦ Χριστοῦ. • Καταντᾶν γὰρ εἰς ἄνδρα, καὶ τοῦ τον τέλειον, κατὰ τὸν ἔσω ἄνθρωπον νομιστέον τὸν διαβάντα τὰ τοῦ νηπίου, καὶ φθάσαντα ἐπὶ τὸν ἄνδρα, καὶ καταργήσαντα τὰ τοῦ νηπίου, καὶ ἀπαξαπλώς τελειώσαντα τὰ τοῦ ἀνδρός· οὕτω δ' ὑποληπτέον εἶναι τι καὶ μέτρον πνευματικῆς ἡλικίας, ἐφ' ἡ τελειο τάτη δύναται φθάσαι ψυχὴ ἐκ τοῦ μεγαλύνειν τὸν Κύριον, καὶ μεγάλη γίνεσθαι. Οὕτως οὖν καὶ μεγάλοι μὲν, περὶ ὧν τοῦτ' ἀναγέγραπται, γεγόνασιν, Ἰσαὰκ καὶ Μωϋσῆς, καὶ Ἰωάννης, καὶ αὐτὸς ἐπὶ πᾶσιν ὁ Σ τήρ· καὶ γὰρ περὶ αὐτοῦ ὁ Σωτὴρ εἶπε τό Εσται μέγας· ο μικροὶ δὲ, ε τὰ ἀρτιγέννητα βρέφη, λογικὸν, ἄδολον γάλα ἐπιποθοῦντα, ο οἵτινες καὶ τῶν παρὰ τῷ Ησαΐᾳ λεγομένων τιθηνῶν δέονται καὶ τρο φῶν, λέγοντι περὶ τῆς ἀπὸ τῶν ἐθνῶν κλήσεως· «Καὶ ἄξουσι τοὺς υἱοὺς ἐν κόλπῳ, τὰς δὲ θυγατέρας ἐπὶ τῶν ὤμων ἀροῦσι· καὶ ἔσονται βασιλεῖς τιθηνοί σου, αἱ δὲ ἄρχουσαι αὐτῶν τροφοί σου. › Επιστήσεις οὖν διὰ ταῦτα καὶ τῷ· Μὴ καταφρονήσητε ἑνὸς τῶν μικρῶν, ο μήποτε οἱ ἄγγελοι αὐτῶν οἱ ἄγοντες αὐτούς εἰσιν ἐν κόλπῳ, ἐπὰν ὦσιν υἱοὶ, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τῶν ὤμων αἴροντες τὰς λεγομένας θυγατέρας, καὶ ἀπὸ τούτων εἰσὶ τιθηνοὶ μὲν οἱ λεγόμενοι βασιλεῖς, τροφο δὲ αἱ ὀνομαζόμεναι ἄρχουσαι. Καὶ ἐπεὶ οἱ δεικνύμε νοι ὑπὸ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν μικροὶ ὡς ὑπὸ τροφῶν καὶ τιθηνῶν οἰκονομοῦνται, διὰ τοῦτ' οἶμαι καὶ Μωϋσέα κεκριμένη, τεταγμένη. ἄνεμον κερ κριμένον κρίνω κεκριμένος, οὐ διακεκριμένῃ ἡλικία. Ηυετους. Προκόπτειν τῇ ἡλικίᾳ, κίαν νι, ήλι τὴν παιδείαν μέσῃ καὶ κεκριμένῃ ἤδη ἡλικίᾳ. κεκρι μένῃ κεκλιμένῃ, Καὶ γὰρ περὶ αὐτοῦ ὁ Σωτὴρ εἶπε. ἀλλὰ παρὰ τοὺς σπερματικούς λόγους, ὁ μέν τις ἐστὶ βραχὺς καὶ μικρὸς, ὁ δὲ μέγας, ὁ δὲ μεταξύ· ἐπὶ δὲ τῶν ψυχῶν, καὶ τὸ ἐφ' ἡμῖν, καὶ αἱ τοιαίδε πράξεις, καὶ τὸ τοιοῦτον ἦθος τὴν αἰτίαν ἔχει τοῦ μέγαν τινὰ εἶναι, ἢ μικρὸν, ἢ ἐν τοῖς μεταξύ τυγχάνειν· καὶ ἔστιν ἐκ τῶν ἐφ' ἡμῖν, ἤτοι προκόπτειν τῇ ἡλικίᾳ ἐπιδιδόντα εἰς μέγεθος, ἢ μὴ προκόπτοντα είναι βρα χύν. Καὶ οὕτω γε ἀκούω περὶ τοῦ Σωτῆρος ἀναλα βόντος ἀνθρωπίνην ψυχήν, τό·· Ὁ Ἰησοῦς προέχο πτεν.» Ὡς γὰρ ἐκ τοῦ ἐφ' ἡμῖν τῆς ψυχῆς αὐτοῦ ἦν ἡ ἐν σοφίᾳ προκοπὴ καὶ χάριτι, οὕτω καὶ ἐν ἡλικία καὶ ὁ Ἀπόστολος·. Μέχρι καταντήσωμεν πάντες εἰς ἄνδρα τέλειον, εἰς μέτρον ἡλικίας του πληρώμα τος τοῦ Χριστοῦ. • Καταντᾶν γὰρ εἰς ἄνδρα, καὶ τοῦ τον τέλειον, κατὰ τὸν ἔσω ἄνθρωπον νομιστέον τὸν διαβάντα τὰ τοῦ νηπίου, καὶ φθάσαντα ἐπὶ τὸν ἄνδρα, καὶ καταργήσαντα τὰ τοῦ νηπίου, καὶ ἀπαξαπλώς τελειώσαντα τὰ τοῦ ἀνδρός· οὕτω δ' ὑποληπτέον εἶναι τι καὶ μέτρον πνευματικῆς ἡλικίας, ἐφ' ἡ τελειο τάτη δύναται φθάσαι ψυχὴ ἐκ τοῦ μεγαλύνειν τὸν Κύριον, καὶ μεγάλη γίνεσθαι. Οὕτως οὖν καὶ μεγάλοι μὲν, περὶ ὧν τοῦτ' ἀναγέγραπται, γεγόνασιν, Ἰσαὰκ καὶ Μωϋσῆς, καὶ Ἰωάννης, καὶ αὐτὸς ἐπὶ πᾶσιν ὁ Σ τήρ· καὶ γὰρ περὶ αὐτοῦ ὁ Σωτὴρ εἶπε τό Εσται μέγας· ο μικροὶ δὲ, ε τὰ ἀρτιγέννητα βρέφη, λογικὸν, ἄδολον γάλα ἐπιποθοῦντα, ο οἵτινες καὶ τῶν παρὰ τῷ Ησαΐᾳ λεγομένων τιθηνῶν δέονται καὶ τρο φῶν, λέγοντι περὶ τῆς ἀπὸ τῶν ἐθνῶν κλήσεως· «Καὶ ἄξουσι τοὺς υἱοὺς ἐν κόλπῳ, τὰς δὲ θυγατέρας ἐπὶ τῶν ὤμων ἀροῦσι· καὶ ἔσονται βασιλεῖς τιθηνοί σου, αἱ δὲ ἄρχουσαι αὐτῶν τροφοί σου. › Επιστήσεις οὖν διὰ ταῦτα καὶ τῷ· Μὴ καταφρονήσητε ἑνὸς τῶν μικρῶν, ο μήποτε οἱ ἄγγελοι αὐτῶν οἱ ἄγοντες αὐτούς εἰσιν ἐν κόλπῳ, ἐπὰν ὦσιν υἱοὶ, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τῶν ὤμων αἴροντες τὰς λεγομένας θυγατέρας, καὶ ἀπὸ τούτων εἰσὶ τιθηνοὶ μὲν οἱ λεγόμενοι βασιλεῖς, τροφο δὲ αἱ ὀνομαζόμεναι ἄρχουσαι. Καὶ ἐπεὶ οἱ δεικνύμε νοι ὑπὸ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν μικροὶ ὡς ὑπὸ τροφῶν καὶ τιθηνῶν οἰκονομοῦνται, διὰ τοῦτ' οἶμαι καὶ Μωϋσέα κεκριμένη, τεταγμένη. ἄνεμον κερ κριμένον κρίνω κεκριμένος, οὐ διακεκριμένῃ ἡλικία. Ηυετους. Προκόπτειν τῇ ἡλικίᾳ, κίαν νι, ήλι τὴν παιδείαν μέσῃ καὶ κεκριμένῃ ἤδη ἡλικίᾳ. κεκρι μένῃ κεκλιμένῃ, Καὶ γὰρ περὶ αὐτοῦ ὁ Σωτὴρ εἶπε. ipsis, sed a seminis ratione pendet, ut brevis ille ac parvus, magnus hic, mediocris iste fiat; at quoad animos, tum quod nostri est arbitrii, tum et talia facinora, talesque mores causam dant cur magnus aliquis, parvusve evadat, vel ad mediam magnitu dinem pertingat; et in nostra situm est potestate, vel promovendo in magnitudine, staturæ incremen tum capere; vel non promovendo, parvum esse. Et sic interpretor quoui de Servatore dictum est, qui humanam quoque animam assumpsit: «Jesus pro ficiebat ".» Quemadmodum enim e rebus ab arbi trio libero pendentibus, quæ animæ illius inerant, processus in sapientia erat et gratia, ita et in sta tura: et Apostolus: • Doner occurramus omnes in virum perfectum, in mensuram ætatis plenitu dinis Christi;» virum enim evadere, eumque per fectum, secundum interiorem hominem credendum est, qui quæ pueri sunt fuerit prætergressus, et vir evaserit, et puerilia aboleverit, et perfectum viri statum plane fuerit assecutus 1. Pari ratione ali quam etiam spiritualis staturæ mensuram esse putandum est, ad quam perfectissima anima Donii num magnificando pervenire et magna fieri potest. Eo igitur pacto magni quoque illi facti sunt, quos tales evasisse scriptis proditum est, Isaac, et Moy ses, et Joannes, et ipse præ omnibus Servator de illo enim dixit Gabriel: ‹ Erit magnus: › par vuli autem, e modo geniti infantes, rationabile, sine dolo lac concupiscentes 18, quibus nutritiis illis et nutricibus opus est, qui al Isaia memorantur, di cente de vocatione e gentibus: < Et afferent filios mulnis, et filias super humeros portabunt, et erunt reges nutritii tui, et reginæ eorum nutrices tuæ.» Propterea ergo animadvertes ad id so:. Ne contemnatis unum e pusillis, › annon eorum angeli ii sunt qui hos in sinu gerunt, postquam filii facti sunt, et qui humeris eas portant quæ filiæ appel lantur; et exinde nutritii quidem sunt qui dicuntur reges, nutrices autem quae reginae nuncupantur. Et c dum spiritalein mensuram, secundum quam videt solus Deus et judicat. Sed in corporibus non culpa hominis, sed propter rationes aliquas seminis est alius brevis, alius magnus, alius vero mediocris. In animabus autem ex nobis est esse aliquem vel parvum, vel magnum, aut secundum opera, aut secundum filem, aut secundum aliquos motus: et arbitrii nostri est, si proficere volumus in statu animæ, et lieri magni, aut non proficere et parvuli remanere. Sic audio et Christo suscipienti naturam humanam, et secundum naturalia incrementa crescenti quod scribitur: Jesus autem crescebat sapientia, et ætate, et gratia, coram Deo et hominibus. Unde consequenter Apostolus ait: Donec occurramus omnes in virum Luc. 11, 52. Ephes. IV, 13. Cor. III, 11. Luc. 1, 15, 32. | Pet. 11, 2. Isa. XLIX, Matth. xvi, 10. statura media, stata, et certum statum adepta. Ile sychius, Pollux, appellat ventum constantem et certum. factumn, «ceruo: a ut ad illo sic ab hoc certus.» Eadem utriusque vocis origo, idem intellectus. Boethius in descriptione Philosophiæ, ejus staturam esse ait, «discretionis ambiguæ,-, etc. Male reddidit gnificaretur ætas al senium vergens, cum notetur Erasmus post Vulgatam, Luc. 1, 52: «Crescebat alate et sapientia, pro, «crescebat statura et sapien tia,» quamvis reliquæ interpretationes antiquæ fi exposuerint, s staturam.» Similiter emendandla Vulgata Ephes. tv, 13. At Matth. 27, et Luc. XIX, 3, suam illa significationem tribuit voci, xia, quam superioribus quoque locis obtinebat. In ca exponenda idem sæpe peccari deprehendas. Ce Des in Tabula describens eam esse lin git, Perperam inter pres reddidit elate, quodque stolidius est etiam corrumpere tentavit in ut si Ita cold H. et R. Vetus interpres: «Et ipse Dominus Jesus de quo Gabriel protestatur; et revera id a Gabriele dictum est Luc. 1, 15, 32. ID. ipsis, sed a seminis ratione pendet, ut brevis ille ac parvus, magnus hic, mediocris iste fiat; at quoad animos, tum quod nostri est arbitrii, tum et talia facinora, talesque mores causam dant cur magnus aliquis, parvusve evadat, vel ad mediam magnitu dinem pertingat; et in nostra situm est potestate, vel promovendo in magnitudine, staturæ incremen tum capere; vel non promovendo, parvum esse. Et sic interpretor quoui de Servatore dictum est, qui humanam quoque animam assumpsit: «Jesus pro ficiebat ".» Quemadmodum enim e rebus ab arbi trio libero pendentibus, quæ animæ illius inerant, processus in sapientia erat et gratia, ita et in sta tura: et Apostolus: • Doner occurramus omnes in virum perfectum, in mensuram ætatis plenitu dinis Christi;» virum enim evadere, eumque per fectum, secundum interiorem hominem credendum est, qui quæ pueri sunt fuerit prætergressus, et vir evaserit, et puerilia aboleverit, et perfectum viri statum plane fuerit assecutus 1. Pari ratione ali quam etiam spiritualis staturæ mensuram esse putandum est, ad quam perfectissima anima Donii num magnificando pervenire et magna fieri potest. Eo igitur pacto magni quoque illi facti sunt, quos tales evasisse scriptis proditum est, Isaac, et Moy ses, et Joannes, et ipse præ omnibus Servator de illo enim dixit Gabriel: ‹ Erit magnus: › par vuli autem, e modo geniti infantes, rationabile, sine dolo lac concupiscentes 18, quibus nutritiis illis et nutricibus opus est, qui al Isaia memorantur, di cente de vocatione e gentibus: < Et afferent filios mulnis, et filias super humeros portabunt, et erunt reges nutritii tui, et reginæ eorum nutrices tuæ.» Propterea ergo animadvertes ad id so:. Ne contemnatis unum e pusillis, › annon eorum angeli ii sunt qui hos in sinu gerunt, postquam filii facti sunt, et qui humeris eas portant quæ filiæ appel lantur; et exinde nutritii quidem sunt qui dicuntur reges, nutrices autem quae reginae nuncupantur. Et c dum spiritalein mensuram, secundum quam videt solus Deus et judicat. Sed in corporibus non culpa hominis, sed propter rationes aliquas seminis est alius brevis, alius magnus, alius vero mediocris. In animabus autem ex nobis est esse aliquem vel parvum, vel magnum, aut secundum opera, aut secundum filem, aut secundum aliquos motus: et arbitrii nostri est, si proficere volumus in statu animæ, et lieri magni, aut non proficere et parvuli remanere. Sic audio et Christo suscipienti naturam humanam, et secundum naturalia incrementa crescenti quod scribitur: Jesus autem crescebat sapientia, et ætate, et gratia, coram Deo et hominibus. Unde consequenter Apostolus ait: Donec occurramus omnes in virum Luc. 11, 52. Ephes. IV, 13. Cor. III, 11. Luc. 1, 15, 32. | Pet. 11, 2. Isa. XLIX, Matth. xvi, 10. statura media, stata, et certum statum adepta. Ile sychius, Pollux, appellat ventum constantem et certum. factumn, «ceruo: a ut ad illo sic ab hoc certus.» Eadem utriusque vocis origo, idem intellectus. Boethius in descriptione Philosophiæ, ejus staturam esse ait, «discretionis ambiguæ,-, etc. Male reddidit gnificaretur ætas al senium vergens, cum notetur Erasmus post Vulgatam, Luc. 1, 52: «Crescebat alate et sapientia, pro, «crescebat statura et sapien tia,» quamvis reliquæ interpretationes antiquæ fi exposuerint, s staturam.» Similiter emendandla Vulgata Ephes. tv, 13. At Matth. 27, et Luc. XIX, 3, suam illa significationem tribuit voci, xia, quam superioribus quoque locis obtinebat. In ca exponenda idem sæpe peccari deprehendas. Ce Des in Tabula describens eam esse lin git, Perperam inter pres reddidit elate, quodque stolidius est etiam corrumpere tentavit in ut si Ita cold H. et R. Vetus interpres: «Et ipse Dominus Jesus de quo Gabriel protestatur; et revera id a Gabriele dictum est Luc. 1, 15, 32. ID.

δικαίως γὰρ ἔδησεν ὁ τρὶς νουθετήσας καὶ μὴ ἀκουσθεὶς τὸν κριθέντα εἶναι ὡς ἐθνικὸν καὶ τελώνην. διόπερ ὁ τοιοῦτος δεδεμένος καὶ δεδικασμένος ὑπὸ τοῦ τοιουδὶ μένει δεδεμένος, οὐδενὸς τῶν «ἐν οὐρανῷ» ἀναλύοντος τοῦ δεδεκότος αὐτὸν τὴν ψῆφον. οὕτω δὲ καὶ ὁ ἅπαξ νουθετηθεὶς ἄξια ποιήσας τοῦ κερδηθῆναι, λυθεὶς διὰ τῆς νουθεσίας [τοῦ] κερδήσαντος αὐτὸν καὶ μηκέτι «σειραῖς τῶν ἁμαρτιῶν» ἑαυτοῦ περὶ ὧν ἐνουθετήθη δεδεμένος, λελυμένος κριθήσεται [δικαίως καὶ] ὑπὸ τῶν ἐν οὐρανοῖς. πιστεύοντα ἐν τῇ τῶν μεγάλων ἤδη τετάχθαι χώρα, επι εἰρηκέναι πρὸς τό· «Ο άγγελός μου προπορεύ σεται ὑμῶν,» τό·. Εἰ μὴ αὐτὸς συμπορεύῃ μετ' ἐμοῦ, μή με αναγάγῃς ἐντεῦθεν·, εἴπερ γὰρ ὁ μια κρὸς μὲν καὶ κληρονόμος ᾖ, νήπιος δὲ ὡς μηδὲν δια φέρων δούλου, ὅτε ἐστὶ νήπιος, καὶ ᾗ μικρός ἐστι «τὸ τῆς δουλείας εἰς φόβον ἔχει πνεῦμα· ν ὁ δὲ μη δαμῶς ἔτι τοιοῦτος, οὐκέτι μὲν τὸ τῆς δουλείας, ἤδη δὲ τὸ τῆς υἱοθεσίας, ὅτε ι ἡ τελεία ἀγάπη ἔξω βάλλει τὸν φόβον, ο δῆλον ἔσται σοι, ὅτι κατὰ ταῦτα παρεμβάλ λειν λέγεται ὁ ἄγγελος Κυρίου κύκλῳ τῶν φοβουμέ νων αὐτὸν, καὶ ῥύεσθαι αὐτούς. Επιστήσεις δὲ κατὰ ταῦτα καὶ εἰ μικρῶν μὲν εἰσιν ἄγγελοι πνεύματι δουλείας τῶν εἰς φόβον ἀγομένων, ἐπεὶ παρεμβάλλει ἄγγελος Κυρίου κύκλῳ τῶν φοβουμένων αὐτὸν, καὶ ῥύεται αὐτούς· μεγάλων δὲ ὁ τῶν ἀγγέλων μείζων Κύριος, ὅστις λέγοι ἂν περὶ ἑνὸς ἑκάστου αὐτῶν τό Μετ᾿ αὐτοῦ εἰμι ἐν θλίψει,» καὶ ὅσον ἐσμὲν ἀτε λεῖς, καὶ δεόμενοι τοῦ βοηθοῦντος ἡμῖν πρὸς τὸ ῥυ σθῆναι ἀπὸ κακῶν, ἀγγέλου δεόμεθα περὶ οὗ ἔλεγεν ὁ Ἰακὼβ τό· Ὁ ἄγγελος ὁ ῥνόμενός με ἐκ πάντων τῶν κακῶν·, τελειωθέντες δὲ, καὶ διελθόντες τὸ ὑπὸ τιθηνούς εἶναι, καὶ τροφοὺς οἰκονόμους, καὶ ἐπι τρόπους, χωροῦμεν ἤδη ὑπ' αὐτῷ οἰκονομεῖσθαι τῷ Κυρίῳ. Εἶτα πάλιν ζητήσειεν ἄν τις, πότε τῶν δεικνυμέ νων ὑπὸ τοῦ Σωτῆρος μικρῶν οἱ λεγόμενοι αὐτῶν ἄγγελοι προΐστανται, πότερον δεξάμενοι τὴν οίκονο μίαν περὶ αὐτοὺς διοικεῖν, ἀφ᾽ οὗ διὰ λουτροῦ παλιγ γενεσίας, ᾧ ἐγενήθησαν ο ὡς ἀρτιγέννητα βρέφη, τὸ λογικὸν καὶ ἄδολον γάλα ἐπιποθοῦσι, ο καὶ μηκέτι ὑποκείμενοι πονηρᾷ τινι δυνάμει· ἢ ἀπὸ γενέσεως κατὰ τὴν τοῦ Θεοῦ πρόγνωσιν καὶ τὸν προορισμόν Εἰρηκέναι πρὸς τό· Ὁ ἄγγελος, Αὐτὸς προπο ρεύσομαί σου, καὶ καταπινύσω σε 14. Επιστήσεις δὲ κατὰ ταῦτα, πιστεύοντα ἐν τῇ τῶν μεγάλων ἤδη τετάχθαι χώρα, επι εἰρηκέναι πρὸς τό· «Ο άγγελός μου προπορεύ σεται ὑμῶν,» τό·. Εἰ μὴ αὐτὸς συμπορεύῃ μετ' ἐμοῦ, μή με αναγάγῃς ἐντεῦθεν·, εἴπερ γὰρ ὁ μια κρὸς μὲν καὶ κληρονόμος ᾖ, νήπιος δὲ ὡς μηδὲν δια φέρων δούλου, ὅτε ἐστὶ νήπιος, καὶ ᾗ μικρός ἐστι «τὸ τῆς δουλείας εἰς φόβον ἔχει πνεῦμα· ν ὁ δὲ μη δαμῶς ἔτι τοιοῦτος, οὐκέτι μὲν τὸ τῆς δουλείας, ἤδη δὲ τὸ τῆς υἱοθεσίας, ὅτε ι ἡ τελεία ἀγάπη ἔξω βάλλει τὸν φόβον, ο δῆλον ἔσται σοι, ὅτι κατὰ ταῦτα παρεμβάλ λειν λέγεται ὁ ἄγγελος Κυρίου κύκλῳ τῶν φοβουμέ νων αὐτὸν, καὶ ῥύεσθαι αὐτούς. Επιστήσεις δὲ κατὰ ταῦτα καὶ εἰ μικρῶν μὲν εἰσιν ἄγγελοι πνεύματι δουλείας τῶν εἰς φόβον ἀγομένων, ἐπεὶ παρεμβάλλει ἄγγελος Κυρίου κύκλῳ τῶν φοβουμένων αὐτὸν, καὶ ῥύεται αὐτούς· μεγάλων δὲ ὁ τῶν ἀγγέλων μείζων Κύριος, ὅστις λέγοι ἂν περὶ ἑνὸς ἑκάστου αὐτῶν τό Μετ᾿ αὐτοῦ εἰμι ἐν θλίψει,» καὶ ὅσον ἐσμὲν ἀτε λεῖς, καὶ δεόμενοι τοῦ βοηθοῦντος ἡμῖν πρὸς τὸ ῥυ σθῆναι ἀπὸ κακῶν, ἀγγέλου δεόμεθα περὶ οὗ ἔλεγεν ὁ Ἰακὼβ τό· Ὁ ἄγγελος ὁ ῥνόμενός με ἐκ πάντων τῶν κακῶν·, τελειωθέντες δὲ, καὶ διελθόντες τὸ ὑπὸ τιθηνούς εἶναι, καὶ τροφοὺς οἰκονόμους, καὶ ἐπι τρόπους, χωροῦμεν ἤδη ὑπ' αὐτῷ οἰκονομεῖσθαι τῷ Κυρίῳ. Εἶτα πάλιν ζητήσειεν ἄν τις, πότε τῶν δεικνυμέ νων ὑπὸ τοῦ Σωτῆρος μικρῶν οἱ λεγόμενοι αὐτῶν ἄγγελοι προΐστανται, πότερον δεξάμενοι τὴν οίκονο μίαν περὶ αὐτοὺς διοικεῖν, ἀφ᾽ οὗ διὰ λουτροῦ παλιγ γενεσίας, ᾧ ἐγενήθησαν ο ὡς ἀρτιγέννητα βρέφη, τὸ λογικὸν καὶ ἄδολον γάλα ἐπιποθοῦσι, ο καὶ μηκέτι ὑποκείμενοι πονηρᾷ τινι δυνάμει· ἢ ἀπὸ γενέσεως κατὰ τὴν τοῦ Θεοῦ πρόγνωσιν καὶ τὸν προορισμόν Εἰρηκέναι πρὸς τό· Ὁ ἄγγελος, Αὐτὸς προπο ρεύσομαί σου, καὶ καταπινύσω σε 14. Επιστήσεις δὲ κατὰ ταῦτα, quoniam parvuli a Servatore nostro monstrati, quam a nutricibus nutritiisve reguntur, inde factum existimo ut Moyses se jam in majorum ordine con stitutum credens, ad id s: «Angelus meus præce det vos, o illud dixerit: • Si non tu ipse mecum proficiscaris, ne educas me de loco isto; nam etsi parvulus hæres quoque est, puer autem nihil a servo differt, quandiu puer est, et quatenus puer est, spiritum liabet servitutis ad timorem *;» qui autem talis jam amplius non est, non amplius ser vitutis spiritum habet, sed jam adoptionis, quando scilicet perfecta charitas foras mittit timorem ", perspicuum tibi erit juxta hæc dici angelum Domini circa timentes eum castrametari, eosque liberare. Super his vero animo perpendes annon parvulorum quidem, quibus a spiritu servitutis timor injicitur, sint angeli, quandoquidem castrametatur angelus Domini circa timentes eum, eosque liberat *; ma jorum autem, ipse major angelis Dominus, qui de unoquoque eorum dicat "; ‹ Cum ipso sum in tri bulatione; › et quandiu imperfecti sumus, et adjutore nobis opus est ut a malis liberemur, 2n gelo indigeamus de quo dicebat Jacob”: ‹ Angelus qui eruit me de cunctis malis;, at postquam per fecti evasimus, et nutritiis, nutricibus, actoribus et tutoribus nos subduximus '', ab ipso jam Chri sto gubernari possimus. nam parvulorum a Servatore monstratorum curæ præficiantur qui illorum angeli dicuntur; an eorum regimen capessiverint, ex quo per lavacrum rege nerationis, cujus ope sicut modo geniti infantes ▸ effecti sunt, ‹ rationabile, sine dolo lac concupi scunt › nec amplius malæ alicui potestati subja cent; anjam inde ab ortu, ordinatis illis juxta præ perfectum, in mensuram ætatis plenitudinis Christi.» Occurrere enim in virum, et hoc perfectum, secundum interiorem hominem intelligendus est ille, qui transcenderit quæ parvuli sunt, et evacuans ea pervenerit in virum perfectum. Hoc modo intelligenda est esse mensura spiritalis ætatis in singulis_ani abus, per quam proficit anima unaquæque, et ex eo quod magnificat Deum, magnificatur a Deo. Secundum hanc magnitudinem spiritalis ætatis, et spiritalium incrementorum, et Moyses dicitur fuisse agnus et Joannes, et ipse Dominus Jesus, de quo Gabriel protestatur: Et erit magnus. Pusilli autem sunt qui nuper in Christo sunt nati, aut tales permanent sine profectu, quasi nuper nati, quibus ratio nabile lac necessarium est, qui adbuc carnales sunt: sicut ait Apostolus, et parvuli sunt in Christo, nec capere possunt escam virileni. Pusilli enim quamvis sint hæredes, tamen quia pusilli sunt quasi nihil differentes a servis quandiu pusilli sunt, servitutis habent spiritum in timore. Qui autem per dilectionem Dei perfectam, miserit foras timorem, › jam non habet servitutis spiritum in timore, sed spiritum adoptionis filiorum in dilectione Dei. utrum ex quo per lavacrum regenerationis geniti sunt in Christo, quasi tunc nascentes infantes, et ultra non subjecti cuidam adversariæ potestati: an ex tempore nativitatis eorum carnalis secundum præ scientiam Dei, et præordinationem ipsius, quos præscivit et prædestinavit út sint conformes gloriæ Christi. Vides quoniam qui caute utrumque discusserit, illius est affirmare, utrum eorum sit veruni, et ad testimonium proferre Scripturam uni ex duobus consentientem. In utraque enim parte multus quidem sermo fieri potest, tamen ex multo parum aliquid proferamus. Qui enim volunt, mox ut qui fuerit natus eorum qui præcogniti sunt a Deo, accipere angelum præpositum sibi, utentur Apostoli voce dicentis. Exod. xxx11, 34, et xxxi, 14, 15. 3. Rom. viii, 15. ss | Joan. IV, 18. s Psal. xxxiii, 8. * Gen. xLvu, 16. Gal. IV, 2. Petr. II, 2. etc. Non ad haec verba quæ habentur Exod. xxx, 54, id responsi dedit Moyses, sed ad illa Exod. xxx, as Psal. etc. Uniuscu jusque hominis custodiæ angelum tribui ex sacris litteris universi Patres tradiderunt. Nihilominus ta men sententiam hanc pro insana traducere Magde burgensibus Centuriatoribus nulla religio fuit, neque quoniam parvuli a Servatore nostro monstrati, quam a nutricibus nutritiisve reguntur, inde factum existimo ut Moyses se jam in majorum ordine con stitutum credens, ad id s: «Angelus meus præce det vos, o illud dixerit: • Si non tu ipse mecum proficiscaris, ne educas me de loco isto; nam etsi parvulus hæres quoque est, puer autem nihil a servo differt, quandiu puer est, et quatenus puer est, spiritum liabet servitutis ad timorem *;» qui autem talis jam amplius non est, non amplius ser vitutis spiritum habet, sed jam adoptionis, quando scilicet perfecta charitas foras mittit timorem ", perspicuum tibi erit juxta hæc dici angelum Domini circa timentes eum castrametari, eosque liberare. Super his vero animo perpendes annon parvulorum quidem, quibus a spiritu servitutis timor injicitur, sint angeli, quandoquidem castrametatur angelus Domini circa timentes eum, eosque liberat *; ma jorum autem, ipse major angelis Dominus, qui de unoquoque eorum dicat "; ‹ Cum ipso sum in tri bulatione; › et quandiu imperfecti sumus, et adjutore nobis opus est ut a malis liberemur, 2n gelo indigeamus de quo dicebat Jacob”: ‹ Angelus qui eruit me de cunctis malis;, at postquam per fecti evasimus, et nutritiis, nutricibus, actoribus et tutoribus nos subduximus '', ab ipso jam Chri sto gubernari possimus. nam parvulorum a Servatore monstratorum curæ præficiantur qui illorum angeli dicuntur; an eorum regimen capessiverint, ex quo per lavacrum rege nerationis, cujus ope sicut modo geniti infantes ▸ effecti sunt, ‹ rationabile, sine dolo lac concupi scunt › nec amplius malæ alicui potestati subja cent; anjam inde ab ortu, ordinatis illis juxta præ perfectum, in mensuram ætatis plenitudinis Christi.» Occurrere enim in virum, et hoc perfectum, secundum interiorem hominem intelligendus est ille, qui transcenderit quæ parvuli sunt, et evacuans ea pervenerit in virum perfectum. Hoc modo intelligenda est esse mensura spiritalis ætatis in singulis_ani abus, per quam proficit anima unaquæque, et ex eo quod magnificat Deum, magnificatur a Deo. Secundum hanc magnitudinem spiritalis ætatis, et spiritalium incrementorum, et Moyses dicitur fuisse agnus et Joannes, et ipse Dominus Jesus, de quo Gabriel protestatur: Et erit magnus. Pusilli autem sunt qui nuper in Christo sunt nati, aut tales permanent sine profectu, quasi nuper nati, quibus ratio nabile lac necessarium est, qui adbuc carnales sunt: sicut ait Apostolus, et parvuli sunt in Christo, nec capere possunt escam virileni. Pusilli enim quamvis sint hæredes, tamen quia pusilli sunt quasi nihil differentes a servis quandiu pusilli sunt, servitutis habent spiritum in timore. Qui autem per dilectionem Dei perfectam, miserit foras timorem, › jam non habet servitutis spiritum in timore, sed spiritum adoptionis filiorum in dilectione Dei. utrum ex quo per lavacrum regenerationis geniti sunt in Christo, quasi tunc nascentes infantes, et ultra non subjecti cuidam adversariæ potestati: an ex tempore nativitatis eorum carnalis secundum præ scientiam Dei, et præordinationem ipsius, quos præscivit et prædestinavit út sint conformes gloriæ Christi. Vides quoniam qui caute utrumque discusserit, illius est affirmare, utrum eorum sit veruni, et ad testimonium proferre Scripturam uni ex duobus consentientem. In utraque enim parte multus quidem sermo fieri potest, tamen ex multo parum aliquid proferamus. Qui enim volunt, mox ut qui fuerit natus eorum qui præcogniti sunt a Deo, accipere angelum præpositum sibi, utentur Apostoli voce dicentis. Exod. xxx11, 34, et xxxi, 14, 15. 3. Rom. viii, 15. ss | Joan. IV, 18. s Psal. xxxiii, 8. * Gen. xLvu, 16. Gal. IV, 2. Petr. II, 2. etc. Non ad haec verba quæ habentur Exod. xxx, 54, id responsi dedit Moyses, sed ad illa Exod. xxx, as Psal. etc. Uniuscu jusque hominis custodiæ angelum tribui ex sacris litteris universi Patres tradiderunt. Nihilominus ta men sententiam hanc pro insana traducere Magde burgensibus Centuriatoribus nulla religio fuit, neque 27. Rursum deinde quæsiverit aliquis quando 27. Item requires pusillorum istorum angeli qui præsunt eis quando incipiunt curam eorum habere, 27. Rursum deinde quæsiverit aliquis quando 27. Item requires pusillorum istorum angeli qui præsunt eis quando incipiunt curam eorum habere,

δικαίως γὰρ ἔδησεν ὁ τρὶς νουθετήσας καὶ μὴ ἀκουσθεὶς τὸν κριθέντα εἶναι ὡς ἐθνικὸν καὶ τελώνην. διόπερ ὁ τοιοῦτος δεδεμένος καὶ δεδικασμένος ὑπὸ τοῦ τοιουδὶ μένει δεδεμένος, οὐδενὸς τῶν «ἐν οὐρανῷ» ἀναλύοντος τοῦ δεδεκότος αὐτὸν τὴν ψῆφον. οὕτω δὲ καὶ ὁ ἅπαξ νουθετηθεὶς ἄξια ποιήσας τοῦ κερδηθῆναι, λυθεὶς διὰ τῆς νουθεσίας [τοῦ] κερδήσαντος αὐτὸν καὶ μηκέτι «σειραῖς τῶν ἁμαρτιῶν» ἑαυτοῦ περὶ ὧν ἐνουθετήθη δεδεμένος, λελυμένος κριθήσεται [δικαίως καὶ] ὑπὸ τῶν ἐν οὐρανοῖς. πιστεύοντα ἐν τῇ τῶν μεγάλων ἤδη τετάχθαι χώρα, επι εἰρηκέναι πρὸς τό· «Ο άγγελός μου προπορεύ σεται ὑμῶν,» τό·. Εἰ μὴ αὐτὸς συμπορεύῃ μετ' ἐμοῦ, μή με αναγάγῃς ἐντεῦθεν·, εἴπερ γὰρ ὁ μια κρὸς μὲν καὶ κληρονόμος ᾖ, νήπιος δὲ ὡς μηδὲν δια φέρων δούλου, ὅτε ἐστὶ νήπιος, καὶ ᾗ μικρός ἐστι «τὸ τῆς δουλείας εἰς φόβον ἔχει πνεῦμα· ν ὁ δὲ μη δαμῶς ἔτι τοιοῦτος, οὐκέτι μὲν τὸ τῆς δουλείας, ἤδη δὲ τὸ τῆς υἱοθεσίας, ὅτε ι ἡ τελεία ἀγάπη ἔξω βάλλει τὸν φόβον, ο δῆλον ἔσται σοι, ὅτι κατὰ ταῦτα παρεμβάλ λειν λέγεται ὁ ἄγγελος Κυρίου κύκλῳ τῶν φοβουμέ νων αὐτὸν, καὶ ῥύεσθαι αὐτούς. Επιστήσεις δὲ κατὰ ταῦτα καὶ εἰ μικρῶν μὲν εἰσιν ἄγγελοι πνεύματι δουλείας τῶν εἰς φόβον ἀγομένων, ἐπεὶ παρεμβάλλει ἄγγελος Κυρίου κύκλῳ τῶν φοβουμένων αὐτὸν, καὶ ῥύεται αὐτούς· μεγάλων δὲ ὁ τῶν ἀγγέλων μείζων Κύριος, ὅστις λέγοι ἂν περὶ ἑνὸς ἑκάστου αὐτῶν τό Μετ᾿ αὐτοῦ εἰμι ἐν θλίψει,» καὶ ὅσον ἐσμὲν ἀτε λεῖς, καὶ δεόμενοι τοῦ βοηθοῦντος ἡμῖν πρὸς τὸ ῥυ σθῆναι ἀπὸ κακῶν, ἀγγέλου δεόμεθα περὶ οὗ ἔλεγεν ὁ Ἰακὼβ τό· Ὁ ἄγγελος ὁ ῥνόμενός με ἐκ πάντων τῶν κακῶν·, τελειωθέντες δὲ, καὶ διελθόντες τὸ ὑπὸ τιθηνούς εἶναι, καὶ τροφοὺς οἰκονόμους, καὶ ἐπι τρόπους, χωροῦμεν ἤδη ὑπ' αὐτῷ οἰκονομεῖσθαι τῷ Κυρίῳ. Εἶτα πάλιν ζητήσειεν ἄν τις, πότε τῶν δεικνυμέ νων ὑπὸ τοῦ Σωτῆρος μικρῶν οἱ λεγόμενοι αὐτῶν ἄγγελοι προΐστανται, πότερον δεξάμενοι τὴν οίκονο μίαν περὶ αὐτοὺς διοικεῖν, ἀφ᾽ οὗ διὰ λουτροῦ παλιγ γενεσίας, ᾧ ἐγενήθησαν ο ὡς ἀρτιγέννητα βρέφη, τὸ λογικὸν καὶ ἄδολον γάλα ἐπιποθοῦσι, ο καὶ μηκέτι ὑποκείμενοι πονηρᾷ τινι δυνάμει· ἢ ἀπὸ γενέσεως κατὰ τὴν τοῦ Θεοῦ πρόγνωσιν καὶ τὸν προορισμόν Εἰρηκέναι πρὸς τό· Ὁ ἄγγελος, Αὐτὸς προπο ρεύσομαί σου, καὶ καταπινύσω σε 14. Επιστήσεις δὲ κατὰ ταῦτα, πιστεύοντα ἐν τῇ τῶν μεγάλων ἤδη τετάχθαι χώρα, επι εἰρηκέναι πρὸς τό· «Ο άγγελός μου προπορεύ σεται ὑμῶν,» τό·. Εἰ μὴ αὐτὸς συμπορεύῃ μετ' ἐμοῦ, μή με αναγάγῃς ἐντεῦθεν·, εἴπερ γὰρ ὁ μια κρὸς μὲν καὶ κληρονόμος ᾖ, νήπιος δὲ ὡς μηδὲν δια φέρων δούλου, ὅτε ἐστὶ νήπιος, καὶ ᾗ μικρός ἐστι «τὸ τῆς δουλείας εἰς φόβον ἔχει πνεῦμα· ν ὁ δὲ μη δαμῶς ἔτι τοιοῦτος, οὐκέτι μὲν τὸ τῆς δουλείας, ἤδη δὲ τὸ τῆς υἱοθεσίας, ὅτε ι ἡ τελεία ἀγάπη ἔξω βάλλει τὸν φόβον, ο δῆλον ἔσται σοι, ὅτι κατὰ ταῦτα παρεμβάλ λειν λέγεται ὁ ἄγγελος Κυρίου κύκλῳ τῶν φοβουμέ νων αὐτὸν, καὶ ῥύεσθαι αὐτούς. Επιστήσεις δὲ κατὰ ταῦτα καὶ εἰ μικρῶν μὲν εἰσιν ἄγγελοι πνεύματι δουλείας τῶν εἰς φόβον ἀγομένων, ἐπεὶ παρεμβάλλει ἄγγελος Κυρίου κύκλῳ τῶν φοβουμένων αὐτὸν, καὶ ῥύεται αὐτούς· μεγάλων δὲ ὁ τῶν ἀγγέλων μείζων Κύριος, ὅστις λέγοι ἂν περὶ ἑνὸς ἑκάστου αὐτῶν τό Μετ᾿ αὐτοῦ εἰμι ἐν θλίψει,» καὶ ὅσον ἐσμὲν ἀτε λεῖς, καὶ δεόμενοι τοῦ βοηθοῦντος ἡμῖν πρὸς τὸ ῥυ σθῆναι ἀπὸ κακῶν, ἀγγέλου δεόμεθα περὶ οὗ ἔλεγεν ὁ Ἰακὼβ τό· Ὁ ἄγγελος ὁ ῥνόμενός με ἐκ πάντων τῶν κακῶν·, τελειωθέντες δὲ, καὶ διελθόντες τὸ ὑπὸ τιθηνούς εἶναι, καὶ τροφοὺς οἰκονόμους, καὶ ἐπι τρόπους, χωροῦμεν ἤδη ὑπ' αὐτῷ οἰκονομεῖσθαι τῷ Κυρίῳ. Εἶτα πάλιν ζητήσειεν ἄν τις, πότε τῶν δεικνυμέ νων ὑπὸ τοῦ Σωτῆρος μικρῶν οἱ λεγόμενοι αὐτῶν ἄγγελοι προΐστανται, πότερον δεξάμενοι τὴν οίκονο μίαν περὶ αὐτοὺς διοικεῖν, ἀφ᾽ οὗ διὰ λουτροῦ παλιγ γενεσίας, ᾧ ἐγενήθησαν ο ὡς ἀρτιγέννητα βρέφη, τὸ λογικὸν καὶ ἄδολον γάλα ἐπιποθοῦσι, ο καὶ μηκέτι ὑποκείμενοι πονηρᾷ τινι δυνάμει· ἢ ἀπὸ γενέσεως κατὰ τὴν τοῦ Θεοῦ πρόγνωσιν καὶ τὸν προορισμόν Εἰρηκέναι πρὸς τό· Ὁ ἄγγελος, Αὐτὸς προπο ρεύσομαί σου, καὶ καταπινύσω σε 14. Επιστήσεις δὲ κατὰ ταῦτα, quoniam parvuli a Servatore nostro monstrati, quam a nutricibus nutritiisve reguntur, inde factum existimo ut Moyses se jam in majorum ordine con stitutum credens, ad id s: «Angelus meus præce det vos, o illud dixerit: • Si non tu ipse mecum proficiscaris, ne educas me de loco isto; nam etsi parvulus hæres quoque est, puer autem nihil a servo differt, quandiu puer est, et quatenus puer est, spiritum liabet servitutis ad timorem *;» qui autem talis jam amplius non est, non amplius ser vitutis spiritum habet, sed jam adoptionis, quando scilicet perfecta charitas foras mittit timorem ", perspicuum tibi erit juxta hæc dici angelum Domini circa timentes eum castrametari, eosque liberare. Super his vero animo perpendes annon parvulorum quidem, quibus a spiritu servitutis timor injicitur, sint angeli, quandoquidem castrametatur angelus Domini circa timentes eum, eosque liberat *; ma jorum autem, ipse major angelis Dominus, qui de unoquoque eorum dicat "; ‹ Cum ipso sum in tri bulatione; › et quandiu imperfecti sumus, et adjutore nobis opus est ut a malis liberemur, 2n gelo indigeamus de quo dicebat Jacob”: ‹ Angelus qui eruit me de cunctis malis;, at postquam per fecti evasimus, et nutritiis, nutricibus, actoribus et tutoribus nos subduximus '', ab ipso jam Chri sto gubernari possimus. nam parvulorum a Servatore monstratorum curæ præficiantur qui illorum angeli dicuntur; an eorum regimen capessiverint, ex quo per lavacrum rege nerationis, cujus ope sicut modo geniti infantes ▸ effecti sunt, ‹ rationabile, sine dolo lac concupi scunt › nec amplius malæ alicui potestati subja cent; anjam inde ab ortu, ordinatis illis juxta præ perfectum, in mensuram ætatis plenitudinis Christi.» Occurrere enim in virum, et hoc perfectum, secundum interiorem hominem intelligendus est ille, qui transcenderit quæ parvuli sunt, et evacuans ea pervenerit in virum perfectum. Hoc modo intelligenda est esse mensura spiritalis ætatis in singulis_ani abus, per quam proficit anima unaquæque, et ex eo quod magnificat Deum, magnificatur a Deo. Secundum hanc magnitudinem spiritalis ætatis, et spiritalium incrementorum, et Moyses dicitur fuisse agnus et Joannes, et ipse Dominus Jesus, de quo Gabriel protestatur: Et erit magnus. Pusilli autem sunt qui nuper in Christo sunt nati, aut tales permanent sine profectu, quasi nuper nati, quibus ratio nabile lac necessarium est, qui adbuc carnales sunt: sicut ait Apostolus, et parvuli sunt in Christo, nec capere possunt escam virileni. Pusilli enim quamvis sint hæredes, tamen quia pusilli sunt quasi nihil differentes a servis quandiu pusilli sunt, servitutis habent spiritum in timore. Qui autem per dilectionem Dei perfectam, miserit foras timorem, › jam non habet servitutis spiritum in timore, sed spiritum adoptionis filiorum in dilectione Dei. utrum ex quo per lavacrum regenerationis geniti sunt in Christo, quasi tunc nascentes infantes, et ultra non subjecti cuidam adversariæ potestati: an ex tempore nativitatis eorum carnalis secundum præ scientiam Dei, et præordinationem ipsius, quos præscivit et prædestinavit út sint conformes gloriæ Christi. Vides quoniam qui caute utrumque discusserit, illius est affirmare, utrum eorum sit veruni, et ad testimonium proferre Scripturam uni ex duobus consentientem. In utraque enim parte multus quidem sermo fieri potest, tamen ex multo parum aliquid proferamus. Qui enim volunt, mox ut qui fuerit natus eorum qui præcogniti sunt a Deo, accipere angelum præpositum sibi, utentur Apostoli voce dicentis. Exod. xxx11, 34, et xxxi, 14, 15. 3. Rom. viii, 15. ss | Joan. IV, 18. s Psal. xxxiii, 8. * Gen. xLvu, 16. Gal. IV, 2. Petr. II, 2. etc. Non ad haec verba quæ habentur Exod. xxx, 54, id responsi dedit Moyses, sed ad illa Exod. xxx, as Psal. etc. Uniuscu jusque hominis custodiæ angelum tribui ex sacris litteris universi Patres tradiderunt. Nihilominus ta men sententiam hanc pro insana traducere Magde burgensibus Centuriatoribus nulla religio fuit, neque quoniam parvuli a Servatore nostro monstrati, quam a nutricibus nutritiisve reguntur, inde factum existimo ut Moyses se jam in majorum ordine con stitutum credens, ad id s: «Angelus meus præce det vos, o illud dixerit: • Si non tu ipse mecum proficiscaris, ne educas me de loco isto; nam etsi parvulus hæres quoque est, puer autem nihil a servo differt, quandiu puer est, et quatenus puer est, spiritum liabet servitutis ad timorem *;» qui autem talis jam amplius non est, non amplius ser vitutis spiritum habet, sed jam adoptionis, quando scilicet perfecta charitas foras mittit timorem ", perspicuum tibi erit juxta hæc dici angelum Domini circa timentes eum castrametari, eosque liberare. Super his vero animo perpendes annon parvulorum quidem, quibus a spiritu servitutis timor injicitur, sint angeli, quandoquidem castrametatur angelus Domini circa timentes eum, eosque liberat *; ma jorum autem, ipse major angelis Dominus, qui de unoquoque eorum dicat "; ‹ Cum ipso sum in tri bulatione; › et quandiu imperfecti sumus, et adjutore nobis opus est ut a malis liberemur, 2n gelo indigeamus de quo dicebat Jacob”: ‹ Angelus qui eruit me de cunctis malis;, at postquam per fecti evasimus, et nutritiis, nutricibus, actoribus et tutoribus nos subduximus '', ab ipso jam Chri sto gubernari possimus. nam parvulorum a Servatore monstratorum curæ præficiantur qui illorum angeli dicuntur; an eorum regimen capessiverint, ex quo per lavacrum rege nerationis, cujus ope sicut modo geniti infantes ▸ effecti sunt, ‹ rationabile, sine dolo lac concupi scunt › nec amplius malæ alicui potestati subja cent; anjam inde ab ortu, ordinatis illis juxta præ perfectum, in mensuram ætatis plenitudinis Christi.» Occurrere enim in virum, et hoc perfectum, secundum interiorem hominem intelligendus est ille, qui transcenderit quæ parvuli sunt, et evacuans ea pervenerit in virum perfectum. Hoc modo intelligenda est esse mensura spiritalis ætatis in singulis_ani abus, per quam proficit anima unaquæque, et ex eo quod magnificat Deum, magnificatur a Deo. Secundum hanc magnitudinem spiritalis ætatis, et spiritalium incrementorum, et Moyses dicitur fuisse agnus et Joannes, et ipse Dominus Jesus, de quo Gabriel protestatur: Et erit magnus. Pusilli autem sunt qui nuper in Christo sunt nati, aut tales permanent sine profectu, quasi nuper nati, quibus ratio nabile lac necessarium est, qui adbuc carnales sunt: sicut ait Apostolus, et parvuli sunt in Christo, nec capere possunt escam virileni. Pusilli enim quamvis sint hæredes, tamen quia pusilli sunt quasi nihil differentes a servis quandiu pusilli sunt, servitutis habent spiritum in timore. Qui autem per dilectionem Dei perfectam, miserit foras timorem, › jam non habet servitutis spiritum in timore, sed spiritum adoptionis filiorum in dilectione Dei. utrum ex quo per lavacrum regenerationis geniti sunt in Christo, quasi tunc nascentes infantes, et ultra non subjecti cuidam adversariæ potestati: an ex tempore nativitatis eorum carnalis secundum præ scientiam Dei, et præordinationem ipsius, quos præscivit et prædestinavit út sint conformes gloriæ Christi. Vides quoniam qui caute utrumque discusserit, illius est affirmare, utrum eorum sit veruni, et ad testimonium proferre Scripturam uni ex duobus consentientem. In utraque enim parte multus quidem sermo fieri potest, tamen ex multo parum aliquid proferamus. Qui enim volunt, mox ut qui fuerit natus eorum qui præcogniti sunt a Deo, accipere angelum præpositum sibi, utentur Apostoli voce dicentis. Exod. xxx11, 34, et xxxi, 14, 15. 3. Rom. viii, 15. ss | Joan. IV, 18. s Psal. xxxiii, 8. * Gen. xLvu, 16. Gal. IV, 2. Petr. II, 2. etc. Non ad haec verba quæ habentur Exod. xxx, 54, id responsi dedit Moyses, sed ad illa Exod. xxx, as Psal. etc. Uniuscu jusque hominis custodiæ angelum tribui ex sacris litteris universi Patres tradiderunt. Nihilominus ta men sententiam hanc pro insana traducere Magde burgensibus Centuriatoribus nulla religio fuit, neque 27. Rursum deinde quæsiverit aliquis quando 27. Item requires pusillorum istorum angeli qui præsunt eis quando incipiunt curam eorum habere, 27. Rursum deinde quæsiverit aliquis quando 27. Item requires pusillorum istorum angeli qui præsunt eis quando incipiunt curam eorum habere,

οὐ γὰρ ὀλίγη διαφορὰ τὸν Πέτρον εἰληφέναι τὰς «κλεῖδας» οὐχ ἑνὸς οὐρανοῦ ἀλλὰ πλειόνων, [καὶ] ἵνα, ὅσα ἐὰν δήσῃ «ἐπὶ τῆς γῆς», ᾖ δεδεμένα οὐκ ἐν ἑνὶ [μόνον] οὐρανῷ ἀλλ’ ἐν πᾶσιν οὐρανοῖς, πρὸς τοὺς πολλοὺς [δὲ ὄντας] δέοντας «ἐπὶ τῆς γῆς» καὶ λύοντας «ἐπὶ τῆς γῆς» [οὕτω λέγεσθαι], ὥστε ταῦτα δεδέσθαι καὶ λελύσθαι οὐκ ἐν «οὐρανοῖς», ὡς ἐπὶ Πέτρου, ἀλλ’ «ἐν οὐρανῷ» ἑνί· οὐ γὰρ διαβαίνουσι τῇ δυνάμει, ὡς Πέτρος, ἵνα δήσωσιν ἢ λύσωσιν ἐν πᾶσιν «οὐρανοῖς». ὅσῳ οὖν βελτίων ὁ δεσμεύων, [τοσοῦτον ὁ δεδεμένος πλεῖον ἢ ἐν ἑνὶ οὐρανῷ δέδεται, καὶ ὅσῳ βελτίων ὁ λύων] τοσοῦτον μακαριώτερος ὁ λελυμένος, ὡς πανταχοῦ τῶν οὐρανῶν εἶναι αὐτοῦ τὸ λελύσθαι. [Ὠριγένους ἐκ τῶν εἰς τὸ κατὰ Ματθαῖον εὐαγγέλιον ἐξηγητικῶν] τόμος ιδ. «Πάλιν λέγω ὑμῖν ὅτι ἐὰν δύο ὑμῶν συμφωνήσωσιν ἐπὶ τῆς γῆς, περὶ παντὸς πράγματος οὗ ἐὰν αἰτήσωνται, γενη- [θή]σεται αὐτοῖς» [, []] . Κυρίως τὸ τῆς συμφωνίας ὄνομα τάσσεται ἐπὶ τῶν κατὰ μουσικὴν ἐν φωναῖς ἁρμονιῶν· καὶ εἰσί γε παρὰ τοῖς μουσικοῖς φθόγγοι φθόγγοις σύμφωνοι καὶ ἄλλοι διάφωνοι.

οὐ γὰρ ὀλίγη διαφορὰ τὸν Πέτρον εἰληφέναι τὰς «κλεῖδας» οὐχ ἑνὸς οὐρανοῦ ἀλλὰ πλειόνων, [καὶ] ἵνα, ὅσα ἐὰν δήσῃ «ἐπὶ τῆς γῆς», ᾖ δεδεμένα οὐκ ἐν ἑνὶ [μόνον] οὐρανῷ ἀλλ’ ἐν πᾶσιν οὐρανοῖς, πρὸς τοὺς πολλοὺς [δὲ ὄντας] δέοντας «ἐπὶ τῆς γῆς» καὶ λύοντας «ἐπὶ τῆς γῆς» [οὕτω λέγεσθαι], ὥστε ταῦτα δεδέσθαι καὶ λελύσθαι οὐκ ἐν «οὐρανοῖς», ὡς ἐπὶ Πέτρου, ἀλλ’ «ἐν οὐρανῷ» ἑνί· οὐ γὰρ διαβαίνουσι τῇ δυνάμει, ὡς Πέτρος, ἵνα δήσωσιν ἢ λύσωσιν ἐν πᾶσιν «οὐρανοῖς». ὅσῳ οὖν βελτίων ὁ δεσμεύων, [τοσοῦτον ὁ δεδεμένος πλεῖον ἢ ἐν ἑνὶ οὐρανῷ δέδεται, καὶ ὅσῳ βελτίων ὁ λύων] τοσοῦτον μακαριώτερος ὁ λελυμένος, ὡς πανταχοῦ τῶν οὐρανῶν εἶναι αὐτοῦ τὸ λελύσθαι. [Ὠριγένους ἐκ τῶν εἰς τὸ κατὰ Ματθαῖον εὐαγγέλιον ἐξηγητικῶν] τόμος ιδ. «Πάλιν λέγω ὑμῖν ὅτι ἐὰν δύο ὑμῶν συμφωνήσωσιν ἐπὶ τῆς γῆς, περὶ παντὸς πράγματος οὗ ἐὰν αἰτήσωνται, γενη- [θή]σεται αὐτοῖς» [, []] . Κυρίως τὸ τῆς συμφωνίας ὄνομα τάσσεται ἐπὶ τῶν κατὰ μουσικὴν ἐν φωναῖς ἁρμονιῶν· καὶ εἰσί γε παρὰ τοῖς μουσικοῖς φθόγγοι φθόγγοις σύμφωνοι καὶ ἄλλοι διάφωνοι.

τὰ γὰρ ἡρμοσμένα ὄργανα «ἐν ἰσχύϊ καὶ ᾠδαῖς» εἶχεν ἐν ἑαυτοῖς τὴν μουσικὴν συμφωνίαν, ἥτις τοσοῦτον δύναται, ὡς «δύο» μόνων μετὰ τῆς πρὸς τὴν θείαν μουσικὴν καὶ πνευματικὴν συμφωνίας αἴτησιν προσαγόντων τῷ «ἐν» τοῖς «οὐρανοῖς» πατρὶ περὶ οὑτινοσοῦν, τὸν πατέρα διδόναι τὰ αἰτήματα τοῖς μετὰ τοῦ συμφωνεῖν «ἐπὶ γῆς» [ὅπερ ἐστὶ παραδοξότατον] αἰτήσασιν, ἅπερ αἰτήσαιεν ἂν οἱ τὴν εἰρημένην συμφωνίαν συμφωνήσαντες. οὕτως ἐγὼ ἀκούω καὶ τοῦ ἀποστολικοῦ ῥητοῦ· «μὴ ἀποστερεῖτε ἀλλήλους, εἰ μή τι ἂν ἐκ συμφώνου πρὸς καιρὸν ἵνα σχολάσητε τῇ προσευχῇ». ἐπεὶ γὰρ τὸ τῆς ἁρμονίας ὄνομα ἐπὶ τῶν κατὰ θεὸν γαμούντων τέτακται ἐν τῷ οὕτως ἐκ Παροιμιῶν τεταγμένῳ ῥητῷ· «οἶκον καὶ ὕπαρξιν μεριοῦνται πατέρες παισί, παρὰ δὲ θεοῦ ἁρμόζεται γυνὴ ἀνδρί», ἀκόλουθόν ἐστι τῇ ἀπὸ θεοῦ ἁρμονίᾳ τὸ ὄνομα καὶ τὸ ἔργον ἀπολαύειν τῆς συμφωνίας εἰς εὐχήν, ὅπερ δηλοῦται ἐν τῷ «εἰ μή τι ἂν ἐκ συμφώνου». νέσει ψυχήν τινα, κατὰ μὲν τὰς ἀρχὰς φαῦλον εἶναι δύνασθαι, ὕστερον δέ ποτε ἀνάλογον τῷ πιστεύοντι πιστεύειν, καὶ ἐπὶ τοσοῦτον προκόπτειν, ὡς γενέσθαι αὐτὸν ἄγγελον ἕνα τῶν διὰ παντὸς βλεπόντων τὸ πρόσο ωπον τοῦ ἐν οὐρανοῖς Πατρός· ἀρξάμενος ἀπὸ τοῦδε τοῦ χρόνου τῷ προγνωσθέντι κατὰ τόνδε τὸν χρόνον πιστεύειν, καὶ προορισθέντι συζεύγνυται, τῶν ἀρχή των κριμάτων τοῦ Θεοῦ, καὶ ἀνεξερευνήτων, καὶ ἀδύσσοις ἐοικότων εἰκότως πᾶσαν τὴν τοιαύτην ἀρ μονίαν συναγαγόντων, ἀγγέλους πρὸς ἀνθρώπους. Δυνατὸν δὲ καὶ ὥσπερ ἀνδρὸς καὶ γυναικὸς ἀμφοτέ ρων ἀπίστων, ότὲ μὲν ὁ ἀνὴρ πρότερον πιστεύσας τῷ χρόνῳ σώζει τὴν γυναῖκα· δτὲ δὲ ἡ γυνὴ ἀρξα μένη ὕστερόν ποτε πείθει τὸν ἄνδρα, οὕτω γίνεσθαι καὶ ἐπὶ τῶν ἀγγέλων καὶ τῶν ἀνθρώπων. Εἰ μὲν οὖν ἐπ' ἄλλων γίνεται ἀγγέλων τὸ τοιοῦτον, ή μὴ, καὶ αὐτὸς ἐξετάσεις· μήποτε δὲ οὐχ ἁρμόζει περὶ τοῦ ἑκάστου ἀγγέλου τὸ τοιοῦτο λέγειν, τοσοῦ του τετιμημένου κατὰ τὸν τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν λόγον, ὥστε διὰ παντὸς αὐτὸν βλέπειν λέγεσθαι τὸ πρόσω πον τοῦ Πατρὸς τοῦ ἐν οὐρανοῖς. Ἐπεὶ δὲ ἐν τοῖς ἀνωτέρω ελέγομεν τῶν μὲν μικρῶν εἶναι ἀγγέλους, διεληλυθέναι δὲ τὴν τοιαύτην τάξιν τους μεγάλους, ἀντερεῖ τις ἡμῖν ἐκ τῶν Πράξεων τῶν ἀποστόλων, ἔνθα γέγραπται, ὅτι Ρόδη παιδίσκη τις τοῦ Πέτρου κρούσαντος τὴν θύραν προσῆλθεν ὑπακοῦσαι, καὶ ἐπιγνοῦσα τὴν φωνὴν τοῦ Πέτρου, εἰσδραμοῦσα ἀπήγ γειλεν ἑστάναι τὸν Πέτρον πρὸ τοῦ πυλῶνος· θαυ μάσαντες δὲ οἱ ἐν τῷ οἴκῳ συνηθροισμένοι, καὶ ὡσε περεὶ ἀδύνατον εἶναι νομίσαντες τὸν Πέτρον ἀληθῶς ἑστηκέναι ἔλεγον, ὅτι ὁ ἄγγελος αὐτοῦ ἐστι· φή σε: γὰρ, ὅτι ἅπαξ μαθόντες ἐκεῖνοι ἕκαστον τῶν πι στευόντων ἔχειν ἄγγελον τόνδε τινά, ᾔδεισαν καὶ Πέ τρου τινὰ εἶναι ἄγγελον Ὁ δὲ παριστάμενος οἷς προειρήκαμεν φήσει, ὅτι οὐκ ἀναγκαῖον εἶναι δόγμα τὸν τῆς Ρόδης λόγον τάχα δὲ καὶ οὐκ ἠκριβωκότων πότε μὲν ὑπ' ἀγγέλων τῷ ὡς μικρός τις, καὶ φο βούμενος τὸν Θεὸν οἰκονομεῖται, πότε δὲ ἤδη ὑπ' αὐ καὶ ἐπ' ἄλλων. πρὸ τοῦ πυλῶνος ἀληθῶς ἑστη κέναι. Φαίνεται δὲ ἐκ τούτου, ὅτι, εἰ καὶ πάντες ἀγγέλους ἔχομεν, ἀλλ᾽ οἱ τῶν ἁμαρτωλῶν ἄγγελοι, ὥσπερ αἰσχυνόμενοι διὰ τὸ ἡμῶν ἀπαῤῥησίαστον, οὐδὲ αὐτοὶ ἔχουσι παρ ῥησίαν ὁρᾶν τὸ πρόσωπον τοῦ Θεοῦ, καὶ δέεσθαι τά νὰ ὑπὲρ ἡμῶν. Ἤδεισαν καὶ Πέτρου τινὰ εἶναι ἄγγε Τιν τῆς Ῥύδης λόγον. Τ. παρέλκειν. νέσει ψυχήν τινα, κατὰ μὲν τὰς ἀρχὰς φαῦλον εἶναι δύνασθαι, ὕστερον δέ ποτε ἀνάλογον τῷ πιστεύοντι πιστεύειν, καὶ ἐπὶ τοσοῦτον προκόπτειν, ὡς γενέσθαι αὐτὸν ἄγγελον ἕνα τῶν διὰ παντὸς βλεπόντων τὸ πρόσο ωπον τοῦ ἐν οὐρανοῖς Πατρός· ἀρξάμενος ἀπὸ τοῦδε τοῦ χρόνου τῷ προγνωσθέντι κατὰ τόνδε τὸν χρόνον πιστεύειν, καὶ προορισθέντι συζεύγνυται, τῶν ἀρχή των κριμάτων τοῦ Θεοῦ, καὶ ἀνεξερευνήτων, καὶ ἀδύσσοις ἐοικότων εἰκότως πᾶσαν τὴν τοιαύτην ἀρ μονίαν συναγαγόντων, ἀγγέλους πρὸς ἀνθρώπους. Δυνατὸν δὲ καὶ ὥσπερ ἀνδρὸς καὶ γυναικὸς ἀμφοτέ ρων ἀπίστων, ότὲ μὲν ὁ ἀνὴρ πρότερον πιστεύσας τῷ χρόνῳ σώζει τὴν γυναῖκα· δτὲ δὲ ἡ γυνὴ ἀρξα μένη ὕστερόν ποτε πείθει τὸν ἄνδρα, οὕτω γίνεσθαι καὶ ἐπὶ τῶν ἀγγέλων καὶ τῶν ἀνθρώπων. Εἰ μὲν οὖν ἐπ' ἄλλων γίνεται ἀγγέλων τὸ τοιοῦτον, ή μὴ, καὶ αὐτὸς ἐξετάσεις· μήποτε δὲ οὐχ ἁρμόζει περὶ τοῦ ἑκάστου ἀγγέλου τὸ τοιοῦτο λέγειν, τοσοῦ του τετιμημένου κατὰ τὸν τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν λόγον, ὥστε διὰ παντὸς αὐτὸν βλέπειν λέγεσθαι τὸ πρόσω πον τοῦ Πατρὸς τοῦ ἐν οὐρανοῖς. Ἐπεὶ δὲ ἐν τοῖς ἀνωτέρω ελέγομεν τῶν μὲν μικρῶν εἶναι ἀγγέλους, διεληλυθέναι δὲ τὴν τοιαύτην τάξιν τους μεγάλους, ἀντερεῖ τις ἡμῖν ἐκ τῶν Πράξεων τῶν ἀποστόλων, ἔνθα γέγραπται, ὅτι Ρόδη παιδίσκη τις τοῦ Πέτρου κρούσαντος τὴν θύραν προσῆλθεν ὑπακοῦσαι, καὶ ἐπιγνοῦσα τὴν φωνὴν τοῦ Πέτρου, εἰσδραμοῦσα ἀπήγ γειλεν ἑστάναι τὸν Πέτρον πρὸ τοῦ πυλῶνος· θαυ μάσαντες δὲ οἱ ἐν τῷ οἴκῳ συνηθροισμένοι, καὶ ὡσε περεὶ ἀδύνατον εἶναι νομίσαντες τὸν Πέτρον ἀληθῶς ἑστηκέναι ἔλεγον, ὅτι ὁ ἄγγελος αὐτοῦ ἐστι· φή σε: γὰρ, ὅτι ἅπαξ μαθόντες ἐκεῖνοι ἕκαστον τῶν πι στευόντων ἔχειν ἄγγελον τόνδε τινά, ᾔδεισαν καὶ Πέ τρου τινὰ εἶναι ἄγγελον Ὁ δὲ παριστάμενος οἷς προειρήκαμεν φήσει, ὅτι οὐκ ἀναγκαῖον εἶναι δόγμα τὸν τῆς Ρόδης λόγον τάχα δὲ καὶ οὐκ ἠκριβωκότων πότε μὲν ὑπ' ἀγγέλων τῷ ὡς μικρός τις, καὶ φο βούμενος τὸν Θεὸν οἰκονομεῖται, πότε δὲ ἤδη ὑπ' αὐ καὶ ἐπ' ἄλλων. πρὸ τοῦ πυλῶνος ἀληθῶς ἑστη κέναι. Φαίνεται δὲ ἐκ τούτου, ὅτι, εἰ καὶ πάντες ἀγγέλους ἔχομεν, ἀλλ᾽ οἱ τῶν ἁμαρτωλῶν ἄγγελοι, ὥσπερ αἰσχυνόμενοι διὰ τὸ ἡμῶν ἀπαῤῥησίαστον, οὐδὲ αὐτοὶ ἔχουσι παρ ῥησίαν ὁρᾶν τὸ πρόσωπον τοῦ Θεοῦ, καὶ δέεσθαι τά νὰ ὑπὲρ ἡμῶν. Ἤδεισαν καὶ Πέτρου τινὰ εἶναι ἄγγε Τιν τῆς Ῥύδης λόγον. Τ. παρέλκειν. statim ab ortu commissa est, malus initio esse pos sit; deinde vero qua proportione is credit qui sibi traditus est, eadem et ipse credat, et tantos faciat progressus, ut unus ex angelis faciem Patris qui in coelis est semper spectantibus efficiatur: initio inde facto, ei conjungitur qui, ut hoc tempore credat, prævisus et prædestinatus est, ineffabilibus atque inscrutabilibus, et abyssorum similibus Dei judiciis omnem hanc connexionem, angelos cum homini bus conjungendo, merito parantibus. Fieri item potest ut quemadmodum cum vir et mulier a fide alieni sunt, vir qui prior credidit, uxorem ali quando servat; aliquando autem initium faciens uxor virum tandem oratione sua flectit, idem an gelis hominibusque contingat. An autem idem aliis angelis eveniat, necne, tu ipse disquires. Al vide ne tale quid de unoquoque angelo dicere minime par sit, qui juxta Servatoris nostri sermonem tanto afficitur honore, ut faciem Patris qui in cœlis est semper intueri dicatur. Quoniam vero angelos esse supra diximus quibus parvulorum cura commissa sit, majores vero ejusmodi ordinem esse præter gressos, refragabitur nobis quispiam ex Actis apo stolorum, ubi scriptum est pulsante Petro ostium processisse Rhoden ancillam quamdam ut subau scultaret, et cum vocem Petri agnovisset, intro currentem renuntiasse stare Petrum ante vestibu lum; miratos autem eos qui in domo fuerant con gregati, nec fieri posse credentes ut Petrus revera staret, ipsius esse angelum pronuntiasse; dicet enim scivisse illos quemdam Petri esse angelum, cum unumquemque e credentibus aliquem habere angelum semel didicissent. Qui autem his assentic tur, quæ supra diximus, minime necessarium esse dicet ut pro dogmate oratio Rhodes habeatur, fortasse vero neque eorum quibus exploratum non erat quandonam ab angelis, tanquam parvulus quispiam et Deum timens gubernatur aliquis; atque rapacibus praeesse angelum sanctum, ut maculetur in hujusmodi actibus hominis cui datus est custos. Sed est homo quidem in tempore infidelitatis suæ, et peccatorum suorum ex infidelitate na scentium sub angelis Satanæ, et spiritibus malignis, et immundis dæmoniis. Cum autem susceperit fidem, tunc Christus qui est redemptor, qui pretio sui sanguinis eum redemit a malignis dominis, credentem in Deum tradit eum angelo sancto, et propter munditiam semper videnti faciem Patris. Secun dum ca quæ sumus interpretati de pusillis discipulis conveniens est dicere: quoniam non habuit neces sarium Christus mandare de magnis et perfectioribus fidelibus non contemnendis, sed de pusillis, propterea non simpliciter dictum est: Ne contemnatis unum de istis omnibus discipulis quos videtis: sed ita, Colex Regius, Codex Regius, et ad salutem usque perduxerint, habent etiam ipsi propter nostram timiditatem pudore suffusi, ipsi fiduciam videndi faciem Patris. Quomodo enim si quoque non audent videre faciem Dei, nec pro no per curam eorum et industriam salus hominibus bis forsitan orare. Hæc vero disputantur in Ori comparatur, facien Patris semper attendant: sie si genianis. Huetius. per negligentiam co um homo corruerit, etiam sui periculi rem esse non nesciunt. › Quis huic errori color obliui potest, non video; paleremur, si homi num peccata angelos pudore suffundere dixisset Origenes, quemadmodum Theophylactus «inde autem apparet, quod si ange los habeamus omnes, angeli tamen reorum quasi dor, etc. Vide Origenianorum lib. 11, quæst. 5, num. 28. Quamnam Rhodes orationem hic significet, non video: nam Act. xit non aliud ipsa dixit, quam ‹ stare Petrum ante ja nuam: illi autem dicebant, Angelus eius est.» ID. Videtur statim ab ortu commissa est, malus initio esse pos sit; deinde vero qua proportione is credit qui sibi traditus est, eadem et ipse credat, et tantos faciat progressus, ut unus ex angelis faciem Patris qui in coelis est semper spectantibus efficiatur: initio inde facto, ei conjungitur qui, ut hoc tempore credat, prævisus et prædestinatus est, ineffabilibus atque inscrutabilibus, et abyssorum similibus Dei judiciis omnem hanc connexionem, angelos cum homini bus conjungendo, merito parantibus. Fieri item potest ut quemadmodum cum vir et mulier a fide alieni sunt, vir qui prior credidit, uxorem ali quando servat; aliquando autem initium faciens uxor virum tandem oratione sua flectit, idem an gelis hominibusque contingat. An autem idem aliis angelis eveniat, necne, tu ipse disquires. Al vide ne tale quid de unoquoque angelo dicere minime par sit, qui juxta Servatoris nostri sermonem tanto afficitur honore, ut faciem Patris qui in cœlis est semper intueri dicatur. Quoniam vero angelos esse supra diximus quibus parvulorum cura commissa sit, majores vero ejusmodi ordinem esse præter gressos, refragabitur nobis quispiam ex Actis apo stolorum, ubi scriptum est pulsante Petro ostium processisse Rhoden ancillam quamdam ut subau scultaret, et cum vocem Petri agnovisset, intro currentem renuntiasse stare Petrum ante vestibu lum; miratos autem eos qui in domo fuerant con gregati, nec fieri posse credentes ut Petrus revera staret, ipsius esse angelum pronuntiasse; dicet enim scivisse illos quemdam Petri esse angelum, cum unumquemque e credentibus aliquem habere angelum semel didicissent. Qui autem his assentic tur, quæ supra diximus, minime necessarium esse dicet ut pro dogmate oratio Rhodes habeatur, fortasse vero neque eorum quibus exploratum non erat quandonam ab angelis, tanquam parvulus quispiam et Deum timens gubernatur aliquis; atque rapacibus praeesse angelum sanctum, ut maculetur in hujusmodi actibus hominis cui datus est custos. Sed est homo quidem in tempore infidelitatis suæ, et peccatorum suorum ex infidelitate na scentium sub angelis Satanæ, et spiritibus malignis, et immundis dæmoniis. Cum autem susceperit fidem, tunc Christus qui est redemptor, qui pretio sui sanguinis eum redemit a malignis dominis, credentem in Deum tradit eum angelo sancto, et propter munditiam semper videnti faciem Patris. Secun dum ca quæ sumus interpretati de pusillis discipulis conveniens est dicere: quoniam non habuit neces sarium Christus mandare de magnis et perfectioribus fidelibus non contemnendis, sed de pusillis, propterea non simpliciter dictum est: Ne contemnatis unum de istis omnibus discipulis quos videtis: sed ita, Colex Regius, Codex Regius, et ad salutem usque perduxerint, habent etiam ipsi propter nostram timiditatem pudore suffusi, ipsi fiduciam videndi faciem Patris. Quomodo enim si quoque non audent videre faciem Dei, nec pro no per curam eorum et industriam salus hominibus bis forsitan orare. Hæc vero disputantur in Ori comparatur, facien Patris semper attendant: sie si genianis. Huetius. per negligentiam co um homo corruerit, etiam sui periculi rem esse non nesciunt. › Quis huic errori color obliui potest, non video; paleremur, si homi num peccata angelos pudore suffundere dixisset Origenes, quemadmodum Theophylactus «inde autem apparet, quod si ange los habeamus omnes, angeli tamen reorum quasi dor, etc. Vide Origenianorum lib. 11, quæst. 5, num. 28. Quamnam Rhodes orationem hic significet, non video: nam Act. xit non aliud ipsa dixit, quam ‹ stare Petrum ante ja nuam: illi autem dicebant, Angelus eius est.» ID. Videtur

τὰ γὰρ ἡρμοσμένα ὄργανα «ἐν ἰσχύϊ καὶ ᾠδαῖς» εἶχεν ἐν ἑαυτοῖς τὴν μουσικὴν συμφωνίαν, ἥτις τοσοῦτον δύναται, ὡς «δύο» μόνων μετὰ τῆς πρὸς τὴν θείαν μουσικὴν καὶ πνευματικὴν συμφωνίας αἴτησιν προσαγόντων τῷ «ἐν» τοῖς «οὐρανοῖς» πατρὶ περὶ οὑτινοσοῦν, τὸν πατέρα διδόναι τὰ αἰτήματα τοῖς μετὰ τοῦ συμφωνεῖν «ἐπὶ γῆς» [ὅπερ ἐστὶ παραδοξότατον] αἰτήσασιν, ἅπερ αἰτήσαιεν ἂν οἱ τὴν εἰρημένην συμφωνίαν συμφωνήσαντες. οὕτως ἐγὼ ἀκούω καὶ τοῦ ἀποστολικοῦ ῥητοῦ· «μὴ ἀποστερεῖτε ἀλλήλους, εἰ μή τι ἂν ἐκ συμφώνου πρὸς καιρὸν ἵνα σχολάσητε τῇ προσευχῇ». ἐπεὶ γὰρ τὸ τῆς ἁρμονίας ὄνομα ἐπὶ τῶν κατὰ θεὸν γαμούντων τέτακται ἐν τῷ οὕτως ἐκ Παροιμιῶν τεταγμένῳ ῥητῷ· «οἶκον καὶ ὕπαρξιν μεριοῦνται πατέρες παισί, παρὰ δὲ θεοῦ ἁρμόζεται γυνὴ ἀνδρί», ἀκόλουθόν ἐστι τῇ ἀπὸ θεοῦ ἁρμονίᾳ τὸ ὄνομα καὶ τὸ ἔργον ἀπολαύειν τῆς συμφωνίας εἰς εὐχήν, ὅπερ δηλοῦται ἐν τῷ «εἰ μή τι ἂν ἐκ συμφώνου». νέσει ψυχήν τινα, κατὰ μὲν τὰς ἀρχὰς φαῦλον εἶναι δύνασθαι, ὕστερον δέ ποτε ἀνάλογον τῷ πιστεύοντι πιστεύειν, καὶ ἐπὶ τοσοῦτον προκόπτειν, ὡς γενέσθαι αὐτὸν ἄγγελον ἕνα τῶν διὰ παντὸς βλεπόντων τὸ πρόσο ωπον τοῦ ἐν οὐρανοῖς Πατρός· ἀρξάμενος ἀπὸ τοῦδε τοῦ χρόνου τῷ προγνωσθέντι κατὰ τόνδε τὸν χρόνον πιστεύειν, καὶ προορισθέντι συζεύγνυται, τῶν ἀρχή των κριμάτων τοῦ Θεοῦ, καὶ ἀνεξερευνήτων, καὶ ἀδύσσοις ἐοικότων εἰκότως πᾶσαν τὴν τοιαύτην ἀρ μονίαν συναγαγόντων, ἀγγέλους πρὸς ἀνθρώπους. Δυνατὸν δὲ καὶ ὥσπερ ἀνδρὸς καὶ γυναικὸς ἀμφοτέ ρων ἀπίστων, ότὲ μὲν ὁ ἀνὴρ πρότερον πιστεύσας τῷ χρόνῳ σώζει τὴν γυναῖκα· δτὲ δὲ ἡ γυνὴ ἀρξα μένη ὕστερόν ποτε πείθει τὸν ἄνδρα, οὕτω γίνεσθαι καὶ ἐπὶ τῶν ἀγγέλων καὶ τῶν ἀνθρώπων. Εἰ μὲν οὖν ἐπ' ἄλλων γίνεται ἀγγέλων τὸ τοιοῦτον, ή μὴ, καὶ αὐτὸς ἐξετάσεις· μήποτε δὲ οὐχ ἁρμόζει περὶ τοῦ ἑκάστου ἀγγέλου τὸ τοιοῦτο λέγειν, τοσοῦ του τετιμημένου κατὰ τὸν τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν λόγον, ὥστε διὰ παντὸς αὐτὸν βλέπειν λέγεσθαι τὸ πρόσω πον τοῦ Πατρὸς τοῦ ἐν οὐρανοῖς. Ἐπεὶ δὲ ἐν τοῖς ἀνωτέρω ελέγομεν τῶν μὲν μικρῶν εἶναι ἀγγέλους, διεληλυθέναι δὲ τὴν τοιαύτην τάξιν τους μεγάλους, ἀντερεῖ τις ἡμῖν ἐκ τῶν Πράξεων τῶν ἀποστόλων, ἔνθα γέγραπται, ὅτι Ρόδη παιδίσκη τις τοῦ Πέτρου κρούσαντος τὴν θύραν προσῆλθεν ὑπακοῦσαι, καὶ ἐπιγνοῦσα τὴν φωνὴν τοῦ Πέτρου, εἰσδραμοῦσα ἀπήγ γειλεν ἑστάναι τὸν Πέτρον πρὸ τοῦ πυλῶνος· θαυ μάσαντες δὲ οἱ ἐν τῷ οἴκῳ συνηθροισμένοι, καὶ ὡσε περεὶ ἀδύνατον εἶναι νομίσαντες τὸν Πέτρον ἀληθῶς ἑστηκέναι ἔλεγον, ὅτι ὁ ἄγγελος αὐτοῦ ἐστι· φή σε: γὰρ, ὅτι ἅπαξ μαθόντες ἐκεῖνοι ἕκαστον τῶν πι στευόντων ἔχειν ἄγγελον τόνδε τινά, ᾔδεισαν καὶ Πέ τρου τινὰ εἶναι ἄγγελον Ὁ δὲ παριστάμενος οἷς προειρήκαμεν φήσει, ὅτι οὐκ ἀναγκαῖον εἶναι δόγμα τὸν τῆς Ρόδης λόγον τάχα δὲ καὶ οὐκ ἠκριβωκότων πότε μὲν ὑπ' ἀγγέλων τῷ ὡς μικρός τις, καὶ φο βούμενος τὸν Θεὸν οἰκονομεῖται, πότε δὲ ἤδη ὑπ' αὐ καὶ ἐπ' ἄλλων. πρὸ τοῦ πυλῶνος ἀληθῶς ἑστη κέναι. Φαίνεται δὲ ἐκ τούτου, ὅτι, εἰ καὶ πάντες ἀγγέλους ἔχομεν, ἀλλ᾽ οἱ τῶν ἁμαρτωλῶν ἄγγελοι, ὥσπερ αἰσχυνόμενοι διὰ τὸ ἡμῶν ἀπαῤῥησίαστον, οὐδὲ αὐτοὶ ἔχουσι παρ ῥησίαν ὁρᾶν τὸ πρόσωπον τοῦ Θεοῦ, καὶ δέεσθαι τά νὰ ὑπὲρ ἡμῶν. Ἤδεισαν καὶ Πέτρου τινὰ εἶναι ἄγγε Τιν τῆς Ῥύδης λόγον. Τ. παρέλκειν. νέσει ψυχήν τινα, κατὰ μὲν τὰς ἀρχὰς φαῦλον εἶναι δύνασθαι, ὕστερον δέ ποτε ἀνάλογον τῷ πιστεύοντι πιστεύειν, καὶ ἐπὶ τοσοῦτον προκόπτειν, ὡς γενέσθαι αὐτὸν ἄγγελον ἕνα τῶν διὰ παντὸς βλεπόντων τὸ πρόσο ωπον τοῦ ἐν οὐρανοῖς Πατρός· ἀρξάμενος ἀπὸ τοῦδε τοῦ χρόνου τῷ προγνωσθέντι κατὰ τόνδε τὸν χρόνον πιστεύειν, καὶ προορισθέντι συζεύγνυται, τῶν ἀρχή των κριμάτων τοῦ Θεοῦ, καὶ ἀνεξερευνήτων, καὶ ἀδύσσοις ἐοικότων εἰκότως πᾶσαν τὴν τοιαύτην ἀρ μονίαν συναγαγόντων, ἀγγέλους πρὸς ἀνθρώπους. Δυνατὸν δὲ καὶ ὥσπερ ἀνδρὸς καὶ γυναικὸς ἀμφοτέ ρων ἀπίστων, ότὲ μὲν ὁ ἀνὴρ πρότερον πιστεύσας τῷ χρόνῳ σώζει τὴν γυναῖκα· δτὲ δὲ ἡ γυνὴ ἀρξα μένη ὕστερόν ποτε πείθει τὸν ἄνδρα, οὕτω γίνεσθαι καὶ ἐπὶ τῶν ἀγγέλων καὶ τῶν ἀνθρώπων. Εἰ μὲν οὖν ἐπ' ἄλλων γίνεται ἀγγέλων τὸ τοιοῦτον, ή μὴ, καὶ αὐτὸς ἐξετάσεις· μήποτε δὲ οὐχ ἁρμόζει περὶ τοῦ ἑκάστου ἀγγέλου τὸ τοιοῦτο λέγειν, τοσοῦ του τετιμημένου κατὰ τὸν τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν λόγον, ὥστε διὰ παντὸς αὐτὸν βλέπειν λέγεσθαι τὸ πρόσω πον τοῦ Πατρὸς τοῦ ἐν οὐρανοῖς. Ἐπεὶ δὲ ἐν τοῖς ἀνωτέρω ελέγομεν τῶν μὲν μικρῶν εἶναι ἀγγέλους, διεληλυθέναι δὲ τὴν τοιαύτην τάξιν τους μεγάλους, ἀντερεῖ τις ἡμῖν ἐκ τῶν Πράξεων τῶν ἀποστόλων, ἔνθα γέγραπται, ὅτι Ρόδη παιδίσκη τις τοῦ Πέτρου κρούσαντος τὴν θύραν προσῆλθεν ὑπακοῦσαι, καὶ ἐπιγνοῦσα τὴν φωνὴν τοῦ Πέτρου, εἰσδραμοῦσα ἀπήγ γειλεν ἑστάναι τὸν Πέτρον πρὸ τοῦ πυλῶνος· θαυ μάσαντες δὲ οἱ ἐν τῷ οἴκῳ συνηθροισμένοι, καὶ ὡσε περεὶ ἀδύνατον εἶναι νομίσαντες τὸν Πέτρον ἀληθῶς ἑστηκέναι ἔλεγον, ὅτι ὁ ἄγγελος αὐτοῦ ἐστι· φή σε: γὰρ, ὅτι ἅπαξ μαθόντες ἐκεῖνοι ἕκαστον τῶν πι στευόντων ἔχειν ἄγγελον τόνδε τινά, ᾔδεισαν καὶ Πέ τρου τινὰ εἶναι ἄγγελον Ὁ δὲ παριστάμενος οἷς προειρήκαμεν φήσει, ὅτι οὐκ ἀναγκαῖον εἶναι δόγμα τὸν τῆς Ρόδης λόγον τάχα δὲ καὶ οὐκ ἠκριβωκότων πότε μὲν ὑπ' ἀγγέλων τῷ ὡς μικρός τις, καὶ φο βούμενος τὸν Θεὸν οἰκονομεῖται, πότε δὲ ἤδη ὑπ' αὐ καὶ ἐπ' ἄλλων. πρὸ τοῦ πυλῶνος ἀληθῶς ἑστη κέναι. Φαίνεται δὲ ἐκ τούτου, ὅτι, εἰ καὶ πάντες ἀγγέλους ἔχομεν, ἀλλ᾽ οἱ τῶν ἁμαρτωλῶν ἄγγελοι, ὥσπερ αἰσχυνόμενοι διὰ τὸ ἡμῶν ἀπαῤῥησίαστον, οὐδὲ αὐτοὶ ἔχουσι παρ ῥησίαν ὁρᾶν τὸ πρόσωπον τοῦ Θεοῦ, καὶ δέεσθαι τά νὰ ὑπὲρ ἡμῶν. Ἤδεισαν καὶ Πέτρου τινὰ εἶναι ἄγγε Τιν τῆς Ῥύδης λόγον. Τ. παρέλκειν. statim ab ortu commissa est, malus initio esse pos sit; deinde vero qua proportione is credit qui sibi traditus est, eadem et ipse credat, et tantos faciat progressus, ut unus ex angelis faciem Patris qui in coelis est semper spectantibus efficiatur: initio inde facto, ei conjungitur qui, ut hoc tempore credat, prævisus et prædestinatus est, ineffabilibus atque inscrutabilibus, et abyssorum similibus Dei judiciis omnem hanc connexionem, angelos cum homini bus conjungendo, merito parantibus. Fieri item potest ut quemadmodum cum vir et mulier a fide alieni sunt, vir qui prior credidit, uxorem ali quando servat; aliquando autem initium faciens uxor virum tandem oratione sua flectit, idem an gelis hominibusque contingat. An autem idem aliis angelis eveniat, necne, tu ipse disquires. Al vide ne tale quid de unoquoque angelo dicere minime par sit, qui juxta Servatoris nostri sermonem tanto afficitur honore, ut faciem Patris qui in cœlis est semper intueri dicatur. Quoniam vero angelos esse supra diximus quibus parvulorum cura commissa sit, majores vero ejusmodi ordinem esse præter gressos, refragabitur nobis quispiam ex Actis apo stolorum, ubi scriptum est pulsante Petro ostium processisse Rhoden ancillam quamdam ut subau scultaret, et cum vocem Petri agnovisset, intro currentem renuntiasse stare Petrum ante vestibu lum; miratos autem eos qui in domo fuerant con gregati, nec fieri posse credentes ut Petrus revera staret, ipsius esse angelum pronuntiasse; dicet enim scivisse illos quemdam Petri esse angelum, cum unumquemque e credentibus aliquem habere angelum semel didicissent. Qui autem his assentic tur, quæ supra diximus, minime necessarium esse dicet ut pro dogmate oratio Rhodes habeatur, fortasse vero neque eorum quibus exploratum non erat quandonam ab angelis, tanquam parvulus quispiam et Deum timens gubernatur aliquis; atque rapacibus praeesse angelum sanctum, ut maculetur in hujusmodi actibus hominis cui datus est custos. Sed est homo quidem in tempore infidelitatis suæ, et peccatorum suorum ex infidelitate na scentium sub angelis Satanæ, et spiritibus malignis, et immundis dæmoniis. Cum autem susceperit fidem, tunc Christus qui est redemptor, qui pretio sui sanguinis eum redemit a malignis dominis, credentem in Deum tradit eum angelo sancto, et propter munditiam semper videnti faciem Patris. Secun dum ca quæ sumus interpretati de pusillis discipulis conveniens est dicere: quoniam non habuit neces sarium Christus mandare de magnis et perfectioribus fidelibus non contemnendis, sed de pusillis, propterea non simpliciter dictum est: Ne contemnatis unum de istis omnibus discipulis quos videtis: sed ita, Colex Regius, Codex Regius, et ad salutem usque perduxerint, habent etiam ipsi propter nostram timiditatem pudore suffusi, ipsi fiduciam videndi faciem Patris. Quomodo enim si quoque non audent videre faciem Dei, nec pro no per curam eorum et industriam salus hominibus bis forsitan orare. Hæc vero disputantur in Ori comparatur, facien Patris semper attendant: sie si genianis. Huetius. per negligentiam co um homo corruerit, etiam sui periculi rem esse non nesciunt. › Quis huic errori color obliui potest, non video; paleremur, si homi num peccata angelos pudore suffundere dixisset Origenes, quemadmodum Theophylactus «inde autem apparet, quod si ange los habeamus omnes, angeli tamen reorum quasi dor, etc. Vide Origenianorum lib. 11, quæst. 5, num. 28. Quamnam Rhodes orationem hic significet, non video: nam Act. xit non aliud ipsa dixit, quam ‹ stare Petrum ante ja nuam: illi autem dicebant, Angelus eius est.» ID. Videtur statim ab ortu commissa est, malus initio esse pos sit; deinde vero qua proportione is credit qui sibi traditus est, eadem et ipse credat, et tantos faciat progressus, ut unus ex angelis faciem Patris qui in coelis est semper spectantibus efficiatur: initio inde facto, ei conjungitur qui, ut hoc tempore credat, prævisus et prædestinatus est, ineffabilibus atque inscrutabilibus, et abyssorum similibus Dei judiciis omnem hanc connexionem, angelos cum homini bus conjungendo, merito parantibus. Fieri item potest ut quemadmodum cum vir et mulier a fide alieni sunt, vir qui prior credidit, uxorem ali quando servat; aliquando autem initium faciens uxor virum tandem oratione sua flectit, idem an gelis hominibusque contingat. An autem idem aliis angelis eveniat, necne, tu ipse disquires. Al vide ne tale quid de unoquoque angelo dicere minime par sit, qui juxta Servatoris nostri sermonem tanto afficitur honore, ut faciem Patris qui in cœlis est semper intueri dicatur. Quoniam vero angelos esse supra diximus quibus parvulorum cura commissa sit, majores vero ejusmodi ordinem esse præter gressos, refragabitur nobis quispiam ex Actis apo stolorum, ubi scriptum est pulsante Petro ostium processisse Rhoden ancillam quamdam ut subau scultaret, et cum vocem Petri agnovisset, intro currentem renuntiasse stare Petrum ante vestibu lum; miratos autem eos qui in domo fuerant con gregati, nec fieri posse credentes ut Petrus revera staret, ipsius esse angelum pronuntiasse; dicet enim scivisse illos quemdam Petri esse angelum, cum unumquemque e credentibus aliquem habere angelum semel didicissent. Qui autem his assentic tur, quæ supra diximus, minime necessarium esse dicet ut pro dogmate oratio Rhodes habeatur, fortasse vero neque eorum quibus exploratum non erat quandonam ab angelis, tanquam parvulus quispiam et Deum timens gubernatur aliquis; atque rapacibus praeesse angelum sanctum, ut maculetur in hujusmodi actibus hominis cui datus est custos. Sed est homo quidem in tempore infidelitatis suæ, et peccatorum suorum ex infidelitate na scentium sub angelis Satanæ, et spiritibus malignis, et immundis dæmoniis. Cum autem susceperit fidem, tunc Christus qui est redemptor, qui pretio sui sanguinis eum redemit a malignis dominis, credentem in Deum tradit eum angelo sancto, et propter munditiam semper videnti faciem Patris. Secun dum ca quæ sumus interpretati de pusillis discipulis conveniens est dicere: quoniam non habuit neces sarium Christus mandare de magnis et perfectioribus fidelibus non contemnendis, sed de pusillis, propterea non simpliciter dictum est: Ne contemnatis unum de istis omnibus discipulis quos videtis: sed ita, Colex Regius, Codex Regius, et ad salutem usque perduxerint, habent etiam ipsi propter nostram timiditatem pudore suffusi, ipsi fiduciam videndi faciem Patris. Quomodo enim si quoque non audent videre faciem Dei, nec pro no per curam eorum et industriam salus hominibus bis forsitan orare. Hæc vero disputantur in Ori comparatur, facien Patris semper attendant: sie si genianis. Huetius. per negligentiam co um homo corruerit, etiam sui periculi rem esse non nesciunt. › Quis huic errori color obliui potest, non video; paleremur, si homi num peccata angelos pudore suffundere dixisset Origenes, quemadmodum Theophylactus «inde autem apparet, quod si ange los habeamus omnes, angeli tamen reorum quasi dor, etc. Vide Origenianorum lib. 11, quæst. 5, num. 28. Quamnam Rhodes orationem hic significet, non video: nam Act. xit non aliud ipsa dixit, quam ‹ stare Petrum ante ja nuam: illi autem dicebant, Angelus eius est.» ID. Videtur

εἰ δὲ καὶ ἀπὸ τῶν παλαιῶν γραμμάτων δεήσει παραστῆσαι τοὺς συμφωνήσαντας «ἐπὶ γῆς τρεῖς,» ὡς εἶναι τὸν λόγον «ἐν μέσῳ αὐτῶν» ἑνοῦντα αὐτούς, ἐπίστησον τῇ ἐπιγραφῇ τῶν Ψαλμῶν, ὡς τῇ τοῦ τεσσαρακοστοῦ πρώτου οὕτως ἐχούσῃ· «εἰς τὸ τέλος· εἰς σύνεσιν τοῖς υἱοῖς Κόρε». τριῶν γὰρ ὄντων υἱῶν Κόρε, ὧν τὰ ὀνόματα ἐν τῇ Ἐξόδῳ εὕρομεν, τοῦ Ἀσήρ, ὃς ἑρμηνεύεται ΠΑΙΔΕΙΑ, καὶ τοῦ δευτέρου τοῦ Ἑλκανά, ὃς μεταλαμβάνεται εἰς τὸ ΘΕΟΥ ΚΤΗΣΙΣ, καὶ τρίτου τοῦ Ἀβιασάφ, ὃς Ἑλλάδι φωνῇ λέγοιτ’ ἂν ΠΑΤΡΟΣ ΣΥΝΑ- ΓΩΓΗ, αἱ προφητεῖαι οὐ διῃρέθησαν, ἀλλ’ ὡς ὑπὸ ἑνὸς πνεύματος καὶ μιᾶς φωνῆς ἐν μιᾷ ψυχῇ ἀληθῶς συμφώνως ἐνεργοῦντος καὶ εἴρηνται καὶ ἐγράφησαν, καὶ λαλοῦ[σι λέγο]ντες οἱ τρεῖς ὡς εἷς· «ὃν τρόπον ἐπιποθεῖ ἡ ἔλαφος ἐπὶ τὰς πηγὰς τῶν ὑδάτων, οὕτως ἐπιποθεῖ ἡ ψυχή μου πρὸς σέ, ὁ θεός». φασὶ δὲ καὶ πληθυντικῶς ἐν τῷ τεσσαρακοστῷ τρίτῳ· «ὁ θεός, ἐν τοῖς ὠσὶν ἡμῶν ἠκούσαμεν». Εἰ δὲ θέλεις ἔτι μᾶλλον ἰδεῖν τοὺς συμφωνοῦντας «ἐπὶ τῆς γῆς,» ἴδε τοὺς ἀκούσαντας· τῷ τῷ Κυρίῳ. Μετὰ ταῦτα εἰς κατασκευὴν τοῦ ὡς ἐξειλήφαμεν νοεῖσθαι τὸν μικρὸν λεχθήσεσθαι ὅτι οὐ δεόμεθα μὲν ἐντολῆς τῆς περὶ τοῦ μὴ κατα φρονεῖν ἐπὶ τῶν μεγάλων, χρήζομεν δὲ αὐτῆς ἐπὶ τῶν μικρῶν· διὸ οὐχ ἁπλῶς εἴρηται·. Μη κατα φρονήσητε ἑνὸς τούτων, ο δεικνυμένων πάντων τῶν μαθητῶν, ἀλλ' «ἑνὸς τούτων τῶν μικρῶν, ο δειχνυ μένων ὑπὸ τοῦ βλέποντος μικρότητα καὶ μεγαλό τητα ψυχῆς. Αλλος δ' ἂν λέγοι μικρὸν ἐν τούτοις λέγεσθαι τὸν τέλειον, συγχρώμενος τῷ· Ο γὰρ μικρότερος ἐν πᾶσιν ὑμῖν ὑπάρχων, οὗτός ἐστι μέγας,» καὶ φήσει, ὅτι ὁ ταπεινῶν ἑαυτὸν, καὶ γινόμενος νήπιος ἐν μέσῳ πάντων πιστευόντων, κἂν ἀπόστολος, κἂν ἐπίσκοπος ᾖ, καὶ γινόμενος· τοιοῦτος ὡς ἂν τροφὸς θάλπῃ τὰ ἑαυτῆς τέκνα, ο οὗτός ἐστιν ὁ δεικνύμενος ὑπὸ τοῦ Ἰησοῦ μικρὸς, καὶ ἄξιόν γε τοῦ τοιούτου ἄγγελον εἶ ναι βλέποντα τὸ πρόσωπον τοῦ Θεοῦ. Τὸ γὰρ μετ κροὺς λέγειν ἐνταῦθα τοὺς τελείους κατὰ τό· ι Ο γὰρ μικρότερος ἐν πᾶσιν ὑμῖν ὑπάρχων, οὗτός ἐστι μέγας,» καὶ ὡς ὁ Παῦλος εἶπε τό· «Ἐμοὶ τῷ ἐλα χιστοτέρῳ πάντων ἁγίων ἐδόθη ἡ χάρις αὕτη, ο δ ξει μὲν συνάδειν τῷ·ι Ος ἂν σκανδαλίσῃ ἕνα τῶν μικρῶν τούτων,» καὶ τῷ·. Οὕτως οὐκ ἔστι θέλημα ἔμπροσθεν τοῦ Πατρός μου τοῦ ἐν οὐρανοῖς, ἵνα ἀπόλοιτο εἷς τῶν μικρῶν τούτων· ὁ γὰρ, ὡς ἀπο δέδοται, νῦν μικρὸς οὐ σκανδαλισθείη, οὐδ᾽ ἀπόλοιτο ἄν· «Εἰρήνη γὰρ πολλὴ τοῖς ἀγαπῶσι τὸ ὄνομα του Θεοῦ καὶ οὐκ ἔστιν αὐτοῖς σκάνδαλον, καὶ οὐκ ἂν ἀπόλοιτο ὁ πάντων μικρότερος ἐν πᾶσι τοῖς μαθηταῖς Χριστοῦ ὑπάρχων, καὶ διὰ τοῦτο γινόμενος μέγας· καὶ ἐπεὶ οὐκ ἂν ἀπόλοιτο, λέγοι ἂν τή· Τίς ἡμᾶς χωρίσῃ ἀπὸ τῆς ἀγάπης,» καὶ τὰ ἑξῆς. Ἀλλ' ὁ βουλόμενος τὴν τελευταίαν ταύτην κρατεῖν &ήγη σιν φήσει, ὅτι μεταπτωτή ἐστι καὶ ἡ τοῦ δικαίου ψυχή, ὡς μαρτυρεῖ καὶ ὁ Ἰεζεκιήλ λέγων τὸν δίκαιον ἀφίστασθαι δύνασθαι τῶν ἐντολῶν τοῦ Θεοῦ, ὡς μὴ Χ, 10. Λεχθήσεσθαι. λεχθήσεται. μεγαλειότητα. Εμπροσθεν του Πατρός μου. Πατρὸς ὑμῶν. Ηυετιυς. Τοῖς ἀγαπῶσι τὸ ὄνομα τοῦ Θεοῦ. τοῖς ἀγαπῶσι τὸν νόμον σου τῷ τῷ Κυρίῳ. Μετὰ ταῦτα εἰς κατασκευὴν τοῦ ὡς ἐξειλήφαμεν νοεῖσθαι τὸν μικρὸν λεχθήσεσθαι ὅτι οὐ δεόμεθα μὲν ἐντολῆς τῆς περὶ τοῦ μὴ κατα φρονεῖν ἐπὶ τῶν μεγάλων, χρήζομεν δὲ αὐτῆς ἐπὶ τῶν μικρῶν· διὸ οὐχ ἁπλῶς εἴρηται·. Μη κατα φρονήσητε ἑνὸς τούτων, ο δεικνυμένων πάντων τῶν μαθητῶν, ἀλλ' «ἑνὸς τούτων τῶν μικρῶν, ο δειχνυ μένων ὑπὸ τοῦ βλέποντος μικρότητα καὶ μεγαλό τητα ψυχῆς. Αλλος δ' ἂν λέγοι μικρὸν ἐν τούτοις λέγεσθαι τὸν τέλειον, συγχρώμενος τῷ· Ο γὰρ μικρότερος ἐν πᾶσιν ὑμῖν ὑπάρχων, οὗτός ἐστι μέγας,» καὶ φήσει, ὅτι ὁ ταπεινῶν ἑαυτὸν, καὶ γινόμενος νήπιος ἐν μέσῳ πάντων πιστευόντων, κἂν ἀπόστολος, κἂν ἐπίσκοπος ᾖ, καὶ γινόμενος· τοιοῦτος ὡς ἂν τροφὸς θάλπῃ τὰ ἑαυτῆς τέκνα, ο οὗτός ἐστιν ὁ δεικνύμενος ὑπὸ τοῦ Ἰησοῦ μικρὸς, καὶ ἄξιόν γε τοῦ τοιούτου ἄγγελον εἶ ναι βλέποντα τὸ πρόσωπον τοῦ Θεοῦ. Τὸ γὰρ μετ κροὺς λέγειν ἐνταῦθα τοὺς τελείους κατὰ τό· ι Ο γὰρ μικρότερος ἐν πᾶσιν ὑμῖν ὑπάρχων, οὗτός ἐστι μέγας,» καὶ ὡς ὁ Παῦλος εἶπε τό· «Ἐμοὶ τῷ ἐλα χιστοτέρῳ πάντων ἁγίων ἐδόθη ἡ χάρις αὕτη, ο δ ξει μὲν συνάδειν τῷ·ι Ος ἂν σκανδαλίσῃ ἕνα τῶν μικρῶν τούτων,» καὶ τῷ·. Οὕτως οὐκ ἔστι θέλημα ἔμπροσθεν τοῦ Πατρός μου τοῦ ἐν οὐρανοῖς, ἵνα ἀπόλοιτο εἷς τῶν μικρῶν τούτων· ὁ γὰρ, ὡς ἀπο δέδοται, νῦν μικρὸς οὐ σκανδαλισθείη, οὐδ᾽ ἀπόλοιτο ἄν· «Εἰρήνη γὰρ πολλὴ τοῖς ἀγαπῶσι τὸ ὄνομα του Θεοῦ καὶ οὐκ ἔστιν αὐτοῖς σκάνδαλον, καὶ οὐκ ἂν ἀπόλοιτο ὁ πάντων μικρότερος ἐν πᾶσι τοῖς μαθηταῖς Χριστοῦ ὑπάρχων, καὶ διὰ τοῦτο γινόμενος μέγας· καὶ ἐπεὶ οὐκ ἂν ἀπόλοιτο, λέγοι ἂν τή· Τίς ἡμᾶς χωρίσῃ ἀπὸ τῆς ἀγάπης,» καὶ τὰ ἑξῆς. Ἀλλ' ὁ βουλόμενος τὴν τελευταίαν ταύτην κρατεῖν &ήγη σιν φήσει, ὅτι μεταπτωτή ἐστι καὶ ἡ τοῦ δικαίου ψυχή, ὡς μαρτυρεῖ καὶ ὁ Ἰεζεκιήλ λέγων τὸν δίκαιον ἀφίστασθαι δύνασθαι τῶν ἐντολῶν τοῦ Θεοῦ, ὡς μὴ Χ, 10. Λεχθήσεσθαι. λεχθήσεται. μεγαλειότητα. Εμπροσθεν του Πατρός μου. Πατρὸς ὑμῶν. Ηυετιυς. Τοῖς ἀγαπῶσι τὸ ὄνομα τοῦ Θεοῦ. τοῖς ἀγαπῶσι τὸν νόμον σου quando vero ab ipso jam Domino. Deinde ut parvu lus ita intelligatur, quemadmodum exposuimus, nequaquam nobis mandato opus esse dicemus, quo a contemnendis majoribus prohibeamur, at erga parvulos eo nos indigere; propterea non simpliciter dictum esse «Ne contemnatis unum ex his, nonstratis omnibus discipulis, sed, unum ex his pusillis, › monstratis ab eo qui exiguitatem et ma guitudinem animi aspicit. pellari, qui perfectus est, eo utens testimonio Nam qui minor est inter vos omnes, bic major est, et qui se abjecerit, et in medio emnium cre dentium effectus fuerit sicut parvulus, sive aposto lus sit, sive episcopus, talisque fiat, tanquam si nutrix foveat filios suos cum esse parvulum dicet qui a Jesu monstratus est, et illius angelum faciem Dei intueri consentaneum esse. Dicere enim per parvulos hic perfectos designari juxta illud Nam qui minor est inter vos omnes, hic major est, et quemadmodum Paulus dixit: • Mihi omnium sanctorum minimo data est gratia hæc, › videbitur his verbis consentire *: • Qui scandali zaverit unum de pusillis istis, atque item illis Sic non est voluntas ante Patrem meum qui in caelis est, ut pereat unus de pusillis istis;» nam, ut a nobis dictum est, qui nunc parvulus est, nec offensionem pati, nec perire queat: ‹ Pax siquidem multa diligentibus nomen Dei, et non est illis scan dalum 4:» nec certe pereat qui inter omnes Chri sti discipulos omnium minimus est, et propterea magnus exsistit; et cum non pereat, id merito di cat“: ‹ Quis nos separabit a charitate, › et cætera. Sed qui postremam hanc expositionem tueri volet, animam justi mutationi quoque obno xiam esse dicet, quemadmodum testatur Ezechiel dicens justum a Dei mandatis discedere posse, ita unum de pusillis istis, quos cognoscebat esse pusillos qui videre poterat modicitatem et magnitu dinem invisibilium animarum. Talia et superius diximus: Si quis scandalizaverit unum de pusillis istis credentibus in me. › minor fuerit in omnibus vobis, hic erit major. › Qui enim humiliaverit se, imitator exsistens illius qui semetipsum humiliavit pro salute humana in medio credentium, sive ille apostolus fuerit, sive episcopus, ipse est pusillus quem Christus ostendit. Talem se pusillum etiam Paulus ostendit dicens: Mihi minimo omnium sanctorum data est gratia hæc., Sed hujusmodi expositioni illud quod dicitur: Si quis scandalizaverit unum de pusillis istis,, et cætera, non videtur convenire, vel illud quod dicitur sic Non est voluntas Patris mei qui in coelis est, ut pereat unus de pusillis istis, quoniam talis pusillus qui vere perfectus est, non scandalizatur, nec perit: • Pax enim multa diligentibus legem Dei, et uo!! est illis scandalum. Et quoniam non perit pusillus hujusmodi, dicere potest: Quis nos separabit a charitate Dei, quæ est in Christo Jesu? et cætera. Sed qui hanc expositionem existimat veram, dicit quoniam et justi hominis anima vertibilis est, et scandalizatur aliquando, etsi non facile, sicut testatur Ezechiel dicens etiam justum a mandatis Dei posse recedere, ita ut non imputetur ei justitia prior. Propterea dicit: Si quis scandalizaverit unum de pusillis istis; et quia non est voluntas Patris Luc. 1x, 48. | Thess. 11, 7. Luc. 15, Matth. se Matth. Lege Codex Regius, Vulgo legitur apul Matthaeum, Vulgο legitur et ita ipse Origenes supra. Cur autem in referendis e Scri ptura locis tam sæpe ab exemplari recedat hæ cau sæ sunt: quod inconsultis libris festinatione impe ditus, et confisus memoriæ ea recitaret; tum quod ipsa exemplaria variis subinde modis interpolata et mutata sint. Ib. quando vero ab ipso jam Domino. Deinde ut parvu lus ita intelligatur, quemadmodum exposuimus, nequaquam nobis mandato opus esse dicemus, quo a contemnendis majoribus prohibeamur, at erga parvulos eo nos indigere; propterea non simpliciter dictum esse «Ne contemnatis unum ex his, nonstratis omnibus discipulis, sed, unum ex his pusillis, › monstratis ab eo qui exiguitatem et ma guitudinem animi aspicit. pellari, qui perfectus est, eo utens testimonio Nam qui minor est inter vos omnes, bic major est, et qui se abjecerit, et in medio emnium cre dentium effectus fuerit sicut parvulus, sive aposto lus sit, sive episcopus, talisque fiat, tanquam si nutrix foveat filios suos cum esse parvulum dicet qui a Jesu monstratus est, et illius angelum faciem Dei intueri consentaneum esse. Dicere enim per parvulos hic perfectos designari juxta illud Nam qui minor est inter vos omnes, hic major est, et quemadmodum Paulus dixit: • Mihi omnium sanctorum minimo data est gratia hæc, › videbitur his verbis consentire *: • Qui scandali zaverit unum de pusillis istis, atque item illis Sic non est voluntas ante Patrem meum qui in caelis est, ut pereat unus de pusillis istis;» nam, ut a nobis dictum est, qui nunc parvulus est, nec offensionem pati, nec perire queat: ‹ Pax siquidem multa diligentibus nomen Dei, et non est illis scan dalum 4:» nec certe pereat qui inter omnes Chri sti discipulos omnium minimus est, et propterea magnus exsistit; et cum non pereat, id merito di cat“: ‹ Quis nos separabit a charitate, › et cætera. Sed qui postremam hanc expositionem tueri volet, animam justi mutationi quoque obno xiam esse dicet, quemadmodum testatur Ezechiel dicens justum a Dei mandatis discedere posse, ita unum de pusillis istis, quos cognoscebat esse pusillos qui videre poterat modicitatem et magnitu dinem invisibilium animarum. Talia et superius diximus: Si quis scandalizaverit unum de pusillis istis credentibus in me. › minor fuerit in omnibus vobis, hic erit major. › Qui enim humiliaverit se, imitator exsistens illius qui semetipsum humiliavit pro salute humana in medio credentium, sive ille apostolus fuerit, sive episcopus, ipse est pusillus quem Christus ostendit. Talem se pusillum etiam Paulus ostendit dicens: Mihi minimo omnium sanctorum data est gratia hæc., Sed hujusmodi expositioni illud quod dicitur: Si quis scandalizaverit unum de pusillis istis,, et cætera, non videtur convenire, vel illud quod dicitur sic Non est voluntas Patris mei qui in coelis est, ut pereat unus de pusillis istis, quoniam talis pusillus qui vere perfectus est, non scandalizatur, nec perit: • Pax enim multa diligentibus legem Dei, et uo!! est illis scandalum. Et quoniam non perit pusillus hujusmodi, dicere potest: Quis nos separabit a charitate Dei, quæ est in Christo Jesu? et cætera. Sed qui hanc expositionem existimat veram, dicit quoniam et justi hominis anima vertibilis est, et scandalizatur aliquando, etsi non facile, sicut testatur Ezechiel dicens etiam justum a mandatis Dei posse recedere, ita ut non imputetur ei justitia prior. Propterea dicit: Si quis scandalizaverit unum de pusillis istis; et quia non est voluntas Patris Luc. 1x, 48. | Thess. 11, 7. Luc. 15, Matth. se Matth. Lege Codex Regius, Vulgo legitur apul Matthaeum, Vulgο legitur et ita ipse Origenes supra. Cur autem in referendis e Scri ptura locis tam sæpe ab exemplari recedat hæ cau sæ sunt: quod inconsultis libris festinatione impe ditus, et confisus memoriæ ea recitaret; tum quod ipsa exemplaria variis subinde modis interpolata et mutata sint. Ib. 29. Alius vero dixerit parvulum inter illos ap 29. Alius autem forsitan dicit pusillum hic dici perfectum, secundum illud quod alibi ait: c Qui autem 48. * Ephes. nt, 8. 6. ** ibid. 14. * Psal. cxvi, 465. * Rom. viii, 55. 29. Alius vero dixerit parvulum inter illos ap 29. Alius autem forsitan dicit pusillum hic dici perfectum, secundum illud quod alibi ait: c Qui autem 48. * Ephes. nt, 8. 6. ** ibid. 14. * Psal. cxvi, 465. * Rom. viii, 55.

εἰ δὲ καὶ ἀπὸ τῶν παλαιῶν γραμμάτων δεήσει παραστῆσαι τοὺς συμφωνήσαντας «ἐπὶ γῆς τρεῖς,» ὡς εἶναι τὸν λόγον «ἐν μέσῳ αὐτῶν» ἑνοῦντα αὐτούς, ἐπίστησον τῇ ἐπιγραφῇ τῶν Ψαλμῶν, ὡς τῇ τοῦ τεσσαρακοστοῦ πρώτου οὕτως ἐχούσῃ· «εἰς τὸ τέλος· εἰς σύνεσιν τοῖς υἱοῖς Κόρε». τριῶν γὰρ ὄντων υἱῶν Κόρε, ὧν τὰ ὀνόματα ἐν τῇ Ἐξόδῳ εὕρομεν, τοῦ Ἀσήρ, ὃς ἑρμηνεύεται ΠΑΙΔΕΙΑ, καὶ τοῦ δευτέρου τοῦ Ἑλκανά, ὃς μεταλαμβάνεται εἰς τὸ ΘΕΟΥ ΚΤΗΣΙΣ, καὶ τρίτου τοῦ Ἀβιασάφ, ὃς Ἑλλάδι φωνῇ λέγοιτ’ ἂν ΠΑΤΡΟΣ ΣΥΝΑ- ΓΩΓΗ, αἱ προφητεῖαι οὐ διῃρέθησαν, ἀλλ’ ὡς ὑπὸ ἑνὸς πνεύματος καὶ μιᾶς φωνῆς ἐν μιᾷ ψυχῇ ἀληθῶς συμφώνως ἐνεργοῦντος καὶ εἴρηνται καὶ ἐγράφησαν, καὶ λαλοῦ[σι λέγο]ντες οἱ τρεῖς ὡς εἷς· «ὃν τρόπον ἐπιποθεῖ ἡ ἔλαφος ἐπὶ τὰς πηγὰς τῶν ὑδάτων, οὕτως ἐπιποθεῖ ἡ ψυχή μου πρὸς σέ, ὁ θεός». φασὶ δὲ καὶ πληθυντικῶς ἐν τῷ τεσσαρακοστῷ τρίτῳ· «ὁ θεός, ἐν τοῖς ὠσὶν ἡμῶν ἠκούσαμεν». Εἰ δὲ θέλεις ἔτι μᾶλλον ἰδεῖν τοὺς συμφωνοῦντας «ἐπὶ τῆς γῆς,» ἴδε τοὺς ἀκούσαντας· τῷ τῷ Κυρίῳ. Μετὰ ταῦτα εἰς κατασκευὴν τοῦ ὡς ἐξειλήφαμεν νοεῖσθαι τὸν μικρὸν λεχθήσεσθαι ὅτι οὐ δεόμεθα μὲν ἐντολῆς τῆς περὶ τοῦ μὴ κατα φρονεῖν ἐπὶ τῶν μεγάλων, χρήζομεν δὲ αὐτῆς ἐπὶ τῶν μικρῶν· διὸ οὐχ ἁπλῶς εἴρηται·. Μη κατα φρονήσητε ἑνὸς τούτων, ο δεικνυμένων πάντων τῶν μαθητῶν, ἀλλ' «ἑνὸς τούτων τῶν μικρῶν, ο δειχνυ μένων ὑπὸ τοῦ βλέποντος μικρότητα καὶ μεγαλό τητα ψυχῆς. Αλλος δ' ἂν λέγοι μικρὸν ἐν τούτοις λέγεσθαι τὸν τέλειον, συγχρώμενος τῷ· Ο γὰρ μικρότερος ἐν πᾶσιν ὑμῖν ὑπάρχων, οὗτός ἐστι μέγας,» καὶ φήσει, ὅτι ὁ ταπεινῶν ἑαυτὸν, καὶ γινόμενος νήπιος ἐν μέσῳ πάντων πιστευόντων, κἂν ἀπόστολος, κἂν ἐπίσκοπος ᾖ, καὶ γινόμενος· τοιοῦτος ὡς ἂν τροφὸς θάλπῃ τὰ ἑαυτῆς τέκνα, ο οὗτός ἐστιν ὁ δεικνύμενος ὑπὸ τοῦ Ἰησοῦ μικρὸς, καὶ ἄξιόν γε τοῦ τοιούτου ἄγγελον εἶ ναι βλέποντα τὸ πρόσωπον τοῦ Θεοῦ. Τὸ γὰρ μετ κροὺς λέγειν ἐνταῦθα τοὺς τελείους κατὰ τό· ι Ο γὰρ μικρότερος ἐν πᾶσιν ὑμῖν ὑπάρχων, οὗτός ἐστι μέγας,» καὶ ὡς ὁ Παῦλος εἶπε τό· «Ἐμοὶ τῷ ἐλα χιστοτέρῳ πάντων ἁγίων ἐδόθη ἡ χάρις αὕτη, ο δ ξει μὲν συνάδειν τῷ·ι Ος ἂν σκανδαλίσῃ ἕνα τῶν μικρῶν τούτων,» καὶ τῷ·. Οὕτως οὐκ ἔστι θέλημα ἔμπροσθεν τοῦ Πατρός μου τοῦ ἐν οὐρανοῖς, ἵνα ἀπόλοιτο εἷς τῶν μικρῶν τούτων· ὁ γὰρ, ὡς ἀπο δέδοται, νῦν μικρὸς οὐ σκανδαλισθείη, οὐδ᾽ ἀπόλοιτο ἄν· «Εἰρήνη γὰρ πολλὴ τοῖς ἀγαπῶσι τὸ ὄνομα του Θεοῦ καὶ οὐκ ἔστιν αὐτοῖς σκάνδαλον, καὶ οὐκ ἂν ἀπόλοιτο ὁ πάντων μικρότερος ἐν πᾶσι τοῖς μαθηταῖς Χριστοῦ ὑπάρχων, καὶ διὰ τοῦτο γινόμενος μέγας· καὶ ἐπεὶ οὐκ ἂν ἀπόλοιτο, λέγοι ἂν τή· Τίς ἡμᾶς χωρίσῃ ἀπὸ τῆς ἀγάπης,» καὶ τὰ ἑξῆς. Ἀλλ' ὁ βουλόμενος τὴν τελευταίαν ταύτην κρατεῖν &ήγη σιν φήσει, ὅτι μεταπτωτή ἐστι καὶ ἡ τοῦ δικαίου ψυχή, ὡς μαρτυρεῖ καὶ ὁ Ἰεζεκιήλ λέγων τὸν δίκαιον ἀφίστασθαι δύνασθαι τῶν ἐντολῶν τοῦ Θεοῦ, ὡς μὴ Χ, 10. Λεχθήσεσθαι. λεχθήσεται. μεγαλειότητα. Εμπροσθεν του Πατρός μου. Πατρὸς ὑμῶν. Ηυετιυς. Τοῖς ἀγαπῶσι τὸ ὄνομα τοῦ Θεοῦ. τοῖς ἀγαπῶσι τὸν νόμον σου τῷ τῷ Κυρίῳ. Μετὰ ταῦτα εἰς κατασκευὴν τοῦ ὡς ἐξειλήφαμεν νοεῖσθαι τὸν μικρὸν λεχθήσεσθαι ὅτι οὐ δεόμεθα μὲν ἐντολῆς τῆς περὶ τοῦ μὴ κατα φρονεῖν ἐπὶ τῶν μεγάλων, χρήζομεν δὲ αὐτῆς ἐπὶ τῶν μικρῶν· διὸ οὐχ ἁπλῶς εἴρηται·. Μη κατα φρονήσητε ἑνὸς τούτων, ο δεικνυμένων πάντων τῶν μαθητῶν, ἀλλ' «ἑνὸς τούτων τῶν μικρῶν, ο δειχνυ μένων ὑπὸ τοῦ βλέποντος μικρότητα καὶ μεγαλό τητα ψυχῆς. Αλλος δ' ἂν λέγοι μικρὸν ἐν τούτοις λέγεσθαι τὸν τέλειον, συγχρώμενος τῷ· Ο γὰρ μικρότερος ἐν πᾶσιν ὑμῖν ὑπάρχων, οὗτός ἐστι μέγας,» καὶ φήσει, ὅτι ὁ ταπεινῶν ἑαυτὸν, καὶ γινόμενος νήπιος ἐν μέσῳ πάντων πιστευόντων, κἂν ἀπόστολος, κἂν ἐπίσκοπος ᾖ, καὶ γινόμενος· τοιοῦτος ὡς ἂν τροφὸς θάλπῃ τὰ ἑαυτῆς τέκνα, ο οὗτός ἐστιν ὁ δεικνύμενος ὑπὸ τοῦ Ἰησοῦ μικρὸς, καὶ ἄξιόν γε τοῦ τοιούτου ἄγγελον εἶ ναι βλέποντα τὸ πρόσωπον τοῦ Θεοῦ. Τὸ γὰρ μετ κροὺς λέγειν ἐνταῦθα τοὺς τελείους κατὰ τό· ι Ο γὰρ μικρότερος ἐν πᾶσιν ὑμῖν ὑπάρχων, οὗτός ἐστι μέγας,» καὶ ὡς ὁ Παῦλος εἶπε τό· «Ἐμοὶ τῷ ἐλα χιστοτέρῳ πάντων ἁγίων ἐδόθη ἡ χάρις αὕτη, ο δ ξει μὲν συνάδειν τῷ·ι Ος ἂν σκανδαλίσῃ ἕνα τῶν μικρῶν τούτων,» καὶ τῷ·. Οὕτως οὐκ ἔστι θέλημα ἔμπροσθεν τοῦ Πατρός μου τοῦ ἐν οὐρανοῖς, ἵνα ἀπόλοιτο εἷς τῶν μικρῶν τούτων· ὁ γὰρ, ὡς ἀπο δέδοται, νῦν μικρὸς οὐ σκανδαλισθείη, οὐδ᾽ ἀπόλοιτο ἄν· «Εἰρήνη γὰρ πολλὴ τοῖς ἀγαπῶσι τὸ ὄνομα του Θεοῦ καὶ οὐκ ἔστιν αὐτοῖς σκάνδαλον, καὶ οὐκ ἂν ἀπόλοιτο ὁ πάντων μικρότερος ἐν πᾶσι τοῖς μαθηταῖς Χριστοῦ ὑπάρχων, καὶ διὰ τοῦτο γινόμενος μέγας· καὶ ἐπεὶ οὐκ ἂν ἀπόλοιτο, λέγοι ἂν τή· Τίς ἡμᾶς χωρίσῃ ἀπὸ τῆς ἀγάπης,» καὶ τὰ ἑξῆς. Ἀλλ' ὁ βουλόμενος τὴν τελευταίαν ταύτην κρατεῖν &ήγη σιν φήσει, ὅτι μεταπτωτή ἐστι καὶ ἡ τοῦ δικαίου ψυχή, ὡς μαρτυρεῖ καὶ ὁ Ἰεζεκιήλ λέγων τὸν δίκαιον ἀφίστασθαι δύνασθαι τῶν ἐντολῶν τοῦ Θεοῦ, ὡς μὴ Χ, 10. Λεχθήσεσθαι. λεχθήσεται. μεγαλειότητα. Εμπροσθεν του Πατρός μου. Πατρὸς ὑμῶν. Ηυετιυς. Τοῖς ἀγαπῶσι τὸ ὄνομα τοῦ Θεοῦ. τοῖς ἀγαπῶσι τὸν νόμον σου quando vero ab ipso jam Domino. Deinde ut parvu lus ita intelligatur, quemadmodum exposuimus, nequaquam nobis mandato opus esse dicemus, quo a contemnendis majoribus prohibeamur, at erga parvulos eo nos indigere; propterea non simpliciter dictum esse «Ne contemnatis unum ex his, nonstratis omnibus discipulis, sed, unum ex his pusillis, › monstratis ab eo qui exiguitatem et ma guitudinem animi aspicit. pellari, qui perfectus est, eo utens testimonio Nam qui minor est inter vos omnes, bic major est, et qui se abjecerit, et in medio emnium cre dentium effectus fuerit sicut parvulus, sive aposto lus sit, sive episcopus, talisque fiat, tanquam si nutrix foveat filios suos cum esse parvulum dicet qui a Jesu monstratus est, et illius angelum faciem Dei intueri consentaneum esse. Dicere enim per parvulos hic perfectos designari juxta illud Nam qui minor est inter vos omnes, hic major est, et quemadmodum Paulus dixit: • Mihi omnium sanctorum minimo data est gratia hæc, › videbitur his verbis consentire *: • Qui scandali zaverit unum de pusillis istis, atque item illis Sic non est voluntas ante Patrem meum qui in caelis est, ut pereat unus de pusillis istis;» nam, ut a nobis dictum est, qui nunc parvulus est, nec offensionem pati, nec perire queat: ‹ Pax siquidem multa diligentibus nomen Dei, et non est illis scan dalum 4:» nec certe pereat qui inter omnes Chri sti discipulos omnium minimus est, et propterea magnus exsistit; et cum non pereat, id merito di cat“: ‹ Quis nos separabit a charitate, › et cætera. Sed qui postremam hanc expositionem tueri volet, animam justi mutationi quoque obno xiam esse dicet, quemadmodum testatur Ezechiel dicens justum a Dei mandatis discedere posse, ita unum de pusillis istis, quos cognoscebat esse pusillos qui videre poterat modicitatem et magnitu dinem invisibilium animarum. Talia et superius diximus: Si quis scandalizaverit unum de pusillis istis credentibus in me. › minor fuerit in omnibus vobis, hic erit major. › Qui enim humiliaverit se, imitator exsistens illius qui semetipsum humiliavit pro salute humana in medio credentium, sive ille apostolus fuerit, sive episcopus, ipse est pusillus quem Christus ostendit. Talem se pusillum etiam Paulus ostendit dicens: Mihi minimo omnium sanctorum data est gratia hæc., Sed hujusmodi expositioni illud quod dicitur: Si quis scandalizaverit unum de pusillis istis,, et cætera, non videtur convenire, vel illud quod dicitur sic Non est voluntas Patris mei qui in coelis est, ut pereat unus de pusillis istis, quoniam talis pusillus qui vere perfectus est, non scandalizatur, nec perit: • Pax enim multa diligentibus legem Dei, et uo!! est illis scandalum. Et quoniam non perit pusillus hujusmodi, dicere potest: Quis nos separabit a charitate Dei, quæ est in Christo Jesu? et cætera. Sed qui hanc expositionem existimat veram, dicit quoniam et justi hominis anima vertibilis est, et scandalizatur aliquando, etsi non facile, sicut testatur Ezechiel dicens etiam justum a mandatis Dei posse recedere, ita ut non imputetur ei justitia prior. Propterea dicit: Si quis scandalizaverit unum de pusillis istis; et quia non est voluntas Patris Luc. 1x, 48. | Thess. 11, 7. Luc. 15, Matth. se Matth. Lege Codex Regius, Vulgo legitur apul Matthaeum, Vulgο legitur et ita ipse Origenes supra. Cur autem in referendis e Scri ptura locis tam sæpe ab exemplari recedat hæ cau sæ sunt: quod inconsultis libris festinatione impe ditus, et confisus memoriæ ea recitaret; tum quod ipsa exemplaria variis subinde modis interpolata et mutata sint. Ib. quando vero ab ipso jam Domino. Deinde ut parvu lus ita intelligatur, quemadmodum exposuimus, nequaquam nobis mandato opus esse dicemus, quo a contemnendis majoribus prohibeamur, at erga parvulos eo nos indigere; propterea non simpliciter dictum esse «Ne contemnatis unum ex his, nonstratis omnibus discipulis, sed, unum ex his pusillis, › monstratis ab eo qui exiguitatem et ma guitudinem animi aspicit. pellari, qui perfectus est, eo utens testimonio Nam qui minor est inter vos omnes, bic major est, et qui se abjecerit, et in medio emnium cre dentium effectus fuerit sicut parvulus, sive aposto lus sit, sive episcopus, talisque fiat, tanquam si nutrix foveat filios suos cum esse parvulum dicet qui a Jesu monstratus est, et illius angelum faciem Dei intueri consentaneum esse. Dicere enim per parvulos hic perfectos designari juxta illud Nam qui minor est inter vos omnes, hic major est, et quemadmodum Paulus dixit: • Mihi omnium sanctorum minimo data est gratia hæc, › videbitur his verbis consentire *: • Qui scandali zaverit unum de pusillis istis, atque item illis Sic non est voluntas ante Patrem meum qui in caelis est, ut pereat unus de pusillis istis;» nam, ut a nobis dictum est, qui nunc parvulus est, nec offensionem pati, nec perire queat: ‹ Pax siquidem multa diligentibus nomen Dei, et non est illis scan dalum 4:» nec certe pereat qui inter omnes Chri sti discipulos omnium minimus est, et propterea magnus exsistit; et cum non pereat, id merito di cat“: ‹ Quis nos separabit a charitate, › et cætera. Sed qui postremam hanc expositionem tueri volet, animam justi mutationi quoque obno xiam esse dicet, quemadmodum testatur Ezechiel dicens justum a Dei mandatis discedere posse, ita unum de pusillis istis, quos cognoscebat esse pusillos qui videre poterat modicitatem et magnitu dinem invisibilium animarum. Talia et superius diximus: Si quis scandalizaverit unum de pusillis istis credentibus in me. › minor fuerit in omnibus vobis, hic erit major. › Qui enim humiliaverit se, imitator exsistens illius qui semetipsum humiliavit pro salute humana in medio credentium, sive ille apostolus fuerit, sive episcopus, ipse est pusillus quem Christus ostendit. Talem se pusillum etiam Paulus ostendit dicens: Mihi minimo omnium sanctorum data est gratia hæc., Sed hujusmodi expositioni illud quod dicitur: Si quis scandalizaverit unum de pusillis istis,, et cætera, non videtur convenire, vel illud quod dicitur sic Non est voluntas Patris mei qui in coelis est, ut pereat unus de pusillis istis, quoniam talis pusillus qui vere perfectus est, non scandalizatur, nec perit: • Pax enim multa diligentibus legem Dei, et uo!! est illis scandalum. Et quoniam non perit pusillus hujusmodi, dicere potest: Quis nos separabit a charitate Dei, quæ est in Christo Jesu? et cætera. Sed qui hanc expositionem existimat veram, dicit quoniam et justi hominis anima vertibilis est, et scandalizatur aliquando, etsi non facile, sicut testatur Ezechiel dicens etiam justum a mandatis Dei posse recedere, ita ut non imputetur ei justitia prior. Propterea dicit: Si quis scandalizaverit unum de pusillis istis; et quia non est voluntas Patris Luc. 1x, 48. | Thess. 11, 7. Luc. 15, Matth. se Matth. Lege Codex Regius, Vulgo legitur apul Matthaeum, Vulgο legitur et ita ipse Origenes supra. Cur autem in referendis e Scri ptura locis tam sæpe ab exemplari recedat hæ cau sæ sunt: quod inconsultis libris festinatione impe ditus, et confisus memoriæ ea recitaret; tum quod ipsa exemplaria variis subinde modis interpolata et mutata sint. Ib. 29. Alius vero dixerit parvulum inter illos ap 29. Alius autem forsitan dicit pusillum hic dici perfectum, secundum illud quod alibi ait: c Qui autem 48. * Ephes. nt, 8. 6. ** ibid. 14. * Psal. cxvi, 465. * Rom. viii, 55. 29. Alius vero dixerit parvulum inter illos ap 29. Alius autem forsitan dicit pusillum hic dici perfectum, secundum illud quod alibi ait: c Qui autem 48. * Ephes. nt, 8. 6. ** ibid. 14. * Psal. cxvi, 465. * Rom. viii, 55.

ἴδε [τὸ] «ἐὰν δύο ὑμῶν συμφωνήσωσιν ἐπὶ τῆς γῆς περὶ παντὸς πράγματος οὗ ἐὰν αἰτήσωνται,» γενή[σε]ται «αὐτοῖς παρὰ τοῦ πατρὸς» Ἰησοῦ «τοῦ ἐν τοῖς οὐρανοῖς.» καὶ δῆλον ὅτι ὅπου οὐ γίνεται «παρὰ τοῦ ἐν οὐρανοῖς πατρὸς περὶ παντὸς πράγματος οὗ ἐὰν αἰτήσωνται,» ἐκεῖ οὐδὲ «δύο» συνεφώνησαν «ἐπὶ τῆς γῆς.» καὶ τοῦτο αἴτιον ἡμῖν ἐστι τοῦ μὴ ἐπακούεσθαι εὐχομένους τὸ μὴ συμφωνεῖν ἡμᾶς ἀλλήλοις «ἐπὶ τῆς γῆς» μήτε δόγμασι μήτε βίῳ. ἔτι δὲ καὶ εἴπερ σῶμά ἐσμεν Χριστοῦ, καὶ «ἔθετο ὁ θεὸς τὰ μέλη, ἕκαστον αὐτῶν ἐν τῷ σώματι», ἵνα «τὸ αὐτὸ μεριμνῶσιν ὑπὲρ ἀλλήλων τὰ μέλη» καὶ συμφωνῶσιν ἀλλήλοις, καὶ πάσχοντος μὲν ἑνὸς μέλους συμπάσχῃ πάντα δοξαζομένου δὲ συγχαίρῃ, ὀφείλομεν ἀσκεῖν τὴν ἀπὸ τῆς θείας μουσικῆς συμφωνίαν, ἵνα συναγομένων ἡμῶν «εἰς τὸ ὄνομα» τοῦ Χριστοῦ Χριστὸς ᾖ «ἐν μέσῳ» ἡμῶν, ὁ τοῦ θεοῦ λόγος καὶ ἡ τοῦ θεοῦ σοφία καὶ ἡ δύναμις αὐτοῦ. Ταῦτα μὲν οὖν ὡς τῶν δύο καὶ τριῶν, οὓς προκαλεῖται συμφωνεῖν ὁ λόγος, κοινότερον νοουμένων. ἤδη δὲ καὶ ἄλλης διηγήσεως ἁψώμεθα, ἣν ἔλεγέ τις τῶν πρὸ ἡμῶν, προτρέπων ἐπὶ ἁγνείαν καὶ καθαρότητα τοὺς γεγαμηκότας. λογισθῆναι αὐτῷ τὴν προτέραν δικαιοσύνην· διὰ " τοῦτο λέγεται· ι Ος ἂν σκανδαλίσῃ ἕνα τῶν μικρῶν τούτων,» καὶ τό·· Οὐκ ἔστι θέλημα τοῦ Πατρός μου τοῦ ἐν τοῖς οὐρανοῖς, ἵνα ἀπόληται εἷς τῶν μι κρῶν τούτων.. Τὰ δὲ περὶ τῶν ἑκατὸν προβάτων ἔχεις εἰς τὰς κατὰ Λουκᾶν ὁμιλίας Ἐὰν ἁμάρτῃ ὁ ἀδελφός σου, ύπαγε, ἔλεγξον αὐτὸν μεταξύ σου καὶ αὐτοῦ μόνου.» Ο μὲν ἐπε ρεισάμενος τῇ λέξει, ὑπερβάλλουσαν φιλανθρωπίαν τοῦ Ἰησοῦ παριστας, φήσει, ὅτι, τῶν ῥητῶν διαφο ρὰν ἁμαρτημάτων οὐχ ὑποβαλλόντων, περισσὸν ποιή σουσι καὶ παρὰ τὴν χρηστότητα τοῦ Ἰησοῦ οἱ προσο υπακούοντες ἐπὶ τῶν ἐλαττόνων ἁμαρτημάτων ταῦτα χώραν ἔχειν λέγεσθαι· ἄλλος δέ τις καὶ τῇ λέξει ἐπε ρειδόμενος, καὶ μὴ ἔξωθεν προσυπακούειν θέλων ταῦτα, μήτε περὶ παντὸς ἁμαρτήματος λέγεσθαι, φήσει, ὅτι τὰ μεγάλα ἐκεῖνα ἁμαρτάνων, οὐδὲ ἀδελ φός ἐστι, ἀλλ᾽ εἰ ἄρα ἀδελφὸς ὀνομαζόμενος, ὥς φη σιν ὁ Ἀπόστολος·. Ἐὰν δέ τις ἀδελφὸς ὀνομαζό μενος, ἢ πόρνος, ἢ πλεονέκτης, ἢ εἰδωλολάτρης, ο καὶ τὰ ἑξῆς, ι τῷ τοιούτῳ μηδὲ συνεσθίειν· ο οὐδεὶς γὰρ εἰδωλολάτρης ἀδελφὸς, οὐδὲ πόρνος, οὐδὲ πλεονέκτης· εἰ γὰρ ἔχει τι τούτων δοκῶν φορεῖν τὸ Χριστοῦ ὄνομα ἀδελφὸς ὀνομαζόμενος, ἀλλ᾽ οὐκ ἀδελφὸς ἐνδίκως ἂν λέγοιτο. Ωσπερ οὖν φαντασία τοῦ εἰς ὑπερβολὴν Χριστοῦ ἐπιτριβής ἀφορμάς παρεῖχεν ὁ ἐπὶ παντὸς ἁμαρτήματος λέγων τὰ τοι αῦτα εἰρῆσθαι, κἂν φόνος ᾖ τὸ ἁμάρτημα, ἢ φαρμα κία, ἢ παιδοφθορία, ή τι τῶν τηλικούτων· οὕτως ἐκ τοῦ ἐναντίου ὁ τὸν ἀδελφὸν διαστειλάμενος ἀπὸ τοῦ ὀνομαζομένου ἀδελφοῦ, διδάξαι ἂν ἐπὶ ἐλάττοσι τῶν ἀνθρωπίνων ἁμαρτημάτων μὴ ἐπιστρέψαντα μετά τὸν ἔλεγχον, ὡς ἐθνικὸν καὶ τελώνην λογισθῆναι ἐπὶ ἁμαρτήμασι τοῖς μὴ πρὸς θάνατον, ο ἢ ὡς ὠνόμα σεν ἐν Ἀριθμοῖς ὁ νόμος, τοῖς μὴ θανατηφόροις ὅπερ δόξαι ἂν ὠμότερον τυγχάνειν· οὐ γὰρ οἶμαι τα χέως εὑρεθήσεσθαί τινα τὸν μὴ τρὶς ἐπὶ τῷ αὐτῷ εἴδει τῆς ἁμαρτίας ἐλεγχθέντα, φέρ' εἰπεῖν, λοιδορία, καθ᾿ ἣν οἱ λοιδοροῦντες δυσφημοῦσι τοὺς πέλας, οἱ τε θυμούμενοι, ἢ πολυποσίᾳ, ἢ λόγῳ ψευδεῖ καὶ 'Εχεις εἰς τὰς κατὰ Λουκᾶν ὁμιλίας. οὐκ ἔστιν οὐδεὶς εἰδωλολάτ τρης. Τοῦ εἰς ὑπερβολὴν Χριστοῦ ἐπιτριβῆς. το τοῦ, τῆς. Ἐπιτριβῆς διατριβής, λογισθῆναι αὐτῷ τὴν προτέραν δικαιοσύνην· διὰ " τοῦτο λέγεται· ι Ος ἂν σκανδαλίσῃ ἕνα τῶν μικρῶν τούτων,» καὶ τό·· Οὐκ ἔστι θέλημα τοῦ Πατρός μου τοῦ ἐν τοῖς οὐρανοῖς, ἵνα ἀπόληται εἷς τῶν μι κρῶν τούτων.. Τὰ δὲ περὶ τῶν ἑκατὸν προβάτων ἔχεις εἰς τὰς κατὰ Λουκᾶν ὁμιλίας Ἐὰν ἁμάρτῃ ὁ ἀδελφός σου, ύπαγε, ἔλεγξον αὐτὸν μεταξύ σου καὶ αὐτοῦ μόνου.» Ο μὲν ἐπε ρεισάμενος τῇ λέξει, ὑπερβάλλουσαν φιλανθρωπίαν τοῦ Ἰησοῦ παριστας, φήσει, ὅτι, τῶν ῥητῶν διαφο ρὰν ἁμαρτημάτων οὐχ ὑποβαλλόντων, περισσὸν ποιή σουσι καὶ παρὰ τὴν χρηστότητα τοῦ Ἰησοῦ οἱ προσο υπακούοντες ἐπὶ τῶν ἐλαττόνων ἁμαρτημάτων ταῦτα χώραν ἔχειν λέγεσθαι· ἄλλος δέ τις καὶ τῇ λέξει ἐπε ρειδόμενος, καὶ μὴ ἔξωθεν προσυπακούειν θέλων ταῦτα, μήτε περὶ παντὸς ἁμαρτήματος λέγεσθαι, φήσει, ὅτι τὰ μεγάλα ἐκεῖνα ἁμαρτάνων, οὐδὲ ἀδελ φός ἐστι, ἀλλ᾽ εἰ ἄρα ἀδελφὸς ὀνομαζόμενος, ὥς φη σιν ὁ Ἀπόστολος·. Ἐὰν δέ τις ἀδελφὸς ὀνομαζό μενος, ἢ πόρνος, ἢ πλεονέκτης, ἢ εἰδωλολάτρης, ο καὶ τὰ ἑξῆς, ι τῷ τοιούτῳ μηδὲ συνεσθίειν· ο οὐδεὶς γὰρ εἰδωλολάτρης ἀδελφὸς, οὐδὲ πόρνος, οὐδὲ πλεονέκτης· εἰ γὰρ ἔχει τι τούτων δοκῶν φορεῖν τὸ Χριστοῦ ὄνομα ἀδελφὸς ὀνομαζόμενος, ἀλλ᾽ οὐκ ἀδελφὸς ἐνδίκως ἂν λέγοιτο. Ωσπερ οὖν φαντασία τοῦ εἰς ὑπερβολὴν Χριστοῦ ἐπιτριβής ἀφορμάς παρεῖχεν ὁ ἐπὶ παντὸς ἁμαρτήματος λέγων τὰ τοι αῦτα εἰρῆσθαι, κἂν φόνος ᾖ τὸ ἁμάρτημα, ἢ φαρμα κία, ἢ παιδοφθορία, ή τι τῶν τηλικούτων· οὕτως ἐκ τοῦ ἐναντίου ὁ τὸν ἀδελφὸν διαστειλάμενος ἀπὸ τοῦ ὀνομαζομένου ἀδελφοῦ, διδάξαι ἂν ἐπὶ ἐλάττοσι τῶν ἀνθρωπίνων ἁμαρτημάτων μὴ ἐπιστρέψαντα μετά τὸν ἔλεγχον, ὡς ἐθνικὸν καὶ τελώνην λογισθῆναι ἐπὶ ἁμαρτήμασι τοῖς μὴ πρὸς θάνατον, ο ἢ ὡς ὠνόμα σεν ἐν Ἀριθμοῖς ὁ νόμος, τοῖς μὴ θανατηφόροις ὅπερ δόξαι ἂν ὠμότερον τυγχάνειν· οὐ γὰρ οἶμαι τα χέως εὑρεθήσεσθαί τινα τὸν μὴ τρὶς ἐπὶ τῷ αὐτῷ εἴδει τῆς ἁμαρτίας ἐλεγχθέντα, φέρ' εἰπεῖν, λοιδορία, καθ᾿ ἣν οἱ λοιδοροῦντες δυσφημοῦσι τοὺς πέλας, οἱ τε θυμούμενοι, ἢ πολυποσίᾳ, ἢ λόγῳ ψευδεῖ καὶ 'Εχεις εἰς τὰς κατὰ Λουκᾶν ὁμιλίας. οὐκ ἔστιν οὐδεὶς εἰδωλολάτ τρης. Τοῦ εἰς ὑπερβολὴν Χριστοῦ ἐπιτριβῆς. το τοῦ, τῆς. Ἐπιτριβῆς διατριβής, ut prior ejus justitia ci minime imputetur pro plerea dicitur 4: • Qui scandalizaverit unum de pusillis istis, et *: «Non est voluntas ante Pa trem meum qui in cœlis est, ut pereat unus de pu sillis istis. Quæ autem ad centum oves perti nent, ea habes in homiliis quas in Lucam con scripsimus. 30.. Si peccaverit frater tuus, vade et corripe ipsum inter te et ipsum solum *., Qui orationi huic animum applicuerit, ut immensam Jesu erga homines benevolentiam significet, supervacaneam eorum operam esse dicet, et bonitati Jesu contra riam, qui his locum in levioribus solum peccatis tribui volunt, cum peccatorum differentiam verba ista non exprimant. Alius vero et hunc locum at tente perpendens, et non extra rem hæc intelligi, ne que de quolibet peccato dici volens, qui ingentia illa flagitia admittit, eum ne fratrem quidem esse dicet, etiamsi frater fortasse appelletur, quemad modum ait Apostolus Si is qui frater nomina tur inter vos, est fornicator, aut avarus, aut idolis serviens, › et quæ sequuntur, cum ejusmodi nec cibum esse sumendum; > nemo enim idolis serviens, vel fornicator, vel avarus frater est; nam si aliquid ox bis in se habeat qui appellatur frater, et Chri sti nomen ferre videtur, frater tamen jure merito nequaquam dici possit. Quemadmodum igitur qui talia de omni peccato dicta esse pronuntiat, sive peccatum illud caedes sit, sive veneficium, sive puerorum stuprum, sive aliquid simile, occa sionem præbuit cur summam Christi patientiam et procrastinationem animo comprehenderemus; ita econtrario qui fratrem ab eo qui frater appellatur distinxit, eum qui propter minima quibus obnoxii sunt bomines, post reprehensionem non fuerit con versus, habendum esse docet pro ethnico et pu blicano, propter peccata quæ non • ad mortem, vel, ut ea in Numeris lex appellat, mortifera non sunt; quod utique nimis crudele videtur; nec enim facile quemquam reperiri posse arbitror, qui non ter ob idem noxæ genus fuerit objurgatus, maledi mei ut pereat unus de pusillis istis. > Qualis autem expositio sit verior, et tu sicut potueris judicabis. Post hanc parabolam sequitur de ovibus centum, et una ex eis errata pariter et inventa. Hanc sicut potuimus tractavimus, exponentes Evangelium quod est secundum Lucam, quoniam et ille menior fuit parabolæ hujus. Ne ergo repetere videamur, hic prætermittentes transmittimus ad expositionem Evangelii secunduin Lucam, omnem volentem cognoscere quid senserimus in ista parabola. et ipsum solum. Si te audierit, lucratus es fratrem tuum. Si autem non audierit, adhibe tecum adhuc unum vel duos, ut in ore duorum vel trium testium stet omne verbum. Quod si non audierit eos, dic Ecclesiæ. Si autem Ecclesiam non audierit, sit tibi sicut ethnicus et publicanus. Videamus ne forte sententia hæc non de quocunque peccato posita sit. Quod si aliquis qui nominatur frater, peccaverit aliquid coruni peccatorum quæ sunt ad mortem, utputa masculorum concubitor est factus, aut adulter, aut homicida, aut mollis, nunquid et istum talem sicut aliquem modica peccantem rationis est ut arguat *8 ibid. 15. Cor. v, 11. Ezech. XXXIII. *• Matth. xvIII, 6. ibid. 14. Qua rum nulla exstant in iis quas in Lucam habemus homiliis vestigia. Unde aliquas intercidisse certum est. HUETIUS. Codex Regius, Lo lege autem si modo locus sanus est, usurpatum puto pro quanquam nullo auctore. Qui meliora proferet, magnam a me inibit gratiam. Iv. ut prior ejus justitia ci minime imputetur pro plerea dicitur 4: • Qui scandalizaverit unum de pusillis istis, et *: «Non est voluntas ante Pa trem meum qui in cœlis est, ut pereat unus de pu sillis istis. Quæ autem ad centum oves perti nent, ea habes in homiliis quas in Lucam con scripsimus. 30.. Si peccaverit frater tuus, vade et corripe ipsum inter te et ipsum solum *., Qui orationi huic animum applicuerit, ut immensam Jesu erga homines benevolentiam significet, supervacaneam eorum operam esse dicet, et bonitati Jesu contra riam, qui his locum in levioribus solum peccatis tribui volunt, cum peccatorum differentiam verba ista non exprimant. Alius vero et hunc locum at tente perpendens, et non extra rem hæc intelligi, ne que de quolibet peccato dici volens, qui ingentia illa flagitia admittit, eum ne fratrem quidem esse dicet, etiamsi frater fortasse appelletur, quemad modum ait Apostolus Si is qui frater nomina tur inter vos, est fornicator, aut avarus, aut idolis serviens, › et quæ sequuntur, cum ejusmodi nec cibum esse sumendum; > nemo enim idolis serviens, vel fornicator, vel avarus frater est; nam si aliquid ox bis in se habeat qui appellatur frater, et Chri sti nomen ferre videtur, frater tamen jure merito nequaquam dici possit. Quemadmodum igitur qui talia de omni peccato dicta esse pronuntiat, sive peccatum illud caedes sit, sive veneficium, sive puerorum stuprum, sive aliquid simile, occa sionem præbuit cur summam Christi patientiam et procrastinationem animo comprehenderemus; ita econtrario qui fratrem ab eo qui frater appellatur distinxit, eum qui propter minima quibus obnoxii sunt bomines, post reprehensionem non fuerit con versus, habendum esse docet pro ethnico et pu blicano, propter peccata quæ non • ad mortem, vel, ut ea in Numeris lex appellat, mortifera non sunt; quod utique nimis crudele videtur; nec enim facile quemquam reperiri posse arbitror, qui non ter ob idem noxæ genus fuerit objurgatus, maledi mei ut pereat unus de pusillis istis. > Qualis autem expositio sit verior, et tu sicut potueris judicabis. Post hanc parabolam sequitur de ovibus centum, et una ex eis errata pariter et inventa. Hanc sicut potuimus tractavimus, exponentes Evangelium quod est secundum Lucam, quoniam et ille menior fuit parabolæ hujus. Ne ergo repetere videamur, hic prætermittentes transmittimus ad expositionem Evangelii secunduin Lucam, omnem volentem cognoscere quid senserimus in ista parabola. et ipsum solum. Si te audierit, lucratus es fratrem tuum. Si autem non audierit, adhibe tecum adhuc unum vel duos, ut in ore duorum vel trium testium stet omne verbum. Quod si non audierit eos, dic Ecclesiæ. Si autem Ecclesiam non audierit, sit tibi sicut ethnicus et publicanus. Videamus ne forte sententia hæc non de quocunque peccato posita sit. Quod si aliquis qui nominatur frater, peccaverit aliquid coruni peccatorum quæ sunt ad mortem, utputa masculorum concubitor est factus, aut adulter, aut homicida, aut mollis, nunquid et istum talem sicut aliquem modica peccantem rationis est ut arguat *8 ibid. 15. Cor. v, 11. Ezech. XXXIII. *• Matth. xvIII, 6. ibid. 14. Qua rum nulla exstant in iis quas in Lucam habemus homiliis vestigia. Unde aliquas intercidisse certum est. HUETIUS. Codex Regius, Lo lege autem si modo locus sanus est, usurpatum puto pro quanquam nullo auctore. Qui meliora proferet, magnam a me inibit gratiam. Iv. 50. In illo tempore, dixit Jesus Petro: Si peccaverit in te frater tuus, vale et corripe eum inter te 50. In illo tempore, dixit Jesus Petro: Si peccaverit in te frater tuus, vale et corripe eum inter te

ἴδε [τὸ] «ἐὰν δύο ὑμῶν συμφωνήσωσιν ἐπὶ τῆς γῆς περὶ παντὸς πράγματος οὗ ἐὰν αἰτήσωνται,» γενή[σε]ται «αὐτοῖς παρὰ τοῦ πατρὸς» Ἰησοῦ «τοῦ ἐν τοῖς οὐρανοῖς.» καὶ δῆλον ὅτι ὅπου οὐ γίνεται «παρὰ τοῦ ἐν οὐρανοῖς πατρὸς περὶ παντὸς πράγματος οὗ ἐὰν αἰτήσωνται,» ἐκεῖ οὐδὲ «δύο» συνεφώνησαν «ἐπὶ τῆς γῆς.» καὶ τοῦτο αἴτιον ἡμῖν ἐστι τοῦ μὴ ἐπακούεσθαι εὐχομένους τὸ μὴ συμφωνεῖν ἡμᾶς ἀλλήλοις «ἐπὶ τῆς γῆς» μήτε δόγμασι μήτε βίῳ. ἔτι δὲ καὶ εἴπερ σῶμά ἐσμεν Χριστοῦ, καὶ «ἔθετο ὁ θεὸς τὰ μέλη, ἕκαστον αὐτῶν ἐν τῷ σώματι», ἵνα «τὸ αὐτὸ μεριμνῶσιν ὑπὲρ ἀλλήλων τὰ μέλη» καὶ συμφωνῶσιν ἀλλήλοις, καὶ πάσχοντος μὲν ἑνὸς μέλους συμπάσχῃ πάντα δοξαζομένου δὲ συγχαίρῃ, ὀφείλομεν ἀσκεῖν τὴν ἀπὸ τῆς θείας μουσικῆς συμφωνίαν, ἵνα συναγομένων ἡμῶν «εἰς τὸ ὄνομα» τοῦ Χριστοῦ Χριστὸς ᾖ «ἐν μέσῳ» ἡμῶν, ὁ τοῦ θεοῦ λόγος καὶ ἡ τοῦ θεοῦ σοφία καὶ ἡ δύναμις αὐτοῦ. Ταῦτα μὲν οὖν ὡς τῶν δύο καὶ τριῶν, οὓς προκαλεῖται συμφωνεῖν ὁ λόγος, κοινότερον νοουμένων. ἤδη δὲ καὶ ἄλλης διηγήσεως ἁψώμεθα, ἣν ἔλεγέ τις τῶν πρὸ ἡμῶν, προτρέπων ἐπὶ ἁγνείαν καὶ καθαρότητα τοὺς γεγαμηκότας. λογισθῆναι αὐτῷ τὴν προτέραν δικαιοσύνην· διὰ " τοῦτο λέγεται· ι Ος ἂν σκανδαλίσῃ ἕνα τῶν μικρῶν τούτων,» καὶ τό·· Οὐκ ἔστι θέλημα τοῦ Πατρός μου τοῦ ἐν τοῖς οὐρανοῖς, ἵνα ἀπόληται εἷς τῶν μι κρῶν τούτων.. Τὰ δὲ περὶ τῶν ἑκατὸν προβάτων ἔχεις εἰς τὰς κατὰ Λουκᾶν ὁμιλίας Ἐὰν ἁμάρτῃ ὁ ἀδελφός σου, ύπαγε, ἔλεγξον αὐτὸν μεταξύ σου καὶ αὐτοῦ μόνου.» Ο μὲν ἐπε ρεισάμενος τῇ λέξει, ὑπερβάλλουσαν φιλανθρωπίαν τοῦ Ἰησοῦ παριστας, φήσει, ὅτι, τῶν ῥητῶν διαφο ρὰν ἁμαρτημάτων οὐχ ὑποβαλλόντων, περισσὸν ποιή σουσι καὶ παρὰ τὴν χρηστότητα τοῦ Ἰησοῦ οἱ προσο υπακούοντες ἐπὶ τῶν ἐλαττόνων ἁμαρτημάτων ταῦτα χώραν ἔχειν λέγεσθαι· ἄλλος δέ τις καὶ τῇ λέξει ἐπε ρειδόμενος, καὶ μὴ ἔξωθεν προσυπακούειν θέλων ταῦτα, μήτε περὶ παντὸς ἁμαρτήματος λέγεσθαι, φήσει, ὅτι τὰ μεγάλα ἐκεῖνα ἁμαρτάνων, οὐδὲ ἀδελ φός ἐστι, ἀλλ᾽ εἰ ἄρα ἀδελφὸς ὀνομαζόμενος, ὥς φη σιν ὁ Ἀπόστολος·. Ἐὰν δέ τις ἀδελφὸς ὀνομαζό μενος, ἢ πόρνος, ἢ πλεονέκτης, ἢ εἰδωλολάτρης, ο καὶ τὰ ἑξῆς, ι τῷ τοιούτῳ μηδὲ συνεσθίειν· ο οὐδεὶς γὰρ εἰδωλολάτρης ἀδελφὸς, οὐδὲ πόρνος, οὐδὲ πλεονέκτης· εἰ γὰρ ἔχει τι τούτων δοκῶν φορεῖν τὸ Χριστοῦ ὄνομα ἀδελφὸς ὀνομαζόμενος, ἀλλ᾽ οὐκ ἀδελφὸς ἐνδίκως ἂν λέγοιτο. Ωσπερ οὖν φαντασία τοῦ εἰς ὑπερβολὴν Χριστοῦ ἐπιτριβής ἀφορμάς παρεῖχεν ὁ ἐπὶ παντὸς ἁμαρτήματος λέγων τὰ τοι αῦτα εἰρῆσθαι, κἂν φόνος ᾖ τὸ ἁμάρτημα, ἢ φαρμα κία, ἢ παιδοφθορία, ή τι τῶν τηλικούτων· οὕτως ἐκ τοῦ ἐναντίου ὁ τὸν ἀδελφὸν διαστειλάμενος ἀπὸ τοῦ ὀνομαζομένου ἀδελφοῦ, διδάξαι ἂν ἐπὶ ἐλάττοσι τῶν ἀνθρωπίνων ἁμαρτημάτων μὴ ἐπιστρέψαντα μετά τὸν ἔλεγχον, ὡς ἐθνικὸν καὶ τελώνην λογισθῆναι ἐπὶ ἁμαρτήμασι τοῖς μὴ πρὸς θάνατον, ο ἢ ὡς ὠνόμα σεν ἐν Ἀριθμοῖς ὁ νόμος, τοῖς μὴ θανατηφόροις ὅπερ δόξαι ἂν ὠμότερον τυγχάνειν· οὐ γὰρ οἶμαι τα χέως εὑρεθήσεσθαί τινα τὸν μὴ τρὶς ἐπὶ τῷ αὐτῷ εἴδει τῆς ἁμαρτίας ἐλεγχθέντα, φέρ' εἰπεῖν, λοιδορία, καθ᾿ ἣν οἱ λοιδοροῦντες δυσφημοῦσι τοὺς πέλας, οἱ τε θυμούμενοι, ἢ πολυποσίᾳ, ἢ λόγῳ ψευδεῖ καὶ 'Εχεις εἰς τὰς κατὰ Λουκᾶν ὁμιλίας. οὐκ ἔστιν οὐδεὶς εἰδωλολάτ τρης. Τοῦ εἰς ὑπερβολὴν Χριστοῦ ἐπιτριβῆς. το τοῦ, τῆς. Ἐπιτριβῆς διατριβής, λογισθῆναι αὐτῷ τὴν προτέραν δικαιοσύνην· διὰ " τοῦτο λέγεται· ι Ος ἂν σκανδαλίσῃ ἕνα τῶν μικρῶν τούτων,» καὶ τό·· Οὐκ ἔστι θέλημα τοῦ Πατρός μου τοῦ ἐν τοῖς οὐρανοῖς, ἵνα ἀπόληται εἷς τῶν μι κρῶν τούτων.. Τὰ δὲ περὶ τῶν ἑκατὸν προβάτων ἔχεις εἰς τὰς κατὰ Λουκᾶν ὁμιλίας Ἐὰν ἁμάρτῃ ὁ ἀδελφός σου, ύπαγε, ἔλεγξον αὐτὸν μεταξύ σου καὶ αὐτοῦ μόνου.» Ο μὲν ἐπε ρεισάμενος τῇ λέξει, ὑπερβάλλουσαν φιλανθρωπίαν τοῦ Ἰησοῦ παριστας, φήσει, ὅτι, τῶν ῥητῶν διαφο ρὰν ἁμαρτημάτων οὐχ ὑποβαλλόντων, περισσὸν ποιή σουσι καὶ παρὰ τὴν χρηστότητα τοῦ Ἰησοῦ οἱ προσο υπακούοντες ἐπὶ τῶν ἐλαττόνων ἁμαρτημάτων ταῦτα χώραν ἔχειν λέγεσθαι· ἄλλος δέ τις καὶ τῇ λέξει ἐπε ρειδόμενος, καὶ μὴ ἔξωθεν προσυπακούειν θέλων ταῦτα, μήτε περὶ παντὸς ἁμαρτήματος λέγεσθαι, φήσει, ὅτι τὰ μεγάλα ἐκεῖνα ἁμαρτάνων, οὐδὲ ἀδελ φός ἐστι, ἀλλ᾽ εἰ ἄρα ἀδελφὸς ὀνομαζόμενος, ὥς φη σιν ὁ Ἀπόστολος·. Ἐὰν δέ τις ἀδελφὸς ὀνομαζό μενος, ἢ πόρνος, ἢ πλεονέκτης, ἢ εἰδωλολάτρης, ο καὶ τὰ ἑξῆς, ι τῷ τοιούτῳ μηδὲ συνεσθίειν· ο οὐδεὶς γὰρ εἰδωλολάτρης ἀδελφὸς, οὐδὲ πόρνος, οὐδὲ πλεονέκτης· εἰ γὰρ ἔχει τι τούτων δοκῶν φορεῖν τὸ Χριστοῦ ὄνομα ἀδελφὸς ὀνομαζόμενος, ἀλλ᾽ οὐκ ἀδελφὸς ἐνδίκως ἂν λέγοιτο. Ωσπερ οὖν φαντασία τοῦ εἰς ὑπερβολὴν Χριστοῦ ἐπιτριβής ἀφορμάς παρεῖχεν ὁ ἐπὶ παντὸς ἁμαρτήματος λέγων τὰ τοι αῦτα εἰρῆσθαι, κἂν φόνος ᾖ τὸ ἁμάρτημα, ἢ φαρμα κία, ἢ παιδοφθορία, ή τι τῶν τηλικούτων· οὕτως ἐκ τοῦ ἐναντίου ὁ τὸν ἀδελφὸν διαστειλάμενος ἀπὸ τοῦ ὀνομαζομένου ἀδελφοῦ, διδάξαι ἂν ἐπὶ ἐλάττοσι τῶν ἀνθρωπίνων ἁμαρτημάτων μὴ ἐπιστρέψαντα μετά τὸν ἔλεγχον, ὡς ἐθνικὸν καὶ τελώνην λογισθῆναι ἐπὶ ἁμαρτήμασι τοῖς μὴ πρὸς θάνατον, ο ἢ ὡς ὠνόμα σεν ἐν Ἀριθμοῖς ὁ νόμος, τοῖς μὴ θανατηφόροις ὅπερ δόξαι ἂν ὠμότερον τυγχάνειν· οὐ γὰρ οἶμαι τα χέως εὑρεθήσεσθαί τινα τὸν μὴ τρὶς ἐπὶ τῷ αὐτῷ εἴδει τῆς ἁμαρτίας ἐλεγχθέντα, φέρ' εἰπεῖν, λοιδορία, καθ᾿ ἣν οἱ λοιδοροῦντες δυσφημοῦσι τοὺς πέλας, οἱ τε θυμούμενοι, ἢ πολυποσίᾳ, ἢ λόγῳ ψευδεῖ καὶ 'Εχεις εἰς τὰς κατὰ Λουκᾶν ὁμιλίας. οὐκ ἔστιν οὐδεὶς εἰδωλολάτ τρης. Τοῦ εἰς ὑπερβολὴν Χριστοῦ ἐπιτριβῆς. το τοῦ, τῆς. Ἐπιτριβῆς διατριβής, ut prior ejus justitia ci minime imputetur pro plerea dicitur 4: • Qui scandalizaverit unum de pusillis istis, et *: «Non est voluntas ante Pa trem meum qui in cœlis est, ut pereat unus de pu sillis istis. Quæ autem ad centum oves perti nent, ea habes in homiliis quas in Lucam con scripsimus. 30.. Si peccaverit frater tuus, vade et corripe ipsum inter te et ipsum solum *., Qui orationi huic animum applicuerit, ut immensam Jesu erga homines benevolentiam significet, supervacaneam eorum operam esse dicet, et bonitati Jesu contra riam, qui his locum in levioribus solum peccatis tribui volunt, cum peccatorum differentiam verba ista non exprimant. Alius vero et hunc locum at tente perpendens, et non extra rem hæc intelligi, ne que de quolibet peccato dici volens, qui ingentia illa flagitia admittit, eum ne fratrem quidem esse dicet, etiamsi frater fortasse appelletur, quemad modum ait Apostolus Si is qui frater nomina tur inter vos, est fornicator, aut avarus, aut idolis serviens, › et quæ sequuntur, cum ejusmodi nec cibum esse sumendum; > nemo enim idolis serviens, vel fornicator, vel avarus frater est; nam si aliquid ox bis in se habeat qui appellatur frater, et Chri sti nomen ferre videtur, frater tamen jure merito nequaquam dici possit. Quemadmodum igitur qui talia de omni peccato dicta esse pronuntiat, sive peccatum illud caedes sit, sive veneficium, sive puerorum stuprum, sive aliquid simile, occa sionem præbuit cur summam Christi patientiam et procrastinationem animo comprehenderemus; ita econtrario qui fratrem ab eo qui frater appellatur distinxit, eum qui propter minima quibus obnoxii sunt bomines, post reprehensionem non fuerit con versus, habendum esse docet pro ethnico et pu blicano, propter peccata quæ non • ad mortem, vel, ut ea in Numeris lex appellat, mortifera non sunt; quod utique nimis crudele videtur; nec enim facile quemquam reperiri posse arbitror, qui non ter ob idem noxæ genus fuerit objurgatus, maledi mei ut pereat unus de pusillis istis. > Qualis autem expositio sit verior, et tu sicut potueris judicabis. Post hanc parabolam sequitur de ovibus centum, et una ex eis errata pariter et inventa. Hanc sicut potuimus tractavimus, exponentes Evangelium quod est secundum Lucam, quoniam et ille menior fuit parabolæ hujus. Ne ergo repetere videamur, hic prætermittentes transmittimus ad expositionem Evangelii secunduin Lucam, omnem volentem cognoscere quid senserimus in ista parabola. et ipsum solum. Si te audierit, lucratus es fratrem tuum. Si autem non audierit, adhibe tecum adhuc unum vel duos, ut in ore duorum vel trium testium stet omne verbum. Quod si non audierit eos, dic Ecclesiæ. Si autem Ecclesiam non audierit, sit tibi sicut ethnicus et publicanus. Videamus ne forte sententia hæc non de quocunque peccato posita sit. Quod si aliquis qui nominatur frater, peccaverit aliquid coruni peccatorum quæ sunt ad mortem, utputa masculorum concubitor est factus, aut adulter, aut homicida, aut mollis, nunquid et istum talem sicut aliquem modica peccantem rationis est ut arguat *8 ibid. 15. Cor. v, 11. Ezech. XXXIII. *• Matth. xvIII, 6. ibid. 14. Qua rum nulla exstant in iis quas in Lucam habemus homiliis vestigia. Unde aliquas intercidisse certum est. HUETIUS. Codex Regius, Lo lege autem si modo locus sanus est, usurpatum puto pro quanquam nullo auctore. Qui meliora proferet, magnam a me inibit gratiam. Iv. ut prior ejus justitia ci minime imputetur pro plerea dicitur 4: • Qui scandalizaverit unum de pusillis istis, et *: «Non est voluntas ante Pa trem meum qui in cœlis est, ut pereat unus de pu sillis istis. Quæ autem ad centum oves perti nent, ea habes in homiliis quas in Lucam con scripsimus. 30.. Si peccaverit frater tuus, vade et corripe ipsum inter te et ipsum solum *., Qui orationi huic animum applicuerit, ut immensam Jesu erga homines benevolentiam significet, supervacaneam eorum operam esse dicet, et bonitati Jesu contra riam, qui his locum in levioribus solum peccatis tribui volunt, cum peccatorum differentiam verba ista non exprimant. Alius vero et hunc locum at tente perpendens, et non extra rem hæc intelligi, ne que de quolibet peccato dici volens, qui ingentia illa flagitia admittit, eum ne fratrem quidem esse dicet, etiamsi frater fortasse appelletur, quemad modum ait Apostolus Si is qui frater nomina tur inter vos, est fornicator, aut avarus, aut idolis serviens, › et quæ sequuntur, cum ejusmodi nec cibum esse sumendum; > nemo enim idolis serviens, vel fornicator, vel avarus frater est; nam si aliquid ox bis in se habeat qui appellatur frater, et Chri sti nomen ferre videtur, frater tamen jure merito nequaquam dici possit. Quemadmodum igitur qui talia de omni peccato dicta esse pronuntiat, sive peccatum illud caedes sit, sive veneficium, sive puerorum stuprum, sive aliquid simile, occa sionem præbuit cur summam Christi patientiam et procrastinationem animo comprehenderemus; ita econtrario qui fratrem ab eo qui frater appellatur distinxit, eum qui propter minima quibus obnoxii sunt bomines, post reprehensionem non fuerit con versus, habendum esse docet pro ethnico et pu blicano, propter peccata quæ non • ad mortem, vel, ut ea in Numeris lex appellat, mortifera non sunt; quod utique nimis crudele videtur; nec enim facile quemquam reperiri posse arbitror, qui non ter ob idem noxæ genus fuerit objurgatus, maledi mei ut pereat unus de pusillis istis. > Qualis autem expositio sit verior, et tu sicut potueris judicabis. Post hanc parabolam sequitur de ovibus centum, et una ex eis errata pariter et inventa. Hanc sicut potuimus tractavimus, exponentes Evangelium quod est secundum Lucam, quoniam et ille menior fuit parabolæ hujus. Ne ergo repetere videamur, hic prætermittentes transmittimus ad expositionem Evangelii secunduin Lucam, omnem volentem cognoscere quid senserimus in ista parabola. et ipsum solum. Si te audierit, lucratus es fratrem tuum. Si autem non audierit, adhibe tecum adhuc unum vel duos, ut in ore duorum vel trium testium stet omne verbum. Quod si non audierit eos, dic Ecclesiæ. Si autem Ecclesiam non audierit, sit tibi sicut ethnicus et publicanus. Videamus ne forte sententia hæc non de quocunque peccato posita sit. Quod si aliquis qui nominatur frater, peccaverit aliquid coruni peccatorum quæ sunt ad mortem, utputa masculorum concubitor est factus, aut adulter, aut homicida, aut mollis, nunquid et istum talem sicut aliquem modica peccantem rationis est ut arguat *8 ibid. 15. Cor. v, 11. Ezech. XXXIII. *• Matth. xvIII, 6. ibid. 14. Qua rum nulla exstant in iis quas in Lucam habemus homiliis vestigia. Unde aliquas intercidisse certum est. HUETIUS. Codex Regius, Lo lege autem si modo locus sanus est, usurpatum puto pro quanquam nullo auctore. Qui meliora proferet, magnam a me inibit gratiam. Iv. 50. In illo tempore, dixit Jesus Petro: Si peccaverit in te frater tuus, vale et corripe eum inter te 50. In illo tempore, dixit Jesus Petro: Si peccaverit in te frater tuus, vale et corripe eum inter te

ἐν δὲ τοῖς ἐγείρασιν ὡς ἀπὸ θρόνου τοῦ σώματος τὴν προβασιλεύσασαν ἁμαρτίαν καὶ ἀγωνιζομένοις πρὸς αὐτήν, «ἡ μὲν σὰρξ ἐπιθυμεῖ κατὰ τοῦ πνεύματος, τὸ δὲ πνεῦμα κατὰ τῆς σαρκός». ἐν δὲ τοῖς ἤδη τελειωθεῖσι κεκράτηκε τὸ πνεῦμα καὶ «τὰς πράξεις» ἐθανάτωσε «τοῦ σώματος» καὶ μεταδίδωσι τῆς ἑαυτοῦ ζωῆς τῷ σώματι, ὡς ἤδη γίνεσθαι καὶ τὸ «ζωοποιήσει καὶ τὰ θνητὰ ἡμῶν σώματα διὰ τὸ ἐνοικοῦν αὐτοῦ πνεῦμα ἐν ἡμῖν», καὶ γίνεται συμφωνία τῶν «δύο» [σώματος καὶ πνεύματος] «ἐπὶ τῆς γῆς,» ἧστινος κατορθωθείσης σύμφωνος καὶ ἡ εὐχὴ ἀναπέμπεται τοῦ «καρδίᾳ μὲν» πιστεύοντος «εἰς δικαιοσύνην, στόματι δὲ» ὁμολογοῦντος «εἰς σωτηρίαν», ὥστε μηκέτι τὴν καρδίαν πόρρω εἶναι τοῦ θεοῦ, καὶ μετὰ ταύτης ἐγγίζειν αὐτοῦ καὶ τοῖς χείλεσι καὶ τῷ στόματι τὸν δίκαιον τῷ θεῷ . ἔτι δὲ μακαριώτερον εἰ οἱ «τρεῖς» συναχθεῖεν ἐπὶ τὸ αὐτὸ «εἰς τὸ ὄνομα» τοῦ Ἰησοῦ, ἵνα πληρωθῇ τὸ «ὁ θεὸς ἁγιάσαι ὑμᾶς ὁλοτελεῖς, καὶ ὁλόκληρον ὑμῶν τὸ πνεῦμα καὶ ἡ ψυχὴ καὶ τὸ σῶμα ἀμέμπτως ἐν τῇ παρουσίᾳ τοῦ κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ τηρηθείη». ἀργῷ, ή τινι τῶν ἐν τοῖς πολλοῖς. Ζητήσεις οὖν με ο ποτε λανθάνει τις κατὰ τὸν τόπον τήρησις καὶ τοὺς φαντασίᾳ τῆς τοῦ λόγου χρηστότητος καὶ πρὸς τοὺς τα μέγιστα ἡμαρτηκότας τὸ συγγνωμονικόν διδόν τας, καὶ τοὺς ἐπὶ τοῖς ἐλαχίστοις διδάσκοντας λογία ζεσθαι ὡς ἐθνικὴν καὶ τελώνην, τὸν μετὰ τρὶς τὰ βραχύτερα ἡμαρτηκότα ἀλλότριον ποιοῦντας τῆς Ἐχ κλησίας· τὸ δὲ λανθάνον ἑκατέρους τοιοῦτόν μοι φαί νεται· τό· Ἐκέρδησας τὸν ἀδελφόν σου, ο ἐπὶ τοῦ μήνου ἀκούσαντος τάξας ὁ Λόγος, οὐκέτι αὐτὸ ἔθηκεν ἐπὶ τοῦ δεύτερον ἢ τρίτον πταίσαντος, καὶ ἐλεγχθέν τος, ἀλλ' ὡσπερεί μετέωρον εἴασε τὸ ἀνάλογον τῷ Ἐκέρδησας τὸν ἀδελφόν σου, ο λεχθησόμενον περί τοῦ δεύτερον ἢ τρίτον ελεγχθέντος. Οὐ πάντως οὖν κερδαίνεται οὐδὲ πάντως ἀπολεῖται, ἢ πληγάς λήψε ται. Καὶ πρόσχες ἐπιμελῶς τῷ πρώτῳ μὲν λέγοντι Εάν σου ἀκούσῃ, ἐκέρδησας τὸν ἀδελφόν σου, τῷ δὲ δευτέρῳ κατὰ τὴν λέξιν τόπῳ φάσκοντι· «Ἐὰν δὲ μὴ ἀκούσῃ, παράλαβε μετά σεαυτοῦ ἕνα ἢ δύο, ἵνα ἐπὶ στόματος δύο ή τριών μαρτύρων σταθήσεται την ῥῆμα» Τί οὖν μετὰ τὸ σταθῆναι πᾶν ῥῆμα ἐπὶ δύο ἢ τριῶν μαρτύρων ἔσται τῷ δεύτερον νουθετη θέντι, ἡμῖν ἐννοεῖν καταλέλοιπε· καὶ πάλιν·. Ἐὰν παρακούσῃ αὐτῶν, ο δῆλον δ' ὅτι τῶν παραληφθέν των μαρτύρων, ο εἶπον, φησί, τῇ Ἐκκλησίᾳ·» καὶ οὐκ εἶπε τί πείσεται, ἐὰν μὴ ἀκούσῃ τῆς Ἐκε κλησίας, ἀλλ' ἐδίδαξεν, ὅτι ἐὰν τῆς Ἐκκλησίας παρακούσῃ, δεῖ αὐτὸν εἶναι τῷ τρὶς νουθετήσαντι, καὶ μὴ ἀκουσθέντι πρὸς τὸ λοιπὸν ὡς τὸν ἐθνικὸν καὶ τελώνην· οὐ πάντως οὖν κερδαίνεται, οὐδὲ πάντως ἀπολεῖται· ἀλλ' ὅ τι ποτὲ πείσεται ὁ τὸ πρότερον μὲν μὴ ἀκούσας, μαρτύρων δὲ δεηθεὶς, ἢ καὶ τούτων παρακούσας, ἐπὶ τὴν Ἐκκλησίαν δὲ ἀχθεὶς, ὁ Θεὸς ἂν εἰδείη· ἡμεῖς γὰρ οὐκ ἀποφαινόμεθα κατά τό Μὴ κρίνετε, ἵνα μὴ κριθῆτε, ἕως ἂν ἔλθῃ Κύριος, ὃς καὶ φωτίσει τὰ κρυπτὰ τοῦ σκότους, καὶ φανερώσει τὰς βουλὰς τῶν καρδιῶν.» Πρὸς δὲ τὸ δοκοῦν σκληρὸν πρὸς τοὺς τὰ ἐλάττονα ἡμαρτηκότας εἴποι τις ἂν, ὅτι οὐκ ἔξεστι, δις ἑξῆς μὴ ἀκούσαντα, Ει Σταθήσεται πᾶν ῥῆμα. Σταθῇ τῶν ῥῆμα Ἵνα μὴ κριθῆτε, ἕως ἂν ἔλθῃ, Κατά το Μὴ κρίνετε, ἵνα μὴ κριθῆτε, καὶ τό· Ὥστε μὴ πρὸ καιροῦ τι κρίνετε, ἕως ἂν ἔλθῃ ὁ Κύριος, εις. Η ετιν, ἀργῷ, ή τινι τῶν ἐν τοῖς πολλοῖς. Ζητήσεις οὖν με ο ποτε λανθάνει τις κατὰ τὸν τόπον τήρησις καὶ τοὺς φαντασίᾳ τῆς τοῦ λόγου χρηστότητος καὶ πρὸς τοὺς τα μέγιστα ἡμαρτηκότας τὸ συγγνωμονικόν διδόν τας, καὶ τοὺς ἐπὶ τοῖς ἐλαχίστοις διδάσκοντας λογία ζεσθαι ὡς ἐθνικὴν καὶ τελώνην, τὸν μετὰ τρὶς τὰ βραχύτερα ἡμαρτηκότα ἀλλότριον ποιοῦντας τῆς Ἐχ κλησίας· τὸ δὲ λανθάνον ἑκατέρους τοιοῦτόν μοι φαί νεται· τό· Ἐκέρδησας τὸν ἀδελφόν σου, ο ἐπὶ τοῦ μήνου ἀκούσαντος τάξας ὁ Λόγος, οὐκέτι αὐτὸ ἔθηκεν ἐπὶ τοῦ δεύτερον ἢ τρίτον πταίσαντος, καὶ ἐλεγχθέν τος, ἀλλ' ὡσπερεί μετέωρον εἴασε τὸ ἀνάλογον τῷ Ἐκέρδησας τὸν ἀδελφόν σου, ο λεχθησόμενον περί τοῦ δεύτερον ἢ τρίτον ελεγχθέντος. Οὐ πάντως οὖν κερδαίνεται οὐδὲ πάντως ἀπολεῖται, ἢ πληγάς λήψε ται. Καὶ πρόσχες ἐπιμελῶς τῷ πρώτῳ μὲν λέγοντι Εάν σου ἀκούσῃ, ἐκέρδησας τὸν ἀδελφόν σου, τῷ δὲ δευτέρῳ κατὰ τὴν λέξιν τόπῳ φάσκοντι· «Ἐὰν δὲ μὴ ἀκούσῃ, παράλαβε μετά σεαυτοῦ ἕνα ἢ δύο, ἵνα ἐπὶ στόματος δύο ή τριών μαρτύρων σταθήσεται την ῥῆμα» Τί οὖν μετὰ τὸ σταθῆναι πᾶν ῥῆμα ἐπὶ δύο ἢ τριῶν μαρτύρων ἔσται τῷ δεύτερον νουθετη θέντι, ἡμῖν ἐννοεῖν καταλέλοιπε· καὶ πάλιν·. Ἐὰν παρακούσῃ αὐτῶν, ο δῆλον δ' ὅτι τῶν παραληφθέν των μαρτύρων, ο εἶπον, φησί, τῇ Ἐκκλησίᾳ·» καὶ οὐκ εἶπε τί πείσεται, ἐὰν μὴ ἀκούσῃ τῆς Ἐκε κλησίας, ἀλλ' ἐδίδαξεν, ὅτι ἐὰν τῆς Ἐκκλησίας παρακούσῃ, δεῖ αὐτὸν εἶναι τῷ τρὶς νουθετήσαντι, καὶ μὴ ἀκουσθέντι πρὸς τὸ λοιπὸν ὡς τὸν ἐθνικὸν καὶ τελώνην· οὐ πάντως οὖν κερδαίνεται, οὐδὲ πάντως ἀπολεῖται· ἀλλ' ὅ τι ποτὲ πείσεται ὁ τὸ πρότερον μὲν μὴ ἀκούσας, μαρτύρων δὲ δεηθεὶς, ἢ καὶ τούτων παρακούσας, ἐπὶ τὴν Ἐκκλησίαν δὲ ἀχθεὶς, ὁ Θεὸς ἂν εἰδείη· ἡμεῖς γὰρ οὐκ ἀποφαινόμεθα κατά τό Μὴ κρίνετε, ἵνα μὴ κριθῆτε, ἕως ἂν ἔλθῃ Κύριος, ὃς καὶ φωτίσει τὰ κρυπτὰ τοῦ σκότους, καὶ φανερώσει τὰς βουλὰς τῶν καρδιῶν.» Πρὸς δὲ τὸ δοκοῦν σκληρὸν πρὸς τοὺς τὰ ἐλάττονα ἡμαρτηκότας εἴποι τις ἂν, ὅτι οὐκ ἔξεστι, δις ἑξῆς μὴ ἀκούσαντα, Ει Σταθήσεται πᾶν ῥῆμα. Σταθῇ τῶν ῥῆμα Ἵνα μὴ κριθῆτε, ἕως ἂν ἔλθῃ, Κατά το Μὴ κρίνετε, ἵνα μὴ κριθῆτε, καὶ τό· Ὥστε μὴ πρὸ καιροῦ τι κρίνετε, ἕως ἂν ἔλθῃ ὁ Κύριος, εις. Η ετιν, ci, verbi gratia, quo maledici, vel qui ira excan dlescunt, propinquorum nomini detrahunt; vel vi nolentiæ; vel orationis mendacis et otiosæ, vel al terius cujuspiam culpæ ex iis quæ multis inhærere solent. Quæres igitur annon aliqua circa hunc lo cum eos prætereat observatio, qui ad Verbi beni gnitatem attendentes in condonandis maximis fa gitiosorum criminibus faciles se dant, et eos item qui in minimis pro ethnico et publicano habendum esse docent, et ab Ecelesia segregant trium vel le vium noxarum reum: quod autem utrosque fugit, tale mihi videtur esse; postquam verba hæc " ‹ Lucratus eris fratrem tuum, › ad eum solummodo qui obtemperavit pertinere declaravit Verbum, non idem pro eo amplius repetiit qui bis lerve pecca verit, et qui objurgatus fuerit, sed quod his verbis respondet: Lucratus eris fratrem tuum, › quasi suspensum reliquit, quodque de eo qui bis terve fuerit objurgatus, dicendum erat. Non omnino ergo lucrift, neque omnino peribit, plagisve plectetur. Quinetiam priorem locum diligenter considera, qui talis est: c Si te audierit, lucratus es fratrem tuum; › et alterum Scripturæ locum qui sic ha bet ‹ Si autem te non audierit, adhibe tecum adhuc unum vel duo, ut in ore duorum vel trium testium stet onne verbum;» quid ergo bis objur gato continget postquam in ore duorum vel trium testium steterit omne verbum, nobis cogitandum relinquit; et rursum: • Quod si non audierit testes eus,» videlicet ante adhibitos, e dic, inquit, Ecclesiæ nec adjecit quid illi fiet, si Ecclesiam non audierit, sed docuit pro ethnico hunc dein ceps et publicano ab eo habendum esse qui ter illumi arguerit, nec fuerit auditus, si Ecclesiæ morem non gesserit: non omnino ergo lucrift, neque fun ditus peribit. At quid tandem passurus sit qui pri mum audientem se non præbuit, cuique testibus opus fuit, vel qui neglectis iis ad Ecclesiam dela tus fuit, Deus moverit; nus autem non declaramus, solus ad solum: et siquidem audierit qui talia illa peccavit, statim eum dicere lucrifactum et si non audierit, non prius euin expelli de Ecclesia, nisi priusquam et coram testibus argutus, et ab Ecclesia, perstiterit in actu priori? Non autem ignoramus, quoniam sequens alius verba, et aspiciens ad immen sam misericordiam Christi dicere potest, quoniam cum verba ipsa Christi nullam differentiam faciant peccatorum, superfluum faciunt, et contra Christi misericordiam, qui hæc ad minima tantum pertinere distinguunt. Sed eum qui taliter sentit, non arbitror ad utilitatem communem ista sentire. Alius autem ipsa verba caute considerans, et nihil extrinsecus subaudire volens, non de omni peccato hæc dicta defendit, quoniam qui grandia illa peccat, nec est frater, nisi forte nominetur frater. Differentia enim est inter fratrem et eum qui nominatur frater. Et quoniam distant a se, propterea dicit Apostolus: ‹ Si quis frater nominetur in vobis, sit autem fornicarius, aut avarus, aut idolorum cultor, et cætera; ‹ com talibus nec cibum sumere. Nemo enim idolorum cultor, aut fornicator, aut avarus frater est. quamvis nomen bajulet Christi, tamen frater nominetur, non autem et proprie frater est. Sicut ergo estimatione eminentis misericordiæ Christi negligentibus peccandi occasionem dat, qui ad omne peccatum generaliter hæc pertinere exponit: sic econtra qui docet in minimis et humanis peccatis peccantem, post agnitionem testium, vel Ecclesiæ, fieri oportere sicut publicanum et ethnicum in peccatis quæ non sunt ad mortem, aut sicut lex appellat in Numeris," non mortiferis, aliquid crudelitatis videtur so Matth. xvi, 15. ibid. 16. ss ibid. 17. Matth. xvm, 16. etc. Vetus interpres: «Nolite judicare, ut non judicemini; item: Nolite ante tempus quid judicare, donec veniat Dominus. Legendum fortasse ci, verbi gratia, quo maledici, vel qui ira excan dlescunt, propinquorum nomini detrahunt; vel vi nolentiæ; vel orationis mendacis et otiosæ, vel al terius cujuspiam culpæ ex iis quæ multis inhærere solent. Quæres igitur annon aliqua circa hunc lo cum eos prætereat observatio, qui ad Verbi beni gnitatem attendentes in condonandis maximis fa gitiosorum criminibus faciles se dant, et eos item qui in minimis pro ethnico et publicano habendum esse docent, et ab Ecelesia segregant trium vel le vium noxarum reum: quod autem utrosque fugit, tale mihi videtur esse; postquam verba hæc " ‹ Lucratus eris fratrem tuum, › ad eum solummodo qui obtemperavit pertinere declaravit Verbum, non idem pro eo amplius repetiit qui bis lerve pecca verit, et qui objurgatus fuerit, sed quod his verbis respondet: Lucratus eris fratrem tuum, › quasi suspensum reliquit, quodque de eo qui bis terve fuerit objurgatus, dicendum erat. Non omnino ergo lucrift, neque omnino peribit, plagisve plectetur. Quinetiam priorem locum diligenter considera, qui talis est: c Si te audierit, lucratus es fratrem tuum; › et alterum Scripturæ locum qui sic ha bet ‹ Si autem te non audierit, adhibe tecum adhuc unum vel duo, ut in ore duorum vel trium testium stet onne verbum;» quid ergo bis objur gato continget postquam in ore duorum vel trium testium steterit omne verbum, nobis cogitandum relinquit; et rursum: • Quod si non audierit testes eus,» videlicet ante adhibitos, e dic, inquit, Ecclesiæ nec adjecit quid illi fiet, si Ecclesiam non audierit, sed docuit pro ethnico hunc dein ceps et publicano ab eo habendum esse qui ter illumi arguerit, nec fuerit auditus, si Ecclesiæ morem non gesserit: non omnino ergo lucrift, neque fun ditus peribit. At quid tandem passurus sit qui pri mum audientem se non præbuit, cuique testibus opus fuit, vel qui neglectis iis ad Ecclesiam dela tus fuit, Deus moverit; nus autem non declaramus, solus ad solum: et siquidem audierit qui talia illa peccavit, statim eum dicere lucrifactum et si non audierit, non prius euin expelli de Ecclesia, nisi priusquam et coram testibus argutus, et ab Ecclesia, perstiterit in actu priori? Non autem ignoramus, quoniam sequens alius verba, et aspiciens ad immen sam misericordiam Christi dicere potest, quoniam cum verba ipsa Christi nullam differentiam faciant peccatorum, superfluum faciunt, et contra Christi misericordiam, qui hæc ad minima tantum pertinere distinguunt. Sed eum qui taliter sentit, non arbitror ad utilitatem communem ista sentire. Alius autem ipsa verba caute considerans, et nihil extrinsecus subaudire volens, non de omni peccato hæc dicta defendit, quoniam qui grandia illa peccat, nec est frater, nisi forte nominetur frater. Differentia enim est inter fratrem et eum qui nominatur frater. Et quoniam distant a se, propterea dicit Apostolus: ‹ Si quis frater nominetur in vobis, sit autem fornicarius, aut avarus, aut idolorum cultor, et cætera; ‹ com talibus nec cibum sumere. Nemo enim idolorum cultor, aut fornicator, aut avarus frater est. quamvis nomen bajulet Christi, tamen frater nominetur, non autem et proprie frater est. Sicut ergo estimatione eminentis misericordiæ Christi negligentibus peccandi occasionem dat, qui ad omne peccatum generaliter hæc pertinere exponit: sic econtra qui docet in minimis et humanis peccatis peccantem, post agnitionem testium, vel Ecclesiæ, fieri oportere sicut publicanum et ethnicum in peccatis quæ non sunt ad mortem, aut sicut lex appellat in Numeris," non mortiferis, aliquid crudelitatis videtur so Matth. xvi, 15. ibid. 16. ss ibid. 17. Matth. xvm, 16. etc. Vetus interpres: «Nolite judicare, ut non judicemini; item: Nolite ante tempus quid judicare, donec veniat Dominus. Legendum fortasse

ἐν δὲ τοῖς ἐγείρασιν ὡς ἀπὸ θρόνου τοῦ σώματος τὴν προβασιλεύσασαν ἁμαρτίαν καὶ ἀγωνιζομένοις πρὸς αὐτήν, «ἡ μὲν σὰρξ ἐπιθυμεῖ κατὰ τοῦ πνεύματος, τὸ δὲ πνεῦμα κατὰ τῆς σαρκός». ἐν δὲ τοῖς ἤδη τελειωθεῖσι κεκράτηκε τὸ πνεῦμα καὶ «τὰς πράξεις» ἐθανάτωσε «τοῦ σώματος» καὶ μεταδίδωσι τῆς ἑαυτοῦ ζωῆς τῷ σώματι, ὡς ἤδη γίνεσθαι καὶ τὸ «ζωοποιήσει καὶ τὰ θνητὰ ἡμῶν σώματα διὰ τὸ ἐνοικοῦν αὐτοῦ πνεῦμα ἐν ἡμῖν», καὶ γίνεται συμφωνία τῶν «δύο» [σώματος καὶ πνεύματος] «ἐπὶ τῆς γῆς,» ἧστινος κατορθωθείσης σύμφωνος καὶ ἡ εὐχὴ ἀναπέμπεται τοῦ «καρδίᾳ μὲν» πιστεύοντος «εἰς δικαιοσύνην, στόματι δὲ» ὁμολογοῦντος «εἰς σωτηρίαν», ὥστε μηκέτι τὴν καρδίαν πόρρω εἶναι τοῦ θεοῦ, καὶ μετὰ ταύτης ἐγγίζειν αὐτοῦ καὶ τοῖς χείλεσι καὶ τῷ στόματι τὸν δίκαιον τῷ θεῷ . ἔτι δὲ μακαριώτερον εἰ οἱ «τρεῖς» συναχθεῖεν ἐπὶ τὸ αὐτὸ «εἰς τὸ ὄνομα» τοῦ Ἰησοῦ, ἵνα πληρωθῇ τὸ «ὁ θεὸς ἁγιάσαι ὑμᾶς ὁλοτελεῖς, καὶ ὁλόκληρον ὑμῶν τὸ πνεῦμα καὶ ἡ ψυχὴ καὶ τὸ σῶμα ἀμέμπτως ἐν τῇ παρουσίᾳ τοῦ κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ τηρηθείη». ἀργῷ, ή τινι τῶν ἐν τοῖς πολλοῖς. Ζητήσεις οὖν με ο ποτε λανθάνει τις κατὰ τὸν τόπον τήρησις καὶ τοὺς φαντασίᾳ τῆς τοῦ λόγου χρηστότητος καὶ πρὸς τοὺς τα μέγιστα ἡμαρτηκότας τὸ συγγνωμονικόν διδόν τας, καὶ τοὺς ἐπὶ τοῖς ἐλαχίστοις διδάσκοντας λογία ζεσθαι ὡς ἐθνικὴν καὶ τελώνην, τὸν μετὰ τρὶς τὰ βραχύτερα ἡμαρτηκότα ἀλλότριον ποιοῦντας τῆς Ἐχ κλησίας· τὸ δὲ λανθάνον ἑκατέρους τοιοῦτόν μοι φαί νεται· τό· Ἐκέρδησας τὸν ἀδελφόν σου, ο ἐπὶ τοῦ μήνου ἀκούσαντος τάξας ὁ Λόγος, οὐκέτι αὐτὸ ἔθηκεν ἐπὶ τοῦ δεύτερον ἢ τρίτον πταίσαντος, καὶ ἐλεγχθέν τος, ἀλλ' ὡσπερεί μετέωρον εἴασε τὸ ἀνάλογον τῷ Ἐκέρδησας τὸν ἀδελφόν σου, ο λεχθησόμενον περί τοῦ δεύτερον ἢ τρίτον ελεγχθέντος. Οὐ πάντως οὖν κερδαίνεται οὐδὲ πάντως ἀπολεῖται, ἢ πληγάς λήψε ται. Καὶ πρόσχες ἐπιμελῶς τῷ πρώτῳ μὲν λέγοντι Εάν σου ἀκούσῃ, ἐκέρδησας τὸν ἀδελφόν σου, τῷ δὲ δευτέρῳ κατὰ τὴν λέξιν τόπῳ φάσκοντι· «Ἐὰν δὲ μὴ ἀκούσῃ, παράλαβε μετά σεαυτοῦ ἕνα ἢ δύο, ἵνα ἐπὶ στόματος δύο ή τριών μαρτύρων σταθήσεται την ῥῆμα» Τί οὖν μετὰ τὸ σταθῆναι πᾶν ῥῆμα ἐπὶ δύο ἢ τριῶν μαρτύρων ἔσται τῷ δεύτερον νουθετη θέντι, ἡμῖν ἐννοεῖν καταλέλοιπε· καὶ πάλιν·. Ἐὰν παρακούσῃ αὐτῶν, ο δῆλον δ' ὅτι τῶν παραληφθέν των μαρτύρων, ο εἶπον, φησί, τῇ Ἐκκλησίᾳ·» καὶ οὐκ εἶπε τί πείσεται, ἐὰν μὴ ἀκούσῃ τῆς Ἐκε κλησίας, ἀλλ' ἐδίδαξεν, ὅτι ἐὰν τῆς Ἐκκλησίας παρακούσῃ, δεῖ αὐτὸν εἶναι τῷ τρὶς νουθετήσαντι, καὶ μὴ ἀκουσθέντι πρὸς τὸ λοιπὸν ὡς τὸν ἐθνικὸν καὶ τελώνην· οὐ πάντως οὖν κερδαίνεται, οὐδὲ πάντως ἀπολεῖται· ἀλλ' ὅ τι ποτὲ πείσεται ὁ τὸ πρότερον μὲν μὴ ἀκούσας, μαρτύρων δὲ δεηθεὶς, ἢ καὶ τούτων παρακούσας, ἐπὶ τὴν Ἐκκλησίαν δὲ ἀχθεὶς, ὁ Θεὸς ἂν εἰδείη· ἡμεῖς γὰρ οὐκ ἀποφαινόμεθα κατά τό Μὴ κρίνετε, ἵνα μὴ κριθῆτε, ἕως ἂν ἔλθῃ Κύριος, ὃς καὶ φωτίσει τὰ κρυπτὰ τοῦ σκότους, καὶ φανερώσει τὰς βουλὰς τῶν καρδιῶν.» Πρὸς δὲ τὸ δοκοῦν σκληρὸν πρὸς τοὺς τὰ ἐλάττονα ἡμαρτηκότας εἴποι τις ἂν, ὅτι οὐκ ἔξεστι, δις ἑξῆς μὴ ἀκούσαντα, Ει Σταθήσεται πᾶν ῥῆμα. Σταθῇ τῶν ῥῆμα Ἵνα μὴ κριθῆτε, ἕως ἂν ἔλθῃ, Κατά το Μὴ κρίνετε, ἵνα μὴ κριθῆτε, καὶ τό· Ὥστε μὴ πρὸ καιροῦ τι κρίνετε, ἕως ἂν ἔλθῃ ὁ Κύριος, εις. Η ετιν, ἀργῷ, ή τινι τῶν ἐν τοῖς πολλοῖς. Ζητήσεις οὖν με ο ποτε λανθάνει τις κατὰ τὸν τόπον τήρησις καὶ τοὺς φαντασίᾳ τῆς τοῦ λόγου χρηστότητος καὶ πρὸς τοὺς τα μέγιστα ἡμαρτηκότας τὸ συγγνωμονικόν διδόν τας, καὶ τοὺς ἐπὶ τοῖς ἐλαχίστοις διδάσκοντας λογία ζεσθαι ὡς ἐθνικὴν καὶ τελώνην, τὸν μετὰ τρὶς τὰ βραχύτερα ἡμαρτηκότα ἀλλότριον ποιοῦντας τῆς Ἐχ κλησίας· τὸ δὲ λανθάνον ἑκατέρους τοιοῦτόν μοι φαί νεται· τό· Ἐκέρδησας τὸν ἀδελφόν σου, ο ἐπὶ τοῦ μήνου ἀκούσαντος τάξας ὁ Λόγος, οὐκέτι αὐτὸ ἔθηκεν ἐπὶ τοῦ δεύτερον ἢ τρίτον πταίσαντος, καὶ ἐλεγχθέν τος, ἀλλ' ὡσπερεί μετέωρον εἴασε τὸ ἀνάλογον τῷ Ἐκέρδησας τὸν ἀδελφόν σου, ο λεχθησόμενον περί τοῦ δεύτερον ἢ τρίτον ελεγχθέντος. Οὐ πάντως οὖν κερδαίνεται οὐδὲ πάντως ἀπολεῖται, ἢ πληγάς λήψε ται. Καὶ πρόσχες ἐπιμελῶς τῷ πρώτῳ μὲν λέγοντι Εάν σου ἀκούσῃ, ἐκέρδησας τὸν ἀδελφόν σου, τῷ δὲ δευτέρῳ κατὰ τὴν λέξιν τόπῳ φάσκοντι· «Ἐὰν δὲ μὴ ἀκούσῃ, παράλαβε μετά σεαυτοῦ ἕνα ἢ δύο, ἵνα ἐπὶ στόματος δύο ή τριών μαρτύρων σταθήσεται την ῥῆμα» Τί οὖν μετὰ τὸ σταθῆναι πᾶν ῥῆμα ἐπὶ δύο ἢ τριῶν μαρτύρων ἔσται τῷ δεύτερον νουθετη θέντι, ἡμῖν ἐννοεῖν καταλέλοιπε· καὶ πάλιν·. Ἐὰν παρακούσῃ αὐτῶν, ο δῆλον δ' ὅτι τῶν παραληφθέν των μαρτύρων, ο εἶπον, φησί, τῇ Ἐκκλησίᾳ·» καὶ οὐκ εἶπε τί πείσεται, ἐὰν μὴ ἀκούσῃ τῆς Ἐκε κλησίας, ἀλλ' ἐδίδαξεν, ὅτι ἐὰν τῆς Ἐκκλησίας παρακούσῃ, δεῖ αὐτὸν εἶναι τῷ τρὶς νουθετήσαντι, καὶ μὴ ἀκουσθέντι πρὸς τὸ λοιπὸν ὡς τὸν ἐθνικὸν καὶ τελώνην· οὐ πάντως οὖν κερδαίνεται, οὐδὲ πάντως ἀπολεῖται· ἀλλ' ὅ τι ποτὲ πείσεται ὁ τὸ πρότερον μὲν μὴ ἀκούσας, μαρτύρων δὲ δεηθεὶς, ἢ καὶ τούτων παρακούσας, ἐπὶ τὴν Ἐκκλησίαν δὲ ἀχθεὶς, ὁ Θεὸς ἂν εἰδείη· ἡμεῖς γὰρ οὐκ ἀποφαινόμεθα κατά τό Μὴ κρίνετε, ἵνα μὴ κριθῆτε, ἕως ἂν ἔλθῃ Κύριος, ὃς καὶ φωτίσει τὰ κρυπτὰ τοῦ σκότους, καὶ φανερώσει τὰς βουλὰς τῶν καρδιῶν.» Πρὸς δὲ τὸ δοκοῦν σκληρὸν πρὸς τοὺς τὰ ἐλάττονα ἡμαρτηκότας εἴποι τις ἂν, ὅτι οὐκ ἔξεστι, δις ἑξῆς μὴ ἀκούσαντα, Ει Σταθήσεται πᾶν ῥῆμα. Σταθῇ τῶν ῥῆμα Ἵνα μὴ κριθῆτε, ἕως ἂν ἔλθῃ, Κατά το Μὴ κρίνετε, ἵνα μὴ κριθῆτε, καὶ τό· Ὥστε μὴ πρὸ καιροῦ τι κρίνετε, ἕως ἂν ἔλθῃ ὁ Κύριος, εις. Η ετιν, ci, verbi gratia, quo maledici, vel qui ira excan dlescunt, propinquorum nomini detrahunt; vel vi nolentiæ; vel orationis mendacis et otiosæ, vel al terius cujuspiam culpæ ex iis quæ multis inhærere solent. Quæres igitur annon aliqua circa hunc lo cum eos prætereat observatio, qui ad Verbi beni gnitatem attendentes in condonandis maximis fa gitiosorum criminibus faciles se dant, et eos item qui in minimis pro ethnico et publicano habendum esse docent, et ab Ecelesia segregant trium vel le vium noxarum reum: quod autem utrosque fugit, tale mihi videtur esse; postquam verba hæc " ‹ Lucratus eris fratrem tuum, › ad eum solummodo qui obtemperavit pertinere declaravit Verbum, non idem pro eo amplius repetiit qui bis lerve pecca verit, et qui objurgatus fuerit, sed quod his verbis respondet: Lucratus eris fratrem tuum, › quasi suspensum reliquit, quodque de eo qui bis terve fuerit objurgatus, dicendum erat. Non omnino ergo lucrift, neque omnino peribit, plagisve plectetur. Quinetiam priorem locum diligenter considera, qui talis est: c Si te audierit, lucratus es fratrem tuum; › et alterum Scripturæ locum qui sic ha bet ‹ Si autem te non audierit, adhibe tecum adhuc unum vel duo, ut in ore duorum vel trium testium stet onne verbum;» quid ergo bis objur gato continget postquam in ore duorum vel trium testium steterit omne verbum, nobis cogitandum relinquit; et rursum: • Quod si non audierit testes eus,» videlicet ante adhibitos, e dic, inquit, Ecclesiæ nec adjecit quid illi fiet, si Ecclesiam non audierit, sed docuit pro ethnico hunc dein ceps et publicano ab eo habendum esse qui ter illumi arguerit, nec fuerit auditus, si Ecclesiæ morem non gesserit: non omnino ergo lucrift, neque fun ditus peribit. At quid tandem passurus sit qui pri mum audientem se non præbuit, cuique testibus opus fuit, vel qui neglectis iis ad Ecclesiam dela tus fuit, Deus moverit; nus autem non declaramus, solus ad solum: et siquidem audierit qui talia illa peccavit, statim eum dicere lucrifactum et si non audierit, non prius euin expelli de Ecclesia, nisi priusquam et coram testibus argutus, et ab Ecclesia, perstiterit in actu priori? Non autem ignoramus, quoniam sequens alius verba, et aspiciens ad immen sam misericordiam Christi dicere potest, quoniam cum verba ipsa Christi nullam differentiam faciant peccatorum, superfluum faciunt, et contra Christi misericordiam, qui hæc ad minima tantum pertinere distinguunt. Sed eum qui taliter sentit, non arbitror ad utilitatem communem ista sentire. Alius autem ipsa verba caute considerans, et nihil extrinsecus subaudire volens, non de omni peccato hæc dicta defendit, quoniam qui grandia illa peccat, nec est frater, nisi forte nominetur frater. Differentia enim est inter fratrem et eum qui nominatur frater. Et quoniam distant a se, propterea dicit Apostolus: ‹ Si quis frater nominetur in vobis, sit autem fornicarius, aut avarus, aut idolorum cultor, et cætera; ‹ com talibus nec cibum sumere. Nemo enim idolorum cultor, aut fornicator, aut avarus frater est. quamvis nomen bajulet Christi, tamen frater nominetur, non autem et proprie frater est. Sicut ergo estimatione eminentis misericordiæ Christi negligentibus peccandi occasionem dat, qui ad omne peccatum generaliter hæc pertinere exponit: sic econtra qui docet in minimis et humanis peccatis peccantem, post agnitionem testium, vel Ecclesiæ, fieri oportere sicut publicanum et ethnicum in peccatis quæ non sunt ad mortem, aut sicut lex appellat in Numeris," non mortiferis, aliquid crudelitatis videtur so Matth. xvi, 15. ibid. 16. ss ibid. 17. Matth. xvm, 16. etc. Vetus interpres: «Nolite judicare, ut non judicemini; item: Nolite ante tempus quid judicare, donec veniat Dominus. Legendum fortasse ci, verbi gratia, quo maledici, vel qui ira excan dlescunt, propinquorum nomini detrahunt; vel vi nolentiæ; vel orationis mendacis et otiosæ, vel al terius cujuspiam culpæ ex iis quæ multis inhærere solent. Quæres igitur annon aliqua circa hunc lo cum eos prætereat observatio, qui ad Verbi beni gnitatem attendentes in condonandis maximis fa gitiosorum criminibus faciles se dant, et eos item qui in minimis pro ethnico et publicano habendum esse docent, et ab Ecelesia segregant trium vel le vium noxarum reum: quod autem utrosque fugit, tale mihi videtur esse; postquam verba hæc " ‹ Lucratus eris fratrem tuum, › ad eum solummodo qui obtemperavit pertinere declaravit Verbum, non idem pro eo amplius repetiit qui bis lerve pecca verit, et qui objurgatus fuerit, sed quod his verbis respondet: Lucratus eris fratrem tuum, › quasi suspensum reliquit, quodque de eo qui bis terve fuerit objurgatus, dicendum erat. Non omnino ergo lucrift, neque omnino peribit, plagisve plectetur. Quinetiam priorem locum diligenter considera, qui talis est: c Si te audierit, lucratus es fratrem tuum; › et alterum Scripturæ locum qui sic ha bet ‹ Si autem te non audierit, adhibe tecum adhuc unum vel duo, ut in ore duorum vel trium testium stet onne verbum;» quid ergo bis objur gato continget postquam in ore duorum vel trium testium steterit omne verbum, nobis cogitandum relinquit; et rursum: • Quod si non audierit testes eus,» videlicet ante adhibitos, e dic, inquit, Ecclesiæ nec adjecit quid illi fiet, si Ecclesiam non audierit, sed docuit pro ethnico hunc dein ceps et publicano ab eo habendum esse qui ter illumi arguerit, nec fuerit auditus, si Ecclesiæ morem non gesserit: non omnino ergo lucrift, neque fun ditus peribit. At quid tandem passurus sit qui pri mum audientem se non præbuit, cuique testibus opus fuit, vel qui neglectis iis ad Ecclesiam dela tus fuit, Deus moverit; nus autem non declaramus, solus ad solum: et siquidem audierit qui talia illa peccavit, statim eum dicere lucrifactum et si non audierit, non prius euin expelli de Ecclesia, nisi priusquam et coram testibus argutus, et ab Ecclesia, perstiterit in actu priori? Non autem ignoramus, quoniam sequens alius verba, et aspiciens ad immen sam misericordiam Christi dicere potest, quoniam cum verba ipsa Christi nullam differentiam faciant peccatorum, superfluum faciunt, et contra Christi misericordiam, qui hæc ad minima tantum pertinere distinguunt. Sed eum qui taliter sentit, non arbitror ad utilitatem communem ista sentire. Alius autem ipsa verba caute considerans, et nihil extrinsecus subaudire volens, non de omni peccato hæc dicta defendit, quoniam qui grandia illa peccat, nec est frater, nisi forte nominetur frater. Differentia enim est inter fratrem et eum qui nominatur frater. Et quoniam distant a se, propterea dicit Apostolus: ‹ Si quis frater nominetur in vobis, sit autem fornicarius, aut avarus, aut idolorum cultor, et cætera; ‹ com talibus nec cibum sumere. Nemo enim idolorum cultor, aut fornicator, aut avarus frater est. quamvis nomen bajulet Christi, tamen frater nominetur, non autem et proprie frater est. Sicut ergo estimatione eminentis misericordiæ Christi negligentibus peccandi occasionem dat, qui ad omne peccatum generaliter hæc pertinere exponit: sic econtra qui docet in minimis et humanis peccatis peccantem, post agnitionem testium, vel Ecclesiæ, fieri oportere sicut publicanum et ethnicum in peccatis quæ non sunt ad mortem, aut sicut lex appellat in Numeris," non mortiferis, aliquid crudelitatis videtur so Matth. xvi, 15. ibid. 16. ss ibid. 17. Matth. xvm, 16. etc. Vetus interpres: «Nolite judicare, ut non judicemini; item: Nolite ante tempus quid judicare, donec veniat Dominus. Legendum fortasse

ἐν οἷς γὰρ συμφωνοῦσιν αἱ δύο διαθῆκαι, ὡς μηδὲν εἶναι διάφωνον ἐν αὐταῖς τῆς ἑτέρας πρὸς τὴν ἑτέραν, ἐν τούτοις εὑρεθεῖεν ἂν εὐχαὶ ὡς «περὶ παντὸς πράγματος οὗ ἐὰν αἰτήσωνται,» γενέσθαι «αὐτοῖς παρὰ τοῦ ἐν οὐρανοῖς πατρός.» εἰ δὲ καὶ τὸν συναγωγέα τῶν δύο τρίτον ποθεῖς, μὴ ὄκνει λέγειν αὐτὸ εἶναι τὸ ἅγιον πνεῦμα, ἐπεὶ «λόγοι σοφῶν» [εἴτε τῶν πρὸ τῆς παρουσίας εἴτε τῶν κατ’ αὐτὴν καὶ μετ’ αὐτήν] εἰσὶν «ὡς τὰ βούκεντρα καὶ ὡς ἧλοι πεφυτευμένοι, οἳ παρὰ τῶν συνθεμάτων ἐδόθησαν ἐκ ποιμένος ἑνός». μηδὲ τοῦτο δὲ ἀπαρατήρητον ἐάσῃς, ὅτι οὐκ εἶπεν· «οὗ δύο εἰσὶν ἢ τρεῖς συνηγμένοι, ἐκεῖ» ἔσομαι «ἐν μέσῳ αὐτῶν,» ἀλλ’ «ἐκεῖ εἰμι,» οὐ μέλλων οὐδὲ βραδύνων, ἀλλ’ ἅμα τῇ συμφωνίᾳ καὶ αὐτὸς εὑρισκόμενος καὶ «ἐν μέσῳ» γινόμενος «αὐτῶν.» «Τότε προσελθὼν ὁ Πέτρος εἶπεν αὐτῷ· κύριε, ποσάκις ἁμαρτήσει εἰς ἐμὲ ὁ ἀδελφός μου καὶ ἀφήσω αὐτῷ» [, []] ; τὸ τρίτον ἀκοῦσαι, ὡς διὰ τοῦτο μηκέτι εἶναι ὡς ἐθνι-: «σε, κὶν καὶ τελώνην, ἢ μηκέτι δεηθῆναι τοῦ ἐπὶ πάσης τῆς Ἐκκλησίας ἐλέγχου χρὴ γὰρ μεμνῆσθαι τοῦ Οὕτως οὐκ ἔστι θέλημα ἔμπροσθεν τοῦ Πατρός μου τοῦ ἐν τοῖς οὐρανοῖς, ἵνα ἀπόληται εἷς τῶν μικρῶν τούτων· ο καὶ γὰρ εἴπερ ο δεῖ τοὺς πάντας ἡμᾶς παραστῆναι ἔμπροσθεν τοῦ βήματος τοῦ Χριστοῦ, ἵνα κομίσηται ἕκαστος τὰ διὰ τοῦ σώματος πρὸς ἔπραξεν, εἴτε ἀγαθὸν εἴτε φαῦλον, ο χρὴ ὅση δύνα μις τὰ παρ' αὑτὸν ποιεῖν, ἵνα μὴ περὶ πλειόνων κοι μίσηται φαύλων διὰ τοῦ σώματος πεπραγμένων, κἂν μέλλῃ περὶ πάντων ὧν ἐποίησε χειρόνων ἀπολαμβά νειν· φιλοτιμητέον δὲ περὶ πλειόνων εὐποιιῶν μισθὸν κομίσασθαι, ἐπεὶ ι ᾧ μέτρῳ μετροῦμεν, ἀντιμετρη θήσεται ἡμῖν, ο καί· ο Κατὰ τὰ ἔργα τῶν χειρῶν ἡμῶν συμβήσεται ἡμῖν,» καὶ οὐκ ἀπειροπλάσια μὲν, ἤτοι δὲ διπλάσια ἢ ἑπταπλάσια λήψονται οἱ ἡμαρτη κότες ἐκ χειρὸς Κυρίου τὰ ἁμαρτήματα, ὅταν μὴ καὶ κατὰ τὰ ἔργα τῶν χειρῶν τινι ἀποδίδοται, ἀλλὰ πλείονα ὧν πεποίηκεν· «Ἱερουσαλήμ ο γάρ, ὡς ὁ Ἡσαΐας ἐδίδαξεν, «ἐδέξατο ἐκ χειρὸς Κυρίου διπλᾶ τὰ ἁμαρτήματα αὐτῆς· οἱ δὲ γείτονες τοῦ Ἰσραὴλ, οἵτινές ποτ' ἂν ὦσιν, ἑπταπλάσια λήψονται κατὰ τὸ ἐν Ψαλμοῖς οὕτως εἰρημένον· «Απόδος τοῖς γείτο σιν ἡμῶν ἑπταπλασίονα εἰς τὸν κόλπον αὐτῶν, τὸν ὀνειδισμὸν αὐτῶν, ὃν ὠνείδισαν σε, Κύριε. Καὶ ἄλλοι ἂν εὑρεθεῖεν τρόποι τῆς ἀνταποδόσεως, οὓς ἐὰν νοῦ μεν, εἰσόμεθα, ὅτι λυσιτελεῖ μεθ' ὁποσαοῦν ἀμαρ τήματα μετανοεῖν, ἵνα πρὸς τῷ μὴ περὶ πλειόνων κολάζεσθαι ἡμᾶς καὶ περὶ ἀγαθῶν ἐλπίς τις ἡμῖν ὕστερόν ποτε τῶν πεπραγμένων ἀπολειφθῇ, κἂν προ αὐτῶν μυρία ὅσα ἐπταισμένα τινὶ ᾖ· ἄτοπον γὰρ τὰ μὲν χείρονα λογισθῆναί τινι, τὰ δὲ μετὰ τὰ χείρονα κρείττονα μηδὲν ὠφελεῖν, ἅπερ καὶ ἀπὸ τοῦ Ἰεζε κιὴλ τοῖς ἐπιμελῶς τηροῦσι τὰ περὶ τῶν τοιούτων ῥητά ἐστι μαθεῖν. ι τὸ τρίτον ἀκοῦσαι, ὡς διὰ τοῦτο μηκέτι εἶναι ὡς ἐθνι-: «σε, κὶν καὶ τελώνην, ἢ μηκέτι δεηθῆναι τοῦ ἐπὶ πάσης τῆς Ἐκκλησίας ἐλέγχου χρὴ γὰρ μεμνῆσθαι τοῦ Οὕτως οὐκ ἔστι θέλημα ἔμπροσθεν τοῦ Πατρός μου τοῦ ἐν τοῖς οὐρανοῖς, ἵνα ἀπόληται εἷς τῶν μικρῶν τούτων· ο καὶ γὰρ εἴπερ ο δεῖ τοὺς πάντας ἡμᾶς παραστῆναι ἔμπροσθεν τοῦ βήματος τοῦ Χριστοῦ, ἵνα κομίσηται ἕκαστος τὰ διὰ τοῦ σώματος πρὸς ἔπραξεν, εἴτε ἀγαθὸν εἴτε φαῦλον, ο χρὴ ὅση δύνα μις τὰ παρ' αὑτὸν ποιεῖν, ἵνα μὴ περὶ πλειόνων κοι μίσηται φαύλων διὰ τοῦ σώματος πεπραγμένων, κἂν μέλλῃ περὶ πάντων ὧν ἐποίησε χειρόνων ἀπολαμβά νειν· φιλοτιμητέον δὲ περὶ πλειόνων εὐποιιῶν μισθὸν κομίσασθαι, ἐπεὶ ι ᾧ μέτρῳ μετροῦμεν, ἀντιμετρη θήσεται ἡμῖν, ο καί· ο Κατὰ τὰ ἔργα τῶν χειρῶν ἡμῶν συμβήσεται ἡμῖν,» καὶ οὐκ ἀπειροπλάσια μὲν, ἤτοι δὲ διπλάσια ἢ ἑπταπλάσια λήψονται οἱ ἡμαρτη κότες ἐκ χειρὸς Κυρίου τὰ ἁμαρτήματα, ὅταν μὴ καὶ κατὰ τὰ ἔργα τῶν χειρῶν τινι ἀποδίδοται, ἀλλὰ πλείονα ὧν πεποίηκεν· «Ἱερουσαλήμ ο γάρ, ὡς ὁ Ἡσαΐας ἐδίδαξεν, «ἐδέξατο ἐκ χειρὸς Κυρίου διπλᾶ τὰ ἁμαρτήματα αὐτῆς· οἱ δὲ γείτονες τοῦ Ἰσραὴλ, οἵτινές ποτ' ἂν ὦσιν, ἑπταπλάσια λήψονται κατὰ τὸ ἐν Ψαλμοῖς οὕτως εἰρημένον· «Απόδος τοῖς γείτο σιν ἡμῶν ἑπταπλασίονα εἰς τὸν κόλπον αὐτῶν, τὸν ὀνειδισμὸν αὐτῶν, ὃν ὠνείδισαν σε, Κύριε. Καὶ ἄλλοι ἂν εὑρεθεῖεν τρόποι τῆς ἀνταποδόσεως, οὓς ἐὰν νοῦ μεν, εἰσόμεθα, ὅτι λυσιτελεῖ μεθ' ὁποσαοῦν ἀμαρ τήματα μετανοεῖν, ἵνα πρὸς τῷ μὴ περὶ πλειόνων κολάζεσθαι ἡμᾶς καὶ περὶ ἀγαθῶν ἐλπίς τις ἡμῖν ὕστερόν ποτε τῶν πεπραγμένων ἀπολειφθῇ, κἂν προ αὐτῶν μυρία ὅσα ἐπταισμένα τινὶ ᾖ· ἄτοπον γὰρ τὰ μὲν χείρονα λογισθῆναί τινι, τὰ δὲ μετὰ τὰ χείρονα κρείττονα μηδὲν ὠφελεῖν, ἅπερ καὶ ἀπὸ τοῦ Ἰεζε κιὴλ τοῖς ἐπιμελῶς τηροῦσι τὰ περὶ τῶν τοιούτων ῥητά ἐστι μαθεῖν. ι juxta id Nolite judicare, et non judicabimini quoadlusque veniat Dominus, qui et illuminabit abs condita tenebrarum, et manifestabit consilia cor dium › Ad id autem quod adversus leviorum noxarum reos durius pronuntiatum videtur, dicet aliquis eum qui bis ordine moreın non gesserit, tertio ita obtemperare non posse, ut propterea ethnicus amplius, publicanusve non sit, nec opus ei sit ut coram tota Ecclesia arguatur. Illud enim in memoriam revocandum est: Sic non est vo luntas ante Patrem meum qui in cœlis est, ut per eat unus de pusillis istis 88;, nam sic omnes log astare oportet ante tribunal Christi, ut referat unusquisque propria corporis, prout gessit, sive Ionum, sive malum s,, unusquisque eniti debet, ne plurium male gestarum per corpus rerum poe nam referat, etiamsi pro noxis plane omnibus a se admissis plectendus sit; sed ut plurium recte facto rum mercedem referat, omni ope illi contendendum est, quoniam c qua mensura melimur, ea metien tur nobis alii ",,et: «Distributio manuum nostra rum fiet nobis *ª, › nec infinitas, sed duplas, se ptuplasve Domino pro delictis pœnas dabunt pec catores, quandoquidem non unicuique juxta opera manuum ejus retribuitur, sed plura quam quæ fe cit; • Jerusalem» enim, sicut ex Isaia discimus * suscepit de manu Domini duplicia pro omnibus peccatis suis;» at qui vicini sunt Israel, quicun que tandem illi sint, septuplum recipient, juxta id quod in Psalmis ita dictum est 6º ⚫ Et redde vicinis nostris septuplum in sinu eorum, impro perium ipsorum, quod exprobraverunt tibi, Do mine. Ac aliæ quidem pensationis formæ re periri queant, quas si animo teneamus, utilem esse post quantacunque peccata pœnitentiain scie mus; ut præterquam quod plurimorum faci norum pœnas non luemus, aliqua etiam nobis spes pro bene deinde gestis supersit, etiamsi sexcenta prius flagitia admissa sint. ratione enim alienum est mala rationibus alicujus inferri, nec quidquam recte inducere. Nec enim existimo cito aliquem inveniri in Ecclesia, qui non jam ter in eadem culpa argutus sit, utputa in detractione, qua invicem homines detrahunt proximis suis, aut inflatione, aut in epula tione, aut in verbo mendacii vel otioso, aut in tali aliqua culpa levi, quæ etiam in illis qui videntur proficere in Ecclesia, frequenter inveniuntur. Considera ergo ne forte et illos qui æstimatione immensæ misericordiæ Christi, etiam ad peccata majora hæc pertinere interpretantur, præterit intellectus loci et istos qui hæc ad minima peccata asserunt pertinere, et propterea peccatorem minimorum peccatorum nisi bis vel ter argutus emendaverit se, statim sicut ethnicum et publicanum fieri arbitrantur. Quid ergo? Is qui ter argutus quasi ethnicus et publicanus factus fuerit arguenti, utrum omnino pereat, aut aliquid patiatur, Deus scit, nos autem pronuntiare non possumus secundum quod scriptum est: «Nolite judicare, ut non judicemini.» Item: Nolite ante tempus quid judicare, donec veniat Dominus qui illu minabit occulta tenebrarum, et manifestabit consilia cordium, primum quidem, quoniam licet ei qui ter argutus non obaudivit, in quarto audire, ut jam non sit sicut ethnicus et publicanus. Memores enim esse debemus ejus quod dictum est: Sic non est voluntas Patris mei, ut unus ex minimis istis pereat; sic enim oportet nos omnes præsentari ante tribunal Christi, ut reportet unusquisque propria corporis prout gessit, sive bonum, sive malum. Deinde quia scriptum est: Secunduin opera manuum vestrarum continget vobis; › et non multipliciter, aut dupliciter, aut septupliciter recipient de manu Domini peccatores. Aliquando autem non secundum opera mannum hominis redditur ei, sed amplius quam peccavit: Jerusalem enim, sicut docuit Isaias, duplicia recepit de manu Donini ob sua peccata. Vicini autem Israel, quicunque sunt illi, septuplum recipiunt, secundum quod ait in Psalmo Redde vicinis nostris septuplum in finibus eorum. Et alii inveniuntur redditionis modi, quos si intelligamus, sciemus quoniain expedit recipere in hoc mundo. Novissime autem quia non pariter dixit, sicut ethnicus et publicanus, sed ita sit tibi. Qui ergo in peccato levi correptus ter, secundam sa Matth. vit, 1. ss Cor. 1, 5. Matth. xvi, 14. se II Cor. v, co Psal. lxxviii, 12. juxta id Nolite judicare, et non judicabimini quoadlusque veniat Dominus, qui et illuminabit abs condita tenebrarum, et manifestabit consilia cor dium › Ad id autem quod adversus leviorum noxarum reos durius pronuntiatum videtur, dicet aliquis eum qui bis ordine moreın non gesserit, tertio ita obtemperare non posse, ut propterea ethnicus amplius, publicanusve non sit, nec opus ei sit ut coram tota Ecclesia arguatur. Illud enim in memoriam revocandum est: Sic non est vo luntas ante Patrem meum qui in cœlis est, ut per eat unus de pusillis istis 88;, nam sic omnes log astare oportet ante tribunal Christi, ut referat unusquisque propria corporis, prout gessit, sive Ionum, sive malum s,, unusquisque eniti debet, ne plurium male gestarum per corpus rerum poe nam referat, etiamsi pro noxis plane omnibus a se admissis plectendus sit; sed ut plurium recte facto rum mercedem referat, omni ope illi contendendum est, quoniam c qua mensura melimur, ea metien tur nobis alii ",,et: «Distributio manuum nostra rum fiet nobis *ª, › nec infinitas, sed duplas, se ptuplasve Domino pro delictis pœnas dabunt pec catores, quandoquidem non unicuique juxta opera manuum ejus retribuitur, sed plura quam quæ fe cit; • Jerusalem» enim, sicut ex Isaia discimus * suscepit de manu Domini duplicia pro omnibus peccatis suis;» at qui vicini sunt Israel, quicun que tandem illi sint, septuplum recipient, juxta id quod in Psalmis ita dictum est 6º ⚫ Et redde vicinis nostris septuplum in sinu eorum, impro perium ipsorum, quod exprobraverunt tibi, Do mine. Ac aliæ quidem pensationis formæ re periri queant, quas si animo teneamus, utilem esse post quantacunque peccata pœnitentiain scie mus; ut præterquam quod plurimorum faci norum pœnas non luemus, aliqua etiam nobis spes pro bene deinde gestis supersit, etiamsi sexcenta prius flagitia admissa sint. ratione enim alienum est mala rationibus alicujus inferri, nec quidquam recte inducere. Nec enim existimo cito aliquem inveniri in Ecclesia, qui non jam ter in eadem culpa argutus sit, utputa in detractione, qua invicem homines detrahunt proximis suis, aut inflatione, aut in epula tione, aut in verbo mendacii vel otioso, aut in tali aliqua culpa levi, quæ etiam in illis qui videntur proficere in Ecclesia, frequenter inveniuntur. Considera ergo ne forte et illos qui æstimatione immensæ misericordiæ Christi, etiam ad peccata majora hæc pertinere interpretantur, præterit intellectus loci et istos qui hæc ad minima peccata asserunt pertinere, et propterea peccatorem minimorum peccatorum nisi bis vel ter argutus emendaverit se, statim sicut ethnicum et publicanum fieri arbitrantur. Quid ergo? Is qui ter argutus quasi ethnicus et publicanus factus fuerit arguenti, utrum omnino pereat, aut aliquid patiatur, Deus scit, nos autem pronuntiare non possumus secundum quod scriptum est: «Nolite judicare, ut non judicemini.» Item: Nolite ante tempus quid judicare, donec veniat Dominus qui illu minabit occulta tenebrarum, et manifestabit consilia cordium, primum quidem, quoniam licet ei qui ter argutus non obaudivit, in quarto audire, ut jam non sit sicut ethnicus et publicanus. Memores enim esse debemus ejus quod dictum est: Sic non est voluntas Patris mei, ut unus ex minimis istis pereat; sic enim oportet nos omnes præsentari ante tribunal Christi, ut reportet unusquisque propria corporis prout gessit, sive bonum, sive malum. Deinde quia scriptum est: Secunduin opera manuum vestrarum continget vobis; › et non multipliciter, aut dupliciter, aut septupliciter recipient de manu Domini peccatores. Aliquando autem non secundum opera mannum hominis redditur ei, sed amplius quam peccavit: Jerusalem enim, sicut docuit Isaias, duplicia recepit de manu Donini ob sua peccata. Vicini autem Israel, quicunque sunt illi, septuplum recipiunt, secundum quod ait in Psalmo Redde vicinis nostris septuplum in finibus eorum. Et alii inveniuntur redditionis modi, quos si intelligamus, sciemus quoniain expedit recipere in hoc mundo. Novissime autem quia non pariter dixit, sicut ethnicus et publicanus, sed ita sit tibi. Qui ergo in peccato levi correptus ter, secundam sa Matth. vit, 1. ss Cor. 1, 5. Matth. xvi, 14. se II Cor. v, co Psal. lxxviii, 12. 10. * Matlas. vu, 2. 53 Isa 113, 11. "Isa. XL, 2. 10. * Matlas. vu, 2. 53 Isa 113, 11. "Isa. XL, 2.

ἐν οἷς γὰρ συμφωνοῦσιν αἱ δύο διαθῆκαι, ὡς μηδὲν εἶναι διάφωνον ἐν αὐταῖς τῆς ἑτέρας πρὸς τὴν ἑτέραν, ἐν τούτοις εὑρεθεῖεν ἂν εὐχαὶ ὡς «περὶ παντὸς πράγματος οὗ ἐὰν αἰτήσωνται,» γενέσθαι «αὐτοῖς παρὰ τοῦ ἐν οὐρανοῖς πατρός.» εἰ δὲ καὶ τὸν συναγωγέα τῶν δύο τρίτον ποθεῖς, μὴ ὄκνει λέγειν αὐτὸ εἶναι τὸ ἅγιον πνεῦμα, ἐπεὶ «λόγοι σοφῶν» [εἴτε τῶν πρὸ τῆς παρουσίας εἴτε τῶν κατ’ αὐτὴν καὶ μετ’ αὐτήν] εἰσὶν «ὡς τὰ βούκεντρα καὶ ὡς ἧλοι πεφυτευμένοι, οἳ παρὰ τῶν συνθεμάτων ἐδόθησαν ἐκ ποιμένος ἑνός». μηδὲ τοῦτο δὲ ἀπαρατήρητον ἐάσῃς, ὅτι οὐκ εἶπεν· «οὗ δύο εἰσὶν ἢ τρεῖς συνηγμένοι, ἐκεῖ» ἔσομαι «ἐν μέσῳ αὐτῶν,» ἀλλ’ «ἐκεῖ εἰμι,» οὐ μέλλων οὐδὲ βραδύνων, ἀλλ’ ἅμα τῇ συμφωνίᾳ καὶ αὐτὸς εὑρισκόμενος καὶ «ἐν μέσῳ» γινόμενος «αὐτῶν.» «Τότε προσελθὼν ὁ Πέτρος εἶπεν αὐτῷ· κύριε, ποσάκις ἁμαρτήσει εἰς ἐμὲ ὁ ἀδελφός μου καὶ ἀφήσω αὐτῷ» [, []] ; τὸ τρίτον ἀκοῦσαι, ὡς διὰ τοῦτο μηκέτι εἶναι ὡς ἐθνι-: «σε, κὶν καὶ τελώνην, ἢ μηκέτι δεηθῆναι τοῦ ἐπὶ πάσης τῆς Ἐκκλησίας ἐλέγχου χρὴ γὰρ μεμνῆσθαι τοῦ Οὕτως οὐκ ἔστι θέλημα ἔμπροσθεν τοῦ Πατρός μου τοῦ ἐν τοῖς οὐρανοῖς, ἵνα ἀπόληται εἷς τῶν μικρῶν τούτων· ο καὶ γὰρ εἴπερ ο δεῖ τοὺς πάντας ἡμᾶς παραστῆναι ἔμπροσθεν τοῦ βήματος τοῦ Χριστοῦ, ἵνα κομίσηται ἕκαστος τὰ διὰ τοῦ σώματος πρὸς ἔπραξεν, εἴτε ἀγαθὸν εἴτε φαῦλον, ο χρὴ ὅση δύνα μις τὰ παρ' αὑτὸν ποιεῖν, ἵνα μὴ περὶ πλειόνων κοι μίσηται φαύλων διὰ τοῦ σώματος πεπραγμένων, κἂν μέλλῃ περὶ πάντων ὧν ἐποίησε χειρόνων ἀπολαμβά νειν· φιλοτιμητέον δὲ περὶ πλειόνων εὐποιιῶν μισθὸν κομίσασθαι, ἐπεὶ ι ᾧ μέτρῳ μετροῦμεν, ἀντιμετρη θήσεται ἡμῖν, ο καί· ο Κατὰ τὰ ἔργα τῶν χειρῶν ἡμῶν συμβήσεται ἡμῖν,» καὶ οὐκ ἀπειροπλάσια μὲν, ἤτοι δὲ διπλάσια ἢ ἑπταπλάσια λήψονται οἱ ἡμαρτη κότες ἐκ χειρὸς Κυρίου τὰ ἁμαρτήματα, ὅταν μὴ καὶ κατὰ τὰ ἔργα τῶν χειρῶν τινι ἀποδίδοται, ἀλλὰ πλείονα ὧν πεποίηκεν· «Ἱερουσαλήμ ο γάρ, ὡς ὁ Ἡσαΐας ἐδίδαξεν, «ἐδέξατο ἐκ χειρὸς Κυρίου διπλᾶ τὰ ἁμαρτήματα αὐτῆς· οἱ δὲ γείτονες τοῦ Ἰσραὴλ, οἵτινές ποτ' ἂν ὦσιν, ἑπταπλάσια λήψονται κατὰ τὸ ἐν Ψαλμοῖς οὕτως εἰρημένον· «Απόδος τοῖς γείτο σιν ἡμῶν ἑπταπλασίονα εἰς τὸν κόλπον αὐτῶν, τὸν ὀνειδισμὸν αὐτῶν, ὃν ὠνείδισαν σε, Κύριε. Καὶ ἄλλοι ἂν εὑρεθεῖεν τρόποι τῆς ἀνταποδόσεως, οὓς ἐὰν νοῦ μεν, εἰσόμεθα, ὅτι λυσιτελεῖ μεθ' ὁποσαοῦν ἀμαρ τήματα μετανοεῖν, ἵνα πρὸς τῷ μὴ περὶ πλειόνων κολάζεσθαι ἡμᾶς καὶ περὶ ἀγαθῶν ἐλπίς τις ἡμῖν ὕστερόν ποτε τῶν πεπραγμένων ἀπολειφθῇ, κἂν προ αὐτῶν μυρία ὅσα ἐπταισμένα τινὶ ᾖ· ἄτοπον γὰρ τὰ μὲν χείρονα λογισθῆναί τινι, τὰ δὲ μετὰ τὰ χείρονα κρείττονα μηδὲν ὠφελεῖν, ἅπερ καὶ ἀπὸ τοῦ Ἰεζε κιὴλ τοῖς ἐπιμελῶς τηροῦσι τὰ περὶ τῶν τοιούτων ῥητά ἐστι μαθεῖν. ι τὸ τρίτον ἀκοῦσαι, ὡς διὰ τοῦτο μηκέτι εἶναι ὡς ἐθνι-: «σε, κὶν καὶ τελώνην, ἢ μηκέτι δεηθῆναι τοῦ ἐπὶ πάσης τῆς Ἐκκλησίας ἐλέγχου χρὴ γὰρ μεμνῆσθαι τοῦ Οὕτως οὐκ ἔστι θέλημα ἔμπροσθεν τοῦ Πατρός μου τοῦ ἐν τοῖς οὐρανοῖς, ἵνα ἀπόληται εἷς τῶν μικρῶν τούτων· ο καὶ γὰρ εἴπερ ο δεῖ τοὺς πάντας ἡμᾶς παραστῆναι ἔμπροσθεν τοῦ βήματος τοῦ Χριστοῦ, ἵνα κομίσηται ἕκαστος τὰ διὰ τοῦ σώματος πρὸς ἔπραξεν, εἴτε ἀγαθὸν εἴτε φαῦλον, ο χρὴ ὅση δύνα μις τὰ παρ' αὑτὸν ποιεῖν, ἵνα μὴ περὶ πλειόνων κοι μίσηται φαύλων διὰ τοῦ σώματος πεπραγμένων, κἂν μέλλῃ περὶ πάντων ὧν ἐποίησε χειρόνων ἀπολαμβά νειν· φιλοτιμητέον δὲ περὶ πλειόνων εὐποιιῶν μισθὸν κομίσασθαι, ἐπεὶ ι ᾧ μέτρῳ μετροῦμεν, ἀντιμετρη θήσεται ἡμῖν, ο καί· ο Κατὰ τὰ ἔργα τῶν χειρῶν ἡμῶν συμβήσεται ἡμῖν,» καὶ οὐκ ἀπειροπλάσια μὲν, ἤτοι δὲ διπλάσια ἢ ἑπταπλάσια λήψονται οἱ ἡμαρτη κότες ἐκ χειρὸς Κυρίου τὰ ἁμαρτήματα, ὅταν μὴ καὶ κατὰ τὰ ἔργα τῶν χειρῶν τινι ἀποδίδοται, ἀλλὰ πλείονα ὧν πεποίηκεν· «Ἱερουσαλήμ ο γάρ, ὡς ὁ Ἡσαΐας ἐδίδαξεν, «ἐδέξατο ἐκ χειρὸς Κυρίου διπλᾶ τὰ ἁμαρτήματα αὐτῆς· οἱ δὲ γείτονες τοῦ Ἰσραὴλ, οἵτινές ποτ' ἂν ὦσιν, ἑπταπλάσια λήψονται κατὰ τὸ ἐν Ψαλμοῖς οὕτως εἰρημένον· «Απόδος τοῖς γείτο σιν ἡμῶν ἑπταπλασίονα εἰς τὸν κόλπον αὐτῶν, τὸν ὀνειδισμὸν αὐτῶν, ὃν ὠνείδισαν σε, Κύριε. Καὶ ἄλλοι ἂν εὑρεθεῖεν τρόποι τῆς ἀνταποδόσεως, οὓς ἐὰν νοῦ μεν, εἰσόμεθα, ὅτι λυσιτελεῖ μεθ' ὁποσαοῦν ἀμαρ τήματα μετανοεῖν, ἵνα πρὸς τῷ μὴ περὶ πλειόνων κολάζεσθαι ἡμᾶς καὶ περὶ ἀγαθῶν ἐλπίς τις ἡμῖν ὕστερόν ποτε τῶν πεπραγμένων ἀπολειφθῇ, κἂν προ αὐτῶν μυρία ὅσα ἐπταισμένα τινὶ ᾖ· ἄτοπον γὰρ τὰ μὲν χείρονα λογισθῆναί τινι, τὰ δὲ μετὰ τὰ χείρονα κρείττονα μηδὲν ὠφελεῖν, ἅπερ καὶ ἀπὸ τοῦ Ἰεζε κιὴλ τοῖς ἐπιμελῶς τηροῦσι τὰ περὶ τῶν τοιούτων ῥητά ἐστι μαθεῖν. ι juxta id Nolite judicare, et non judicabimini quoadlusque veniat Dominus, qui et illuminabit abs condita tenebrarum, et manifestabit consilia cor dium › Ad id autem quod adversus leviorum noxarum reos durius pronuntiatum videtur, dicet aliquis eum qui bis ordine moreın non gesserit, tertio ita obtemperare non posse, ut propterea ethnicus amplius, publicanusve non sit, nec opus ei sit ut coram tota Ecclesia arguatur. Illud enim in memoriam revocandum est: Sic non est vo luntas ante Patrem meum qui in cœlis est, ut per eat unus de pusillis istis 88;, nam sic omnes log astare oportet ante tribunal Christi, ut referat unusquisque propria corporis, prout gessit, sive Ionum, sive malum s,, unusquisque eniti debet, ne plurium male gestarum per corpus rerum poe nam referat, etiamsi pro noxis plane omnibus a se admissis plectendus sit; sed ut plurium recte facto rum mercedem referat, omni ope illi contendendum est, quoniam c qua mensura melimur, ea metien tur nobis alii ",,et: «Distributio manuum nostra rum fiet nobis *ª, › nec infinitas, sed duplas, se ptuplasve Domino pro delictis pœnas dabunt pec catores, quandoquidem non unicuique juxta opera manuum ejus retribuitur, sed plura quam quæ fe cit; • Jerusalem» enim, sicut ex Isaia discimus * suscepit de manu Domini duplicia pro omnibus peccatis suis;» at qui vicini sunt Israel, quicun que tandem illi sint, septuplum recipient, juxta id quod in Psalmis ita dictum est 6º ⚫ Et redde vicinis nostris septuplum in sinu eorum, impro perium ipsorum, quod exprobraverunt tibi, Do mine. Ac aliæ quidem pensationis formæ re periri queant, quas si animo teneamus, utilem esse post quantacunque peccata pœnitentiain scie mus; ut præterquam quod plurimorum faci norum pœnas non luemus, aliqua etiam nobis spes pro bene deinde gestis supersit, etiamsi sexcenta prius flagitia admissa sint. ratione enim alienum est mala rationibus alicujus inferri, nec quidquam recte inducere. Nec enim existimo cito aliquem inveniri in Ecclesia, qui non jam ter in eadem culpa argutus sit, utputa in detractione, qua invicem homines detrahunt proximis suis, aut inflatione, aut in epula tione, aut in verbo mendacii vel otioso, aut in tali aliqua culpa levi, quæ etiam in illis qui videntur proficere in Ecclesia, frequenter inveniuntur. Considera ergo ne forte et illos qui æstimatione immensæ misericordiæ Christi, etiam ad peccata majora hæc pertinere interpretantur, præterit intellectus loci et istos qui hæc ad minima peccata asserunt pertinere, et propterea peccatorem minimorum peccatorum nisi bis vel ter argutus emendaverit se, statim sicut ethnicum et publicanum fieri arbitrantur. Quid ergo? Is qui ter argutus quasi ethnicus et publicanus factus fuerit arguenti, utrum omnino pereat, aut aliquid patiatur, Deus scit, nos autem pronuntiare non possumus secundum quod scriptum est: «Nolite judicare, ut non judicemini.» Item: Nolite ante tempus quid judicare, donec veniat Dominus qui illu minabit occulta tenebrarum, et manifestabit consilia cordium, primum quidem, quoniam licet ei qui ter argutus non obaudivit, in quarto audire, ut jam non sit sicut ethnicus et publicanus. Memores enim esse debemus ejus quod dictum est: Sic non est voluntas Patris mei, ut unus ex minimis istis pereat; sic enim oportet nos omnes præsentari ante tribunal Christi, ut reportet unusquisque propria corporis prout gessit, sive bonum, sive malum. Deinde quia scriptum est: Secunduin opera manuum vestrarum continget vobis; › et non multipliciter, aut dupliciter, aut septupliciter recipient de manu Domini peccatores. Aliquando autem non secundum opera mannum hominis redditur ei, sed amplius quam peccavit: Jerusalem enim, sicut docuit Isaias, duplicia recepit de manu Donini ob sua peccata. Vicini autem Israel, quicunque sunt illi, septuplum recipiunt, secundum quod ait in Psalmo Redde vicinis nostris septuplum in finibus eorum. Et alii inveniuntur redditionis modi, quos si intelligamus, sciemus quoniain expedit recipere in hoc mundo. Novissime autem quia non pariter dixit, sicut ethnicus et publicanus, sed ita sit tibi. Qui ergo in peccato levi correptus ter, secundam sa Matth. vit, 1. ss Cor. 1, 5. Matth. xvi, 14. se II Cor. v, co Psal. lxxviii, 12. juxta id Nolite judicare, et non judicabimini quoadlusque veniat Dominus, qui et illuminabit abs condita tenebrarum, et manifestabit consilia cor dium › Ad id autem quod adversus leviorum noxarum reos durius pronuntiatum videtur, dicet aliquis eum qui bis ordine moreın non gesserit, tertio ita obtemperare non posse, ut propterea ethnicus amplius, publicanusve non sit, nec opus ei sit ut coram tota Ecclesia arguatur. Illud enim in memoriam revocandum est: Sic non est vo luntas ante Patrem meum qui in cœlis est, ut per eat unus de pusillis istis 88;, nam sic omnes log astare oportet ante tribunal Christi, ut referat unusquisque propria corporis, prout gessit, sive Ionum, sive malum s,, unusquisque eniti debet, ne plurium male gestarum per corpus rerum poe nam referat, etiamsi pro noxis plane omnibus a se admissis plectendus sit; sed ut plurium recte facto rum mercedem referat, omni ope illi contendendum est, quoniam c qua mensura melimur, ea metien tur nobis alii ",,et: «Distributio manuum nostra rum fiet nobis *ª, › nec infinitas, sed duplas, se ptuplasve Domino pro delictis pœnas dabunt pec catores, quandoquidem non unicuique juxta opera manuum ejus retribuitur, sed plura quam quæ fe cit; • Jerusalem» enim, sicut ex Isaia discimus * suscepit de manu Domini duplicia pro omnibus peccatis suis;» at qui vicini sunt Israel, quicun que tandem illi sint, septuplum recipient, juxta id quod in Psalmis ita dictum est 6º ⚫ Et redde vicinis nostris septuplum in sinu eorum, impro perium ipsorum, quod exprobraverunt tibi, Do mine. Ac aliæ quidem pensationis formæ re periri queant, quas si animo teneamus, utilem esse post quantacunque peccata pœnitentiain scie mus; ut præterquam quod plurimorum faci norum pœnas non luemus, aliqua etiam nobis spes pro bene deinde gestis supersit, etiamsi sexcenta prius flagitia admissa sint. ratione enim alienum est mala rationibus alicujus inferri, nec quidquam recte inducere. Nec enim existimo cito aliquem inveniri in Ecclesia, qui non jam ter in eadem culpa argutus sit, utputa in detractione, qua invicem homines detrahunt proximis suis, aut inflatione, aut in epula tione, aut in verbo mendacii vel otioso, aut in tali aliqua culpa levi, quæ etiam in illis qui videntur proficere in Ecclesia, frequenter inveniuntur. Considera ergo ne forte et illos qui æstimatione immensæ misericordiæ Christi, etiam ad peccata majora hæc pertinere interpretantur, præterit intellectus loci et istos qui hæc ad minima peccata asserunt pertinere, et propterea peccatorem minimorum peccatorum nisi bis vel ter argutus emendaverit se, statim sicut ethnicum et publicanum fieri arbitrantur. Quid ergo? Is qui ter argutus quasi ethnicus et publicanus factus fuerit arguenti, utrum omnino pereat, aut aliquid patiatur, Deus scit, nos autem pronuntiare non possumus secundum quod scriptum est: «Nolite judicare, ut non judicemini.» Item: Nolite ante tempus quid judicare, donec veniat Dominus qui illu minabit occulta tenebrarum, et manifestabit consilia cordium, primum quidem, quoniam licet ei qui ter argutus non obaudivit, in quarto audire, ut jam non sit sicut ethnicus et publicanus. Memores enim esse debemus ejus quod dictum est: Sic non est voluntas Patris mei, ut unus ex minimis istis pereat; sic enim oportet nos omnes præsentari ante tribunal Christi, ut reportet unusquisque propria corporis prout gessit, sive bonum, sive malum. Deinde quia scriptum est: Secunduin opera manuum vestrarum continget vobis; › et non multipliciter, aut dupliciter, aut septupliciter recipient de manu Domini peccatores. Aliquando autem non secundum opera mannum hominis redditur ei, sed amplius quam peccavit: Jerusalem enim, sicut docuit Isaias, duplicia recepit de manu Donini ob sua peccata. Vicini autem Israel, quicunque sunt illi, septuplum recipiunt, secundum quod ait in Psalmo Redde vicinis nostris septuplum in finibus eorum. Et alii inveniuntur redditionis modi, quos si intelligamus, sciemus quoniain expedit recipere in hoc mundo. Novissime autem quia non pariter dixit, sicut ethnicus et publicanus, sed ita sit tibi. Qui ergo in peccato levi correptus ter, secundam sa Matth. vit, 1. ss Cor. 1, 5. Matth. xvi, 14. se II Cor. v, co Psal. lxxviii, 12. 10. * Matlas. vu, 2. 53 Isa 113, 11. "Isa. XL, 2. 10. * Matlas. vu, 2. 53 Isa 113, 11. "Isa. XL, 2.

καὶ πρόσχες, εἰ δύνασαι τὸν μὲν ἀγαπῶντα «τὸν κόσμον» καὶ τὰ τοῦ κόσμου ἐργαζόμενον καὶ ὑλικὰ πράττοντα λέγειν ἁμαρτάνειν ἑξ[άκις], καὶ τὸ τέλος αὐτῷ εἶναι τῆς ἁμαρτίας τὸν ἑπτὰ ἀριθμόν, ὡς τοιοῦτόν τι τὸν Πέτρον νενοηκότα ἑπτὰ συγχωρεῖν ἐθέλειν ἁμαρτίας τῶν εἰς αὐτὸν ἡμαρτημένων τῷ ἀδελφῷ. ἐπεὶ δὲ αἱ κατὰ τὰς μονάδας δεκάδες καὶ ἑκατοντάδες λόγον μέν τινα κοινὸν ἀναλογίας ἔχουσι πρὸς τὸν ἐν μονάσιν ἀριθμόν, ᾔδει δὲ ἐπιτεινόμενόν τινα καὶ [ἐπὶ] πλεῖον [τὰ ἁμαρτήματα], διὰ τοῦτ’ οἶμαι τὸν Ἰησοῦν προσπαραλαμβάνειν τῷ ἑπτὰ ἀριθμῷ καὶ τὸν ἑβδομήκοντα, καὶ λέγειν ἄφεσιν μὲν δεῖν γενέσθαι ἀδελφοῖς τοῖς ἐνταῦθα καὶ εἰς τὰ τῇδε πράγματα ἁμαρτήσασιν· εἰ δέ τις ὑπερβὰς τὰ κατὰ τὸν κόσμον καὶ τὸν αἰῶνα τοῦτον ἁμαρτήσαι, ἐὰν καὶ τοῦτο μικρόν τι ᾖ, οὐκέτι ἂν ἔχοι εὔλογον ἁμαρτιῶν ἄφεσιν. ἡ γὰρ ἄφεσις ἐπὶ τὰ τῇδε φθάνει πράγματα καὶ ἐν τοῖς τῇδε ἡμαρτημένοις [δικαίως παρέχεται], εἴτε βράδιον γένοιτ’ ἂν ἡ ἄφεσις εἴτε τάχιον. οὐκ ἔστι δὲ ἄφεσις οὐδὲ ἀδελφῷ τῷ ὑπὲρ τὰ ἑβδομήκοντα καὶ ἑπτὰ ἡμαρτηκότι. Καλῶς δέ μοι δοκεῖ συνῆφθαι τῷ μετὰ τὸ τρίς νε νουθετῆσθαι κριθέντι εἶναι ὡς ὁ ἐθνικὸς καὶ ὁ τελώνης τό· ι Αμὴν λέγω ὑμῖν, ο δηλονότι τοῖς κρίνασιν εξ ναί τινα ὡς ὁ ἐθνικὸς καὶ ὁ τελώνης, καὶ ε δ ἐὰν δή σητε ἐπὶ τῆς γῆς,» καὶ τὰ ἑξῆς· δικαίως γὰρ ἔδησεν ό τρὶς νουθετήσας καὶ μὴ ἀκουσθεὶς τὸν κρι θέντα εἶναι ὡς ἐθνικὸν καὶ τελώνην. Διόπερ ὁ τοιού τος, δεδεμένος καὶ δεδικασμένος ὑπὸ τοῦ τοιουδί μέσ νει δεδεμένος, οὐδενὸς τῶν ἐν οὐρανῷ ἀναλύοντας τοῦ δεδηκότος αὐτὸν τὴν ψῆφον. Οὕτω δὲ καὶ ὁ ἅπαξ νουθετηθεὶς ἄξια ποιήσας τοῦ κερδηθῆναι, λυθεὶς διὰ τῆς νουθεσίας κερδήσαντος αὐτὸν, καὶ μη κέτι σειραῖς τῶν ἁμαρτιῶν ἑαυτοῦ περὶ ὧν ἐνουθε τήθη δεδεμένος, λελυμένος κριθήσεται ὑπὸ τῶν ἐν οὐρανοῖς· πλὴν τὰ ἐν τοῖς ἀνωτέρω μένῳ τῷ Πέτρο δεδομένα ἔοικε δηλοῦσθαι δεδωκέναι πᾶσι τοῖς τὰς τρεῖς νουθεσίας προσαγαγοῦσι πᾶσι τοῖς ἡμαρτηκόσιν, ἵν᾽, ἐὰν μὴ ἀκουσθῶσι, δήσωσιν ἐπὶ γῆς τὸν κριθέντα εἶναι ὡς ἐθνικὸν καὶ τελώνην ὡς δεδεμένου του τοιούτου ἐν τῷ οὐρανῷ. Ἀλλ᾿ ἐπεὶ ἐχρῆν, εἰ καὶ κοινόν τι ἐπὶ τοῦ Πέτρου καὶ τῶν νουθετησάντων τους τοὺς ἀδελφοὺς λέλεκται, ἐξαίρετον ἔχειν τὸν Πέτρον παρὰ τοὺς τρὶς νουθετήσαντας, ἰδίᾳ τοῦτο προτέτα κται ἐπὶ τοῦ Πέτρου, το «Δώσω σοι τὰς κλεῖς τῆ; βασιλείας τῶν οὐρανῶν, ὁ τοῦ· «Καὶ ὅσα ἐὰν δήσης ἐπὶ τῆς γῆς, καὶ τὰ ἑξῆς. Καίτοιγε εἰ ἐπιμελῶς προσέχομεν τοῖς εὐαγγελικοῖς γράμμασι, καὶ ἐν τού τοις εὕροιμεν ἂν καὶ κατὰ ταῦτα τὰ δοκοῦντα είναι κοινὰ πρὸς τὸν Πέτρον, καὶ τοὺς τρὶς νουθετήσαντας τοὺς ἀδελφοὺς, πολλὴν διαφορὰν καὶ ὑπεροχὴν ἐκ τῶν πρὸς τὸν Πέτρον εἰρημένων παρὰ τοὺς δευτέρους οὐ γὰρ ὀλίγη διαφορὰ τὸν Πέτρον ειληφέναι τάς σε χνη, σε χνι, 19. Δικαίως γὰρ ἔδησεν ὁ τρὶς νουθετήσας, Δεδηκότος. δεδωκότος; δεδηκότος δεδοκότος, ἄξια ποιήσει του. Οὐ γὰρ ὀλίγη διαφορὰ τὸν Πέτρον, Καλῶς δέ μοι δοκεῖ συνῆφθαι τῷ μετὰ τὸ τρίς νε νουθετῆσθαι κριθέντι εἶναι ὡς ὁ ἐθνικὸς καὶ ὁ τελώνης τό· ι Αμὴν λέγω ὑμῖν, ο δηλονότι τοῖς κρίνασιν εξ ναί τινα ὡς ὁ ἐθνικὸς καὶ ὁ τελώνης, καὶ ε δ ἐὰν δή σητε ἐπὶ τῆς γῆς,» καὶ τὰ ἑξῆς· δικαίως γὰρ ἔδησεν ό τρὶς νουθετήσας καὶ μὴ ἀκουσθεὶς τὸν κρι θέντα εἶναι ὡς ἐθνικὸν καὶ τελώνην. Διόπερ ὁ τοιού τος, δεδεμένος καὶ δεδικασμένος ὑπὸ τοῦ τοιουδί μέσ νει δεδεμένος, οὐδενὸς τῶν ἐν οὐρανῷ ἀναλύοντας τοῦ δεδηκότος αὐτὸν τὴν ψῆφον. Οὕτω δὲ καὶ ὁ ἅπαξ νουθετηθεὶς ἄξια ποιήσας τοῦ κερδηθῆναι, λυθεὶς διὰ τῆς νουθεσίας κερδήσαντος αὐτὸν, καὶ μη κέτι σειραῖς τῶν ἁμαρτιῶν ἑαυτοῦ περὶ ὧν ἐνουθε τήθη δεδεμένος, λελυμένος κριθήσεται ὑπὸ τῶν ἐν οὐρανοῖς· πλὴν τὰ ἐν τοῖς ἀνωτέρω μένῳ τῷ Πέτρο δεδομένα ἔοικε δηλοῦσθαι δεδωκέναι πᾶσι τοῖς τὰς τρεῖς νουθεσίας προσαγαγοῦσι πᾶσι τοῖς ἡμαρτηκόσιν, ἵν᾽, ἐὰν μὴ ἀκουσθῶσι, δήσωσιν ἐπὶ γῆς τὸν κριθέντα εἶναι ὡς ἐθνικὸν καὶ τελώνην ὡς δεδεμένου του τοιούτου ἐν τῷ οὐρανῷ. Ἀλλ᾿ ἐπεὶ ἐχρῆν, εἰ καὶ κοινόν τι ἐπὶ τοῦ Πέτρου καὶ τῶν νουθετησάντων τους τοὺς ἀδελφοὺς λέλεκται, ἐξαίρετον ἔχειν τὸν Πέτρον παρὰ τοὺς τρὶς νουθετήσαντας, ἰδίᾳ τοῦτο προτέτα κται ἐπὶ τοῦ Πέτρου, το «Δώσω σοι τὰς κλεῖς τῆ; βασιλείας τῶν οὐρανῶν, ὁ τοῦ· «Καὶ ὅσα ἐὰν δήσης ἐπὶ τῆς γῆς, καὶ τὰ ἑξῆς. Καίτοιγε εἰ ἐπιμελῶς προσέχομεν τοῖς εὐαγγελικοῖς γράμμασι, καὶ ἐν τού τοις εὕροιμεν ἂν καὶ κατὰ ταῦτα τὰ δοκοῦντα είναι κοινὰ πρὸς τὸν Πέτρον, καὶ τοὺς τρὶς νουθετήσαντας τοὺς ἀδελφοὺς, πολλὴν διαφορὰν καὶ ὑπεροχὴν ἐκ τῶν πρὸς τὸν Πέτρον εἰρημένων παρὰ τοὺς δευτέρους οὐ γὰρ ὀλίγη διαφορὰ τὸν Πέτρον ειληφέναι τάς σε χνη, σε χνι, 19. Δικαίως γὰρ ἔδησεν ὁ τρὶς νουθετήσας, Δεδηκότος. δεδωκότος; δεδηκότος δεδοκότος, ἄξια ποιήσει του. Οὐ γὰρ ὀλίγη διαφορὰ τὸν Πέτρον, facta post mala prodesse, quod ab Ezechiele traditum facile discere possunt, qui dicta super hisce rebus constanter tenent. habendus sit, qui post tres admonitiones damnatus est, præclare subnexum illud videtur 01:: Amen dico vobis,, iis nempe qui pro ethnico et publicano habendum aliquem judicarint, e quæcunque alliga veritis super terram,» et cætera; nam qui ter arguit, neque auditus est, jure merito eum alligavit qui habendus pro ethnico et publicano judicatus est idcirco cum talis quispiam a quovis tali alligatus fuerit et condemnatus, ligatus manet; cum eorum nullus qui in cœlo sunt, judicium ejus rescindat a quo alligatus est. Similiter et qui semel correptus, actibus suis lucrifieri meritus est, solutus per hanc illius objurgationem a quo lurifactus est, neque amplius constrictus vinculis peccatorum suoruin popter quæ insimulatus fuit, is et ab iis qui in co lis sunt, solutus judicabitur. Verum quæ uni Petro supra concessa sunt, hic omnibus quoque videtur tribuisse, qui peccatores quoslibet ter corripuerint, ut si mos iis gestus non fuerit, supra terram eum alligent, qui ut pro ethnico et publicano dignus ba beretur judicatus est, cum et in coelo alligatus ille sit. At quoniam præ iis qui ter arguerunt, peculiare aliquid Petro tribui oportebat, etiamsi de Petro, et qui ter fratres arguerunt commune aliquid dictum sit, privatim illud Petro attributum est: ‹ Dabo tibi claves regni caelorum,» priusquam illud: • Quæ cunque alligaveritis super terram *, › et cætera. Ac sane si ad evangelica scripta animum diligenter ap‐ pellamus, ibi magnum inveniemus discrimen, et ex cellentiam eorum quæ Petro, præ iis quæ aliis dicta sunt, etiam in iis rebus quæ Petrum inter quod diximus, non se emendat, nos quidem sic eum debemus habere quasi publicanum et ethnicum, abstinentes ab eo ut confundatur. An autem etiam a Deo quasi publicanus et ellmicus judicetur, non est nostrum pronuntiare, sed est in judicio Dei. cunque ligaveritis super terram, erunt ligata in colo, et quæcunque solveritis super terram, erunt soluta et in cœlo. Juste enim ligavit qui ter arguit, et non est auditus, eum qui factus est sicut publicanus et ethnicus. Propterea ille talis alligatus est, et condemnatus est apud omnes qui sunt in cœlo. Ita et si argu tus emendaverit se, ut jam funiculis peccatorum suorum non sit ligatus, juste solutus est etiam ab eis qui sunt in cœlo. Tamen et illa quæ superius soli Petro sunt dicta, videntur etiam istis omnibus dicta, qui ter peccantes arguerint, si auditi non fuerint, et alligaverint super terram judicantes peccatorem sicut publi canum et ethnicum. Sed quoniam oportebat aliquid majus habere Petrum præ illis qui ter arguerant, ideo i!!i quidem sic dixit: Et tibi dabo claves regni coelorum, et quæcunque solveris super terram, erunt soluta et in cœlis; et quæcunque ligaveris super terram, erunt ligata et in cœlis. Non ergo modica dif ferentia est quod Petro quidem datæ sunt claves non unius coeli, sed multorum cœlorum, ut quæcunque ligaverit super terram, sint ligata non tantum in uno coelo, sed in omnibus coelis, et quæ solverit super Matth. Matth. etc. Augustinus, De Verbo Domini, hom. 15. Anastasius Nicenus quæst. 61, et alii, Origenem secuti, ligan di et solvendi potestatem Christi discipulis tribu tam ad eos omnes pertinere volunt, quicunque fra terna peccata reprehendunt: quemadmodum supra horum Christi verborum ad Petrum: Tu es Pe trus, y etc., omnes Christi discipulos facit partici pes. De his autem actum est a nobis in Origenia nis. HUETIUS. Codex Anglicanus at supra ascriptum habet recte. Codex Regius, male. raulo post idem codex Re gius, etc. Ludit quoque in eadem distinctione, hom. in Esech. 1, 1. «Aperti sunt cœli: Non sufficit unum calum aperiri; aperiuntur plurimi, ut descendant non ab uno, sed a plurimis cœlis angeli ad eos qui salvaudi sunt. Minime vero distinctionem hanc patitur Sy riaca lingua, qua Christus utebatur. lude tamen di cere licet, maxima præ cæteris Petrum auctoritate fuisse præditum dignitate. Hluetius. facta post mala prodesse, quod ab Ezechiele traditum facile discere possunt, qui dicta super hisce rebus constanter tenent. habendus sit, qui post tres admonitiones damnatus est, præclare subnexum illud videtur 01:: Amen dico vobis,, iis nempe qui pro ethnico et publicano habendum aliquem judicarint, e quæcunque alliga veritis super terram,» et cætera; nam qui ter arguit, neque auditus est, jure merito eum alligavit qui habendus pro ethnico et publicano judicatus est idcirco cum talis quispiam a quovis tali alligatus fuerit et condemnatus, ligatus manet; cum eorum nullus qui in cœlo sunt, judicium ejus rescindat a quo alligatus est. Similiter et qui semel correptus, actibus suis lucrifieri meritus est, solutus per hanc illius objurgationem a quo lurifactus est, neque amplius constrictus vinculis peccatorum suoruin popter quæ insimulatus fuit, is et ab iis qui in co lis sunt, solutus judicabitur. Verum quæ uni Petro supra concessa sunt, hic omnibus quoque videtur tribuisse, qui peccatores quoslibet ter corripuerint, ut si mos iis gestus non fuerit, supra terram eum alligent, qui ut pro ethnico et publicano dignus ba beretur judicatus est, cum et in coelo alligatus ille sit. At quoniam præ iis qui ter arguerunt, peculiare aliquid Petro tribui oportebat, etiamsi de Petro, et qui ter fratres arguerunt commune aliquid dictum sit, privatim illud Petro attributum est: ‹ Dabo tibi claves regni caelorum,» priusquam illud: • Quæ cunque alligaveritis super terram *, › et cætera. Ac sane si ad evangelica scripta animum diligenter ap‐ pellamus, ibi magnum inveniemus discrimen, et ex cellentiam eorum quæ Petro, præ iis quæ aliis dicta sunt, etiam in iis rebus quæ Petrum inter quod diximus, non se emendat, nos quidem sic eum debemus habere quasi publicanum et ethnicum, abstinentes ab eo ut confundatur. An autem etiam a Deo quasi publicanus et ellmicus judicetur, non est nostrum pronuntiare, sed est in judicio Dei. cunque ligaveritis super terram, erunt ligata in colo, et quæcunque solveritis super terram, erunt soluta et in cœlo. Juste enim ligavit qui ter arguit, et non est auditus, eum qui factus est sicut publicanus et ethnicus. Propterea ille talis alligatus est, et condemnatus est apud omnes qui sunt in cœlo. Ita et si argu tus emendaverit se, ut jam funiculis peccatorum suorum non sit ligatus, juste solutus est etiam ab eis qui sunt in cœlo. Tamen et illa quæ superius soli Petro sunt dicta, videntur etiam istis omnibus dicta, qui ter peccantes arguerint, si auditi non fuerint, et alligaverint super terram judicantes peccatorem sicut publi canum et ethnicum. Sed quoniam oportebat aliquid majus habere Petrum præ illis qui ter arguerant, ideo i!!i quidem sic dixit: Et tibi dabo claves regni coelorum, et quæcunque solveris super terram, erunt soluta et in cœlis; et quæcunque ligaveris super terram, erunt ligata et in cœlis. Non ergo modica dif ferentia est quod Petro quidem datæ sunt claves non unius coeli, sed multorum cœlorum, ut quæcunque ligaverit super terram, sint ligata non tantum in uno coelo, sed in omnibus coelis, et quæ solverit super Matth. Matth. etc. Augustinus, De Verbo Domini, hom. 15. Anastasius Nicenus quæst. 61, et alii, Origenem secuti, ligan di et solvendi potestatem Christi discipulis tribu tam ad eos omnes pertinere volunt, quicunque fra terna peccata reprehendunt: quemadmodum supra horum Christi verborum ad Petrum: Tu es Pe trus, y etc., omnes Christi discipulos facit partici pes. De his autem actum est a nobis in Origenia nis. HUETIUS. Codex Anglicanus at supra ascriptum habet recte. Codex Regius, male. raulo post idem codex Re gius, etc. Ludit quoque in eadem distinctione, hom. in Esech. 1, 1. «Aperti sunt cœli: Non sufficit unum calum aperiri; aperiuntur plurimi, ut descendant non ab uno, sed a plurimis cœlis angeli ad eos qui salvaudi sunt. Minime vero distinctionem hanc patitur Sy riaca lingua, qua Christus utebatur. lude tamen di cere licet, maxima præ cæteris Petrum auctoritate fuisse præditum dignitate. Hluetius. 31. Ad id autem quod pro ethnico et publicano 31. Convenienter autem adjunxit post tres argutiones facto aliquo sicut publicano et ethnico: Quæ 31. Ad id autem quod pro ethnico et publicano 31. Convenienter autem adjunxit post tres argutiones facto aliquo sicut publicano et ethnico: Quæ

καὶ πρόσχες, εἰ δύνασαι τὸν μὲν ἀγαπῶντα «τὸν κόσμον» καὶ τὰ τοῦ κόσμου ἐργαζόμενον καὶ ὑλικὰ πράττοντα λέγειν ἁμαρτάνειν ἑξ[άκις], καὶ τὸ τέλος αὐτῷ εἶναι τῆς ἁμαρτίας τὸν ἑπτὰ ἀριθμόν, ὡς τοιοῦτόν τι τὸν Πέτρον νενοηκότα ἑπτὰ συγχωρεῖν ἐθέλειν ἁμαρτίας τῶν εἰς αὐτὸν ἡμαρτημένων τῷ ἀδελφῷ. ἐπεὶ δὲ αἱ κατὰ τὰς μονάδας δεκάδες καὶ ἑκατοντάδες λόγον μέν τινα κοινὸν ἀναλογίας ἔχουσι πρὸς τὸν ἐν μονάσιν ἀριθμόν, ᾔδει δὲ ἐπιτεινόμενόν τινα καὶ [ἐπὶ] πλεῖον [τὰ ἁμαρτήματα], διὰ τοῦτ’ οἶμαι τὸν Ἰησοῦν προσπαραλαμβάνειν τῷ ἑπτὰ ἀριθμῷ καὶ τὸν ἑβδομήκοντα, καὶ λέγειν ἄφεσιν μὲν δεῖν γενέσθαι ἀδελφοῖς τοῖς ἐνταῦθα καὶ εἰς τὰ τῇδε πράγματα ἁμαρτήσασιν· εἰ δέ τις ὑπερβὰς τὰ κατὰ τὸν κόσμον καὶ τὸν αἰῶνα τοῦτον ἁμαρτήσαι, ἐὰν καὶ τοῦτο μικρόν τι ᾖ, οὐκέτι ἂν ἔχοι εὔλογον ἁμαρτιῶν ἄφεσιν. ἡ γὰρ ἄφεσις ἐπὶ τὰ τῇδε φθάνει πράγματα καὶ ἐν τοῖς τῇδε ἡμαρτημένοις [δικαίως παρέχεται], εἴτε βράδιον γένοιτ’ ἂν ἡ ἄφεσις εἴτε τάχιον. οὐκ ἔστι δὲ ἄφεσις οὐδὲ ἀδελφῷ τῷ ὑπὲρ τὰ ἑβδομήκοντα καὶ ἑπτὰ ἡμαρτηκότι. Καλῶς δέ μοι δοκεῖ συνῆφθαι τῷ μετὰ τὸ τρίς νε νουθετῆσθαι κριθέντι εἶναι ὡς ὁ ἐθνικὸς καὶ ὁ τελώνης τό· ι Αμὴν λέγω ὑμῖν, ο δηλονότι τοῖς κρίνασιν εξ ναί τινα ὡς ὁ ἐθνικὸς καὶ ὁ τελώνης, καὶ ε δ ἐὰν δή σητε ἐπὶ τῆς γῆς,» καὶ τὰ ἑξῆς· δικαίως γὰρ ἔδησεν ό τρὶς νουθετήσας καὶ μὴ ἀκουσθεὶς τὸν κρι θέντα εἶναι ὡς ἐθνικὸν καὶ τελώνην. Διόπερ ὁ τοιού τος, δεδεμένος καὶ δεδικασμένος ὑπὸ τοῦ τοιουδί μέσ νει δεδεμένος, οὐδενὸς τῶν ἐν οὐρανῷ ἀναλύοντας τοῦ δεδηκότος αὐτὸν τὴν ψῆφον. Οὕτω δὲ καὶ ὁ ἅπαξ νουθετηθεὶς ἄξια ποιήσας τοῦ κερδηθῆναι, λυθεὶς διὰ τῆς νουθεσίας κερδήσαντος αὐτὸν, καὶ μη κέτι σειραῖς τῶν ἁμαρτιῶν ἑαυτοῦ περὶ ὧν ἐνουθε τήθη δεδεμένος, λελυμένος κριθήσεται ὑπὸ τῶν ἐν οὐρανοῖς· πλὴν τὰ ἐν τοῖς ἀνωτέρω μένῳ τῷ Πέτρο δεδομένα ἔοικε δηλοῦσθαι δεδωκέναι πᾶσι τοῖς τὰς τρεῖς νουθεσίας προσαγαγοῦσι πᾶσι τοῖς ἡμαρτηκόσιν, ἵν᾽, ἐὰν μὴ ἀκουσθῶσι, δήσωσιν ἐπὶ γῆς τὸν κριθέντα εἶναι ὡς ἐθνικὸν καὶ τελώνην ὡς δεδεμένου του τοιούτου ἐν τῷ οὐρανῷ. Ἀλλ᾿ ἐπεὶ ἐχρῆν, εἰ καὶ κοινόν τι ἐπὶ τοῦ Πέτρου καὶ τῶν νουθετησάντων τους τοὺς ἀδελφοὺς λέλεκται, ἐξαίρετον ἔχειν τὸν Πέτρον παρὰ τοὺς τρὶς νουθετήσαντας, ἰδίᾳ τοῦτο προτέτα κται ἐπὶ τοῦ Πέτρου, το «Δώσω σοι τὰς κλεῖς τῆ; βασιλείας τῶν οὐρανῶν, ὁ τοῦ· «Καὶ ὅσα ἐὰν δήσης ἐπὶ τῆς γῆς, καὶ τὰ ἑξῆς. Καίτοιγε εἰ ἐπιμελῶς προσέχομεν τοῖς εὐαγγελικοῖς γράμμασι, καὶ ἐν τού τοις εὕροιμεν ἂν καὶ κατὰ ταῦτα τὰ δοκοῦντα είναι κοινὰ πρὸς τὸν Πέτρον, καὶ τοὺς τρὶς νουθετήσαντας τοὺς ἀδελφοὺς, πολλὴν διαφορὰν καὶ ὑπεροχὴν ἐκ τῶν πρὸς τὸν Πέτρον εἰρημένων παρὰ τοὺς δευτέρους οὐ γὰρ ὀλίγη διαφορὰ τὸν Πέτρον ειληφέναι τάς σε χνη, σε χνι, 19. Δικαίως γὰρ ἔδησεν ὁ τρὶς νουθετήσας, Δεδηκότος. δεδωκότος; δεδηκότος δεδοκότος, ἄξια ποιήσει του. Οὐ γὰρ ὀλίγη διαφορὰ τὸν Πέτρον, Καλῶς δέ μοι δοκεῖ συνῆφθαι τῷ μετὰ τὸ τρίς νε νουθετῆσθαι κριθέντι εἶναι ὡς ὁ ἐθνικὸς καὶ ὁ τελώνης τό· ι Αμὴν λέγω ὑμῖν, ο δηλονότι τοῖς κρίνασιν εξ ναί τινα ὡς ὁ ἐθνικὸς καὶ ὁ τελώνης, καὶ ε δ ἐὰν δή σητε ἐπὶ τῆς γῆς,» καὶ τὰ ἑξῆς· δικαίως γὰρ ἔδησεν ό τρὶς νουθετήσας καὶ μὴ ἀκουσθεὶς τὸν κρι θέντα εἶναι ὡς ἐθνικὸν καὶ τελώνην. Διόπερ ὁ τοιού τος, δεδεμένος καὶ δεδικασμένος ὑπὸ τοῦ τοιουδί μέσ νει δεδεμένος, οὐδενὸς τῶν ἐν οὐρανῷ ἀναλύοντας τοῦ δεδηκότος αὐτὸν τὴν ψῆφον. Οὕτω δὲ καὶ ὁ ἅπαξ νουθετηθεὶς ἄξια ποιήσας τοῦ κερδηθῆναι, λυθεὶς διὰ τῆς νουθεσίας κερδήσαντος αὐτὸν, καὶ μη κέτι σειραῖς τῶν ἁμαρτιῶν ἑαυτοῦ περὶ ὧν ἐνουθε τήθη δεδεμένος, λελυμένος κριθήσεται ὑπὸ τῶν ἐν οὐρανοῖς· πλὴν τὰ ἐν τοῖς ἀνωτέρω μένῳ τῷ Πέτρο δεδομένα ἔοικε δηλοῦσθαι δεδωκέναι πᾶσι τοῖς τὰς τρεῖς νουθεσίας προσαγαγοῦσι πᾶσι τοῖς ἡμαρτηκόσιν, ἵν᾽, ἐὰν μὴ ἀκουσθῶσι, δήσωσιν ἐπὶ γῆς τὸν κριθέντα εἶναι ὡς ἐθνικὸν καὶ τελώνην ὡς δεδεμένου του τοιούτου ἐν τῷ οὐρανῷ. Ἀλλ᾿ ἐπεὶ ἐχρῆν, εἰ καὶ κοινόν τι ἐπὶ τοῦ Πέτρου καὶ τῶν νουθετησάντων τους τοὺς ἀδελφοὺς λέλεκται, ἐξαίρετον ἔχειν τὸν Πέτρον παρὰ τοὺς τρὶς νουθετήσαντας, ἰδίᾳ τοῦτο προτέτα κται ἐπὶ τοῦ Πέτρου, το «Δώσω σοι τὰς κλεῖς τῆ; βασιλείας τῶν οὐρανῶν, ὁ τοῦ· «Καὶ ὅσα ἐὰν δήσης ἐπὶ τῆς γῆς, καὶ τὰ ἑξῆς. Καίτοιγε εἰ ἐπιμελῶς προσέχομεν τοῖς εὐαγγελικοῖς γράμμασι, καὶ ἐν τού τοις εὕροιμεν ἂν καὶ κατὰ ταῦτα τὰ δοκοῦντα είναι κοινὰ πρὸς τὸν Πέτρον, καὶ τοὺς τρὶς νουθετήσαντας τοὺς ἀδελφοὺς, πολλὴν διαφορὰν καὶ ὑπεροχὴν ἐκ τῶν πρὸς τὸν Πέτρον εἰρημένων παρὰ τοὺς δευτέρους οὐ γὰρ ὀλίγη διαφορὰ τὸν Πέτρον ειληφέναι τάς σε χνη, σε χνι, 19. Δικαίως γὰρ ἔδησεν ὁ τρὶς νουθετήσας, Δεδηκότος. δεδωκότος; δεδηκότος δεδοκότος, ἄξια ποιήσει του. Οὐ γὰρ ὀλίγη διαφορὰ τὸν Πέτρον, facta post mala prodesse, quod ab Ezechiele traditum facile discere possunt, qui dicta super hisce rebus constanter tenent. habendus sit, qui post tres admonitiones damnatus est, præclare subnexum illud videtur 01:: Amen dico vobis,, iis nempe qui pro ethnico et publicano habendum aliquem judicarint, e quæcunque alliga veritis super terram,» et cætera; nam qui ter arguit, neque auditus est, jure merito eum alligavit qui habendus pro ethnico et publicano judicatus est idcirco cum talis quispiam a quovis tali alligatus fuerit et condemnatus, ligatus manet; cum eorum nullus qui in cœlo sunt, judicium ejus rescindat a quo alligatus est. Similiter et qui semel correptus, actibus suis lucrifieri meritus est, solutus per hanc illius objurgationem a quo lurifactus est, neque amplius constrictus vinculis peccatorum suoruin popter quæ insimulatus fuit, is et ab iis qui in co lis sunt, solutus judicabitur. Verum quæ uni Petro supra concessa sunt, hic omnibus quoque videtur tribuisse, qui peccatores quoslibet ter corripuerint, ut si mos iis gestus non fuerit, supra terram eum alligent, qui ut pro ethnico et publicano dignus ba beretur judicatus est, cum et in coelo alligatus ille sit. At quoniam præ iis qui ter arguerunt, peculiare aliquid Petro tribui oportebat, etiamsi de Petro, et qui ter fratres arguerunt commune aliquid dictum sit, privatim illud Petro attributum est: ‹ Dabo tibi claves regni caelorum,» priusquam illud: • Quæ cunque alligaveritis super terram *, › et cætera. Ac sane si ad evangelica scripta animum diligenter ap‐ pellamus, ibi magnum inveniemus discrimen, et ex cellentiam eorum quæ Petro, præ iis quæ aliis dicta sunt, etiam in iis rebus quæ Petrum inter quod diximus, non se emendat, nos quidem sic eum debemus habere quasi publicanum et ethnicum, abstinentes ab eo ut confundatur. An autem etiam a Deo quasi publicanus et ellmicus judicetur, non est nostrum pronuntiare, sed est in judicio Dei. cunque ligaveritis super terram, erunt ligata in colo, et quæcunque solveritis super terram, erunt soluta et in cœlo. Juste enim ligavit qui ter arguit, et non est auditus, eum qui factus est sicut publicanus et ethnicus. Propterea ille talis alligatus est, et condemnatus est apud omnes qui sunt in cœlo. Ita et si argu tus emendaverit se, ut jam funiculis peccatorum suorum non sit ligatus, juste solutus est etiam ab eis qui sunt in cœlo. Tamen et illa quæ superius soli Petro sunt dicta, videntur etiam istis omnibus dicta, qui ter peccantes arguerint, si auditi non fuerint, et alligaverint super terram judicantes peccatorem sicut publi canum et ethnicum. Sed quoniam oportebat aliquid majus habere Petrum præ illis qui ter arguerant, ideo i!!i quidem sic dixit: Et tibi dabo claves regni coelorum, et quæcunque solveris super terram, erunt soluta et in cœlis; et quæcunque ligaveris super terram, erunt ligata et in cœlis. Non ergo modica dif ferentia est quod Petro quidem datæ sunt claves non unius coeli, sed multorum cœlorum, ut quæcunque ligaverit super terram, sint ligata non tantum in uno coelo, sed in omnibus coelis, et quæ solverit super Matth. Matth. etc. Augustinus, De Verbo Domini, hom. 15. Anastasius Nicenus quæst. 61, et alii, Origenem secuti, ligan di et solvendi potestatem Christi discipulis tribu tam ad eos omnes pertinere volunt, quicunque fra terna peccata reprehendunt: quemadmodum supra horum Christi verborum ad Petrum: Tu es Pe trus, y etc., omnes Christi discipulos facit partici pes. De his autem actum est a nobis in Origenia nis. HUETIUS. Codex Anglicanus at supra ascriptum habet recte. Codex Regius, male. raulo post idem codex Re gius, etc. Ludit quoque in eadem distinctione, hom. in Esech. 1, 1. «Aperti sunt cœli: Non sufficit unum calum aperiri; aperiuntur plurimi, ut descendant non ab uno, sed a plurimis cœlis angeli ad eos qui salvaudi sunt. Minime vero distinctionem hanc patitur Sy riaca lingua, qua Christus utebatur. lude tamen di cere licet, maxima præ cæteris Petrum auctoritate fuisse præditum dignitate. Hluetius. facta post mala prodesse, quod ab Ezechiele traditum facile discere possunt, qui dicta super hisce rebus constanter tenent. habendus sit, qui post tres admonitiones damnatus est, præclare subnexum illud videtur 01:: Amen dico vobis,, iis nempe qui pro ethnico et publicano habendum aliquem judicarint, e quæcunque alliga veritis super terram,» et cætera; nam qui ter arguit, neque auditus est, jure merito eum alligavit qui habendus pro ethnico et publicano judicatus est idcirco cum talis quispiam a quovis tali alligatus fuerit et condemnatus, ligatus manet; cum eorum nullus qui in cœlo sunt, judicium ejus rescindat a quo alligatus est. Similiter et qui semel correptus, actibus suis lucrifieri meritus est, solutus per hanc illius objurgationem a quo lurifactus est, neque amplius constrictus vinculis peccatorum suoruin popter quæ insimulatus fuit, is et ab iis qui in co lis sunt, solutus judicabitur. Verum quæ uni Petro supra concessa sunt, hic omnibus quoque videtur tribuisse, qui peccatores quoslibet ter corripuerint, ut si mos iis gestus non fuerit, supra terram eum alligent, qui ut pro ethnico et publicano dignus ba beretur judicatus est, cum et in coelo alligatus ille sit. At quoniam præ iis qui ter arguerunt, peculiare aliquid Petro tribui oportebat, etiamsi de Petro, et qui ter fratres arguerunt commune aliquid dictum sit, privatim illud Petro attributum est: ‹ Dabo tibi claves regni caelorum,» priusquam illud: • Quæ cunque alligaveritis super terram *, › et cætera. Ac sane si ad evangelica scripta animum diligenter ap‐ pellamus, ibi magnum inveniemus discrimen, et ex cellentiam eorum quæ Petro, præ iis quæ aliis dicta sunt, etiam in iis rebus quæ Petrum inter quod diximus, non se emendat, nos quidem sic eum debemus habere quasi publicanum et ethnicum, abstinentes ab eo ut confundatur. An autem etiam a Deo quasi publicanus et ellmicus judicetur, non est nostrum pronuntiare, sed est in judicio Dei. cunque ligaveritis super terram, erunt ligata in colo, et quæcunque solveritis super terram, erunt soluta et in cœlo. Juste enim ligavit qui ter arguit, et non est auditus, eum qui factus est sicut publicanus et ethnicus. Propterea ille talis alligatus est, et condemnatus est apud omnes qui sunt in cœlo. Ita et si argu tus emendaverit se, ut jam funiculis peccatorum suorum non sit ligatus, juste solutus est etiam ab eis qui sunt in cœlo. Tamen et illa quæ superius soli Petro sunt dicta, videntur etiam istis omnibus dicta, qui ter peccantes arguerint, si auditi non fuerint, et alligaverint super terram judicantes peccatorem sicut publi canum et ethnicum. Sed quoniam oportebat aliquid majus habere Petrum præ illis qui ter arguerant, ideo i!!i quidem sic dixit: Et tibi dabo claves regni coelorum, et quæcunque solveris super terram, erunt soluta et in cœlis; et quæcunque ligaveris super terram, erunt ligata et in cœlis. Non ergo modica dif ferentia est quod Petro quidem datæ sunt claves non unius coeli, sed multorum cœlorum, ut quæcunque ligaverit super terram, sint ligata non tantum in uno coelo, sed in omnibus coelis, et quæ solverit super Matth. Matth. etc. Augustinus, De Verbo Domini, hom. 15. Anastasius Nicenus quæst. 61, et alii, Origenem secuti, ligan di et solvendi potestatem Christi discipulis tribu tam ad eos omnes pertinere volunt, quicunque fra terna peccata reprehendunt: quemadmodum supra horum Christi verborum ad Petrum: Tu es Pe trus, y etc., omnes Christi discipulos facit partici pes. De his autem actum est a nobis in Origenia nis. HUETIUS. Codex Anglicanus at supra ascriptum habet recte. Codex Regius, male. raulo post idem codex Re gius, etc. Ludit quoque in eadem distinctione, hom. in Esech. 1, 1. «Aperti sunt cœli: Non sufficit unum calum aperiri; aperiuntur plurimi, ut descendant non ab uno, sed a plurimis cœlis angeli ad eos qui salvaudi sunt. Minime vero distinctionem hanc patitur Sy riaca lingua, qua Christus utebatur. lude tamen di cere licet, maxima præ cæteris Petrum auctoritate fuisse præditum dignitate. Hluetius. 31. Ad id autem quod pro ethnico et publicano 31. Convenienter autem adjunxit post tres argutiones facto aliquo sicut publicano et ethnico: Quæ 31. Ad id autem quod pro ethnico et publicano 31. Convenienter autem adjunxit post tres argutiones facto aliquo sicut publicano et ethnico: Quæ

ἀλλ’ ὅλῃ καρδίᾳ ὑπὸ ἀμνησικακίας ὠφελημένῃ [οὐ τῆς τυχούσης ἀρετῆς] συγχωροῖμεν τῷ ἡμᾶς ἀδικήσαντι τὰ κακῶς εἴς τινα ἡμῶν ἀπ’ αὐτοῦ καὶ ἐπιβουλευτικῶς πεπραγμένα. Μετὰ δὲ τὴν περίνοιαν τῆς παραβολῆς ἔστι μὲν καὶ ἁπλούστερον κατὰ λέξιν πᾶσαν αὐτὴν ἐξετάσαι, ὥστ’ ὄνασθαι ἀπὸ τῆς βασάνου τῶν λελεγμένων τὸν ἐπιμελῶς ἐπὶ τὸ ὀρθῶς ζητεῖν ἕκαστον τῶν προγεγραμμένων προκόπτοντα. ἔστι δὲ [ὡς εἰκὸς] καὶ ἐπαναβεβηκυῖα διήγησις καὶ δυστέκμαρτός τις μυστικωτέρα, καθ’ ἣν ἀνάλογον ταῖς ἑρμηνευθείσαις ὑπὸ τῶν εὐαγγελιστῶν παραβολαῖς ζητήσαι τις ἂν ἕκαστον τῶν ἐν ταύτῃ. κλεῖδας οὐχ ἑνὸς οὐρανοῦ, ἀλλὰ πλειόνων, καὶ ἵνα, ὅσα ἐὰν δήσῃ ἐπὶ τῆς γῆς, ᾗ δεδεμένα οὐκ ἐν ἑνὶ οὐ ρανῷ, ἀλλ᾽ ἐν πᾶσιν αὐτοῖς, πρὸς τοὺς πολλοὺς δέον τας ἐπὶ τῆς γῆς, καὶ λύοντας ἐπὶ τῆς γῆς, ὥστε ταῦ τα δεδέσθαι, καὶ λελύσθαι οὐκ ἐν οὐρανοῖς, ὡς ἐπὶ Πέτρου, ἀλλ' ἐν οὐρανῷ ἐνί· οὐ γὰρ διαβαίνουσι τῇ δυνάμει, ὡς Πέτρος, ἵνα δήσωσιν ἢ λύσωσιν ἐν πᾶσιν οὐρανοῖς. Οσῳ οὖν βελτίων ὁ δεσμεύων, τοσοῦτον μακαριώτερος ὁ λελυμένος, ὡς καὶ πανταχοῦ τῶν οὐρανῶν εἶναι αὐτοῦ τὸ λελύσθαι. ΤΟΜΟΣ ΙΔ'. Πάλιν λέγω ὑμῖν, ὅτι, ἐὰν δύο ὑμῶν συμφωνή σωσιν ἐπὶ τῆς γῆς, περὶ παντὸς πράγματος οὗ ἐὰν αἰτήσωνται, γενηθήσεται αὐτοῖς.» Κυρίως τὸ τῆς συμφωνίας ὄνομα τάσσεται ἐπὶ τῶν κατὰ μουσικὴν ἐν φωναῖς ἁρμονιῶν. Καὶ εἰσί γε παρὰ τοῖς μουσι κοῖς φθόγγοι φθόγγοις σύμφωνοι, καὶ ἄλλοι διάφωνοι οἶδε δὲ καὶ ἡ εὐαγγελική Γραφή τὸ ὄνομα ἐπὶ τῶν κατὰ μουσικὴν τεταγμένον ἐν τῷ· Ηκουσε συμφωνίας καὶ χορῶν· › ἔπρεπε γὰρ ἐπὶ τῇ ἐκ με τανοίας συμφωνία πρὸς τὸν πατέρα τοῦ ἀπὸ ἀπωλείας εὑρεθέντος υἱοῦ ἀκουσθῆναι συμφωνίαν ἐπὶ τῇ εὐ φροσύνῃ τῆς οἰκίας. Τὸ δὲ τῆς συμφωνίας ὄνομα ὁ φαῦλος οὐκ οἶδε Λάβαν, ἐν οἷς φησι πρὸς τὸν Ἰα χώδ· «Καὶ εἰ ἀνήγγειλάς μοι, ἐξαπέστειλα ἄν σε μετ' εὐφροσύνης, καὶ μετὰ μουσικῶν, καὶ τυμπάνων, καὶ κιθάρας.» 'Αδελφὸν δὲ τῆς τοιαύτης συμφωνίας τὸ ἐν τῇ β' τῶν Βασιλειῶν γεγραμμένον, ἡνίκα ο οἱ ἀδελφοὶ › τοῦ ᾿Αμιναδαβ «ἐμπορεύοντο ἔμπρο σε Γραφή. φωνή. Αδελφοί Αμιναδάβ, Αβιναδάβ, β τὸ, ἐν ἰσχύϊ, επορεύοντο, εμπορεύοντο. Ηυετιες. κλεῖδας οὐχ ἑνὸς οὐρανοῦ, ἀλλὰ πλειόνων, καὶ ἵνα, ὅσα ἐὰν δήσῃ ἐπὶ τῆς γῆς, ᾗ δεδεμένα οὐκ ἐν ἑνὶ οὐ ρανῷ, ἀλλ᾽ ἐν πᾶσιν αὐτοῖς, πρὸς τοὺς πολλοὺς δέον τας ἐπὶ τῆς γῆς, καὶ λύοντας ἐπὶ τῆς γῆς, ὥστε ταῦ τα δεδέσθαι, καὶ λελύσθαι οὐκ ἐν οὐρανοῖς, ὡς ἐπὶ Πέτρου, ἀλλ' ἐν οὐρανῷ ἐνί· οὐ γὰρ διαβαίνουσι τῇ δυνάμει, ὡς Πέτρος, ἵνα δήσωσιν ἢ λύσωσιν ἐν πᾶσιν οὐρανοῖς. Οσῳ οὖν βελτίων ὁ δεσμεύων, τοσοῦτον μακαριώτερος ὁ λελυμένος, ὡς καὶ πανταχοῦ τῶν οὐρανῶν εἶναι αὐτοῦ τὸ λελύσθαι. ΤΟΜΟΣ ΙΔ'. Πάλιν λέγω ὑμῖν, ὅτι, ἐὰν δύο ὑμῶν συμφωνή σωσιν ἐπὶ τῆς γῆς, περὶ παντὸς πράγματος οὗ ἐὰν αἰτήσωνται, γενηθήσεται αὐτοῖς.» Κυρίως τὸ τῆς συμφωνίας ὄνομα τάσσεται ἐπὶ τῶν κατὰ μουσικὴν ἐν φωναῖς ἁρμονιῶν. Καὶ εἰσί γε παρὰ τοῖς μουσι κοῖς φθόγγοι φθόγγοις σύμφωνοι, καὶ ἄλλοι διάφωνοι οἶδε δὲ καὶ ἡ εὐαγγελική Γραφή τὸ ὄνομα ἐπὶ τῶν κατὰ μουσικὴν τεταγμένον ἐν τῷ· Ηκουσε συμφωνίας καὶ χορῶν· › ἔπρεπε γὰρ ἐπὶ τῇ ἐκ με τανοίας συμφωνία πρὸς τὸν πατέρα τοῦ ἀπὸ ἀπωλείας εὑρεθέντος υἱοῦ ἀκουσθῆναι συμφωνίαν ἐπὶ τῇ εὐ φροσύνῃ τῆς οἰκίας. Τὸ δὲ τῆς συμφωνίας ὄνομα ὁ φαῦλος οὐκ οἶδε Λάβαν, ἐν οἷς φησι πρὸς τὸν Ἰα χώδ· «Καὶ εἰ ἀνήγγειλάς μοι, ἐξαπέστειλα ἄν σε μετ' εὐφροσύνης, καὶ μετὰ μουσικῶν, καὶ τυμπάνων, καὶ κιθάρας.» 'Αδελφὸν δὲ τῆς τοιαύτης συμφωνίας τὸ ἐν τῇ β' τῶν Βασιλειῶν γεγραμμένον, ἡνίκα ο οἱ ἀδελφοὶ › τοῦ ᾿Αμιναδαβ «ἐμπορεύοντο ἔμπρο σε Γραφή. φωνή. Αδελφοί Αμιναδάβ, Αβιναδάβ, β τὸ, ἐν ἰσχύϊ, επορεύοντο, εμπορεύοντο. Ηυετιες. eosque qui ter fratres objurgaverunt, communes esse videntur. Nec enim exigua differentia est claves non unius cœli Petrum, sed plurimorum accepisse; et quæcunque super terram alligaverit, non in uno coelo, sed in omnibus ligata esse, præ pluribus aliis qui super terram et alligant et solvunt, ita ut hæc alligata et soluta sint non in cœlis, sicut Petro con cessum est; sed in uno coelo: nec enim eo pene trandi facultate pollent, quemadmodum Petrus, ut alligent vel solvant in omnibus cœlis. Quo præstan tior ergo fuerit qui alligat, eo felicior qui fuerit so lutus, cum in omnibus plane cœlis solutus sit. terram, sint soluta non solum in uno cœlo, sed in omnibus cœlis. Ad eos autem qui multi sunt ligatores et solutores in terra sic dicit, ut solvant et alligent, non in cœlis sicut Petrus, sed in uno cœlo, quia non sent in tanta perfectione sicut Petrus, ut alligent vel solvant in omnibus coelis. Quanto ergo melior fuerit qui ligat, tanto qui alligatur amplius quam in uno cœlo alligatur: et quanto melior fuerit qui solvit, tanto beatior erit qui solvitur, quoniam in omnibus solutus est cœlis. senserint super terram, de omni re quamcunque pe tierint, fiet illis "., Symphoniæ vocabulum musicis præcipue vocum concentibus tribuitur. Et sunt qui dem in musicis soni sonis alii consoni, alii dissoni; nomen autem illud rebus musicis attributum callet evangelica Scriptura hoc loco *: Audivit synipho niam, et chorum; nam propter ortam ex peni tentia symphoniam filii cum patre, qui postquam per jerat inventus est ", ad oblectandam domum sym phoniam audiri decebat. Nonen autem symphonie impio Laban ignorabile fuit, ubi ipse alloquens Ja cob ait se Si nuntiasses mihi, prosecutus fuissem te cum gaudio, et canticis, et tympanis, et citharis. Ejusmodi autem symphoniæ simile est, quod secundo Regum exstat, quando videlicet· fra tres, Aminadab c ibant ante' arcam; David autem et ipsius pueri laudabant coram Domino in organis petierint, fiet illis a Patre meo qui in cœlis est. Ubi enim duo vel tres fuerint congregati in nomine meo, ibi sum in medio eorum. In primis videamus sapienter, si potest iste consensus esse in multis, vel in toto conventu, ut in medio eorum sit Christus: quia ‹ angusta et tribulata via est quæ ducit ad vitam, et pauci sunt qui inveniunt eam. › Forsitan autem hoc tali consensu nec pauci consentiunt sibi per omnia, sed duo forte vel tres, sicut Petrus, et Jacobus, et Joannes, quibus quasi consentientibus sibi per omnia ostendit Verbum Dei gloriam suam, ex eo quod non habebat speciem neque decorein, verlens se ad gloriam suam, ut vestimenta sua ostenderet eis splendentia sicut lumen. Consenserunt autem et duo, Paulus et Sosthenes scribentes Corinthiis Epistolam primam. Item Paulus et Timotheus mittentes secundam. Matth. xvIII, 49. * Luc. xv, 25. ibid. 32. Codex Regius, etc. Editio Complut., et ita scribendum erat, sed quod alli nem olim tỷ µ figuram obtineret, propterea sæpe Gen. xxx1, 27. invicem permutantur. Editio Compl. II Reg. vi, 4, prætermittit quod exhibet Sixtina; in quem locum videndus Nobilius. Universæ editiones habent non eosque qui ter fratres objurgaverunt, communes esse videntur. Nec enim exigua differentia est claves non unius cœli Petrum, sed plurimorum accepisse; et quæcunque super terram alligaverit, non in uno coelo, sed in omnibus ligata esse, præ pluribus aliis qui super terram et alligant et solvunt, ita ut hæc alligata et soluta sint non in cœlis, sicut Petro con cessum est; sed in uno coelo: nec enim eo pene trandi facultate pollent, quemadmodum Petrus, ut alligent vel solvant in omnibus cœlis. Quo præstan tior ergo fuerit qui alligat, eo felicior qui fuerit so lutus, cum in omnibus plane cœlis solutus sit. terram, sint soluta non solum in uno cœlo, sed in omnibus cœlis. Ad eos autem qui multi sunt ligatores et solutores in terra sic dicit, ut solvant et alligent, non in cœlis sicut Petrus, sed in uno cœlo, quia non sent in tanta perfectione sicut Petrus, ut alligent vel solvant in omnibus coelis. Quanto ergo melior fuerit qui ligat, tanto qui alligatur amplius quam in uno cœlo alligatur: et quanto melior fuerit qui solvit, tanto beatior erit qui solvitur, quoniam in omnibus solutus est cœlis. senserint super terram, de omni re quamcunque pe tierint, fiet illis "., Symphoniæ vocabulum musicis præcipue vocum concentibus tribuitur. Et sunt qui dem in musicis soni sonis alii consoni, alii dissoni; nomen autem illud rebus musicis attributum callet evangelica Scriptura hoc loco *: Audivit synipho niam, et chorum; nam propter ortam ex peni tentia symphoniam filii cum patre, qui postquam per jerat inventus est ", ad oblectandam domum sym phoniam audiri decebat. Nonen autem symphonie impio Laban ignorabile fuit, ubi ipse alloquens Ja cob ait se Si nuntiasses mihi, prosecutus fuissem te cum gaudio, et canticis, et tympanis, et citharis. Ejusmodi autem symphoniæ simile est, quod secundo Regum exstat, quando videlicet· fra tres, Aminadab c ibant ante' arcam; David autem et ipsius pueri laudabant coram Domino in organis petierint, fiet illis a Patre meo qui in cœlis est. Ubi enim duo vel tres fuerint congregati in nomine meo, ibi sum in medio eorum. In primis videamus sapienter, si potest iste consensus esse in multis, vel in toto conventu, ut in medio eorum sit Christus: quia ‹ angusta et tribulata via est quæ ducit ad vitam, et pauci sunt qui inveniunt eam. › Forsitan autem hoc tali consensu nec pauci consentiunt sibi per omnia, sed duo forte vel tres, sicut Petrus, et Jacobus, et Joannes, quibus quasi consentientibus sibi per omnia ostendit Verbum Dei gloriam suam, ex eo quod non habebat speciem neque decorein, verlens se ad gloriam suam, ut vestimenta sua ostenderet eis splendentia sicut lumen. Consenserunt autem et duo, Paulus et Sosthenes scribentes Corinthiis Epistolam primam. Item Paulus et Timotheus mittentes secundam. Matth. xvIII, 49. * Luc. xv, 25. ibid. 32. Codex Regius, etc. Editio Complut., et ita scribendum erat, sed quod alli nem olim tỷ µ figuram obtineret, propterea sæpe Gen. xxx1, 27. invicem permutantur. Editio Compl. II Reg. vi, 4, prætermittit quod exhibet Sixtina; in quem locum videndus Nobilius. Universæ editiones habent non 1. «Iterum dico vobis quia si duo ex vobis con 4. «Iterum amen dico vobis, quia si duo vestrum consenserint super terram, de omni re, quamcunque 1. «Iterum dico vobis quia si duo ex vobis con 4. «Iterum amen dico vobis, quia si duo vestrum consenserint super terram, de omni re, quamcunque

ἀλλ’ ὅλῃ καρδίᾳ ὑπὸ ἀμνησικακίας ὠφελημένῃ [οὐ τῆς τυχούσης ἀρετῆς] συγχωροῖμεν τῷ ἡμᾶς ἀδικήσαντι τὰ κακῶς εἴς τινα ἡμῶν ἀπ’ αὐτοῦ καὶ ἐπιβουλευτικῶς πεπραγμένα. Μετὰ δὲ τὴν περίνοιαν τῆς παραβολῆς ἔστι μὲν καὶ ἁπλούστερον κατὰ λέξιν πᾶσαν αὐτὴν ἐξετάσαι, ὥστ’ ὄνασθαι ἀπὸ τῆς βασάνου τῶν λελεγμένων τὸν ἐπιμελῶς ἐπὶ τὸ ὀρθῶς ζητεῖν ἕκαστον τῶν προγεγραμμένων προκόπτοντα. ἔστι δὲ [ὡς εἰκὸς] καὶ ἐπαναβεβηκυῖα διήγησις καὶ δυστέκμαρτός τις μυστικωτέρα, καθ’ ἣν ἀνάλογον ταῖς ἑρμηνευθείσαις ὑπὸ τῶν εὐαγγελιστῶν παραβολαῖς ζητήσαι τις ἂν ἕκαστον τῶν ἐν ταύτῃ. κλεῖδας οὐχ ἑνὸς οὐρανοῦ, ἀλλὰ πλειόνων, καὶ ἵνα, ὅσα ἐὰν δήσῃ ἐπὶ τῆς γῆς, ᾗ δεδεμένα οὐκ ἐν ἑνὶ οὐ ρανῷ, ἀλλ᾽ ἐν πᾶσιν αὐτοῖς, πρὸς τοὺς πολλοὺς δέον τας ἐπὶ τῆς γῆς, καὶ λύοντας ἐπὶ τῆς γῆς, ὥστε ταῦ τα δεδέσθαι, καὶ λελύσθαι οὐκ ἐν οὐρανοῖς, ὡς ἐπὶ Πέτρου, ἀλλ' ἐν οὐρανῷ ἐνί· οὐ γὰρ διαβαίνουσι τῇ δυνάμει, ὡς Πέτρος, ἵνα δήσωσιν ἢ λύσωσιν ἐν πᾶσιν οὐρανοῖς. Οσῳ οὖν βελτίων ὁ δεσμεύων, τοσοῦτον μακαριώτερος ὁ λελυμένος, ὡς καὶ πανταχοῦ τῶν οὐρανῶν εἶναι αὐτοῦ τὸ λελύσθαι. ΤΟΜΟΣ ΙΔ'. Πάλιν λέγω ὑμῖν, ὅτι, ἐὰν δύο ὑμῶν συμφωνή σωσιν ἐπὶ τῆς γῆς, περὶ παντὸς πράγματος οὗ ἐὰν αἰτήσωνται, γενηθήσεται αὐτοῖς.» Κυρίως τὸ τῆς συμφωνίας ὄνομα τάσσεται ἐπὶ τῶν κατὰ μουσικὴν ἐν φωναῖς ἁρμονιῶν. Καὶ εἰσί γε παρὰ τοῖς μουσι κοῖς φθόγγοι φθόγγοις σύμφωνοι, καὶ ἄλλοι διάφωνοι οἶδε δὲ καὶ ἡ εὐαγγελική Γραφή τὸ ὄνομα ἐπὶ τῶν κατὰ μουσικὴν τεταγμένον ἐν τῷ· Ηκουσε συμφωνίας καὶ χορῶν· › ἔπρεπε γὰρ ἐπὶ τῇ ἐκ με τανοίας συμφωνία πρὸς τὸν πατέρα τοῦ ἀπὸ ἀπωλείας εὑρεθέντος υἱοῦ ἀκουσθῆναι συμφωνίαν ἐπὶ τῇ εὐ φροσύνῃ τῆς οἰκίας. Τὸ δὲ τῆς συμφωνίας ὄνομα ὁ φαῦλος οὐκ οἶδε Λάβαν, ἐν οἷς φησι πρὸς τὸν Ἰα χώδ· «Καὶ εἰ ἀνήγγειλάς μοι, ἐξαπέστειλα ἄν σε μετ' εὐφροσύνης, καὶ μετὰ μουσικῶν, καὶ τυμπάνων, καὶ κιθάρας.» 'Αδελφὸν δὲ τῆς τοιαύτης συμφωνίας τὸ ἐν τῇ β' τῶν Βασιλειῶν γεγραμμένον, ἡνίκα ο οἱ ἀδελφοὶ › τοῦ ᾿Αμιναδαβ «ἐμπορεύοντο ἔμπρο σε Γραφή. φωνή. Αδελφοί Αμιναδάβ, Αβιναδάβ, β τὸ, ἐν ἰσχύϊ, επορεύοντο, εμπορεύοντο. Ηυετιες. κλεῖδας οὐχ ἑνὸς οὐρανοῦ, ἀλλὰ πλειόνων, καὶ ἵνα, ὅσα ἐὰν δήσῃ ἐπὶ τῆς γῆς, ᾗ δεδεμένα οὐκ ἐν ἑνὶ οὐ ρανῷ, ἀλλ᾽ ἐν πᾶσιν αὐτοῖς, πρὸς τοὺς πολλοὺς δέον τας ἐπὶ τῆς γῆς, καὶ λύοντας ἐπὶ τῆς γῆς, ὥστε ταῦ τα δεδέσθαι, καὶ λελύσθαι οὐκ ἐν οὐρανοῖς, ὡς ἐπὶ Πέτρου, ἀλλ' ἐν οὐρανῷ ἐνί· οὐ γὰρ διαβαίνουσι τῇ δυνάμει, ὡς Πέτρος, ἵνα δήσωσιν ἢ λύσωσιν ἐν πᾶσιν οὐρανοῖς. Οσῳ οὖν βελτίων ὁ δεσμεύων, τοσοῦτον μακαριώτερος ὁ λελυμένος, ὡς καὶ πανταχοῦ τῶν οὐρανῶν εἶναι αὐτοῦ τὸ λελύσθαι. ΤΟΜΟΣ ΙΔ'. Πάλιν λέγω ὑμῖν, ὅτι, ἐὰν δύο ὑμῶν συμφωνή σωσιν ἐπὶ τῆς γῆς, περὶ παντὸς πράγματος οὗ ἐὰν αἰτήσωνται, γενηθήσεται αὐτοῖς.» Κυρίως τὸ τῆς συμφωνίας ὄνομα τάσσεται ἐπὶ τῶν κατὰ μουσικὴν ἐν φωναῖς ἁρμονιῶν. Καὶ εἰσί γε παρὰ τοῖς μουσι κοῖς φθόγγοι φθόγγοις σύμφωνοι, καὶ ἄλλοι διάφωνοι οἶδε δὲ καὶ ἡ εὐαγγελική Γραφή τὸ ὄνομα ἐπὶ τῶν κατὰ μουσικὴν τεταγμένον ἐν τῷ· Ηκουσε συμφωνίας καὶ χορῶν· › ἔπρεπε γὰρ ἐπὶ τῇ ἐκ με τανοίας συμφωνία πρὸς τὸν πατέρα τοῦ ἀπὸ ἀπωλείας εὑρεθέντος υἱοῦ ἀκουσθῆναι συμφωνίαν ἐπὶ τῇ εὐ φροσύνῃ τῆς οἰκίας. Τὸ δὲ τῆς συμφωνίας ὄνομα ὁ φαῦλος οὐκ οἶδε Λάβαν, ἐν οἷς φησι πρὸς τὸν Ἰα χώδ· «Καὶ εἰ ἀνήγγειλάς μοι, ἐξαπέστειλα ἄν σε μετ' εὐφροσύνης, καὶ μετὰ μουσικῶν, καὶ τυμπάνων, καὶ κιθάρας.» 'Αδελφὸν δὲ τῆς τοιαύτης συμφωνίας τὸ ἐν τῇ β' τῶν Βασιλειῶν γεγραμμένον, ἡνίκα ο οἱ ἀδελφοὶ › τοῦ ᾿Αμιναδαβ «ἐμπορεύοντο ἔμπρο σε Γραφή. φωνή. Αδελφοί Αμιναδάβ, Αβιναδάβ, β τὸ, ἐν ἰσχύϊ, επορεύοντο, εμπορεύοντο. Ηυετιες. eosque qui ter fratres objurgaverunt, communes esse videntur. Nec enim exigua differentia est claves non unius cœli Petrum, sed plurimorum accepisse; et quæcunque super terram alligaverit, non in uno coelo, sed in omnibus ligata esse, præ pluribus aliis qui super terram et alligant et solvunt, ita ut hæc alligata et soluta sint non in cœlis, sicut Petro con cessum est; sed in uno coelo: nec enim eo pene trandi facultate pollent, quemadmodum Petrus, ut alligent vel solvant in omnibus cœlis. Quo præstan tior ergo fuerit qui alligat, eo felicior qui fuerit so lutus, cum in omnibus plane cœlis solutus sit. terram, sint soluta non solum in uno cœlo, sed in omnibus cœlis. Ad eos autem qui multi sunt ligatores et solutores in terra sic dicit, ut solvant et alligent, non in cœlis sicut Petrus, sed in uno cœlo, quia non sent in tanta perfectione sicut Petrus, ut alligent vel solvant in omnibus coelis. Quanto ergo melior fuerit qui ligat, tanto qui alligatur amplius quam in uno cœlo alligatur: et quanto melior fuerit qui solvit, tanto beatior erit qui solvitur, quoniam in omnibus solutus est cœlis. senserint super terram, de omni re quamcunque pe tierint, fiet illis "., Symphoniæ vocabulum musicis præcipue vocum concentibus tribuitur. Et sunt qui dem in musicis soni sonis alii consoni, alii dissoni; nomen autem illud rebus musicis attributum callet evangelica Scriptura hoc loco *: Audivit synipho niam, et chorum; nam propter ortam ex peni tentia symphoniam filii cum patre, qui postquam per jerat inventus est ", ad oblectandam domum sym phoniam audiri decebat. Nonen autem symphonie impio Laban ignorabile fuit, ubi ipse alloquens Ja cob ait se Si nuntiasses mihi, prosecutus fuissem te cum gaudio, et canticis, et tympanis, et citharis. Ejusmodi autem symphoniæ simile est, quod secundo Regum exstat, quando videlicet· fra tres, Aminadab c ibant ante' arcam; David autem et ipsius pueri laudabant coram Domino in organis petierint, fiet illis a Patre meo qui in cœlis est. Ubi enim duo vel tres fuerint congregati in nomine meo, ibi sum in medio eorum. In primis videamus sapienter, si potest iste consensus esse in multis, vel in toto conventu, ut in medio eorum sit Christus: quia ‹ angusta et tribulata via est quæ ducit ad vitam, et pauci sunt qui inveniunt eam. › Forsitan autem hoc tali consensu nec pauci consentiunt sibi per omnia, sed duo forte vel tres, sicut Petrus, et Jacobus, et Joannes, quibus quasi consentientibus sibi per omnia ostendit Verbum Dei gloriam suam, ex eo quod non habebat speciem neque decorein, verlens se ad gloriam suam, ut vestimenta sua ostenderet eis splendentia sicut lumen. Consenserunt autem et duo, Paulus et Sosthenes scribentes Corinthiis Epistolam primam. Item Paulus et Timotheus mittentes secundam. Matth. xvIII, 49. * Luc. xv, 25. ibid. 32. Codex Regius, etc. Editio Complut., et ita scribendum erat, sed quod alli nem olim tỷ µ figuram obtineret, propterea sæpe Gen. xxx1, 27. invicem permutantur. Editio Compl. II Reg. vi, 4, prætermittit quod exhibet Sixtina; in quem locum videndus Nobilius. Universæ editiones habent non eosque qui ter fratres objurgaverunt, communes esse videntur. Nec enim exigua differentia est claves non unius cœli Petrum, sed plurimorum accepisse; et quæcunque super terram alligaverit, non in uno coelo, sed in omnibus ligata esse, præ pluribus aliis qui super terram et alligant et solvunt, ita ut hæc alligata et soluta sint non in cœlis, sicut Petro con cessum est; sed in uno coelo: nec enim eo pene trandi facultate pollent, quemadmodum Petrus, ut alligent vel solvant in omnibus cœlis. Quo præstan tior ergo fuerit qui alligat, eo felicior qui fuerit so lutus, cum in omnibus plane cœlis solutus sit. terram, sint soluta non solum in uno cœlo, sed in omnibus cœlis. Ad eos autem qui multi sunt ligatores et solutores in terra sic dicit, ut solvant et alligent, non in cœlis sicut Petrus, sed in uno cœlo, quia non sent in tanta perfectione sicut Petrus, ut alligent vel solvant in omnibus coelis. Quanto ergo melior fuerit qui ligat, tanto qui alligatur amplius quam in uno cœlo alligatur: et quanto melior fuerit qui solvit, tanto beatior erit qui solvitur, quoniam in omnibus solutus est cœlis. senserint super terram, de omni re quamcunque pe tierint, fiet illis "., Symphoniæ vocabulum musicis præcipue vocum concentibus tribuitur. Et sunt qui dem in musicis soni sonis alii consoni, alii dissoni; nomen autem illud rebus musicis attributum callet evangelica Scriptura hoc loco *: Audivit synipho niam, et chorum; nam propter ortam ex peni tentia symphoniam filii cum patre, qui postquam per jerat inventus est ", ad oblectandam domum sym phoniam audiri decebat. Nonen autem symphonie impio Laban ignorabile fuit, ubi ipse alloquens Ja cob ait se Si nuntiasses mihi, prosecutus fuissem te cum gaudio, et canticis, et tympanis, et citharis. Ejusmodi autem symphoniæ simile est, quod secundo Regum exstat, quando videlicet· fra tres, Aminadab c ibant ante' arcam; David autem et ipsius pueri laudabant coram Domino in organis petierint, fiet illis a Patre meo qui in cœlis est. Ubi enim duo vel tres fuerint congregati in nomine meo, ibi sum in medio eorum. In primis videamus sapienter, si potest iste consensus esse in multis, vel in toto conventu, ut in medio eorum sit Christus: quia ‹ angusta et tribulata via est quæ ducit ad vitam, et pauci sunt qui inveniunt eam. › Forsitan autem hoc tali consensu nec pauci consentiunt sibi per omnia, sed duo forte vel tres, sicut Petrus, et Jacobus, et Joannes, quibus quasi consentientibus sibi per omnia ostendit Verbum Dei gloriam suam, ex eo quod non habebat speciem neque decorein, verlens se ad gloriam suam, ut vestimenta sua ostenderet eis splendentia sicut lumen. Consenserunt autem et duo, Paulus et Sosthenes scribentes Corinthiis Epistolam primam. Item Paulus et Timotheus mittentes secundam. Matth. xvIII, 49. * Luc. xv, 25. ibid. 32. Codex Regius, etc. Editio Complut., et ita scribendum erat, sed quod alli nem olim tỷ µ figuram obtineret, propterea sæpe Gen. xxx1, 27. invicem permutantur. Editio Compl. II Reg. vi, 4, prætermittit quod exhibet Sixtina; in quem locum videndus Nobilius. Universæ editiones habent non 1. «Iterum dico vobis quia si duo ex vobis con 4. «Iterum amen dico vobis, quia si duo vestrum consenserint super terram, de omni re, quamcunque 1. «Iterum dico vobis quia si duo ex vobis con 4. «Iterum amen dico vobis, quia si duo vestrum consenserint super terram, de omni re, quamcunque

εἰκὸς δὲ καὶ ἄλλα τινὰ δύνασθαι ἂν ὑπὸ τοῦ ἐξεταστικωτέρου προςαχθῆναι τῷ λόγῳ, ὧν τὴν διήγησιν καὶ τὴν ἑρμηνείαν μείζονα ἢ «κατὰ ἄνθρωπον» εἶναι νομίζω καὶ δεομένην πνεύματος Χριστοῦ τοῦ εἰπόντος αὐτά, ἵνα ὡς εἶπεν ὁ Χριστὸς νοηθῇ. ὡς γὰρ οὐδεὶς «οἶδεν ἀνθρώπων τὰ τοῦ ἀνθρώπου εἰ μὴ τὸ πνεῦμα τοῦ ἀνθρώπου τὸ ἐν αὐτῷ, καὶ οὐδεὶς οἶδε τὰ τοῦ θεοῦ εἰ μὴ τὸ πνεῦμα τοῦ θεοῦ», οὕτως οὐδεὶς οἶδε [μετὰ τὸν θεὸν] τὰ ὑπὸ τοῦ Χριστοῦ λελαλημένα ἐν παροιμίαις καὶ παραβολαῖς εἰ μὴ τὸ Χριστοῦ πνεῦμα, οὗ ὁ μετέχων οὐ μόνον καθὸ Χριστοῦ ἐστι πνεῦμα, ἀλλὰ καὶ καθὸ Χριστοῦ ὡς σοφίας [καὶ] ὡς λόγου, θεωρήσαι ἂν τὰ κατὰ τὸν τόπον αὐτῷ ἀποκαλυπτόμενα. ἀλλὰ περὶ μὲν τῆς ἀνωτάτω διηγήσεως οὐκ ἐπαγγελλόμεθα μὲν οὐ μὴν οὐδ’ ἀπελπίζομεν, ὑπὸ Χριστοῦ, ὅς ἐστι σοφία θεοῦ, βοηθούμενοι καταλαβεῖν τὰ ἐν τῇ παραβολῇ δηλούμενα· πότερον δὲ ὥστε καὶ ὑπαγορευθῆναι τὰ τοιαῦτα τῇδε τῇ γραφῇ ἢ μή, θεὸς ἂν ὑποβάλοι ἐν Χριστῷ ποιῆσαι τὸ ἀρεστὸν αὐτῷ, μόνον ἵνα δοθῇ καὶ περὶ τούτων ὁ «διὰ τοῦ πνεύματος» διδόμενος «λόγος σοφίας» ἀπὸ τοῦ θεοῦ καὶ ὁ «κατὰ τὸ πνεῦμα» ἐπιχορηγούμενος «λόγος γνώσεως». ἐνώπιον Κυρίου ἐν ὀργάνοις ήρμοσμένοις ἐν ἰσχύϊ καὶ ᾠδαῖς· κ τὰ γὰρ ἡρμοσμένα όργανα ἐν ἰσχύϊ και ᾠδαῖς εἶχεν ἐν αὐτοῖς τὴν μουσικήν συμφωνίαν, ήτις τοσοῦτον δύναται, ὡς δύο μόνων μετὰ τῆς πρὸς τὴν θείαν μουσικὴν καὶ πνευματικὴν συμφωνίας αίτησιν προσαγόντων τῷ ἐν τοῖς οὐρανοῖς Πατρὶ περὶ σ τινοσοῦν, τὸν Πατέρα διδόναι τὰ αἰτήματα τοῖς μετὰ τοῦ συμφωνεῖν ἐπὶ γῆς, ὅπερ ἐστὶ παραδοξότατον, αιτήσ σιν, ἅπερ αἰτήσαιεν ἂν οἱ τὴν εἰρημένην συμφωνίαν συμφωνήσαντες. Οὕτως ἐγὼ ἀκούω καὶ τοῦ ἀποστολικού ῥητοῦ· «Μὴ ἀποστερεῖτε ἀλλήλους, εἰ μή τι ἂν ἐν συμφώνου πρὸς καιρὸν, ἵνα σχολάσητε τῇ προσευχή. Ἐπεὶ γὰρ τὸ τῆς ἁρμονίας ὄνομα ἐπὶ τῶν κατὰ Θεόν γαμούντων τέτακται ἂν τῷ οὕτως ἐκ Παρεί " σθεν τῆς κιβωτοῦ, καὶ Δαυΐδ καὶ οἱ υἱοὶ παίζοντες μιῶν τεταγμένῳ ῥητῷ· Οἶκον καὶ ὕπαρξιν με ριοῦνται πατέρες παισί, παρὰ δὲ Θεοῦ ἁρμόζεται γυνὴ ἀνδρὶ,» ἀκόλουθόν ἐστι τῇ ἀπὸ Θεοῦ ἁρμονία τὸ ὄνομα καὶ τὸ ἔργον ἀπολαύειν τῆς συμφωνίας εἰς είν χὴν, ὅπερ δηλοῦται ἐν τῷ· «Εἰ μήτι ἂν ἐκ συμφώ νου. Εἶτ' ἐπιδιηγούμενος ὁ Λόγος τὸ ε συμφωνεῖν ἐπὶ τῆς γῆς δύο, ὅτι ταυτόν ἐστι τοῦτο τῷ συμφωνείν τῷ Χριστῷ, ἐπιφέρει τό • Ου γάρ εἰσι δύο ἢ τρεῖς συνηγμένοι εἰς τὸ ἐμὸν ὄνομα.» Οὐκοῦν οἱ συνηγμέ νοι εἰς τὸ τοῦ Χριστοῦ ὄνομα δύο ἢ τρεῖς, οἱ συμφω νοῦντές εἰσιν ἐπὶ γῆς οὐ μόνον β', ἀλλ' ἔσθ' ὅτε καὶ τρεῖς. Ἐπιστήσει δὲ ὁ δυνάμενος εἰ ἡ συμφων αὕτη, καὶ ἡ τοιαύτη συναγωγή, ἧς ὁ Χριστὸς ἐν μέσῳ ἐστί, δύναται εὑρεθῆναι ἐν πλείοσιν, ἐπεὶ ἡ στενή καὶ τεθλιμμένη ἡ ὁδὸς ἡ ἀπάγουσα εἰς τὴν ζωὴν, καὶ ὀλίγοι εἰσὶν οἱ εὑρίσκοντες αὐτήν.» Τάχα δὲ καὶ τὴν συμφωνίαν οὐδὲ ὀλίγοι, ἀλλὰ δύο ἢ τρεῖς συμφωνού σιν, ὡς Πέτρος, καὶ Ἰάκωβος καὶ Ἰωάννης, οἷς συμ φωνοῦσιν ἔδειξεν αὐτοῦ τὴν δόξαν ὁ Λόγος τοῦ Θεοῦ. Συνεφώνησαν δὲ δύο μὲν, Παῦλος καὶ Σωσθένης, γρά φοντες τὴν προτέραν Κορινθίοις Ἐπιστολήν· μετά τοῦτο δὲ Παῦλος καὶ Τιμόθεος, ἐπιστέλλοντες τὴν δευτέραν τοῖς αὐτοῖς· καὶ τρεῖς δὲ συνεφώνησαν, ότε Παῦλος, καὶ Σιλουανός, καὶ Τιμόθεος ἐπαίδευον δι' το ἐνώπιον Κυρίου ἐν ὀργάνοις ήρμοσμένοις ἐν ἰσχύϊ καὶ ᾠδαῖς· κ τὰ γὰρ ἡρμοσμένα όργανα ἐν ἰσχύϊ και ᾠδαῖς εἶχεν ἐν αὐτοῖς τὴν μουσικήν συμφωνίαν, ήτις τοσοῦτον δύναται, ὡς δύο μόνων μετὰ τῆς πρὸς τὴν θείαν μουσικὴν καὶ πνευματικὴν συμφωνίας αίτησιν προσαγόντων τῷ ἐν τοῖς οὐρανοῖς Πατρὶ περὶ σ τινοσοῦν, τὸν Πατέρα διδόναι τὰ αἰτήματα τοῖς μετὰ τοῦ συμφωνεῖν ἐπὶ γῆς, ὅπερ ἐστὶ παραδοξότατον, αιτήσ σιν, ἅπερ αἰτήσαιεν ἂν οἱ τὴν εἰρημένην συμφωνίαν συμφωνήσαντες. Οὕτως ἐγὼ ἀκούω καὶ τοῦ ἀποστολικού ῥητοῦ· «Μὴ ἀποστερεῖτε ἀλλήλους, εἰ μή τι ἂν ἐν συμφώνου πρὸς καιρὸν, ἵνα σχολάσητε τῇ προσευχή. Ἐπεὶ γὰρ τὸ τῆς ἁρμονίας ὄνομα ἐπὶ τῶν κατὰ Θεόν γαμούντων τέτακται ἂν τῷ οὕτως ἐκ Παρεί " σθεν τῆς κιβωτοῦ, καὶ Δαυΐδ καὶ οἱ υἱοὶ παίζοντες μιῶν τεταγμένῳ ῥητῷ· Οἶκον καὶ ὕπαρξιν με ριοῦνται πατέρες παισί, παρὰ δὲ Θεοῦ ἁρμόζεται γυνὴ ἀνδρὶ,» ἀκόλουθόν ἐστι τῇ ἀπὸ Θεοῦ ἁρμονία τὸ ὄνομα καὶ τὸ ἔργον ἀπολαύειν τῆς συμφωνίας εἰς είν χὴν, ὅπερ δηλοῦται ἐν τῷ· «Εἰ μήτι ἂν ἐκ συμφώ νου. Εἶτ' ἐπιδιηγούμενος ὁ Λόγος τὸ ε συμφωνεῖν ἐπὶ τῆς γῆς δύο, ὅτι ταυτόν ἐστι τοῦτο τῷ συμφωνείν τῷ Χριστῷ, ἐπιφέρει τό • Ου γάρ εἰσι δύο ἢ τρεῖς συνηγμένοι εἰς τὸ ἐμὸν ὄνομα.» Οὐκοῦν οἱ συνηγμέ νοι εἰς τὸ τοῦ Χριστοῦ ὄνομα δύο ἢ τρεῖς, οἱ συμφω νοῦντές εἰσιν ἐπὶ γῆς οὐ μόνον β', ἀλλ' ἔσθ' ὅτε καὶ τρεῖς. Ἐπιστήσει δὲ ὁ δυνάμενος εἰ ἡ συμφων αὕτη, καὶ ἡ τοιαύτη συναγωγή, ἧς ὁ Χριστὸς ἐν μέσῳ ἐστί, δύναται εὑρεθῆναι ἐν πλείοσιν, ἐπεὶ ἡ στενή καὶ τεθλιμμένη ἡ ὁδὸς ἡ ἀπάγουσα εἰς τὴν ζωὴν, καὶ ὀλίγοι εἰσὶν οἱ εὑρίσκοντες αὐτήν.» Τάχα δὲ καὶ τὴν συμφωνίαν οὐδὲ ὀλίγοι, ἀλλὰ δύο ἢ τρεῖς συμφωνού σιν, ὡς Πέτρος, καὶ Ἰάκωβος καὶ Ἰωάννης, οἷς συμ φωνοῦσιν ἔδειξεν αὐτοῦ τὴν δόξαν ὁ Λόγος τοῦ Θεοῦ. Συνεφώνησαν δὲ δύο μὲν, Παῦλος καὶ Σωσθένης, γρά φοντες τὴν προτέραν Κορινθίοις Ἐπιστολήν· μετά τοῦτο δὲ Παῦλος καὶ Τιμόθεος, ἐπιστέλλοντες τὴν δευτέραν τοῖς αὐτοῖς· καὶ τρεῖς δὲ συνεφώνησαν, ότε Παῦλος, καὶ Σιλουανός, καὶ Τιμόθεος ἐπαίδευον δι' το arte paratis in virtute et in canticis; organa enim parata in virtute et canticis symphoniam in se musicam continebant; quæ tali virtute pollet, ut duobus solummodo rem quamlibet a Patre qui in cœlis est, cum symphonia et concentu ad divinam et spiritualem musicam precando flagitantibus, po stulata his Pater annuat qui consentiendo supra terram ea postulaverint, quæ rogassent ii qui ante dictam symphoniam simul edidissent; quod novum dictu est et mirabile. Sic ego quoque verba hæc Apostoli interpretor: Nolite fraudare invicem, nisi forte ex consensu ad tempus, ut vacetis ora tioni > Quoniam enim harmoniæ vocabulum iis qui secundum Deum connubio junguntur in quodam Proverbiorum loco tribuitur, qui sic habet: • Do mum et substantiam divident patres filiis, a Domino autem viro uxor conjungitur ", consequens est harmoniæ quæ Deo est et nomine symphoniæ ac consensus, et ipsa re ad orationem frui; quod vel inde liquet: «Nisi forte ex consensu 7. Deinde pluribus declarans Verbum idem esse duo consen tire super terram,» ac Christo consentire, subjun git: «Ubi enim sunt duo vel tres congregati in no mine meo ".» Duo igitur vel tres in nomine Chri sti congregati, ii sunt qui super terram non duo so lum, sed et tres nonnunquam consentiunt. Animad vertet autem qui poterit, an symphonia hæc el con sensus, ac talis congregatio, cujus in medio versa tur Christus, in pluribus reperiri possit, quando quidem ‹ angusta porta et areta via est quæ ducit ad vitam, et pauci sunt qui inveniunt eam 1. Fortasse vero ne pauci quidem, sed duo vel tres con sentiunt, quemadmodum Petrus, et Jacobus, el Joannes, quibus consentientibus gloriam suam pa tefecit Verbum Dei. Consenserunt autem duo, Pau lus et Sosthenes, cum priorem ad Corinthios Epi stolam conscripserunt "; tum deinde Paulus et Ti motheus, cum alteram ad eosdem miserunt”; quinetiam consenserunt tres, quando Paulus, et Et tres consenserunt, nt esset Christus in medio eorum, Paulus, et Sylvanus, et Timotheus scribentes Thessalonicensibus. Item in Veteri Testamento invenimus consentientes tres super terram, ut esset in medio eorum Verbum Dei, sicut ostendit suprascriptio psalmi quadragesimi primi continens ita: In tinem in consensu filiis Core. Cum essent tres filii Core quorum nomina invenimus in Exodo, Asir, qui inter pretatur eruditio, secundi llelcana, quod intelligitur Dei creatura, tertii Abiasaph, quod interpretatur congregatio patris: prophetiæ ergo non sunt divisa, sed quasi ex uno spiritu, quasi ex una anima el ex una voce, consensu videlicet operante in eis, sunt dictæ et scriptæ, et locuti sunt tres quasi unus di centes: Sicut cervus desiderat ad fontes aquarum, ita desiderat anima mea ad te Deus. > Dixerunt autem et pluraliter in quadragesimo tertio: «Deus, auribus nostris audivimus. Ileo et Apostolus prae cipit dicens: Ut sitis perfecti in eodem sensu, et in eadem sententia. Et in Actibus de consentienti bus dicit: Erat autem credentium cor unun, et anima una; quoniam facti fuerant unum, si tamen possibile est, sicut diximus, in multis inveniri per omnia unum sentientes, ut nec modica sit dissensio inter eos. Non autem consentiebant Corinthii dicentes: Ego quidem sum Pauli, ego autem Apollo, ego vero Cephæ, et ego Christi; sed etiam in illis schisma, quo soluto congregabantur cum spiritu Pauli et virtute Domini Jesu, ut jam non essent alius alium se mordentes et comedentes, ut consumerentur ab invicem. Consumit enim dissensus, sicut congregat consensus, et separat Jesum qui in medio consen tientium sibi solummodo invenitur. Et proprie quidem in duobus istis generibus fit consensus; in fide, sicut ait Apostolus: Ut sitis perfecti in eodem sensu, id est secundum eadem dogmata, et in eadem sententia, id est ut similiter conversentur. Ideo dicit: Si duo vestrum convenerint super terram de omni re, quidquid petierint fiet eis. Manifestum est autem quoniam ubi non sit de omni re consensus II Reg. vt, 4, 5. Cor. vu, 5. Prov. xis, 14. I Cor. vi, 5. Matth. xvm, 20. Matth. I Cor. 1, 1. Cor.1, 1. arte paratis in virtute et in canticis; organa enim parata in virtute et canticis symphoniam in se musicam continebant; quæ tali virtute pollet, ut duobus solummodo rem quamlibet a Patre qui in cœlis est, cum symphonia et concentu ad divinam et spiritualem musicam precando flagitantibus, po stulata his Pater annuat qui consentiendo supra terram ea postulaverint, quæ rogassent ii qui ante dictam symphoniam simul edidissent; quod novum dictu est et mirabile. Sic ego quoque verba hæc Apostoli interpretor: Nolite fraudare invicem, nisi forte ex consensu ad tempus, ut vacetis ora tioni > Quoniam enim harmoniæ vocabulum iis qui secundum Deum connubio junguntur in quodam Proverbiorum loco tribuitur, qui sic habet: • Do mum et substantiam divident patres filiis, a Domino autem viro uxor conjungitur ", consequens est harmoniæ quæ Deo est et nomine symphoniæ ac consensus, et ipsa re ad orationem frui; quod vel inde liquet: «Nisi forte ex consensu 7. Deinde pluribus declarans Verbum idem esse duo consen tire super terram,» ac Christo consentire, subjun git: «Ubi enim sunt duo vel tres congregati in no mine meo ".» Duo igitur vel tres in nomine Chri sti congregati, ii sunt qui super terram non duo so lum, sed et tres nonnunquam consentiunt. Animad vertet autem qui poterit, an symphonia hæc el con sensus, ac talis congregatio, cujus in medio versa tur Christus, in pluribus reperiri possit, quando quidem ‹ angusta porta et areta via est quæ ducit ad vitam, et pauci sunt qui inveniunt eam 1. Fortasse vero ne pauci quidem, sed duo vel tres con sentiunt, quemadmodum Petrus, et Jacobus, el Joannes, quibus consentientibus gloriam suam pa tefecit Verbum Dei. Consenserunt autem duo, Pau lus et Sosthenes, cum priorem ad Corinthios Epi stolam conscripserunt "; tum deinde Paulus et Ti motheus, cum alteram ad eosdem miserunt”; quinetiam consenserunt tres, quando Paulus, et Et tres consenserunt, nt esset Christus in medio eorum, Paulus, et Sylvanus, et Timotheus scribentes Thessalonicensibus. Item in Veteri Testamento invenimus consentientes tres super terram, ut esset in medio eorum Verbum Dei, sicut ostendit suprascriptio psalmi quadragesimi primi continens ita: In tinem in consensu filiis Core. Cum essent tres filii Core quorum nomina invenimus in Exodo, Asir, qui inter pretatur eruditio, secundi llelcana, quod intelligitur Dei creatura, tertii Abiasaph, quod interpretatur congregatio patris: prophetiæ ergo non sunt divisa, sed quasi ex uno spiritu, quasi ex una anima el ex una voce, consensu videlicet operante in eis, sunt dictæ et scriptæ, et locuti sunt tres quasi unus di centes: Sicut cervus desiderat ad fontes aquarum, ita desiderat anima mea ad te Deus. > Dixerunt autem et pluraliter in quadragesimo tertio: «Deus, auribus nostris audivimus. Ileo et Apostolus prae cipit dicens: Ut sitis perfecti in eodem sensu, et in eadem sententia. Et in Actibus de consentienti bus dicit: Erat autem credentium cor unun, et anima una; quoniam facti fuerant unum, si tamen possibile est, sicut diximus, in multis inveniri per omnia unum sentientes, ut nec modica sit dissensio inter eos. Non autem consentiebant Corinthii dicentes: Ego quidem sum Pauli, ego autem Apollo, ego vero Cephæ, et ego Christi; sed etiam in illis schisma, quo soluto congregabantur cum spiritu Pauli et virtute Domini Jesu, ut jam non essent alius alium se mordentes et comedentes, ut consumerentur ab invicem. Consumit enim dissensus, sicut congregat consensus, et separat Jesum qui in medio consen tientium sibi solummodo invenitur. Et proprie quidem in duobus istis generibus fit consensus; in fide, sicut ait Apostolus: Ut sitis perfecti in eodem sensu, id est secundum eadem dogmata, et in eadem sententia, id est ut similiter conversentur. Ideo dicit: Si duo vestrum convenerint super terram de omni re, quidquid petierint fiet eis. Manifestum est autem quoniam ubi non sit de omni re consensus II Reg. vt, 4, 5. Cor. vu, 5. Prov. xis, 14. I Cor. vi, 5. Matth. xvm, 20. Matth. I Cor. 1, 1. Cor.1, 1.

εἰκὸς δὲ καὶ ἄλλα τινὰ δύνασθαι ἂν ὑπὸ τοῦ ἐξεταστικωτέρου προςαχθῆναι τῷ λόγῳ, ὧν τὴν διήγησιν καὶ τὴν ἑρμηνείαν μείζονα ἢ «κατὰ ἄνθρωπον» εἶναι νομίζω καὶ δεομένην πνεύματος Χριστοῦ τοῦ εἰπόντος αὐτά, ἵνα ὡς εἶπεν ὁ Χριστὸς νοηθῇ. ὡς γὰρ οὐδεὶς «οἶδεν ἀνθρώπων τὰ τοῦ ἀνθρώπου εἰ μὴ τὸ πνεῦμα τοῦ ἀνθρώπου τὸ ἐν αὐτῷ, καὶ οὐδεὶς οἶδε τὰ τοῦ θεοῦ εἰ μὴ τὸ πνεῦμα τοῦ θεοῦ», οὕτως οὐδεὶς οἶδε [μετὰ τὸν θεὸν] τὰ ὑπὸ τοῦ Χριστοῦ λελαλημένα ἐν παροιμίαις καὶ παραβολαῖς εἰ μὴ τὸ Χριστοῦ πνεῦμα, οὗ ὁ μετέχων οὐ μόνον καθὸ Χριστοῦ ἐστι πνεῦμα, ἀλλὰ καὶ καθὸ Χριστοῦ ὡς σοφίας [καὶ] ὡς λόγου, θεωρήσαι ἂν τὰ κατὰ τὸν τόπον αὐτῷ ἀποκαλυπτόμενα. ἀλλὰ περὶ μὲν τῆς ἀνωτάτω διηγήσεως οὐκ ἐπαγγελλόμεθα μὲν οὐ μὴν οὐδ’ ἀπελπίζομεν, ὑπὸ Χριστοῦ, ὅς ἐστι σοφία θεοῦ, βοηθούμενοι καταλαβεῖν τὰ ἐν τῇ παραβολῇ δηλούμενα· πότερον δὲ ὥστε καὶ ὑπαγορευθῆναι τὰ τοιαῦτα τῇδε τῇ γραφῇ ἢ μή, θεὸς ἂν ὑποβάλοι ἐν Χριστῷ ποιῆσαι τὸ ἀρεστὸν αὐτῷ, μόνον ἵνα δοθῇ καὶ περὶ τούτων ὁ «διὰ τοῦ πνεύματος» διδόμενος «λόγος σοφίας» ἀπὸ τοῦ θεοῦ καὶ ὁ «κατὰ τὸ πνεῦμα» ἐπιχορηγούμενος «λόγος γνώσεως». ἐνώπιον Κυρίου ἐν ὀργάνοις ήρμοσμένοις ἐν ἰσχύϊ καὶ ᾠδαῖς· κ τὰ γὰρ ἡρμοσμένα όργανα ἐν ἰσχύϊ και ᾠδαῖς εἶχεν ἐν αὐτοῖς τὴν μουσικήν συμφωνίαν, ήτις τοσοῦτον δύναται, ὡς δύο μόνων μετὰ τῆς πρὸς τὴν θείαν μουσικὴν καὶ πνευματικὴν συμφωνίας αίτησιν προσαγόντων τῷ ἐν τοῖς οὐρανοῖς Πατρὶ περὶ σ τινοσοῦν, τὸν Πατέρα διδόναι τὰ αἰτήματα τοῖς μετὰ τοῦ συμφωνεῖν ἐπὶ γῆς, ὅπερ ἐστὶ παραδοξότατον, αιτήσ σιν, ἅπερ αἰτήσαιεν ἂν οἱ τὴν εἰρημένην συμφωνίαν συμφωνήσαντες. Οὕτως ἐγὼ ἀκούω καὶ τοῦ ἀποστολικού ῥητοῦ· «Μὴ ἀποστερεῖτε ἀλλήλους, εἰ μή τι ἂν ἐν συμφώνου πρὸς καιρὸν, ἵνα σχολάσητε τῇ προσευχή. Ἐπεὶ γὰρ τὸ τῆς ἁρμονίας ὄνομα ἐπὶ τῶν κατὰ Θεόν γαμούντων τέτακται ἂν τῷ οὕτως ἐκ Παρεί " σθεν τῆς κιβωτοῦ, καὶ Δαυΐδ καὶ οἱ υἱοὶ παίζοντες μιῶν τεταγμένῳ ῥητῷ· Οἶκον καὶ ὕπαρξιν με ριοῦνται πατέρες παισί, παρὰ δὲ Θεοῦ ἁρμόζεται γυνὴ ἀνδρὶ,» ἀκόλουθόν ἐστι τῇ ἀπὸ Θεοῦ ἁρμονία τὸ ὄνομα καὶ τὸ ἔργον ἀπολαύειν τῆς συμφωνίας εἰς είν χὴν, ὅπερ δηλοῦται ἐν τῷ· «Εἰ μήτι ἂν ἐκ συμφώ νου. Εἶτ' ἐπιδιηγούμενος ὁ Λόγος τὸ ε συμφωνεῖν ἐπὶ τῆς γῆς δύο, ὅτι ταυτόν ἐστι τοῦτο τῷ συμφωνείν τῷ Χριστῷ, ἐπιφέρει τό • Ου γάρ εἰσι δύο ἢ τρεῖς συνηγμένοι εἰς τὸ ἐμὸν ὄνομα.» Οὐκοῦν οἱ συνηγμέ νοι εἰς τὸ τοῦ Χριστοῦ ὄνομα δύο ἢ τρεῖς, οἱ συμφω νοῦντές εἰσιν ἐπὶ γῆς οὐ μόνον β', ἀλλ' ἔσθ' ὅτε καὶ τρεῖς. Ἐπιστήσει δὲ ὁ δυνάμενος εἰ ἡ συμφων αὕτη, καὶ ἡ τοιαύτη συναγωγή, ἧς ὁ Χριστὸς ἐν μέσῳ ἐστί, δύναται εὑρεθῆναι ἐν πλείοσιν, ἐπεὶ ἡ στενή καὶ τεθλιμμένη ἡ ὁδὸς ἡ ἀπάγουσα εἰς τὴν ζωὴν, καὶ ὀλίγοι εἰσὶν οἱ εὑρίσκοντες αὐτήν.» Τάχα δὲ καὶ τὴν συμφωνίαν οὐδὲ ὀλίγοι, ἀλλὰ δύο ἢ τρεῖς συμφωνού σιν, ὡς Πέτρος, καὶ Ἰάκωβος καὶ Ἰωάννης, οἷς συμ φωνοῦσιν ἔδειξεν αὐτοῦ τὴν δόξαν ὁ Λόγος τοῦ Θεοῦ. Συνεφώνησαν δὲ δύο μὲν, Παῦλος καὶ Σωσθένης, γρά φοντες τὴν προτέραν Κορινθίοις Ἐπιστολήν· μετά τοῦτο δὲ Παῦλος καὶ Τιμόθεος, ἐπιστέλλοντες τὴν δευτέραν τοῖς αὐτοῖς· καὶ τρεῖς δὲ συνεφώνησαν, ότε Παῦλος, καὶ Σιλουανός, καὶ Τιμόθεος ἐπαίδευον δι' το ἐνώπιον Κυρίου ἐν ὀργάνοις ήρμοσμένοις ἐν ἰσχύϊ καὶ ᾠδαῖς· κ τὰ γὰρ ἡρμοσμένα όργανα ἐν ἰσχύϊ και ᾠδαῖς εἶχεν ἐν αὐτοῖς τὴν μουσικήν συμφωνίαν, ήτις τοσοῦτον δύναται, ὡς δύο μόνων μετὰ τῆς πρὸς τὴν θείαν μουσικὴν καὶ πνευματικὴν συμφωνίας αίτησιν προσαγόντων τῷ ἐν τοῖς οὐρανοῖς Πατρὶ περὶ σ τινοσοῦν, τὸν Πατέρα διδόναι τὰ αἰτήματα τοῖς μετὰ τοῦ συμφωνεῖν ἐπὶ γῆς, ὅπερ ἐστὶ παραδοξότατον, αιτήσ σιν, ἅπερ αἰτήσαιεν ἂν οἱ τὴν εἰρημένην συμφωνίαν συμφωνήσαντες. Οὕτως ἐγὼ ἀκούω καὶ τοῦ ἀποστολικού ῥητοῦ· «Μὴ ἀποστερεῖτε ἀλλήλους, εἰ μή τι ἂν ἐν συμφώνου πρὸς καιρὸν, ἵνα σχολάσητε τῇ προσευχή. Ἐπεὶ γὰρ τὸ τῆς ἁρμονίας ὄνομα ἐπὶ τῶν κατὰ Θεόν γαμούντων τέτακται ἂν τῷ οὕτως ἐκ Παρεί " σθεν τῆς κιβωτοῦ, καὶ Δαυΐδ καὶ οἱ υἱοὶ παίζοντες μιῶν τεταγμένῳ ῥητῷ· Οἶκον καὶ ὕπαρξιν με ριοῦνται πατέρες παισί, παρὰ δὲ Θεοῦ ἁρμόζεται γυνὴ ἀνδρὶ,» ἀκόλουθόν ἐστι τῇ ἀπὸ Θεοῦ ἁρμονία τὸ ὄνομα καὶ τὸ ἔργον ἀπολαύειν τῆς συμφωνίας εἰς είν χὴν, ὅπερ δηλοῦται ἐν τῷ· «Εἰ μήτι ἂν ἐκ συμφώ νου. Εἶτ' ἐπιδιηγούμενος ὁ Λόγος τὸ ε συμφωνεῖν ἐπὶ τῆς γῆς δύο, ὅτι ταυτόν ἐστι τοῦτο τῷ συμφωνείν τῷ Χριστῷ, ἐπιφέρει τό • Ου γάρ εἰσι δύο ἢ τρεῖς συνηγμένοι εἰς τὸ ἐμὸν ὄνομα.» Οὐκοῦν οἱ συνηγμέ νοι εἰς τὸ τοῦ Χριστοῦ ὄνομα δύο ἢ τρεῖς, οἱ συμφω νοῦντές εἰσιν ἐπὶ γῆς οὐ μόνον β', ἀλλ' ἔσθ' ὅτε καὶ τρεῖς. Ἐπιστήσει δὲ ὁ δυνάμενος εἰ ἡ συμφων αὕτη, καὶ ἡ τοιαύτη συναγωγή, ἧς ὁ Χριστὸς ἐν μέσῳ ἐστί, δύναται εὑρεθῆναι ἐν πλείοσιν, ἐπεὶ ἡ στενή καὶ τεθλιμμένη ἡ ὁδὸς ἡ ἀπάγουσα εἰς τὴν ζωὴν, καὶ ὀλίγοι εἰσὶν οἱ εὑρίσκοντες αὐτήν.» Τάχα δὲ καὶ τὴν συμφωνίαν οὐδὲ ὀλίγοι, ἀλλὰ δύο ἢ τρεῖς συμφωνού σιν, ὡς Πέτρος, καὶ Ἰάκωβος καὶ Ἰωάννης, οἷς συμ φωνοῦσιν ἔδειξεν αὐτοῦ τὴν δόξαν ὁ Λόγος τοῦ Θεοῦ. Συνεφώνησαν δὲ δύο μὲν, Παῦλος καὶ Σωσθένης, γρά φοντες τὴν προτέραν Κορινθίοις Ἐπιστολήν· μετά τοῦτο δὲ Παῦλος καὶ Τιμόθεος, ἐπιστέλλοντες τὴν δευτέραν τοῖς αὐτοῖς· καὶ τρεῖς δὲ συνεφώνησαν, ότε Παῦλος, καὶ Σιλουανός, καὶ Τιμόθεος ἐπαίδευον δι' το arte paratis in virtute et in canticis; organa enim parata in virtute et canticis symphoniam in se musicam continebant; quæ tali virtute pollet, ut duobus solummodo rem quamlibet a Patre qui in cœlis est, cum symphonia et concentu ad divinam et spiritualem musicam precando flagitantibus, po stulata his Pater annuat qui consentiendo supra terram ea postulaverint, quæ rogassent ii qui ante dictam symphoniam simul edidissent; quod novum dictu est et mirabile. Sic ego quoque verba hæc Apostoli interpretor: Nolite fraudare invicem, nisi forte ex consensu ad tempus, ut vacetis ora tioni > Quoniam enim harmoniæ vocabulum iis qui secundum Deum connubio junguntur in quodam Proverbiorum loco tribuitur, qui sic habet: • Do mum et substantiam divident patres filiis, a Domino autem viro uxor conjungitur ", consequens est harmoniæ quæ Deo est et nomine symphoniæ ac consensus, et ipsa re ad orationem frui; quod vel inde liquet: «Nisi forte ex consensu 7. Deinde pluribus declarans Verbum idem esse duo consen tire super terram,» ac Christo consentire, subjun git: «Ubi enim sunt duo vel tres congregati in no mine meo ".» Duo igitur vel tres in nomine Chri sti congregati, ii sunt qui super terram non duo so lum, sed et tres nonnunquam consentiunt. Animad vertet autem qui poterit, an symphonia hæc el con sensus, ac talis congregatio, cujus in medio versa tur Christus, in pluribus reperiri possit, quando quidem ‹ angusta porta et areta via est quæ ducit ad vitam, et pauci sunt qui inveniunt eam 1. Fortasse vero ne pauci quidem, sed duo vel tres con sentiunt, quemadmodum Petrus, et Jacobus, el Joannes, quibus consentientibus gloriam suam pa tefecit Verbum Dei. Consenserunt autem duo, Pau lus et Sosthenes, cum priorem ad Corinthios Epi stolam conscripserunt "; tum deinde Paulus et Ti motheus, cum alteram ad eosdem miserunt”; quinetiam consenserunt tres, quando Paulus, et Et tres consenserunt, nt esset Christus in medio eorum, Paulus, et Sylvanus, et Timotheus scribentes Thessalonicensibus. Item in Veteri Testamento invenimus consentientes tres super terram, ut esset in medio eorum Verbum Dei, sicut ostendit suprascriptio psalmi quadragesimi primi continens ita: In tinem in consensu filiis Core. Cum essent tres filii Core quorum nomina invenimus in Exodo, Asir, qui inter pretatur eruditio, secundi llelcana, quod intelligitur Dei creatura, tertii Abiasaph, quod interpretatur congregatio patris: prophetiæ ergo non sunt divisa, sed quasi ex uno spiritu, quasi ex una anima el ex una voce, consensu videlicet operante in eis, sunt dictæ et scriptæ, et locuti sunt tres quasi unus di centes: Sicut cervus desiderat ad fontes aquarum, ita desiderat anima mea ad te Deus. > Dixerunt autem et pluraliter in quadragesimo tertio: «Deus, auribus nostris audivimus. Ileo et Apostolus prae cipit dicens: Ut sitis perfecti in eodem sensu, et in eadem sententia. Et in Actibus de consentienti bus dicit: Erat autem credentium cor unun, et anima una; quoniam facti fuerant unum, si tamen possibile est, sicut diximus, in multis inveniri per omnia unum sentientes, ut nec modica sit dissensio inter eos. Non autem consentiebant Corinthii dicentes: Ego quidem sum Pauli, ego autem Apollo, ego vero Cephæ, et ego Christi; sed etiam in illis schisma, quo soluto congregabantur cum spiritu Pauli et virtute Domini Jesu, ut jam non essent alius alium se mordentes et comedentes, ut consumerentur ab invicem. Consumit enim dissensus, sicut congregat consensus, et separat Jesum qui in medio consen tientium sibi solummodo invenitur. Et proprie quidem in duobus istis generibus fit consensus; in fide, sicut ait Apostolus: Ut sitis perfecti in eodem sensu, id est secundum eadem dogmata, et in eadem sententia, id est ut similiter conversentur. Ideo dicit: Si duo vestrum convenerint super terram de omni re, quidquid petierint fiet eis. Manifestum est autem quoniam ubi non sit de omni re consensus II Reg. vt, 4, 5. Cor. vu, 5. Prov. xis, 14. I Cor. vi, 5. Matth. xvm, 20. Matth. I Cor. 1, 1. Cor.1, 1. arte paratis in virtute et in canticis; organa enim parata in virtute et canticis symphoniam in se musicam continebant; quæ tali virtute pollet, ut duobus solummodo rem quamlibet a Patre qui in cœlis est, cum symphonia et concentu ad divinam et spiritualem musicam precando flagitantibus, po stulata his Pater annuat qui consentiendo supra terram ea postulaverint, quæ rogassent ii qui ante dictam symphoniam simul edidissent; quod novum dictu est et mirabile. Sic ego quoque verba hæc Apostoli interpretor: Nolite fraudare invicem, nisi forte ex consensu ad tempus, ut vacetis ora tioni > Quoniam enim harmoniæ vocabulum iis qui secundum Deum connubio junguntur in quodam Proverbiorum loco tribuitur, qui sic habet: • Do mum et substantiam divident patres filiis, a Domino autem viro uxor conjungitur ", consequens est harmoniæ quæ Deo est et nomine symphoniæ ac consensus, et ipsa re ad orationem frui; quod vel inde liquet: «Nisi forte ex consensu 7. Deinde pluribus declarans Verbum idem esse duo consen tire super terram,» ac Christo consentire, subjun git: «Ubi enim sunt duo vel tres congregati in no mine meo ".» Duo igitur vel tres in nomine Chri sti congregati, ii sunt qui super terram non duo so lum, sed et tres nonnunquam consentiunt. Animad vertet autem qui poterit, an symphonia hæc el con sensus, ac talis congregatio, cujus in medio versa tur Christus, in pluribus reperiri possit, quando quidem ‹ angusta porta et areta via est quæ ducit ad vitam, et pauci sunt qui inveniunt eam 1. Fortasse vero ne pauci quidem, sed duo vel tres con sentiunt, quemadmodum Petrus, et Jacobus, el Joannes, quibus consentientibus gloriam suam pa tefecit Verbum Dei. Consenserunt autem duo, Pau lus et Sosthenes, cum priorem ad Corinthios Epi stolam conscripserunt "; tum deinde Paulus et Ti motheus, cum alteram ad eosdem miserunt”; quinetiam consenserunt tres, quando Paulus, et Et tres consenserunt, nt esset Christus in medio eorum, Paulus, et Sylvanus, et Timotheus scribentes Thessalonicensibus. Item in Veteri Testamento invenimus consentientes tres super terram, ut esset in medio eorum Verbum Dei, sicut ostendit suprascriptio psalmi quadragesimi primi continens ita: In tinem in consensu filiis Core. Cum essent tres filii Core quorum nomina invenimus in Exodo, Asir, qui inter pretatur eruditio, secundi llelcana, quod intelligitur Dei creatura, tertii Abiasaph, quod interpretatur congregatio patris: prophetiæ ergo non sunt divisa, sed quasi ex uno spiritu, quasi ex una anima el ex una voce, consensu videlicet operante in eis, sunt dictæ et scriptæ, et locuti sunt tres quasi unus di centes: Sicut cervus desiderat ad fontes aquarum, ita desiderat anima mea ad te Deus. > Dixerunt autem et pluraliter in quadragesimo tertio: «Deus, auribus nostris audivimus. Ileo et Apostolus prae cipit dicens: Ut sitis perfecti in eodem sensu, et in eadem sententia. Et in Actibus de consentienti bus dicit: Erat autem credentium cor unun, et anima una; quoniam facti fuerant unum, si tamen possibile est, sicut diximus, in multis inveniri per omnia unum sentientes, ut nec modica sit dissensio inter eos. Non autem consentiebant Corinthii dicentes: Ego quidem sum Pauli, ego autem Apollo, ego vero Cephæ, et ego Christi; sed etiam in illis schisma, quo soluto congregabantur cum spiritu Pauli et virtute Domini Jesu, ut jam non essent alius alium se mordentes et comedentes, ut consumerentur ab invicem. Consumit enim dissensus, sicut congregat consensus, et separat Jesum qui in medio consen tientium sibi solummodo invenitur. Et proprie quidem in duobus istis generibus fit consensus; in fide, sicut ait Apostolus: Ut sitis perfecti in eodem sensu, id est secundum eadem dogmata, et in eadem sententia, id est ut similiter conversentur. Ideo dicit: Si duo vestrum convenerint super terram de omni re, quidquid petierint fiet eis. Manifestum est autem quoniam ubi non sit de omni re consensus II Reg. vt, 4, 5. Cor. vu, 5. Prov. xis, 14. I Cor. vi, 5. Matth. xvm, 20. Matth. I Cor. 1, 1. Cor.1, 1.

αὕτη τοίνυν «ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν,» ἡνίκα «ἐν ὁμοιώματι σαρκὸς ἁμαρτίας» ἐγένετο, ἵνα «περὶ ἁμαρτίας» κατακρίνῃ «τὴν ἁμαρτίαν», ἡνίκα «μὴ γνόντα» αὐτὸν «ἁμαρτίαν ἐποίησεν ὑπὲρ ἡμῶν ἁμαρτίαν» τῶν «τῆς ἁμαρτίας» ἡμῶν φορούντων σῶμα, «ὡμοιώθη ἀνθρώπῳ βασιλεῖ» τῷ κατὰ τὸν Ἰησοῦν νοουμένῳ, ἑνωθεῖσα αὐτῷ, πλεῖον [εἰ δεῖ οὕτω τολμήσαντα εἰπεῖν] ἔχοντι πρὸς τὸ ἡνῶσθαι καὶ πάντη ἓν γενέσθαι τῷ πρωτοτόκῳ «πάσης κτίσεως», εἰ «ὁ κολλώμενος τῷ κυρίῳ» «ἓν πνεῦμα» πρὸς αὐτὸν γίνεται. αὕτη δὲ ἡ ὁμοιωθεῖσα «βασιλεία τῶν οὐρανῶν» τῷ κατὰ τὸν σωτῆρα νοουμένῳ «ἀνθρώπῳ βασιλεῖ» καὶ ἑνωθεῖσα αὐτῷ προληπτικῶς λέγεται, ὅτι «ἠθέλησε συνᾶραι λόγον μετὰ τῶν δούλων αὐτοῦ.» [οὔπω μὲν γὰρ συνῆρε], μέλλει δὲ συναίρειν «λόγον» μετ’ αὐτῶν, ἵνα φανῇ ὅπως ἕκαστος τοῖς τοῦ οἰκοδεσπότου δοκίμοις ἀργυρίοις καὶ νομίσμασι λογικοῖς ἐχρήσατο. Επιστολῆς Θεσσαλονικεῖς. Εἰ δὲ καὶ ἀπὸ τῶν πα λαιῶν Γραμμάτων δεήσει παραστῆσαι τοὺς συμφω νήσαντας ἐπὶ γῆς τρεῖς, ὡς εἶναι τὸν Λόγον ἐν μέσῳ αὐτῶν ἐνοῦντα αὐτοὺς, ἐπίστησον τῇ ἐπιγραφῇ τῶν Ψαλμῶν, ὡς τῇ τοῦ μα', οὕτως ἐχούσῃ·. Εἰς τὸ τέλος εἰς σύνεσιν τοῖς υἱοῖς Κορέ.» Τριῶν γὰρ ὄντων υἱῶν Κορέ, ὧν τὰ ὀνόματα ἐν τῇ Ἐξέδῳ εὕρομεν, τοῦ Ασήρ, ὃς ἑρμηνεύεται παιδιά καὶ τοῦ δευτέ ρου τοῦ Ελκανα, ὃς μεταλαμβάνεται εἰς τὸν Χρι στοῦ κτῆσις καὶ τρίτου τοῦ ᾿Αβιασαφ, ὃς Ελ λάδι φωνῇ λέγητ᾽ ἂν πέτρες συναγωγή απ προφητεῖαι οὐ διηρέθησαν, ἀλλὰ ὑπὸ ἑνὸς πνεύματος καὶ μιᾶς φωνῆς ἐν μιᾷ ψυχῇ ἀληθῶς συμφώνως ενερ γοῦντος, καὶ εἴρηνται, καὶ ἐγράφησαν, καὶ λαλοῦν ἐπὶ τὰς πηγὰς τῶν ὑδάτων, οὕτως ἐπιποθεῖ ἡ ψυχή μου πρὸς σὲ ὁ Θεός., Φασὶ δὲ καὶ πληθυντικῶς ἐν τῷ μγ'·. Ο Θεός, ἐν τοῖς ὠσὶν ἡμῶν ἠκούσαμεν.» ΕΙ δὲ θέλεις ἔτι μᾶλλον ἰδεῖν τοὺς συμφωνοῦντας ἐπὶ τῆς γῆς, ἴδε τοὺς ἀκούσαντας· «Ἵνα ἦτε κατηρ τισμένοι ἐν τῷ αὐτῷ νοὶ καὶ ἐν τῇ αὐτῇ γνώμῃ, καὶ ζηλώσαντας τό· «"Ην ἡ ψυχὴ καὶ ἡ καρδία πάντων τῶν πιστευόντων μία, γενομένους, (εἶγε δυνατὸν ἐν πλείοσι τοιοῦτον εὑρεθῆναι,) ὥστε μηδὲ τὴν τυχοῦ σαν διαφωνίαν εἶναι αὐτοῖς, ὡς οὐκ ἔστι διαφωνία τῶν τοῦ δεκαχόρδου ψαλτηρίου χορδών πρὸς ἀλ Ελκανα, ὃς μεταλαμβάνεται εἰς τὸ Χρι Χριστοῦ μια Θεοῦ. Τῶν τοῦ δεκαχόρδου ψαλτηρίου χορδών. ρα, δέκα χορδαῖς ἐξημμένη, τύπτεται πλήκτρῳ· ἡ δὲ ναύλα, δώδεκα φθόγγους ἔχουσα,τοῖς δακτύλοις κρούε Επιστολῆς Θεσσαλονικεῖς. Εἰ δὲ καὶ ἀπὸ τῶν πα λαιῶν Γραμμάτων δεήσει παραστῆσαι τοὺς συμφω νήσαντας ἐπὶ γῆς τρεῖς, ὡς εἶναι τὸν Λόγον ἐν μέσῳ αὐτῶν ἐνοῦντα αὐτοὺς, ἐπίστησον τῇ ἐπιγραφῇ τῶν Ψαλμῶν, ὡς τῇ τοῦ μα', οὕτως ἐχούσῃ·. Εἰς τὸ τέλος εἰς σύνεσιν τοῖς υἱοῖς Κορέ.» Τριῶν γὰρ ὄντων υἱῶν Κορέ, ὧν τὰ ὀνόματα ἐν τῇ Ἐξέδῳ εὕρομεν, τοῦ Ασήρ, ὃς ἑρμηνεύεται παιδιά καὶ τοῦ δευτέ ρου τοῦ Ελκανα, ὃς μεταλαμβάνεται εἰς τὸν Χρι στοῦ κτῆσις καὶ τρίτου τοῦ ᾿Αβιασαφ, ὃς Ελ λάδι φωνῇ λέγητ᾽ ἂν πέτρες συναγωγή απ προφητεῖαι οὐ διηρέθησαν, ἀλλὰ ὑπὸ ἑνὸς πνεύματος καὶ μιᾶς φωνῆς ἐν μιᾷ ψυχῇ ἀληθῶς συμφώνως ενερ γοῦντος, καὶ εἴρηνται, καὶ ἐγράφησαν, καὶ λαλοῦν ἐπὶ τὰς πηγὰς τῶν ὑδάτων, οὕτως ἐπιποθεῖ ἡ ψυχή μου πρὸς σὲ ὁ Θεός., Φασὶ δὲ καὶ πληθυντικῶς ἐν τῷ μγ'·. Ο Θεός, ἐν τοῖς ὠσὶν ἡμῶν ἠκούσαμεν.» ΕΙ δὲ θέλεις ἔτι μᾶλλον ἰδεῖν τοὺς συμφωνοῦντας ἐπὶ τῆς γῆς, ἴδε τοὺς ἀκούσαντας· «Ἵνα ἦτε κατηρ τισμένοι ἐν τῷ αὐτῷ νοὶ καὶ ἐν τῇ αὐτῇ γνώμῃ, καὶ ζηλώσαντας τό· «"Ην ἡ ψυχὴ καὶ ἡ καρδία πάντων τῶν πιστευόντων μία, γενομένους, (εἶγε δυνατὸν ἐν πλείοσι τοιοῦτον εὑρεθῆναι,) ὥστε μηδὲ τὴν τυχοῦ σαν διαφωνίαν εἶναι αὐτοῖς, ὡς οὐκ ἔστι διαφωνία τῶν τοῦ δεκαχόρδου ψαλτηρίου χορδών πρὸς ἀλ Ελκανα, ὃς μεταλαμβάνεται εἰς τὸ Χρι Χριστοῦ μια Θεοῦ. Τῶν τοῦ δεκαχόρδου ψαλτηρίου χορδών. ρα, δέκα χορδαῖς ἐξημμένη, τύπτεται πλήκτρῳ· ἡ δὲ ναύλα, δώδεκα φθόγγους ἔχουσα,τοῖς δακτύλοις κρούε Sylvanus, et Timotheus per Epistolam Thessaloni teg oi tpɛis wç elç" • "Ov apóñov šmimosi † Elaços censibus præcepta tradiderunt ". Quod si e veteri Scriptura tres producendi sunt qui super ter ram consenserint, ita ut in medio eorum fuerit Verbum, a quo in unum conjuncti sunt, inscri ptionem Psalmorum considera; illam verbi gratial psalmi xɩɩ, quæ talis est: ‹ În finem intellectus fi liis Core”. › Cum enim tres essent filii Core, quo rum nomina in Exodo reperimus ", Aser, qui ex ponitur, lusus; alter Helcana, qui redditur, Dei possessio; et tertius Abiasaph, qui converti po test, patris congregatio, prophetie minime divisag sunt, sed ab una voce et uno spiritu in una anima vere concorditer operante et enuntiatæ et conscri ptæ sunt, et quasi unus tres id elocuti sunt: «Quem admodum desiderat cervus ad fontes aquarum, ita desiderat anima mea ad te Deus 78. Quin et in psalmo xlii, in numero plurali dicunt ribus nostris audivimus ".Quod si magis etiam super terram consentientes videre velis, eos vide qui hæc audierunt: Ut cohæreatis eadem mente, et eadem sententia **, et illud affectarunt: «Omnium credentium erat cor unum, et anima una **, qui tales evaserant (si quidem inter plures tale quid reperiri possit) ut ne minima quidem inter illos exsisteret dissensio, quemadmodum decachordi Deus, au nec duo convenerunt, super terram. Et ista est causa, propter quam non exaudimur orantes, quia non consentimus nobis per omnia super terram, neque dogmate, neque conversatione. Adhuc autem, si corpus simus Christi, et posuit Deus singula membra in corpore, ut id ipsum sapiant membra, et con sentiant, et sollicita sint, et patiente membro uno compatiantur omnia, et glorificato congaudeant Psal. XLI, 2. Psal. xɩııı, 2. | Cor. 1,10. Thessal. 1, 1. Psal. XLI, 1. Exod. vi, 21. Act. IV, cachordum › simpliciter appellat, Aσhp, is épuŋrevetai zaidiȧ. Vetus inter- in decachordo et psalterio. › Quod hic y‹de pres «Qui interpretatur, eruditio.» Lege ergo, mat dala. Origenes, lib. ix in Epist. ad Rom. Assir, qui interpretatur, eruditio.» Hieronymus, De nom. Hebr. Aser, beatitudo, hoc est. Idem, ibid. «Asir, vinetus, hoc est 7DN ab -DN ligavit. At Ori genes, Hebraicae linguæ parum consultus, DN cum ligavit, quod est ejusdem significationis, ac ejusdem fere soni, confudit: ¬ autem, præter communem hanc significationem, sonat etiam ‹eru diit, instituit,› quem postremum sensum secutus est Origenes. IUETIUS. σrov niñoɩç. Origenes, lib. ix, in Epist. ad Rom. lelcana, qui in lingua nostra dicitur, possessio Dei. Hieronymus, De nomin. Hebr., Elcana, Dei possessio. Vetus interpres: Quod intelligitur Dei creatura; legebat Osov xtioç. Codd. I et R. ha bent ID. Arm är néτpoç ovraɣwy. Ita codd. H. el R. Lege, após. Origenes, lib. ix in Epist. ad Rom. Abiasaph, qui in Latino sermone indicat congregationem patris. Hieronymus De nominibus Hebræis. Abiasar, patris mei collectio. › Lege, Abiasaph. ID. Psalterium apud LXX aliquando voci, ut psalm. XLVII, 5, nonnunquam et, ut II Reg. xI, id est nablium, váбla, seu vaula. " autem duæ fuerunt formæ, altera quæ propric dicta fuit, altera - wy bas, sivey, id est na blium decachordum. Id liquet ex psalm. xc1, 4, hoc est, ut reddit Hieronymus, dicitur psalm. xxxi, 2, et CXLIII, 9, id est ‹ nablium de cachordum. dictum est, ab wy‹ decem, > quod decem chordis constaret. etiam simpli‹ ¡ ter usurpatum, quandoque y significat, si modo Hieronymum audimus. Psalterium quoque, inquit, Hebraice Nabion, Græce autem psalterium, Latine Laudatorium dicitur, de quo in psalmo quin quagesimo quarto (lege Lvi pro LIV) dicitur: Ex surge psalterium cum cithara. Est autein cum chor dis decem, sicut scriptum est: In psalterio decem chordarum psallam tibi forma quadrata. Hariolatur Drusius, cum hoc psalmi xxx11, 2, loco doúvôɛ Toy nescio quod comminiscitur, nulla fretus aucto ritate, sed interpretum omnium auctoritatem pes sundans Hebræos enim qùibus se tuetur, male in tellexit. Universi autem interpretes, Syrus, Arabs, Chaldæus et Æthiops, tum et ipsi LXX illud neque psalm. xxx11, 2, neque psalm. CXLII, 9, agnoscunt. De priore hac, quam diximus, nabhi forma Josephus lib. v Antiq., c. 12: 'H µèv xɩvú tat. Cinnyra decem chordis intenditur, et plectro pulsaturnabla duodecim sonos continet, sed di gitis carpitur. my confundit Chaldæus interpres cum ad psalm. xct, 4: In decaehordo¸et psalterio. Super os citharæ decem chordarum, super os mablii, et in exsultatione cithare. Athanasius Kircherus in Musugia, tom. 1, lib. 11, 4, part. 1, de cachordi, nablii et cinnyre figuras proponit ex an tiquo codice Vaticano. ID. Sylvanus, et Timotheus per Epistolam Thessaloni teg oi tpɛis wç elç" • "Ov apóñov šmimosi † Elaços censibus præcepta tradiderunt ". Quod si e veteri Scriptura tres producendi sunt qui super ter ram consenserint, ita ut in medio eorum fuerit Verbum, a quo in unum conjuncti sunt, inscri ptionem Psalmorum considera; illam verbi gratial psalmi xɩɩ, quæ talis est: ‹ În finem intellectus fi liis Core”. › Cum enim tres essent filii Core, quo rum nomina in Exodo reperimus ", Aser, qui ex ponitur, lusus; alter Helcana, qui redditur, Dei possessio; et tertius Abiasaph, qui converti po test, patris congregatio, prophetie minime divisag sunt, sed ab una voce et uno spiritu in una anima vere concorditer operante et enuntiatæ et conscri ptæ sunt, et quasi unus tres id elocuti sunt: «Quem admodum desiderat cervus ad fontes aquarum, ita desiderat anima mea ad te Deus 78. Quin et in psalmo xlii, in numero plurali dicunt ribus nostris audivimus ".Quod si magis etiam super terram consentientes videre velis, eos vide qui hæc audierunt: Ut cohæreatis eadem mente, et eadem sententia **, et illud affectarunt: «Omnium credentium erat cor unum, et anima una **, qui tales evaserant (si quidem inter plures tale quid reperiri possit) ut ne minima quidem inter illos exsisteret dissensio, quemadmodum decachordi Deus, au nec duo convenerunt, super terram. Et ista est causa, propter quam non exaudimur orantes, quia non consentimus nobis per omnia super terram, neque dogmate, neque conversatione. Adhuc autem, si corpus simus Christi, et posuit Deus singula membra in corpore, ut id ipsum sapiant membra, et con sentiant, et sollicita sint, et patiente membro uno compatiantur omnia, et glorificato congaudeant Psal. XLI, 2. Psal. xɩııı, 2. | Cor. 1,10. Thessal. 1, 1. Psal. XLI, 1. Exod. vi, 21. Act. IV, cachordum › simpliciter appellat, Aσhp, is épuŋrevetai zaidiȧ. Vetus inter- in decachordo et psalterio. › Quod hic y‹de pres «Qui interpretatur, eruditio.» Lege ergo, mat dala. Origenes, lib. ix in Epist. ad Rom. Assir, qui interpretatur, eruditio.» Hieronymus, De nom. Hebr. Aser, beatitudo, hoc est. Idem, ibid. «Asir, vinetus, hoc est 7DN ab -DN ligavit. At Ori genes, Hebraicae linguæ parum consultus, DN cum ligavit, quod est ejusdem significationis, ac ejusdem fere soni, confudit: ¬ autem, præter communem hanc significationem, sonat etiam ‹eru diit, instituit,› quem postremum sensum secutus est Origenes. IUETIUS. σrov niñoɩç. Origenes, lib. ix, in Epist. ad Rom. lelcana, qui in lingua nostra dicitur, possessio Dei. Hieronymus, De nomin. Hebr., Elcana, Dei possessio. Vetus interpres: Quod intelligitur Dei creatura; legebat Osov xtioç. Codd. I et R. ha bent ID. Arm är néτpoç ovraɣwy. Ita codd. H. el R. Lege, após. Origenes, lib. ix in Epist. ad Rom. Abiasaph, qui in Latino sermone indicat congregationem patris. Hieronymus De nominibus Hebræis. Abiasar, patris mei collectio. › Lege, Abiasaph. ID. Psalterium apud LXX aliquando voci, ut psalm. XLVII, 5, nonnunquam et, ut II Reg. xI, id est nablium, váбla, seu vaula. " autem duæ fuerunt formæ, altera quæ propric dicta fuit, altera - wy bas, sivey, id est na blium decachordum. Id liquet ex psalm. xc1, 4, hoc est, ut reddit Hieronymus, dicitur psalm. xxxi, 2, et CXLIII, 9, id est ‹ nablium de cachordum. dictum est, ab wy‹ decem, > quod decem chordis constaret. etiam simpli‹ ¡ ter usurpatum, quandoque y significat, si modo Hieronymum audimus. Psalterium quoque, inquit, Hebraice Nabion, Græce autem psalterium, Latine Laudatorium dicitur, de quo in psalmo quin quagesimo quarto (lege Lvi pro LIV) dicitur: Ex surge psalterium cum cithara. Est autein cum chor dis decem, sicut scriptum est: In psalterio decem chordarum psallam tibi forma quadrata. Hariolatur Drusius, cum hoc psalmi xxx11, 2, loco doúvôɛ Toy nescio quod comminiscitur, nulla fretus aucto ritate, sed interpretum omnium auctoritatem pes sundans Hebræos enim qùibus se tuetur, male in tellexit. Universi autem interpretes, Syrus, Arabs, Chaldæus et Æthiops, tum et ipsi LXX illud neque psalm. xxx11, 2, neque psalm. CXLII, 9, agnoscunt. De priore hac, quam diximus, nabhi forma Josephus lib. v Antiq., c. 12: 'H µèv xɩvú tat. Cinnyra decem chordis intenditur, et plectro pulsaturnabla duodecim sonos continet, sed di gitis carpitur. my confundit Chaldæus interpres cum ad psalm. xct, 4: In decaehordo¸et psalterio. Super os citharæ decem chordarum, super os mablii, et in exsultatione cithare. Athanasius Kircherus in Musugia, tom. 1, lib. 11, 4, part. 1, de cachordi, nablii et cinnyre figuras proponit ex an tiquo codice Vaticano. ID. 13. Jerem. LII, 18, sæpissime vero respondet; 13. Jerem. LII, 18, sæpissime vero respondet;

αὕτη τοίνυν «ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν,» ἡνίκα «ἐν ὁμοιώματι σαρκὸς ἁμαρτίας» ἐγένετο, ἵνα «περὶ ἁμαρτίας» κατακρίνῃ «τὴν ἁμαρτίαν», ἡνίκα «μὴ γνόντα» αὐτὸν «ἁμαρτίαν ἐποίησεν ὑπὲρ ἡμῶν ἁμαρτίαν» τῶν «τῆς ἁμαρτίας» ἡμῶν φορούντων σῶμα, «ὡμοιώθη ἀνθρώπῳ βασιλεῖ» τῷ κατὰ τὸν Ἰησοῦν νοουμένῳ, ἑνωθεῖσα αὐτῷ, πλεῖον [εἰ δεῖ οὕτω τολμήσαντα εἰπεῖν] ἔχοντι πρὸς τὸ ἡνῶσθαι καὶ πάντη ἓν γενέσθαι τῷ πρωτοτόκῳ «πάσης κτίσεως», εἰ «ὁ κολλώμενος τῷ κυρίῳ» «ἓν πνεῦμα» πρὸς αὐτὸν γίνεται. αὕτη δὲ ἡ ὁμοιωθεῖσα «βασιλεία τῶν οὐρανῶν» τῷ κατὰ τὸν σωτῆρα νοουμένῳ «ἀνθρώπῳ βασιλεῖ» καὶ ἑνωθεῖσα αὐτῷ προληπτικῶς λέγεται, ὅτι «ἠθέλησε συνᾶραι λόγον μετὰ τῶν δούλων αὐτοῦ.» [οὔπω μὲν γὰρ συνῆρε], μέλλει δὲ συναίρειν «λόγον» μετ’ αὐτῶν, ἵνα φανῇ ὅπως ἕκαστος τοῖς τοῦ οἰκοδεσπότου δοκίμοις ἀργυρίοις καὶ νομίσμασι λογικοῖς ἐχρήσατο. Επιστολῆς Θεσσαλονικεῖς. Εἰ δὲ καὶ ἀπὸ τῶν πα λαιῶν Γραμμάτων δεήσει παραστῆσαι τοὺς συμφω νήσαντας ἐπὶ γῆς τρεῖς, ὡς εἶναι τὸν Λόγον ἐν μέσῳ αὐτῶν ἐνοῦντα αὐτοὺς, ἐπίστησον τῇ ἐπιγραφῇ τῶν Ψαλμῶν, ὡς τῇ τοῦ μα', οὕτως ἐχούσῃ·. Εἰς τὸ τέλος εἰς σύνεσιν τοῖς υἱοῖς Κορέ.» Τριῶν γὰρ ὄντων υἱῶν Κορέ, ὧν τὰ ὀνόματα ἐν τῇ Ἐξέδῳ εὕρομεν, τοῦ Ασήρ, ὃς ἑρμηνεύεται παιδιά καὶ τοῦ δευτέ ρου τοῦ Ελκανα, ὃς μεταλαμβάνεται εἰς τὸν Χρι στοῦ κτῆσις καὶ τρίτου τοῦ ᾿Αβιασαφ, ὃς Ελ λάδι φωνῇ λέγητ᾽ ἂν πέτρες συναγωγή απ προφητεῖαι οὐ διηρέθησαν, ἀλλὰ ὑπὸ ἑνὸς πνεύματος καὶ μιᾶς φωνῆς ἐν μιᾷ ψυχῇ ἀληθῶς συμφώνως ενερ γοῦντος, καὶ εἴρηνται, καὶ ἐγράφησαν, καὶ λαλοῦν ἐπὶ τὰς πηγὰς τῶν ὑδάτων, οὕτως ἐπιποθεῖ ἡ ψυχή μου πρὸς σὲ ὁ Θεός., Φασὶ δὲ καὶ πληθυντικῶς ἐν τῷ μγ'·. Ο Θεός, ἐν τοῖς ὠσὶν ἡμῶν ἠκούσαμεν.» ΕΙ δὲ θέλεις ἔτι μᾶλλον ἰδεῖν τοὺς συμφωνοῦντας ἐπὶ τῆς γῆς, ἴδε τοὺς ἀκούσαντας· «Ἵνα ἦτε κατηρ τισμένοι ἐν τῷ αὐτῷ νοὶ καὶ ἐν τῇ αὐτῇ γνώμῃ, καὶ ζηλώσαντας τό· «"Ην ἡ ψυχὴ καὶ ἡ καρδία πάντων τῶν πιστευόντων μία, γενομένους, (εἶγε δυνατὸν ἐν πλείοσι τοιοῦτον εὑρεθῆναι,) ὥστε μηδὲ τὴν τυχοῦ σαν διαφωνίαν εἶναι αὐτοῖς, ὡς οὐκ ἔστι διαφωνία τῶν τοῦ δεκαχόρδου ψαλτηρίου χορδών πρὸς ἀλ Ελκανα, ὃς μεταλαμβάνεται εἰς τὸ Χρι Χριστοῦ μια Θεοῦ. Τῶν τοῦ δεκαχόρδου ψαλτηρίου χορδών. ρα, δέκα χορδαῖς ἐξημμένη, τύπτεται πλήκτρῳ· ἡ δὲ ναύλα, δώδεκα φθόγγους ἔχουσα,τοῖς δακτύλοις κρούε Επιστολῆς Θεσσαλονικεῖς. Εἰ δὲ καὶ ἀπὸ τῶν πα λαιῶν Γραμμάτων δεήσει παραστῆσαι τοὺς συμφω νήσαντας ἐπὶ γῆς τρεῖς, ὡς εἶναι τὸν Λόγον ἐν μέσῳ αὐτῶν ἐνοῦντα αὐτοὺς, ἐπίστησον τῇ ἐπιγραφῇ τῶν Ψαλμῶν, ὡς τῇ τοῦ μα', οὕτως ἐχούσῃ·. Εἰς τὸ τέλος εἰς σύνεσιν τοῖς υἱοῖς Κορέ.» Τριῶν γὰρ ὄντων υἱῶν Κορέ, ὧν τὰ ὀνόματα ἐν τῇ Ἐξέδῳ εὕρομεν, τοῦ Ασήρ, ὃς ἑρμηνεύεται παιδιά καὶ τοῦ δευτέ ρου τοῦ Ελκανα, ὃς μεταλαμβάνεται εἰς τὸν Χρι στοῦ κτῆσις καὶ τρίτου τοῦ ᾿Αβιασαφ, ὃς Ελ λάδι φωνῇ λέγητ᾽ ἂν πέτρες συναγωγή απ προφητεῖαι οὐ διηρέθησαν, ἀλλὰ ὑπὸ ἑνὸς πνεύματος καὶ μιᾶς φωνῆς ἐν μιᾷ ψυχῇ ἀληθῶς συμφώνως ενερ γοῦντος, καὶ εἴρηνται, καὶ ἐγράφησαν, καὶ λαλοῦν ἐπὶ τὰς πηγὰς τῶν ὑδάτων, οὕτως ἐπιποθεῖ ἡ ψυχή μου πρὸς σὲ ὁ Θεός., Φασὶ δὲ καὶ πληθυντικῶς ἐν τῷ μγ'·. Ο Θεός, ἐν τοῖς ὠσὶν ἡμῶν ἠκούσαμεν.» ΕΙ δὲ θέλεις ἔτι μᾶλλον ἰδεῖν τοὺς συμφωνοῦντας ἐπὶ τῆς γῆς, ἴδε τοὺς ἀκούσαντας· «Ἵνα ἦτε κατηρ τισμένοι ἐν τῷ αὐτῷ νοὶ καὶ ἐν τῇ αὐτῇ γνώμῃ, καὶ ζηλώσαντας τό· «"Ην ἡ ψυχὴ καὶ ἡ καρδία πάντων τῶν πιστευόντων μία, γενομένους, (εἶγε δυνατὸν ἐν πλείοσι τοιοῦτον εὑρεθῆναι,) ὥστε μηδὲ τὴν τυχοῦ σαν διαφωνίαν εἶναι αὐτοῖς, ὡς οὐκ ἔστι διαφωνία τῶν τοῦ δεκαχόρδου ψαλτηρίου χορδών πρὸς ἀλ Ελκανα, ὃς μεταλαμβάνεται εἰς τὸ Χρι Χριστοῦ μια Θεοῦ. Τῶν τοῦ δεκαχόρδου ψαλτηρίου χορδών. ρα, δέκα χορδαῖς ἐξημμένη, τύπτεται πλήκτρῳ· ἡ δὲ ναύλα, δώδεκα φθόγγους ἔχουσα,τοῖς δακτύλοις κρούε Sylvanus, et Timotheus per Epistolam Thessaloni teg oi tpɛis wç elç" • "Ov apóñov šmimosi † Elaços censibus præcepta tradiderunt ". Quod si e veteri Scriptura tres producendi sunt qui super ter ram consenserint, ita ut in medio eorum fuerit Verbum, a quo in unum conjuncti sunt, inscri ptionem Psalmorum considera; illam verbi gratial psalmi xɩɩ, quæ talis est: ‹ În finem intellectus fi liis Core”. › Cum enim tres essent filii Core, quo rum nomina in Exodo reperimus ", Aser, qui ex ponitur, lusus; alter Helcana, qui redditur, Dei possessio; et tertius Abiasaph, qui converti po test, patris congregatio, prophetie minime divisag sunt, sed ab una voce et uno spiritu in una anima vere concorditer operante et enuntiatæ et conscri ptæ sunt, et quasi unus tres id elocuti sunt: «Quem admodum desiderat cervus ad fontes aquarum, ita desiderat anima mea ad te Deus 78. Quin et in psalmo xlii, in numero plurali dicunt ribus nostris audivimus ".Quod si magis etiam super terram consentientes videre velis, eos vide qui hæc audierunt: Ut cohæreatis eadem mente, et eadem sententia **, et illud affectarunt: «Omnium credentium erat cor unum, et anima una **, qui tales evaserant (si quidem inter plures tale quid reperiri possit) ut ne minima quidem inter illos exsisteret dissensio, quemadmodum decachordi Deus, au nec duo convenerunt, super terram. Et ista est causa, propter quam non exaudimur orantes, quia non consentimus nobis per omnia super terram, neque dogmate, neque conversatione. Adhuc autem, si corpus simus Christi, et posuit Deus singula membra in corpore, ut id ipsum sapiant membra, et con sentiant, et sollicita sint, et patiente membro uno compatiantur omnia, et glorificato congaudeant Psal. XLI, 2. Psal. xɩııı, 2. | Cor. 1,10. Thessal. 1, 1. Psal. XLI, 1. Exod. vi, 21. Act. IV, cachordum › simpliciter appellat, Aσhp, is épuŋrevetai zaidiȧ. Vetus inter- in decachordo et psalterio. › Quod hic y‹de pres «Qui interpretatur, eruditio.» Lege ergo, mat dala. Origenes, lib. ix in Epist. ad Rom. Assir, qui interpretatur, eruditio.» Hieronymus, De nom. Hebr. Aser, beatitudo, hoc est. Idem, ibid. «Asir, vinetus, hoc est 7DN ab -DN ligavit. At Ori genes, Hebraicae linguæ parum consultus, DN cum ligavit, quod est ejusdem significationis, ac ejusdem fere soni, confudit: ¬ autem, præter communem hanc significationem, sonat etiam ‹eru diit, instituit,› quem postremum sensum secutus est Origenes. IUETIUS. σrov niñoɩç. Origenes, lib. ix, in Epist. ad Rom. lelcana, qui in lingua nostra dicitur, possessio Dei. Hieronymus, De nomin. Hebr., Elcana, Dei possessio. Vetus interpres: Quod intelligitur Dei creatura; legebat Osov xtioç. Codd. I et R. ha bent ID. Arm är néτpoç ovraɣwy. Ita codd. H. el R. Lege, após. Origenes, lib. ix in Epist. ad Rom. Abiasaph, qui in Latino sermone indicat congregationem patris. Hieronymus De nominibus Hebræis. Abiasar, patris mei collectio. › Lege, Abiasaph. ID. Psalterium apud LXX aliquando voci, ut psalm. XLVII, 5, nonnunquam et, ut II Reg. xI, id est nablium, váбla, seu vaula. " autem duæ fuerunt formæ, altera quæ propric dicta fuit, altera - wy bas, sivey, id est na blium decachordum. Id liquet ex psalm. xc1, 4, hoc est, ut reddit Hieronymus, dicitur psalm. xxxi, 2, et CXLIII, 9, id est ‹ nablium de cachordum. dictum est, ab wy‹ decem, > quod decem chordis constaret. etiam simpli‹ ¡ ter usurpatum, quandoque y significat, si modo Hieronymum audimus. Psalterium quoque, inquit, Hebraice Nabion, Græce autem psalterium, Latine Laudatorium dicitur, de quo in psalmo quin quagesimo quarto (lege Lvi pro LIV) dicitur: Ex surge psalterium cum cithara. Est autein cum chor dis decem, sicut scriptum est: In psalterio decem chordarum psallam tibi forma quadrata. Hariolatur Drusius, cum hoc psalmi xxx11, 2, loco doúvôɛ Toy nescio quod comminiscitur, nulla fretus aucto ritate, sed interpretum omnium auctoritatem pes sundans Hebræos enim qùibus se tuetur, male in tellexit. Universi autem interpretes, Syrus, Arabs, Chaldæus et Æthiops, tum et ipsi LXX illud neque psalm. xxx11, 2, neque psalm. CXLII, 9, agnoscunt. De priore hac, quam diximus, nabhi forma Josephus lib. v Antiq., c. 12: 'H µèv xɩvú tat. Cinnyra decem chordis intenditur, et plectro pulsaturnabla duodecim sonos continet, sed di gitis carpitur. my confundit Chaldæus interpres cum ad psalm. xct, 4: In decaehordo¸et psalterio. Super os citharæ decem chordarum, super os mablii, et in exsultatione cithare. Athanasius Kircherus in Musugia, tom. 1, lib. 11, 4, part. 1, de cachordi, nablii et cinnyre figuras proponit ex an tiquo codice Vaticano. ID. Sylvanus, et Timotheus per Epistolam Thessaloni teg oi tpɛis wç elç" • "Ov apóñov šmimosi † Elaços censibus præcepta tradiderunt ". Quod si e veteri Scriptura tres producendi sunt qui super ter ram consenserint, ita ut in medio eorum fuerit Verbum, a quo in unum conjuncti sunt, inscri ptionem Psalmorum considera; illam verbi gratial psalmi xɩɩ, quæ talis est: ‹ În finem intellectus fi liis Core”. › Cum enim tres essent filii Core, quo rum nomina in Exodo reperimus ", Aser, qui ex ponitur, lusus; alter Helcana, qui redditur, Dei possessio; et tertius Abiasaph, qui converti po test, patris congregatio, prophetie minime divisag sunt, sed ab una voce et uno spiritu in una anima vere concorditer operante et enuntiatæ et conscri ptæ sunt, et quasi unus tres id elocuti sunt: «Quem admodum desiderat cervus ad fontes aquarum, ita desiderat anima mea ad te Deus 78. Quin et in psalmo xlii, in numero plurali dicunt ribus nostris audivimus ".Quod si magis etiam super terram consentientes videre velis, eos vide qui hæc audierunt: Ut cohæreatis eadem mente, et eadem sententia **, et illud affectarunt: «Omnium credentium erat cor unum, et anima una **, qui tales evaserant (si quidem inter plures tale quid reperiri possit) ut ne minima quidem inter illos exsisteret dissensio, quemadmodum decachordi Deus, au nec duo convenerunt, super terram. Et ista est causa, propter quam non exaudimur orantes, quia non consentimus nobis per omnia super terram, neque dogmate, neque conversatione. Adhuc autem, si corpus simus Christi, et posuit Deus singula membra in corpore, ut id ipsum sapiant membra, et con sentiant, et sollicita sint, et patiente membro uno compatiantur omnia, et glorificato congaudeant Psal. XLI, 2. Psal. xɩııı, 2. | Cor. 1,10. Thessal. 1, 1. Psal. XLI, 1. Exod. vi, 21. Act. IV, cachordum › simpliciter appellat, Aσhp, is épuŋrevetai zaidiȧ. Vetus inter- in decachordo et psalterio. › Quod hic y‹de pres «Qui interpretatur, eruditio.» Lege ergo, mat dala. Origenes, lib. ix in Epist. ad Rom. Assir, qui interpretatur, eruditio.» Hieronymus, De nom. Hebr. Aser, beatitudo, hoc est. Idem, ibid. «Asir, vinetus, hoc est 7DN ab -DN ligavit. At Ori genes, Hebraicae linguæ parum consultus, DN cum ligavit, quod est ejusdem significationis, ac ejusdem fere soni, confudit: ¬ autem, præter communem hanc significationem, sonat etiam ‹eru diit, instituit,› quem postremum sensum secutus est Origenes. IUETIUS. σrov niñoɩç. Origenes, lib. ix, in Epist. ad Rom. lelcana, qui in lingua nostra dicitur, possessio Dei. Hieronymus, De nomin. Hebr., Elcana, Dei possessio. Vetus interpres: Quod intelligitur Dei creatura; legebat Osov xtioç. Codd. I et R. ha bent ID. Arm är néτpoç ovraɣwy. Ita codd. H. el R. Lege, após. Origenes, lib. ix in Epist. ad Rom. Abiasaph, qui in Latino sermone indicat congregationem patris. Hieronymus De nominibus Hebræis. Abiasar, patris mei collectio. › Lege, Abiasaph. ID. Psalterium apud LXX aliquando voci, ut psalm. XLVII, 5, nonnunquam et, ut II Reg. xI, id est nablium, váбla, seu vaula. " autem duæ fuerunt formæ, altera quæ propric dicta fuit, altera - wy bas, sivey, id est na blium decachordum. Id liquet ex psalm. xc1, 4, hoc est, ut reddit Hieronymus, dicitur psalm. xxxi, 2, et CXLIII, 9, id est ‹ nablium de cachordum. dictum est, ab wy‹ decem, > quod decem chordis constaret. etiam simpli‹ ¡ ter usurpatum, quandoque y significat, si modo Hieronymum audimus. Psalterium quoque, inquit, Hebraice Nabion, Græce autem psalterium, Latine Laudatorium dicitur, de quo in psalmo quin quagesimo quarto (lege Lvi pro LIV) dicitur: Ex surge psalterium cum cithara. Est autein cum chor dis decem, sicut scriptum est: In psalterio decem chordarum psallam tibi forma quadrata. Hariolatur Drusius, cum hoc psalmi xxx11, 2, loco doúvôɛ Toy nescio quod comminiscitur, nulla fretus aucto ritate, sed interpretum omnium auctoritatem pes sundans Hebræos enim qùibus se tuetur, male in tellexit. Universi autem interpretes, Syrus, Arabs, Chaldæus et Æthiops, tum et ipsi LXX illud neque psalm. xxx11, 2, neque psalm. CXLII, 9, agnoscunt. De priore hac, quam diximus, nabhi forma Josephus lib. v Antiq., c. 12: 'H µèv xɩvú tat. Cinnyra decem chordis intenditur, et plectro pulsaturnabla duodecim sonos continet, sed di gitis carpitur. my confundit Chaldæus interpres cum ad psalm. xct, 4: In decaehordo¸et psalterio. Super os citharæ decem chordarum, super os mablii, et in exsultatione cithare. Athanasius Kircherus in Musugia, tom. 1, lib. 11, 4, part. 1, de cachordi, nablii et cinnyre figuras proponit ex an tiquo codice Vaticano. ID. 13. Jerem. LII, 18, sæpissime vero respondet; 13. Jerem. LII, 18, sæpissime vero respondet;

κατὰ γὰρ τὴν ἑκάστου δύναμιν ᾧ μὲν δίδονται «πέντε τάλαντα», ὡς δυναμένῳ διοικεῖν τὰ τοσαῦτα, ἄλλῳ «δὲ δύο», ὡς μὴ χωροῦντι τὰ τοῦ πρὸ αὐτοῦ, ἄλλῳ «δὲ ἕν», ὡς καὶ τοῦ ἑτέρου ὑποδεεστέρῳ. πότερον δὲ αὗται μόναι αἱ διαφοραί εἰσιν, ἢ αὗται μὲν περί τινων ἐν τοῖς ἑξῆς τοῦ εὐαγγελίου λέγονται, εἰσὶ δὲ καὶ ἄλλαι παρὰ ταύτας; καὶ ἐπ’ ἄλλαις παραβολαῖς εὑρίσκονταί τινες, τῇ μὲν ὀφειλέται δύο, ὁ μὲν πεντακοσίων ὁ δὲ πεντήκοντα δηναρίων, ἤτοι ταῦτα πιστευθέντες καὶ κακῶς οἰκονομήσαντες [ἐλάττους τῇ δυνάμει τοῦ τὸ τάλαντον πεπιστευμένου], ἢ ὅτι μὲν εἰλήφασιν οὗτοι, οὐ μεμαθήκαμεν, ὅτι δὲ τοσοῦτον ὤφειλον, ἀπὸ τῆς παραβολῆς δεδιδάχθαι δοκοῦμεν. εὑρίσκονται καὶ ἄλλοι δέκα δοῦλοι πιστευόμενοι μνᾶς ἕκαστος ἀνὰ μίαν. Εγώ μέν εἰμι Παύλου, ἐγὼ δὲ Ἀπολλώ, ἐγὼ δὲ Κηφᾶ, ἐγὼ δὲ Χριστοῦ, ἀλλὰ ἦν ἐν αὐτοῖς σχίσματα, ὧν καταλυομένων συνήγοντο μετὰ τοῦ ἐν Παύλῳ πνεύ ματος σὺν τῇ δυνάμει τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ Χριστοῦ, ἵνα μηκέτι ἀλλήλους δάκνωσι καὶ κατεσθίωσιν, ὡς ὑπὸ ἀλλήλων αὐτοὺς ἀναλίσκεσθαι· ἀναλίσκει γὰρ ἡ διαφωνία, ὥσπερ συνάγει ή συμφωνία, καὶ χωρεί τὸν ἐν μέσῳ τῶν συμφωνούντων γινόμενον Υἱὸν τοῦ Θεοῦ. Καὶ κυρίως γε ἐν δύο γενικοῖς γίνεται ἡ συμ φωνία, τῷ, ὡς ὠνόμασεν ὁ ᾿Απόστολος, καταρτισμό τοῦ αὐτοῦ νοὸς, κατὰ τὸ αὐτὰ δόγματα έχειν νενοτ μένα, καὶ τὸ τῆς αὐτῆς γνώμης, κατὰ τὸ ὁμοίως βιοῦν. Εἰ δὲ, «ἐὰν δύο ἡμῶν συμφωνήσωσιν ἐπὶ τῆς γῆς περὶ παντὸς πράγματος οὗ ἐὰν αἰτήσωνται, για νεται αὐτοῖς παρὰ τοῦ ἐν οὐρανοῖς Πατρός, περὶ παντὸς πράγματος οὗ ἐὰν αἰτήσωνται, ἐκεῖ οὐδὲ δύο συνεφώνησαν ἐπὶ τῆς γῆς· καὶ τοῦτο αἴτιον ἡμῖν έστι τοῦ μὴ ἐπακούεσθαι εὐχομένους, τὸ μὴ συμ φωνεῖν ἡμᾶς ἀλλήλοις ἐπὶ τῆς γῆς μήτε δείγμασι μήτε βίῳ· ἔτι δὲ καὶ εἴπερ σῶμά ἐσμεν Χριστοῦ, καὶ ὁ ἔθετο ὁ Θεὸς τὰ μέλη ἕκαστον αὐτῶν ἐν τῷ σώματι, ἵνα τὸ αὐτὸ μεριμνῶσιν ὑπὲρ ἀλλήλων τὰ μέλη, καὶ συμφωνῶσιν ἀλλήλοις, ο καὶ πάσχοντος ἑνὸς μὲν μέλους συμπάσχῃ πάντα, δοξαζομένου δὲ συγχαίρῃ, ὀφείλομεν ἀσκεῖν τὴν ἀπὸ τῆς θείας μου σικῆς συμφωνίαν, ἵνα, συναγομένων ἡμῶν εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Χριστοῦ, Χριστὸς ᾗ ἐν μέσῳ ἡμῶν ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος, καὶ ἡ τοῦ Θεοῦ σοφία, καὶ ἡ δύναμις λήλας. Οὐ συνεφώνουν δὲ ἐπὶ τῆς γῆς οἱ λέγοντες αὐτοῦ. Ταῦτα μὲν οὖν, ὡς τῶν δύο καὶ τριῶν, οὓς προ καλεῖται συμφωνεῖν ὁ Λόγος, κοινότερον νοουμένων ἤδη δὲ καὶ ἄλλης διηγήσεως ἁψώμεθα, ἣν έλεγέ τις τῶν πρὸ ἡμῶν, προτρέπων ἐπὶ ἁγνεία, καὶ καθαρό τητα τους γεγαμηκότας· δύο γὰρ οὓς βούλεται, φη σὶν ὁ Λόγος, συμφωνεῖν ἐπὶ τῆς γῆς, άνδρα και για ναῖκα νοητέον, ἐκ συμφωνίας ἀποστερούντας ἀλλή λους σωματικῆς ὁμιλίας, ἵνα σχολάσωσι τῇ προσευχή, ὅτε, προσευχόμενοι περὶ παντὸς πράγματος οὗ ἐὰν αἰτήσωνται,» λήψονται, γιγνομένου αὐτοῖς τοῦ ἀπὸ τοιαύτης συμφωνίας αιτήματος παρὰ τοῦ ἐν οὐ ρανοῖς Πατρὸς Ἰησοῦ Χριστοῦ. Καὶ ἔοικεν ἡμῖν ἡ διήγησις αὕτη οὐ διάλυσιν ποιεῖν γάμου, ἀλλ' ἐπὶ συμφωνίαν προτροπήν· ὡς εἰ ὁ ἕτερος μὲν βούλοιτο καθαρεύειν, ὁ δὲ ἕτερος μὴ θέλοι, καὶ διὰ τοῦτο συγκαταβαίνοι τῷ ἢ μὴ θέλοντι ἢ μὴ δυναμένῳ ὁ καὶ τ. Εγώ μέν εἰμι Παύλου, ἐγὼ δὲ Ἀπολλώ, ἐγὼ δὲ Κηφᾶ, ἐγὼ δὲ Χριστοῦ, ἀλλὰ ἦν ἐν αὐτοῖς σχίσματα, ὧν καταλυομένων συνήγοντο μετὰ τοῦ ἐν Παύλῳ πνεύ ματος σὺν τῇ δυνάμει τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ Χριστοῦ, ἵνα μηκέτι ἀλλήλους δάκνωσι καὶ κατεσθίωσιν, ὡς ὑπὸ ἀλλήλων αὐτοὺς ἀναλίσκεσθαι· ἀναλίσκει γὰρ ἡ διαφωνία, ὥσπερ συνάγει ή συμφωνία, καὶ χωρεί τὸν ἐν μέσῳ τῶν συμφωνούντων γινόμενον Υἱὸν τοῦ Θεοῦ. Καὶ κυρίως γε ἐν δύο γενικοῖς γίνεται ἡ συμ φωνία, τῷ, ὡς ὠνόμασεν ὁ ᾿Απόστολος, καταρτισμό τοῦ αὐτοῦ νοὸς, κατὰ τὸ αὐτὰ δόγματα έχειν νενοτ μένα, καὶ τὸ τῆς αὐτῆς γνώμης, κατὰ τὸ ὁμοίως βιοῦν. Εἰ δὲ, «ἐὰν δύο ἡμῶν συμφωνήσωσιν ἐπὶ τῆς γῆς περὶ παντὸς πράγματος οὗ ἐὰν αἰτήσωνται, για νεται αὐτοῖς παρὰ τοῦ ἐν οὐρανοῖς Πατρός, περὶ παντὸς πράγματος οὗ ἐὰν αἰτήσωνται, ἐκεῖ οὐδὲ δύο συνεφώνησαν ἐπὶ τῆς γῆς· καὶ τοῦτο αἴτιον ἡμῖν έστι τοῦ μὴ ἐπακούεσθαι εὐχομένους, τὸ μὴ συμ φωνεῖν ἡμᾶς ἀλλήλοις ἐπὶ τῆς γῆς μήτε δείγμασι μήτε βίῳ· ἔτι δὲ καὶ εἴπερ σῶμά ἐσμεν Χριστοῦ, καὶ ὁ ἔθετο ὁ Θεὸς τὰ μέλη ἕκαστον αὐτῶν ἐν τῷ σώματι, ἵνα τὸ αὐτὸ μεριμνῶσιν ὑπὲρ ἀλλήλων τὰ μέλη, καὶ συμφωνῶσιν ἀλλήλοις, ο καὶ πάσχοντος ἑνὸς μὲν μέλους συμπάσχῃ πάντα, δοξαζομένου δὲ συγχαίρῃ, ὀφείλομεν ἀσκεῖν τὴν ἀπὸ τῆς θείας μου σικῆς συμφωνίαν, ἵνα, συναγομένων ἡμῶν εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Χριστοῦ, Χριστὸς ᾗ ἐν μέσῳ ἡμῶν ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος, καὶ ἡ τοῦ Θεοῦ σοφία, καὶ ἡ δύναμις λήλας. Οὐ συνεφώνουν δὲ ἐπὶ τῆς γῆς οἱ λέγοντες αὐτοῦ. Ταῦτα μὲν οὖν, ὡς τῶν δύο καὶ τριῶν, οὓς προ καλεῖται συμφωνεῖν ὁ Λόγος, κοινότερον νοουμένων ἤδη δὲ καὶ ἄλλης διηγήσεως ἁψώμεθα, ἣν έλεγέ τις τῶν πρὸ ἡμῶν, προτρέπων ἐπὶ ἁγνεία, καὶ καθαρό τητα τους γεγαμηκότας· δύο γὰρ οὓς βούλεται, φη σὶν ὁ Λόγος, συμφωνεῖν ἐπὶ τῆς γῆς, άνδρα και για ναῖκα νοητέον, ἐκ συμφωνίας ἀποστερούντας ἀλλή λους σωματικῆς ὁμιλίας, ἵνα σχολάσωσι τῇ προσευχή, ὅτε, προσευχόμενοι περὶ παντὸς πράγματος οὗ ἐὰν αἰτήσωνται,» λήψονται, γιγνομένου αὐτοῖς τοῦ ἀπὸ τοιαύτης συμφωνίας αιτήματος παρὰ τοῦ ἐν οὐ ρανοῖς Πατρὸς Ἰησοῦ Χριστοῦ. Καὶ ἔοικεν ἡμῖν ἡ διήγησις αὕτη οὐ διάλυσιν ποιεῖν γάμου, ἀλλ' ἐπὶ συμφωνίαν προτροπήν· ὡς εἰ ὁ ἕτερος μὲν βούλοιτο καθαρεύειν, ὁ δὲ ἕτερος μὴ θέλοι, καὶ διὰ τοῦτο συγκαταβαίνοι τῷ ἢ μὴ θέλοντι ἢ μὴ δυναμένῳ ὁ καὶ τ. psalterii chordarum nulla invicem discrepantia est. At non consentiebant super terram qui dicebant Ego quidem sum Pauli, ego autem Apollo, ego vero Cephæ, ego autem Christi *,» sed inter ipsos erant schismata, quibus dissipatis, una cum Pauli spiritu 88, virtute Donini Jesu Christi, conso ciabantur, ne se amplius morderent et comederent, ita ut vicissim alius ab alio consumerentur; con sumit enim et atterit discordia, quemadmodumi corradit et accumulat concordia, et Filii Dei capax est, qui in medio consentientium duntaxat reperi tur. Ac sunt duo 'generalia in quibus proprie con cordia exsistit: consensus, cum eædem habentur animo sententiae; et ejusdem voluntatis consensio, cum par est utrobique et similis vitæ tenor. Quod siduobus ex nobis consentientibus super terram, de omni re, quacunque peticrint, fiet illis a Patre Jesu qui in cœlis est "; quotiescunque a Patre qui in coelis est postulata quælibet non impetran tur, duos illic super terram non consensisse perspi cuum est, et cur votis ac precibus non potiamur illud in causa esse, quod neque opinionibus, ne que vitæ instituto simul consentiamus. Præterea vero si corpus sumus Christi, et posuit Deus membra unumquodque eorum in corpore, › ut ‹ pro invicem sollicita sint membra 8, et sibi invicem consentiant, ‹ et si quid patitur unum membrum, compatiantur omnia membra; sive gloriatur unum membrum, congaudeant 86, exercenda nobis est symphonia quæ a divina musica oritur, ut cum in nomine Christi fuerimus congregati, in medio nostrum sit Christus, qui Dei Verbum est, et Dei sa pientia, ipsiusque virtus. diximus, quos ad consentiendum invicem hortatur Verbum, prout in sensum trahi possunt tritum ac pervulgatum magis: nunc autem aliam explicatio nem aggrediamur, quam ante nos quispiam protu lit. ad castitatem et munditiem connubio junctos adhortans; duos enim hos, quos super terram consentire vult Verbum, virum et mulierem intel ligi debere docet, ex consensu sese corporeo con gressu fraudantes, ut vacent orationi, quando sci licet orantes de omni re quamcunque petierint, › impetrabunt; cum nutu Patris Jesu Christi qui in calis est, propter talem consensum volorum compotes lient. Videtur autem nobis hæc expositio non conjugii dissolutionem, sed ad mutuum con sensum exhortationem continere; adeo ut si alter VEIUS INTERPRETATIΙΟ. omnia, debemus in nobis musicum istum servare concentum. Sicut enim in musicis nisi fuerit con venientia vocum, non delectat audientem; sic et Ecclesia nisi consensum habuerit, non delectatur Deus in ea, nec audit voces corum. Consentiamus ergo, ut congregatis nobis in nomine Jesu, sit Jesus in medio nostrum, Verbum scilicet Dei et sapientia et virtus ipsius. conjuges. Si duo, inquit, vestrum convenerint, id est, vir et uxor ex consensu semetipsos abinvicem separantes a corporali conjunctione, ut vacent orationi; tunc enim orantes de omni re, quamcunque petierint, consequentur, præstante eis Deo per talem castitatis consensum. Et iste consensus non videtur Cor. 1, 12. ss Gal. V, psalterii chordarum nulla invicem discrepantia est. At non consentiebant super terram qui dicebant Ego quidem sum Pauli, ego autem Apollo, ego vero Cephæ, ego autem Christi *,» sed inter ipsos erant schismata, quibus dissipatis, una cum Pauli spiritu 88, virtute Donini Jesu Christi, conso ciabantur, ne se amplius morderent et comederent, ita ut vicissim alius ab alio consumerentur; con sumit enim et atterit discordia, quemadmodumi corradit et accumulat concordia, et Filii Dei capax est, qui in medio consentientium duntaxat reperi tur. Ac sunt duo 'generalia in quibus proprie con cordia exsistit: consensus, cum eædem habentur animo sententiae; et ejusdem voluntatis consensio, cum par est utrobique et similis vitæ tenor. Quod siduobus ex nobis consentientibus super terram, de omni re, quacunque peticrint, fiet illis a Patre Jesu qui in cœlis est "; quotiescunque a Patre qui in coelis est postulata quælibet non impetran tur, duos illic super terram non consensisse perspi cuum est, et cur votis ac precibus non potiamur illud in causa esse, quod neque opinionibus, ne que vitæ instituto simul consentiamus. Præterea vero si corpus sumus Christi, et posuit Deus membra unumquodque eorum in corpore, › ut ‹ pro invicem sollicita sint membra 8, et sibi invicem consentiant, ‹ et si quid patitur unum membrum, compatiantur omnia membra; sive gloriatur unum membrum, congaudeant 86, exercenda nobis est symphonia quæ a divina musica oritur, ut cum in nomine Christi fuerimus congregati, in medio nostrum sit Christus, qui Dei Verbum est, et Dei sa pientia, ipsiusque virtus. diximus, quos ad consentiendum invicem hortatur Verbum, prout in sensum trahi possunt tritum ac pervulgatum magis: nunc autem aliam explicatio nem aggrediamur, quam ante nos quispiam protu lit. ad castitatem et munditiem connubio junctos adhortans; duos enim hos, quos super terram consentire vult Verbum, virum et mulierem intel ligi debere docet, ex consensu sese corporeo con gressu fraudantes, ut vacent orationi, quando sci licet orantes de omni re quamcunque petierint, › impetrabunt; cum nutu Patris Jesu Christi qui in calis est, propter talem consensum volorum compotes lient. Videtur autem nobis hæc expositio non conjugii dissolutionem, sed ad mutuum con sensum exhortationem continere; adeo ut si alter VEIUS INTERPRETATIΙΟ. omnia, debemus in nobis musicum istum servare concentum. Sicut enim in musicis nisi fuerit con venientia vocum, non delectat audientem; sic et Ecclesia nisi consensum habuerit, non delectatur Deus in ea, nec audit voces corum. Consentiamus ergo, ut congregatis nobis in nomine Jesu, sit Jesus in medio nostrum, Verbum scilicet Dei et sapientia et virtus ipsius. conjuges. Si duo, inquit, vestrum convenerint, id est, vir et uxor ex consensu semetipsos abinvicem separantes a corporali conjunctione, ut vacent orationi; tunc enim orantes de omni re, quamcunque petierint, consequentur, præstante eis Deo per talem castitatis consensum. Et iste consensus non videtur Cor. 1, 12. ss Gal. V, 2. Atque hæc quidem de his duobus tribusve 2. Est et alia expositio verborum istorum, quam exposuit aliquis ante nos exhortans ad castitatem 15. es Matth. xvu, 19. 1 Cor. xii, 18. ibid. 25, 26. 2. Atque hæc quidem de his duobus tribusve 2. Est et alia expositio verborum istorum, quam exposuit aliquis ante nos exhortans ad castitatem 15. es Matth. xvu, 19. 1 Cor. xii, 18. ibid. 25, 26.

κατὰ γὰρ τὴν ἑκάστου δύναμιν ᾧ μὲν δίδονται «πέντε τάλαντα», ὡς δυναμένῳ διοικεῖν τὰ τοσαῦτα, ἄλλῳ «δὲ δύο», ὡς μὴ χωροῦντι τὰ τοῦ πρὸ αὐτοῦ, ἄλλῳ «δὲ ἕν», ὡς καὶ τοῦ ἑτέρου ὑποδεεστέρῳ. πότερον δὲ αὗται μόναι αἱ διαφοραί εἰσιν, ἢ αὗται μὲν περί τινων ἐν τοῖς ἑξῆς τοῦ εὐαγγελίου λέγονται, εἰσὶ δὲ καὶ ἄλλαι παρὰ ταύτας; καὶ ἐπ’ ἄλλαις παραβολαῖς εὑρίσκονταί τινες, τῇ μὲν ὀφειλέται δύο, ὁ μὲν πεντακοσίων ὁ δὲ πεντήκοντα δηναρίων, ἤτοι ταῦτα πιστευθέντες καὶ κακῶς οἰκονομήσαντες [ἐλάττους τῇ δυνάμει τοῦ τὸ τάλαντον πεπιστευμένου], ἢ ὅτι μὲν εἰλήφασιν οὗτοι, οὐ μεμαθήκαμεν, ὅτι δὲ τοσοῦτον ὤφειλον, ἀπὸ τῆς παραβολῆς δεδιδάχθαι δοκοῦμεν. εὑρίσκονται καὶ ἄλλοι δέκα δοῦλοι πιστευόμενοι μνᾶς ἕκαστος ἀνὰ μίαν. Εγώ μέν εἰμι Παύλου, ἐγὼ δὲ Ἀπολλώ, ἐγὼ δὲ Κηφᾶ, ἐγὼ δὲ Χριστοῦ, ἀλλὰ ἦν ἐν αὐτοῖς σχίσματα, ὧν καταλυομένων συνήγοντο μετὰ τοῦ ἐν Παύλῳ πνεύ ματος σὺν τῇ δυνάμει τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ Χριστοῦ, ἵνα μηκέτι ἀλλήλους δάκνωσι καὶ κατεσθίωσιν, ὡς ὑπὸ ἀλλήλων αὐτοὺς ἀναλίσκεσθαι· ἀναλίσκει γὰρ ἡ διαφωνία, ὥσπερ συνάγει ή συμφωνία, καὶ χωρεί τὸν ἐν μέσῳ τῶν συμφωνούντων γινόμενον Υἱὸν τοῦ Θεοῦ. Καὶ κυρίως γε ἐν δύο γενικοῖς γίνεται ἡ συμ φωνία, τῷ, ὡς ὠνόμασεν ὁ ᾿Απόστολος, καταρτισμό τοῦ αὐτοῦ νοὸς, κατὰ τὸ αὐτὰ δόγματα έχειν νενοτ μένα, καὶ τὸ τῆς αὐτῆς γνώμης, κατὰ τὸ ὁμοίως βιοῦν. Εἰ δὲ, «ἐὰν δύο ἡμῶν συμφωνήσωσιν ἐπὶ τῆς γῆς περὶ παντὸς πράγματος οὗ ἐὰν αἰτήσωνται, για νεται αὐτοῖς παρὰ τοῦ ἐν οὐρανοῖς Πατρός, περὶ παντὸς πράγματος οὗ ἐὰν αἰτήσωνται, ἐκεῖ οὐδὲ δύο συνεφώνησαν ἐπὶ τῆς γῆς· καὶ τοῦτο αἴτιον ἡμῖν έστι τοῦ μὴ ἐπακούεσθαι εὐχομένους, τὸ μὴ συμ φωνεῖν ἡμᾶς ἀλλήλοις ἐπὶ τῆς γῆς μήτε δείγμασι μήτε βίῳ· ἔτι δὲ καὶ εἴπερ σῶμά ἐσμεν Χριστοῦ, καὶ ὁ ἔθετο ὁ Θεὸς τὰ μέλη ἕκαστον αὐτῶν ἐν τῷ σώματι, ἵνα τὸ αὐτὸ μεριμνῶσιν ὑπὲρ ἀλλήλων τὰ μέλη, καὶ συμφωνῶσιν ἀλλήλοις, ο καὶ πάσχοντος ἑνὸς μὲν μέλους συμπάσχῃ πάντα, δοξαζομένου δὲ συγχαίρῃ, ὀφείλομεν ἀσκεῖν τὴν ἀπὸ τῆς θείας μου σικῆς συμφωνίαν, ἵνα, συναγομένων ἡμῶν εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Χριστοῦ, Χριστὸς ᾗ ἐν μέσῳ ἡμῶν ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος, καὶ ἡ τοῦ Θεοῦ σοφία, καὶ ἡ δύναμις λήλας. Οὐ συνεφώνουν δὲ ἐπὶ τῆς γῆς οἱ λέγοντες αὐτοῦ. Ταῦτα μὲν οὖν, ὡς τῶν δύο καὶ τριῶν, οὓς προ καλεῖται συμφωνεῖν ὁ Λόγος, κοινότερον νοουμένων ἤδη δὲ καὶ ἄλλης διηγήσεως ἁψώμεθα, ἣν έλεγέ τις τῶν πρὸ ἡμῶν, προτρέπων ἐπὶ ἁγνεία, καὶ καθαρό τητα τους γεγαμηκότας· δύο γὰρ οὓς βούλεται, φη σὶν ὁ Λόγος, συμφωνεῖν ἐπὶ τῆς γῆς, άνδρα και για ναῖκα νοητέον, ἐκ συμφωνίας ἀποστερούντας ἀλλή λους σωματικῆς ὁμιλίας, ἵνα σχολάσωσι τῇ προσευχή, ὅτε, προσευχόμενοι περὶ παντὸς πράγματος οὗ ἐὰν αἰτήσωνται,» λήψονται, γιγνομένου αὐτοῖς τοῦ ἀπὸ τοιαύτης συμφωνίας αιτήματος παρὰ τοῦ ἐν οὐ ρανοῖς Πατρὸς Ἰησοῦ Χριστοῦ. Καὶ ἔοικεν ἡμῖν ἡ διήγησις αὕτη οὐ διάλυσιν ποιεῖν γάμου, ἀλλ' ἐπὶ συμφωνίαν προτροπήν· ὡς εἰ ὁ ἕτερος μὲν βούλοιτο καθαρεύειν, ὁ δὲ ἕτερος μὴ θέλοι, καὶ διὰ τοῦτο συγκαταβαίνοι τῷ ἢ μὴ θέλοντι ἢ μὴ δυναμένῳ ὁ καὶ τ. Εγώ μέν εἰμι Παύλου, ἐγὼ δὲ Ἀπολλώ, ἐγὼ δὲ Κηφᾶ, ἐγὼ δὲ Χριστοῦ, ἀλλὰ ἦν ἐν αὐτοῖς σχίσματα, ὧν καταλυομένων συνήγοντο μετὰ τοῦ ἐν Παύλῳ πνεύ ματος σὺν τῇ δυνάμει τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ Χριστοῦ, ἵνα μηκέτι ἀλλήλους δάκνωσι καὶ κατεσθίωσιν, ὡς ὑπὸ ἀλλήλων αὐτοὺς ἀναλίσκεσθαι· ἀναλίσκει γὰρ ἡ διαφωνία, ὥσπερ συνάγει ή συμφωνία, καὶ χωρεί τὸν ἐν μέσῳ τῶν συμφωνούντων γινόμενον Υἱὸν τοῦ Θεοῦ. Καὶ κυρίως γε ἐν δύο γενικοῖς γίνεται ἡ συμ φωνία, τῷ, ὡς ὠνόμασεν ὁ ᾿Απόστολος, καταρτισμό τοῦ αὐτοῦ νοὸς, κατὰ τὸ αὐτὰ δόγματα έχειν νενοτ μένα, καὶ τὸ τῆς αὐτῆς γνώμης, κατὰ τὸ ὁμοίως βιοῦν. Εἰ δὲ, «ἐὰν δύο ἡμῶν συμφωνήσωσιν ἐπὶ τῆς γῆς περὶ παντὸς πράγματος οὗ ἐὰν αἰτήσωνται, για νεται αὐτοῖς παρὰ τοῦ ἐν οὐρανοῖς Πατρός, περὶ παντὸς πράγματος οὗ ἐὰν αἰτήσωνται, ἐκεῖ οὐδὲ δύο συνεφώνησαν ἐπὶ τῆς γῆς· καὶ τοῦτο αἴτιον ἡμῖν έστι τοῦ μὴ ἐπακούεσθαι εὐχομένους, τὸ μὴ συμ φωνεῖν ἡμᾶς ἀλλήλοις ἐπὶ τῆς γῆς μήτε δείγμασι μήτε βίῳ· ἔτι δὲ καὶ εἴπερ σῶμά ἐσμεν Χριστοῦ, καὶ ὁ ἔθετο ὁ Θεὸς τὰ μέλη ἕκαστον αὐτῶν ἐν τῷ σώματι, ἵνα τὸ αὐτὸ μεριμνῶσιν ὑπὲρ ἀλλήλων τὰ μέλη, καὶ συμφωνῶσιν ἀλλήλοις, ο καὶ πάσχοντος ἑνὸς μὲν μέλους συμπάσχῃ πάντα, δοξαζομένου δὲ συγχαίρῃ, ὀφείλομεν ἀσκεῖν τὴν ἀπὸ τῆς θείας μου σικῆς συμφωνίαν, ἵνα, συναγομένων ἡμῶν εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Χριστοῦ, Χριστὸς ᾗ ἐν μέσῳ ἡμῶν ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος, καὶ ἡ τοῦ Θεοῦ σοφία, καὶ ἡ δύναμις λήλας. Οὐ συνεφώνουν δὲ ἐπὶ τῆς γῆς οἱ λέγοντες αὐτοῦ. Ταῦτα μὲν οὖν, ὡς τῶν δύο καὶ τριῶν, οὓς προ καλεῖται συμφωνεῖν ὁ Λόγος, κοινότερον νοουμένων ἤδη δὲ καὶ ἄλλης διηγήσεως ἁψώμεθα, ἣν έλεγέ τις τῶν πρὸ ἡμῶν, προτρέπων ἐπὶ ἁγνεία, καὶ καθαρό τητα τους γεγαμηκότας· δύο γὰρ οὓς βούλεται, φη σὶν ὁ Λόγος, συμφωνεῖν ἐπὶ τῆς γῆς, άνδρα και για ναῖκα νοητέον, ἐκ συμφωνίας ἀποστερούντας ἀλλή λους σωματικῆς ὁμιλίας, ἵνα σχολάσωσι τῇ προσευχή, ὅτε, προσευχόμενοι περὶ παντὸς πράγματος οὗ ἐὰν αἰτήσωνται,» λήψονται, γιγνομένου αὐτοῖς τοῦ ἀπὸ τοιαύτης συμφωνίας αιτήματος παρὰ τοῦ ἐν οὐ ρανοῖς Πατρὸς Ἰησοῦ Χριστοῦ. Καὶ ἔοικεν ἡμῖν ἡ διήγησις αὕτη οὐ διάλυσιν ποιεῖν γάμου, ἀλλ' ἐπὶ συμφωνίαν προτροπήν· ὡς εἰ ὁ ἕτερος μὲν βούλοιτο καθαρεύειν, ὁ δὲ ἕτερος μὴ θέλοι, καὶ διὰ τοῦτο συγκαταβαίνοι τῷ ἢ μὴ θέλοντι ἢ μὴ δυναμένῳ ὁ καὶ τ. psalterii chordarum nulla invicem discrepantia est. At non consentiebant super terram qui dicebant Ego quidem sum Pauli, ego autem Apollo, ego vero Cephæ, ego autem Christi *,» sed inter ipsos erant schismata, quibus dissipatis, una cum Pauli spiritu 88, virtute Donini Jesu Christi, conso ciabantur, ne se amplius morderent et comederent, ita ut vicissim alius ab alio consumerentur; con sumit enim et atterit discordia, quemadmodumi corradit et accumulat concordia, et Filii Dei capax est, qui in medio consentientium duntaxat reperi tur. Ac sunt duo 'generalia in quibus proprie con cordia exsistit: consensus, cum eædem habentur animo sententiae; et ejusdem voluntatis consensio, cum par est utrobique et similis vitæ tenor. Quod siduobus ex nobis consentientibus super terram, de omni re, quacunque peticrint, fiet illis a Patre Jesu qui in cœlis est "; quotiescunque a Patre qui in coelis est postulata quælibet non impetran tur, duos illic super terram non consensisse perspi cuum est, et cur votis ac precibus non potiamur illud in causa esse, quod neque opinionibus, ne que vitæ instituto simul consentiamus. Præterea vero si corpus sumus Christi, et posuit Deus membra unumquodque eorum in corpore, › ut ‹ pro invicem sollicita sint membra 8, et sibi invicem consentiant, ‹ et si quid patitur unum membrum, compatiantur omnia membra; sive gloriatur unum membrum, congaudeant 86, exercenda nobis est symphonia quæ a divina musica oritur, ut cum in nomine Christi fuerimus congregati, in medio nostrum sit Christus, qui Dei Verbum est, et Dei sa pientia, ipsiusque virtus. diximus, quos ad consentiendum invicem hortatur Verbum, prout in sensum trahi possunt tritum ac pervulgatum magis: nunc autem aliam explicatio nem aggrediamur, quam ante nos quispiam protu lit. ad castitatem et munditiem connubio junctos adhortans; duos enim hos, quos super terram consentire vult Verbum, virum et mulierem intel ligi debere docet, ex consensu sese corporeo con gressu fraudantes, ut vacent orationi, quando sci licet orantes de omni re quamcunque petierint, › impetrabunt; cum nutu Patris Jesu Christi qui in calis est, propter talem consensum volorum compotes lient. Videtur autem nobis hæc expositio non conjugii dissolutionem, sed ad mutuum con sensum exhortationem continere; adeo ut si alter VEIUS INTERPRETATIΙΟ. omnia, debemus in nobis musicum istum servare concentum. Sicut enim in musicis nisi fuerit con venientia vocum, non delectat audientem; sic et Ecclesia nisi consensum habuerit, non delectatur Deus in ea, nec audit voces corum. Consentiamus ergo, ut congregatis nobis in nomine Jesu, sit Jesus in medio nostrum, Verbum scilicet Dei et sapientia et virtus ipsius. conjuges. Si duo, inquit, vestrum convenerint, id est, vir et uxor ex consensu semetipsos abinvicem separantes a corporali conjunctione, ut vacent orationi; tunc enim orantes de omni re, quamcunque petierint, consequentur, præstante eis Deo per talem castitatis consensum. Et iste consensus non videtur Cor. 1, 12. ss Gal. V, psalterii chordarum nulla invicem discrepantia est. At non consentiebant super terram qui dicebant Ego quidem sum Pauli, ego autem Apollo, ego vero Cephæ, ego autem Christi *,» sed inter ipsos erant schismata, quibus dissipatis, una cum Pauli spiritu 88, virtute Donini Jesu Christi, conso ciabantur, ne se amplius morderent et comederent, ita ut vicissim alius ab alio consumerentur; con sumit enim et atterit discordia, quemadmodumi corradit et accumulat concordia, et Filii Dei capax est, qui in medio consentientium duntaxat reperi tur. Ac sunt duo 'generalia in quibus proprie con cordia exsistit: consensus, cum eædem habentur animo sententiae; et ejusdem voluntatis consensio, cum par est utrobique et similis vitæ tenor. Quod siduobus ex nobis consentientibus super terram, de omni re, quacunque peticrint, fiet illis a Patre Jesu qui in cœlis est "; quotiescunque a Patre qui in coelis est postulata quælibet non impetran tur, duos illic super terram non consensisse perspi cuum est, et cur votis ac precibus non potiamur illud in causa esse, quod neque opinionibus, ne que vitæ instituto simul consentiamus. Præterea vero si corpus sumus Christi, et posuit Deus membra unumquodque eorum in corpore, › ut ‹ pro invicem sollicita sint membra 8, et sibi invicem consentiant, ‹ et si quid patitur unum membrum, compatiantur omnia membra; sive gloriatur unum membrum, congaudeant 86, exercenda nobis est symphonia quæ a divina musica oritur, ut cum in nomine Christi fuerimus congregati, in medio nostrum sit Christus, qui Dei Verbum est, et Dei sa pientia, ipsiusque virtus. diximus, quos ad consentiendum invicem hortatur Verbum, prout in sensum trahi possunt tritum ac pervulgatum magis: nunc autem aliam explicatio nem aggrediamur, quam ante nos quispiam protu lit. ad castitatem et munditiem connubio junctos adhortans; duos enim hos, quos super terram consentire vult Verbum, virum et mulierem intel ligi debere docet, ex consensu sese corporeo con gressu fraudantes, ut vacent orationi, quando sci licet orantes de omni re quamcunque petierint, › impetrabunt; cum nutu Patris Jesu Christi qui in calis est, propter talem consensum volorum compotes lient. Videtur autem nobis hæc expositio non conjugii dissolutionem, sed ad mutuum con sensum exhortationem continere; adeo ut si alter VEIUS INTERPRETATIΙΟ. omnia, debemus in nobis musicum istum servare concentum. Sicut enim in musicis nisi fuerit con venientia vocum, non delectat audientem; sic et Ecclesia nisi consensum habuerit, non delectatur Deus in ea, nec audit voces corum. Consentiamus ergo, ut congregatis nobis in nomine Jesu, sit Jesus in medio nostrum, Verbum scilicet Dei et sapientia et virtus ipsius. conjuges. Si duo, inquit, vestrum convenerint, id est, vir et uxor ex consensu semetipsos abinvicem separantes a corporali conjunctione, ut vacent orationi; tunc enim orantes de omni re, quamcunque petierint, consequentur, præstante eis Deo per talem castitatis consensum. Et iste consensus non videtur Cor. 1, 12. ss Gal. V, 2. Atque hæc quidem de his duobus tribusve 2. Est et alia expositio verborum istorum, quam exposuit aliquis ante nos exhortans ad castitatem 15. es Matth. xvu, 19. 1 Cor. xii, 18. ibid. 25, 26. 2. Atque hæc quidem de his duobus tribusve 2. Est et alia expositio verborum istorum, quam exposuit aliquis ante nos exhortans ad castitatem 15. es Matth. xvu, 19. 1 Cor. xii, 18. ibid. 25, 26.

συναίρων δὲ λόγον μετὰ τῶν δούλων ὁ βασιλεὺς ἀπαιτεῖ καὶ τοὺς ἀπὸ τῶν δούλων δεδανεισμένους, εἴτε «ἑκατὸν κόρους σίτου», εἴτε «ἑκατὸν βάδους ἐλαίου», εἴτε ὅ τι δήποτε εἰληφότας τοὺς ἔξω τῆς τοῦ βασιλέως οἰκετίας· οὐ γὰρ σύνδουλος «τοῦ οἰκονόμου τῆς ἀδικίας» εὑρίσκεται κατὰ τὴν παραβολὴν ὁ τοὺς ἑκατὸν ὀφείλων τοῦ σίτου κόρους καὶ τοὺς ἑκατὸν τοῦ ἐλαίου βάδους, ὡς δῆλον ἐκ τοῦ «πόσον ὀφείλεις τῷ κυρίῳ μου;» [καὶ οὐκ εἶπε· «τῷ κυρίῳ» ἡμῶν]. νόει δέ μοι ἑκάστην πρᾶξιν ἐοικέναι ἀγαθὴν μὲν ἢ καθήκουσαν κέρδει καὶ ἐπιγεννήματι, μοχθηρὰν δὲ ζημίᾳ· βουλόμενος καὶ δυνάμενος τὸ κρεῖττον, οὐκ ἂν ἔχοιεν ἀμφότεροι τὸ περὶ παντὸς πράγματος, οὗ ἐὰν αιτή σωνται, γίνεσθαι αὐτοῖς παρὰ τοῦ ἐν τοῖς οὐρανοῖς Πατρὸς Ἰησοῦ Χριστοῦ. Οἶδα δὲ καὶ ἄλλην διήγησιν μετὰ τοὺς γεγα μηκότας περὶ τῆς τῶν δύο συμφωνίας τοιαύτην· ἐν μὲν τοῖς φαύλοις βασιλεύει ἡ ἁμαρτία τῆς ψυχῆς, Ιδρυμένη ὡς ἐν οἰκείῳ θρόνῳ τῷ θνητῷ τούτῳ σώ ματι, εἰς τὸ ὑπακούειν τὴν ψυχὴν ταῖς ἐπιθυμίαις αὐτοῦ· ἐν δὲ τοῖς ἐγείρασιν ὡς ἀπὸ θρόνου τοῦ σώ ματος τὴν προβασιλεύσασαν ἁμαρτίαν, καὶ ἀγωνιζο μένοις πρὸς αὐτὴν, ε ἡ μὲν σὰρξ ἐπιθυμεῖ κατὰ τοῦ πνεύματος, τὸ δὲ πνεῦμα κατὰ τῆς σαρκός, ἐν δὲ τοῖς ἤδη τελειωθεῖσι κεκράτηκε τὸ πνεῦμα, καὶ τὰς πράξεις εθανάτωσε τοῦ σώματος, καὶ μεταδίδωσι τῆς ἑαυτοῦ ζωῆς τῷ σώματι, ὡς ἤδη γίνεσθαι καὶ τό Ζωοποιήσει καὶ τὰ θνητὰ ἡμῶν σώματα διὰ τὸ ἐνοικοῦν αὐτοῦ πνεῦμα ἐν ἡμῖν,» καὶ γίνεται συμ φωνία τῶν δύο, σώματος καὶ πνεύματος ἐπὶ τῆς γῆς, Έστινος κατορθωθείσης, σύμφωνος καὶ ἡ εὐχὴ ἀνα πέμπεται ι τοῦ καρδίᾳ μὲν πιστεύοντος εἰς δικαιο σύνην, στόματι δὲ ὁμολογοῦντος εἰς σωτηρίαν, ὥστε μηκέτι τὴν καρδίαν πόῤῥω εἶναι τοῦ Θεοῦ, καὶ μετὰ ταύτης ἐγγίζειν αὐτοῦ καὶ τοῖς χείλεσι, καὶ τῷ στό ματι τὸν δίκαιον τῷ Θεῷ. Ἔτι δὲ μακαριώτερον εἰ οἱ τρεῖς συναχθεῖεν ἐπὶ τὸ αὐτὸ εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Ἰησ σοῦ, ἵνα πληρωθῇ τό·· Ὁ Θεὸς ἁγιάσαι ὑμᾶς ὁλοτε λεῖς, καὶ ὁλόκληρον ὑμῶν τὸ πνεῦμα, καὶ ἡ ψυχὴ, καὶ τὸ σῶμα ἀμέμπτως ἐν τῇ παρουσίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ τηρηθείη. Ζητήσει δέ τις τὴν εἰρημένην συμφωνίαν πνεύματος καὶ σώματος εἰ δυνατὸν ταῦτα μὲν συμφωνεῖν, μὴ καὶ τὸ τρίτον δὲ, λέγω δὲ τὴν ψυχὴν, μήποτε οὐκ ἀκολουθῇ τῇ τούτων συμφωνίᾳ ἐπὶ τῆς γῆς, μετὰ τὸ τοὺς δύο συνήχθαι εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Χριστοῦ, τὸ καὶ τοὺς τρεῖς ἤδη συν ἀγεσθαι εἰς τὸ ὄνομα αὐτοῦ, ὧν ἐν μέσῳ ἔρχεται ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, ὡς πάντων αὐτῷ ἀνακειμένων, λέγω δὲ τῶν τριῶν καὶ μηδενὸς ὄντος αὐτῷ ἐναντίου, οὐ μόνον τοῦ πνεύματος οὐκ ἐναντιουμένου, ἀλλ' οὐδὲ τῆς ψυχῆς, ἔτι οὐδὲ τοῦ σώματος. Χαρίεν δὲ καὶ τὸ τῆς συμφωνίας ἀσκῆσαι νοῆσαι καὶ παραστῆσαι τῶν δύο διαθηκῶν, τῆς δὲ Οἶδα δὲ καὶ ἄλλην διήγησιν, Χαρίεν δὲ καὶ τὸ τῆς συμφωνίας, βουλόμενος καὶ δυνάμενος τὸ κρεῖττον, οὐκ ἂν ἔχοιεν ἀμφότεροι τὸ περὶ παντὸς πράγματος, οὗ ἐὰν αιτή σωνται, γίνεσθαι αὐτοῖς παρὰ τοῦ ἐν τοῖς οὐρανοῖς Πατρὸς Ἰησοῦ Χριστοῦ. Οἶδα δὲ καὶ ἄλλην διήγησιν μετὰ τοὺς γεγα μηκότας περὶ τῆς τῶν δύο συμφωνίας τοιαύτην· ἐν μὲν τοῖς φαύλοις βασιλεύει ἡ ἁμαρτία τῆς ψυχῆς, Ιδρυμένη ὡς ἐν οἰκείῳ θρόνῳ τῷ θνητῷ τούτῳ σώ ματι, εἰς τὸ ὑπακούειν τὴν ψυχὴν ταῖς ἐπιθυμίαις αὐτοῦ· ἐν δὲ τοῖς ἐγείρασιν ὡς ἀπὸ θρόνου τοῦ σώ ματος τὴν προβασιλεύσασαν ἁμαρτίαν, καὶ ἀγωνιζο μένοις πρὸς αὐτὴν, ε ἡ μὲν σὰρξ ἐπιθυμεῖ κατὰ τοῦ πνεύματος, τὸ δὲ πνεῦμα κατὰ τῆς σαρκός, ἐν δὲ τοῖς ἤδη τελειωθεῖσι κεκράτηκε τὸ πνεῦμα, καὶ τὰς πράξεις εθανάτωσε τοῦ σώματος, καὶ μεταδίδωσι τῆς ἑαυτοῦ ζωῆς τῷ σώματι, ὡς ἤδη γίνεσθαι καὶ τό Ζωοποιήσει καὶ τὰ θνητὰ ἡμῶν σώματα διὰ τὸ ἐνοικοῦν αὐτοῦ πνεῦμα ἐν ἡμῖν,» καὶ γίνεται συμ φωνία τῶν δύο, σώματος καὶ πνεύματος ἐπὶ τῆς γῆς, Έστινος κατορθωθείσης, σύμφωνος καὶ ἡ εὐχὴ ἀνα πέμπεται ι τοῦ καρδίᾳ μὲν πιστεύοντος εἰς δικαιο σύνην, στόματι δὲ ὁμολογοῦντος εἰς σωτηρίαν, ὥστε μηκέτι τὴν καρδίαν πόῤῥω εἶναι τοῦ Θεοῦ, καὶ μετὰ ταύτης ἐγγίζειν αὐτοῦ καὶ τοῖς χείλεσι, καὶ τῷ στό ματι τὸν δίκαιον τῷ Θεῷ. Ἔτι δὲ μακαριώτερον εἰ οἱ τρεῖς συναχθεῖεν ἐπὶ τὸ αὐτὸ εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Ἰησ σοῦ, ἵνα πληρωθῇ τό·· Ὁ Θεὸς ἁγιάσαι ὑμᾶς ὁλοτε λεῖς, καὶ ὁλόκληρον ὑμῶν τὸ πνεῦμα, καὶ ἡ ψυχὴ, καὶ τὸ σῶμα ἀμέμπτως ἐν τῇ παρουσίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ τηρηθείη. Ζητήσει δέ τις τὴν εἰρημένην συμφωνίαν πνεύματος καὶ σώματος εἰ δυνατὸν ταῦτα μὲν συμφωνεῖν, μὴ καὶ τὸ τρίτον δὲ, λέγω δὲ τὴν ψυχὴν, μήποτε οὐκ ἀκολουθῇ τῇ τούτων συμφωνίᾳ ἐπὶ τῆς γῆς, μετὰ τὸ τοὺς δύο συνήχθαι εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Χριστοῦ, τὸ καὶ τοὺς τρεῖς ἤδη συν ἀγεσθαι εἰς τὸ ὄνομα αὐτοῦ, ὧν ἐν μέσῳ ἔρχεται ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, ὡς πάντων αὐτῷ ἀνακειμένων, λέγω δὲ τῶν τριῶν καὶ μηδενὸς ὄντος αὐτῷ ἐναντίου, οὐ μόνον τοῦ πνεύματος οὐκ ἐναντιουμένου, ἀλλ' οὐδὲ τῆς ψυχῆς, ἔτι οὐδὲ τοῦ σώματος. Χαρίεν δὲ καὶ τὸ τῆς συμφωνίας ἀσκῆσαι νοῆσαι καὶ παραστῆσαι τῶν δύο διαθηκῶν, τῆς δὲ Οἶδα δὲ καὶ ἄλλην διήγησιν, Χαρίεν δὲ καὶ τὸ τῆς συμφωνίας, quidem caste agere velit, nolit vero alter, et propter ea qui quod melius est et voluerit et potuerit, in illius voluntatem concesserit qui idem vel noluerit vel non potuerit, id non consequetur uterque, ut quamcunque rem postulaverint, ea illis a Patre Jesu Christi qui in cœlis est, contingat. calleo, post ea quæ de conjugatis diximus; talis autem illa est: in improbis imperium obtinet pecca tum in animum, quasi in suo throno, sic in mortali hocce corpore constitutum, ut ejus cupiditatibus anima obtemperet at in iis qui tanquam de throno corporis peccatum, quod regnum prius exercuerat, detruserunt, et adversus illud decer tant, ‹ caro concupiscit adversus spiritum, spiritus autem adversus carnem 3;, in iis vero qui per fectionem jam consecuti sunt, spiritus victor eva sit, et corporis actus morti dedit, et vite suæ cor pus facit particeps, ita ut tunc illud eveniat: < Vi vificabit et mortalia corpora nostra, propter inha bitantem spiritum ejus in nobis 8, › et duorum con sensus super terram efficitur, corporis nempe et spiritus, cui jam perfecto consona emittitur preca tio corde quidem credentis ad justitiam, ore au tem confitentis ad salutem”. › ita ut non amplius a Deo distet cor, et ad Deum una cum eo labiis suis et ore justus propius accedat. Quinetiam opta tius est et fortunatum magis, tres in nomine Jesu simul esse congregatos, ut eveniat illud: Deus sanctificet vos per omnia, ut integer spiritus vester, et anima, et corpus sine querela, in ad ventu Domini nostri Jesu Christi servetur”. Quæret vero aliquis an fieri possit ut spiritus et cor pus simul ea qua diximus ratione consentiant, non etiam tertium, animam dico; an postquam duo in nomine Jesu congregati sunt, illorum super terrami consensui consequens non sit tres etiam in nomine illius congregari, quorum in medium venit Filius Dei, cum omnia illi consecrata sint, tria hac dico, nec adversante illi quoquam, non solum spiritu, sed nec anima, insuper vero nec corpore. utriusque testamenti, tum illius qui corporeuin conjugium solvere, sed virtutem continentiæ exercere. Si autem alter voluerit caste agere, alter vero noluerit aut non potuerit, et propterea ille volens et potens non condescenderit nolenti et non potenti, non erit in eis quod dicitur, de omni re quamcunque petierint fiet eis. › diendum ei in desideriis ejus. In his autem qui expulerunt quasi de throno corporis sui peccatum, quod regnaverat prius in eis, et certant adversus ipsum, Caro quidem concupiscit adversus spiritum, spiritus autem adversus carnem. › In viris autem perfectis obtinuit spiritus, et opera carnis mortificavit, et com mendavit vitam suam carni, ut vivificet mortalia corpora sua propter inhabitantem spiritum > in eis, et fit consensus duorum spiritus et carnis super terram; quo consensu expleto, et oratio transmittitur corde quidem credenti ad justitiam, ore autem confitenti ad salutem, ut cor non sit longe a Deo, sed cum eo, ut jam non labiis appropiet ei; et sic fiunt duo congregati in nomine Jesu. Adhuc autem beatius est, si tres convenerint in nomine Jesu, ut impleatur apostolicum illud votum: «Deus autem sanctificet vos ad perfectum, et integer spiritus vester et auima et corpus sine macula servetur in adven tum Domini nostri Jesu Christi. Potest autem fieri ut duo conveniant sine tertio. "I Thess. v, 23. » Rom. vi, 12. Gal. v, 17. Rom. viii, 11. Rom. x, 10. etc. Vide Ilie ronymum et Theophylactum. etc. Vide Theophylactum. quidem caste agere velit, nolit vero alter, et propter ea qui quod melius est et voluerit et potuerit, in illius voluntatem concesserit qui idem vel noluerit vel non potuerit, id non consequetur uterque, ut quamcunque rem postulaverint, ea illis a Patre Jesu Christi qui in cœlis est, contingat. calleo, post ea quæ de conjugatis diximus; talis autem illa est: in improbis imperium obtinet pecca tum in animum, quasi in suo throno, sic in mortali hocce corpore constitutum, ut ejus cupiditatibus anima obtemperet at in iis qui tanquam de throno corporis peccatum, quod regnum prius exercuerat, detruserunt, et adversus illud decer tant, ‹ caro concupiscit adversus spiritum, spiritus autem adversus carnem 3;, in iis vero qui per fectionem jam consecuti sunt, spiritus victor eva sit, et corporis actus morti dedit, et vite suæ cor pus facit particeps, ita ut tunc illud eveniat: < Vi vificabit et mortalia corpora nostra, propter inha bitantem spiritum ejus in nobis 8, › et duorum con sensus super terram efficitur, corporis nempe et spiritus, cui jam perfecto consona emittitur preca tio corde quidem credentis ad justitiam, ore au tem confitentis ad salutem”. › ita ut non amplius a Deo distet cor, et ad Deum una cum eo labiis suis et ore justus propius accedat. Quinetiam opta tius est et fortunatum magis, tres in nomine Jesu simul esse congregatos, ut eveniat illud: Deus sanctificet vos per omnia, ut integer spiritus vester, et anima, et corpus sine querela, in ad ventu Domini nostri Jesu Christi servetur”. Quæret vero aliquis an fieri possit ut spiritus et cor pus simul ea qua diximus ratione consentiant, non etiam tertium, animam dico; an postquam duo in nomine Jesu congregati sunt, illorum super terrami consensui consequens non sit tres etiam in nomine illius congregari, quorum in medium venit Filius Dei, cum omnia illi consecrata sint, tria hac dico, nec adversante illi quoquam, non solum spiritu, sed nec anima, insuper vero nec corpore. utriusque testamenti, tum illius qui corporeuin conjugium solvere, sed virtutem continentiæ exercere. Si autem alter voluerit caste agere, alter vero noluerit aut non potuerit, et propterea ille volens et potens non condescenderit nolenti et non potenti, non erit in eis quod dicitur, de omni re quamcunque petierint fiet eis. › diendum ei in desideriis ejus. In his autem qui expulerunt quasi de throno corporis sui peccatum, quod regnaverat prius in eis, et certant adversus ipsum, Caro quidem concupiscit adversus spiritum, spiritus autem adversus carnem. › In viris autem perfectis obtinuit spiritus, et opera carnis mortificavit, et com mendavit vitam suam carni, ut vivificet mortalia corpora sua propter inhabitantem spiritum > in eis, et fit consensus duorum spiritus et carnis super terram; quo consensu expleto, et oratio transmittitur corde quidem credenti ad justitiam, ore autem confitenti ad salutem, ut cor non sit longe a Deo, sed cum eo, ut jam non labiis appropiet ei; et sic fiunt duo congregati in nomine Jesu. Adhuc autem beatius est, si tres convenerint in nomine Jesu, ut impleatur apostolicum illud votum: «Deus autem sanctificet vos ad perfectum, et integer spiritus vester et auima et corpus sine macula servetur in adven tum Domini nostri Jesu Christi. Potest autem fieri ut duo conveniant sine tertio. "I Thess. v, 23. » Rom. vi, 12. Gal. v, 17. Rom. viii, 11. Rom. x, 10. etc. Vide Ilie ronymum et Theophylactum. etc. Vide Theophylactum. 3. Aliam etiam expositionem de duorum consensu 4. Nec vero absonum fuerit et injucundum, si 3. Scio et aliam expositionem. In malis enim hominibus peccatum carnis animæ dominatur ad obe 4. Jucundum est autem istum consensum intelligere etiam circa convenientia duorum testamentorum, 3. Aliam etiam expositionem de duorum consensu 4. Nec vero absonum fuerit et injucundum, si 3. Scio et aliam expositionem. In malis enim hominibus peccatum carnis animæ dominatur ad obe 4. Jucundum est autem istum consensum intelligere etiam circa convenientia duorum testamentorum,

συναίρων δὲ λόγον μετὰ τῶν δούλων ὁ βασιλεὺς ἀπαιτεῖ καὶ τοὺς ἀπὸ τῶν δούλων δεδανεισμένους, εἴτε «ἑκατὸν κόρους σίτου», εἴτε «ἑκατὸν βάδους ἐλαίου», εἴτε ὅ τι δήποτε εἰληφότας τοὺς ἔξω τῆς τοῦ βασιλέως οἰκετίας· οὐ γὰρ σύνδουλος «τοῦ οἰκονόμου τῆς ἀδικίας» εὑρίσκεται κατὰ τὴν παραβολὴν ὁ τοὺς ἑκατὸν ὀφείλων τοῦ σίτου κόρους καὶ τοὺς ἑκατὸν τοῦ ἐλαίου βάδους, ὡς δῆλον ἐκ τοῦ «πόσον ὀφείλεις τῷ κυρίῳ μου;» [καὶ οὐκ εἶπε· «τῷ κυρίῳ» ἡμῶν]. νόει δέ μοι ἑκάστην πρᾶξιν ἐοικέναι ἀγαθὴν μὲν ἢ καθήκουσαν κέρδει καὶ ἐπιγεννήματι, μοχθηρὰν δὲ ζημίᾳ· βουλόμενος καὶ δυνάμενος τὸ κρεῖττον, οὐκ ἂν ἔχοιεν ἀμφότεροι τὸ περὶ παντὸς πράγματος, οὗ ἐὰν αιτή σωνται, γίνεσθαι αὐτοῖς παρὰ τοῦ ἐν τοῖς οὐρανοῖς Πατρὸς Ἰησοῦ Χριστοῦ. Οἶδα δὲ καὶ ἄλλην διήγησιν μετὰ τοὺς γεγα μηκότας περὶ τῆς τῶν δύο συμφωνίας τοιαύτην· ἐν μὲν τοῖς φαύλοις βασιλεύει ἡ ἁμαρτία τῆς ψυχῆς, Ιδρυμένη ὡς ἐν οἰκείῳ θρόνῳ τῷ θνητῷ τούτῳ σώ ματι, εἰς τὸ ὑπακούειν τὴν ψυχὴν ταῖς ἐπιθυμίαις αὐτοῦ· ἐν δὲ τοῖς ἐγείρασιν ὡς ἀπὸ θρόνου τοῦ σώ ματος τὴν προβασιλεύσασαν ἁμαρτίαν, καὶ ἀγωνιζο μένοις πρὸς αὐτὴν, ε ἡ μὲν σὰρξ ἐπιθυμεῖ κατὰ τοῦ πνεύματος, τὸ δὲ πνεῦμα κατὰ τῆς σαρκός, ἐν δὲ τοῖς ἤδη τελειωθεῖσι κεκράτηκε τὸ πνεῦμα, καὶ τὰς πράξεις εθανάτωσε τοῦ σώματος, καὶ μεταδίδωσι τῆς ἑαυτοῦ ζωῆς τῷ σώματι, ὡς ἤδη γίνεσθαι καὶ τό Ζωοποιήσει καὶ τὰ θνητὰ ἡμῶν σώματα διὰ τὸ ἐνοικοῦν αὐτοῦ πνεῦμα ἐν ἡμῖν,» καὶ γίνεται συμ φωνία τῶν δύο, σώματος καὶ πνεύματος ἐπὶ τῆς γῆς, Έστινος κατορθωθείσης, σύμφωνος καὶ ἡ εὐχὴ ἀνα πέμπεται ι τοῦ καρδίᾳ μὲν πιστεύοντος εἰς δικαιο σύνην, στόματι δὲ ὁμολογοῦντος εἰς σωτηρίαν, ὥστε μηκέτι τὴν καρδίαν πόῤῥω εἶναι τοῦ Θεοῦ, καὶ μετὰ ταύτης ἐγγίζειν αὐτοῦ καὶ τοῖς χείλεσι, καὶ τῷ στό ματι τὸν δίκαιον τῷ Θεῷ. Ἔτι δὲ μακαριώτερον εἰ οἱ τρεῖς συναχθεῖεν ἐπὶ τὸ αὐτὸ εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Ἰησ σοῦ, ἵνα πληρωθῇ τό·· Ὁ Θεὸς ἁγιάσαι ὑμᾶς ὁλοτε λεῖς, καὶ ὁλόκληρον ὑμῶν τὸ πνεῦμα, καὶ ἡ ψυχὴ, καὶ τὸ σῶμα ἀμέμπτως ἐν τῇ παρουσίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ τηρηθείη. Ζητήσει δέ τις τὴν εἰρημένην συμφωνίαν πνεύματος καὶ σώματος εἰ δυνατὸν ταῦτα μὲν συμφωνεῖν, μὴ καὶ τὸ τρίτον δὲ, λέγω δὲ τὴν ψυχὴν, μήποτε οὐκ ἀκολουθῇ τῇ τούτων συμφωνίᾳ ἐπὶ τῆς γῆς, μετὰ τὸ τοὺς δύο συνήχθαι εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Χριστοῦ, τὸ καὶ τοὺς τρεῖς ἤδη συν ἀγεσθαι εἰς τὸ ὄνομα αὐτοῦ, ὧν ἐν μέσῳ ἔρχεται ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, ὡς πάντων αὐτῷ ἀνακειμένων, λέγω δὲ τῶν τριῶν καὶ μηδενὸς ὄντος αὐτῷ ἐναντίου, οὐ μόνον τοῦ πνεύματος οὐκ ἐναντιουμένου, ἀλλ' οὐδὲ τῆς ψυχῆς, ἔτι οὐδὲ τοῦ σώματος. Χαρίεν δὲ καὶ τὸ τῆς συμφωνίας ἀσκῆσαι νοῆσαι καὶ παραστῆσαι τῶν δύο διαθηκῶν, τῆς δὲ Οἶδα δὲ καὶ ἄλλην διήγησιν, Χαρίεν δὲ καὶ τὸ τῆς συμφωνίας, βουλόμενος καὶ δυνάμενος τὸ κρεῖττον, οὐκ ἂν ἔχοιεν ἀμφότεροι τὸ περὶ παντὸς πράγματος, οὗ ἐὰν αιτή σωνται, γίνεσθαι αὐτοῖς παρὰ τοῦ ἐν τοῖς οὐρανοῖς Πατρὸς Ἰησοῦ Χριστοῦ. Οἶδα δὲ καὶ ἄλλην διήγησιν μετὰ τοὺς γεγα μηκότας περὶ τῆς τῶν δύο συμφωνίας τοιαύτην· ἐν μὲν τοῖς φαύλοις βασιλεύει ἡ ἁμαρτία τῆς ψυχῆς, Ιδρυμένη ὡς ἐν οἰκείῳ θρόνῳ τῷ θνητῷ τούτῳ σώ ματι, εἰς τὸ ὑπακούειν τὴν ψυχὴν ταῖς ἐπιθυμίαις αὐτοῦ· ἐν δὲ τοῖς ἐγείρασιν ὡς ἀπὸ θρόνου τοῦ σώ ματος τὴν προβασιλεύσασαν ἁμαρτίαν, καὶ ἀγωνιζο μένοις πρὸς αὐτὴν, ε ἡ μὲν σὰρξ ἐπιθυμεῖ κατὰ τοῦ πνεύματος, τὸ δὲ πνεῦμα κατὰ τῆς σαρκός, ἐν δὲ τοῖς ἤδη τελειωθεῖσι κεκράτηκε τὸ πνεῦμα, καὶ τὰς πράξεις εθανάτωσε τοῦ σώματος, καὶ μεταδίδωσι τῆς ἑαυτοῦ ζωῆς τῷ σώματι, ὡς ἤδη γίνεσθαι καὶ τό Ζωοποιήσει καὶ τὰ θνητὰ ἡμῶν σώματα διὰ τὸ ἐνοικοῦν αὐτοῦ πνεῦμα ἐν ἡμῖν,» καὶ γίνεται συμ φωνία τῶν δύο, σώματος καὶ πνεύματος ἐπὶ τῆς γῆς, Έστινος κατορθωθείσης, σύμφωνος καὶ ἡ εὐχὴ ἀνα πέμπεται ι τοῦ καρδίᾳ μὲν πιστεύοντος εἰς δικαιο σύνην, στόματι δὲ ὁμολογοῦντος εἰς σωτηρίαν, ὥστε μηκέτι τὴν καρδίαν πόῤῥω εἶναι τοῦ Θεοῦ, καὶ μετὰ ταύτης ἐγγίζειν αὐτοῦ καὶ τοῖς χείλεσι, καὶ τῷ στό ματι τὸν δίκαιον τῷ Θεῷ. Ἔτι δὲ μακαριώτερον εἰ οἱ τρεῖς συναχθεῖεν ἐπὶ τὸ αὐτὸ εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Ἰησ σοῦ, ἵνα πληρωθῇ τό·· Ὁ Θεὸς ἁγιάσαι ὑμᾶς ὁλοτε λεῖς, καὶ ὁλόκληρον ὑμῶν τὸ πνεῦμα, καὶ ἡ ψυχὴ, καὶ τὸ σῶμα ἀμέμπτως ἐν τῇ παρουσίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ τηρηθείη. Ζητήσει δέ τις τὴν εἰρημένην συμφωνίαν πνεύματος καὶ σώματος εἰ δυνατὸν ταῦτα μὲν συμφωνεῖν, μὴ καὶ τὸ τρίτον δὲ, λέγω δὲ τὴν ψυχὴν, μήποτε οὐκ ἀκολουθῇ τῇ τούτων συμφωνίᾳ ἐπὶ τῆς γῆς, μετὰ τὸ τοὺς δύο συνήχθαι εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Χριστοῦ, τὸ καὶ τοὺς τρεῖς ἤδη συν ἀγεσθαι εἰς τὸ ὄνομα αὐτοῦ, ὧν ἐν μέσῳ ἔρχεται ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, ὡς πάντων αὐτῷ ἀνακειμένων, λέγω δὲ τῶν τριῶν καὶ μηδενὸς ὄντος αὐτῷ ἐναντίου, οὐ μόνον τοῦ πνεύματος οὐκ ἐναντιουμένου, ἀλλ' οὐδὲ τῆς ψυχῆς, ἔτι οὐδὲ τοῦ σώματος. Χαρίεν δὲ καὶ τὸ τῆς συμφωνίας ἀσκῆσαι νοῆσαι καὶ παραστῆσαι τῶν δύο διαθηκῶν, τῆς δὲ Οἶδα δὲ καὶ ἄλλην διήγησιν, Χαρίεν δὲ καὶ τὸ τῆς συμφωνίας, quidem caste agere velit, nolit vero alter, et propter ea qui quod melius est et voluerit et potuerit, in illius voluntatem concesserit qui idem vel noluerit vel non potuerit, id non consequetur uterque, ut quamcunque rem postulaverint, ea illis a Patre Jesu Christi qui in cœlis est, contingat. calleo, post ea quæ de conjugatis diximus; talis autem illa est: in improbis imperium obtinet pecca tum in animum, quasi in suo throno, sic in mortali hocce corpore constitutum, ut ejus cupiditatibus anima obtemperet at in iis qui tanquam de throno corporis peccatum, quod regnum prius exercuerat, detruserunt, et adversus illud decer tant, ‹ caro concupiscit adversus spiritum, spiritus autem adversus carnem 3;, in iis vero qui per fectionem jam consecuti sunt, spiritus victor eva sit, et corporis actus morti dedit, et vite suæ cor pus facit particeps, ita ut tunc illud eveniat: < Vi vificabit et mortalia corpora nostra, propter inha bitantem spiritum ejus in nobis 8, › et duorum con sensus super terram efficitur, corporis nempe et spiritus, cui jam perfecto consona emittitur preca tio corde quidem credentis ad justitiam, ore au tem confitentis ad salutem”. › ita ut non amplius a Deo distet cor, et ad Deum una cum eo labiis suis et ore justus propius accedat. Quinetiam opta tius est et fortunatum magis, tres in nomine Jesu simul esse congregatos, ut eveniat illud: Deus sanctificet vos per omnia, ut integer spiritus vester, et anima, et corpus sine querela, in ad ventu Domini nostri Jesu Christi servetur”. Quæret vero aliquis an fieri possit ut spiritus et cor pus simul ea qua diximus ratione consentiant, non etiam tertium, animam dico; an postquam duo in nomine Jesu congregati sunt, illorum super terrami consensui consequens non sit tres etiam in nomine illius congregari, quorum in medium venit Filius Dei, cum omnia illi consecrata sint, tria hac dico, nec adversante illi quoquam, non solum spiritu, sed nec anima, insuper vero nec corpore. utriusque testamenti, tum illius qui corporeuin conjugium solvere, sed virtutem continentiæ exercere. Si autem alter voluerit caste agere, alter vero noluerit aut non potuerit, et propterea ille volens et potens non condescenderit nolenti et non potenti, non erit in eis quod dicitur, de omni re quamcunque petierint fiet eis. › diendum ei in desideriis ejus. In his autem qui expulerunt quasi de throno corporis sui peccatum, quod regnaverat prius in eis, et certant adversus ipsum, Caro quidem concupiscit adversus spiritum, spiritus autem adversus carnem. › In viris autem perfectis obtinuit spiritus, et opera carnis mortificavit, et com mendavit vitam suam carni, ut vivificet mortalia corpora sua propter inhabitantem spiritum > in eis, et fit consensus duorum spiritus et carnis super terram; quo consensu expleto, et oratio transmittitur corde quidem credenti ad justitiam, ore autem confitenti ad salutem, ut cor non sit longe a Deo, sed cum eo, ut jam non labiis appropiet ei; et sic fiunt duo congregati in nomine Jesu. Adhuc autem beatius est, si tres convenerint in nomine Jesu, ut impleatur apostolicum illud votum: «Deus autem sanctificet vos ad perfectum, et integer spiritus vester et auima et corpus sine macula servetur in adven tum Domini nostri Jesu Christi. Potest autem fieri ut duo conveniant sine tertio. "I Thess. v, 23. » Rom. vi, 12. Gal. v, 17. Rom. viii, 11. Rom. x, 10. etc. Vide Ilie ronymum et Theophylactum. etc. Vide Theophylactum. quidem caste agere velit, nolit vero alter, et propter ea qui quod melius est et voluerit et potuerit, in illius voluntatem concesserit qui idem vel noluerit vel non potuerit, id non consequetur uterque, ut quamcunque rem postulaverint, ea illis a Patre Jesu Christi qui in cœlis est, contingat. calleo, post ea quæ de conjugatis diximus; talis autem illa est: in improbis imperium obtinet pecca tum in animum, quasi in suo throno, sic in mortali hocce corpore constitutum, ut ejus cupiditatibus anima obtemperet at in iis qui tanquam de throno corporis peccatum, quod regnum prius exercuerat, detruserunt, et adversus illud decer tant, ‹ caro concupiscit adversus spiritum, spiritus autem adversus carnem 3;, in iis vero qui per fectionem jam consecuti sunt, spiritus victor eva sit, et corporis actus morti dedit, et vite suæ cor pus facit particeps, ita ut tunc illud eveniat: < Vi vificabit et mortalia corpora nostra, propter inha bitantem spiritum ejus in nobis 8, › et duorum con sensus super terram efficitur, corporis nempe et spiritus, cui jam perfecto consona emittitur preca tio corde quidem credentis ad justitiam, ore au tem confitentis ad salutem”. › ita ut non amplius a Deo distet cor, et ad Deum una cum eo labiis suis et ore justus propius accedat. Quinetiam opta tius est et fortunatum magis, tres in nomine Jesu simul esse congregatos, ut eveniat illud: Deus sanctificet vos per omnia, ut integer spiritus vester, et anima, et corpus sine querela, in ad ventu Domini nostri Jesu Christi servetur”. Quæret vero aliquis an fieri possit ut spiritus et cor pus simul ea qua diximus ratione consentiant, non etiam tertium, animam dico; an postquam duo in nomine Jesu congregati sunt, illorum super terrami consensui consequens non sit tres etiam in nomine illius congregari, quorum in medium venit Filius Dei, cum omnia illi consecrata sint, tria hac dico, nec adversante illi quoquam, non solum spiritu, sed nec anima, insuper vero nec corpore. utriusque testamenti, tum illius qui corporeuin conjugium solvere, sed virtutem continentiæ exercere. Si autem alter voluerit caste agere, alter vero noluerit aut non potuerit, et propterea ille volens et potens non condescenderit nolenti et non potenti, non erit in eis quod dicitur, de omni re quamcunque petierint fiet eis. › diendum ei in desideriis ejus. In his autem qui expulerunt quasi de throno corporis sui peccatum, quod regnaverat prius in eis, et certant adversus ipsum, Caro quidem concupiscit adversus spiritum, spiritus autem adversus carnem. › In viris autem perfectis obtinuit spiritus, et opera carnis mortificavit, et com mendavit vitam suam carni, ut vivificet mortalia corpora sua propter inhabitantem spiritum > in eis, et fit consensus duorum spiritus et carnis super terram; quo consensu expleto, et oratio transmittitur corde quidem credenti ad justitiam, ore autem confitenti ad salutem, ut cor non sit longe a Deo, sed cum eo, ut jam non labiis appropiet ei; et sic fiunt duo congregati in nomine Jesu. Adhuc autem beatius est, si tres convenerint in nomine Jesu, ut impleatur apostolicum illud votum: «Deus autem sanctificet vos ad perfectum, et integer spiritus vester et auima et corpus sine macula servetur in adven tum Domini nostri Jesu Christi. Potest autem fieri ut duo conveniant sine tertio. "I Thess. v, 23. » Rom. vi, 12. Gal. v, 17. Rom. viii, 11. Rom. x, 10. etc. Vide Ilie ronymum et Theophylactum. etc. Vide Theophylactum. 3. Aliam etiam expositionem de duorum consensu 4. Nec vero absonum fuerit et injucundum, si 3. Scio et aliam expositionem. In malis enim hominibus peccatum carnis animæ dominatur ad obe 4. Jucundum est autem istum consensum intelligere etiam circa convenientia duorum testamentorum, 3. Aliam etiam expositionem de duorum consensu 4. Nec vero absonum fuerit et injucundum, si 3. Scio et aliam expositionem. In malis enim hominibus peccatum carnis animæ dominatur ad obe 4. Jucundum est autem istum consensum intelligere etiam circa convenientia duorum testamentorum,

καὶ τότε, συναιρομένου λόγου, ἀχθήσεται εἰς τὸν συναιρόμενον λόγον καὶ «πᾶν ῥῆμα ἀργὸν ὃ ἂν λαλήσωσιν οἱ ἄνθρωποι» καὶ εἴ ποτέ τις ἐπότισε «ποτήριον ὕδατος ψυχροῦ μόνον εἰς ὄνομα μαθητοῦ». Καὶ ταῦτα ἔσται, ἡνίκα ἂν [γίνηται] τὸ παρὰ τῷ Δανιὴλ γεγραμμένον τὸ «βίβλοι ἠνεῴχθησαν, καὶ κριτήριον ἐκάθισεν». οἱονεὶ γὰρ πάντων τῶν λελαλημένων καὶ [τῶν] πεπραγμένων καὶ τῶν νενοημένων ἀναγραφή τις γίνεται, καὶ θείᾳ δυνάμει πᾶν κρυπτὸν ἡμῶν φανερωθήσεται καὶ πᾶν κεκαλυμμένον ἀποκαλυφθήσεται, ἵν’ ἐπὰν [μὲν] μὴ εὑρεθῇ τις δεδωκὼς «ἐργασίαν ἀπηλλάχθαι» τοῦ ἀντιδίκου, ὁδεύσῃ διὰ τοῦ ἄρχοντος, τοῦ κριτοῦ καὶ τοῦ ὑπηρέτου ἐπὶ τὴν φυλακήν, ἕως τὸν ἔσχατον λεπτὸν ἀποδῷ, ἐπὰν δὲ ᾖ δοὺς «ἐργασίαν ἀπηλλάχθαι» ἐκείνου καὶ «μηδενὶ μηδὲν» ὀφείλων, καὶ ἤδη τὴν μνᾶν δεκαπλασιάσας ἢ πενταπλασιάσας ἢ τὰ «πέντε τάλαντα» διπλασιάσας ἢ τὰ «δύο» τέσσαρα ποιήσας τύχῃ τῆς δεούσης ἀμοιβῆς, εἰσερχόμενος «εἰς τὴν χαρὰν τοῦ κυρίου» αὐτοῦ ἢ «ἐπὶ πᾶσι τοῖς ὑπάρχουσιν αὐτοῦ» καθιστάμενος ἢ ἀκούων «ἴσθι ἐξουσίαν ἔχων ἐπάνω δέκα πόλεων» ἢ «ἴσθι ἐξουσίαν ἔχων ἐπάνω πέντε πόλεων».

καὶ τότε, συναιρομένου λόγου, ἀχθήσεται εἰς τὸν συναιρόμενον λόγον καὶ «πᾶν ῥῆμα ἀργὸν ὃ ἂν λαλήσωσιν οἱ ἄνθρωποι» καὶ εἴ ποτέ τις ἐπότισε «ποτήριον ὕδατος ψυχροῦ μόνον εἰς ὄνομα μαθητοῦ». Καὶ ταῦτα ἔσται, ἡνίκα ἂν [γίνηται] τὸ παρὰ τῷ Δανιὴλ γεγραμμένον τὸ «βίβλοι ἠνεῴχθησαν, καὶ κριτήριον ἐκάθισεν». οἱονεὶ γὰρ πάντων τῶν λελαλημένων καὶ [τῶν] πεπραγμένων καὶ τῶν νενοημένων ἀναγραφή τις γίνεται, καὶ θείᾳ δυνάμει πᾶν κρυπτὸν ἡμῶν φανερωθήσεται καὶ πᾶν κεκαλυμμένον ἀποκαλυφθήσεται, ἵν’ ἐπὰν [μὲν] μὴ εὑρεθῇ τις δεδωκὼς «ἐργασίαν ἀπηλλάχθαι» τοῦ ἀντιδίκου, ὁδεύσῃ διὰ τοῦ ἄρχοντος, τοῦ κριτοῦ καὶ τοῦ ὑπηρέτου ἐπὶ τὴν φυλακήν, ἕως τὸν ἔσχατον λεπτὸν ἀποδῷ, ἐπὰν δὲ ᾖ δοὺς «ἐργασίαν ἀπηλλάχθαι» ἐκείνου καὶ «μηδενὶ μηδὲν» ὀφείλων, καὶ ἤδη τὴν μνᾶν δεκαπλασιάσας ἢ πενταπλασιάσας ἢ τὰ «πέντε τάλαντα» διπλασιάσας ἢ τὰ «δύο» τέσσαρα ποιήσας τύχῃ τῆς δεούσης ἀμοιβῆς, εἰσερχόμενος «εἰς τὴν χαρὰν τοῦ κυρίου» αὐτοῦ ἢ «ἐπὶ πᾶσι τοῖς ὑπάρχουσιν αὐτοῦ» καθιστάμενος ἢ ἀκούων «ἴσθι ἐξουσίαν ἔχων ἐπάνω δέκα πόλεων» ἢ «ἴσθι ἐξουσίαν ἔχων ἐπάνω πέντε πόλεων».

εἰ δέ τις τῷ τάχει τῆς τοῦ θεοῦ περὶ ταῦτα δυνάμεως ἀπιστεῖ, οὗτος οὐδέπω νενόηκε τὸν ποιήσαντα τὰ ὅλα θεὸν οὐ δεηθέντα χρόνων εἰς τὸ ποιῆσαι τὴν τηλικαύτην οὐρανοῦ καὶ γῆς καὶ [πάντων] τῶν ἐν αὐτοῖς κτίσιν. κἂν γὰρ δοκῇ ἐν ἓξ ἡμέραις ταῦτα πεποιηκέναι, συνέσεως χρεία πρὸς τὸ νοῆσαι πῶς λέγεται τὸ ἐν ἓξ ἡμέραις διὰ τοῦτο· «αὕτη ἡ βίβλος γενέσεως οὐρανοῦ καὶ γῆς» καὶ τὰ ἑξῆς. τολμητέον οὖν καὶ λεκτέον, ὅτι ὁ τῆς προσδοκωμένης κρίσεως καιρὸς οὐ δεῖται χρόνων, ἀλλ’ ὡς ἡ ἀνάστασις λέγεται γίνεσθαι «ἐν ἀτόμῳ, ἐν ῥιπῇ ὀφθαλμοῦ», οὕτως [οἶμαι] καὶ ἡ κρίσις. Μετὰ ταῦτα λεκτέον εἰς τὸ «ἀρξαμένου δὲ αὐτοῦ συναίρειν λόγον, προσήχθη αὐτῷ εἷς ὀφειλέτης πολλῶν ταλάντων.» ὅπερ τοιοῦτόν μοι δοκεῖ ἔχειν νοῦν· ὁ μὲν «καιρὸς τοῦ ἄρξασθαι τὸ κρίμα» ἐστὶν ἀρχόμενος «ἀπὸ τοῦ οἴκου τοῦ θεοῦ», εἰπόντος [ὡς καὶ ἐν τῷ Ἰεζεκιὴλ γέγραπται] τοῖς [ἀγγέλοις τοῖς] ἐπὶ τῶν κολάσεων τεταγμένοις· «ἀπὸ τῶν ἁγίων μου ἄρξασθε», καὶ «ῥιπῇ ὀφθαλμοῦ» ἐοικώς ἐστιν, ὁ δὲ τοῦ συναίρειν λόγον τὴν ἀρχὴν ἔχει [ἐπινοίᾳ λαμβανομένην· οὐ γὰρ ἐπιλελήσμεθα τῶν προειρημένων] ἀπὸ τῶν ὀφειλόντων πλείονα· γονε τῷ Ἰησοῦ, ὡς μαθητεύεσθαι τῷ πνεύματι αὐτοῦ φωτίζοντι τὸ ἡγεμονικὸν τοῦ ἐπὶ τοσόνδε προεληλυ θότος κατ' ἀξίαν, εἰδείη ἄν· ἡμεῖς δὲ οἱ τοῦ φιλικοῦ πρὸς τὸν Ἰησοῦν μεγέθους ἀπολειπόμενοι, ἀγαπητόν, εἰ κἂν περιλαλῆσαι ἐπὶ βραχὺ δυνάμεθα τὰ κατὰ τὸν τόπον. Εοικεν οὖν ὁ μὲν ἐξ ἀριθμὸς ἐργαστικός τις εἶναι καὶ ἐπίπονος, ὁ δὲ ἑπτὰ περιέχειν ἀνάπαυσιν καὶ πρόσχες εἰ δύνασαι τὸν μὲν ἀγαπῶντα τὸν κόσμον, καὶ τὰ τοῦ κόσμου ἐργαζόμενον, καὶ ὑλικὰ πράττοντα, λέγειν ἁμαρτάνειν ἓξ, καὶ τὸ τέλος αὐτῶν εἶναι τῆς ἁμαρτίας τὸν ἑπτὰ ἀριθμὸν, ὡς τοιοῦτόν τι τὸν Πέτρον νενοηκότα, ἑπτὰ συγχωρεῖν ἐθέλειν ἁμαρτίας τῶν εἰς αὐτὸν ἡμαρτημένων τῷ ἀδελφῷ. Ἐπεὶ δὲ αἱ κατὰ τὰς μονάδας δεκάδες, καὶ ἑκατοντάδες λόγον μέν τινα κοινὸν ἀναλογίας ἔχουσι πρὸς τὸν ἐν μονάσιν ἀριθμὸν, ᾔδει δὲ ἐπιτεινόμενόν τινα καὶ πλείονα διὰ τοῦτ᾽ οἶμαι τὸν Ἰησοῦν προσπαραλαμβάνειν τῷ ἑπτὰ ἀριθμῷ καὶ τὸν ἑβδομήκοντα, καὶ λέγειν ἄφεσιν μὲν δεῖν γενέσθαι ἀδελφοῖς τοῖς ἐνταῦθα, καὶ εἰς τὰ τῇδε πράγματα ἁμαρτήσασιν· εἰ δέ τις, ὑπερβὰς τὰ κατὰ τὸν κόσμον καὶ τὸν αἰῶνα τοῦτον, ἁμαρτήσαι, ἐὰν καὶ τοῦτο μικρὸν εἴη, οὐκέτι ἂν ἔχοι εὔλογον ἁμαρτιῶν ἄφεσιν· ἡ γὰρ ἄφεσις ἐπὶ τὰ τῇδε φθάνει πράγματα, καὶ ἐν τοῖς τῇδε ἡμαρτημένοις, εἴτε βράδιον γένοιτ' ἂν ἡ ἄφεσις, εἴτε τάχιον. Οὐκ ἔστι δὲ ἄφεσις οὐδὲ ἀδελφῶν τῷ ὑπὲρ τὰ ἑβδομήκοντα καὶ ἑπτὰ ἡμαρτηκότι. Εἴποις δ᾽ ἂν τὸν τοιόνδε ἁμαρτάνοντα ἢ ὡς εἰς Πέτρον ἀδελφὸν, ἢ ὡς εἰς Πέτρον, οὗ μὴ κατισχύουσιν ᾅδου πύλαι, κατὰ μὲν τὰ τοιάδε ἁμαρτήματα ἐν τῷ ἐλάττονι εἶναι αὐτὸν ἀριθμῷ τῆς ἁμαρτίας· κατὰ δὲ τὰ ἔτι χείρονα ἐν τῷ ἀριθμῷ τῷ μὴ ἔχοντι ἄφεσιν ἁμαρτημάτων. Περὶ τοῦ βασιλέως τοῦ συνάραντος λόγον μετὰ τῶν δούλων αὐτοῦ, ᾧ προσήχθη ὀφειλέτης μυ ρίων ταλάντων. Διὰ τοῦτο λέγω ὑμῖν· Ωμοιώθη ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἀνθρώπῳ βασιλεῖ, ὅστις ἠθέλησε συνᾶραι λόγον μετὰ τῶν δούλων αὐτοῦ. Ἡ μὲν περίνοια τῆς παραβολῆς διδάσκειν βούλεται συγχωρητικούς Αὐτῶν. αὐτῷ. "Ηδει δὲ ἐπιτεινόμενόν τινα. δὲ ἐπιτεινόμενον. Η μὲν περίνοια τῆς παραβολής, γονε τῷ Ἰησοῦ, ὡς μαθητεύεσθαι τῷ πνεύματι αὐτοῦ φωτίζοντι τὸ ἡγεμονικὸν τοῦ ἐπὶ τοσόνδε προεληλυ θότος κατ' ἀξίαν, εἰδείη ἄν· ἡμεῖς δὲ οἱ τοῦ φιλικοῦ πρὸς τὸν Ἰησοῦν μεγέθους ἀπολειπόμενοι, ἀγαπητόν, εἰ κἂν περιλαλῆσαι ἐπὶ βραχὺ δυνάμεθα τὰ κατὰ τὸν τόπον. Εοικεν οὖν ὁ μὲν ἐξ ἀριθμὸς ἐργαστικός τις εἶναι καὶ ἐπίπονος, ὁ δὲ ἑπτὰ περιέχειν ἀνάπαυσιν καὶ πρόσχες εἰ δύνασαι τὸν μὲν ἀγαπῶντα τὸν κόσμον, καὶ τὰ τοῦ κόσμου ἐργαζόμενον, καὶ ὑλικὰ πράττοντα, λέγειν ἁμαρτάνειν ἓξ, καὶ τὸ τέλος αὐτῶν εἶναι τῆς ἁμαρτίας τὸν ἑπτὰ ἀριθμὸν, ὡς τοιοῦτόν τι τὸν Πέτρον νενοηκότα, ἑπτὰ συγχωρεῖν ἐθέλειν ἁμαρτίας τῶν εἰς αὐτὸν ἡμαρτημένων τῷ ἀδελφῷ. Ἐπεὶ δὲ αἱ κατὰ τὰς μονάδας δεκάδες, καὶ ἑκατοντάδες λόγον μέν τινα κοινὸν ἀναλογίας ἔχουσι πρὸς τὸν ἐν μονάσιν ἀριθμὸν, ᾔδει δὲ ἐπιτεινόμενόν τινα καὶ πλείονα διὰ τοῦτ᾽ οἶμαι τὸν Ἰησοῦν προσπαραλαμβάνειν τῷ ἑπτὰ ἀριθμῷ καὶ τὸν ἑβδομήκοντα, καὶ λέγειν ἄφεσιν μὲν δεῖν γενέσθαι ἀδελφοῖς τοῖς ἐνταῦθα, καὶ εἰς τὰ τῇδε πράγματα ἁμαρτήσασιν· εἰ δέ τις, ὑπερβὰς τὰ κατὰ τὸν κόσμον καὶ τὸν αἰῶνα τοῦτον, ἁμαρτήσαι, ἐὰν καὶ τοῦτο μικρὸν εἴη, οὐκέτι ἂν ἔχοι εὔλογον ἁμαρτιῶν ἄφεσιν· ἡ γὰρ ἄφεσις ἐπὶ τὰ τῇδε φθάνει πράγματα, καὶ ἐν τοῖς τῇδε ἡμαρτημένοις, εἴτε βράδιον γένοιτ' ἂν ἡ ἄφεσις, εἴτε τάχιον. Οὐκ ἔστι δὲ ἄφεσις οὐδὲ ἀδελφῶν τῷ ὑπὲρ τὰ ἑβδομήκοντα καὶ ἑπτὰ ἡμαρτηκότι. Εἴποις δ᾽ ἂν τὸν τοιόνδε ἁμαρτάνοντα ἢ ὡς εἰς Πέτρον ἀδελφὸν, ἢ ὡς εἰς Πέτρον, οὗ μὴ κατισχύουσιν ᾅδου πύλαι, κατὰ μὲν τὰ τοιάδε ἁμαρτήματα ἐν τῷ ἐλάττονι εἶναι αὐτὸν ἀριθμῷ τῆς ἁμαρτίας· κατὰ δὲ τὰ ἔτι χείρονα ἐν τῷ ἀριθμῷ τῷ μὴ ἔχοντι ἄφεσιν ἁμαρτημάτων. Περὶ τοῦ βασιλέως τοῦ συνάραντος λόγον μετὰ τῶν δούλων αὐτοῦ, ᾧ προσήχθη ὀφειλέτης μυ ρίων ταλάντων. Διὰ τοῦτο λέγω ὑμῖν· Ωμοιώθη ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἀνθρώπῳ βασιλεῖ, ὅστις ἠθέλησε συνᾶραι λόγον μετὰ τῶν δούλων αὐτοῦ. Ἡ μὲν περίνοια τῆς παραβολῆς διδάσκειν βούλεται συγχωρητικούς Αὐτῶν. αὐτῷ. "Ηδει δὲ ἐπιτεινόμενόν τινα. δὲ ἐπιτεινόμενον. Η μὲν περίνοια τῆς παραβολής, pro merito suo eo pervenit, edoceatur, is verum hujus loci, et qualem declaravit ipse Jesus, sensun noverit; at nos qui ab ingenti illo erga Jesum amore non parum absumus, si tantillum quidpiam super hunc locum proferre possumus, eo debemus esse contenti. Senarius ergo numerus operosus videtur esse et laboriosus; septenarius autem cessationem et requiem continere: ac vide num dicere queas sexies eum peccare qui mundum diligit, quæque ad mundum pertinent facit, et terrenis rebus agendis deditus est; septenarium vero numerum peccatis illius finem imponere; adeo ut cum tale quidpiam in animum suum Petrus induxisset, e peccatis in se admissis septem fratri ignoscere voluerit. Quoniam autem quæ unitatibus respondent decades et heca tontades, ad numerum qui in unitatibus continetur communen aliquam proportionem servant, sciebat autem Jesus plura huic additum iri; propterea ad numerum septenarium adjungere hunc etiam septua genarium existimo, et fratribus hic degentibus, et in mundi hujus negotiis peccantibus veniam conce dendam pronuntiare. Quod si quis ea prætergressus quæ in mundo et sæculo hocce aguntur, peccave rit; etiamsi leve illud sit, justam peccatorum re missionem non amplius adipiscetur; remissio eninı sive serius sive citius concessa, ad res hic gestas, et peccata in hisce locis admissa pertinet. Ne fratri quidem igitur, qui plus quam septuagies septies pec caverit, venia condonatur. Dixeris autem eum qui ita peccaverit vel tanquam in Petrum, qui frater sit, vel tanquam in Petrum, cujus portæ inferi non prævalent per ejusmodi peccata in minori eum numero peccatorum constitui; sed per pejores noxas, in eo constitui numero, qui criminum gratiam minime consequatur. De rege qui voluit rationem ponere cum servis suis, ad quem decem mille talentorum nomen ad ductum est. cœlorum homini regi, qui voluit rationem ponere cum servis suis ".» Ad injurias iis facile condonan das a quibus offensionem passi fuerimus, nos in tellexit Petrus, septem peccata existimans indulgere proximi sui in se. Quoniam autem decades et heca tontades aliquem sermonem communem habent ad numerum qui in monadibus est, et sciebat Christus extendere aliquos peccata sua etiam ulterius, propterea existimo Christum juxta septenarium numerum, etiam septuaginta addidisse, ut dicat remissionem fieri oportere fratribus in hoc mundo degentibus, et secundum res hujus mundi peccantibus. Si autem aliquis supergrediens ea peccata quæ fieri solent in rebus mundialibus et sæcularibus ultra peccaverit, si tamen et hoc possibile fuerit, jam non habebit justam remissionem peccatorum suorum: quoniam remissio in istis rebus locum habet, et in istis peccatis juste præstatur, sive tardius fiat remissio, sive cito. Non est ergo remissio neque fratri qui supra septuagies septies peccat. Considera autem si potes, et in natura omnium peccatorum ubicunque, vel quandocunque factorum, vel fieri potentium, quoniam est differentia, cogitationem aliquam habens ad numeros: ut dicas omnium peccatorum pessima esse quæ supra numerum septuaginta septem, quando nec Jesus con siliatur Petro suo remittere supra numerum illum peccata, et si a fratre fiant in eum. Adhuc autem con sidera, si potes, secundum ea quæ de Petro tradidimus, cui portæ non prævalent inferorum, et hic intel ligere eum, ut quasi in Petrum aliquis peccet, qui in talem peccaverit qualis fuerit Petrus, et secundum ejusmodi quidem peccata esse eum in minori numero non habenti peccatorum remissionem. *7 Matth. XVI. Matth. XVIII, Ιta codd. Anglicanus et Regius. Lege Ita vetus interpres, finem ei peccatorum. esse. HUETIUS. Ita codex Regius, et vetus interpres. Mendose ergo codex noster, Kòn ID. etc. Theo phylactus hac retulit fere ad verbum. Ib. pro merito suo eo pervenit, edoceatur, is verum hujus loci, et qualem declaravit ipse Jesus, sensun noverit; at nos qui ab ingenti illo erga Jesum amore non parum absumus, si tantillum quidpiam super hunc locum proferre possumus, eo debemus esse contenti. Senarius ergo numerus operosus videtur esse et laboriosus; septenarius autem cessationem et requiem continere: ac vide num dicere queas sexies eum peccare qui mundum diligit, quæque ad mundum pertinent facit, et terrenis rebus agendis deditus est; septenarium vero numerum peccatis illius finem imponere; adeo ut cum tale quidpiam in animum suum Petrus induxisset, e peccatis in se admissis septem fratri ignoscere voluerit. Quoniam autem quæ unitatibus respondent decades et heca tontades, ad numerum qui in unitatibus continetur communen aliquam proportionem servant, sciebat autem Jesus plura huic additum iri; propterea ad numerum septenarium adjungere hunc etiam septua genarium existimo, et fratribus hic degentibus, et in mundi hujus negotiis peccantibus veniam conce dendam pronuntiare. Quod si quis ea prætergressus quæ in mundo et sæculo hocce aguntur, peccave rit; etiamsi leve illud sit, justam peccatorum re missionem non amplius adipiscetur; remissio eninı sive serius sive citius concessa, ad res hic gestas, et peccata in hisce locis admissa pertinet. Ne fratri quidem igitur, qui plus quam septuagies septies pec caverit, venia condonatur. Dixeris autem eum qui ita peccaverit vel tanquam in Petrum, qui frater sit, vel tanquam in Petrum, cujus portæ inferi non prævalent per ejusmodi peccata in minori eum numero peccatorum constitui; sed per pejores noxas, in eo constitui numero, qui criminum gratiam minime consequatur. De rege qui voluit rationem ponere cum servis suis, ad quem decem mille talentorum nomen ad ductum est. cœlorum homini regi, qui voluit rationem ponere cum servis suis ".» Ad injurias iis facile condonan das a quibus offensionem passi fuerimus, nos in tellexit Petrus, septem peccata existimans indulgere proximi sui in se. Quoniam autem decades et heca tontades aliquem sermonem communem habent ad numerum qui in monadibus est, et sciebat Christus extendere aliquos peccata sua etiam ulterius, propterea existimo Christum juxta septenarium numerum, etiam septuaginta addidisse, ut dicat remissionem fieri oportere fratribus in hoc mundo degentibus, et secundum res hujus mundi peccantibus. Si autem aliquis supergrediens ea peccata quæ fieri solent in rebus mundialibus et sæcularibus ultra peccaverit, si tamen et hoc possibile fuerit, jam non habebit justam remissionem peccatorum suorum: quoniam remissio in istis rebus locum habet, et in istis peccatis juste præstatur, sive tardius fiat remissio, sive cito. Non est ergo remissio neque fratri qui supra septuagies septies peccat. Considera autem si potes, et in natura omnium peccatorum ubicunque, vel quandocunque factorum, vel fieri potentium, quoniam est differentia, cogitationem aliquam habens ad numeros: ut dicas omnium peccatorum pessima esse quæ supra numerum septuaginta septem, quando nec Jesus con siliatur Petro suo remittere supra numerum illum peccata, et si a fratre fiant in eum. Adhuc autem con sidera, si potes, secundum ea quæ de Petro tradidimus, cui portæ non prævalent inferorum, et hic intel ligere eum, ut quasi in Petrum aliquis peccet, qui in talem peccaverit qualis fuerit Petrus, et secundum ejusmodi quidem peccata esse eum in minori numero non habenti peccatorum remissionem. *7 Matth. XVI. Matth. XVIII, Ιta codd. Anglicanus et Regius. Lege Ita vetus interpres, finem ei peccatorum. esse. HUETIUS. Ita codex Regius, et vetus interpres. Mendose ergo codex noster, Kòn ID. etc. Theo phylactus hac retulit fere ad verbum. Ib. 6. • Ideo dico vobis: Assimilatum est regnum 6. In illo tempore, dixit Jesus discipulis suis parabolam hanc: Simile est regnum cœlorum homini 6. • Ideo dico vobis: Assimilatum est regnum 6. In illo tempore, dixit Jesus discipulis suis parabolam hanc: Simile est regnum cœlorum homini

εἰ δέ τις τῷ τάχει τῆς τοῦ θεοῦ περὶ ταῦτα δυνάμεως ἀπιστεῖ, οὗτος οὐδέπω νενόηκε τὸν ποιήσαντα τὰ ὅλα θεὸν οὐ δεηθέντα χρόνων εἰς τὸ ποιῆσαι τὴν τηλικαύτην οὐρανοῦ καὶ γῆς καὶ [πάντων] τῶν ἐν αὐτοῖς κτίσιν. κἂν γὰρ δοκῇ ἐν ἓξ ἡμέραις ταῦτα πεποιηκέναι, συνέσεως χρεία πρὸς τὸ νοῆσαι πῶς λέγεται τὸ ἐν ἓξ ἡμέραις διὰ τοῦτο· «αὕτη ἡ βίβλος γενέσεως οὐρανοῦ καὶ γῆς» καὶ τὰ ἑξῆς. τολμητέον οὖν καὶ λεκτέον, ὅτι ὁ τῆς προσδοκωμένης κρίσεως καιρὸς οὐ δεῖται χρόνων, ἀλλ’ ὡς ἡ ἀνάστασις λέγεται γίνεσθαι «ἐν ἀτόμῳ, ἐν ῥιπῇ ὀφθαλμοῦ», οὕτως [οἶμαι] καὶ ἡ κρίσις. Μετὰ ταῦτα λεκτέον εἰς τὸ «ἀρξαμένου δὲ αὐτοῦ συναίρειν λόγον, προσήχθη αὐτῷ εἷς ὀφειλέτης πολλῶν ταλάντων.» ὅπερ τοιοῦτόν μοι δοκεῖ ἔχειν νοῦν· ὁ μὲν «καιρὸς τοῦ ἄρξασθαι τὸ κρίμα» ἐστὶν ἀρχόμενος «ἀπὸ τοῦ οἴκου τοῦ θεοῦ», εἰπόντος [ὡς καὶ ἐν τῷ Ἰεζεκιὴλ γέγραπται] τοῖς [ἀγγέλοις τοῖς] ἐπὶ τῶν κολάσεων τεταγμένοις· «ἀπὸ τῶν ἁγίων μου ἄρξασθε», καὶ «ῥιπῇ ὀφθαλμοῦ» ἐοικώς ἐστιν, ὁ δὲ τοῦ συναίρειν λόγον τὴν ἀρχὴν ἔχει [ἐπινοίᾳ λαμβανομένην· οὐ γὰρ ἐπιλελήσμεθα τῶν προειρημένων] ἀπὸ τῶν ὀφειλόντων πλείονα· γονε τῷ Ἰησοῦ, ὡς μαθητεύεσθαι τῷ πνεύματι αὐτοῦ φωτίζοντι τὸ ἡγεμονικὸν τοῦ ἐπὶ τοσόνδε προεληλυ θότος κατ' ἀξίαν, εἰδείη ἄν· ἡμεῖς δὲ οἱ τοῦ φιλικοῦ πρὸς τὸν Ἰησοῦν μεγέθους ἀπολειπόμενοι, ἀγαπητόν, εἰ κἂν περιλαλῆσαι ἐπὶ βραχὺ δυνάμεθα τὰ κατὰ τὸν τόπον. Εοικεν οὖν ὁ μὲν ἐξ ἀριθμὸς ἐργαστικός τις εἶναι καὶ ἐπίπονος, ὁ δὲ ἑπτὰ περιέχειν ἀνάπαυσιν καὶ πρόσχες εἰ δύνασαι τὸν μὲν ἀγαπῶντα τὸν κόσμον, καὶ τὰ τοῦ κόσμου ἐργαζόμενον, καὶ ὑλικὰ πράττοντα, λέγειν ἁμαρτάνειν ἓξ, καὶ τὸ τέλος αὐτῶν εἶναι τῆς ἁμαρτίας τὸν ἑπτὰ ἀριθμὸν, ὡς τοιοῦτόν τι τὸν Πέτρον νενοηκότα, ἑπτὰ συγχωρεῖν ἐθέλειν ἁμαρτίας τῶν εἰς αὐτὸν ἡμαρτημένων τῷ ἀδελφῷ. Ἐπεὶ δὲ αἱ κατὰ τὰς μονάδας δεκάδες, καὶ ἑκατοντάδες λόγον μέν τινα κοινὸν ἀναλογίας ἔχουσι πρὸς τὸν ἐν μονάσιν ἀριθμὸν, ᾔδει δὲ ἐπιτεινόμενόν τινα καὶ πλείονα διὰ τοῦτ᾽ οἶμαι τὸν Ἰησοῦν προσπαραλαμβάνειν τῷ ἑπτὰ ἀριθμῷ καὶ τὸν ἑβδομήκοντα, καὶ λέγειν ἄφεσιν μὲν δεῖν γενέσθαι ἀδελφοῖς τοῖς ἐνταῦθα, καὶ εἰς τὰ τῇδε πράγματα ἁμαρτήσασιν· εἰ δέ τις, ὑπερβὰς τὰ κατὰ τὸν κόσμον καὶ τὸν αἰῶνα τοῦτον, ἁμαρτήσαι, ἐὰν καὶ τοῦτο μικρὸν εἴη, οὐκέτι ἂν ἔχοι εὔλογον ἁμαρτιῶν ἄφεσιν· ἡ γὰρ ἄφεσις ἐπὶ τὰ τῇδε φθάνει πράγματα, καὶ ἐν τοῖς τῇδε ἡμαρτημένοις, εἴτε βράδιον γένοιτ' ἂν ἡ ἄφεσις, εἴτε τάχιον. Οὐκ ἔστι δὲ ἄφεσις οὐδὲ ἀδελφῶν τῷ ὑπὲρ τὰ ἑβδομήκοντα καὶ ἑπτὰ ἡμαρτηκότι. Εἴποις δ᾽ ἂν τὸν τοιόνδε ἁμαρτάνοντα ἢ ὡς εἰς Πέτρον ἀδελφὸν, ἢ ὡς εἰς Πέτρον, οὗ μὴ κατισχύουσιν ᾅδου πύλαι, κατὰ μὲν τὰ τοιάδε ἁμαρτήματα ἐν τῷ ἐλάττονι εἶναι αὐτὸν ἀριθμῷ τῆς ἁμαρτίας· κατὰ δὲ τὰ ἔτι χείρονα ἐν τῷ ἀριθμῷ τῷ μὴ ἔχοντι ἄφεσιν ἁμαρτημάτων. Περὶ τοῦ βασιλέως τοῦ συνάραντος λόγον μετὰ τῶν δούλων αὐτοῦ, ᾧ προσήχθη ὀφειλέτης μυ ρίων ταλάντων. Διὰ τοῦτο λέγω ὑμῖν· Ωμοιώθη ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἀνθρώπῳ βασιλεῖ, ὅστις ἠθέλησε συνᾶραι λόγον μετὰ τῶν δούλων αὐτοῦ. Ἡ μὲν περίνοια τῆς παραβολῆς διδάσκειν βούλεται συγχωρητικούς Αὐτῶν. αὐτῷ. "Ηδει δὲ ἐπιτεινόμενόν τινα. δὲ ἐπιτεινόμενον. Η μὲν περίνοια τῆς παραβολής, γονε τῷ Ἰησοῦ, ὡς μαθητεύεσθαι τῷ πνεύματι αὐτοῦ φωτίζοντι τὸ ἡγεμονικὸν τοῦ ἐπὶ τοσόνδε προεληλυ θότος κατ' ἀξίαν, εἰδείη ἄν· ἡμεῖς δὲ οἱ τοῦ φιλικοῦ πρὸς τὸν Ἰησοῦν μεγέθους ἀπολειπόμενοι, ἀγαπητόν, εἰ κἂν περιλαλῆσαι ἐπὶ βραχὺ δυνάμεθα τὰ κατὰ τὸν τόπον. Εοικεν οὖν ὁ μὲν ἐξ ἀριθμὸς ἐργαστικός τις εἶναι καὶ ἐπίπονος, ὁ δὲ ἑπτὰ περιέχειν ἀνάπαυσιν καὶ πρόσχες εἰ δύνασαι τὸν μὲν ἀγαπῶντα τὸν κόσμον, καὶ τὰ τοῦ κόσμου ἐργαζόμενον, καὶ ὑλικὰ πράττοντα, λέγειν ἁμαρτάνειν ἓξ, καὶ τὸ τέλος αὐτῶν εἶναι τῆς ἁμαρτίας τὸν ἑπτὰ ἀριθμὸν, ὡς τοιοῦτόν τι τὸν Πέτρον νενοηκότα, ἑπτὰ συγχωρεῖν ἐθέλειν ἁμαρτίας τῶν εἰς αὐτὸν ἡμαρτημένων τῷ ἀδελφῷ. Ἐπεὶ δὲ αἱ κατὰ τὰς μονάδας δεκάδες, καὶ ἑκατοντάδες λόγον μέν τινα κοινὸν ἀναλογίας ἔχουσι πρὸς τὸν ἐν μονάσιν ἀριθμὸν, ᾔδει δὲ ἐπιτεινόμενόν τινα καὶ πλείονα διὰ τοῦτ᾽ οἶμαι τὸν Ἰησοῦν προσπαραλαμβάνειν τῷ ἑπτὰ ἀριθμῷ καὶ τὸν ἑβδομήκοντα, καὶ λέγειν ἄφεσιν μὲν δεῖν γενέσθαι ἀδελφοῖς τοῖς ἐνταῦθα, καὶ εἰς τὰ τῇδε πράγματα ἁμαρτήσασιν· εἰ δέ τις, ὑπερβὰς τὰ κατὰ τὸν κόσμον καὶ τὸν αἰῶνα τοῦτον, ἁμαρτήσαι, ἐὰν καὶ τοῦτο μικρὸν εἴη, οὐκέτι ἂν ἔχοι εὔλογον ἁμαρτιῶν ἄφεσιν· ἡ γὰρ ἄφεσις ἐπὶ τὰ τῇδε φθάνει πράγματα, καὶ ἐν τοῖς τῇδε ἡμαρτημένοις, εἴτε βράδιον γένοιτ' ἂν ἡ ἄφεσις, εἴτε τάχιον. Οὐκ ἔστι δὲ ἄφεσις οὐδὲ ἀδελφῶν τῷ ὑπὲρ τὰ ἑβδομήκοντα καὶ ἑπτὰ ἡμαρτηκότι. Εἴποις δ᾽ ἂν τὸν τοιόνδε ἁμαρτάνοντα ἢ ὡς εἰς Πέτρον ἀδελφὸν, ἢ ὡς εἰς Πέτρον, οὗ μὴ κατισχύουσιν ᾅδου πύλαι, κατὰ μὲν τὰ τοιάδε ἁμαρτήματα ἐν τῷ ἐλάττονι εἶναι αὐτὸν ἀριθμῷ τῆς ἁμαρτίας· κατὰ δὲ τὰ ἔτι χείρονα ἐν τῷ ἀριθμῷ τῷ μὴ ἔχοντι ἄφεσιν ἁμαρτημάτων. Περὶ τοῦ βασιλέως τοῦ συνάραντος λόγον μετὰ τῶν δούλων αὐτοῦ, ᾧ προσήχθη ὀφειλέτης μυ ρίων ταλάντων. Διὰ τοῦτο λέγω ὑμῖν· Ωμοιώθη ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἀνθρώπῳ βασιλεῖ, ὅστις ἠθέλησε συνᾶραι λόγον μετὰ τῶν δούλων αὐτοῦ. Ἡ μὲν περίνοια τῆς παραβολῆς διδάσκειν βούλεται συγχωρητικούς Αὐτῶν. αὐτῷ. "Ηδει δὲ ἐπιτεινόμενόν τινα. δὲ ἐπιτεινόμενον. Η μὲν περίνοια τῆς παραβολής, pro merito suo eo pervenit, edoceatur, is verum hujus loci, et qualem declaravit ipse Jesus, sensun noverit; at nos qui ab ingenti illo erga Jesum amore non parum absumus, si tantillum quidpiam super hunc locum proferre possumus, eo debemus esse contenti. Senarius ergo numerus operosus videtur esse et laboriosus; septenarius autem cessationem et requiem continere: ac vide num dicere queas sexies eum peccare qui mundum diligit, quæque ad mundum pertinent facit, et terrenis rebus agendis deditus est; septenarium vero numerum peccatis illius finem imponere; adeo ut cum tale quidpiam in animum suum Petrus induxisset, e peccatis in se admissis septem fratri ignoscere voluerit. Quoniam autem quæ unitatibus respondent decades et heca tontades, ad numerum qui in unitatibus continetur communen aliquam proportionem servant, sciebat autem Jesus plura huic additum iri; propterea ad numerum septenarium adjungere hunc etiam septua genarium existimo, et fratribus hic degentibus, et in mundi hujus negotiis peccantibus veniam conce dendam pronuntiare. Quod si quis ea prætergressus quæ in mundo et sæculo hocce aguntur, peccave rit; etiamsi leve illud sit, justam peccatorum re missionem non amplius adipiscetur; remissio eninı sive serius sive citius concessa, ad res hic gestas, et peccata in hisce locis admissa pertinet. Ne fratri quidem igitur, qui plus quam septuagies septies pec caverit, venia condonatur. Dixeris autem eum qui ita peccaverit vel tanquam in Petrum, qui frater sit, vel tanquam in Petrum, cujus portæ inferi non prævalent per ejusmodi peccata in minori eum numero peccatorum constitui; sed per pejores noxas, in eo constitui numero, qui criminum gratiam minime consequatur. De rege qui voluit rationem ponere cum servis suis, ad quem decem mille talentorum nomen ad ductum est. cœlorum homini regi, qui voluit rationem ponere cum servis suis ".» Ad injurias iis facile condonan das a quibus offensionem passi fuerimus, nos in tellexit Petrus, septem peccata existimans indulgere proximi sui in se. Quoniam autem decades et heca tontades aliquem sermonem communem habent ad numerum qui in monadibus est, et sciebat Christus extendere aliquos peccata sua etiam ulterius, propterea existimo Christum juxta septenarium numerum, etiam septuaginta addidisse, ut dicat remissionem fieri oportere fratribus in hoc mundo degentibus, et secundum res hujus mundi peccantibus. Si autem aliquis supergrediens ea peccata quæ fieri solent in rebus mundialibus et sæcularibus ultra peccaverit, si tamen et hoc possibile fuerit, jam non habebit justam remissionem peccatorum suorum: quoniam remissio in istis rebus locum habet, et in istis peccatis juste præstatur, sive tardius fiat remissio, sive cito. Non est ergo remissio neque fratri qui supra septuagies septies peccat. Considera autem si potes, et in natura omnium peccatorum ubicunque, vel quandocunque factorum, vel fieri potentium, quoniam est differentia, cogitationem aliquam habens ad numeros: ut dicas omnium peccatorum pessima esse quæ supra numerum septuaginta septem, quando nec Jesus con siliatur Petro suo remittere supra numerum illum peccata, et si a fratre fiant in eum. Adhuc autem con sidera, si potes, secundum ea quæ de Petro tradidimus, cui portæ non prævalent inferorum, et hic intel ligere eum, ut quasi in Petrum aliquis peccet, qui in talem peccaverit qualis fuerit Petrus, et secundum ejusmodi quidem peccata esse eum in minori numero non habenti peccatorum remissionem. *7 Matth. XVI. Matth. XVIII, Ιta codd. Anglicanus et Regius. Lege Ita vetus interpres, finem ei peccatorum. esse. HUETIUS. Ita codex Regius, et vetus interpres. Mendose ergo codex noster, Kòn ID. etc. Theo phylactus hac retulit fere ad verbum. Ib. pro merito suo eo pervenit, edoceatur, is verum hujus loci, et qualem declaravit ipse Jesus, sensun noverit; at nos qui ab ingenti illo erga Jesum amore non parum absumus, si tantillum quidpiam super hunc locum proferre possumus, eo debemus esse contenti. Senarius ergo numerus operosus videtur esse et laboriosus; septenarius autem cessationem et requiem continere: ac vide num dicere queas sexies eum peccare qui mundum diligit, quæque ad mundum pertinent facit, et terrenis rebus agendis deditus est; septenarium vero numerum peccatis illius finem imponere; adeo ut cum tale quidpiam in animum suum Petrus induxisset, e peccatis in se admissis septem fratri ignoscere voluerit. Quoniam autem quæ unitatibus respondent decades et heca tontades, ad numerum qui in unitatibus continetur communen aliquam proportionem servant, sciebat autem Jesus plura huic additum iri; propterea ad numerum septenarium adjungere hunc etiam septua genarium existimo, et fratribus hic degentibus, et in mundi hujus negotiis peccantibus veniam conce dendam pronuntiare. Quod si quis ea prætergressus quæ in mundo et sæculo hocce aguntur, peccave rit; etiamsi leve illud sit, justam peccatorum re missionem non amplius adipiscetur; remissio eninı sive serius sive citius concessa, ad res hic gestas, et peccata in hisce locis admissa pertinet. Ne fratri quidem igitur, qui plus quam septuagies septies pec caverit, venia condonatur. Dixeris autem eum qui ita peccaverit vel tanquam in Petrum, qui frater sit, vel tanquam in Petrum, cujus portæ inferi non prævalent per ejusmodi peccata in minori eum numero peccatorum constitui; sed per pejores noxas, in eo constitui numero, qui criminum gratiam minime consequatur. De rege qui voluit rationem ponere cum servis suis, ad quem decem mille talentorum nomen ad ductum est. cœlorum homini regi, qui voluit rationem ponere cum servis suis ".» Ad injurias iis facile condonan das a quibus offensionem passi fuerimus, nos in tellexit Petrus, septem peccata existimans indulgere proximi sui in se. Quoniam autem decades et heca tontades aliquem sermonem communem habent ad numerum qui in monadibus est, et sciebat Christus extendere aliquos peccata sua etiam ulterius, propterea existimo Christum juxta septenarium numerum, etiam septuaginta addidisse, ut dicat remissionem fieri oportere fratribus in hoc mundo degentibus, et secundum res hujus mundi peccantibus. Si autem aliquis supergrediens ea peccata quæ fieri solent in rebus mundialibus et sæcularibus ultra peccaverit, si tamen et hoc possibile fuerit, jam non habebit justam remissionem peccatorum suorum: quoniam remissio in istis rebus locum habet, et in istis peccatis juste præstatur, sive tardius fiat remissio, sive cito. Non est ergo remissio neque fratri qui supra septuagies septies peccat. Considera autem si potes, et in natura omnium peccatorum ubicunque, vel quandocunque factorum, vel fieri potentium, quoniam est differentia, cogitationem aliquam habens ad numeros: ut dicas omnium peccatorum pessima esse quæ supra numerum septuaginta septem, quando nec Jesus con siliatur Petro suo remittere supra numerum illum peccata, et si a fratre fiant in eum. Adhuc autem con sidera, si potes, secundum ea quæ de Petro tradidimus, cui portæ non prævalent inferorum, et hic intel ligere eum, ut quasi in Petrum aliquis peccet, qui in talem peccaverit qualis fuerit Petrus, et secundum ejusmodi quidem peccata esse eum in minori numero non habenti peccatorum remissionem. *7 Matth. XVI. Matth. XVIII, Ιta codd. Anglicanus et Regius. Lege Ita vetus interpres, finem ei peccatorum. esse. HUETIUS. Ita codex Regius, et vetus interpres. Mendose ergo codex noster, Kòn ID. etc. Theo phylactus hac retulit fere ad verbum. Ib. 6. • Ideo dico vobis: Assimilatum est regnum 6. In illo tempore, dixit Jesus discipulis suis parabolam hanc: Simile est regnum cœlorum homini 6. • Ideo dico vobis: Assimilatum est regnum 6. In illo tempore, dixit Jesus discipulis suis parabolam hanc: Simile est regnum cœlorum homini

εἰ δὲ ἔξω ἀνθρώπων, τίς ἂν εἴη οὗτος ἢ ὁ διάβολος τος[αῦτα τάλαντα ὅσους] ἀνθρώπους ἀπολωλεκὼς δεξαμένους αὐτὸν ἐνεργοῦντα τὴν ἁμαρτίαν; «μέγα γὰρ ἄνθρωπος καὶ τίμιον ἀνὴρ ἐλεήμων», τίμιον ὡς ταλάντου εἶναι ἄξιον ἤτοι χρυσοῦ [ὁποία ἡ λυχνία ἡ ταλαντιαία ἦν ἡ [ἐκ] χρυσοῦ] ἢ ἀργύρου ἢ ὁποίας δήποτε νοητῶς παραλαμβανομένης ὕλης. ὧν σύμβολα ἐν τοῖς Λόγοις τῶν ἡμερῶν ἀναγέγραπται, Δαυὶ̈δ πλουτήσαντος πολλοῖς ταλάντοις ὧν καὶ ὁ ἀριθμὸς δέδεικται, ταλάντοις χρυσοῦ τοσοῖσδε καὶ ἀργύρου τοσοῖσδε καὶ τῆς λοιπῆς ὀνομαζομένης ἐκεῖ ὕλης, ἐξ ἧς κατεσκεύασται ὁ τοῦ θεοῦ νεώς. Πλὴν μὴ ἔχων «ἀποδοῦναι» τὰ τάλαντα [ἀπολωλέκει γὰρ ταῦτα] ἔχει «γυναῖκα καὶ τέκνα καὶ» ἄλλα περὶ ὧν γέγραπται· «πάντα ὅσα ἔχει.» καὶ ἦν δυνατόν, πιπρασκόμενον αὐτὸν μετὰ τῶν ἰδίων εὐπορῆσαι, τοῦ ὠνησαμένου αὐτὸν καὶ πληρώσαντος διὰ τῆς τιμῆς αὐτοῦ καὶ τῶν αὐτοῦ πᾶν τὸ ὄφλημα· καὶ οἷόν τε ἦν αὐτὸν μηκέτι μὲν εἶναι δοῦλον τοῦ βασιλέως, γίνεσθαι δὲ τοῦ ὠνησαμένου. καὶ ἐπιδικάζεταί γε τοῦ μὴ πραθεὶς ἅμα τοῖς ἰδίοις μένειν ἐν τῇ τοῦ βασιλέως οἰκίᾳ· εἶναι τῶν εἰς ἡμᾶς ἡμαρτημένων τοῖς ἀδικήσασιν ἡμᾶς, καὶ μάλιστα εἰ μετὰ τὸ ἀδικῆσαι δέοιτο τοῦ ήδικημένου ὁ ἀδικήσας, συγχωρηθῆναι ἀξιῶν αὐτῷ τὰ ἡμαρτημένα. Καὶ ταῦτα διδάσκειν ἡμᾶς βούλεται ἡ παραβολή, παριστᾶσα, ὅτι καὶ τῶν ἤδη συγχωρη θέντων ἡμῖν ὑπὸ τοῦ Θεοῦ ἁμαρτημάτων, ἐφ᾽ οἷς ἄφεσιν εἰλήφαμεν, ἔκπραξις γένοιτο ἂν καὶ μετὰ τὴν ἄφεσιν, εἰ μὴ ἀφίοιμεν τοῖς ἡμᾶς ἠδικηκόσι εξ ἁμαρτήματα αὐτῶν, ὡς μηδὲ τὴν τυχοῦσαν μνήμην ἔτι ἐν ἡμῖν καταλείπεσθαι τοῦ ἡδικῆσθαι, ἀλλ' ὅλη καρδία ὑπὸ ἀμνησικακίας ὠφελημένη, οὐ τῆς τυ χούσης ἀρετῆς, συγχωροί μὲν τῷ ἡμᾶς ἀδικήσαντι τὰ κακῶς εἰς τινα ἡμῶν ἀπ' αὐτοῦ καὶ ἐπιβουλευτι κῶς πεπραγμένα. Μετὰ δὲ τὴν περίνοιαν τῆς παρα βολῆς ἔστι μὲν καὶ ἁπλούστερον κατὰ λέξιν πᾶσαν αὐτὴν ἐξετάσαι, ὥστ᾽ ὄνασθαι ἀπὸ τῆς βασάνου τῶν λελεγμένων τὸν ἐπιμελῶς ἐπὶ τὸ ὀρθῶς ζητεῖν ἔκα στον τῶν προγεγραμμένων προκόπτοντα· ἔστι δὲ, ὡς εἰκὸς, καὶ ἐπαναβεβηκυῖα διήγησις, καὶ δυστέκ μαρτός τις μυστικωτέρα, καθ' ἣν ἀνάλογον ταῖς ἐρ μηνευθείσαις ὑπὸ τῶν εὐαγγελιστῶν παραβολαῖς ζη τήσαι τις ἂν ἕκαστον τῶν ἐν ταύτῃ· οἷον τις βασι λεὺς, καὶ τίνες οἱ δοῦλοι, καὶ τίς ἡ ἀρχὴ τοῦ συναί ρειν λόγον, καὶ τίς ὁ εἷς πολλῶν ὀφειλέτης ταλάντων, τίς τε ἡ γυνὴ αὐτοῦ, καὶ τίνα τὰ τέκνα, καὶ τίνα τὰ παρὰ ταῦτα λελεγμένα πάντα, ἅτινα ἐκέλευσεν ὁ βασιλεὺς πραθῆναι ὑπὲρ τοῦ ἀποδοθῆναι τὴν ὀφει λὴν ἐκ τῶν ὑπαρχόντων ἐκείνου· τί τε τὸ ἐξελθεῖν τὸν συγκεχωρημένον τὰ πολλὰ τάλαντα, καὶ τίς ὁ εὐ ρεθεὶς τῶν δούλων εἷς, οὐ τῷ οἰκοδεσπότῃ, ἀλλὰ τῷ συγκεχωρημένῳ ὀφείλων· καὶ τί βούλεται ὁ ἀριθμὸς τῶν ἑκατὸν δηναρίων· τί δὲ τό· ι Επνιγε λέγων ᾿Απόδος εἴ τι ὀφείλεις» καὶ τίς ἡ φυλακὴ εἰς ἣν ἀπελθὼν ἔβαλε τὸν σύνδουλον ὁ συγχωρηθεὶς πάντα τὰ τάλαντα· τίνες τε οἱ λυπηθέντες σύνδουλοι, καὶ διασαφήσαντες τῷ Κυρίῳ πάντα τὰ γενόμενα, καὶ τίνες οἱ βασανισταὶ οἷς παρεδόθη ὁ εἰς φυλακὴν τὸν σύνδουλον βαλών· καὶ πῶς ἀπέδωκε παραδοθεὶς τοῖς βασανισταῖς πᾶν τὸ ὀφειλόμενον, ὡς μηδὲν ὀφείλειν ἔτι. Εἰκὸς δὲ καὶ ἄλλα τινὰ δύνασθαι ἂν ὑπὸ τοῦ ἐξεταστικωτέρου προσαχθῆναι τῷ λόγῳ, ὧν τὴν διή γησιν καὶ τὴν ἑρμηνείαν μείζονα ἢ κατὰ ἄνθρω πον εἶναι νομίζω, καὶ δεομένην Πνεύματος Χριστοῦ ἁμαρτημάτων. Εκπραξις γένοιτ' ἂν καὶ μετὰ τὴν ἄφε σιν. ΗυετιUS. Απόδος εἴ τι ὀφείλεις. 'Απόδος μα ὅ τι ὀφείλεις, Ων τὴν διήγησιν, αὐτολεξεί. εἶναι τῶν εἰς ἡμᾶς ἡμαρτημένων τοῖς ἀδικήσασιν ἡμᾶς, καὶ μάλιστα εἰ μετὰ τὸ ἀδικῆσαι δέοιτο τοῦ ήδικημένου ὁ ἀδικήσας, συγχωρηθῆναι ἀξιῶν αὐτῷ τὰ ἡμαρτημένα. Καὶ ταῦτα διδάσκειν ἡμᾶς βούλεται ἡ παραβολή, παριστᾶσα, ὅτι καὶ τῶν ἤδη συγχωρη θέντων ἡμῖν ὑπὸ τοῦ Θεοῦ ἁμαρτημάτων, ἐφ᾽ οἷς ἄφεσιν εἰλήφαμεν, ἔκπραξις γένοιτο ἂν καὶ μετὰ τὴν ἄφεσιν, εἰ μὴ ἀφίοιμεν τοῖς ἡμᾶς ἠδικηκόσι εξ ἁμαρτήματα αὐτῶν, ὡς μηδὲ τὴν τυχοῦσαν μνήμην ἔτι ἐν ἡμῖν καταλείπεσθαι τοῦ ἡδικῆσθαι, ἀλλ' ὅλη καρδία ὑπὸ ἀμνησικακίας ὠφελημένη, οὐ τῆς τυ χούσης ἀρετῆς, συγχωροί μὲν τῷ ἡμᾶς ἀδικήσαντι τὰ κακῶς εἰς τινα ἡμῶν ἀπ' αὐτοῦ καὶ ἐπιβουλευτι κῶς πεπραγμένα. Μετὰ δὲ τὴν περίνοιαν τῆς παρα βολῆς ἔστι μὲν καὶ ἁπλούστερον κατὰ λέξιν πᾶσαν αὐτὴν ἐξετάσαι, ὥστ᾽ ὄνασθαι ἀπὸ τῆς βασάνου τῶν λελεγμένων τὸν ἐπιμελῶς ἐπὶ τὸ ὀρθῶς ζητεῖν ἔκα στον τῶν προγεγραμμένων προκόπτοντα· ἔστι δὲ, ὡς εἰκὸς, καὶ ἐπαναβεβηκυῖα διήγησις, καὶ δυστέκ μαρτός τις μυστικωτέρα, καθ' ἣν ἀνάλογον ταῖς ἐρ μηνευθείσαις ὑπὸ τῶν εὐαγγελιστῶν παραβολαῖς ζη τήσαι τις ἂν ἕκαστον τῶν ἐν ταύτῃ· οἷον τις βασι λεὺς, καὶ τίνες οἱ δοῦλοι, καὶ τίς ἡ ἀρχὴ τοῦ συναί ρειν λόγον, καὶ τίς ὁ εἷς πολλῶν ὀφειλέτης ταλάντων, τίς τε ἡ γυνὴ αὐτοῦ, καὶ τίνα τὰ τέκνα, καὶ τίνα τὰ παρὰ ταῦτα λελεγμένα πάντα, ἅτινα ἐκέλευσεν ὁ βασιλεὺς πραθῆναι ὑπὲρ τοῦ ἀποδοθῆναι τὴν ὀφει λὴν ἐκ τῶν ὑπαρχόντων ἐκείνου· τί τε τὸ ἐξελθεῖν τὸν συγκεχωρημένον τὰ πολλὰ τάλαντα, καὶ τίς ὁ εὐ ρεθεὶς τῶν δούλων εἷς, οὐ τῷ οἰκοδεσπότῃ, ἀλλὰ τῷ συγκεχωρημένῳ ὀφείλων· καὶ τί βούλεται ὁ ἀριθμὸς τῶν ἑκατὸν δηναρίων· τί δὲ τό· ι Επνιγε λέγων ᾿Απόδος εἴ τι ὀφείλεις» καὶ τίς ἡ φυλακὴ εἰς ἣν ἀπελθὼν ἔβαλε τὸν σύνδουλον ὁ συγχωρηθεὶς πάντα τὰ τάλαντα· τίνες τε οἱ λυπηθέντες σύνδουλοι, καὶ διασαφήσαντες τῷ Κυρίῳ πάντα τὰ γενόμενα, καὶ τίνες οἱ βασανισταὶ οἷς παρεδόθη ὁ εἰς φυλακὴν τὸν σύνδουλον βαλών· καὶ πῶς ἀπέδωκε παραδοθεὶς τοῖς βασανισταῖς πᾶν τὸ ὀφειλόμενον, ὡς μηδὲν ὀφείλειν ἔτι. Εἰκὸς δὲ καὶ ἄλλα τινὰ δύνασθαι ἂν ὑπὸ τοῦ ἐξεταστικωτέρου προσαχθῆναι τῷ λόγῳ, ὧν τὴν διή γησιν καὶ τὴν ἑρμηνείαν μείζονα ἢ κατὰ ἄνθρω πον εἶναι νομίζω, καὶ δεομένην Πνεύματος Χριστοῦ ἁμαρτημάτων. Εκπραξις γένοιτ' ἂν καὶ μετὰ τὴν ἄφε σιν. ΗυετιUS. Απόδος εἴ τι ὀφείλεις. 'Απόδος μα ὅ τι ὀφείλεις, Ων τὴν διήγησιν, αὐτολεξεί. struit parabola sententia ac informat; praesertim G si post illatam injuriam, peccati gratiam ab eo qui passus est, is postulet qui intulit. Atque id quidem nos docere vult parabola, significans eorum etiam peccatorum quæ nobis a Deo condonata sunt, et quorum veniam promeriti sumus, nos pœnas post remissionem daturos, nisi iis quoque a quibus læsi fuerimus, offensionum veniam demus, ita ut ne tantillum quidem earum recordemur, sed adjutum cor totum injuriarum oblivione, quæ virtus est non contemnenda, quæcunque adversus aliquem nostrum nefarie et insidiose perpetrata fuerint, ei condonet, a quo profecta sit offensio. Postquam autem para bolæ sensum exposuimus, jam ad verbum totam illam simplicius discutere licet, ita ut ex ante dicto rum disquisitione emolumentum ille capturus sit, qui in unoquoque eorum quæ antehac scripta sunt, perscrutando diligenter et cum fructu versatus sit. Verisimile est autem sublimem aliquam esse expli cationem et magis reconditam, quanque propterea assequi obvium non sit, per quam parabolarum in slar que ab evangelistis explanatæ sunt, pervesti gare possit quispiam quidquid in ista continetur; quinam, verbi gratia, esset ille res, et quinam servi, et quanam occasione rationes dispunctæ sint, et quis multorum ille talentorum debitor, et quæ nam illius uxor, quinam liberi, quænam præter ea quæ dicta sunt, illa omnia quæ rex vendi jussit, ut e facultatibus illius debitum sibi refunderetur; et quidnam ejus egressus, cui multa talenta condonata sunt; et quis inventus ille e servis unus, non patri familias obstrictus, sed ei qui ære alieno fuerat liberatus; et quid sibi centum denariorum vult numerus; et quid illud:. Suffocabat eum di cens: Redde quod debes”;» et quis ille carcer in quem egressus conservum compegit is, cui omnium talentorum gratia facta fuerat; quinam vero con servi morore affecti sunt, et hero suo quæcunque acta fuerant aperuerunt; et quinam tortores quibus traditus est qui conservum in carcerem detruserat; quaque ratione tortoribus traditus omne debitum rescripserit, ita ut omni alieno ære plane liber es set. Multa præterea his addi posse ab eo qui inqui regi, qui voluit rationem ponere cum servis suis. Et cum cœpisset rationem ponere, oblatus est ei unus qui debebat decem millia talenta; et reliqua. Propositum quidem parabolæ vult docere faciles nos esse ad indulgendum eis qui nocuerint nobis, maxime si postquam nocuerint, satisfaciant nocitis nobis, et de precentur dari sibi veniam eorum quæ offenderunt. Illud quoque nos instruit, quod etiam eorum peccato rum quæ jam nobis a Deo indulta sunt, revocationem faciet Deus etiam post indulgentiam, nisi indulse rimus offendentibus nos ita ex corde, ut nec niodicam aliquam memoriam offensionum earum apud nos reservemus. Post hanc parabolæ voluntatem, est quidem et simpliciter per singula verba eam discutere universam, ut negotietur quis ex ipsa dissensione dictorum, qui singula diligenter inquirit. Est et subli mior expositio et mysterialior, secundum quam rationis est quærere quis est rex, et qui servi, et quod principium ponendi rationem cum servis, et quis est debitor talentorum multorum, et quæ uxor ejus et filii ejus, et quæ omnia ejus quæ rex vendi præcepit, ut reddatur debitum de facultatibus ejus: quid est "Matth. xv, 28. Codex Regius, Εzech. xvii, et 26, et cap. xxxiii, vers. 12, Chrysostomus, Theophylactus, Euthymius. Νon aliter antiqua Novi Testamenti exemplaria Matth. xviu, 28, nec Vulgat., nec Æthiops. At recentiora quemadmodum Syrus, et Persa, el Arals. ID. etc. Hæc Theophylacks fere ID. struit parabola sententia ac informat; praesertim G si post illatam injuriam, peccati gratiam ab eo qui passus est, is postulet qui intulit. Atque id quidem nos docere vult parabola, significans eorum etiam peccatorum quæ nobis a Deo condonata sunt, et quorum veniam promeriti sumus, nos pœnas post remissionem daturos, nisi iis quoque a quibus læsi fuerimus, offensionum veniam demus, ita ut ne tantillum quidem earum recordemur, sed adjutum cor totum injuriarum oblivione, quæ virtus est non contemnenda, quæcunque adversus aliquem nostrum nefarie et insidiose perpetrata fuerint, ei condonet, a quo profecta sit offensio. Postquam autem para bolæ sensum exposuimus, jam ad verbum totam illam simplicius discutere licet, ita ut ex ante dicto rum disquisitione emolumentum ille capturus sit, qui in unoquoque eorum quæ antehac scripta sunt, perscrutando diligenter et cum fructu versatus sit. Verisimile est autem sublimem aliquam esse expli cationem et magis reconditam, quanque propterea assequi obvium non sit, per quam parabolarum in slar que ab evangelistis explanatæ sunt, pervesti gare possit quispiam quidquid in ista continetur; quinam, verbi gratia, esset ille res, et quinam servi, et quanam occasione rationes dispunctæ sint, et quis multorum ille talentorum debitor, et quæ nam illius uxor, quinam liberi, quænam præter ea quæ dicta sunt, illa omnia quæ rex vendi jussit, ut e facultatibus illius debitum sibi refunderetur; et quidnam ejus egressus, cui multa talenta condonata sunt; et quis inventus ille e servis unus, non patri familias obstrictus, sed ei qui ære alieno fuerat liberatus; et quid sibi centum denariorum vult numerus; et quid illud:. Suffocabat eum di cens: Redde quod debes”;» et quis ille carcer in quem egressus conservum compegit is, cui omnium talentorum gratia facta fuerat; quinam vero con servi morore affecti sunt, et hero suo quæcunque acta fuerant aperuerunt; et quinam tortores quibus traditus est qui conservum in carcerem detruserat; quaque ratione tortoribus traditus omne debitum rescripserit, ita ut omni alieno ære plane liber es set. Multa præterea his addi posse ab eo qui inqui regi, qui voluit rationem ponere cum servis suis. Et cum cœpisset rationem ponere, oblatus est ei unus qui debebat decem millia talenta; et reliqua. Propositum quidem parabolæ vult docere faciles nos esse ad indulgendum eis qui nocuerint nobis, maxime si postquam nocuerint, satisfaciant nocitis nobis, et de precentur dari sibi veniam eorum quæ offenderunt. Illud quoque nos instruit, quod etiam eorum peccato rum quæ jam nobis a Deo indulta sunt, revocationem faciet Deus etiam post indulgentiam, nisi indulse rimus offendentibus nos ita ex corde, ut nec niodicam aliquam memoriam offensionum earum apud nos reservemus. Post hanc parabolæ voluntatem, est quidem et simpliciter per singula verba eam discutere universam, ut negotietur quis ex ipsa dissensione dictorum, qui singula diligenter inquirit. Est et subli mior expositio et mysterialior, secundum quam rationis est quærere quis est rex, et qui servi, et quod principium ponendi rationem cum servis, et quis est debitor talentorum multorum, et quæ uxor ejus et filii ejus, et quæ omnia ejus quæ rex vendi præcepit, ut reddatur debitum de facultatibus ejus: quid est "Matth. xv, 28. Codex Regius, Εzech. xvii, et 26, et cap. xxxiii, vers. 12, Chrysostomus, Theophylactus, Euthymius. Νon aliter antiqua Novi Testamenti exemplaria Matth. xviu, 28, nec Vulgat., nec Æthiops. At recentiora quemadmodum Syrus, et Persa, el Arals. ID. etc. Hæc Theophylacks fere ID.

εἰ δὲ ἔξω ἀνθρώπων, τίς ἂν εἴη οὗτος ἢ ὁ διάβολος τος[αῦτα τάλαντα ὅσους] ἀνθρώπους ἀπολωλεκὼς δεξαμένους αὐτὸν ἐνεργοῦντα τὴν ἁμαρτίαν; «μέγα γὰρ ἄνθρωπος καὶ τίμιον ἀνὴρ ἐλεήμων», τίμιον ὡς ταλάντου εἶναι ἄξιον ἤτοι χρυσοῦ [ὁποία ἡ λυχνία ἡ ταλαντιαία ἦν ἡ [ἐκ] χρυσοῦ] ἢ ἀργύρου ἢ ὁποίας δήποτε νοητῶς παραλαμβανομένης ὕλης. ὧν σύμβολα ἐν τοῖς Λόγοις τῶν ἡμερῶν ἀναγέγραπται, Δαυὶ̈δ πλουτήσαντος πολλοῖς ταλάντοις ὧν καὶ ὁ ἀριθμὸς δέδεικται, ταλάντοις χρυσοῦ τοσοῖσδε καὶ ἀργύρου τοσοῖσδε καὶ τῆς λοιπῆς ὀνομαζομένης ἐκεῖ ὕλης, ἐξ ἧς κατεσκεύασται ὁ τοῦ θεοῦ νεώς. Πλὴν μὴ ἔχων «ἀποδοῦναι» τὰ τάλαντα [ἀπολωλέκει γὰρ ταῦτα] ἔχει «γυναῖκα καὶ τέκνα καὶ» ἄλλα περὶ ὧν γέγραπται· «πάντα ὅσα ἔχει.» καὶ ἦν δυνατόν, πιπρασκόμενον αὐτὸν μετὰ τῶν ἰδίων εὐπορῆσαι, τοῦ ὠνησαμένου αὐτὸν καὶ πληρώσαντος διὰ τῆς τιμῆς αὐτοῦ καὶ τῶν αὐτοῦ πᾶν τὸ ὄφλημα· καὶ οἷόν τε ἦν αὐτὸν μηκέτι μὲν εἶναι δοῦλον τοῦ βασιλέως, γίνεσθαι δὲ τοῦ ὠνησαμένου. καὶ ἐπιδικάζεταί γε τοῦ μὴ πραθεὶς ἅμα τοῖς ἰδίοις μένειν ἐν τῇ τοῦ βασιλέως οἰκίᾳ· εἶναι τῶν εἰς ἡμᾶς ἡμαρτημένων τοῖς ἀδικήσασιν ἡμᾶς, καὶ μάλιστα εἰ μετὰ τὸ ἀδικῆσαι δέοιτο τοῦ ήδικημένου ὁ ἀδικήσας, συγχωρηθῆναι ἀξιῶν αὐτῷ τὰ ἡμαρτημένα. Καὶ ταῦτα διδάσκειν ἡμᾶς βούλεται ἡ παραβολή, παριστᾶσα, ὅτι καὶ τῶν ἤδη συγχωρη θέντων ἡμῖν ὑπὸ τοῦ Θεοῦ ἁμαρτημάτων, ἐφ᾽ οἷς ἄφεσιν εἰλήφαμεν, ἔκπραξις γένοιτο ἂν καὶ μετὰ τὴν ἄφεσιν, εἰ μὴ ἀφίοιμεν τοῖς ἡμᾶς ἠδικηκόσι εξ ἁμαρτήματα αὐτῶν, ὡς μηδὲ τὴν τυχοῦσαν μνήμην ἔτι ἐν ἡμῖν καταλείπεσθαι τοῦ ἡδικῆσθαι, ἀλλ' ὅλη καρδία ὑπὸ ἀμνησικακίας ὠφελημένη, οὐ τῆς τυ χούσης ἀρετῆς, συγχωροί μὲν τῷ ἡμᾶς ἀδικήσαντι τὰ κακῶς εἰς τινα ἡμῶν ἀπ' αὐτοῦ καὶ ἐπιβουλευτι κῶς πεπραγμένα. Μετὰ δὲ τὴν περίνοιαν τῆς παρα βολῆς ἔστι μὲν καὶ ἁπλούστερον κατὰ λέξιν πᾶσαν αὐτὴν ἐξετάσαι, ὥστ᾽ ὄνασθαι ἀπὸ τῆς βασάνου τῶν λελεγμένων τὸν ἐπιμελῶς ἐπὶ τὸ ὀρθῶς ζητεῖν ἔκα στον τῶν προγεγραμμένων προκόπτοντα· ἔστι δὲ, ὡς εἰκὸς, καὶ ἐπαναβεβηκυῖα διήγησις, καὶ δυστέκ μαρτός τις μυστικωτέρα, καθ' ἣν ἀνάλογον ταῖς ἐρ μηνευθείσαις ὑπὸ τῶν εὐαγγελιστῶν παραβολαῖς ζη τήσαι τις ἂν ἕκαστον τῶν ἐν ταύτῃ· οἷον τις βασι λεὺς, καὶ τίνες οἱ δοῦλοι, καὶ τίς ἡ ἀρχὴ τοῦ συναί ρειν λόγον, καὶ τίς ὁ εἷς πολλῶν ὀφειλέτης ταλάντων, τίς τε ἡ γυνὴ αὐτοῦ, καὶ τίνα τὰ τέκνα, καὶ τίνα τὰ παρὰ ταῦτα λελεγμένα πάντα, ἅτινα ἐκέλευσεν ὁ βασιλεὺς πραθῆναι ὑπὲρ τοῦ ἀποδοθῆναι τὴν ὀφει λὴν ἐκ τῶν ὑπαρχόντων ἐκείνου· τί τε τὸ ἐξελθεῖν τὸν συγκεχωρημένον τὰ πολλὰ τάλαντα, καὶ τίς ὁ εὐ ρεθεὶς τῶν δούλων εἷς, οὐ τῷ οἰκοδεσπότῃ, ἀλλὰ τῷ συγκεχωρημένῳ ὀφείλων· καὶ τί βούλεται ὁ ἀριθμὸς τῶν ἑκατὸν δηναρίων· τί δὲ τό· ι Επνιγε λέγων ᾿Απόδος εἴ τι ὀφείλεις» καὶ τίς ἡ φυλακὴ εἰς ἣν ἀπελθὼν ἔβαλε τὸν σύνδουλον ὁ συγχωρηθεὶς πάντα τὰ τάλαντα· τίνες τε οἱ λυπηθέντες σύνδουλοι, καὶ διασαφήσαντες τῷ Κυρίῳ πάντα τὰ γενόμενα, καὶ τίνες οἱ βασανισταὶ οἷς παρεδόθη ὁ εἰς φυλακὴν τὸν σύνδουλον βαλών· καὶ πῶς ἀπέδωκε παραδοθεὶς τοῖς βασανισταῖς πᾶν τὸ ὀφειλόμενον, ὡς μηδὲν ὀφείλειν ἔτι. Εἰκὸς δὲ καὶ ἄλλα τινὰ δύνασθαι ἂν ὑπὸ τοῦ ἐξεταστικωτέρου προσαχθῆναι τῷ λόγῳ, ὧν τὴν διή γησιν καὶ τὴν ἑρμηνείαν μείζονα ἢ κατὰ ἄνθρω πον εἶναι νομίζω, καὶ δεομένην Πνεύματος Χριστοῦ ἁμαρτημάτων. Εκπραξις γένοιτ' ἂν καὶ μετὰ τὴν ἄφε σιν. ΗυετιUS. Απόδος εἴ τι ὀφείλεις. 'Απόδος μα ὅ τι ὀφείλεις, Ων τὴν διήγησιν, αὐτολεξεί. εἶναι τῶν εἰς ἡμᾶς ἡμαρτημένων τοῖς ἀδικήσασιν ἡμᾶς, καὶ μάλιστα εἰ μετὰ τὸ ἀδικῆσαι δέοιτο τοῦ ήδικημένου ὁ ἀδικήσας, συγχωρηθῆναι ἀξιῶν αὐτῷ τὰ ἡμαρτημένα. Καὶ ταῦτα διδάσκειν ἡμᾶς βούλεται ἡ παραβολή, παριστᾶσα, ὅτι καὶ τῶν ἤδη συγχωρη θέντων ἡμῖν ὑπὸ τοῦ Θεοῦ ἁμαρτημάτων, ἐφ᾽ οἷς ἄφεσιν εἰλήφαμεν, ἔκπραξις γένοιτο ἂν καὶ μετὰ τὴν ἄφεσιν, εἰ μὴ ἀφίοιμεν τοῖς ἡμᾶς ἠδικηκόσι εξ ἁμαρτήματα αὐτῶν, ὡς μηδὲ τὴν τυχοῦσαν μνήμην ἔτι ἐν ἡμῖν καταλείπεσθαι τοῦ ἡδικῆσθαι, ἀλλ' ὅλη καρδία ὑπὸ ἀμνησικακίας ὠφελημένη, οὐ τῆς τυ χούσης ἀρετῆς, συγχωροί μὲν τῷ ἡμᾶς ἀδικήσαντι τὰ κακῶς εἰς τινα ἡμῶν ἀπ' αὐτοῦ καὶ ἐπιβουλευτι κῶς πεπραγμένα. Μετὰ δὲ τὴν περίνοιαν τῆς παρα βολῆς ἔστι μὲν καὶ ἁπλούστερον κατὰ λέξιν πᾶσαν αὐτὴν ἐξετάσαι, ὥστ᾽ ὄνασθαι ἀπὸ τῆς βασάνου τῶν λελεγμένων τὸν ἐπιμελῶς ἐπὶ τὸ ὀρθῶς ζητεῖν ἔκα στον τῶν προγεγραμμένων προκόπτοντα· ἔστι δὲ, ὡς εἰκὸς, καὶ ἐπαναβεβηκυῖα διήγησις, καὶ δυστέκ μαρτός τις μυστικωτέρα, καθ' ἣν ἀνάλογον ταῖς ἐρ μηνευθείσαις ὑπὸ τῶν εὐαγγελιστῶν παραβολαῖς ζη τήσαι τις ἂν ἕκαστον τῶν ἐν ταύτῃ· οἷον τις βασι λεὺς, καὶ τίνες οἱ δοῦλοι, καὶ τίς ἡ ἀρχὴ τοῦ συναί ρειν λόγον, καὶ τίς ὁ εἷς πολλῶν ὀφειλέτης ταλάντων, τίς τε ἡ γυνὴ αὐτοῦ, καὶ τίνα τὰ τέκνα, καὶ τίνα τὰ παρὰ ταῦτα λελεγμένα πάντα, ἅτινα ἐκέλευσεν ὁ βασιλεὺς πραθῆναι ὑπὲρ τοῦ ἀποδοθῆναι τὴν ὀφει λὴν ἐκ τῶν ὑπαρχόντων ἐκείνου· τί τε τὸ ἐξελθεῖν τὸν συγκεχωρημένον τὰ πολλὰ τάλαντα, καὶ τίς ὁ εὐ ρεθεὶς τῶν δούλων εἷς, οὐ τῷ οἰκοδεσπότῃ, ἀλλὰ τῷ συγκεχωρημένῳ ὀφείλων· καὶ τί βούλεται ὁ ἀριθμὸς τῶν ἑκατὸν δηναρίων· τί δὲ τό· ι Επνιγε λέγων ᾿Απόδος εἴ τι ὀφείλεις» καὶ τίς ἡ φυλακὴ εἰς ἣν ἀπελθὼν ἔβαλε τὸν σύνδουλον ὁ συγχωρηθεὶς πάντα τὰ τάλαντα· τίνες τε οἱ λυπηθέντες σύνδουλοι, καὶ διασαφήσαντες τῷ Κυρίῳ πάντα τὰ γενόμενα, καὶ τίνες οἱ βασανισταὶ οἷς παρεδόθη ὁ εἰς φυλακὴν τὸν σύνδουλον βαλών· καὶ πῶς ἀπέδωκε παραδοθεὶς τοῖς βασανισταῖς πᾶν τὸ ὀφειλόμενον, ὡς μηδὲν ὀφείλειν ἔτι. Εἰκὸς δὲ καὶ ἄλλα τινὰ δύνασθαι ἂν ὑπὸ τοῦ ἐξεταστικωτέρου προσαχθῆναι τῷ λόγῳ, ὧν τὴν διή γησιν καὶ τὴν ἑρμηνείαν μείζονα ἢ κατὰ ἄνθρω πον εἶναι νομίζω, καὶ δεομένην Πνεύματος Χριστοῦ ἁμαρτημάτων. Εκπραξις γένοιτ' ἂν καὶ μετὰ τὴν ἄφε σιν. ΗυετιUS. Απόδος εἴ τι ὀφείλεις. 'Απόδος μα ὅ τι ὀφείλεις, Ων τὴν διήγησιν, αὐτολεξεί. struit parabola sententia ac informat; praesertim G si post illatam injuriam, peccati gratiam ab eo qui passus est, is postulet qui intulit. Atque id quidem nos docere vult parabola, significans eorum etiam peccatorum quæ nobis a Deo condonata sunt, et quorum veniam promeriti sumus, nos pœnas post remissionem daturos, nisi iis quoque a quibus læsi fuerimus, offensionum veniam demus, ita ut ne tantillum quidem earum recordemur, sed adjutum cor totum injuriarum oblivione, quæ virtus est non contemnenda, quæcunque adversus aliquem nostrum nefarie et insidiose perpetrata fuerint, ei condonet, a quo profecta sit offensio. Postquam autem para bolæ sensum exposuimus, jam ad verbum totam illam simplicius discutere licet, ita ut ex ante dicto rum disquisitione emolumentum ille capturus sit, qui in unoquoque eorum quæ antehac scripta sunt, perscrutando diligenter et cum fructu versatus sit. Verisimile est autem sublimem aliquam esse expli cationem et magis reconditam, quanque propterea assequi obvium non sit, per quam parabolarum in slar que ab evangelistis explanatæ sunt, pervesti gare possit quispiam quidquid in ista continetur; quinam, verbi gratia, esset ille res, et quinam servi, et quanam occasione rationes dispunctæ sint, et quis multorum ille talentorum debitor, et quæ nam illius uxor, quinam liberi, quænam præter ea quæ dicta sunt, illa omnia quæ rex vendi jussit, ut e facultatibus illius debitum sibi refunderetur; et quidnam ejus egressus, cui multa talenta condonata sunt; et quis inventus ille e servis unus, non patri familias obstrictus, sed ei qui ære alieno fuerat liberatus; et quid sibi centum denariorum vult numerus; et quid illud:. Suffocabat eum di cens: Redde quod debes”;» et quis ille carcer in quem egressus conservum compegit is, cui omnium talentorum gratia facta fuerat; quinam vero con servi morore affecti sunt, et hero suo quæcunque acta fuerant aperuerunt; et quinam tortores quibus traditus est qui conservum in carcerem detruserat; quaque ratione tortoribus traditus omne debitum rescripserit, ita ut omni alieno ære plane liber es set. Multa præterea his addi posse ab eo qui inqui regi, qui voluit rationem ponere cum servis suis. Et cum cœpisset rationem ponere, oblatus est ei unus qui debebat decem millia talenta; et reliqua. Propositum quidem parabolæ vult docere faciles nos esse ad indulgendum eis qui nocuerint nobis, maxime si postquam nocuerint, satisfaciant nocitis nobis, et de precentur dari sibi veniam eorum quæ offenderunt. Illud quoque nos instruit, quod etiam eorum peccato rum quæ jam nobis a Deo indulta sunt, revocationem faciet Deus etiam post indulgentiam, nisi indulse rimus offendentibus nos ita ex corde, ut nec niodicam aliquam memoriam offensionum earum apud nos reservemus. Post hanc parabolæ voluntatem, est quidem et simpliciter per singula verba eam discutere universam, ut negotietur quis ex ipsa dissensione dictorum, qui singula diligenter inquirit. Est et subli mior expositio et mysterialior, secundum quam rationis est quærere quis est rex, et qui servi, et quod principium ponendi rationem cum servis, et quis est debitor talentorum multorum, et quæ uxor ejus et filii ejus, et quæ omnia ejus quæ rex vendi præcepit, ut reddatur debitum de facultatibus ejus: quid est "Matth. xv, 28. Codex Regius, Εzech. xvii, et 26, et cap. xxxiii, vers. 12, Chrysostomus, Theophylactus, Euthymius. Νon aliter antiqua Novi Testamenti exemplaria Matth. xviu, 28, nec Vulgat., nec Æthiops. At recentiora quemadmodum Syrus, et Persa, el Arals. ID. etc. Hæc Theophylacks fere ID. struit parabola sententia ac informat; praesertim G si post illatam injuriam, peccati gratiam ab eo qui passus est, is postulet qui intulit. Atque id quidem nos docere vult parabola, significans eorum etiam peccatorum quæ nobis a Deo condonata sunt, et quorum veniam promeriti sumus, nos pœnas post remissionem daturos, nisi iis quoque a quibus læsi fuerimus, offensionum veniam demus, ita ut ne tantillum quidem earum recordemur, sed adjutum cor totum injuriarum oblivione, quæ virtus est non contemnenda, quæcunque adversus aliquem nostrum nefarie et insidiose perpetrata fuerint, ei condonet, a quo profecta sit offensio. Postquam autem para bolæ sensum exposuimus, jam ad verbum totam illam simplicius discutere licet, ita ut ex ante dicto rum disquisitione emolumentum ille capturus sit, qui in unoquoque eorum quæ antehac scripta sunt, perscrutando diligenter et cum fructu versatus sit. Verisimile est autem sublimem aliquam esse expli cationem et magis reconditam, quanque propterea assequi obvium non sit, per quam parabolarum in slar que ab evangelistis explanatæ sunt, pervesti gare possit quispiam quidquid in ista continetur; quinam, verbi gratia, esset ille res, et quinam servi, et quanam occasione rationes dispunctæ sint, et quis multorum ille talentorum debitor, et quæ nam illius uxor, quinam liberi, quænam præter ea quæ dicta sunt, illa omnia quæ rex vendi jussit, ut e facultatibus illius debitum sibi refunderetur; et quidnam ejus egressus, cui multa talenta condonata sunt; et quis inventus ille e servis unus, non patri familias obstrictus, sed ei qui ære alieno fuerat liberatus; et quid sibi centum denariorum vult numerus; et quid illud:. Suffocabat eum di cens: Redde quod debes”;» et quis ille carcer in quem egressus conservum compegit is, cui omnium talentorum gratia facta fuerat; quinam vero con servi morore affecti sunt, et hero suo quæcunque acta fuerant aperuerunt; et quinam tortores quibus traditus est qui conservum in carcerem detruserat; quaque ratione tortoribus traditus omne debitum rescripserit, ita ut omni alieno ære plane liber es set. Multa præterea his addi posse ab eo qui inqui regi, qui voluit rationem ponere cum servis suis. Et cum cœpisset rationem ponere, oblatus est ei unus qui debebat decem millia talenta; et reliqua. Propositum quidem parabolæ vult docere faciles nos esse ad indulgendum eis qui nocuerint nobis, maxime si postquam nocuerint, satisfaciant nocitis nobis, et de precentur dari sibi veniam eorum quæ offenderunt. Illud quoque nos instruit, quod etiam eorum peccato rum quæ jam nobis a Deo indulta sunt, revocationem faciet Deus etiam post indulgentiam, nisi indulse rimus offendentibus nos ita ex corde, ut nec niodicam aliquam memoriam offensionum earum apud nos reservemus. Post hanc parabolæ voluntatem, est quidem et simpliciter per singula verba eam discutere universam, ut negotietur quis ex ipsa dissensione dictorum, qui singula diligenter inquirit. Est et subli mior expositio et mysterialior, secundum quam rationis est quærere quis est rex, et qui servi, et quod principium ponendi rationem cum servis, et quis est debitor talentorum multorum, et quæ uxor ejus et filii ejus, et quæ omnia ejus quæ rex vendi præcepit, ut reddatur debitum de facultatibus ejus: quid est "Matth. xv, 28. Codex Regius, Εzech. xvii, et 26, et cap. xxxiii, vers. 12, Chrysostomus, Theophylactus, Euthymius. Νon aliter antiqua Novi Testamenti exemplaria Matth. xviu, 28, nec Vulgat., nec Æthiops. At recentiora quemadmodum Syrus, et Persa, el Arals. ID. etc. Hæc Theophylacks fere ID.

ἀπόδος εἴ τι ὀφείλεις.» πῶς δὲ οὐχ ὑπερβολὴν πονηρίας ἐπεδείξατο, δι’ «ἑκατὸν δηνάρια κρατήσας» τὸν σύνδουλον καὶ πνίγων καὶ ἀποστερῶν αὐτὸν ἐλευθέρας ἀναπνοῆς, αὐτὸς ἐπὶ τοῖς πολλοῖς ταλάντοις μήτε κρατηθεὶς μήτε πνιγείς, ἀλλὰ πρότερον μὲν κελευσθεὶς «πραθῆναι» ἅμα γυναικὶ καὶ τέκνοις καὶ τοῖς ἑαυτοῦ, ὕστερον δὲ [μετὰ τὸ προσκυνῆσαι] σπλαγχνισθέντος ἐπ’ αὐτῷ τοῦ κυρίου ἀπολυθεὶς καὶ περὶ πάσης ἀφεθεὶς τῆς ὀφειλῆς; τοῦ εἰπόντος αὐτὰ, ἵνα ὡς εἶπεν ὁ Χριστὸς νοηθῇ. ὡς γὰρ ι οὐδεὶς οἶδε ἀνθρώπων τὰ τοῦ ἀνθρώπου εί μὴ τὸ πνεῦμα τὸ ἐν αὐτῷ, καὶ οὐδεὶς οἶδε τὰ τοῦ Θεοῦ εἰ μὴ τὸ Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ·, οὕτως οὐδεὶς οἶδε μετὰ τὸν Θεὸν τὰ ὑπὸ τοῦ Χριστοῦ λελαλημένα ἐν παροι μίαις καὶ παραβολαῖς εἰ μὴ τὸ Χριστοῦ Πνεῦμα, οὗ ὁ μετέχων οὐ μόνον καθὸ Χριστοῦ ἐστι Πνεῦμα, ἀλλὰ καὶ καθὸ Χριστοῦ ὡς σοφίας, ὡς λόγου, θεωρήσαι ἂν τὰ κατὰ τὸν τόπον αὐτῷ ἀποκαλυπτόμενα. Ἀλλὰ περὶ μὲν τῆς ἀνωτάτω διηγήσεως οὐκ ἐπαγγελλό μεθα μὲν, οὐ μὴν οὐδ᾽ ἀπελπίζομεν ἀπὸ Χριστοῦ, ὅς ἐστι σοφία Θεοῦ, βοηθούμενοι καταλαβεῖν τὰ ἐν τῇ παραβολῇ δηλούμενα· πότερον δὲ, ὥστε καὶ ὑπαγο ρευθῆναι τὰ τοιαῦτα τῇδε τῇ γραφῇ ἢ μὴ, Θεὸς ἂν ὑποβάλοι ἐν Χριστῷ, ποιῆσαι τὸ ἀρεστὴν αὐτῷ, μόνον ἐὰν δοθείη καὶ περὶ τούτων ὁ διὰ τοῦ Πνεύ ματος διδόμενος λόγος σοφίας ἀπὸ τοῦ Θεοῦ, καὶ ὁ κατὰ τὸ Πνεῦμα ἐπιχορηγούμενος λόγος γνώσεως. Ωμοιώθη, φησίν, ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν,» καὶ τὰ ἑξῆς. Εἰ δὲ βασιλεῖ ὡμοιώθη τοιῷδε καὶ τοιάδε πετοιηκότι, τίνα χρή λέγειν ἢ τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ; αὐτὸς γάρ ἐστιν ὁ βασιλεὺς τῶν οὐρανῶν· καὶ ὥσπερ αὐτός ἐστιν ἡ αὐτοσοφία καὶ ἡ αὐτοδικαιοσύνη, καὶ ἡ αὐτοαλήθεια, οὕτω μήποτε καὶ ἡ αὐτοβασιλεία; Βα σιλεία δὲ οὐ τῶν κάτω τινὸς, οὐδὲ μέρους τῶν ἄνω, ἀλλὰ πάντων τῶν ἄνω, ἅτινα ὠνομάσθησαν οὐρανοί. Κἂν ζητῇς δὲ τό· «Αὐτῶν ἐστιν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν, ο δύνασαι λέγειν, ὅτι αὐτῶν ἐστιν ὁ Χριστὸς, καθό αὐτοβασιλεία ἐστὶ, βασιλεύων καθ᾿ ἑκάστην ἐπίνοιαν αὐτοῦ τοῦ μηκέτι βασιλευομένου ὑπὸ τῆς ἁμαρτίας, βασιλευούσης ἐν τῷ θνητῷ σώματι τῶν ἑαυτοὺς ὑπου ταξάντων αὐτῇ· καὶ ἐὰν λέγω, βασιλεύων καθ᾿ ἑκά στην ἐπίνοιαν αὐτοῦ, τοιοῦτόν τι δηλῶ, βασιλεύων ᾗ δικαιοσύνη ἐστὶ, καὶ ᾗ σοφία, καὶ ἡ ἀλήθεια, καὶ αἱ λοιπαὶ ἀρεταί, τοῦ γενομένου, διὰ τὸ φορεῖν τὴν εἰκόνα τοῦ ἐπουρανίου, οὐρανοῦ, καὶ πάσης δυνά μεως, εἴτε ἀγγελικῆς εἶτε τῶν λοιπῶν ὀνομαζομέ νων, οὐ μόνον ἐν τούτῳ τῷ αἰῶνι, ἀλλὰ καὶ ἐν τῷ τῇδε τῇ γραφῇ; τῇδε. Καὶ ὥσπερ αὐτός ἐστιν ἡ αυτοσοφία, Τίς μᾶλλον τῆς Ἰησοῦ ψυχῆς, ἡ καν παραπλησίως κεκόλληται τῷ Κυρίῳ, τῷ Αὐτολόγῳ, καὶ αὐτοσοφίᾳ, καὶ αὐτο αληθείᾳ, καὶ αὐτοδικαιοσύνῃ; κ τοῦ εἰπόντος αὐτὰ, ἵνα ὡς εἶπεν ὁ Χριστὸς νοηθῇ. ὡς γὰρ ι οὐδεὶς οἶδε ἀνθρώπων τὰ τοῦ ἀνθρώπου εί μὴ τὸ πνεῦμα τὸ ἐν αὐτῷ, καὶ οὐδεὶς οἶδε τὰ τοῦ Θεοῦ εἰ μὴ τὸ Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ·, οὕτως οὐδεὶς οἶδε μετὰ τὸν Θεὸν τὰ ὑπὸ τοῦ Χριστοῦ λελαλημένα ἐν παροι μίαις καὶ παραβολαῖς εἰ μὴ τὸ Χριστοῦ Πνεῦμα, οὗ ὁ μετέχων οὐ μόνον καθὸ Χριστοῦ ἐστι Πνεῦμα, ἀλλὰ καὶ καθὸ Χριστοῦ ὡς σοφίας, ὡς λόγου, θεωρήσαι ἂν τὰ κατὰ τὸν τόπον αὐτῷ ἀποκαλυπτόμενα. Ἀλλὰ περὶ μὲν τῆς ἀνωτάτω διηγήσεως οὐκ ἐπαγγελλό μεθα μὲν, οὐ μὴν οὐδ᾽ ἀπελπίζομεν ἀπὸ Χριστοῦ, ὅς ἐστι σοφία Θεοῦ, βοηθούμενοι καταλαβεῖν τὰ ἐν τῇ παραβολῇ δηλούμενα· πότερον δὲ, ὥστε καὶ ὑπαγο ρευθῆναι τὰ τοιαῦτα τῇδε τῇ γραφῇ ἢ μὴ, Θεὸς ἂν ὑποβάλοι ἐν Χριστῷ, ποιῆσαι τὸ ἀρεστὴν αὐτῷ, μόνον ἐὰν δοθείη καὶ περὶ τούτων ὁ διὰ τοῦ Πνεύ ματος διδόμενος λόγος σοφίας ἀπὸ τοῦ Θεοῦ, καὶ ὁ κατὰ τὸ Πνεῦμα ἐπιχορηγούμενος λόγος γνώσεως. Ωμοιώθη, φησίν, ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν,» καὶ τὰ ἑξῆς. Εἰ δὲ βασιλεῖ ὡμοιώθη τοιῷδε καὶ τοιάδε πετοιηκότι, τίνα χρή λέγειν ἢ τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ; αὐτὸς γάρ ἐστιν ὁ βασιλεὺς τῶν οὐρανῶν· καὶ ὥσπερ αὐτός ἐστιν ἡ αὐτοσοφία καὶ ἡ αὐτοδικαιοσύνη, καὶ ἡ αὐτοαλήθεια, οὕτω μήποτε καὶ ἡ αὐτοβασιλεία; Βα σιλεία δὲ οὐ τῶν κάτω τινὸς, οὐδὲ μέρους τῶν ἄνω, ἀλλὰ πάντων τῶν ἄνω, ἅτινα ὠνομάσθησαν οὐρανοί. Κἂν ζητῇς δὲ τό· «Αὐτῶν ἐστιν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν, ο δύνασαι λέγειν, ὅτι αὐτῶν ἐστιν ὁ Χριστὸς, καθό αὐτοβασιλεία ἐστὶ, βασιλεύων καθ᾿ ἑκάστην ἐπίνοιαν αὐτοῦ τοῦ μηκέτι βασιλευομένου ὑπὸ τῆς ἁμαρτίας, βασιλευούσης ἐν τῷ θνητῷ σώματι τῶν ἑαυτοὺς ὑπου ταξάντων αὐτῇ· καὶ ἐὰν λέγω, βασιλεύων καθ᾿ ἑκά στην ἐπίνοιαν αὐτοῦ, τοιοῦτόν τι δηλῶ, βασιλεύων ᾗ δικαιοσύνη ἐστὶ, καὶ ᾗ σοφία, καὶ ἡ ἀλήθεια, καὶ αἱ λοιπαὶ ἀρεταί, τοῦ γενομένου, διὰ τὸ φορεῖν τὴν εἰκόνα τοῦ ἐπουρανίου, οὐρανοῦ, καὶ πάσης δυνά μεως, εἴτε ἀγγελικῆς εἶτε τῶν λοιπῶν ὀνομαζομέ νων, οὐ μόνον ἐν τούτῳ τῷ αἰῶνι, ἀλλὰ καὶ ἐν τῷ τῇδε τῇ γραφῇ; τῇδε. Καὶ ὥσπερ αὐτός ἐστιν ἡ αυτοσοφία, Τίς μᾶλλον τῆς Ἰησοῦ ψυχῆς, ἡ καν παραπλησίως κεκόλληται τῷ Κυρίῳ, τῷ Αὐτολόγῳ, καὶ αὐτοσοφίᾳ, καὶ αὐτο αληθείᾳ, καὶ αὐτοδικαιοσύνῃ; κ rendi peritior sit, verisimile est, quorum explana tionem et interpretationem humanas vires superare, et Christi qui ea protulit, Spiritu indigere arbitror, ut quo modo dicta sunt, ita intelligantur; quem admodum enim nemo hominum scit quæ sunt ho minis, nisi spiritus hominis qui in ipso est, et quæ Dei sunt nemo cognovit, nisi Spiritus Dei ';, ita quæ Christus in proverbiis et parabolis locutus est, post Deum nemo novit, præter Spiritum Christi; cujus qui fuerit particeps, non tantum quatenus Christi Spiritus est, sed quatenus Christi ut Sa pientiæ, ut Verbi, is quæ sibi super hoc loco aperta fuerint et relecta, animo contemplari po terit. At quod ad expositionem hanc sublimem pertinet, non spondemus quidem, neque certe desperamus, Christi ope adjuti, qui Dei Sapientia est, assequi quæ in parabola declarantur: an ita vero ut ea etiam scripturæ huic subjiciantur, necne, suggerat nobis Deus in Christo, ut quod sibi placitum est duntaxat faciamus; detur modo, horum gratia, sermo sapientiæ, qui per Spiritum datur a Deo, et sermo scientiæ qui secundum Spiritum subministratur. et cætera; si regi tali, taliave agenti assimilatum est, quidnam illud esse dicendum est, nisi Filiuma Dei; ipse enim calorum rex est, et quemadmodum is ipsa sapientia est et ipsa justitia, et ipsa veritas, anhon pari ratione et ipsum regnum est? Regnum est autem non in aliquem ex inferioribus, neque in superiorum partem, sed in superiora omnia, quæ coeli nuncupata sunt. Quod si et illud discutias ● Illorum est regnum cœlorum *, › illorum regnum esse Christum dicere potes, quatenus ipsum regnum est, imperium obtinens in unamquamque ejus cogitationem, qui jam non amplius imperio subditus est peccati, quod in eorum corpore mor tali regnat qui sese huic subjecerunt: et cum dico, in unamquamque ejus cogitationem imperium ob tinens, tale quidpiam significatum volo, quatenus justitia est, et sapientia, et veritas, et reliquæ vir tutes, imperium in eum exercens qui cœlum effectus est, imaginem ejus gerendo qui in cœlo est; et in egredi eum qui accepit indulgentiam talentorum multorum, vel quis est ille conservus unus, qui non pa trifamilias, sed servo indulgentiam debitorum suorum consecuto debebat, et quid sibi vult numerus cen tum denariorum, et quid est effocare et dicere, redde quod debes; et quis est ille carcer in quem conservum suum detrusit indulgentiam consecutus talentorum multorum; et qui conservi, qui sunt con tristati, domino nuntiantes omnia facta, et qui sunt tortores quibus traditus est is qui conservum suum detrusit in carcerem, et quomodo reddidit tortoribus traditus omne quod debuit, ut jam nihil deberet. Jam nunc propositam expositionem tangimus. homini regi, videamus in primis quid sit hoc ipsum regnum coelorum quod assimilatum est homini regi, nisi Filius Dei. Ipse est enin regnum coelorum. Et sicut ipse est sapientia, ipse est justitia, ipse veritas, ita ipse est regnum. Regnum autem non alicujus eorum qui sunt deorsum, nec quorumdam eorum qui sursum habentur, sed omnium qui sunt sursum, qui appellati sunt coeli. Secundum hoc dicere potes, quoniam ipsorum est Christus secundum quod ipse est regnum, regnans quotidie in sensibus eorum, sicut est regnans et justitia et sapientia et veritas, cæteræque virtutes in eo qui factus est cœlum, per hoc quod portavit cœlestis imaginem. Hoc ergo regnum cœlorum quando factum est in similitudine carnis peccati, ut de peccato damnaret peccatum; › tunc similis factus est homini regi uniens eum sibi, et per 'I Cor. 11, 11. 'I Cor. xit, 8. Matth. v, Codex Regius habet in An glicano deest etc. Origenes lib. vi contry Celsum Vide Euthymniumn. H rendi peritior sit, verisimile est, quorum explana tionem et interpretationem humanas vires superare, et Christi qui ea protulit, Spiritu indigere arbitror, ut quo modo dicta sunt, ita intelligantur; quem admodum enim nemo hominum scit quæ sunt ho minis, nisi spiritus hominis qui in ipso est, et quæ Dei sunt nemo cognovit, nisi Spiritus Dei ';, ita quæ Christus in proverbiis et parabolis locutus est, post Deum nemo novit, præter Spiritum Christi; cujus qui fuerit particeps, non tantum quatenus Christi Spiritus est, sed quatenus Christi ut Sa pientiæ, ut Verbi, is quæ sibi super hoc loco aperta fuerint et relecta, animo contemplari po terit. At quod ad expositionem hanc sublimem pertinet, non spondemus quidem, neque certe desperamus, Christi ope adjuti, qui Dei Sapientia est, assequi quæ in parabola declarantur: an ita vero ut ea etiam scripturæ huic subjiciantur, necne, suggerat nobis Deus in Christo, ut quod sibi placitum est duntaxat faciamus; detur modo, horum gratia, sermo sapientiæ, qui per Spiritum datur a Deo, et sermo scientiæ qui secundum Spiritum subministratur. et cætera; si regi tali, taliave agenti assimilatum est, quidnam illud esse dicendum est, nisi Filiuma Dei; ipse enim calorum rex est, et quemadmodum is ipsa sapientia est et ipsa justitia, et ipsa veritas, anhon pari ratione et ipsum regnum est? Regnum est autem non in aliquem ex inferioribus, neque in superiorum partem, sed in superiora omnia, quæ coeli nuncupata sunt. Quod si et illud discutias ● Illorum est regnum cœlorum *, › illorum regnum esse Christum dicere potes, quatenus ipsum regnum est, imperium obtinens in unamquamque ejus cogitationem, qui jam non amplius imperio subditus est peccati, quod in eorum corpore mor tali regnat qui sese huic subjecerunt: et cum dico, in unamquamque ejus cogitationem imperium ob tinens, tale quidpiam significatum volo, quatenus justitia est, et sapientia, et veritas, et reliquæ vir tutes, imperium in eum exercens qui cœlum effectus est, imaginem ejus gerendo qui in cœlo est; et in egredi eum qui accepit indulgentiam talentorum multorum, vel quis est ille conservus unus, qui non pa trifamilias, sed servo indulgentiam debitorum suorum consecuto debebat, et quid sibi vult numerus cen tum denariorum, et quid est effocare et dicere, redde quod debes; et quis est ille carcer in quem conservum suum detrusit indulgentiam consecutus talentorum multorum; et qui conservi, qui sunt con tristati, domino nuntiantes omnia facta, et qui sunt tortores quibus traditus est is qui conservum suum detrusit in carcerem, et quomodo reddidit tortoribus traditus omne quod debuit, ut jam nihil deberet. Jam nunc propositam expositionem tangimus. homini regi, videamus in primis quid sit hoc ipsum regnum coelorum quod assimilatum est homini regi, nisi Filius Dei. Ipse est enin regnum coelorum. Et sicut ipse est sapientia, ipse est justitia, ipse veritas, ita ipse est regnum. Regnum autem non alicujus eorum qui sunt deorsum, nec quorumdam eorum qui sursum habentur, sed omnium qui sunt sursum, qui appellati sunt coeli. Secundum hoc dicere potes, quoniam ipsorum est Christus secundum quod ipse est regnum, regnans quotidie in sensibus eorum, sicut est regnans et justitia et sapientia et veritas, cæteræque virtutes in eo qui factus est cœlum, per hoc quod portavit cœlestis imaginem. Hoc ergo regnum cœlorum quando factum est in similitudine carnis peccati, ut de peccato damnaret peccatum; › tunc similis factus est homini regi uniens eum sibi, et per 'I Cor. 11, 11. 'I Cor. xit, 8. Matth. v, Codex Regius habet in An glicano deest etc. Origenes lib. vi contry Celsum Vide Euthymniumn. H 7. «Assimilatum est, inquit, regnum calorum,, 7. Simile est, inquit, regnum cœlorum homini regi.» Si regnum colorum assimilatum est cuidam 7. «Assimilatum est, inquit, regnum calorum,, 7. Simile est, inquit, regnum cœlorum homini regi.» Si regnum colorum assimilatum est cuidam

ἀπόδος εἴ τι ὀφείλεις.» πῶς δὲ οὐχ ὑπερβολὴν πονηρίας ἐπεδείξατο, δι’ «ἑκατὸν δηνάρια κρατήσας» τὸν σύνδουλον καὶ πνίγων καὶ ἀποστερῶν αὐτὸν ἐλευθέρας ἀναπνοῆς, αὐτὸς ἐπὶ τοῖς πολλοῖς ταλάντοις μήτε κρατηθεὶς μήτε πνιγείς, ἀλλὰ πρότερον μὲν κελευσθεὶς «πραθῆναι» ἅμα γυναικὶ καὶ τέκνοις καὶ τοῖς ἑαυτοῦ, ὕστερον δὲ [μετὰ τὸ προσκυνῆσαι] σπλαγχνισθέντος ἐπ’ αὐτῷ τοῦ κυρίου ἀπολυθεὶς καὶ περὶ πάσης ἀφεθεὶς τῆς ὀφειλῆς; τοῦ εἰπόντος αὐτὰ, ἵνα ὡς εἶπεν ὁ Χριστὸς νοηθῇ. ὡς γὰρ ι οὐδεὶς οἶδε ἀνθρώπων τὰ τοῦ ἀνθρώπου εί μὴ τὸ πνεῦμα τὸ ἐν αὐτῷ, καὶ οὐδεὶς οἶδε τὰ τοῦ Θεοῦ εἰ μὴ τὸ Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ·, οὕτως οὐδεὶς οἶδε μετὰ τὸν Θεὸν τὰ ὑπὸ τοῦ Χριστοῦ λελαλημένα ἐν παροι μίαις καὶ παραβολαῖς εἰ μὴ τὸ Χριστοῦ Πνεῦμα, οὗ ὁ μετέχων οὐ μόνον καθὸ Χριστοῦ ἐστι Πνεῦμα, ἀλλὰ καὶ καθὸ Χριστοῦ ὡς σοφίας, ὡς λόγου, θεωρήσαι ἂν τὰ κατὰ τὸν τόπον αὐτῷ ἀποκαλυπτόμενα. Ἀλλὰ περὶ μὲν τῆς ἀνωτάτω διηγήσεως οὐκ ἐπαγγελλό μεθα μὲν, οὐ μὴν οὐδ᾽ ἀπελπίζομεν ἀπὸ Χριστοῦ, ὅς ἐστι σοφία Θεοῦ, βοηθούμενοι καταλαβεῖν τὰ ἐν τῇ παραβολῇ δηλούμενα· πότερον δὲ, ὥστε καὶ ὑπαγο ρευθῆναι τὰ τοιαῦτα τῇδε τῇ γραφῇ ἢ μὴ, Θεὸς ἂν ὑποβάλοι ἐν Χριστῷ, ποιῆσαι τὸ ἀρεστὴν αὐτῷ, μόνον ἐὰν δοθείη καὶ περὶ τούτων ὁ διὰ τοῦ Πνεύ ματος διδόμενος λόγος σοφίας ἀπὸ τοῦ Θεοῦ, καὶ ὁ κατὰ τὸ Πνεῦμα ἐπιχορηγούμενος λόγος γνώσεως. Ωμοιώθη, φησίν, ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν,» καὶ τὰ ἑξῆς. Εἰ δὲ βασιλεῖ ὡμοιώθη τοιῷδε καὶ τοιάδε πετοιηκότι, τίνα χρή λέγειν ἢ τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ; αὐτὸς γάρ ἐστιν ὁ βασιλεὺς τῶν οὐρανῶν· καὶ ὥσπερ αὐτός ἐστιν ἡ αὐτοσοφία καὶ ἡ αὐτοδικαιοσύνη, καὶ ἡ αὐτοαλήθεια, οὕτω μήποτε καὶ ἡ αὐτοβασιλεία; Βα σιλεία δὲ οὐ τῶν κάτω τινὸς, οὐδὲ μέρους τῶν ἄνω, ἀλλὰ πάντων τῶν ἄνω, ἅτινα ὠνομάσθησαν οὐρανοί. Κἂν ζητῇς δὲ τό· «Αὐτῶν ἐστιν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν, ο δύνασαι λέγειν, ὅτι αὐτῶν ἐστιν ὁ Χριστὸς, καθό αὐτοβασιλεία ἐστὶ, βασιλεύων καθ᾿ ἑκάστην ἐπίνοιαν αὐτοῦ τοῦ μηκέτι βασιλευομένου ὑπὸ τῆς ἁμαρτίας, βασιλευούσης ἐν τῷ θνητῷ σώματι τῶν ἑαυτοὺς ὑπου ταξάντων αὐτῇ· καὶ ἐὰν λέγω, βασιλεύων καθ᾿ ἑκά στην ἐπίνοιαν αὐτοῦ, τοιοῦτόν τι δηλῶ, βασιλεύων ᾗ δικαιοσύνη ἐστὶ, καὶ ᾗ σοφία, καὶ ἡ ἀλήθεια, καὶ αἱ λοιπαὶ ἀρεταί, τοῦ γενομένου, διὰ τὸ φορεῖν τὴν εἰκόνα τοῦ ἐπουρανίου, οὐρανοῦ, καὶ πάσης δυνά μεως, εἴτε ἀγγελικῆς εἶτε τῶν λοιπῶν ὀνομαζομέ νων, οὐ μόνον ἐν τούτῳ τῷ αἰῶνι, ἀλλὰ καὶ ἐν τῷ τῇδε τῇ γραφῇ; τῇδε. Καὶ ὥσπερ αὐτός ἐστιν ἡ αυτοσοφία, Τίς μᾶλλον τῆς Ἰησοῦ ψυχῆς, ἡ καν παραπλησίως κεκόλληται τῷ Κυρίῳ, τῷ Αὐτολόγῳ, καὶ αὐτοσοφίᾳ, καὶ αὐτο αληθείᾳ, καὶ αὐτοδικαιοσύνῃ; κ τοῦ εἰπόντος αὐτὰ, ἵνα ὡς εἶπεν ὁ Χριστὸς νοηθῇ. ὡς γὰρ ι οὐδεὶς οἶδε ἀνθρώπων τὰ τοῦ ἀνθρώπου εί μὴ τὸ πνεῦμα τὸ ἐν αὐτῷ, καὶ οὐδεὶς οἶδε τὰ τοῦ Θεοῦ εἰ μὴ τὸ Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ·, οὕτως οὐδεὶς οἶδε μετὰ τὸν Θεὸν τὰ ὑπὸ τοῦ Χριστοῦ λελαλημένα ἐν παροι μίαις καὶ παραβολαῖς εἰ μὴ τὸ Χριστοῦ Πνεῦμα, οὗ ὁ μετέχων οὐ μόνον καθὸ Χριστοῦ ἐστι Πνεῦμα, ἀλλὰ καὶ καθὸ Χριστοῦ ὡς σοφίας, ὡς λόγου, θεωρήσαι ἂν τὰ κατὰ τὸν τόπον αὐτῷ ἀποκαλυπτόμενα. Ἀλλὰ περὶ μὲν τῆς ἀνωτάτω διηγήσεως οὐκ ἐπαγγελλό μεθα μὲν, οὐ μὴν οὐδ᾽ ἀπελπίζομεν ἀπὸ Χριστοῦ, ὅς ἐστι σοφία Θεοῦ, βοηθούμενοι καταλαβεῖν τὰ ἐν τῇ παραβολῇ δηλούμενα· πότερον δὲ, ὥστε καὶ ὑπαγο ρευθῆναι τὰ τοιαῦτα τῇδε τῇ γραφῇ ἢ μὴ, Θεὸς ἂν ὑποβάλοι ἐν Χριστῷ, ποιῆσαι τὸ ἀρεστὴν αὐτῷ, μόνον ἐὰν δοθείη καὶ περὶ τούτων ὁ διὰ τοῦ Πνεύ ματος διδόμενος λόγος σοφίας ἀπὸ τοῦ Θεοῦ, καὶ ὁ κατὰ τὸ Πνεῦμα ἐπιχορηγούμενος λόγος γνώσεως. Ωμοιώθη, φησίν, ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν,» καὶ τὰ ἑξῆς. Εἰ δὲ βασιλεῖ ὡμοιώθη τοιῷδε καὶ τοιάδε πετοιηκότι, τίνα χρή λέγειν ἢ τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ; αὐτὸς γάρ ἐστιν ὁ βασιλεὺς τῶν οὐρανῶν· καὶ ὥσπερ αὐτός ἐστιν ἡ αὐτοσοφία καὶ ἡ αὐτοδικαιοσύνη, καὶ ἡ αὐτοαλήθεια, οὕτω μήποτε καὶ ἡ αὐτοβασιλεία; Βα σιλεία δὲ οὐ τῶν κάτω τινὸς, οὐδὲ μέρους τῶν ἄνω, ἀλλὰ πάντων τῶν ἄνω, ἅτινα ὠνομάσθησαν οὐρανοί. Κἂν ζητῇς δὲ τό· «Αὐτῶν ἐστιν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν, ο δύνασαι λέγειν, ὅτι αὐτῶν ἐστιν ὁ Χριστὸς, καθό αὐτοβασιλεία ἐστὶ, βασιλεύων καθ᾿ ἑκάστην ἐπίνοιαν αὐτοῦ τοῦ μηκέτι βασιλευομένου ὑπὸ τῆς ἁμαρτίας, βασιλευούσης ἐν τῷ θνητῷ σώματι τῶν ἑαυτοὺς ὑπου ταξάντων αὐτῇ· καὶ ἐὰν λέγω, βασιλεύων καθ᾿ ἑκά στην ἐπίνοιαν αὐτοῦ, τοιοῦτόν τι δηλῶ, βασιλεύων ᾗ δικαιοσύνη ἐστὶ, καὶ ᾗ σοφία, καὶ ἡ ἀλήθεια, καὶ αἱ λοιπαὶ ἀρεταί, τοῦ γενομένου, διὰ τὸ φορεῖν τὴν εἰκόνα τοῦ ἐπουρανίου, οὐρανοῦ, καὶ πάσης δυνά μεως, εἴτε ἀγγελικῆς εἶτε τῶν λοιπῶν ὀνομαζομέ νων, οὐ μόνον ἐν τούτῳ τῷ αἰῶνι, ἀλλὰ καὶ ἐν τῷ τῇδε τῇ γραφῇ; τῇδε. Καὶ ὥσπερ αὐτός ἐστιν ἡ αυτοσοφία, Τίς μᾶλλον τῆς Ἰησοῦ ψυχῆς, ἡ καν παραπλησίως κεκόλληται τῷ Κυρίῳ, τῷ Αὐτολόγῳ, καὶ αὐτοσοφίᾳ, καὶ αὐτο αληθείᾳ, καὶ αὐτοδικαιοσύνῃ; κ rendi peritior sit, verisimile est, quorum explana tionem et interpretationem humanas vires superare, et Christi qui ea protulit, Spiritu indigere arbitror, ut quo modo dicta sunt, ita intelligantur; quem admodum enim nemo hominum scit quæ sunt ho minis, nisi spiritus hominis qui in ipso est, et quæ Dei sunt nemo cognovit, nisi Spiritus Dei ';, ita quæ Christus in proverbiis et parabolis locutus est, post Deum nemo novit, præter Spiritum Christi; cujus qui fuerit particeps, non tantum quatenus Christi Spiritus est, sed quatenus Christi ut Sa pientiæ, ut Verbi, is quæ sibi super hoc loco aperta fuerint et relecta, animo contemplari po terit. At quod ad expositionem hanc sublimem pertinet, non spondemus quidem, neque certe desperamus, Christi ope adjuti, qui Dei Sapientia est, assequi quæ in parabola declarantur: an ita vero ut ea etiam scripturæ huic subjiciantur, necne, suggerat nobis Deus in Christo, ut quod sibi placitum est duntaxat faciamus; detur modo, horum gratia, sermo sapientiæ, qui per Spiritum datur a Deo, et sermo scientiæ qui secundum Spiritum subministratur. et cætera; si regi tali, taliave agenti assimilatum est, quidnam illud esse dicendum est, nisi Filiuma Dei; ipse enim calorum rex est, et quemadmodum is ipsa sapientia est et ipsa justitia, et ipsa veritas, anhon pari ratione et ipsum regnum est? Regnum est autem non in aliquem ex inferioribus, neque in superiorum partem, sed in superiora omnia, quæ coeli nuncupata sunt. Quod si et illud discutias ● Illorum est regnum cœlorum *, › illorum regnum esse Christum dicere potes, quatenus ipsum regnum est, imperium obtinens in unamquamque ejus cogitationem, qui jam non amplius imperio subditus est peccati, quod in eorum corpore mor tali regnat qui sese huic subjecerunt: et cum dico, in unamquamque ejus cogitationem imperium ob tinens, tale quidpiam significatum volo, quatenus justitia est, et sapientia, et veritas, et reliquæ vir tutes, imperium in eum exercens qui cœlum effectus est, imaginem ejus gerendo qui in cœlo est; et in egredi eum qui accepit indulgentiam talentorum multorum, vel quis est ille conservus unus, qui non pa trifamilias, sed servo indulgentiam debitorum suorum consecuto debebat, et quid sibi vult numerus cen tum denariorum, et quid est effocare et dicere, redde quod debes; et quis est ille carcer in quem conservum suum detrusit indulgentiam consecutus talentorum multorum; et qui conservi, qui sunt con tristati, domino nuntiantes omnia facta, et qui sunt tortores quibus traditus est is qui conservum suum detrusit in carcerem, et quomodo reddidit tortoribus traditus omne quod debuit, ut jam nihil deberet. Jam nunc propositam expositionem tangimus. homini regi, videamus in primis quid sit hoc ipsum regnum coelorum quod assimilatum est homini regi, nisi Filius Dei. Ipse est enin regnum coelorum. Et sicut ipse est sapientia, ipse est justitia, ipse veritas, ita ipse est regnum. Regnum autem non alicujus eorum qui sunt deorsum, nec quorumdam eorum qui sursum habentur, sed omnium qui sunt sursum, qui appellati sunt coeli. Secundum hoc dicere potes, quoniam ipsorum est Christus secundum quod ipse est regnum, regnans quotidie in sensibus eorum, sicut est regnans et justitia et sapientia et veritas, cæteræque virtutes in eo qui factus est cœlum, per hoc quod portavit cœlestis imaginem. Hoc ergo regnum cœlorum quando factum est in similitudine carnis peccati, ut de peccato damnaret peccatum; › tunc similis factus est homini regi uniens eum sibi, et per 'I Cor. 11, 11. 'I Cor. xit, 8. Matth. v, Codex Regius habet in An glicano deest etc. Origenes lib. vi contry Celsum Vide Euthymniumn. H rendi peritior sit, verisimile est, quorum explana tionem et interpretationem humanas vires superare, et Christi qui ea protulit, Spiritu indigere arbitror, ut quo modo dicta sunt, ita intelligantur; quem admodum enim nemo hominum scit quæ sunt ho minis, nisi spiritus hominis qui in ipso est, et quæ Dei sunt nemo cognovit, nisi Spiritus Dei ';, ita quæ Christus in proverbiis et parabolis locutus est, post Deum nemo novit, præter Spiritum Christi; cujus qui fuerit particeps, non tantum quatenus Christi Spiritus est, sed quatenus Christi ut Sa pientiæ, ut Verbi, is quæ sibi super hoc loco aperta fuerint et relecta, animo contemplari po terit. At quod ad expositionem hanc sublimem pertinet, non spondemus quidem, neque certe desperamus, Christi ope adjuti, qui Dei Sapientia est, assequi quæ in parabola declarantur: an ita vero ut ea etiam scripturæ huic subjiciantur, necne, suggerat nobis Deus in Christo, ut quod sibi placitum est duntaxat faciamus; detur modo, horum gratia, sermo sapientiæ, qui per Spiritum datur a Deo, et sermo scientiæ qui secundum Spiritum subministratur. et cætera; si regi tali, taliave agenti assimilatum est, quidnam illud esse dicendum est, nisi Filiuma Dei; ipse enim calorum rex est, et quemadmodum is ipsa sapientia est et ipsa justitia, et ipsa veritas, anhon pari ratione et ipsum regnum est? Regnum est autem non in aliquem ex inferioribus, neque in superiorum partem, sed in superiora omnia, quæ coeli nuncupata sunt. Quod si et illud discutias ● Illorum est regnum cœlorum *, › illorum regnum esse Christum dicere potes, quatenus ipsum regnum est, imperium obtinens in unamquamque ejus cogitationem, qui jam non amplius imperio subditus est peccati, quod in eorum corpore mor tali regnat qui sese huic subjecerunt: et cum dico, in unamquamque ejus cogitationem imperium ob tinens, tale quidpiam significatum volo, quatenus justitia est, et sapientia, et veritas, et reliquæ vir tutes, imperium in eum exercens qui cœlum effectus est, imaginem ejus gerendo qui in cœlo est; et in egredi eum qui accepit indulgentiam talentorum multorum, vel quis est ille conservus unus, qui non pa trifamilias, sed servo indulgentiam debitorum suorum consecuto debebat, et quid sibi vult numerus cen tum denariorum, et quid est effocare et dicere, redde quod debes; et quis est ille carcer in quem conservum suum detrusit indulgentiam consecutus talentorum multorum; et qui conservi, qui sunt con tristati, domino nuntiantes omnia facta, et qui sunt tortores quibus traditus est is qui conservum suum detrusit in carcerem, et quomodo reddidit tortoribus traditus omne quod debuit, ut jam nihil deberet. Jam nunc propositam expositionem tangimus. homini regi, videamus in primis quid sit hoc ipsum regnum coelorum quod assimilatum est homini regi, nisi Filius Dei. Ipse est enin regnum coelorum. Et sicut ipse est sapientia, ipse est justitia, ipse veritas, ita ipse est regnum. Regnum autem non alicujus eorum qui sunt deorsum, nec quorumdam eorum qui sursum habentur, sed omnium qui sunt sursum, qui appellati sunt coeli. Secundum hoc dicere potes, quoniam ipsorum est Christus secundum quod ipse est regnum, regnans quotidie in sensibus eorum, sicut est regnans et justitia et sapientia et veritas, cæteræque virtutes in eo qui factus est cœlum, per hoc quod portavit cœlestis imaginem. Hoc ergo regnum cœlorum quando factum est in similitudine carnis peccati, ut de peccato damnaret peccatum; › tunc similis factus est homini regi uniens eum sibi, et per 'I Cor. 11, 11. 'I Cor. xit, 8. Matth. v, Codex Regius habet in An glicano deest etc. Origenes lib. vi contry Celsum Vide Euthymniumn. H 7. «Assimilatum est, inquit, regnum calorum,, 7. Simile est, inquit, regnum cœlorum homini regi.» Si regnum colorum assimilatum est cuidam 7. «Assimilatum est, inquit, regnum calorum,, 7. Simile est, inquit, regnum cœlorum homini regi.» Si regnum colorum assimilatum est cuidam

ἔστι γὰρ τῆς σοφίας τοῦ θεοῦ ἔργον καὶ τὰ περὶ τῶν ἰδίως ποιῶν ἤτοι πεποιωμένων κατὰ τὰς τοιάσδε ποιότητας [εἴτε ἐν ἀοράτοις δυνάμεσιν, εἴτε καὶ ἔν τισιν ἀνθρώποις] ἀποδοῦναι προφητευόμενα ὁπωσποτοῦν ὑπὸ τοῦ θείου πνεύματος ἀναγεγραμμένα. ὡς δὲ μηδέπω διαρκῆ νοῦν ἀναλαβόντες ἡμεῖς τὸν δυνάμενον ἀνακραθῆναι τῷ Χριστοῦ νῷ [καὶ] ἕως τῶν τοσούτων χωροῦντα φθάνειν καὶ μετὰ τοῦ πνεύματος «πάντα» ἐρευνᾶν «καὶ τὰ βάθη τοῦ θεοῦ», οἰόμεθα, ἔτι ἀορίστως περὶ τῶν κατὰ τὸν τόπον λαμβάνοντες φαντασίαν, ἐπί τινα ἕνα ἀναφέρεσθαι πονηρὸν δοῦλον διὰ τῆς παραβολῆς δηλούμενον τὸν ἐνταῦθα παριστάμενον περὶ τῆς τῶν «πολλῶν ταλάντων» ὀφειλῆς. Πότε δὲ ὁ [κατὰ τὴν παραβολὴν] βασιλεὺς ἄνθρωπος «ἠθέλησε συνᾶραι λόγον μετὰ τῶν δούλων αὐτοῦ,» ἄξιον ἐπισκέψασθαι, καὶ ἐπὶ τίνα καιρὸν χρὴ ἀναφέρειν τὰ λεγόμενα. εἰ μὲν γὰρ μετὰ τὴν συντέλειαν ἢ ἐπ’ αὐτὴν [κατὰ τὸν τῆς προσδοκωμένης κρίσεως καιρόν], πῶς [ἄν τις] σώσαι τὰ περὶ τοῦ ὀφείλοντος «ἑκατὸν δηνάρια» καὶ πνιγομένου ὑπὸ τοῦ συγχωρηθέντος τὰ πολλὰ τάλαντα; μέλλοντι ἁγίων καὶ ἀξίων τῆς τοιαύτης βασιλείας. Αὕτη τοίνυν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν, ἡνίκα ι ἐν ὁμοιώματι σαρκὸς ἁμαρτίας ἐγένετο, ἵνα περὶ ἁμαρ τίας κατακρίνῃ τὴν ἁμαρτίαν, ἡνίκα μὴ γνόντα αυτ τὸν ἁμαρτίαν, ἐποίησεν ὑπὲρ ἡμῶν ἁμαρτίαν ο τῶν τῆς ἁμαρτίας ἡμῶν φορούντων σῶμα, ο ώμοιώθη ἀνθρώπῳ βασιλεῖ ν τῷ κατὰ τὸν Ἰησοῦν νοουμένῳ, ἑνωθεῖσα αὐτῷ πλεῖον, εἰ δεῖ οὕτω τολμήσαντα εἰ πεῖν, ἔχοντι πρὸς τὸ ἡνῶσθαι, καὶ πάντη ἓν γενέσθαι τῷ πρωτοτόκῳ πάσης κτίσεως, ο ἢ ι ὁ κολλώμενος τῷ Κυρίῳ ἐν πνεῦμα· πρὸς αὐτὸν γίνεται. Αὕτη δὲ ἡ ὁμοιωθεῖσα βασιλεία τῶν οὐρανῶν τῷ κατὰ τὸν Σω τῆρα νοουμένῳ ἀνθρώπῳ βασιλεῖ, καὶ ἑνωθεῖσα αὐτῷ προληπτικῶς λέγεται, ὅτι ἠθέλησε συνᾶραι λόγον μετὰ τῶν δούλων αὐτοῦ· μέλλει δὲ συναίρειν λόγον μετ' αὐτῶν, ἵνα φανῇ ὅπως ἕκαστος τοῖς τοῦ οἰκο δεσπότου δοκίμοις ἀργυρίοις καὶ νομίσμασι λογικοῖς ἐχρήσατο. Καὶ ἐλήφθη γε ἐν τῇ παραβολῇ τὸ παρά δειγμα ἀπὸ τῶν συναιρόντων δεσποτῶν λόγον μετὰ τῶν ἰδίων δούλων. Ακριβέστερον δὲ νοήσομεν τὸ τῆς παραβολῆς ἐν τούτοις δηλούμενον ἐρείσαντες αὐτῶν τὴν διάνοιαν τοῖς γινομένοις παρὰ τοῖς οἰκονομήσατ δεσποτικά χρήματα οἰκέταις, καὶ λόγον περὶ αὐτῶν ἀπαιτουμένοις· ἕκαστος γὰρ ἐκείνων, ἀπὸ τῶν δεσπο τικῶν διαφόρως λαμβάνων χρημάτων, κέχρηται αυτ τοῖς ἤτοι εἰς δέον, ὥστε αὐξάνειν τὰ δεσποτικὰ χρήσ ματα, ἢ ἀσώτως ἀναλίσκων· εἰς ἃ μὴ δεῖ, καὶ ἐκχέων ἀκρίτως χωρὶς εὐλαβείας τὰ ἐγκεχειρισμένα. Εἰσὶ δὲ οἱ τἀὸς μὲν καὶ τὰ τοσάδε καλῶς ᾠκονόμησαν χρή ματα, ἕτερα δὲ ἀπολωλέκασι, καὶ ἡνίκα ἂν δίδωσι τὸν λόγον συναίροντος αὐτὸν τοῦ δεσπότου μετ' αυτ τῶν, συνάγεται μὲν πόσον ἐζημιώθη ἕκαστος, ἀρι θμεῖται δὲ καὶ πόσον κέρδος προσήγαγε, καὶ κατ' ἀξίαν τοῦ πῶς ᾠκονόμησε ήτοι τιμᾶται, ἢ ἐκπράσ σεται, ἢ ἐπὶ τινῶν μὲν συγχωρεῖται, ἐπὶ τινῶν ἀφαί ρεται. Φέρε τοίνυν ἀπὸ τῶν εἰρημένων πρῶτον ἴδωμεν τὰ λογικὰ νομίσματα καὶ δόκιμα τοῦ δεσπότου ἀρ γύρια, ἅπερ ὁ μέν τις πλείονα, ἕτερος δ' ἐλάττονα λαμβάνει· κατὰ γὰρ τὴν ἑκάστου δύναμιν, ᾧ μὲν δί δονται πέντε τάλαντα, ὡς δυναμένῳ διοικεῖν τὰ τοσ αὗτα· ἄλλῳ δὲ δύο, ὡς μὴ χωροῦντι τὰ τοῦ πρὸ αὐτοῦ· ἄλλῳ δὲ ἕν, ὡς καὶ τοῦ ἑτέρου υποδεεστέρῳ πότερον αὗται μόναι αἱ διαφοραί εἰσιν, ἢ αὗται μὲν περί τινων ἐν τοῖς ἑξῆς τοῦ Εὐαγγελίου λέγονται, εἰσὶ δὲ καὶ ἄλλαι παρά ταύτας, καὶ ἐπ' ἄλλαις πα ραβολαῖς εὑρίσκονταί τινες, τῇ μὲν ὀφειλέται δύο, ὁ μὲν πεντακοσίων, ὁ δὲ πεντήκοντα δηναρίων, ετοι ταῦτα πιστευθέντες καὶ κακῶς οἰκονομήσαντες, ἐλάτ τους τῇ δυνάμει τοῦ τὸ τάλαντον πεπιστευμένου, ἢ ὅτι μὲν εἰλήφασιν οὗτοι, οὐ μεμαθήκαμεν, ὅτι δὲ μέλλοντι ἁγίων καὶ ἀξίων τῆς τοιαύτης βασιλείας. Αὕτη τοίνυν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν, ἡνίκα ι ἐν ὁμοιώματι σαρκὸς ἁμαρτίας ἐγένετο, ἵνα περὶ ἁμαρ τίας κατακρίνῃ τὴν ἁμαρτίαν, ἡνίκα μὴ γνόντα αυτ τὸν ἁμαρτίαν, ἐποίησεν ὑπὲρ ἡμῶν ἁμαρτίαν ο τῶν τῆς ἁμαρτίας ἡμῶν φορούντων σῶμα, ο ώμοιώθη ἀνθρώπῳ βασιλεῖ ν τῷ κατὰ τὸν Ἰησοῦν νοουμένῳ, ἑνωθεῖσα αὐτῷ πλεῖον, εἰ δεῖ οὕτω τολμήσαντα εἰ πεῖν, ἔχοντι πρὸς τὸ ἡνῶσθαι, καὶ πάντη ἓν γενέσθαι τῷ πρωτοτόκῳ πάσης κτίσεως, ο ἢ ι ὁ κολλώμενος τῷ Κυρίῳ ἐν πνεῦμα· πρὸς αὐτὸν γίνεται. Αὕτη δὲ ἡ ὁμοιωθεῖσα βασιλεία τῶν οὐρανῶν τῷ κατὰ τὸν Σω τῆρα νοουμένῳ ἀνθρώπῳ βασιλεῖ, καὶ ἑνωθεῖσα αὐτῷ προληπτικῶς λέγεται, ὅτι ἠθέλησε συνᾶραι λόγον μετὰ τῶν δούλων αὐτοῦ· μέλλει δὲ συναίρειν λόγον μετ' αὐτῶν, ἵνα φανῇ ὅπως ἕκαστος τοῖς τοῦ οἰκο δεσπότου δοκίμοις ἀργυρίοις καὶ νομίσμασι λογικοῖς ἐχρήσατο. Καὶ ἐλήφθη γε ἐν τῇ παραβολῇ τὸ παρά δειγμα ἀπὸ τῶν συναιρόντων δεσποτῶν λόγον μετὰ τῶν ἰδίων δούλων. Ακριβέστερον δὲ νοήσομεν τὸ τῆς παραβολῆς ἐν τούτοις δηλούμενον ἐρείσαντες αὐτῶν τὴν διάνοιαν τοῖς γινομένοις παρὰ τοῖς οἰκονομήσατ δεσποτικά χρήματα οἰκέταις, καὶ λόγον περὶ αὐτῶν ἀπαιτουμένοις· ἕκαστος γὰρ ἐκείνων, ἀπὸ τῶν δεσπο τικῶν διαφόρως λαμβάνων χρημάτων, κέχρηται αυτ τοῖς ἤτοι εἰς δέον, ὥστε αὐξάνειν τὰ δεσποτικὰ χρήσ ματα, ἢ ἀσώτως ἀναλίσκων· εἰς ἃ μὴ δεῖ, καὶ ἐκχέων ἀκρίτως χωρὶς εὐλαβείας τὰ ἐγκεχειρισμένα. Εἰσὶ δὲ οἱ τἀὸς μὲν καὶ τὰ τοσάδε καλῶς ᾠκονόμησαν χρή ματα, ἕτερα δὲ ἀπολωλέκασι, καὶ ἡνίκα ἂν δίδωσι τὸν λόγον συναίροντος αὐτὸν τοῦ δεσπότου μετ' αυτ τῶν, συνάγεται μὲν πόσον ἐζημιώθη ἕκαστος, ἀρι θμεῖται δὲ καὶ πόσον κέρδος προσήγαγε, καὶ κατ' ἀξίαν τοῦ πῶς ᾠκονόμησε ήτοι τιμᾶται, ἢ ἐκπράσ σεται, ἢ ἐπὶ τινῶν μὲν συγχωρεῖται, ἐπὶ τινῶν ἀφαί ρεται. Φέρε τοίνυν ἀπὸ τῶν εἰρημένων πρῶτον ἴδωμεν τὰ λογικὰ νομίσματα καὶ δόκιμα τοῦ δεσπότου ἀρ γύρια, ἅπερ ὁ μέν τις πλείονα, ἕτερος δ' ἐλάττονα λαμβάνει· κατὰ γὰρ τὴν ἑκάστου δύναμιν, ᾧ μὲν δί δονται πέντε τάλαντα, ὡς δυναμένῳ διοικεῖν τὰ τοσ αὗτα· ἄλλῳ δὲ δύο, ὡς μὴ χωροῦντι τὰ τοῦ πρὸ αὐτοῦ· ἄλλῳ δὲ ἕν, ὡς καὶ τοῦ ἑτέρου υποδεεστέρῳ πότερον αὗται μόναι αἱ διαφοραί εἰσιν, ἢ αὗται μὲν περί τινων ἐν τοῖς ἑξῆς τοῦ Εὐαγγελίου λέγονται, εἰσὶ δὲ καὶ ἄλλαι παρά ταύτας, καὶ ἐπ' ἄλλαις πα ραβολαῖς εὑρίσκονταί τινες, τῇ μὲν ὀφειλέται δύο, ὁ μὲν πεντακοσίων, ὁ δὲ πεντήκοντα δηναρίων, ετοι ταῦτα πιστευθέντες καὶ κακῶς οἰκονομήσαντες, ἐλάτ τους τῇ δυνάμει τοῦ τὸ τάλαντον πεπιστευμένου, ἢ ὅτι μὲν εἰλήφασιν οὗτοι, οὐ μεμαθήκαμεν, ὅτι δὲ onem potestatem sive angelicam, sive reliquorum quorumlibet qui non in hoc solum sæculo, sed et in futuro sancti appellantur et hocce regno digni sunt. Ipsum proinde cœlorum regnum, quando ſuit ⚫ in similitudine carnis peccati, ut de peccato damnaret peccatum *, › quando seipsum ‹ qui non noverat peccatum, pro nobis peccatum fecit ",» pro nobis corpus peccati gerentibus, assimilatum est homini regi, prout is cum ratione ad Jesum in telligitur, in unum cum illo conjunctum, cui, si ita loqui fas est, major inest facultas, ut in unum et idem conjurgatur, primogenito omnis creature, quam s qui adhaerens Deo, unus spiritus est *, cum illo. Assimilatum autem hoc cœlorum regnum homini regi juxta rationem ad Servatorem intel lecto, et in unum cum illo conflatum, rationes cum servis suis conferre voluisse per anticipationem dicitur rationes enim ab illis olim repetiturus est, ut perspicuum fiat quomodo probatis patrisfamilias argenteis et rationabilibus nummis unusquisque usus sit. Et exemplum quidem in parabola ab heris rationes cum servis suis conferentibus assumptum est. Accuratius autem parabolæ hic propositæ sen sum assequemur, si mentem ad ea converterimus quæ a servis aguntur, a quibus herilis pecunia dispensata est, et a quibus ipsius ratio exigitur; unusquisque enim illorum variam de pecuniis heri libus summam capiens, eam impendit, vel utiliter, ita ut augmentum capiant nummi heriles, vel eam in res minine necessarias profuse absumit, absque delectu et inconsulte prodigens, quæ sibi permissa sunt. Sunt vero qui has et tot pecunias recte dispen sarint, alias vero dilapidarint, ei cum rationem cum eis confert herus, quantam unusquisque fece rit jacturam, colligitur, necnon quantum perce perit emolumentum, computatur, et pro ratione administrationis ipsius, vel honore afficitur, vel multatur, vel illius ditioni quædam permittuntur, quædam detrahuntur. Age ergo ex iis quæ dicta sunt rationales illos primum nummos et probatos patrisfamilias argenteos examninemus, quos majore alter, alter vero minore nume.o accipit; nam pro uniuscujusque potestate, huic quinque talenta tri buuntur, utpote qui tantumdem dispensare queat; alleri duo, utpote qui totidem capax non sit, quot qui eum præcessit; alii vero unum, utpote qui altero etiam inferior sit 8: an vero solæ hæ sunt differentiæ; an illa quidem inter aliquos in reliquo Evangeliorum contextu intercedere dicuntur; sed præter eas aliæ sunt, et in aliis parabolis repe omnia faciens eum sibi unum, et secundum hoc mysterium suscepti hominis factus est Jesus Christus, quoniam qui conjungit se Domino, fit spiritus unus cum eo.» Hoc itaque regnum coelorum quod assi milatum est homini regi, per anticipationem dicitur, quia voluit ponere rationem cum servis suis. Non dum enim ponit. Positurus est autem, ut appareat quomodo unusquisque domini sui et regis probabili bus et intelligibilibus pecuniis usus est. Quas quidam quidem amplius, alius autem accipit minus, secun dum enim virtutem uniuscujusque alii quidem dantur quinque talenta quasi tantum sufficienti tractare, * Rom. vin, 3. Cor. v, 21. • Col. 1, 15. * I Cor. vi, 17. * Matth. xxv, 15. onem potestatem sive angelicam, sive reliquorum quorumlibet qui non in hoc solum sæculo, sed et in futuro sancti appellantur et hocce regno digni sunt. Ipsum proinde cœlorum regnum, quando ſuit ⚫ in similitudine carnis peccati, ut de peccato damnaret peccatum *, › quando seipsum ‹ qui non noverat peccatum, pro nobis peccatum fecit ",» pro nobis corpus peccati gerentibus, assimilatum est homini regi, prout is cum ratione ad Jesum in telligitur, in unum cum illo conjunctum, cui, si ita loqui fas est, major inest facultas, ut in unum et idem conjurgatur, primogenito omnis creature, quam s qui adhaerens Deo, unus spiritus est *, cum illo. Assimilatum autem hoc cœlorum regnum homini regi juxta rationem ad Servatorem intel lecto, et in unum cum illo conflatum, rationes cum servis suis conferre voluisse per anticipationem dicitur rationes enim ab illis olim repetiturus est, ut perspicuum fiat quomodo probatis patrisfamilias argenteis et rationabilibus nummis unusquisque usus sit. Et exemplum quidem in parabola ab heris rationes cum servis suis conferentibus assumptum est. Accuratius autem parabolæ hic propositæ sen sum assequemur, si mentem ad ea converterimus quæ a servis aguntur, a quibus herilis pecunia dispensata est, et a quibus ipsius ratio exigitur; unusquisque enim illorum variam de pecuniis heri libus summam capiens, eam impendit, vel utiliter, ita ut augmentum capiant nummi heriles, vel eam in res minine necessarias profuse absumit, absque delectu et inconsulte prodigens, quæ sibi permissa sunt. Sunt vero qui has et tot pecunias recte dispen sarint, alias vero dilapidarint, ei cum rationem cum eis confert herus, quantam unusquisque fece rit jacturam, colligitur, necnon quantum perce perit emolumentum, computatur, et pro ratione administrationis ipsius, vel honore afficitur, vel multatur, vel illius ditioni quædam permittuntur, quædam detrahuntur. Age ergo ex iis quæ dicta sunt rationales illos primum nummos et probatos patrisfamilias argenteos examninemus, quos majore alter, alter vero minore nume.o accipit; nam pro uniuscujusque potestate, huic quinque talenta tri buuntur, utpote qui tantumdem dispensare queat; alleri duo, utpote qui totidem capax non sit, quot qui eum præcessit; alii vero unum, utpote qui altero etiam inferior sit 8: an vero solæ hæ sunt differentiæ; an illa quidem inter aliquos in reliquo Evangeliorum contextu intercedere dicuntur; sed præter eas aliæ sunt, et in aliis parabolis repe omnia faciens eum sibi unum, et secundum hoc mysterium suscepti hominis factus est Jesus Christus, quoniam qui conjungit se Domino, fit spiritus unus cum eo.» Hoc itaque regnum coelorum quod assi milatum est homini regi, per anticipationem dicitur, quia voluit ponere rationem cum servis suis. Non dum enim ponit. Positurus est autem, ut appareat quomodo unusquisque domini sui et regis probabili bus et intelligibilibus pecuniis usus est. Quas quidam quidem amplius, alius autem accipit minus, secun dum enim virtutem uniuscujusque alii quidem dantur quinque talenta quasi tantum sufficienti tractare, * Rom. vin, 3. Cor. v, 21. • Col. 1, 15. * I Cor. vi, 17. * Matth. xxv, 15.

ἔστι γὰρ τῆς σοφίας τοῦ θεοῦ ἔργον καὶ τὰ περὶ τῶν ἰδίως ποιῶν ἤτοι πεποιωμένων κατὰ τὰς τοιάσδε ποιότητας [εἴτε ἐν ἀοράτοις δυνάμεσιν, εἴτε καὶ ἔν τισιν ἀνθρώποις] ἀποδοῦναι προφητευόμενα ὁπωσποτοῦν ὑπὸ τοῦ θείου πνεύματος ἀναγεγραμμένα. ὡς δὲ μηδέπω διαρκῆ νοῦν ἀναλαβόντες ἡμεῖς τὸν δυνάμενον ἀνακραθῆναι τῷ Χριστοῦ νῷ [καὶ] ἕως τῶν τοσούτων χωροῦντα φθάνειν καὶ μετὰ τοῦ πνεύματος «πάντα» ἐρευνᾶν «καὶ τὰ βάθη τοῦ θεοῦ», οἰόμεθα, ἔτι ἀορίστως περὶ τῶν κατὰ τὸν τόπον λαμβάνοντες φαντασίαν, ἐπί τινα ἕνα ἀναφέρεσθαι πονηρὸν δοῦλον διὰ τῆς παραβολῆς δηλούμενον τὸν ἐνταῦθα παριστάμενον περὶ τῆς τῶν «πολλῶν ταλάντων» ὀφειλῆς. Πότε δὲ ὁ [κατὰ τὴν παραβολὴν] βασιλεὺς ἄνθρωπος «ἠθέλησε συνᾶραι λόγον μετὰ τῶν δούλων αὐτοῦ,» ἄξιον ἐπισκέψασθαι, καὶ ἐπὶ τίνα καιρὸν χρὴ ἀναφέρειν τὰ λεγόμενα. εἰ μὲν γὰρ μετὰ τὴν συντέλειαν ἢ ἐπ’ αὐτὴν [κατὰ τὸν τῆς προσδοκωμένης κρίσεως καιρόν], πῶς [ἄν τις] σώσαι τὰ περὶ τοῦ ὀφείλοντος «ἑκατὸν δηνάρια» καὶ πνιγομένου ὑπὸ τοῦ συγχωρηθέντος τὰ πολλὰ τάλαντα; μέλλοντι ἁγίων καὶ ἀξίων τῆς τοιαύτης βασιλείας. Αὕτη τοίνυν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν, ἡνίκα ι ἐν ὁμοιώματι σαρκὸς ἁμαρτίας ἐγένετο, ἵνα περὶ ἁμαρ τίας κατακρίνῃ τὴν ἁμαρτίαν, ἡνίκα μὴ γνόντα αυτ τὸν ἁμαρτίαν, ἐποίησεν ὑπὲρ ἡμῶν ἁμαρτίαν ο τῶν τῆς ἁμαρτίας ἡμῶν φορούντων σῶμα, ο ώμοιώθη ἀνθρώπῳ βασιλεῖ ν τῷ κατὰ τὸν Ἰησοῦν νοουμένῳ, ἑνωθεῖσα αὐτῷ πλεῖον, εἰ δεῖ οὕτω τολμήσαντα εἰ πεῖν, ἔχοντι πρὸς τὸ ἡνῶσθαι, καὶ πάντη ἓν γενέσθαι τῷ πρωτοτόκῳ πάσης κτίσεως, ο ἢ ι ὁ κολλώμενος τῷ Κυρίῳ ἐν πνεῦμα· πρὸς αὐτὸν γίνεται. Αὕτη δὲ ἡ ὁμοιωθεῖσα βασιλεία τῶν οὐρανῶν τῷ κατὰ τὸν Σω τῆρα νοουμένῳ ἀνθρώπῳ βασιλεῖ, καὶ ἑνωθεῖσα αὐτῷ προληπτικῶς λέγεται, ὅτι ἠθέλησε συνᾶραι λόγον μετὰ τῶν δούλων αὐτοῦ· μέλλει δὲ συναίρειν λόγον μετ' αὐτῶν, ἵνα φανῇ ὅπως ἕκαστος τοῖς τοῦ οἰκο δεσπότου δοκίμοις ἀργυρίοις καὶ νομίσμασι λογικοῖς ἐχρήσατο. Καὶ ἐλήφθη γε ἐν τῇ παραβολῇ τὸ παρά δειγμα ἀπὸ τῶν συναιρόντων δεσποτῶν λόγον μετὰ τῶν ἰδίων δούλων. Ακριβέστερον δὲ νοήσομεν τὸ τῆς παραβολῆς ἐν τούτοις δηλούμενον ἐρείσαντες αὐτῶν τὴν διάνοιαν τοῖς γινομένοις παρὰ τοῖς οἰκονομήσατ δεσποτικά χρήματα οἰκέταις, καὶ λόγον περὶ αὐτῶν ἀπαιτουμένοις· ἕκαστος γὰρ ἐκείνων, ἀπὸ τῶν δεσπο τικῶν διαφόρως λαμβάνων χρημάτων, κέχρηται αυτ τοῖς ἤτοι εἰς δέον, ὥστε αὐξάνειν τὰ δεσποτικὰ χρήσ ματα, ἢ ἀσώτως ἀναλίσκων· εἰς ἃ μὴ δεῖ, καὶ ἐκχέων ἀκρίτως χωρὶς εὐλαβείας τὰ ἐγκεχειρισμένα. Εἰσὶ δὲ οἱ τἀὸς μὲν καὶ τὰ τοσάδε καλῶς ᾠκονόμησαν χρή ματα, ἕτερα δὲ ἀπολωλέκασι, καὶ ἡνίκα ἂν δίδωσι τὸν λόγον συναίροντος αὐτὸν τοῦ δεσπότου μετ' αυτ τῶν, συνάγεται μὲν πόσον ἐζημιώθη ἕκαστος, ἀρι θμεῖται δὲ καὶ πόσον κέρδος προσήγαγε, καὶ κατ' ἀξίαν τοῦ πῶς ᾠκονόμησε ήτοι τιμᾶται, ἢ ἐκπράσ σεται, ἢ ἐπὶ τινῶν μὲν συγχωρεῖται, ἐπὶ τινῶν ἀφαί ρεται. Φέρε τοίνυν ἀπὸ τῶν εἰρημένων πρῶτον ἴδωμεν τὰ λογικὰ νομίσματα καὶ δόκιμα τοῦ δεσπότου ἀρ γύρια, ἅπερ ὁ μέν τις πλείονα, ἕτερος δ' ἐλάττονα λαμβάνει· κατὰ γὰρ τὴν ἑκάστου δύναμιν, ᾧ μὲν δί δονται πέντε τάλαντα, ὡς δυναμένῳ διοικεῖν τὰ τοσ αὗτα· ἄλλῳ δὲ δύο, ὡς μὴ χωροῦντι τὰ τοῦ πρὸ αὐτοῦ· ἄλλῳ δὲ ἕν, ὡς καὶ τοῦ ἑτέρου υποδεεστέρῳ πότερον αὗται μόναι αἱ διαφοραί εἰσιν, ἢ αὗται μὲν περί τινων ἐν τοῖς ἑξῆς τοῦ Εὐαγγελίου λέγονται, εἰσὶ δὲ καὶ ἄλλαι παρά ταύτας, καὶ ἐπ' ἄλλαις πα ραβολαῖς εὑρίσκονταί τινες, τῇ μὲν ὀφειλέται δύο, ὁ μὲν πεντακοσίων, ὁ δὲ πεντήκοντα δηναρίων, ετοι ταῦτα πιστευθέντες καὶ κακῶς οἰκονομήσαντες, ἐλάτ τους τῇ δυνάμει τοῦ τὸ τάλαντον πεπιστευμένου, ἢ ὅτι μὲν εἰλήφασιν οὗτοι, οὐ μεμαθήκαμεν, ὅτι δὲ μέλλοντι ἁγίων καὶ ἀξίων τῆς τοιαύτης βασιλείας. Αὕτη τοίνυν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν, ἡνίκα ι ἐν ὁμοιώματι σαρκὸς ἁμαρτίας ἐγένετο, ἵνα περὶ ἁμαρ τίας κατακρίνῃ τὴν ἁμαρτίαν, ἡνίκα μὴ γνόντα αυτ τὸν ἁμαρτίαν, ἐποίησεν ὑπὲρ ἡμῶν ἁμαρτίαν ο τῶν τῆς ἁμαρτίας ἡμῶν φορούντων σῶμα, ο ώμοιώθη ἀνθρώπῳ βασιλεῖ ν τῷ κατὰ τὸν Ἰησοῦν νοουμένῳ, ἑνωθεῖσα αὐτῷ πλεῖον, εἰ δεῖ οὕτω τολμήσαντα εἰ πεῖν, ἔχοντι πρὸς τὸ ἡνῶσθαι, καὶ πάντη ἓν γενέσθαι τῷ πρωτοτόκῳ πάσης κτίσεως, ο ἢ ι ὁ κολλώμενος τῷ Κυρίῳ ἐν πνεῦμα· πρὸς αὐτὸν γίνεται. Αὕτη δὲ ἡ ὁμοιωθεῖσα βασιλεία τῶν οὐρανῶν τῷ κατὰ τὸν Σω τῆρα νοουμένῳ ἀνθρώπῳ βασιλεῖ, καὶ ἑνωθεῖσα αὐτῷ προληπτικῶς λέγεται, ὅτι ἠθέλησε συνᾶραι λόγον μετὰ τῶν δούλων αὐτοῦ· μέλλει δὲ συναίρειν λόγον μετ' αὐτῶν, ἵνα φανῇ ὅπως ἕκαστος τοῖς τοῦ οἰκο δεσπότου δοκίμοις ἀργυρίοις καὶ νομίσμασι λογικοῖς ἐχρήσατο. Καὶ ἐλήφθη γε ἐν τῇ παραβολῇ τὸ παρά δειγμα ἀπὸ τῶν συναιρόντων δεσποτῶν λόγον μετὰ τῶν ἰδίων δούλων. Ακριβέστερον δὲ νοήσομεν τὸ τῆς παραβολῆς ἐν τούτοις δηλούμενον ἐρείσαντες αὐτῶν τὴν διάνοιαν τοῖς γινομένοις παρὰ τοῖς οἰκονομήσατ δεσποτικά χρήματα οἰκέταις, καὶ λόγον περὶ αὐτῶν ἀπαιτουμένοις· ἕκαστος γὰρ ἐκείνων, ἀπὸ τῶν δεσπο τικῶν διαφόρως λαμβάνων χρημάτων, κέχρηται αυτ τοῖς ἤτοι εἰς δέον, ὥστε αὐξάνειν τὰ δεσποτικὰ χρήσ ματα, ἢ ἀσώτως ἀναλίσκων· εἰς ἃ μὴ δεῖ, καὶ ἐκχέων ἀκρίτως χωρὶς εὐλαβείας τὰ ἐγκεχειρισμένα. Εἰσὶ δὲ οἱ τἀὸς μὲν καὶ τὰ τοσάδε καλῶς ᾠκονόμησαν χρή ματα, ἕτερα δὲ ἀπολωλέκασι, καὶ ἡνίκα ἂν δίδωσι τὸν λόγον συναίροντος αὐτὸν τοῦ δεσπότου μετ' αυτ τῶν, συνάγεται μὲν πόσον ἐζημιώθη ἕκαστος, ἀρι θμεῖται δὲ καὶ πόσον κέρδος προσήγαγε, καὶ κατ' ἀξίαν τοῦ πῶς ᾠκονόμησε ήτοι τιμᾶται, ἢ ἐκπράσ σεται, ἢ ἐπὶ τινῶν μὲν συγχωρεῖται, ἐπὶ τινῶν ἀφαί ρεται. Φέρε τοίνυν ἀπὸ τῶν εἰρημένων πρῶτον ἴδωμεν τὰ λογικὰ νομίσματα καὶ δόκιμα τοῦ δεσπότου ἀρ γύρια, ἅπερ ὁ μέν τις πλείονα, ἕτερος δ' ἐλάττονα λαμβάνει· κατὰ γὰρ τὴν ἑκάστου δύναμιν, ᾧ μὲν δί δονται πέντε τάλαντα, ὡς δυναμένῳ διοικεῖν τὰ τοσ αὗτα· ἄλλῳ δὲ δύο, ὡς μὴ χωροῦντι τὰ τοῦ πρὸ αὐτοῦ· ἄλλῳ δὲ ἕν, ὡς καὶ τοῦ ἑτέρου υποδεεστέρῳ πότερον αὗται μόναι αἱ διαφοραί εἰσιν, ἢ αὗται μὲν περί τινων ἐν τοῖς ἑξῆς τοῦ Εὐαγγελίου λέγονται, εἰσὶ δὲ καὶ ἄλλαι παρά ταύτας, καὶ ἐπ' ἄλλαις πα ραβολαῖς εὑρίσκονταί τινες, τῇ μὲν ὀφειλέται δύο, ὁ μὲν πεντακοσίων, ὁ δὲ πεντήκοντα δηναρίων, ετοι ταῦτα πιστευθέντες καὶ κακῶς οἰκονομήσαντες, ἐλάτ τους τῇ δυνάμει τοῦ τὸ τάλαντον πεπιστευμένου, ἢ ὅτι μὲν εἰλήφασιν οὗτοι, οὐ μεμαθήκαμεν, ὅτι δὲ onem potestatem sive angelicam, sive reliquorum quorumlibet qui non in hoc solum sæculo, sed et in futuro sancti appellantur et hocce regno digni sunt. Ipsum proinde cœlorum regnum, quando ſuit ⚫ in similitudine carnis peccati, ut de peccato damnaret peccatum *, › quando seipsum ‹ qui non noverat peccatum, pro nobis peccatum fecit ",» pro nobis corpus peccati gerentibus, assimilatum est homini regi, prout is cum ratione ad Jesum in telligitur, in unum cum illo conjunctum, cui, si ita loqui fas est, major inest facultas, ut in unum et idem conjurgatur, primogenito omnis creature, quam s qui adhaerens Deo, unus spiritus est *, cum illo. Assimilatum autem hoc cœlorum regnum homini regi juxta rationem ad Servatorem intel lecto, et in unum cum illo conflatum, rationes cum servis suis conferre voluisse per anticipationem dicitur rationes enim ab illis olim repetiturus est, ut perspicuum fiat quomodo probatis patrisfamilias argenteis et rationabilibus nummis unusquisque usus sit. Et exemplum quidem in parabola ab heris rationes cum servis suis conferentibus assumptum est. Accuratius autem parabolæ hic propositæ sen sum assequemur, si mentem ad ea converterimus quæ a servis aguntur, a quibus herilis pecunia dispensata est, et a quibus ipsius ratio exigitur; unusquisque enim illorum variam de pecuniis heri libus summam capiens, eam impendit, vel utiliter, ita ut augmentum capiant nummi heriles, vel eam in res minine necessarias profuse absumit, absque delectu et inconsulte prodigens, quæ sibi permissa sunt. Sunt vero qui has et tot pecunias recte dispen sarint, alias vero dilapidarint, ei cum rationem cum eis confert herus, quantam unusquisque fece rit jacturam, colligitur, necnon quantum perce perit emolumentum, computatur, et pro ratione administrationis ipsius, vel honore afficitur, vel multatur, vel illius ditioni quædam permittuntur, quædam detrahuntur. Age ergo ex iis quæ dicta sunt rationales illos primum nummos et probatos patrisfamilias argenteos examninemus, quos majore alter, alter vero minore nume.o accipit; nam pro uniuscujusque potestate, huic quinque talenta tri buuntur, utpote qui tantumdem dispensare queat; alleri duo, utpote qui totidem capax non sit, quot qui eum præcessit; alii vero unum, utpote qui altero etiam inferior sit 8: an vero solæ hæ sunt differentiæ; an illa quidem inter aliquos in reliquo Evangeliorum contextu intercedere dicuntur; sed præter eas aliæ sunt, et in aliis parabolis repe omnia faciens eum sibi unum, et secundum hoc mysterium suscepti hominis factus est Jesus Christus, quoniam qui conjungit se Domino, fit spiritus unus cum eo.» Hoc itaque regnum coelorum quod assi milatum est homini regi, per anticipationem dicitur, quia voluit ponere rationem cum servis suis. Non dum enim ponit. Positurus est autem, ut appareat quomodo unusquisque domini sui et regis probabili bus et intelligibilibus pecuniis usus est. Quas quidam quidem amplius, alius autem accipit minus, secun dum enim virtutem uniuscujusque alii quidem dantur quinque talenta quasi tantum sufficienti tractare, * Rom. vin, 3. Cor. v, 21. • Col. 1, 15. * I Cor. vi, 17. * Matth. xxv, 15. onem potestatem sive angelicam, sive reliquorum quorumlibet qui non in hoc solum sæculo, sed et in futuro sancti appellantur et hocce regno digni sunt. Ipsum proinde cœlorum regnum, quando ſuit ⚫ in similitudine carnis peccati, ut de peccato damnaret peccatum *, › quando seipsum ‹ qui non noverat peccatum, pro nobis peccatum fecit ",» pro nobis corpus peccati gerentibus, assimilatum est homini regi, prout is cum ratione ad Jesum in telligitur, in unum cum illo conjunctum, cui, si ita loqui fas est, major inest facultas, ut in unum et idem conjurgatur, primogenito omnis creature, quam s qui adhaerens Deo, unus spiritus est *, cum illo. Assimilatum autem hoc cœlorum regnum homini regi juxta rationem ad Servatorem intel lecto, et in unum cum illo conflatum, rationes cum servis suis conferre voluisse per anticipationem dicitur rationes enim ab illis olim repetiturus est, ut perspicuum fiat quomodo probatis patrisfamilias argenteis et rationabilibus nummis unusquisque usus sit. Et exemplum quidem in parabola ab heris rationes cum servis suis conferentibus assumptum est. Accuratius autem parabolæ hic propositæ sen sum assequemur, si mentem ad ea converterimus quæ a servis aguntur, a quibus herilis pecunia dispensata est, et a quibus ipsius ratio exigitur; unusquisque enim illorum variam de pecuniis heri libus summam capiens, eam impendit, vel utiliter, ita ut augmentum capiant nummi heriles, vel eam in res minine necessarias profuse absumit, absque delectu et inconsulte prodigens, quæ sibi permissa sunt. Sunt vero qui has et tot pecunias recte dispen sarint, alias vero dilapidarint, ei cum rationem cum eis confert herus, quantam unusquisque fece rit jacturam, colligitur, necnon quantum perce perit emolumentum, computatur, et pro ratione administrationis ipsius, vel honore afficitur, vel multatur, vel illius ditioni quædam permittuntur, quædam detrahuntur. Age ergo ex iis quæ dicta sunt rationales illos primum nummos et probatos patrisfamilias argenteos examninemus, quos majore alter, alter vero minore nume.o accipit; nam pro uniuscujusque potestate, huic quinque talenta tri buuntur, utpote qui tantumdem dispensare queat; alleri duo, utpote qui totidem capax non sit, quot qui eum præcessit; alii vero unum, utpote qui altero etiam inferior sit 8: an vero solæ hæ sunt differentiæ; an illa quidem inter aliquos in reliquo Evangeliorum contextu intercedere dicuntur; sed præter eas aliæ sunt, et in aliis parabolis repe omnia faciens eum sibi unum, et secundum hoc mysterium suscepti hominis factus est Jesus Christus, quoniam qui conjungit se Domino, fit spiritus unus cum eo.» Hoc itaque regnum coelorum quod assi milatum est homini regi, per anticipationem dicitur, quia voluit ponere rationem cum servis suis. Non dum enim ponit. Positurus est autem, ut appareat quomodo unusquisque domini sui et regis probabili bus et intelligibilibus pecuniis usus est. Quas quidam quidem amplius, alius autem accipit minus, secun dum enim virtutem uniuscujusque alii quidem dantur quinque talenta quasi tantum sufficienti tractare, * Rom. vin, 3. Cor. v, 21. • Col. 1, 15. * I Cor. vi, 17. * Matth. xxv, 15.

λεκτέον δὲ καὶ πρὸς τοῦτο ὅτι οἱ μὲν ἀκριβῶς εἰληφότες αὐτὰ νοεῖν οἴδασι τὸ πρακτέον αὐτοῖς, ἡμεῖς δὲ οἱ ὁμολογοῦντες ἀπολείπεσθαι τοῦ δυνηθῆναι ἐπὶ τὸ βάθος φθάσαι τῶν δηλουμένων ἐν τούτοις, εἰ καί τινα βραχυτέραν περίνοιαν ἐπὶ ποσὸν λαμβάνομεν τῶν κατὰ τὸν τόπον, φήσομεν ὅτι τινὰ μὲν ὧν ἐκ πολλῆς βασάνου καὶ ζητήσεως εὑρίσκειν δοκοῦμεν, εἴτε χάριτι θεοῦ εἴτε δυνάμει τοῦ ἐν ἡμῖν νοῦ, οὐ τολμῶμεν ἐμπιστεῦσαι γράμμασι, τινὰ δὲ γυμνασίας ἡμετέρας καὶ τῆς τῶν ἐντευξομένων χάριν ἐπὶ ποσὸν ἐκτιθέμεθα. Ἀλλὰ ταῦτα μὲν ἀπολελογήσθω διὰ τὸ τῆς παραβολῆς βάθος· πρὸς δὲ τὸ πότε «ἠθέλησεν» ὁ τῆς παραβολῆς βασιλεὺς ἄνθρωπος «συνᾶραι λόγον μετὰ τῶν δούλων» αὐτοῦ, φήσομεν ὅτι ἔοικεν περὶ τὸν κεκηρυγμένον τῆς κρίσεως καιρὸν τὸ τοιοῦτο γίνεσθαι. παριστᾶσι δὲ τοῦτο μία μὲν πρὸς τοῖς τελευταίοις τοῦ προκειμένου εὐαγγελίου παραβολή, μία δὲ ἐκ τοῦ κατὰ Λουκᾶν. τοσοῦτον ὤφειλον, ἀπὸ τῆς παραβολής δεδιδάχθαι δοκοῦμεν· εὑρίσκονται καὶ ἄλλοι δέκα δοῦλοι πιστευό μενοι μνᾶς ἕκαστος ἀνὰ μίαν. Καὶ εἴ τις δὲ κατα νοήσαι τὸ ποικίλον τῆς ἀνθρωπίνης ψυχῆς, καὶ τὰς πολλῷ διαφερούσας ἀλλήλων εὐφυΐας καὶ ἀφυΐας εἰς πλείονας τῶν ἀρετῶν, ἢ ἐλάττονας, καὶ τάσδε τάς ἀρετὰς, ἢ τάσδε, τάχα ἂν ἐννοήσαι πῶς ἑκάστη ψυχὴ ἐλήλυθε μετά τινων τοῦ οἰκοδεσπότου νομισμά των, ἀναφαινομένων μετὰ τῆς τοῦ λόγου συμπληρώ σεως, καὶ τῆς ἑξῆς τῇ συμπληρώσει τοῦ λόγου ἐπιμελείας, καὶ ἀσκήσεως τῆς πρὸς τὰ δέοντα, ἢ ἐπιμελείας μὲν καὶ ἀσκήσεως τῆς πρὸς ἄλλα δὲ, ἤτοι χρήσιμα, ὁποῖα ἐστι τὰ ἐπιτηδεύματα, ἢ πή μὲν χρήσιμα, πὴ δὲ οὐ χρήσιμα, ὁποῖα ἐστι τὰ μηδὲ πάντη ἀληθῆ δόγματα, μήτε δι' ὅλων ψευδή. Ζητήσεις δὲ ἐν τούτοις πότερον πάντες δύνανται ἄνθρωποι δοῦλοι τούτου λέγεσθαι τοῦ βασιλέως· ἡ τινὲς μὲν δοῦλοι, οὓς προέγνω καὶ προώρισεν, ἕτεροι δὲ οἱ τοῖς δούλοις συμπραγματευόμενοι τραπεζίται λεγόμενοι· καὶ οὕτω δὲ ζητήσεις εἰ ἔξω τῶν δούλων εἰσὶν ἀφ᾽ ὧν μετὰ τόκων εκπράττειν ἐπαγγέλλεται ὁ οἰκοδεσπότης, οὐ μόνον ἀλλότριοι τῆς θεοσεβείας, ἀλλὰ καί τινες τῶν πιστευόντων. Δεῦλοι δὲ μόνοι οἱ τοῦ λόγου οίκονόμοι· συναίρων δὲ λόγον μετὰ τῶν δούλων ὁ βασιλεὺς, ἀπαιτεῖ καὶ τοὺς ἀπὸ τῶν δούλων δεδανεισμένους, εἴτε ἑκατὸν κόρους σίτου, εἴτε ἑκατὸν βάδους ελαίου εἴτε ὅ τι δήποτε είν Τάχα ἂν ἐννοήσαι πῶς ἑκάστη, 20: Καὶ ἐπισκόπῳ μήποτε ἡ χώρα των πρὸ τοῦ σώματος ψυχῶν ἐστιν ὁ ἔξω τοῦ ἀμπελῶνος τόπος· ἀμπελὼν δὲ οὐ μόνον τὰ τῇδε, ἀλλὰ καὶ τὰ ἔξω τοῦ σώματος. Περὶ ἀρχῶν, 7, της συμπληρώσεως. λόγου, νόμου. Εκατὸν βάδους ἐλαίου. 6, κάδους. βάτους, νεί βαθόους. βάδους βάδος κάδος. βάδος κάδος κερά μιον, χάμος τοσοῦτον ὤφειλον, ἀπὸ τῆς παραβολής δεδιδάχθαι δοκοῦμεν· εὑρίσκονται καὶ ἄλλοι δέκα δοῦλοι πιστευό μενοι μνᾶς ἕκαστος ἀνὰ μίαν. Καὶ εἴ τις δὲ κατα νοήσαι τὸ ποικίλον τῆς ἀνθρωπίνης ψυχῆς, καὶ τὰς πολλῷ διαφερούσας ἀλλήλων εὐφυΐας καὶ ἀφυΐας εἰς πλείονας τῶν ἀρετῶν, ἢ ἐλάττονας, καὶ τάσδε τάς ἀρετὰς, ἢ τάσδε, τάχα ἂν ἐννοήσαι πῶς ἑκάστη ψυχὴ ἐλήλυθε μετά τινων τοῦ οἰκοδεσπότου νομισμά των, ἀναφαινομένων μετὰ τῆς τοῦ λόγου συμπληρώ σεως, καὶ τῆς ἑξῆς τῇ συμπληρώσει τοῦ λόγου ἐπιμελείας, καὶ ἀσκήσεως τῆς πρὸς τὰ δέοντα, ἢ ἐπιμελείας μὲν καὶ ἀσκήσεως τῆς πρὸς ἄλλα δὲ, ἤτοι χρήσιμα, ὁποῖα ἐστι τὰ ἐπιτηδεύματα, ἢ πή μὲν χρήσιμα, πὴ δὲ οὐ χρήσιμα, ὁποῖα ἐστι τὰ μηδὲ πάντη ἀληθῆ δόγματα, μήτε δι' ὅλων ψευδή. Ζητήσεις δὲ ἐν τούτοις πότερον πάντες δύνανται ἄνθρωποι δοῦλοι τούτου λέγεσθαι τοῦ βασιλέως· ἡ τινὲς μὲν δοῦλοι, οὓς προέγνω καὶ προώρισεν, ἕτεροι δὲ οἱ τοῖς δούλοις συμπραγματευόμενοι τραπεζίται λεγόμενοι· καὶ οὕτω δὲ ζητήσεις εἰ ἔξω τῶν δούλων εἰσὶν ἀφ᾽ ὧν μετὰ τόκων εκπράττειν ἐπαγγέλλεται ὁ οἰκοδεσπότης, οὐ μόνον ἀλλότριοι τῆς θεοσεβείας, ἀλλὰ καί τινες τῶν πιστευόντων. Δεῦλοι δὲ μόνοι οἱ τοῦ λόγου οίκονόμοι· συναίρων δὲ λόγον μετὰ τῶν δούλων ὁ βασιλεὺς, ἀπαιτεῖ καὶ τοὺς ἀπὸ τῶν δούλων δεδανεισμένους, εἴτε ἑκατὸν κόρους σίτου, εἴτε ἑκατὸν βάδους ελαίου εἴτε ὅ τι δήποτε είν Τάχα ἂν ἐννοήσαι πῶς ἑκάστη, 20: Καὶ ἐπισκόπῳ μήποτε ἡ χώρα των πρὸ τοῦ σώματος ψυχῶν ἐστιν ὁ ἔξω τοῦ ἀμπελῶνος τόπος· ἀμπελὼν δὲ οὐ μόνον τὰ τῇδε, ἀλλὰ καὶ τὰ ἔξω τοῦ σώματος. Περὶ ἀρχῶν, 7, της συμπληρώσεως. λόγου, νόμου. Εκατὸν βάδους ἐλαίου. 6, κάδους. βάτους, νεί βαθόους. βάδους βάδος κάδος. βάδος κάδος κερά μιον, χάμος riuntur nonnulla, ac illic quidem debitores duc, hic denariorum quingentorum, ille quinquaginta, vel quibus crediti illi fuerunt, eosque male admi nistraverunt, cum virtute eo essent inferiores cui talentum creditum est, vel certe quos sumpsisse illos non accepimus quidem, tantumdem autem debuisse videmur a parabola didicisse: reperiuntur et alii decem servi, quorum singuiis mina seorsum tradita est. Et sane si quis humanarum animarum varietatem animo conciperet, quamque diversis modis ad plures, paucioresve, vel ad has, illaspe virtutes adipiscendas bene vel male a natura com paratæ sint, is fortasse intelligeret quonam pacto unaquæque anima aliquibus heri nummis instructa venerit, qui cum rationis perfectione elucescunt, èt cum ea quæ rationis perfectionem sequitur diligentia, et in rebus necessariis exercitatione; aut cum diligentia quidem, et in rebus exercitatione, vel utilibus, qualia sunt studia; vel partim utilibus, partim non utilibus, qualia sunt dogmata, quæ neque omnino vera sunt, neque omnino falsa. Sed super iis quæres an omnes homines servi regis illius dici possint; an nonnuli quidem servi, quos nempe præscivit et prædestinavit; alii vero cum servis negotiantes, qui nummularii ap pellantur atque ita disquires an præter servos sint aliqui, non a vero Dei cultu alieni duntaxat, sed et e credentibus nonnulli, a quibus rationem exacturum se cum usuris significet paterfamilias. Servi autem soli sunt verbi dispensatores. Rationem vero a servis rex repetens, ab iis etiam qui ab ejus familia alieni sunt, vel centum tritici coros exigit, vel centum batos olei, vel quidquid sibi ab ipsius alii autem duo, quasi minus potenti, alii autem unum, quasi adhuc impotentiori. Et si quis consideret varietatem humanarum animarum, et ingenia hominum distantia inter se, quoniam iste quidem facit ad plures virtutes, ille autem ad pauciores, alius vero ad istas facit, ad illas autem non facit, forsitan in ielligere potest quomodo unaquæque anima venit cum aliquibus dominicis pecuniis in hunc mundum. præscivit et prædestinavit, alii autem non servi, sed qui negotiantur cum servis? De quibus et dieitur cuidam servo: Num oportebat te dare pecuniam meam ad mensam, ut ego veniens cum usura rece pissem cam? Et sic requires utrum extra servos habentur, a quibus cum usuris promittit se recepturuin dominus, non solum qui sunt alieni a fide, sed etiam credentium quidam; servi autem hi soli, quantum ad istas parabolas, qui dispensatores verbi habentur, et quibus hoc est commissum, ut negotientur et fenerent. Nec enim omnibus consequens est intelligere dictum, negotiamini donec redeo.» Et sequitur. ut cum posita fuerit ratio cum servis, requiratur etiam quæcunque fecerunt servi ad eos qui extra doinuin fuerant regis. Nec enim conservus invenitur fuisse villico illi iniquitatis, cum centum tritici coros debebat, Luc. xvi, 6, etc. No minum omnium animas ante ipsa corpora fuisse conditas, at illas prophetarum virorumque sancti tate nobilium ipsos esse angelos censuit Origenes. Postremum hoc jam ante observavimus; nunc vero prius illud animadvertere licet; sed et apertius infra ad caput Item lib. cap. et lib. 11, cap. 9, et lib. iv, cap. 2, et in Joan. iv, 38, ubi angelorum ministerio et ope animas homi num corporibus immitti docet; et in Joan. vill, 38, et sexcentis locis; præcipue vero lib. 1, contra Celsum ubi Pythagorain, Empedoclem et Platonem doctrinæ hujus auctores agnoscit. Vi dendus Laertius in Pythagora et Empedocle; et Plato in Phadone, et x De legib. et in Epinom. et x De republ. et in Tim. et aliis plerisque locis. Hanc Plato sententiam a præceptore suo Socrate, hic ab Italicis philosophis, hi a Pythagora acceperunt. At eam passim in Origene obterit flieronymus, ma xime epistol. ad Avitum. Sed et aliquando dissi mulato Origenis nomine; in epistola, puta, ad Demetriad. et in Jerem. xxvm. Sed de his satis actum est in Origenianis. HuETIUS. Codex Regius Idem recte quemadmodum legit vetus interpres. Codex Anglicanus Luc. xv, alii legunt, Vulgat. centum cakos olei;, alii Origenes, et Josephus Antiquit. lib. viii, cap. 2, Hebraice na. pro clivis mutatio fuit in Certe et nomine diversa, re et capacitate unum sunt; ba thus enim metretam, hoc est, cadum, sive sive amphoram Atticam, sive hydriam Roua nam capit: quidem legitur apud Epiphanium, sed vitiose. HUETIUS. riuntur nonnulla, ac illic quidem debitores duc, hic denariorum quingentorum, ille quinquaginta, vel quibus crediti illi fuerunt, eosque male admi nistraverunt, cum virtute eo essent inferiores cui talentum creditum est, vel certe quos sumpsisse illos non accepimus quidem, tantumdem autem debuisse videmur a parabola didicisse: reperiuntur et alii decem servi, quorum singuiis mina seorsum tradita est. Et sane si quis humanarum animarum varietatem animo conciperet, quamque diversis modis ad plures, paucioresve, vel ad has, illaspe virtutes adipiscendas bene vel male a natura com paratæ sint, is fortasse intelligeret quonam pacto unaquæque anima aliquibus heri nummis instructa venerit, qui cum rationis perfectione elucescunt, èt cum ea quæ rationis perfectionem sequitur diligentia, et in rebus necessariis exercitatione; aut cum diligentia quidem, et in rebus exercitatione, vel utilibus, qualia sunt studia; vel partim utilibus, partim non utilibus, qualia sunt dogmata, quæ neque omnino vera sunt, neque omnino falsa. Sed super iis quæres an omnes homines servi regis illius dici possint; an nonnuli quidem servi, quos nempe præscivit et prædestinavit; alii vero cum servis negotiantes, qui nummularii ap pellantur atque ita disquires an præter servos sint aliqui, non a vero Dei cultu alieni duntaxat, sed et e credentibus nonnulli, a quibus rationem exacturum se cum usuris significet paterfamilias. Servi autem soli sunt verbi dispensatores. Rationem vero a servis rex repetens, ab iis etiam qui ab ejus familia alieni sunt, vel centum tritici coros exigit, vel centum batos olei, vel quidquid sibi ab ipsius alii autem duo, quasi minus potenti, alii autem unum, quasi adhuc impotentiori. Et si quis consideret varietatem humanarum animarum, et ingenia hominum distantia inter se, quoniam iste quidem facit ad plures virtutes, ille autem ad pauciores, alius vero ad istas facit, ad illas autem non facit, forsitan in ielligere potest quomodo unaquæque anima venit cum aliquibus dominicis pecuniis in hunc mundum. præscivit et prædestinavit, alii autem non servi, sed qui negotiantur cum servis? De quibus et dieitur cuidam servo: Num oportebat te dare pecuniam meam ad mensam, ut ego veniens cum usura rece pissem cam? Et sic requires utrum extra servos habentur, a quibus cum usuris promittit se recepturuin dominus, non solum qui sunt alieni a fide, sed etiam credentium quidam; servi autem hi soli, quantum ad istas parabolas, qui dispensatores verbi habentur, et quibus hoc est commissum, ut negotientur et fenerent. Nec enim omnibus consequens est intelligere dictum, negotiamini donec redeo.» Et sequitur. ut cum posita fuerit ratio cum servis, requiratur etiam quæcunque fecerunt servi ad eos qui extra doinuin fuerant regis. Nec enim conservus invenitur fuisse villico illi iniquitatis, cum centum tritici coros debebat, Luc. xvi, 6, etc. No minum omnium animas ante ipsa corpora fuisse conditas, at illas prophetarum virorumque sancti tate nobilium ipsos esse angelos censuit Origenes. Postremum hoc jam ante observavimus; nunc vero prius illud animadvertere licet; sed et apertius infra ad caput Item lib. cap. et lib. 11, cap. 9, et lib. iv, cap. 2, et in Joan. iv, 38, ubi angelorum ministerio et ope animas homi num corporibus immitti docet; et in Joan. vill, 38, et sexcentis locis; præcipue vero lib. 1, contra Celsum ubi Pythagorain, Empedoclem et Platonem doctrinæ hujus auctores agnoscit. Vi dendus Laertius in Pythagora et Empedocle; et Plato in Phadone, et x De legib. et in Epinom. et x De republ. et in Tim. et aliis plerisque locis. Hanc Plato sententiam a præceptore suo Socrate, hic ab Italicis philosophis, hi a Pythagora acceperunt. At eam passim in Origene obterit flieronymus, ma xime epistol. ad Avitum. Sed et aliquando dissi mulato Origenis nomine; in epistola, puta, ad Demetriad. et in Jerem. xxvm. Sed de his satis actum est in Origenianis. HuETIUS. Codex Regius Idem recte quemadmodum legit vetus interpres. Codex Anglicanus Luc. xv, alii legunt, Vulgat. centum cakos olei;, alii Origenes, et Josephus Antiquit. lib. viii, cap. 2, Hebraice na. pro clivis mutatio fuit in Certe et nomine diversa, re et capacitate unum sunt; ba thus enim metretam, hoc est, cadum, sive sive amphoram Atticam, sive hydriam Roua nam capit: quidem legitur apud Epiphanium, sed vitiose. HUETIUS. 8. Adhuc autem quæres utrum omnes homines servi sunt regis hujus, aut quidam quidem servi quos 8. Adhuc autem quæres utrum omnes homines servi sunt regis hujus, aut quidam quidem servi quos

λεκτέον δὲ καὶ πρὸς τοῦτο ὅτι οἱ μὲν ἀκριβῶς εἰληφότες αὐτὰ νοεῖν οἴδασι τὸ πρακτέον αὐτοῖς, ἡμεῖς δὲ οἱ ὁμολογοῦντες ἀπολείπεσθαι τοῦ δυνηθῆναι ἐπὶ τὸ βάθος φθάσαι τῶν δηλουμένων ἐν τούτοις, εἰ καί τινα βραχυτέραν περίνοιαν ἐπὶ ποσὸν λαμβάνομεν τῶν κατὰ τὸν τόπον, φήσομεν ὅτι τινὰ μὲν ὧν ἐκ πολλῆς βασάνου καὶ ζητήσεως εὑρίσκειν δοκοῦμεν, εἴτε χάριτι θεοῦ εἴτε δυνάμει τοῦ ἐν ἡμῖν νοῦ, οὐ τολμῶμεν ἐμπιστεῦσαι γράμμασι, τινὰ δὲ γυμνασίας ἡμετέρας καὶ τῆς τῶν ἐντευξομένων χάριν ἐπὶ ποσὸν ἐκτιθέμεθα. Ἀλλὰ ταῦτα μὲν ἀπολελογήσθω διὰ τὸ τῆς παραβολῆς βάθος· πρὸς δὲ τὸ πότε «ἠθέλησεν» ὁ τῆς παραβολῆς βασιλεὺς ἄνθρωπος «συνᾶραι λόγον μετὰ τῶν δούλων» αὐτοῦ, φήσομεν ὅτι ἔοικεν περὶ τὸν κεκηρυγμένον τῆς κρίσεως καιρὸν τὸ τοιοῦτο γίνεσθαι. παριστᾶσι δὲ τοῦτο μία μὲν πρὸς τοῖς τελευταίοις τοῦ προκειμένου εὐαγγελίου παραβολή, μία δὲ ἐκ τοῦ κατὰ Λουκᾶν. τοσοῦτον ὤφειλον, ἀπὸ τῆς παραβολής δεδιδάχθαι δοκοῦμεν· εὑρίσκονται καὶ ἄλλοι δέκα δοῦλοι πιστευό μενοι μνᾶς ἕκαστος ἀνὰ μίαν. Καὶ εἴ τις δὲ κατα νοήσαι τὸ ποικίλον τῆς ἀνθρωπίνης ψυχῆς, καὶ τὰς πολλῷ διαφερούσας ἀλλήλων εὐφυΐας καὶ ἀφυΐας εἰς πλείονας τῶν ἀρετῶν, ἢ ἐλάττονας, καὶ τάσδε τάς ἀρετὰς, ἢ τάσδε, τάχα ἂν ἐννοήσαι πῶς ἑκάστη ψυχὴ ἐλήλυθε μετά τινων τοῦ οἰκοδεσπότου νομισμά των, ἀναφαινομένων μετὰ τῆς τοῦ λόγου συμπληρώ σεως, καὶ τῆς ἑξῆς τῇ συμπληρώσει τοῦ λόγου ἐπιμελείας, καὶ ἀσκήσεως τῆς πρὸς τὰ δέοντα, ἢ ἐπιμελείας μὲν καὶ ἀσκήσεως τῆς πρὸς ἄλλα δὲ, ἤτοι χρήσιμα, ὁποῖα ἐστι τὰ ἐπιτηδεύματα, ἢ πή μὲν χρήσιμα, πὴ δὲ οὐ χρήσιμα, ὁποῖα ἐστι τὰ μηδὲ πάντη ἀληθῆ δόγματα, μήτε δι' ὅλων ψευδή. Ζητήσεις δὲ ἐν τούτοις πότερον πάντες δύνανται ἄνθρωποι δοῦλοι τούτου λέγεσθαι τοῦ βασιλέως· ἡ τινὲς μὲν δοῦλοι, οὓς προέγνω καὶ προώρισεν, ἕτεροι δὲ οἱ τοῖς δούλοις συμπραγματευόμενοι τραπεζίται λεγόμενοι· καὶ οὕτω δὲ ζητήσεις εἰ ἔξω τῶν δούλων εἰσὶν ἀφ᾽ ὧν μετὰ τόκων εκπράττειν ἐπαγγέλλεται ὁ οἰκοδεσπότης, οὐ μόνον ἀλλότριοι τῆς θεοσεβείας, ἀλλὰ καί τινες τῶν πιστευόντων. Δεῦλοι δὲ μόνοι οἱ τοῦ λόγου οίκονόμοι· συναίρων δὲ λόγον μετὰ τῶν δούλων ὁ βασιλεὺς, ἀπαιτεῖ καὶ τοὺς ἀπὸ τῶν δούλων δεδανεισμένους, εἴτε ἑκατὸν κόρους σίτου, εἴτε ἑκατὸν βάδους ελαίου εἴτε ὅ τι δήποτε είν Τάχα ἂν ἐννοήσαι πῶς ἑκάστη, 20: Καὶ ἐπισκόπῳ μήποτε ἡ χώρα των πρὸ τοῦ σώματος ψυχῶν ἐστιν ὁ ἔξω τοῦ ἀμπελῶνος τόπος· ἀμπελὼν δὲ οὐ μόνον τὰ τῇδε, ἀλλὰ καὶ τὰ ἔξω τοῦ σώματος. Περὶ ἀρχῶν, 7, της συμπληρώσεως. λόγου, νόμου. Εκατὸν βάδους ἐλαίου. 6, κάδους. βάτους, νεί βαθόους. βάδους βάδος κάδος. βάδος κάδος κερά μιον, χάμος τοσοῦτον ὤφειλον, ἀπὸ τῆς παραβολής δεδιδάχθαι δοκοῦμεν· εὑρίσκονται καὶ ἄλλοι δέκα δοῦλοι πιστευό μενοι μνᾶς ἕκαστος ἀνὰ μίαν. Καὶ εἴ τις δὲ κατα νοήσαι τὸ ποικίλον τῆς ἀνθρωπίνης ψυχῆς, καὶ τὰς πολλῷ διαφερούσας ἀλλήλων εὐφυΐας καὶ ἀφυΐας εἰς πλείονας τῶν ἀρετῶν, ἢ ἐλάττονας, καὶ τάσδε τάς ἀρετὰς, ἢ τάσδε, τάχα ἂν ἐννοήσαι πῶς ἑκάστη ψυχὴ ἐλήλυθε μετά τινων τοῦ οἰκοδεσπότου νομισμά των, ἀναφαινομένων μετὰ τῆς τοῦ λόγου συμπληρώ σεως, καὶ τῆς ἑξῆς τῇ συμπληρώσει τοῦ λόγου ἐπιμελείας, καὶ ἀσκήσεως τῆς πρὸς τὰ δέοντα, ἢ ἐπιμελείας μὲν καὶ ἀσκήσεως τῆς πρὸς ἄλλα δὲ, ἤτοι χρήσιμα, ὁποῖα ἐστι τὰ ἐπιτηδεύματα, ἢ πή μὲν χρήσιμα, πὴ δὲ οὐ χρήσιμα, ὁποῖα ἐστι τὰ μηδὲ πάντη ἀληθῆ δόγματα, μήτε δι' ὅλων ψευδή. Ζητήσεις δὲ ἐν τούτοις πότερον πάντες δύνανται ἄνθρωποι δοῦλοι τούτου λέγεσθαι τοῦ βασιλέως· ἡ τινὲς μὲν δοῦλοι, οὓς προέγνω καὶ προώρισεν, ἕτεροι δὲ οἱ τοῖς δούλοις συμπραγματευόμενοι τραπεζίται λεγόμενοι· καὶ οὕτω δὲ ζητήσεις εἰ ἔξω τῶν δούλων εἰσὶν ἀφ᾽ ὧν μετὰ τόκων εκπράττειν ἐπαγγέλλεται ὁ οἰκοδεσπότης, οὐ μόνον ἀλλότριοι τῆς θεοσεβείας, ἀλλὰ καί τινες τῶν πιστευόντων. Δεῦλοι δὲ μόνοι οἱ τοῦ λόγου οίκονόμοι· συναίρων δὲ λόγον μετὰ τῶν δούλων ὁ βασιλεὺς, ἀπαιτεῖ καὶ τοὺς ἀπὸ τῶν δούλων δεδανεισμένους, εἴτε ἑκατὸν κόρους σίτου, εἴτε ἑκατὸν βάδους ελαίου εἴτε ὅ τι δήποτε είν Τάχα ἂν ἐννοήσαι πῶς ἑκάστη, 20: Καὶ ἐπισκόπῳ μήποτε ἡ χώρα των πρὸ τοῦ σώματος ψυχῶν ἐστιν ὁ ἔξω τοῦ ἀμπελῶνος τόπος· ἀμπελὼν δὲ οὐ μόνον τὰ τῇδε, ἀλλὰ καὶ τὰ ἔξω τοῦ σώματος. Περὶ ἀρχῶν, 7, της συμπληρώσεως. λόγου, νόμου. Εκατὸν βάδους ἐλαίου. 6, κάδους. βάτους, νεί βαθόους. βάδους βάδος κάδος. βάδος κάδος κερά μιον, χάμος riuntur nonnulla, ac illic quidem debitores duc, hic denariorum quingentorum, ille quinquaginta, vel quibus crediti illi fuerunt, eosque male admi nistraverunt, cum virtute eo essent inferiores cui talentum creditum est, vel certe quos sumpsisse illos non accepimus quidem, tantumdem autem debuisse videmur a parabola didicisse: reperiuntur et alii decem servi, quorum singuiis mina seorsum tradita est. Et sane si quis humanarum animarum varietatem animo conciperet, quamque diversis modis ad plures, paucioresve, vel ad has, illaspe virtutes adipiscendas bene vel male a natura com paratæ sint, is fortasse intelligeret quonam pacto unaquæque anima aliquibus heri nummis instructa venerit, qui cum rationis perfectione elucescunt, èt cum ea quæ rationis perfectionem sequitur diligentia, et in rebus necessariis exercitatione; aut cum diligentia quidem, et in rebus exercitatione, vel utilibus, qualia sunt studia; vel partim utilibus, partim non utilibus, qualia sunt dogmata, quæ neque omnino vera sunt, neque omnino falsa. Sed super iis quæres an omnes homines servi regis illius dici possint; an nonnuli quidem servi, quos nempe præscivit et prædestinavit; alii vero cum servis negotiantes, qui nummularii ap pellantur atque ita disquires an præter servos sint aliqui, non a vero Dei cultu alieni duntaxat, sed et e credentibus nonnulli, a quibus rationem exacturum se cum usuris significet paterfamilias. Servi autem soli sunt verbi dispensatores. Rationem vero a servis rex repetens, ab iis etiam qui ab ejus familia alieni sunt, vel centum tritici coros exigit, vel centum batos olei, vel quidquid sibi ab ipsius alii autem duo, quasi minus potenti, alii autem unum, quasi adhuc impotentiori. Et si quis consideret varietatem humanarum animarum, et ingenia hominum distantia inter se, quoniam iste quidem facit ad plures virtutes, ille autem ad pauciores, alius vero ad istas facit, ad illas autem non facit, forsitan in ielligere potest quomodo unaquæque anima venit cum aliquibus dominicis pecuniis in hunc mundum. præscivit et prædestinavit, alii autem non servi, sed qui negotiantur cum servis? De quibus et dieitur cuidam servo: Num oportebat te dare pecuniam meam ad mensam, ut ego veniens cum usura rece pissem cam? Et sic requires utrum extra servos habentur, a quibus cum usuris promittit se recepturuin dominus, non solum qui sunt alieni a fide, sed etiam credentium quidam; servi autem hi soli, quantum ad istas parabolas, qui dispensatores verbi habentur, et quibus hoc est commissum, ut negotientur et fenerent. Nec enim omnibus consequens est intelligere dictum, negotiamini donec redeo.» Et sequitur. ut cum posita fuerit ratio cum servis, requiratur etiam quæcunque fecerunt servi ad eos qui extra doinuin fuerant regis. Nec enim conservus invenitur fuisse villico illi iniquitatis, cum centum tritici coros debebat, Luc. xvi, 6, etc. No minum omnium animas ante ipsa corpora fuisse conditas, at illas prophetarum virorumque sancti tate nobilium ipsos esse angelos censuit Origenes. Postremum hoc jam ante observavimus; nunc vero prius illud animadvertere licet; sed et apertius infra ad caput Item lib. cap. et lib. 11, cap. 9, et lib. iv, cap. 2, et in Joan. iv, 38, ubi angelorum ministerio et ope animas homi num corporibus immitti docet; et in Joan. vill, 38, et sexcentis locis; præcipue vero lib. 1, contra Celsum ubi Pythagorain, Empedoclem et Platonem doctrinæ hujus auctores agnoscit. Vi dendus Laertius in Pythagora et Empedocle; et Plato in Phadone, et x De legib. et in Epinom. et x De republ. et in Tim. et aliis plerisque locis. Hanc Plato sententiam a præceptore suo Socrate, hic ab Italicis philosophis, hi a Pythagora acceperunt. At eam passim in Origene obterit flieronymus, ma xime epistol. ad Avitum. Sed et aliquando dissi mulato Origenis nomine; in epistola, puta, ad Demetriad. et in Jerem. xxvm. Sed de his satis actum est in Origenianis. HuETIUS. Codex Regius Idem recte quemadmodum legit vetus interpres. Codex Anglicanus Luc. xv, alii legunt, Vulgat. centum cakos olei;, alii Origenes, et Josephus Antiquit. lib. viii, cap. 2, Hebraice na. pro clivis mutatio fuit in Certe et nomine diversa, re et capacitate unum sunt; ba thus enim metretam, hoc est, cadum, sive sive amphoram Atticam, sive hydriam Roua nam capit: quidem legitur apud Epiphanium, sed vitiose. HUETIUS. riuntur nonnulla, ac illic quidem debitores duc, hic denariorum quingentorum, ille quinquaginta, vel quibus crediti illi fuerunt, eosque male admi nistraverunt, cum virtute eo essent inferiores cui talentum creditum est, vel certe quos sumpsisse illos non accepimus quidem, tantumdem autem debuisse videmur a parabola didicisse: reperiuntur et alii decem servi, quorum singuiis mina seorsum tradita est. Et sane si quis humanarum animarum varietatem animo conciperet, quamque diversis modis ad plures, paucioresve, vel ad has, illaspe virtutes adipiscendas bene vel male a natura com paratæ sint, is fortasse intelligeret quonam pacto unaquæque anima aliquibus heri nummis instructa venerit, qui cum rationis perfectione elucescunt, èt cum ea quæ rationis perfectionem sequitur diligentia, et in rebus necessariis exercitatione; aut cum diligentia quidem, et in rebus exercitatione, vel utilibus, qualia sunt studia; vel partim utilibus, partim non utilibus, qualia sunt dogmata, quæ neque omnino vera sunt, neque omnino falsa. Sed super iis quæres an omnes homines servi regis illius dici possint; an nonnuli quidem servi, quos nempe præscivit et prædestinavit; alii vero cum servis negotiantes, qui nummularii ap pellantur atque ita disquires an præter servos sint aliqui, non a vero Dei cultu alieni duntaxat, sed et e credentibus nonnulli, a quibus rationem exacturum se cum usuris significet paterfamilias. Servi autem soli sunt verbi dispensatores. Rationem vero a servis rex repetens, ab iis etiam qui ab ejus familia alieni sunt, vel centum tritici coros exigit, vel centum batos olei, vel quidquid sibi ab ipsius alii autem duo, quasi minus potenti, alii autem unum, quasi adhuc impotentiori. Et si quis consideret varietatem humanarum animarum, et ingenia hominum distantia inter se, quoniam iste quidem facit ad plures virtutes, ille autem ad pauciores, alius vero ad istas facit, ad illas autem non facit, forsitan in ielligere potest quomodo unaquæque anima venit cum aliquibus dominicis pecuniis in hunc mundum. præscivit et prædestinavit, alii autem non servi, sed qui negotiantur cum servis? De quibus et dieitur cuidam servo: Num oportebat te dare pecuniam meam ad mensam, ut ego veniens cum usura rece pissem cam? Et sic requires utrum extra servos habentur, a quibus cum usuris promittit se recepturuin dominus, non solum qui sunt alieni a fide, sed etiam credentium quidam; servi autem hi soli, quantum ad istas parabolas, qui dispensatores verbi habentur, et quibus hoc est commissum, ut negotientur et fenerent. Nec enim omnibus consequens est intelligere dictum, negotiamini donec redeo.» Et sequitur. ut cum posita fuerit ratio cum servis, requiratur etiam quæcunque fecerunt servi ad eos qui extra doinuin fuerant regis. Nec enim conservus invenitur fuisse villico illi iniquitatis, cum centum tritici coros debebat, Luc. xvi, 6, etc. No minum omnium animas ante ipsa corpora fuisse conditas, at illas prophetarum virorumque sancti tate nobilium ipsos esse angelos censuit Origenes. Postremum hoc jam ante observavimus; nunc vero prius illud animadvertere licet; sed et apertius infra ad caput Item lib. cap. et lib. 11, cap. 9, et lib. iv, cap. 2, et in Joan. iv, 38, ubi angelorum ministerio et ope animas homi num corporibus immitti docet; et in Joan. vill, 38, et sexcentis locis; præcipue vero lib. 1, contra Celsum ubi Pythagorain, Empedoclem et Platonem doctrinæ hujus auctores agnoscit. Vi dendus Laertius in Pythagora et Empedocle; et Plato in Phadone, et x De legib. et in Epinom. et x De republ. et in Tim. et aliis plerisque locis. Hanc Plato sententiam a præceptore suo Socrate, hic ab Italicis philosophis, hi a Pythagora acceperunt. At eam passim in Origene obterit flieronymus, ma xime epistol. ad Avitum. Sed et aliquando dissi mulato Origenis nomine; in epistola, puta, ad Demetriad. et in Jerem. xxvm. Sed de his satis actum est in Origenianis. HuETIUS. Codex Regius Idem recte quemadmodum legit vetus interpres. Codex Anglicanus Luc. xv, alii legunt, Vulgat. centum cakos olei;, alii Origenes, et Josephus Antiquit. lib. viii, cap. 2, Hebraice na. pro clivis mutatio fuit in Certe et nomine diversa, re et capacitate unum sunt; ba thus enim metretam, hoc est, cadum, sive sive amphoram Atticam, sive hydriam Roua nam capit: quidem legitur apud Epiphanium, sed vitiose. HUETIUS. 8. Adhuc autem quæres utrum omnes homines servi sunt regis hujus, aut quidam quidem servi quos 8. Adhuc autem quæres utrum omnes homines servi sunt regis hujus, aut quidam quidem servi quos

ἡ δὲ κατὰ Λουκᾶν σαφέστερον παρίστησιν ὅτι εὐγενὴς ἄνθρωπος πορευθεὶς «εἰς χώραν μακρὰν λαβεῖν ἑαυτῷ βασιλείαν καὶ ὑποστρέψαι», πορευόμενος ἐκάλεσε δέκα δούλους καὶ «ἔδωκεν αὐτοῖς δέκα μνᾶς, καὶ εἶπεν αὐτοῖς· πραγματεύσασθε ἐν ᾧ ἔρχομαι». οὗτος δὲ ὁ εὐγενὴς ἄνθρωπος, μισούμενος ὑπὸ τῶν ἰδίων πολιτῶν ἀποστειλάντων «πρεσβείαν ὀπίσω αὐτοῦ», οὐ θελόντων αὐτὸν βασιλεῦσαι ἐπ’ αὐτούς, ἐπανῆλθε λαβὼν «τὴν βασιλείαν καὶ εἶπεν φωνηθῆναι αὐτῷ τοὺς δούλους οἷς δεδώκει τὸ ἀργύριον, ἵνα γνῷ τί διεπραγματεύσαντο». ἰδὼν δὲ ἃ πεποιήκασι, τῷ μὲν τὴν μνᾶν δέκα μνᾶς ποιήσαντι ἔπαινον ἀποδοὺς διὰ τοῦ «εὖγε, ἀγαθὲ δοῦλε, ὅτι ἐν ἐλαχίστῳ πιστὸς ἐγένου», δίδωσιν αὐτῷ ἐξουσίαν δέκα πόλεων τῶν ὑπὸ τὴν βασιλείαν αὐτοῦ. καὶ ἄλλῳ [τῷ] τὴν μνᾶν πενταπλασιάσαντι τὸν μὲν ἔπαινον ὃν ἐπὶ τοῦ πρώτου ἔταξεν οὐκ ἀποδέδωκεν οὐδὲ τὸ ὄνομα τῆς ἐξουσίας ὡς ἐπὶ τοῦ προτέρου ὡρίσατο, εἶπε δὲ αὐτῷ· «καὶ σὺ γίνου ἐπάνω πέντε πόλεων». τῷ δὲ τὴν μνᾶν ἀποδήσαντι ἐν σουδαρίῳ εἶπεν· «ἐκ τοῦ στόματός σου κρινῶ σε, πονηρὲ δοῦλε», «καὶ τοῖς παρεστῶσιν εἶπεν· ἄρατε ἀπ’ αὐτοῦ τὴν μνᾶν καὶ δότε τῷ τὰς δέκα μνᾶς ἔχοντι». ; ληφότας τοὺς ἔξω τοῦ βασιλέως οἰκετίας· οὐ γὰρ σύνδουλος κ τοῦ οἰκονόμου τῆς ἀδικίας» εὑρίσκεται κατὰ τὴν παραβολὴν ὁ τοὺς ἑκατὸν ὀφείλων τοῦ σίτου κόρους, καὶ τοὺς ἑκατὸν τοῦ ἐλαίου βάδους, ὡς δῆλον ἐκ τοῦ· «Πόσον ὀφείλεις τῷ κυρίῳ μου;» Νάει δέ μοι ἑκάστην πράξιν εοικέναι ἀγαθὴν μὲν ἡ καθήκον σαν κέρδει καὶ ἐπιγεννήματι, μοχθηρὰν δὲ ζημί καὶ ὥσπερ ἐστί τι κέρδος πλειόνων ἀργυρίων, καὶ ἄλλο ἐλαττόνων, καὶ διαφόρως πλειόνων καὶ ἐλαττ νων, οὕτως κατὰ τὰς καλὰς πράξεις οιονεί συντί μησίς έστι κερδών πλειόνων ἢ ἐλαττόνων. Ο τοῦ μόνου ἐπισταμένου τὰ τοιαῦτα ἐξετάζειν, ὁρῶντας ἀπὸ τῆς διαθέσεως, καὶ τοῦ λόγου, καὶ τῆς πρά ξεως, καὶ τῶν συνεργούντων τοῖς ἐφ' ἡμῖν ἐκ τῶν οὐκ ἐφ' ἡμῖν, λογίσασθαι ποῖον μὲν ἔργον μέγα κέρδος ἐστὶ, ποῖον δὲ ἔλαττον, ποῖον δὲ ἑλά χιστον· οὕτω δὲ καὶ ἐπὶ τῶν ἐναντίων, ποῖον μὲν ἁμάρτημα ἐν τῷ συναίρεσθαι λόγον τοῖς δούλοις εὑρίσκεται μεγάλη ζημία, ποῖον δὲ ἐλάττων, καὶ ποῖον, εἰ δεῖ οὕτως ὀνομάσαι, ζημία τοῦ ἐσχάτου λεπτοῦ, ἢ τοῦ ἐσχάτου κοδράντου. Όλου τοίνυν και παντὸς τοῦ βίου συναίρεσθαι ὑπὸ τῆς εἰρημένης βα σιλείας τῶν οὐρανῶν, ὁμοιωθείσης ἀνθρώπῳ βα σιλεῖ, λόγος, ὅτε «τοὺς πάντας ἡμᾶς παραστῆναι δεῖ ἔμπροσθεν τοῦ βήματος τοῦ Χριστοῦ, ἵνα κομί σηται ἕκαστος τὰ διὰ τοῦ σώματος πρὸς ἃ ἔπραξεν, εἴτε ἀγαθὸν, εἴτε φαῦλον·» καὶ τότε, συναιρομένου λόγου, ἀχθήσεται εἰς τὸν συναιρόμενον λόγον καὶ πᾶν ῥῆμα ἀργὸν ἂν λαλήσωσιν οἱ ἄνθρωποι, ο καὶ εἰ ποτέ τις επότισε ποτήριον ὕδατος ψυχροῦ μόνον εἰς ὄνομα μαθητοῦ. Καὶ ταῦτα ἔσται, ἡνίκα ἂν τὸ παρὰ τῷ Δανιὴλ γεγραμμένον τό· ο Βίβλοι ήνεώχθησαν, καὶ κριτή ριον ἐκάθισεν· οἱονεὶ γὰρ πάντων τῶν λελαλημένων, καὶ πεπραγμένων, καὶ τῶν νενοημένων ἀναγραφή τις γίνεται, καὶ θείᾳ δυνάμει πᾶν κρυπτὸν ἡμῖν φανερωθήσεται, καὶ πᾶν κεκαλυμμένον ἀποκαλυφθή. σεται, ἵν᾿ ἐπὰν μὴ εὑρεθῇ τις δεδωκώς εργασίαν ἀπηλλάχθαι τοῦ ἀντιδίκου, ὁδεύσῃ διὰ τοῦ ἄρχοντος, καὶ τοῦ κριτοῦ, καὶ τοῦ ὑπηρέτου ἐπὶ τὴν φυ ἡμῶν. Τοῦ κριτοῦ καὶ τοῦ ὑπηρέτου. Ιν, 34, βασανιστής, πράκτωρ, ν, ὑπηρέτης ἐκβιβαστήν. ληφότας τοὺς ἔξω τοῦ βασιλέως οἰκετίας· οὐ γὰρ σύνδουλος κ τοῦ οἰκονόμου τῆς ἀδικίας» εὑρίσκεται κατὰ τὴν παραβολὴν ὁ τοὺς ἑκατὸν ὀφείλων τοῦ σίτου κόρους, καὶ τοὺς ἑκατὸν τοῦ ἐλαίου βάδους, ὡς δῆλον ἐκ τοῦ· «Πόσον ὀφείλεις τῷ κυρίῳ μου;» Νάει δέ μοι ἑκάστην πράξιν εοικέναι ἀγαθὴν μὲν ἡ καθήκον σαν κέρδει καὶ ἐπιγεννήματι, μοχθηρὰν δὲ ζημί καὶ ὥσπερ ἐστί τι κέρδος πλειόνων ἀργυρίων, καὶ ἄλλο ἐλαττόνων, καὶ διαφόρως πλειόνων καὶ ἐλαττ νων, οὕτως κατὰ τὰς καλὰς πράξεις οιονεί συντί μησίς έστι κερδών πλειόνων ἢ ἐλαττόνων. Ο τοῦ μόνου ἐπισταμένου τὰ τοιαῦτα ἐξετάζειν, ὁρῶντας ἀπὸ τῆς διαθέσεως, καὶ τοῦ λόγου, καὶ τῆς πρά ξεως, καὶ τῶν συνεργούντων τοῖς ἐφ' ἡμῖν ἐκ τῶν οὐκ ἐφ' ἡμῖν, λογίσασθαι ποῖον μὲν ἔργον μέγα κέρδος ἐστὶ, ποῖον δὲ ἔλαττον, ποῖον δὲ ἑλά χιστον· οὕτω δὲ καὶ ἐπὶ τῶν ἐναντίων, ποῖον μὲν ἁμάρτημα ἐν τῷ συναίρεσθαι λόγον τοῖς δούλοις εὑρίσκεται μεγάλη ζημία, ποῖον δὲ ἐλάττων, καὶ ποῖον, εἰ δεῖ οὕτως ὀνομάσαι, ζημία τοῦ ἐσχάτου λεπτοῦ, ἢ τοῦ ἐσχάτου κοδράντου. Όλου τοίνυν και παντὸς τοῦ βίου συναίρεσθαι ὑπὸ τῆς εἰρημένης βα σιλείας τῶν οὐρανῶν, ὁμοιωθείσης ἀνθρώπῳ βα σιλεῖ, λόγος, ὅτε «τοὺς πάντας ἡμᾶς παραστῆναι δεῖ ἔμπροσθεν τοῦ βήματος τοῦ Χριστοῦ, ἵνα κομί σηται ἕκαστος τὰ διὰ τοῦ σώματος πρὸς ἃ ἔπραξεν, εἴτε ἀγαθὸν, εἴτε φαῦλον·» καὶ τότε, συναιρομένου λόγου, ἀχθήσεται εἰς τὸν συναιρόμενον λόγον καὶ πᾶν ῥῆμα ἀργὸν ἂν λαλήσωσιν οἱ ἄνθρωποι, ο καὶ εἰ ποτέ τις επότισε ποτήριον ὕδατος ψυχροῦ μόνον εἰς ὄνομα μαθητοῦ. Καὶ ταῦτα ἔσται, ἡνίκα ἂν τὸ παρὰ τῷ Δανιὴλ γεγραμμένον τό· ο Βίβλοι ήνεώχθησαν, καὶ κριτή ριον ἐκάθισεν· οἱονεὶ γὰρ πάντων τῶν λελαλημένων, καὶ πεπραγμένων, καὶ τῶν νενοημένων ἀναγραφή τις γίνεται, καὶ θείᾳ δυνάμει πᾶν κρυπτὸν ἡμῖν φανερωθήσεται, καὶ πᾶν κεκαλυμμένον ἀποκαλυφθή. σεται, ἵν᾿ ἐπὰν μὴ εὑρεθῇ τις δεδωκώς εργασίαν ἀπηλλάχθαι τοῦ ἀντιδίκου, ὁδεύσῃ διὰ τοῦ ἄρχοντος, καὶ τοῦ κριτοῦ, καὶ τοῦ ὑπηρέτου ἐπὶ τὴν φυ ἡμῶν. Τοῦ κριτοῦ καὶ τοῦ ὑπηρέτου. Ιν, 34, βασανιστής, πράκτωρ, ν, ὑπηρέτης ἐκβιβαστήν. servis fenori collocatum receperunt nam qui centum tritici coros, vel centum olei batos debebat, non conservus ‹ villici iniquitatis › juxta para bolam fuisse reperitur, ut inde perspicuum est, quantum debes domino neo 1?, llud autem in animum tuum induce, omnem actum bonum et opportunum, lucro et emolumento similem esse, malum vero, dispendio. Et quemadmodum aliud est lucrum quod plures nummi pariunt, aliud quod pauciores, quorum major minorve est multitudo et paucitas; ita egregia facinora majori vel minori pretio compensantur. Quarum rerum judicium ad eum solum pertinet, qui horum disquirendorum peritus est, et ex animi affectione, et sermone, et actione, et rebus quæ cum in nostra facultate non sint, ea tamen juvant quæ ex arbitrio nostro pen dent, æstimare satagit qualis actio magno emo lumento sit, qualis minori, et qualis minimo; et ita e contrario quodnam peccatum magnum esse detrimentum in rationum a servis exactione repe ritur; quod minus; et quod (si ita appellare licet) ultimi minuti detrimentum est '', vel ultimi qua drantis s'. Totius ergo vitæ rationem exigit is qui regnum cœlorum appellatus est, et assimilatus homini regi, quando scilicet oinnes nos astare oportet ante tribunal Christi, ut referat unusquis que propria corporis, prout gessit, sive bonum, sive malum ';» et tunc in putandis rationibus, omne verbum otiosum quod locuti fuerint homines ",» in eas referetur, et si quis aliquando potum dederit uni ex minimis istis calicem aquæ frigidæ, tantum in nomine discipuli quod a Daniele scriptum est: Libri aperti sunt, et judicium sedit ";» omnium enim quæ dicuntur, quæ geruntur, quæque cogitantur, fit quasi com mentarius, et Dei potestate quidquid nobis abscon ditum est, in lucem proferetur, et quidquid tectum est, revelabitur 18, ut cum aliquis operam nou de disse fuerit repertus, ut ab adversario liberetur, mittatur in carcerem a principe, et judice, et mi malum aut centum olei batos, secundum quod ipse villicus manifestat dicens: «Quantum debes domino meo? Et non dixit domino nostro. Intellige autem mibi omnem quidem actuin bonum lucrum dici, autem dispendium. Et sicut est differentia inter lucrum, et lucrum pecuniarum, sic et in bonis operibus differentia est inter bonum opus, et bonum; sic differentia est inter malum opus, et malum. Quorum differentiam solus Deus scit, qui potest talia ista discutere, et ex ipso affectu verborum et actuum videt quæ nostra ex nobis videntur, sed non sunt ex nobis: et quod est opus magnum lucrum, vel quod mediocre, vel quod exiguum: e contrario quod peccatum, magnum dispendium invenitur cum ratio ponitur, vel quod minimum, vel quod est damnum novissimi quadrantis. Omnis ergo vitæ nostræ ratio est ponenda a rege, quando omnes nos præsentari oportuerit ante tribunal Christi, ut reportet unus quisque propria corporis, prout gessit, sive bonum, sive malum;» et adducetur ad rationem etiam c oinne verbum otiosum quod locuti fuerint homines, vel si quis aliquando potaverit aliquem calice aquæ frigidæ, tantum in nomine discipuli. › omnibus actibus vitæ nostræ, ut suspicio sit, rege ponente singulis in tanta servorum mulutudine 1º Luc. xvi, 8. ibid. 5. 4. Luc. xi, 59. Matth. v, 26. "II Cor. v, 10. Matth. xii, 36. * Matth. x, 42. Dan. VII, 10. Matth. x, 26. Codex Regius, Qui a Matth. et a Luca, is Matth. 25, nuncupatur. Tria hæc unum so nant; publicum nempe satellitem, qui immineret litibus, exsecutorem litium, seu viatorem Romam appellabant, Græci Is sive crucialibus, sive longo ac diuturno carcere debitores macerabai, donec omnia persolvissent. Huetius. ; servis fenori collocatum receperunt nam qui centum tritici coros, vel centum olei batos debebat, non conservus ‹ villici iniquitatis › juxta para bolam fuisse reperitur, ut inde perspicuum est, quantum debes domino neo 1?, llud autem in animum tuum induce, omnem actum bonum et opportunum, lucro et emolumento similem esse, malum vero, dispendio. Et quemadmodum aliud est lucrum quod plures nummi pariunt, aliud quod pauciores, quorum major minorve est multitudo et paucitas; ita egregia facinora majori vel minori pretio compensantur. Quarum rerum judicium ad eum solum pertinet, qui horum disquirendorum peritus est, et ex animi affectione, et sermone, et actione, et rebus quæ cum in nostra facultate non sint, ea tamen juvant quæ ex arbitrio nostro pen dent, æstimare satagit qualis actio magno emo lumento sit, qualis minori, et qualis minimo; et ita e contrario quodnam peccatum magnum esse detrimentum in rationum a servis exactione repe ritur; quod minus; et quod (si ita appellare licet) ultimi minuti detrimentum est '', vel ultimi qua drantis s'. Totius ergo vitæ rationem exigit is qui regnum cœlorum appellatus est, et assimilatus homini regi, quando scilicet oinnes nos astare oportet ante tribunal Christi, ut referat unusquis que propria corporis, prout gessit, sive bonum, sive malum ';» et tunc in putandis rationibus, omne verbum otiosum quod locuti fuerint homines ",» in eas referetur, et si quis aliquando potum dederit uni ex minimis istis calicem aquæ frigidæ, tantum in nomine discipuli quod a Daniele scriptum est: Libri aperti sunt, et judicium sedit ";» omnium enim quæ dicuntur, quæ geruntur, quæque cogitantur, fit quasi com mentarius, et Dei potestate quidquid nobis abscon ditum est, in lucem proferetur, et quidquid tectum est, revelabitur 18, ut cum aliquis operam nou de disse fuerit repertus, ut ab adversario liberetur, mittatur in carcerem a principe, et judice, et mi malum aut centum olei batos, secundum quod ipse villicus manifestat dicens: «Quantum debes domino meo? Et non dixit domino nostro. Intellige autem mibi omnem quidem actuin bonum lucrum dici, autem dispendium. Et sicut est differentia inter lucrum, et lucrum pecuniarum, sic et in bonis operibus differentia est inter bonum opus, et bonum; sic differentia est inter malum opus, et malum. Quorum differentiam solus Deus scit, qui potest talia ista discutere, et ex ipso affectu verborum et actuum videt quæ nostra ex nobis videntur, sed non sunt ex nobis: et quod est opus magnum lucrum, vel quod mediocre, vel quod exiguum: e contrario quod peccatum, magnum dispendium invenitur cum ratio ponitur, vel quod minimum, vel quod est damnum novissimi quadrantis. Omnis ergo vitæ nostræ ratio est ponenda a rege, quando omnes nos præsentari oportuerit ante tribunal Christi, ut reportet unus quisque propria corporis, prout gessit, sive bonum, sive malum;» et adducetur ad rationem etiam c oinne verbum otiosum quod locuti fuerint homines, vel si quis aliquando potaverit aliquem calice aquæ frigidæ, tantum in nomine discipuli. › omnibus actibus vitæ nostræ, ut suspicio sit, rege ponente singulis in tanta servorum mulutudine 1º Luc. xvi, 8. ibid. 5. 4. Luc. xi, 59. Matth. v, 26. "II Cor. v, 10. Matth. xii, 36. * Matth. x, 42. Dan. VII, 10. Matth. x, 26. Codex Regius, Qui a Matth. et a Luca, is Matth. 25, nuncupatur. Tria hæc unum so nant; publicum nempe satellitem, qui immineret litibus, exsecutorem litium, seu viatorem Romam appellabant, Græci Is sive crucialibus, sive longo ac diuturno carcere debitores macerabai, donec omnia persolvissent. Huetius. 9. Hæc autem contingent, quando et id continget 19. Haec autem non sic dici putamus, quasi opus habentia multo tempore ut ponatur nobis ratio de 9. Hæc autem contingent, quando et id continget 19. Haec autem non sic dici putamus, quasi opus habentia multo tempore ut ponatur nobis ratio de

ἡ δὲ κατὰ Λουκᾶν σαφέστερον παρίστησιν ὅτι εὐγενὴς ἄνθρωπος πορευθεὶς «εἰς χώραν μακρὰν λαβεῖν ἑαυτῷ βασιλείαν καὶ ὑποστρέψαι», πορευόμενος ἐκάλεσε δέκα δούλους καὶ «ἔδωκεν αὐτοῖς δέκα μνᾶς, καὶ εἶπεν αὐτοῖς· πραγματεύσασθε ἐν ᾧ ἔρχομαι». οὗτος δὲ ὁ εὐγενὴς ἄνθρωπος, μισούμενος ὑπὸ τῶν ἰδίων πολιτῶν ἀποστειλάντων «πρεσβείαν ὀπίσω αὐτοῦ», οὐ θελόντων αὐτὸν βασιλεῦσαι ἐπ’ αὐτούς, ἐπανῆλθε λαβὼν «τὴν βασιλείαν καὶ εἶπεν φωνηθῆναι αὐτῷ τοὺς δούλους οἷς δεδώκει τὸ ἀργύριον, ἵνα γνῷ τί διεπραγματεύσαντο». ἰδὼν δὲ ἃ πεποιήκασι, τῷ μὲν τὴν μνᾶν δέκα μνᾶς ποιήσαντι ἔπαινον ἀποδοὺς διὰ τοῦ «εὖγε, ἀγαθὲ δοῦλε, ὅτι ἐν ἐλαχίστῳ πιστὸς ἐγένου», δίδωσιν αὐτῷ ἐξουσίαν δέκα πόλεων τῶν ὑπὸ τὴν βασιλείαν αὐτοῦ. καὶ ἄλλῳ [τῷ] τὴν μνᾶν πενταπλασιάσαντι τὸν μὲν ἔπαινον ὃν ἐπὶ τοῦ πρώτου ἔταξεν οὐκ ἀποδέδωκεν οὐδὲ τὸ ὄνομα τῆς ἐξουσίας ὡς ἐπὶ τοῦ προτέρου ὡρίσατο, εἶπε δὲ αὐτῷ· «καὶ σὺ γίνου ἐπάνω πέντε πόλεων». τῷ δὲ τὴν μνᾶν ἀποδήσαντι ἐν σουδαρίῳ εἶπεν· «ἐκ τοῦ στόματός σου κρινῶ σε, πονηρὲ δοῦλε», «καὶ τοῖς παρεστῶσιν εἶπεν· ἄρατε ἀπ’ αὐτοῦ τὴν μνᾶν καὶ δότε τῷ τὰς δέκα μνᾶς ἔχοντι». ; ληφότας τοὺς ἔξω τοῦ βασιλέως οἰκετίας· οὐ γὰρ σύνδουλος κ τοῦ οἰκονόμου τῆς ἀδικίας» εὑρίσκεται κατὰ τὴν παραβολὴν ὁ τοὺς ἑκατὸν ὀφείλων τοῦ σίτου κόρους, καὶ τοὺς ἑκατὸν τοῦ ἐλαίου βάδους, ὡς δῆλον ἐκ τοῦ· «Πόσον ὀφείλεις τῷ κυρίῳ μου;» Νάει δέ μοι ἑκάστην πράξιν εοικέναι ἀγαθὴν μὲν ἡ καθήκον σαν κέρδει καὶ ἐπιγεννήματι, μοχθηρὰν δὲ ζημί καὶ ὥσπερ ἐστί τι κέρδος πλειόνων ἀργυρίων, καὶ ἄλλο ἐλαττόνων, καὶ διαφόρως πλειόνων καὶ ἐλαττ νων, οὕτως κατὰ τὰς καλὰς πράξεις οιονεί συντί μησίς έστι κερδών πλειόνων ἢ ἐλαττόνων. Ο τοῦ μόνου ἐπισταμένου τὰ τοιαῦτα ἐξετάζειν, ὁρῶντας ἀπὸ τῆς διαθέσεως, καὶ τοῦ λόγου, καὶ τῆς πρά ξεως, καὶ τῶν συνεργούντων τοῖς ἐφ' ἡμῖν ἐκ τῶν οὐκ ἐφ' ἡμῖν, λογίσασθαι ποῖον μὲν ἔργον μέγα κέρδος ἐστὶ, ποῖον δὲ ἔλαττον, ποῖον δὲ ἑλά χιστον· οὕτω δὲ καὶ ἐπὶ τῶν ἐναντίων, ποῖον μὲν ἁμάρτημα ἐν τῷ συναίρεσθαι λόγον τοῖς δούλοις εὑρίσκεται μεγάλη ζημία, ποῖον δὲ ἐλάττων, καὶ ποῖον, εἰ δεῖ οὕτως ὀνομάσαι, ζημία τοῦ ἐσχάτου λεπτοῦ, ἢ τοῦ ἐσχάτου κοδράντου. Όλου τοίνυν και παντὸς τοῦ βίου συναίρεσθαι ὑπὸ τῆς εἰρημένης βα σιλείας τῶν οὐρανῶν, ὁμοιωθείσης ἀνθρώπῳ βα σιλεῖ, λόγος, ὅτε «τοὺς πάντας ἡμᾶς παραστῆναι δεῖ ἔμπροσθεν τοῦ βήματος τοῦ Χριστοῦ, ἵνα κομί σηται ἕκαστος τὰ διὰ τοῦ σώματος πρὸς ἃ ἔπραξεν, εἴτε ἀγαθὸν, εἴτε φαῦλον·» καὶ τότε, συναιρομένου λόγου, ἀχθήσεται εἰς τὸν συναιρόμενον λόγον καὶ πᾶν ῥῆμα ἀργὸν ἂν λαλήσωσιν οἱ ἄνθρωποι, ο καὶ εἰ ποτέ τις επότισε ποτήριον ὕδατος ψυχροῦ μόνον εἰς ὄνομα μαθητοῦ. Καὶ ταῦτα ἔσται, ἡνίκα ἂν τὸ παρὰ τῷ Δανιὴλ γεγραμμένον τό· ο Βίβλοι ήνεώχθησαν, καὶ κριτή ριον ἐκάθισεν· οἱονεὶ γὰρ πάντων τῶν λελαλημένων, καὶ πεπραγμένων, καὶ τῶν νενοημένων ἀναγραφή τις γίνεται, καὶ θείᾳ δυνάμει πᾶν κρυπτὸν ἡμῖν φανερωθήσεται, καὶ πᾶν κεκαλυμμένον ἀποκαλυφθή. σεται, ἵν᾿ ἐπὰν μὴ εὑρεθῇ τις δεδωκώς εργασίαν ἀπηλλάχθαι τοῦ ἀντιδίκου, ὁδεύσῃ διὰ τοῦ ἄρχοντος, καὶ τοῦ κριτοῦ, καὶ τοῦ ὑπηρέτου ἐπὶ τὴν φυ ἡμῶν. Τοῦ κριτοῦ καὶ τοῦ ὑπηρέτου. Ιν, 34, βασανιστής, πράκτωρ, ν, ὑπηρέτης ἐκβιβαστήν. ληφότας τοὺς ἔξω τοῦ βασιλέως οἰκετίας· οὐ γὰρ σύνδουλος κ τοῦ οἰκονόμου τῆς ἀδικίας» εὑρίσκεται κατὰ τὴν παραβολὴν ὁ τοὺς ἑκατὸν ὀφείλων τοῦ σίτου κόρους, καὶ τοὺς ἑκατὸν τοῦ ἐλαίου βάδους, ὡς δῆλον ἐκ τοῦ· «Πόσον ὀφείλεις τῷ κυρίῳ μου;» Νάει δέ μοι ἑκάστην πράξιν εοικέναι ἀγαθὴν μὲν ἡ καθήκον σαν κέρδει καὶ ἐπιγεννήματι, μοχθηρὰν δὲ ζημί καὶ ὥσπερ ἐστί τι κέρδος πλειόνων ἀργυρίων, καὶ ἄλλο ἐλαττόνων, καὶ διαφόρως πλειόνων καὶ ἐλαττ νων, οὕτως κατὰ τὰς καλὰς πράξεις οιονεί συντί μησίς έστι κερδών πλειόνων ἢ ἐλαττόνων. Ο τοῦ μόνου ἐπισταμένου τὰ τοιαῦτα ἐξετάζειν, ὁρῶντας ἀπὸ τῆς διαθέσεως, καὶ τοῦ λόγου, καὶ τῆς πρά ξεως, καὶ τῶν συνεργούντων τοῖς ἐφ' ἡμῖν ἐκ τῶν οὐκ ἐφ' ἡμῖν, λογίσασθαι ποῖον μὲν ἔργον μέγα κέρδος ἐστὶ, ποῖον δὲ ἔλαττον, ποῖον δὲ ἑλά χιστον· οὕτω δὲ καὶ ἐπὶ τῶν ἐναντίων, ποῖον μὲν ἁμάρτημα ἐν τῷ συναίρεσθαι λόγον τοῖς δούλοις εὑρίσκεται μεγάλη ζημία, ποῖον δὲ ἐλάττων, καὶ ποῖον, εἰ δεῖ οὕτως ὀνομάσαι, ζημία τοῦ ἐσχάτου λεπτοῦ, ἢ τοῦ ἐσχάτου κοδράντου. Όλου τοίνυν και παντὸς τοῦ βίου συναίρεσθαι ὑπὸ τῆς εἰρημένης βα σιλείας τῶν οὐρανῶν, ὁμοιωθείσης ἀνθρώπῳ βα σιλεῖ, λόγος, ὅτε «τοὺς πάντας ἡμᾶς παραστῆναι δεῖ ἔμπροσθεν τοῦ βήματος τοῦ Χριστοῦ, ἵνα κομί σηται ἕκαστος τὰ διὰ τοῦ σώματος πρὸς ἃ ἔπραξεν, εἴτε ἀγαθὸν, εἴτε φαῦλον·» καὶ τότε, συναιρομένου λόγου, ἀχθήσεται εἰς τὸν συναιρόμενον λόγον καὶ πᾶν ῥῆμα ἀργὸν ἂν λαλήσωσιν οἱ ἄνθρωποι, ο καὶ εἰ ποτέ τις επότισε ποτήριον ὕδατος ψυχροῦ μόνον εἰς ὄνομα μαθητοῦ. Καὶ ταῦτα ἔσται, ἡνίκα ἂν τὸ παρὰ τῷ Δανιὴλ γεγραμμένον τό· ο Βίβλοι ήνεώχθησαν, καὶ κριτή ριον ἐκάθισεν· οἱονεὶ γὰρ πάντων τῶν λελαλημένων, καὶ πεπραγμένων, καὶ τῶν νενοημένων ἀναγραφή τις γίνεται, καὶ θείᾳ δυνάμει πᾶν κρυπτὸν ἡμῖν φανερωθήσεται, καὶ πᾶν κεκαλυμμένον ἀποκαλυφθή. σεται, ἵν᾿ ἐπὰν μὴ εὑρεθῇ τις δεδωκώς εργασίαν ἀπηλλάχθαι τοῦ ἀντιδίκου, ὁδεύσῃ διὰ τοῦ ἄρχοντος, καὶ τοῦ κριτοῦ, καὶ τοῦ ὑπηρέτου ἐπὶ τὴν φυ ἡμῶν. Τοῦ κριτοῦ καὶ τοῦ ὑπηρέτου. Ιν, 34, βασανιστής, πράκτωρ, ν, ὑπηρέτης ἐκβιβαστήν. servis fenori collocatum receperunt nam qui centum tritici coros, vel centum olei batos debebat, non conservus ‹ villici iniquitatis › juxta para bolam fuisse reperitur, ut inde perspicuum est, quantum debes domino neo 1?, llud autem in animum tuum induce, omnem actum bonum et opportunum, lucro et emolumento similem esse, malum vero, dispendio. Et quemadmodum aliud est lucrum quod plures nummi pariunt, aliud quod pauciores, quorum major minorve est multitudo et paucitas; ita egregia facinora majori vel minori pretio compensantur. Quarum rerum judicium ad eum solum pertinet, qui horum disquirendorum peritus est, et ex animi affectione, et sermone, et actione, et rebus quæ cum in nostra facultate non sint, ea tamen juvant quæ ex arbitrio nostro pen dent, æstimare satagit qualis actio magno emo lumento sit, qualis minori, et qualis minimo; et ita e contrario quodnam peccatum magnum esse detrimentum in rationum a servis exactione repe ritur; quod minus; et quod (si ita appellare licet) ultimi minuti detrimentum est '', vel ultimi qua drantis s'. Totius ergo vitæ rationem exigit is qui regnum cœlorum appellatus est, et assimilatus homini regi, quando scilicet oinnes nos astare oportet ante tribunal Christi, ut referat unusquis que propria corporis, prout gessit, sive bonum, sive malum ';» et tunc in putandis rationibus, omne verbum otiosum quod locuti fuerint homines ",» in eas referetur, et si quis aliquando potum dederit uni ex minimis istis calicem aquæ frigidæ, tantum in nomine discipuli quod a Daniele scriptum est: Libri aperti sunt, et judicium sedit ";» omnium enim quæ dicuntur, quæ geruntur, quæque cogitantur, fit quasi com mentarius, et Dei potestate quidquid nobis abscon ditum est, in lucem proferetur, et quidquid tectum est, revelabitur 18, ut cum aliquis operam nou de disse fuerit repertus, ut ab adversario liberetur, mittatur in carcerem a principe, et judice, et mi malum aut centum olei batos, secundum quod ipse villicus manifestat dicens: «Quantum debes domino meo? Et non dixit domino nostro. Intellige autem mibi omnem quidem actuin bonum lucrum dici, autem dispendium. Et sicut est differentia inter lucrum, et lucrum pecuniarum, sic et in bonis operibus differentia est inter bonum opus, et bonum; sic differentia est inter malum opus, et malum. Quorum differentiam solus Deus scit, qui potest talia ista discutere, et ex ipso affectu verborum et actuum videt quæ nostra ex nobis videntur, sed non sunt ex nobis: et quod est opus magnum lucrum, vel quod mediocre, vel quod exiguum: e contrario quod peccatum, magnum dispendium invenitur cum ratio ponitur, vel quod minimum, vel quod est damnum novissimi quadrantis. Omnis ergo vitæ nostræ ratio est ponenda a rege, quando omnes nos præsentari oportuerit ante tribunal Christi, ut reportet unus quisque propria corporis, prout gessit, sive bonum, sive malum;» et adducetur ad rationem etiam c oinne verbum otiosum quod locuti fuerint homines, vel si quis aliquando potaverit aliquem calice aquæ frigidæ, tantum in nomine discipuli. › omnibus actibus vitæ nostræ, ut suspicio sit, rege ponente singulis in tanta servorum mulutudine 1º Luc. xvi, 8. ibid. 5. 4. Luc. xi, 59. Matth. v, 26. "II Cor. v, 10. Matth. xii, 36. * Matth. x, 42. Dan. VII, 10. Matth. x, 26. Codex Regius, Qui a Matth. et a Luca, is Matth. 25, nuncupatur. Tria hæc unum so nant; publicum nempe satellitem, qui immineret litibus, exsecutorem litium, seu viatorem Romam appellabant, Græci Is sive crucialibus, sive longo ac diuturno carcere debitores macerabai, donec omnia persolvissent. Huetius. ; servis fenori collocatum receperunt nam qui centum tritici coros, vel centum olei batos debebat, non conservus ‹ villici iniquitatis › juxta para bolam fuisse reperitur, ut inde perspicuum est, quantum debes domino neo 1?, llud autem in animum tuum induce, omnem actum bonum et opportunum, lucro et emolumento similem esse, malum vero, dispendio. Et quemadmodum aliud est lucrum quod plures nummi pariunt, aliud quod pauciores, quorum major minorve est multitudo et paucitas; ita egregia facinora majori vel minori pretio compensantur. Quarum rerum judicium ad eum solum pertinet, qui horum disquirendorum peritus est, et ex animi affectione, et sermone, et actione, et rebus quæ cum in nostra facultate non sint, ea tamen juvant quæ ex arbitrio nostro pen dent, æstimare satagit qualis actio magno emo lumento sit, qualis minori, et qualis minimo; et ita e contrario quodnam peccatum magnum esse detrimentum in rationum a servis exactione repe ritur; quod minus; et quod (si ita appellare licet) ultimi minuti detrimentum est '', vel ultimi qua drantis s'. Totius ergo vitæ rationem exigit is qui regnum cœlorum appellatus est, et assimilatus homini regi, quando scilicet oinnes nos astare oportet ante tribunal Christi, ut referat unusquis que propria corporis, prout gessit, sive bonum, sive malum ';» et tunc in putandis rationibus, omne verbum otiosum quod locuti fuerint homines ",» in eas referetur, et si quis aliquando potum dederit uni ex minimis istis calicem aquæ frigidæ, tantum in nomine discipuli quod a Daniele scriptum est: Libri aperti sunt, et judicium sedit ";» omnium enim quæ dicuntur, quæ geruntur, quæque cogitantur, fit quasi com mentarius, et Dei potestate quidquid nobis abscon ditum est, in lucem proferetur, et quidquid tectum est, revelabitur 18, ut cum aliquis operam nou de disse fuerit repertus, ut ab adversario liberetur, mittatur in carcerem a principe, et judice, et mi malum aut centum olei batos, secundum quod ipse villicus manifestat dicens: «Quantum debes domino meo? Et non dixit domino nostro. Intellige autem mibi omnem quidem actuin bonum lucrum dici, autem dispendium. Et sicut est differentia inter lucrum, et lucrum pecuniarum, sic et in bonis operibus differentia est inter bonum opus, et bonum; sic differentia est inter malum opus, et malum. Quorum differentiam solus Deus scit, qui potest talia ista discutere, et ex ipso affectu verborum et actuum videt quæ nostra ex nobis videntur, sed non sunt ex nobis: et quod est opus magnum lucrum, vel quod mediocre, vel quod exiguum: e contrario quod peccatum, magnum dispendium invenitur cum ratio ponitur, vel quod minimum, vel quod est damnum novissimi quadrantis. Omnis ergo vitæ nostræ ratio est ponenda a rege, quando omnes nos præsentari oportuerit ante tribunal Christi, ut reportet unus quisque propria corporis, prout gessit, sive bonum, sive malum;» et adducetur ad rationem etiam c oinne verbum otiosum quod locuti fuerint homines, vel si quis aliquando potaverit aliquem calice aquæ frigidæ, tantum in nomine discipuli. › omnibus actibus vitæ nostræ, ut suspicio sit, rege ponente singulis in tanta servorum mulutudine 1º Luc. xvi, 8. ibid. 5. 4. Luc. xi, 59. Matth. v, 26. "II Cor. v, 10. Matth. xii, 36. * Matth. x, 42. Dan. VII, 10. Matth. x, 26. Codex Regius, Qui a Matth. et a Luca, is Matth. 25, nuncupatur. Tria hæc unum so nant; publicum nempe satellitem, qui immineret litibus, exsecutorem litium, seu viatorem Romam appellabant, Græci Is sive crucialibus, sive longo ac diuturno carcere debitores macerabai, donec omnia persolvissent. Huetius. 9. Hæc autem contingent, quando et id continget 19. Haec autem non sic dici putamus, quasi opus habentia multo tempore ut ponatur nobis ratio de 9. Hæc autem contingent, quando et id continget 19. Haec autem non sic dici putamus, quasi opus habentia multo tempore ut ponatur nobis ratio de

ὑποστρέψας οὖν καὶ λαβὼν «τὴν βασιλείαν» «ἠθέλησε συνᾶραι λόγον μετὰ τῶν δούλων αὐτοῦ, καὶ ἀρξαμένου αὐτοῦ συναίρειν, προσηνέχθη εἷς ὀφειλέτης πολλῶν ταλάντων·» προσηνέχθη δὲ ὡς βασιλεῖ ὑπὸ τῶν αὐτοῦ τεταγμένων λειτουργῶν, οἶμαι ἀγγέλων. καὶ τάχα εἷς τίς ἐστιν τῶν ὑπὸ τὴν βασιλείαν ἐγχειρισθείς τινα οἰκονομίαν μεγάλην καὶ μὴ καλῶς αὐτὴν διοικήσας, ἀλλὰ διασκορπίσας τὰ ἐγχειρισθέντα, ὡς ὀφειλέτην αὐτὸν γενέσθαι «πολλῶν ταλάντων» ὧν ἀπολώλεκεν. οὗτος δὴ τάχα μὴ ἔχων «ἀποδοῦναι,» κελεύεται ὑπὸ τοῦ βασιλέως «πραθῆναι» ἅμα τῇ γυναικί, ἀφ’ ἧς γέγονε κοινωνὸς αὐτῇ πατήρ τινων τέκνων. ἔργον δὲ οὐ τὸ τυχόν ἐστιν ἰδεῖν ἐν νοητοῖς πατέρα καὶ μητέρα καὶ τέκνα. ὡς μὲν οὖν πρὸς τὸ ἀληθές, θεὸς ἂν εἰδείη τοῦτο τὸ ἔργον ὃ βούλεται· καὶ ἡμῖν δέ, εἴτε αὐτὸς δέδωκεν εἴτε μή, ὁ δυνάμενος κρινέτω. πλὴν τοιαῦτα κατὰ τὸν τόπον ὑπολαμβάνομεν ὅτι, ὥσπερ Ἰερουσαλὴμ μήτηρ ἐστὶ Παύλου καὶ τῶν παραπλησίων αὐτῷ ἡ ἄνω, οὕτως εἴη ἂν ἑτέρων μήτηρ, ἀνάλογον Ἱερουσαλὴμ μητρί, φέρ’ εἰπεῖν Σοήνη τῆς Αἰγύπτου ἢ [Μέμφις, ἑτέρων δὲ Τύρος] καὶ Σιδὼν ἢ ὅσαι ὠνομάσθησαν ἐν ταῖς γραφαῖς πόλεις. λακήν, ἕως τὸν ἔσχατον λεπτὸν ἀποῖῷ· ἐπὰν δὲ ᾗ δοὺς ἐργασίαν ἀπηλλάχθαι ἐκείνου, καὶ μηδενὶ μηδὲν ὀφείλων, καὶ ἤδη τὴν μνᾶν δεκαπλασιάσας, ἢ πεν ταπλασιάσας, ἢ τὰ πέντε τάλαντα διπλασιάσας, ἢ τὰ δύο τέσσαρα ποιήσας, τύχῃ τῆς δεούσης ἀμοιβῆς, εἰσερχόμενος εἰς τὴν χαρὰν τοῦ Κυρίου αὐτοῦ, ἡ ἐπὶ πᾶσι τοῖς ὑπάρχουσιν αὐτοῦ καθιστάμενος, ἢ ἀκούων Ἴσθι ἐξουσίαν ἔχων ἐπάνω δέκα πόλεων,» η· ὁ Ἴσθι ἐξουσίαν ἔχων ἐπάνω πέντε πόλεων.» Ταῦτα δὲ ἡμεῖς μὲν, ὡς χρόνου πολλοῦ δεόμενα, ἵνα συναρθῇ ἡμῖν περὶ τῶν ὅλων χρόνων τῆς ἐνταῦθα ζωῆς λόγος, νο μίζομεν λέγεσθαι, ὥστ᾽ ἂν ὑπολαβεῖν, τοῦ βασιλέως συναίροντος ἑνὶ ἑκάστῳ τοσούτων δούλων λόγον, τοσ ούτου χρόνου δεῖσθαι τὰ πράγματα ἕως ἐπὶ τὸ τέλος ἔλθῃ τὰ ἀπὸ τῆς ἀρχῆς τοῦ κόσμου ἕως τῆς συντε λείας τοῦ αἰῶνος, οὐχ ἑνὸς, ἀλλὰ καὶ πλειόνων αἰώ νων. Τὸ δὲ ἀληθὲς οὐχ οὕτως ἔχει· ἀθρόως γὰρ βου ληθεὶς ὁ Θεὸς ἀναῤῥιπίσαι ἐν ταῖς πάντων μνήμαις, ὑπὲρ τοῦ ἕκαστον τῶν ἰδίων συναισθηθῆναι κρεῖττον ἢ χεῖρον πεπραγμένων, πάντα τὰ παρ' ὅλον τὸν χρόνον γεγενημένα ἑκάστῳ, ποιήσαι ἂν δυνάμει ἀφάτῳ· οὐ γὰρ, ὥσπερ ἡμεῖς, βουλόμενοι ὑπόμνησιν τινων ποιῆσαι, δεόμεθα χρόνου διαρκούς πρὸς τὴν διέξοδον τῶν ὑφ᾽ ἡμῶν λεγομένων, καὶ φερόντων εἰς ἀνάμνησιν ὧν βουλόμεθα ἀναμνῆσαι, οὕτως ὁ Θεὸς βουληθεὶς ἡμᾶς ὑπομνῆσαι τῶν ἐν τῷ βίῳ τούτῳ πε πραγμένων, ἵνα, συναισθηθέντες ὧν πεποιήκαμεν, καταλάβωμεν δι' & κολαζόμεθα ἢ τιμώμεθα, ποιήσαι ἄν. Εἰ δέ τις τῷ τάχει τῆς τοῦ Θεοῦ περὶ ταῦτα δυ νάμεως ἀπιστεῖ, οὗτος οὐδέπω νενόηκε τὸν ποιήσαντα τὰ ὅλα Θεόν, οὐ δεηθέντα χρόνων εἰς τὸ ποιῆσαι τη λικαύτην οὐρανοῦ καὶ γῆς καὶ τῶν ἐν αὐτοῖς κτίσιν κἂν γὰρ δοκῇ ἐν ἓξ ἡμέραις ταῦτα πεποιηκέναι, συν έσεως χρεία πρὸς τὸ νοῆσαι πῶς λέγεται τὸ, ἐν ἐξ ἡμέραις, διὰ τοῦτο· «Αὕτη ἡ βίβλος γενέσεως οὐρα νοῦ καὶ γῆς, ο καὶ τὰ ἑξῆς. Τολμητέον οὖν, καὶ λε κτέον, ὅτι ὁ τῆς προσδοκωμένης κρίσεως καιρὸς οὐ δεῖται χρόνων, ἀλλ' ὡς ἡ ἀνάστασις λέγεται γίνεσθαι «ἐν ἀτόμῳ, ἐν ῥιπῇ ὀφθαλμῶν,» οὕτως, οἶμαι, καὶ ἡ κρίσις. Μετὰ ταῦτα λεκτέον εἰς τό· «Αρξαμένου δὲ αὐ 10.: «Βι Σχιν, λακήν, ἕως τὸν ἔσχατον λεπτὸν ἀποῖῷ· ἐπὰν δὲ ᾗ δοὺς ἐργασίαν ἀπηλλάχθαι ἐκείνου, καὶ μηδενὶ μηδὲν ὀφείλων, καὶ ἤδη τὴν μνᾶν δεκαπλασιάσας, ἢ πεν ταπλασιάσας, ἢ τὰ πέντε τάλαντα διπλασιάσας, ἢ τὰ δύο τέσσαρα ποιήσας, τύχῃ τῆς δεούσης ἀμοιβῆς, εἰσερχόμενος εἰς τὴν χαρὰν τοῦ Κυρίου αὐτοῦ, ἡ ἐπὶ πᾶσι τοῖς ὑπάρχουσιν αὐτοῦ καθιστάμενος, ἢ ἀκούων Ἴσθι ἐξουσίαν ἔχων ἐπάνω δέκα πόλεων,» η· ὁ Ἴσθι ἐξουσίαν ἔχων ἐπάνω πέντε πόλεων.» Ταῦτα δὲ ἡμεῖς μὲν, ὡς χρόνου πολλοῦ δεόμενα, ἵνα συναρθῇ ἡμῖν περὶ τῶν ὅλων χρόνων τῆς ἐνταῦθα ζωῆς λόγος, νο μίζομεν λέγεσθαι, ὥστ᾽ ἂν ὑπολαβεῖν, τοῦ βασιλέως συναίροντος ἑνὶ ἑκάστῳ τοσούτων δούλων λόγον, τοσ ούτου χρόνου δεῖσθαι τὰ πράγματα ἕως ἐπὶ τὸ τέλος ἔλθῃ τὰ ἀπὸ τῆς ἀρχῆς τοῦ κόσμου ἕως τῆς συντε λείας τοῦ αἰῶνος, οὐχ ἑνὸς, ἀλλὰ καὶ πλειόνων αἰώ νων. Τὸ δὲ ἀληθὲς οὐχ οὕτως ἔχει· ἀθρόως γὰρ βου ληθεὶς ὁ Θεὸς ἀναῤῥιπίσαι ἐν ταῖς πάντων μνήμαις, ὑπὲρ τοῦ ἕκαστον τῶν ἰδίων συναισθηθῆναι κρεῖττον ἢ χεῖρον πεπραγμένων, πάντα τὰ παρ' ὅλον τὸν χρόνον γεγενημένα ἑκάστῳ, ποιήσαι ἂν δυνάμει ἀφάτῳ· οὐ γὰρ, ὥσπερ ἡμεῖς, βουλόμενοι ὑπόμνησιν τινων ποιῆσαι, δεόμεθα χρόνου διαρκούς πρὸς τὴν διέξοδον τῶν ὑφ᾽ ἡμῶν λεγομένων, καὶ φερόντων εἰς ἀνάμνησιν ὧν βουλόμεθα ἀναμνῆσαι, οὕτως ὁ Θεὸς βουληθεὶς ἡμᾶς ὑπομνῆσαι τῶν ἐν τῷ βίῳ τούτῳ πε πραγμένων, ἵνα, συναισθηθέντες ὧν πεποιήκαμεν, καταλάβωμεν δι' & κολαζόμεθα ἢ τιμώμεθα, ποιήσαι ἄν. Εἰ δέ τις τῷ τάχει τῆς τοῦ Θεοῦ περὶ ταῦτα δυ νάμεως ἀπιστεῖ, οὗτος οὐδέπω νενόηκε τὸν ποιήσαντα τὰ ὅλα Θεόν, οὐ δεηθέντα χρόνων εἰς τὸ ποιῆσαι τη λικαύτην οὐρανοῦ καὶ γῆς καὶ τῶν ἐν αὐτοῖς κτίσιν κἂν γὰρ δοκῇ ἐν ἓξ ἡμέραις ταῦτα πεποιηκέναι, συν έσεως χρεία πρὸς τὸ νοῆσαι πῶς λέγεται τὸ, ἐν ἐξ ἡμέραις, διὰ τοῦτο· «Αὕτη ἡ βίβλος γενέσεως οὐρα νοῦ καὶ γῆς, ο καὶ τὰ ἑξῆς. Τολμητέον οὖν, καὶ λε κτέον, ὅτι ὁ τῆς προσδοκωμένης κρίσεως καιρὸς οὐ δεῖται χρόνων, ἀλλ' ὡς ἡ ἀνάστασις λέγεται γίνεσθαι «ἐν ἀτόμῳ, ἐν ῥιπῇ ὀφθαλμῶν,» οὕτως, οἶμαι, καὶ ἡ κρίσις. Μετὰ ταῦτα λεκτέον εἰς τό· «Αρξαμένου δὲ αὐ 10.: «Βι Σχιν, at postquam operam dederit, ut ab eo liberetur, nec quidquam ulli debeat, jamque minam decuplica verit, vel quincuplicaverit, vel quinque talenta duplicaverit, vel e duobus quatuor effecerit, meri tam mercedem recipiat, intrans in gaudium domini suis, vel super omnibus bonis ejus constitutus 3, vel illud audiens: Esto potestatem habens super decem civitates;» vel: «Esto potestatem haberis super quinque civitates "., Hæc autem ita dicta arbitramur, quasi multum postulent temporis, ut totius vitæ hic anteactæ temporis rationem redda mus, adeo ut rege rationem ab unoquoque tot ser vorum repetente, res tantum desiderare temporis existimemus, donec quæ a mundi exortu ad con summationem non unius sæculi, sed plurimorum gesta sunt, ad finem perducantur. At res ita se non habet; volens enim Deus quæcunque totius temporis decursu acta sunt, in omnium memoriam confestim revocare, ut rerum a se bene vel male gestarum unusquisque conscius sh, id virtute inef fabili efficiet. Nec enim, quemadmodum si rerum aliquarum memoriam nobis refricare volumus, sur ficiens desideramus tempus, quo quæ a nobis dicta sunt, et ad eorum recordationem quorum memi nisse volumus nos deducunt, percurramus, idem facit Deus cum nobis in memoriam revocare vult quæ in hac vita gessimus, ut eorum quæ a nobis acta sunt conscii, cur poena, vel honore affi cimur perspectum habeamus. Quod si quis divinæ virtutis in iis agendis celeritati fidem non habet, is Deum a quo omnia condita sunt, nondum anime comprehendit, cui tempore opus non fuit, ut tan tam cœli et terræ molem fabricaret; nam etiamsi intra sex dies hæc creasse videatur, intellectu opus est, ut capere possimus, quonam` sensu id dictum est, intra sex dies; propter illud: Hic liber gene rationis caeli et terra ",» et quæ sequuntur. Auden dum est igitur et dicendum futuri judicii tempus spatium non desideraturum, sed quemadmodum nistro, donec ultimum minutum reddiderit resurrectio in puncto temporis, in oculorum nictatione", futura dicitur, tale futurum judicium existimo. Deinde vero super bis disserendum est rationem, ne forte res ipsa necessarium habeat longum tempus, quoadusque ad finem perveniant omnia, que ab initio mundi usque ad consummationem sæculi non unius, sed multorum sæculorum sunt gesta ab omnibus. Sed non est ita. Volens enim Deus ventilare omnium mentes, ut unusquisque sentiat pro prios actus bonos vel malos, cito omnia ab omnibus omni tempore gesta singulis quibusque faciet in mente ineffabiliter quadam virtute. Nec enim sicut nos volentes in mente facere alicui ea quæ fecit, opus habemus tempore sufficienti ad consummationem eorum quæ dicuntur a nobis, et in memoriain rediguntur sic et Deus opus habet tempus volens nobis in mente facere omnia quæ gessimus in vita, ut cognoscentes universa quæ fecimus, intelligamus propter quæ aut punimur, aut honoramur. Si quis autem celeritati divinæ virtutis circa hæc omnia consummanda non credit, hic nondum intellexit Deum qui omnia fecit, et non indiguit spatio temporis alicujus ad faciendam coeli, et terræ, et omnium quæ in eis sunt, crea turam. Nam etsi videtur in sex diebus fecisse omnia Deus, maxime quia dicit: Hic est liber generationis cœli et terræ, qua die facta sunt cœlum et terra; audenduni est tamen et dicendum, quoniam tempus futuri judicii non opus habebit spatio temporis, sed sicut resurrectio dicitur futura in momento, in fetu oculi, o sic puto et judicium fore. Luc. XII, 58, 59. = [ Cur. xv, 52, so Matth. xxv, 21. at Matth. 47. Luc. xix, 17, 19.» Gen. 11, ♣ at postquam operam dederit, ut ab eo liberetur, nec quidquam ulli debeat, jamque minam decuplica verit, vel quincuplicaverit, vel quinque talenta duplicaverit, vel e duobus quatuor effecerit, meri tam mercedem recipiat, intrans in gaudium domini suis, vel super omnibus bonis ejus constitutus 3, vel illud audiens: Esto potestatem habens super decem civitates;» vel: «Esto potestatem haberis super quinque civitates "., Hæc autem ita dicta arbitramur, quasi multum postulent temporis, ut totius vitæ hic anteactæ temporis rationem redda mus, adeo ut rege rationem ab unoquoque tot ser vorum repetente, res tantum desiderare temporis existimemus, donec quæ a mundi exortu ad con summationem non unius sæculi, sed plurimorum gesta sunt, ad finem perducantur. At res ita se non habet; volens enim Deus quæcunque totius temporis decursu acta sunt, in omnium memoriam confestim revocare, ut rerum a se bene vel male gestarum unusquisque conscius sh, id virtute inef fabili efficiet. Nec enim, quemadmodum si rerum aliquarum memoriam nobis refricare volumus, sur ficiens desideramus tempus, quo quæ a nobis dicta sunt, et ad eorum recordationem quorum memi nisse volumus nos deducunt, percurramus, idem facit Deus cum nobis in memoriam revocare vult quæ in hac vita gessimus, ut eorum quæ a nobis acta sunt conscii, cur poena, vel honore affi cimur perspectum habeamus. Quod si quis divinæ virtutis in iis agendis celeritati fidem non habet, is Deum a quo omnia condita sunt, nondum anime comprehendit, cui tempore opus non fuit, ut tan tam cœli et terræ molem fabricaret; nam etiamsi intra sex dies hæc creasse videatur, intellectu opus est, ut capere possimus, quonam` sensu id dictum est, intra sex dies; propter illud: Hic liber gene rationis caeli et terra ",» et quæ sequuntur. Auden dum est igitur et dicendum futuri judicii tempus spatium non desideraturum, sed quemadmodum nistro, donec ultimum minutum reddiderit resurrectio in puncto temporis, in oculorum nictatione", futura dicitur, tale futurum judicium existimo. Deinde vero super bis disserendum est rationem, ne forte res ipsa necessarium habeat longum tempus, quoadusque ad finem perveniant omnia, que ab initio mundi usque ad consummationem sæculi non unius, sed multorum sæculorum sunt gesta ab omnibus. Sed non est ita. Volens enim Deus ventilare omnium mentes, ut unusquisque sentiat pro prios actus bonos vel malos, cito omnia ab omnibus omni tempore gesta singulis quibusque faciet in mente ineffabiliter quadam virtute. Nec enim sicut nos volentes in mente facere alicui ea quæ fecit, opus habemus tempore sufficienti ad consummationem eorum quæ dicuntur a nobis, et in memoriain rediguntur sic et Deus opus habet tempus volens nobis in mente facere omnia quæ gessimus in vita, ut cognoscentes universa quæ fecimus, intelligamus propter quæ aut punimur, aut honoramur. Si quis autem celeritati divinæ virtutis circa hæc omnia consummanda non credit, hic nondum intellexit Deum qui omnia fecit, et non indiguit spatio temporis alicujus ad faciendam coeli, et terræ, et omnium quæ in eis sunt, crea turam. Nam etsi videtur in sex diebus fecisse omnia Deus, maxime quia dicit: Hic est liber generationis cœli et terræ, qua die facta sunt cœlum et terra; audenduni est tamen et dicendum, quoniam tempus futuri judicii non opus habebit spatio temporis, sed sicut resurrectio dicitur futura in momento, in fetu oculi, o sic puto et judicium fore. Luc. XII, 58, 59. = [ Cur. xv, 52, so Matth. xxv, 21. at Matth. 47. Luc. xix, 17, 19.» Gen. 11, ♣ 10. Post hæc videamus quid est quod ait: «lucipiente eo ponere rationem, oblatus est ei debit r 10. Post hæc videamus quid est quod ait: «lucipiente eo ponere rationem, oblatus est ei debit r

εἶθ’ ὥσπερ Ἱερουσαλὴμ νύμφη ἐστὶ κεκοσμημένη «τῷ ἀνδρὶ αὐτῆς» Χριστῷ, οὕτως εἶεν ἂν ἐκεῖναι αἱ μητέρες δυνάμεών τινων τῶν κεκληρωμένων αὐτὰς οἱονεὶ γυναῖκες ἢ νύμφαι. καὶ ὥσπερ ἐστί τινα τέκνα τῆς Ἱερουσαλὴμ ὡς μητρὸς καὶ Χριστοῦ ὡς πατρός, οὕτως εἴη ἄν τινα τέκνα Σοήνης ἢ Μέμφεως ἢ Τύρου ἢ Σιδῶνος καὶ τῶν ἐπιτεταγμένων αὐταῖς ἀρχόντων [ὡς πατέρων]. τάχα οὖν καὶ οὗτος ὁ «εἷς» προσαχθεὶς «ἀνθρώπῳ βασιλεῖ ὀφειλέτης πολλῶν ταλάντων» ἔχει [ὡς ἀποδεδώκαμεν] «γυναῖκα» καὶ «τέκνα,» ἅτινα πρότερον μὲν «ἐκέλευσε πραθῆναι» ὁ βασιλεύς, «πραθῆναι» δὲ «καὶ πάντα ἃ εἶχεν,» ὕστερον δὲ «σπλαγχνισθεὶς ἀπέλυσεν αὐτὸν καὶ πᾶσαν τὴν ὀφειλὴν ἀφῆκεν αὐτῷ,» οὐκ ἀγνοῶν τὸ μέλλον, ἀλλ’ ἵνα ἡμεῖς μάθωμεν τὸ γεγενημένον, οὕτως ἀναγέγραπται πεποιηκέναι. ἕκαστος οὖν τῶν ἐχόντων [ὡς ἀποδεδώκαμεν] «γυναῖκα» καὶ «τέκνα,» λόγον ἀποδώσει, ἡνίκα ἂν ἔλθῃ ὁ βασιλεὺς «συνᾶραι λόγον,» λαβὼν «τὴν βασιλείαν» καὶ ὑποστρέψας· καὶ ἕκαστος αὐτῶν ἔχει, ὡς ἄρχων τινὸς [ἢ] Σοήνης ἢ Μέμφεως ἢ Τύρου ἢ Σιδῶνος ἤ τινος παραπλησίου, καὶ τοὺς ὀφειλέτας.

εἶθ’ ὥσπερ Ἱερουσαλὴμ νύμφη ἐστὶ κεκοσμημένη «τῷ ἀνδρὶ αὐτῆς» Χριστῷ, οὕτως εἶεν ἂν ἐκεῖναι αἱ μητέρες δυνάμεών τινων τῶν κεκληρωμένων αὐτὰς οἱονεὶ γυναῖκες ἢ νύμφαι. καὶ ὥσπερ ἐστί τινα τέκνα τῆς Ἱερουσαλὴμ ὡς μητρὸς καὶ Χριστοῦ ὡς πατρός, οὕτως εἴη ἄν τινα τέκνα Σοήνης ἢ Μέμφεως ἢ Τύρου ἢ Σιδῶνος καὶ τῶν ἐπιτεταγμένων αὐταῖς ἀρχόντων [ὡς πατέρων]. τάχα οὖν καὶ οὗτος ὁ «εἷς» προσαχθεὶς «ἀνθρώπῳ βασιλεῖ ὀφειλέτης πολλῶν ταλάντων» ἔχει [ὡς ἀποδεδώκαμεν] «γυναῖκα» καὶ «τέκνα,» ἅτινα πρότερον μὲν «ἐκέλευσε πραθῆναι» ὁ βασιλεύς, «πραθῆναι» δὲ «καὶ πάντα ἃ εἶχεν,» ὕστερον δὲ «σπλαγχνισθεὶς ἀπέλυσεν αὐτὸν καὶ πᾶσαν τὴν ὀφειλὴν ἀφῆκεν αὐτῷ,» οὐκ ἀγνοῶν τὸ μέλλον, ἀλλ’ ἵνα ἡμεῖς μάθωμεν τὸ γεγενημένον, οὕτως ἀναγέγραπται πεποιηκέναι. ἕκαστος οὖν τῶν ἐχόντων [ὡς ἀποδεδώκαμεν] «γυναῖκα» καὶ «τέκνα,» λόγον ἀποδώσει, ἡνίκα ἂν ἔλθῃ ὁ βασιλεὺς «συνᾶραι λόγον,» λαβὼν «τὴν βασιλείαν» καὶ ὑποστρέψας· καὶ ἕκαστος αὐτῶν ἔχει, ὡς ἄρχων τινὸς [ἢ] Σοήνης ἢ Μέμφεως ἢ Τύρου ἢ Σιδῶνος ἤ τινος παραπλησίου, καὶ τοὺς ὀφειλέτας.

τίνες δ’ ἂν εἶεν οὗτοι ἢ οἱ ἐπὶ τῶν κολάσεων τεταγμένοι; ἅμα δὲ πρόσχες διὰ τοὺς ἀπὸ τῶν αἱρέσεων χρωμένους τῇ παραβολῇ ὅτι, εἴπερ κατηγοροῦσι τοῦ δημιουργοῦ ὡς ὀργίλου διὰ τὰ ἐμφαίνοντα ὀργὴν θεοῦ ῥήματα, ἐχρῆν αὐτοὺς καὶ τοῦ βασιλέως τούτου κατηγορεῖν, ἐπείπερ «ὀργισθεὶς παρέδωκε» τὸν ὀφειλέτην «τοῖς βασανισταῖς.» ἔτι δὲ λεκτέον τοῖς μὴ βουλομένοις παραδίδοσθαί τινα ἀπὸ τοῦ Ἰησοῦ «τοῖς βασανισταῖς» ὅτι διηγήσασθε ἡμῖν, ὦ οὗτοι, τίς ὁ βασιλεὺς ὁ παραδιδοὺς τὸν πονηρὸν δοῦλον «τοῖς βασανισταῖς»; προσεχέτωσαν δὲ καὶ τῷ «οὕτως οὖν ποιήσει καὶ ὑμῖν ὁ πατήρ μου ὁ οὐράνιος.» τοῖς αὐτοῖς δὲ ἔτι μᾶλλον λεχθείη ἂν τὰ ἐν τῇ τῶν δέκα μνῶν παραβολῇ ὅτι ὁ τοῦ ἀγαθοῦ θεοῦ υἱὸς εἶπε· «πλὴν τοὺς ἐχθρούς μου ἐκείνους τοὺς μὴ θελήσαντάς με» καὶ τὰ ἑξῆς. τὸ συμπέρασμα μέντοι τῆς παραβολῆς καὶ τοῖς ἁπλουστέροις ἁρμόζει· πάντες γὰρ ἅμα διδασκόμεθα πείσεσθαι, οἱ ἄφεσιν ἁμαρτημάτων εἰληφότες καὶ μὴ συγχωροῦντες τοῖς ἀδελφοῖς, τὰ τοῦ συγχωρηθέντος καὶ μὴ συγχωρήσαντος τῷ [συν]δούλῳ. «Καὶ ἐγένετο ὅτε ἐτέλεσεν ὁ Ἰησοῦς τοὺς λόγους τούτους» [, []] .

τίνες δ’ ἂν εἶεν οὗτοι ἢ οἱ ἐπὶ τῶν κολάσεων τεταγμένοι; ἅμα δὲ πρόσχες διὰ τοὺς ἀπὸ τῶν αἱρέσεων χρωμένους τῇ παραβολῇ ὅτι, εἴπερ κατηγοροῦσι τοῦ δημιουργοῦ ὡς ὀργίλου διὰ τὰ ἐμφαίνοντα ὀργὴν θεοῦ ῥήματα, ἐχρῆν αὐτοὺς καὶ τοῦ βασιλέως τούτου κατηγορεῖν, ἐπείπερ «ὀργισθεὶς παρέδωκε» τὸν ὀφειλέτην «τοῖς βασανισταῖς.» ἔτι δὲ λεκτέον τοῖς μὴ βουλομένοις παραδίδοσθαί τινα ἀπὸ τοῦ Ἰησοῦ «τοῖς βασανισταῖς» ὅτι διηγήσασθε ἡμῖν, ὦ οὗτοι, τίς ὁ βασιλεὺς ὁ παραδιδοὺς τὸν πονηρὸν δοῦλον «τοῖς βασανισταῖς»; προσεχέτωσαν δὲ καὶ τῷ «οὕτως οὖν ποιήσει καὶ ὑμῖν ὁ πατήρ μου ὁ οὐράνιος.» τοῖς αὐτοῖς δὲ ἔτι μᾶλλον λεχθείη ἂν τὰ ἐν τῇ τῶν δέκα μνῶν παραβολῇ ὅτι ὁ τοῦ ἀγαθοῦ θεοῦ υἱὸς εἶπε· «πλὴν τοὺς ἐχθρούς μου ἐκείνους τοὺς μὴ θελήσαντάς με» καὶ τὰ ἑξῆς. τὸ συμπέρασμα μέντοι τῆς παραβολῆς καὶ τοῖς ἁπλουστέροις ἁρμόζει· πάντες γὰρ ἅμα διδασκόμεθα πείσεσθαι, οἱ ἄφεσιν ἁμαρτημάτων εἰληφότες καὶ μὴ συγχωροῦντες τοῖς ἀδελφοῖς, τὰ τοῦ συγχωρηθέντος καὶ μὴ συγχωρήσαντος τῷ [συν]δούλῳ. «Καὶ ἐγένετο ὅτε ἐτέλεσεν ὁ Ἰησοῦς τοὺς λόγους τούτους» [, []] .

ἡ γὰρ ἐπιμελὴς τήρησις μέγιστα ἂν ὑποβάλλοι νοήματα τοῖς ἐπισταμένοις «πνευματικὰ πνευματικοῖς» συγκρίνειν καὶ διὰ τοῦτο λαλοῦσιν «οὐκ ἐν διδακτοῖς ἀνθρωπίνης σοφίας λόγοις, ἀλλ’ ἐν διδακτοῖς πνεύματος». ἄλλος δ’ ἄν τις περιεργότερον ἀκούων τοῦ «ἐτέλεσεν,» τεταγμένου ἐπὶ τῶν μυστικωτέρων [καθὸ ὁ μέν τις «παρέδωκε τοῖς ὑποχειρίοις μυστήρια καὶ τελετὰς» οὐκ ἐπαινετῶς, ὁ δέ τις μυστήρια θεοῦ τοῖς ἀξίοις, καὶ ἀνάλογον τοῖς τοιούτοις μυστηρίοις τελετὰς] εἴποι ὅτι τελετὴν ἐποίησε μυήσας αὐτούς, δι’ ἣν τελετὴν ἀνεφάνησαν οἱ λόγοι συνατοί, ὡς κηρυχθῆναι «τὸ εὐαγγέλιον» Ἰησοῦ «ἐν ὅλῳ τῷ κόσμῳ» καὶ κρατῆσαι διὰ τὴν θείαν τελετὴν πάσης ψυχῆς, ἣν ἕλκει ὁ πατὴρ πρὸς τὸν υἱὸν κατὰ τὸ εἰρημένον ὑπὸ τοῦ σωτῆρος· «οὐδεὶς ἔρχεται πρός με ἐὰν μὴ ὁ πατὴρ ὁ πέμψας με ἑλκύσῃ αὐτόν». διὰ τοῦτο δὲ καὶ ὁ λόγος τῶν χάριτι θεοῦ πρεσβευόντων τὸ εὐαγγέλιον καὶ «τὸ κήρυγμα» αὐτῶν «οὐκ ἐν πειθοῖ σοφίας» γέγονε «λόγων, ἀλλ’ ἐν ἀποδείξει πνεύματος καὶ δυνάμεως», οἷς ἐτελέσθησαν οἱ λόγοι τῆς διδασκαλίας Ἰησοῦ. καὶ σὺ μὲν οὖν τηρήσεις, ὁσάκις εἴρηται τὸ «ἐτέλεσε» καὶ ἐπὶ τίσι·

ἡ γὰρ ἐπιμελὴς τήρησις μέγιστα ἂν ὑποβάλλοι νοήματα τοῖς ἐπισταμένοις «πνευματικὰ πνευματικοῖς» συγκρίνειν καὶ διὰ τοῦτο λαλοῦσιν «οὐκ ἐν διδακτοῖς ἀνθρωπίνης σοφίας λόγοις, ἀλλ’ ἐν διδακτοῖς πνεύματος». ἄλλος δ’ ἄν τις περιεργότερον ἀκούων τοῦ «ἐτέλεσεν,» τεταγμένου ἐπὶ τῶν μυστικωτέρων [καθὸ ὁ μέν τις «παρέδωκε τοῖς ὑποχειρίοις μυστήρια καὶ τελετὰς» οὐκ ἐπαινετῶς, ὁ δέ τις μυστήρια θεοῦ τοῖς ἀξίοις, καὶ ἀνάλογον τοῖς τοιούτοις μυστηρίοις τελετὰς] εἴποι ὅτι τελετὴν ἐποίησε μυήσας αὐτούς, δι’ ἣν τελετὴν ἀνεφάνησαν οἱ λόγοι συνατοί, ὡς κηρυχθῆναι «τὸ εὐαγγέλιον» Ἰησοῦ «ἐν ὅλῳ τῷ κόσμῳ» καὶ κρατῆσαι διὰ τὴν θείαν τελετὴν πάσης ψυχῆς, ἣν ἕλκει ὁ πατὴρ πρὸς τὸν υἱὸν κατὰ τὸ εἰρημένον ὑπὸ τοῦ σωτῆρος· «οὐδεὶς ἔρχεται πρός με ἐὰν μὴ ὁ πατὴρ ὁ πέμψας με ἑλκύσῃ αὐτόν». διὰ τοῦτο δὲ καὶ ὁ λόγος τῶν χάριτι θεοῦ πρεσβευόντων τὸ εὐαγγέλιον καὶ «τὸ κήρυγμα» αὐτῶν «οὐκ ἐν πειθοῖ σοφίας» γέγονε «λόγων, ἀλλ’ ἐν ἀποδείξει πνεύματος καὶ δυνάμεως», οἷς ἐτελέσθησαν οἱ λόγοι τῆς διδασκαλίας Ἰησοῦ. καὶ σὺ μὲν οὖν τηρήσεις, ὁσάκις εἴρηται τὸ «ἐτέλεσε» καὶ ἐπὶ τίσι·

οὐχ ἁπλῶς ἠκολούθησεν, ἀλλ’ «ἀναστάς»· μεγάλη γὰρ ἡ προσθήκη τὸ «ἀναστάς». εἰσὶν οὖν ἀεὶ οἱ μὲν [ὡς «ὄχλοι»] «πολλοὶ» ἀκολουθοῦντες, μήτε ἀναστάντες ἵνα ἀκολουθήσωσι μήτε ἀφέντες πάντα τὰ πρότερα· ὀλίγοι δὲ οἱ ἀναστάντες καὶ οἱ [πάντα ἀφέντες] ἀκολουθήσαντες, οἳ καὶ καθεδοῦνται [οἱ] «ἐν τῇ παλιγγενεσίᾳ» «ἐπὶ δώδεκα θρόνους». πλὴν εἰ βούλεταί τις θεραπευθῆναι, ἀκολουθησάτω τῷ Ἰησοῦ. Μετὰ τοῦτο γέγραπται ὅτι «προσῆλθον αὐτῷ οἱ Φαρισαῖοι πειράζοντες αὐτὸν καὶ λέγοντες· εἰ ἔξεστιν ἀνθρώπῳ ἀπολῦσαι τὴν γυναῖκα αὐτοῦ κατὰ πᾶσαν αἰτίαν;» [τὸ ἰσοδυναμοῦν ἀνέγραψε καὶ ὁ Μᾶρκος] [, []] . Οὐκοῦν τῶν προσιόντων καὶ πυνθανομένων τῷ Ἰησοῦ ἦσάν τινες οἳ «πειράζοντες» ἐπηρώτων αὐτόν· πειραζομένου δὲ τοῦ τηλικούτου σωτῆρος ἡμῶν, τίς ἂν τῶν μαθητῶν αὐτοῦ ἀγανακτοίη, τεταγμένος εἰς διδασκαλίαν, ἐπὶ τῷ πειράζεσθαι ὑπό τινων καὶ πυνθανομένων οὐκ ἐκ φιλομαθείας, ἀλλ’ ἀπὸ τοῦ πειράζειν ἐθέλειν;

οὐχ ἁπλῶς ἠκολούθησεν, ἀλλ’ «ἀναστάς»· μεγάλη γὰρ ἡ προσθήκη τὸ «ἀναστάς». εἰσὶν οὖν ἀεὶ οἱ μὲν [ὡς «ὄχλοι»] «πολλοὶ» ἀκολουθοῦντες, μήτε ἀναστάντες ἵνα ἀκολουθήσωσι μήτε ἀφέντες πάντα τὰ πρότερα· ὀλίγοι δὲ οἱ ἀναστάντες καὶ οἱ [πάντα ἀφέντες] ἀκολουθήσαντες, οἳ καὶ καθεδοῦνται [οἱ] «ἐν τῇ παλιγγενεσίᾳ» «ἐπὶ δώδεκα θρόνους». πλὴν εἰ βούλεταί τις θεραπευθῆναι, ἀκολουθησάτω τῷ Ἰησοῦ. Μετὰ τοῦτο γέγραπται ὅτι «προσῆλθον αὐτῷ οἱ Φαρισαῖοι πειράζοντες αὐτὸν καὶ λέγοντες· εἰ ἔξεστιν ἀνθρώπῳ ἀπολῦσαι τὴν γυναῖκα αὐτοῦ κατὰ πᾶσαν αἰτίαν;» [τὸ ἰσοδυναμοῦν ἀνέγραψε καὶ ὁ Μᾶρκος] [, []] . Οὐκοῦν τῶν προσιόντων καὶ πυνθανομένων τῷ Ἰησοῦ ἦσάν τινες οἳ «πειράζοντες» ἐπηρώτων αὐτόν· πειραζομένου δὲ τοῦ τηλικούτου σωτῆρος ἡμῶν, τίς ἂν τῶν μαθητῶν αὐτοῦ ἀγανακτοίη, τεταγμένος εἰς διδασκαλίαν, ἐπὶ τῷ πειράζεσθαι ὑπό τινων καὶ πυνθανομένων οὐκ ἐκ φιλομαθείας, ἀλλ’ ἀπὸ τοῦ πειράζειν ἐθέλειν;

εἰ μὲν γὰρ εἶπε διδόναι, ἐνεκάλεσαν [ἂν] ὡς ὑποτάσσοντι τὸν λαὸν [τοῦ θεοῦ ἀνθρώποις καὶ προσποιοῦντα αὐτὸν] τοῖς Ῥωμαίοις καὶ οὐ τῷ νόμῳ τοῦ θεοῦ, εἰ δὲ μὴ διδόναι, ὡς πόλεμον ἐμποιοῦντι καὶ στάσιν καὶ διεγείροντι τοὺς μὴ δυναμένους στῆναι πρὸς τηλικαύτην στρατιάν. [οὐχ ἑώρων δὲ τίνα τρόπον ἀνεπιλήπτως καὶ σοφῶς αὐτοῖς ἀποκρίνεται]. [ὅρα δὲ πῶς ἀνεπιλήπτως ἀπεκρίνατο] πρότερον μὲν ἀποφάσκων τὸ ἀπολύειν «τὴν γυναῖκα κατὰ πᾶσαν αἰτίαν,» δεύτερον δὲ ἀποκρινόμενος πρὸς τὰ περὶ τοῦ βιβλίου τοῦ κατὰ τὸ ἀποστάσιον . ἑώρα γὰρ ὅτι οὐ πᾶσα αἰτία εὐλόγως λύει γάμον, καὶ ὅτι δεῖ τὸν ἄνδρα συνοικεῖν τῇ γυναικὶ «ὡς ἀσθενεστέρῳ σκεύει ἀπονέμοντα τιμὴν» καὶ βαστάζοντα αὐτῆς τὰ ἐν ἁμαρτήμασι «βάρη».

εἰ μὲν γὰρ εἶπε διδόναι, ἐνεκάλεσαν [ἂν] ὡς ὑποτάσσοντι τὸν λαὸν [τοῦ θεοῦ ἀνθρώποις καὶ προσποιοῦντα αὐτὸν] τοῖς Ῥωμαίοις καὶ οὐ τῷ νόμῳ τοῦ θεοῦ, εἰ δὲ μὴ διδόναι, ὡς πόλεμον ἐμποιοῦντι καὶ στάσιν καὶ διεγείροντι τοὺς μὴ δυναμένους στῆναι πρὸς τηλικαύτην στρατιάν. [οὐχ ἑώρων δὲ τίνα τρόπον ἀνεπιλήπτως καὶ σοφῶς αὐτοῖς ἀποκρίνεται]. [ὅρα δὲ πῶς ἀνεπιλήπτως ἀπεκρίνατο] πρότερον μὲν ἀποφάσκων τὸ ἀπολύειν «τὴν γυναῖκα κατὰ πᾶσαν αἰτίαν,» δεύτερον δὲ ἀποκρινόμενος πρὸς τὰ περὶ τοῦ βιβλίου τοῦ κατὰ τὸ ἀποστάσιον . ἑώρα γὰρ ὅτι οὐ πᾶσα αἰτία εὐλόγως λύει γάμον, καὶ ὅτι δεῖ τὸν ἄνδρα συνοικεῖν τῇ γυναικὶ «ὡς ἀσθενεστέρῳ σκεύει ἀπονέμοντα τιμὴν» καὶ βαστάζοντα αὐτῆς τὰ ἐν ἁμαρτήμασι «βάρη».

ἅμα δὲ πρόσχες ὅτι ἐπὶ μὲν τῶν κατ’ εἰκόνα οὐκ ἀνὴρ καὶ γυνὴ εἴρηται, ἀλλὰ «ἄρρεν καὶ θῆλυ». τοῦτο δὲ καὶ ἐν τῷ Ἑβραϊκῷ τετηρήκαμεν· ἀνὴρ μὲν γὰρ δηλοῦται τῇ ΙΣ φωνῇ, ἄρρεν δὲ τῇ ΖΑΧΑΡ· καὶ πάλιν γυνὴ μὲν τῇ ΕΣΣΑ φωνῇ, θῆλυ δὲ τῇ ΟΥΝΚΗΒΑ· οὐδέποτε γὰρ γυνὴ κατ’ εἰκόνα οὐδὲ ἀνήρ, ἀλλ’ οἱ μὲν διαφέροντες ἄρρεν οἱ δὲ δεύτεροι θῆλυ.

ἅμα δὲ πρόσχες ὅτι ἐπὶ μὲν τῶν κατ’ εἰκόνα οὐκ ἀνὴρ καὶ γυνὴ εἴρηται, ἀλλὰ «ἄρρεν καὶ θῆλυ». τοῦτο δὲ καὶ ἐν τῷ Ἑβραϊκῷ τετηρήκαμεν· ἀνὴρ μὲν γὰρ δηλοῦται τῇ ΙΣ φωνῇ, ἄρρεν δὲ τῇ ΖΑΧΑΡ· καὶ πάλιν γυνὴ μὲν τῇ ΕΣΣΑ φωνῇ, θῆλυ δὲ τῇ ΟΥΝΚΗΒΑ· οὐδέποτε γὰρ γυνὴ κατ’ εἰκόνα οὐδὲ ἀνήρ, ἀλλ’ οἱ μὲν διαφέροντες ἄρρεν οἱ δὲ δεύτεροι θῆλυ.

«θέλω δὲ πάντας ἀνθρώπους εἶναι ὡς ἐμαυτόν, ἀλλ’ ἕκαστος ἴδιον ἔχει χάρισμα ἐκ θεοῦ, ὃς μὲν οὕτως, ὃς δὲ οὕτως». οἱ δὲ ὑπὸ θεοῦ συνεζευγμένοι καὶ φρονοῦσι καὶ ποιοῦσι τὸ «οἱ ἄνδρες, ἀγαπᾶτε τὰς γυναῖκας, ὡς καὶ ὁ Χριστὸς τὴν ἐκκλησίαν». ὁ μὲν οὖν σωτὴρ ἐνετείλατο, ἵν’ ὅπερ «ὁ θεὸς συνέζευξεν, ἄνθρωπος μὴ» χωρίζῃ· ἄνθρωπος δὲ χωρίζειν βούλεται «ὃ ὁ θεὸς συνέζευξεν,» ὅτε ἀποστὰς «τῆς» ὑγιοῦς «πίστεως», προσέχων «πνεύμασι πλάνης καὶ διδασκαλίαις δαιμονίων, ἐν ὑποκρίσει ψευδολόγων, κεκαυτηριασμένων τὴν ἰδίαν συνείδησιν, κωλυόντων» οὐ πορνεύειν μόνον ἀλλὰ καὶ «γαμεῖν», διαλύει καὶ τοὺς φθάσαντας τῇ προνοίᾳ συνεζεῦχθαι τοῦ θεοῦ. ταῦτα μὲν οὖν τηρουμένων τῶν ῥητῶν εἰς τὰ περὶ ἄρρενος καὶ θήλεος, καὶ ἀνδρὸς καὶ γυναικός, ὡς ἐδίδαξεν ὁ σωτὴρ ἐν τῇ πρὸς τοὺς Φαρισαίους ἀποκρίσει, λελέχθω.

«θέλω δὲ πάντας ἀνθρώπους εἶναι ὡς ἐμαυτόν, ἀλλ’ ἕκαστος ἴδιον ἔχει χάρισμα ἐκ θεοῦ, ὃς μὲν οὕτως, ὃς δὲ οὕτως». οἱ δὲ ὑπὸ θεοῦ συνεζευγμένοι καὶ φρονοῦσι καὶ ποιοῦσι τὸ «οἱ ἄνδρες, ἀγαπᾶτε τὰς γυναῖκας, ὡς καὶ ὁ Χριστὸς τὴν ἐκκλησίαν». ὁ μὲν οὖν σωτὴρ ἐνετείλατο, ἵν’ ὅπερ «ὁ θεὸς συνέζευξεν, ἄνθρωπος μὴ» χωρίζῃ· ἄνθρωπος δὲ χωρίζειν βούλεται «ὃ ὁ θεὸς συνέζευξεν,» ὅτε ἀποστὰς «τῆς» ὑγιοῦς «πίστεως», προσέχων «πνεύμασι πλάνης καὶ διδασκαλίαις δαιμονίων, ἐν ὑποκρίσει ψευδολόγων, κεκαυτηριασμένων τὴν ἰδίαν συνείδησιν, κωλυόντων» οὐ πορνεύειν μόνον ἀλλὰ καὶ «γαμεῖν», διαλύει καὶ τοὺς φθάσαντας τῇ προνοίᾳ συνεζεῦχθαι τοῦ θεοῦ. ταῦτα μὲν οὖν τηρουμένων τῶν ῥητῶν εἰς τὰ περὶ ἄρρενος καὶ θήλεος, καὶ ἀνδρὸς καὶ γυναικός, ὡς ἐδίδαξεν ὁ σωτὴρ ἐν τῇ πρὸς τοὺς Φαρισαίους ἀποκρίσει, λελέχθω.

καὶ καταλέλοιπέ γε διὰ τὴν ἐκκλησίαν κύριος ὁ ἀνὴρ πρὸς ὃν ἦν «πατέρα» ὅτε «ἐν μορφῇ θεοῦ» ὑπῆρχε, καταλέλοιπε δὲ καὶ «τὴν μητέρα,» καὶ αὐτὸς υἱὸς ὢν τῆς ἄνω Ἱερουσαλήμ, καὶ ἐκολλήθη τῇ ἐνταῦθα καταπεσούσῃ «γυναικὶ αὐτοῦ,» καὶ γεγόνασιν ἐνθάδε «οἱ δύο εἰς σάρκα μίαν.» διὰ γὰρ αὐτὴν γέγονε καὶ αὐτὸς σάρξ, ὅτε «ὁ λόγος σὰρξ ἐγένετο καὶ ἐσκήνωσεν ἐν ἡμῖν», καὶ «οὐκέτι» γέ «εἰσι δύο, ἀλλὰ» νῦν «μία» γέ ἐστι «σάρξ,» ἐπεὶ τῇ γυναικὶ [ἐκκλησίᾳ] λέγεται τὸ «ὑμεῖς δέ ἐστε σῶμα Χριστοῦ καὶ μέλη ἐκ μέρους»· οὐ γάρ ἐστί τι ἰδίᾳ σῶμα Χριστοῦ ἕτερον παρὰ τὴν ἐκκλησίαν οὖσαν «σῶμα» αὐτοῦ «καὶ μέλη ἐκ μέρους»· καὶ ὁ θεός γε τούτους τοὺς μὴ «δύο,» ἀλλὰ γενομένους «σάρκα μίαν συνέζευξεν,» ἐντελλόμενος ἵνα «ἄνθρωπος μὴ» χωρίζῃ τὴν ἐκκλησίαν ἀπὸ τοῦ κυρίου. καὶ ὁ προσέχων γε ἑαυτῷ ὡς μὴ χωρισθῆναι [ἀπὸ τοῦ Χριστοῦ], θαρρεῖ ὡς μὴ χωρισθησόμενος καί φησι· «τίς ἡμᾶς χωρίσει ἀπὸ τῆς ἀγάπης τοῦ Χριστοῦ;» ἐνταῦθα μὲν οὖν γέγραπται πρὸς τοὺς Φαρισαίους λεγόμενον τὸ «ὃ ὁ θεὸς συνέζευξεν, ἄνθρωπος μὴ χωριζέτω·» λέγοιτο δ’ ἂν πρὸς τοὺς Φαρισαίων κρείττονας·

καὶ καταλέλοιπέ γε διὰ τὴν ἐκκλησίαν κύριος ὁ ἀνὴρ πρὸς ὃν ἦν «πατέρα» ὅτε «ἐν μορφῇ θεοῦ» ὑπῆρχε, καταλέλοιπε δὲ καὶ «τὴν μητέρα,» καὶ αὐτὸς υἱὸς ὢν τῆς ἄνω Ἱερουσαλήμ, καὶ ἐκολλήθη τῇ ἐνταῦθα καταπεσούσῃ «γυναικὶ αὐτοῦ,» καὶ γεγόνασιν ἐνθάδε «οἱ δύο εἰς σάρκα μίαν.» διὰ γὰρ αὐτὴν γέγονε καὶ αὐτὸς σάρξ, ὅτε «ὁ λόγος σὰρξ ἐγένετο καὶ ἐσκήνωσεν ἐν ἡμῖν», καὶ «οὐκέτι» γέ «εἰσι δύο, ἀλλὰ» νῦν «μία» γέ ἐστι «σάρξ,» ἐπεὶ τῇ γυναικὶ [ἐκκλησίᾳ] λέγεται τὸ «ὑμεῖς δέ ἐστε σῶμα Χριστοῦ καὶ μέλη ἐκ μέρους»· οὐ γάρ ἐστί τι ἰδίᾳ σῶμα Χριστοῦ ἕτερον παρὰ τὴν ἐκκλησίαν οὖσαν «σῶμα» αὐτοῦ «καὶ μέλη ἐκ μέρους»· καὶ ὁ θεός γε τούτους τοὺς μὴ «δύο,» ἀλλὰ γενομένους «σάρκα μίαν συνέζευξεν,» ἐντελλόμενος ἵνα «ἄνθρωπος μὴ» χωρίζῃ τὴν ἐκκλησίαν ἀπὸ τοῦ κυρίου. καὶ ὁ προσέχων γε ἑαυτῷ ὡς μὴ χωρισθῆναι [ἀπὸ τοῦ Χριστοῦ], θαρρεῖ ὡς μὴ χωρισθησόμενος καί φησι· «τίς ἡμᾶς χωρίσει ἀπὸ τῆς ἀγάπης τοῦ Χριστοῦ;» ἐνταῦθα μὲν οὖν γέγραπται πρὸς τοὺς Φαρισαίους λεγόμενον τὸ «ὃ ὁ θεὸς συνέζευξεν, ἄνθρωπος μὴ χωριζέτω·» λέγοιτο δ’ ἂν πρὸς τοὺς Φαρισαίων κρείττονας·

ἀπ’ ἀρχῆς δὲ οὐ γέγονεν οὕτως.» ἐὰν δέ τις ἐπὶ τὸ εὐαγγέλιον ἀναβῇ Χριστοῦ Ἰησοῦ, διδάσκον ὅτι «ὁ νόμος πνευματικός ἐστι», καὶ τούτου ζητήσει τοῦ νόμου πνευματικὸν νοῦν. φήσει δὲ καὶ ταῦτα ὁ θέλων τροπολογεῖν ὅτι, ὥσπερ τῷ Παύλῳ θαρροῦντι ἐφ’ ᾗ εἶχε θείᾳ χάριτι λέλεκται τὸ «γυνὴ δέδεται ἐφ’ ὅσον χρόνον ζῇ ὁ ἀνὴρ αὐτῆς· ἐὰν δὲ κοιμηθῇ ὁ ἀνήρ, ἐλευθέρα ἐστὶν ᾧ θέλει γαμηθῆναι, μόνον ἐν κυρίῳ. μακαριωτέρα δέ ἐστιν ἐὰν οὕτως μείνῃ, κατὰ τὴν ἐμὴν γνώμην· δοκῶ δὲ κἀγὼ πνεῦμα θεοῦ ἔχειν» [ἐν τούτοις γὰρ τῷ «κατὰ τὴν ἐμὴν γνώμην», ἵνα μὴ καταφρονηθῇ ὡς κενὴ πνεύματος θεοῦ, καλῶς ἐπήγαγε τὸ «δοκῶ κἀγὼ πνεῦμα θεοῦ ἔχειν»], οὕτως καὶ Μωσεῖ διὰ τὴν δοθεῖσαν αὐτῷ ἐξουσίαν νομοθετεῖν, ὥστε αὐτὸν καὶ «πρὸς τὴν σκληροκαρδίαν» τοῦ λαοῦ ἐπιτρέψαι τινά, ἐν οἷς ἦν καὶ τὸ ἀπολύειν «τὰς γυναῖκας,» ἦν ἂν πείθεσθαι, ἐφ’ οἷς κατὰ τὴν αὐτοῦ γνώμην ἐνομοθέτει, ὡς καὶ ἐν τούτοις μετὰ πνεύματος θεοῦ τῆς νομοθεσίας γενομένης. καὶ ἐρεῖ ὅτι, εἰ οὖν τὶς μὲν νόμος πνευματικός ἐστι, τὶς δὲ οὐκ ἔστι τοιοῦτος, νόμος δέ ἐστι καὶ οὗτος, πνευματικός ἐστι καὶ οὗτος, καὶ ζητητέον αὐτοῦ τὸ πνευματικόν.

ἀπ’ ἀρχῆς δὲ οὐ γέγονεν οὕτως.» ἐὰν δέ τις ἐπὶ τὸ εὐαγγέλιον ἀναβῇ Χριστοῦ Ἰησοῦ, διδάσκον ὅτι «ὁ νόμος πνευματικός ἐστι», καὶ τούτου ζητήσει τοῦ νόμου πνευματικὸν νοῦν. φήσει δὲ καὶ ταῦτα ὁ θέλων τροπολογεῖν ὅτι, ὥσπερ τῷ Παύλῳ θαρροῦντι ἐφ’ ᾗ εἶχε θείᾳ χάριτι λέλεκται τὸ «γυνὴ δέδεται ἐφ’ ὅσον χρόνον ζῇ ὁ ἀνὴρ αὐτῆς· ἐὰν δὲ κοιμηθῇ ὁ ἀνήρ, ἐλευθέρα ἐστὶν ᾧ θέλει γαμηθῆναι, μόνον ἐν κυρίῳ. μακαριωτέρα δέ ἐστιν ἐὰν οὕτως μείνῃ, κατὰ τὴν ἐμὴν γνώμην· δοκῶ δὲ κἀγὼ πνεῦμα θεοῦ ἔχειν» [ἐν τούτοις γὰρ τῷ «κατὰ τὴν ἐμὴν γνώμην», ἵνα μὴ καταφρονηθῇ ὡς κενὴ πνεύματος θεοῦ, καλῶς ἐπήγαγε τὸ «δοκῶ κἀγὼ πνεῦμα θεοῦ ἔχειν»], οὕτως καὶ Μωσεῖ διὰ τὴν δοθεῖσαν αὐτῷ ἐξουσίαν νομοθετεῖν, ὥστε αὐτὸν καὶ «πρὸς τὴν σκληροκαρδίαν» τοῦ λαοῦ ἐπιτρέψαι τινά, ἐν οἷς ἦν καὶ τὸ ἀπολύειν «τὰς γυναῖκας,» ἦν ἂν πείθεσθαι, ἐφ’ οἷς κατὰ τὴν αὐτοῦ γνώμην ἐνομοθέτει, ὡς καὶ ἐν τούτοις μετὰ πνεύματος θεοῦ τῆς νομοθεσίας γενομένης. καὶ ἐρεῖ ὅτι, εἰ οὖν τὶς μὲν νόμος πνευματικός ἐστι, τὶς δὲ οὐκ ἔστι τοιοῦτος, νόμος δέ ἐστι καὶ οὗτος, πνευματικός ἐστι καὶ οὗτος, καὶ ζητητέον αὐτοῦ τὸ πνευματικόν.

σημεῖον δὲ τοῦ βιβλίου τῆς ἀποστασίας καὶ τὸ μήτε ἑορτάζειν αὐτοὺς δύνασθαι κἂν κατὰ τὸ γράμμα, τοῦ βουλήματος τοῦ νόμου προστάξαντος «ἐν τῷ τόπῳ ᾧ ἂν ἐκλέξηται κύριος ὁ θεὸς» ἑορτάζειν αὐτούς. ἀλλὰ καὶ τὸ πᾶσαν τὴν συναγωγὴν λιθοβολεῖν τοὺς [τάδε ἢ] τάδε ἡμαρτηκότας γενέσθαι μὴ δυνάμενον καὶ ἄλλα δὲ μυρία τῶν προστεταγμένων, σημεῖόν ἐστι τοῦ βιβλίου τῆς ἀποστασίας, καὶ ὅτι «οὐκ ἔστιν ἔτι προφήτης», καὶ ὅτι λέγουσι· «σημεῖα οὐκ εἴδομεν» ἔτι· ἀφεῖλε γὰρ [φησὶ] κύριος «ἀπὸ τῆς Ἰουδαίας καὶ ἀπὸ τῆς Ἱερουσαλὴμ [κατὰ τὸν τοῦ Ἡσαί̈ου λόγον] ἰσχύοντα καὶ ἰσχύουσαν, γίγαντα καὶ ἰσχύοντα» καὶ τὰ λοιπὰ μέχρι συνετοῦ ἀκροατοῦ. Δύναται δὲ πρῶτον μὲν εἰληφέναι γυναῖκα τὴν συναγωγὴν καὶ συνῳκηκέναι αὐτῇ ὁ Χριστός, ὕστερον δὲ ἐκείνην μὴ εὑρηκέναι «χάριν ἐναντίον αὐτοῦ»· ἡ δὲ αἰτία τοῦ μὴ εὑρηκέναι [αὐ]τὴν «χάριν ἐναντίον αὐτοῦ» τὸ εὑρεθῆναι «ἐν αὐτῇ ἄσχημον πρᾶγμα». τί γὰρ ἀσχημονέστερον τοῦ [προκειμένου ἀπολῦσαι ἐν τῇ ἑορτῇ ἕνα] ἀπολῦσαι μὲν αὐτοὺς ἠξιωκέναι Βαραβᾶν τὸν λῃστήν, καταδικάσαι δὲ Ἰησοῦν; Οὐκοῦν τῶν προσιόντων καὶ πυνθανομένων τῷ Ἰη τοῦ ἦσάν τινες οι πειράζοντες ἐπηρώτων αὐτόν· πει ραζομένου δὲ τοῦ τηλικούτου Σωτῆρος ἡμῶν, τίς τῶν μαθητῶν αὐτοῦ ἀγανακτοίη τεταγμένος εἰς δι δασκαλίαν ἐπὶ τῷ πειράζεσθαι ὑπό τινων καὶ πυν θανομένων οὐκ ἐκ φιλομαθείας, ἀλλ' ἀπὸ τοῦ πειρά ξειν ἐθέλειν; Πολλὰ δ᾽ ἂν ἐπὶ τὸ αὐτὸ συναγαγών εὕροις, ἐν οἷς ἐπείρασαν τὸν Ἰησοῦν ἡμῶν οἱ Φαρι σαῖοι, καὶ ἄλλοι παρὰ τούτους, ὡς νομικός τις, τάχα δὲ καὶ γραμματεὺς ἵν᾽ ἐπὶ τὸ αὐτὸ τὰ περὶ τῶν πειραζόντων αὐτὸν συναγαγών, εὕροις τι τὰ περὶ τῶν πειραζόντων αὐτὸν ἐκ τῆς ἐξετάσεως χρήσιμον εἰς τὸ εἶδος τῶν λόγων τούτων. Πλὴν ὁ Σωτὴρ καὶ τοῖς πειράζουσιν ἀποκρίνεται δόγματα· οἱ μὲν γὰρ ἔλεγον·. Εἰ ἔξεστιν ἀνθρώπῳ ἀπολῦσαι τὴν γυναῖκα αὐτοῦ κατὰ πᾶσαν αἰτίαν. Ὁ δὲ ἀποκριθεὶς εἶπεν· Οὐκ ἀνέγνωτε, ὅτι ὁ κτίσας ἀπ' ἀρχῆς ἄρσεν καὶ θῆλυ ἐποίησεν αὐτούς;» καὶ τὰ ἑξῆς. Καὶ οἶμαι, ὅτι κατὰ τοῦτο προέτεινον τὸν λόγον οἱ Φαρισαῖοι τοῦτον, ὡς ἐπιληψόμενοι αὐτοῦ, ὅ τι ποτ' ἂν εἴπῃ· οἷον εἰ μὲν εἶπεν, Εξεστιν, ἐνεκάλεσαν αὐτῷ, ὡς ἐπὶ τοῖς τυ χοῦσι διαλύοντι τοὺς γάμους· εἰ δὲ, Οὐκ ἔξεστιν, ὡς καὶ μετὰ ἁμαρτημάτων ἐπιτρέποντι συνοικεῖν ἄνδρα γυναικί· ὡς ἐπὶ τοῦ κήνσου· εἰ μὲν γὰρ εἶπε διδό ναι, ἐνεκάλεσαν ὡς ὑποτάσσοντι τὸν λαὸν τοῖς Ῥωμαίοις, καὶ οὐ τῷ νόμῳ τοῦ Θεοῦ· εἰ δὲ μὴ διδό ναι, ὡς πόλεμον ἐμποιοῦντι καὶ στάσιν, καὶ διεγεί ροντι τοὺς μὴ δυναμένους στῆναι πρὸς τηλικαύτην στρατιάν. Οὐχ εώρων τε τίνα τρόπον ἀνεπιλήπτως καὶ σοφῶς αὐτοῖς ἀποκρίνεται, πρότερον μὲν ἀπο φάσκων τὸ ἀπολύειν τὴν γυναῖκα κατὰ πᾶσαν αἰτίαν, δεύτερον δὲ ἀποκρινόμενος πρὸς τὰ περὶ τοῦ βιβλίου τοῦ κατὰ τὸ ἀποστάσιον· ἑώρα γὰρ, ὅτι οὐ πᾶσα αι τία εὐλόγως λύει γάμον, καὶ ὅτι δεῖ τὸν ἄνδρα < συνοι κεῖν» τῇ γυναικὶ, ο ὡς ἀσθενεστέρῳ σκεύει, ἀπονέ μοντα τιμήν, ο καὶ βαστάζοντα αὐτῆς τὰ ἐν ἁμαρ τήμασι βάρη, καὶ δυσωπεῖ ἐκ τῶν ἐν τῇ Γενέσει 6ο γραμματεύς, γραμ ματεῖς. Τὰ περὶ τῶν πειραζόντων αὐτόν. ῾Ο κτίσας ἀπ' ἀρχῆς. 4: ὁ ποιήσας ἀπ' ἀρχῆς. Ιν. ὑποτάσσοντι, ὑποτάσσονται Οὐκοῦν τῶν προσιόντων καὶ πυνθανομένων τῷ Ἰη τοῦ ἦσάν τινες οι πειράζοντες ἐπηρώτων αὐτόν· πει ραζομένου δὲ τοῦ τηλικούτου Σωτῆρος ἡμῶν, τίς τῶν μαθητῶν αὐτοῦ ἀγανακτοίη τεταγμένος εἰς δι δασκαλίαν ἐπὶ τῷ πειράζεσθαι ὑπό τινων καὶ πυν θανομένων οὐκ ἐκ φιλομαθείας, ἀλλ' ἀπὸ τοῦ πειρά ξειν ἐθέλειν; Πολλὰ δ᾽ ἂν ἐπὶ τὸ αὐτὸ συναγαγών εὕροις, ἐν οἷς ἐπείρασαν τὸν Ἰησοῦν ἡμῶν οἱ Φαρι σαῖοι, καὶ ἄλλοι παρὰ τούτους, ὡς νομικός τις, τάχα δὲ καὶ γραμματεὺς ἵν᾽ ἐπὶ τὸ αὐτὸ τὰ περὶ τῶν πειραζόντων αὐτὸν συναγαγών, εὕροις τι τὰ περὶ τῶν πειραζόντων αὐτὸν ἐκ τῆς ἐξετάσεως χρήσιμον εἰς τὸ εἶδος τῶν λόγων τούτων. Πλὴν ὁ Σωτὴρ καὶ τοῖς πειράζουσιν ἀποκρίνεται δόγματα· οἱ μὲν γὰρ ἔλεγον·. Εἰ ἔξεστιν ἀνθρώπῳ ἀπολῦσαι τὴν γυναῖκα αὐτοῦ κατὰ πᾶσαν αἰτίαν. Ὁ δὲ ἀποκριθεὶς εἶπεν· Οὐκ ἀνέγνωτε, ὅτι ὁ κτίσας ἀπ' ἀρχῆς ἄρσεν καὶ θῆλυ ἐποίησεν αὐτούς;» καὶ τὰ ἑξῆς. Καὶ οἶμαι, ὅτι κατὰ τοῦτο προέτεινον τὸν λόγον οἱ Φαρισαῖοι τοῦτον, ὡς ἐπιληψόμενοι αὐτοῦ, ὅ τι ποτ' ἂν εἴπῃ· οἷον εἰ μὲν εἶπεν, Εξεστιν, ἐνεκάλεσαν αὐτῷ, ὡς ἐπὶ τοῖς τυ χοῦσι διαλύοντι τοὺς γάμους· εἰ δὲ, Οὐκ ἔξεστιν, ὡς καὶ μετὰ ἁμαρτημάτων ἐπιτρέποντι συνοικεῖν ἄνδρα γυναικί· ὡς ἐπὶ τοῦ κήνσου· εἰ μὲν γὰρ εἶπε διδό ναι, ἐνεκάλεσαν ὡς ὑποτάσσοντι τὸν λαὸν τοῖς Ῥωμαίοις, καὶ οὐ τῷ νόμῳ τοῦ Θεοῦ· εἰ δὲ μὴ διδό ναι, ὡς πόλεμον ἐμποιοῦντι καὶ στάσιν, καὶ διεγεί ροντι τοὺς μὴ δυναμένους στῆναι πρὸς τηλικαύτην στρατιάν. Οὐχ εώρων τε τίνα τρόπον ἀνεπιλήπτως καὶ σοφῶς αὐτοῖς ἀποκρίνεται, πρότερον μὲν ἀπο φάσκων τὸ ἀπολύειν τὴν γυναῖκα κατὰ πᾶσαν αἰτίαν, δεύτερον δὲ ἀποκρινόμενος πρὸς τὰ περὶ τοῦ βιβλίου τοῦ κατὰ τὸ ἀποστάσιον· ἑώρα γὰρ, ὅτι οὐ πᾶσα αι τία εὐλόγως λύει γάμον, καὶ ὅτι δεῖ τὸν ἄνδρα < συνοι κεῖν» τῇ γυναικὶ, ο ὡς ἀσθενεστέρῳ σκεύει, ἀπονέ μοντα τιμήν, ο καὶ βαστάζοντα αὐτῆς τὰ ἐν ἁμαρ τήμασι βάρη, καὶ δυσωπεῖ ἐκ τῶν ἐν τῇ Γενέσει ο γραμματεύς, γραμ ματεῖς. Τὰ περὶ τῶν πειραζόντων αὐτόν. ῾Ο κτίσας ἀπ' ἀρχῆς. 4: ὁ ποιήσας ἀπ' ἀρχῆς. Ιν. ὑποτάσσοντι, ὑποτάσσονται igitur qui ad Jesum accedebant et interrogabant, nonnulli eum tentandi causa interrogabant: cum igitur tantus ille Servator noster tentetur, quis di scipulorum ejus ad docendum constitutus graviter ferat, si quando ab aliquibus, non discendi studio, sed tentandi ejus gratia quæstiones proponentibus tentetur? Plurima vero simul colligens reperire illic poteris, ubi Pharisei, et præter eos alii, velut legum peritus aliquis, et fortasse Scriba, Jesum nostrum tentaverunt, ut in unum collectis quæ de iis conscripta sunt a quibus tentatus est, ex eorum inter se comparatione utile aliquid ad horum sermonum genus reperias. Porro tentantibus Servator respondens dogmata profert; quærebant enim illi An licet homini dimittere uxorem suam quacunque ex causa? Qui respondens ait eis Non legistis quia qui creavit ab initio, masculum et feminam fecit eos 68?» et reliqua. Ac ego qui dem existimo id ab eo Pharisæos ea mente quæ siisse, ut quidquid ille dixisset, reprehenderent; ut si dixisset, Licet, dicam illi tanquam conjugia levibus de causis dissolventi impegissent; sin vero respondisset: Non licet, huic quoque, utpote vi rum una cum conjuge etiam cum flagitiis habitare permittenti litem intendissent: quemadmodum et super tributo 69; nam si pendendum illud dixisset, eum accusassent, quasi Romanis, non legi Dei po pulum subjicientem; sin haudquaquam solvendum pronuntiasset, tanquam bellumn et seditionem con citantem, et ad rebellandum eos excientem, qui tantos exercitus sustinere non poterant. Nec vero intelligebant quam caute et extra culpam ipsis responderet, primum quidem qualibet ex causa repudiandam uxorem negans, deinde vero ad ea respondens, quæ ad libellum repudii pertinebant. Sciebat enim non quamlibet causam, justam sol vendo connubio occasionem dare, et virum debere dam tentantes. Tentato autem Domino tali, quis discipulorum ejus graviter ferat, qui positus est ad docendum, si tentatus fuerit a quibusdam? Tamen tentatoribus respondit dogmata pietatis. Quidam ergo dicebant: Si licet homini dimittere uxorem suam quacunque ex causa? Quibus respondens dixit: «Num legistis, quoniam qui fecit ab initio, masculumn et feminam fecit eos, et dixit: Propter hoc relinquet homo patrem et matrem, et jungetur uxori suæ, et erunt duo in carne una? Itaque jam non sunt duo, sed caro una. Quod ergo Deus conjunxit, homo non separet. Et puto quod Pharisæi qui diceban:: Si licet homini dimittere uxorem suam quacunque ex causa, ideo proposuerunt hoc ver buin, volentes eum reprehendere quidquid dixisset; ut si quidem dixisset: Licet dimittere, culparent eum quasi solventem conjugia; si autem dixisset: Non licet, iterum culparent eum quasi jubentem vires convivere mulieribus etiam cum peccatis. Nou autem videbant quomodo eis manifeste et irreprehensi biliter fuerat responsurus. Sic et alibi interrogaverunt eum: Si licet dare tributum Cæsari?, ut si quidem dixisset: Date, culparent eum quasi subdentem hominibus populum Dei, et addicentem eum Romanis et non legibus Dei; si autem dixisset: Non licet dare, iterum culparent eum quasi seditiones et prælia concitantein, et facientem populum discedere a Cæsare, qui mundum tenebat. Vide autem quomodo irreprehensibiliter respondit. Primum quidem interrogantibus, si licet dimittere uxorem quacunque ex causa, dicens:. Num legistis quoniam qui fecit, masculum et feminam fecit eos? et cætera. Ad illud autem quod objecerunt dicentes: Quomodo Moyses præcepit dare libellum repudii?, ait: «Propter duritiam cordis vestri. Vidit euim quia non omnis causa juste solvit conjugium. Sed Matth. xix, 3, 4. Matth. xxi, 17. Codex Regius Anglicanus Verba hæc videntur spuria. Detraxeris illa, constabit sen sus. HUETIUS. lta et infra, cum vulgo legatur Matth. six, Codex Regius, recte, Anglica nus autem quem sequitur Huelius, male. igitur qui ad Jesum accedebant et interrogabant, nonnulli eum tentandi causa interrogabant: cum igitur tantus ille Servator noster tentetur, quis di scipulorum ejus ad docendum constitutus graviter ferat, si quando ab aliquibus, non discendi studio, sed tentandi ejus gratia quæstiones proponentibus tentetur? Plurima vero simul colligens reperire illic poteris, ubi Pharisei, et præter eos alii, velut legum peritus aliquis, et fortasse Scriba, Jesum nostrum tentaverunt, ut in unum collectis quæ de iis conscripta sunt a quibus tentatus est, ex eorum inter se comparatione utile aliquid ad horum sermonum genus reperias. Porro tentantibus Servator respondens dogmata profert; quærebant enim illi An licet homini dimittere uxorem suam quacunque ex causa? Qui respondens ait eis Non legistis quia qui creavit ab initio, masculum et feminam fecit eos 68?» et reliqua. Ac ego qui dem existimo id ab eo Pharisæos ea mente quæ siisse, ut quidquid ille dixisset, reprehenderent; ut si dixisset, Licet, dicam illi tanquam conjugia levibus de causis dissolventi impegissent; sin vero respondisset: Non licet, huic quoque, utpote vi rum una cum conjuge etiam cum flagitiis habitare permittenti litem intendissent: quemadmodum et super tributo 69; nam si pendendum illud dixisset, eum accusassent, quasi Romanis, non legi Dei po pulum subjicientem; sin haudquaquam solvendum pronuntiasset, tanquam bellumn et seditionem con citantem, et ad rebellandum eos excientem, qui tantos exercitus sustinere non poterant. Nec vero intelligebant quam caute et extra culpam ipsis responderet, primum quidem qualibet ex causa repudiandam uxorem negans, deinde vero ad ea respondens, quæ ad libellum repudii pertinebant. Sciebat enim non quamlibet causam, justam sol vendo connubio occasionem dare, et virum debere dam tentantes. Tentato autem Domino tali, quis discipulorum ejus graviter ferat, qui positus est ad docendum, si tentatus fuerit a quibusdam? Tamen tentatoribus respondit dogmata pietatis. Quidam ergo dicebant: Si licet homini dimittere uxorem suam quacunque ex causa? Quibus respondens dixit: «Num legistis, quoniam qui fecit ab initio, masculumn et feminam fecit eos, et dixit: Propter hoc relinquet homo patrem et matrem, et jungetur uxori suæ, et erunt duo in carne una? Itaque jam non sunt duo, sed caro una. Quod ergo Deus conjunxit, homo non separet. Et puto quod Pharisæi qui diceban:: Si licet homini dimittere uxorem suam quacunque ex causa, ideo proposuerunt hoc ver buin, volentes eum reprehendere quidquid dixisset; ut si quidem dixisset: Licet dimittere, culparent eum quasi solventem conjugia; si autem dixisset: Non licet, iterum culparent eum quasi jubentem vires convivere mulieribus etiam cum peccatis. Nou autem videbant quomodo eis manifeste et irreprehensi biliter fuerat responsurus. Sic et alibi interrogaverunt eum: Si licet dare tributum Cæsari?, ut si quidem dixisset: Date, culparent eum quasi subdentem hominibus populum Dei, et addicentem eum Romanis et non legibus Dei; si autem dixisset: Non licet dare, iterum culparent eum quasi seditiones et prælia concitantein, et facientem populum discedere a Cæsare, qui mundum tenebat. Vide autem quomodo irreprehensibiliter respondit. Primum quidem interrogantibus, si licet dimittere uxorem quacunque ex causa, dicens:. Num legistis quoniam qui fecit, masculum et feminam fecit eos? et cætera. Ad illud autem quod objecerunt dicentes: Quomodo Moyses præcepit dare libellum repudii?, ait: «Propter duritiam cordis vestri. Vidit euim quia non omnis causa juste solvit conjugium. Sed Matth. xix, 3, 4. Matth. xxi, 17. Codex Regius Anglicanus Verba hæc videntur spuria. Detraxeris illa, constabit sen sus. HUETIUS. lta et infra, cum vulgo legatur Matth. six, Codex Regius, recte, Anglica nus autem quem sequitur Huelius, male.

σημεῖον δὲ τοῦ βιβλίου τῆς ἀποστασίας καὶ τὸ μήτε ἑορτάζειν αὐτοὺς δύνασθαι κἂν κατὰ τὸ γράμμα, τοῦ βουλήματος τοῦ νόμου προστάξαντος «ἐν τῷ τόπῳ ᾧ ἂν ἐκλέξηται κύριος ὁ θεὸς» ἑορτάζειν αὐτούς. ἀλλὰ καὶ τὸ πᾶσαν τὴν συναγωγὴν λιθοβολεῖν τοὺς [τάδε ἢ] τάδε ἡμαρτηκότας γενέσθαι μὴ δυνάμενον καὶ ἄλλα δὲ μυρία τῶν προστεταγμένων, σημεῖόν ἐστι τοῦ βιβλίου τῆς ἀποστασίας, καὶ ὅτι «οὐκ ἔστιν ἔτι προφήτης», καὶ ὅτι λέγουσι· «σημεῖα οὐκ εἴδομεν» ἔτι· ἀφεῖλε γὰρ [φησὶ] κύριος «ἀπὸ τῆς Ἰουδαίας καὶ ἀπὸ τῆς Ἱερουσαλὴμ [κατὰ τὸν τοῦ Ἡσαί̈ου λόγον] ἰσχύοντα καὶ ἰσχύουσαν, γίγαντα καὶ ἰσχύοντα» καὶ τὰ λοιπὰ μέχρι συνετοῦ ἀκροατοῦ. Δύναται δὲ πρῶτον μὲν εἰληφέναι γυναῖκα τὴν συναγωγὴν καὶ συνῳκηκέναι αὐτῇ ὁ Χριστός, ὕστερον δὲ ἐκείνην μὴ εὑρηκέναι «χάριν ἐναντίον αὐτοῦ»· ἡ δὲ αἰτία τοῦ μὴ εὑρηκέναι [αὐ]τὴν «χάριν ἐναντίον αὐτοῦ» τὸ εὑρεθῆναι «ἐν αὐτῇ ἄσχημον πρᾶγμα». τί γὰρ ἀσχημονέστερον τοῦ [προκειμένου ἀπολῦσαι ἐν τῇ ἑορτῇ ἕνα] ἀπολῦσαι μὲν αὐτοὺς ἠξιωκέναι Βαραβᾶν τὸν λῃστήν, καταδικάσαι δὲ Ἰησοῦν; Οὐκοῦν τῶν προσιόντων καὶ πυνθανομένων τῷ Ἰη τοῦ ἦσάν τινες οι πειράζοντες ἐπηρώτων αὐτόν· πει ραζομένου δὲ τοῦ τηλικούτου Σωτῆρος ἡμῶν, τίς τῶν μαθητῶν αὐτοῦ ἀγανακτοίη τεταγμένος εἰς δι δασκαλίαν ἐπὶ τῷ πειράζεσθαι ὑπό τινων καὶ πυν θανομένων οὐκ ἐκ φιλομαθείας, ἀλλ' ἀπὸ τοῦ πειρά ξειν ἐθέλειν; Πολλὰ δ᾽ ἂν ἐπὶ τὸ αὐτὸ συναγαγών εὕροις, ἐν οἷς ἐπείρασαν τὸν Ἰησοῦν ἡμῶν οἱ Φαρι σαῖοι, καὶ ἄλλοι παρὰ τούτους, ὡς νομικός τις, τάχα δὲ καὶ γραμματεὺς ἵν᾽ ἐπὶ τὸ αὐτὸ τὰ περὶ τῶν πειραζόντων αὐτὸν συναγαγών, εὕροις τι τὰ περὶ τῶν πειραζόντων αὐτὸν ἐκ τῆς ἐξετάσεως χρήσιμον εἰς τὸ εἶδος τῶν λόγων τούτων. Πλὴν ὁ Σωτὴρ καὶ τοῖς πειράζουσιν ἀποκρίνεται δόγματα· οἱ μὲν γὰρ ἔλεγον·. Εἰ ἔξεστιν ἀνθρώπῳ ἀπολῦσαι τὴν γυναῖκα αὐτοῦ κατὰ πᾶσαν αἰτίαν. Ὁ δὲ ἀποκριθεὶς εἶπεν· Οὐκ ἀνέγνωτε, ὅτι ὁ κτίσας ἀπ' ἀρχῆς ἄρσεν καὶ θῆλυ ἐποίησεν αὐτούς;» καὶ τὰ ἑξῆς. Καὶ οἶμαι, ὅτι κατὰ τοῦτο προέτεινον τὸν λόγον οἱ Φαρισαῖοι τοῦτον, ὡς ἐπιληψόμενοι αὐτοῦ, ὅ τι ποτ' ἂν εἴπῃ· οἷον εἰ μὲν εἶπεν, Εξεστιν, ἐνεκάλεσαν αὐτῷ, ὡς ἐπὶ τοῖς τυ χοῦσι διαλύοντι τοὺς γάμους· εἰ δὲ, Οὐκ ἔξεστιν, ὡς καὶ μετὰ ἁμαρτημάτων ἐπιτρέποντι συνοικεῖν ἄνδρα γυναικί· ὡς ἐπὶ τοῦ κήνσου· εἰ μὲν γὰρ εἶπε διδό ναι, ἐνεκάλεσαν ὡς ὑποτάσσοντι τὸν λαὸν τοῖς Ῥωμαίοις, καὶ οὐ τῷ νόμῳ τοῦ Θεοῦ· εἰ δὲ μὴ διδό ναι, ὡς πόλεμον ἐμποιοῦντι καὶ στάσιν, καὶ διεγεί ροντι τοὺς μὴ δυναμένους στῆναι πρὸς τηλικαύτην στρατιάν. Οὐχ εώρων τε τίνα τρόπον ἀνεπιλήπτως καὶ σοφῶς αὐτοῖς ἀποκρίνεται, πρότερον μὲν ἀπο φάσκων τὸ ἀπολύειν τὴν γυναῖκα κατὰ πᾶσαν αἰτίαν, δεύτερον δὲ ἀποκρινόμενος πρὸς τὰ περὶ τοῦ βιβλίου τοῦ κατὰ τὸ ἀποστάσιον· ἑώρα γὰρ, ὅτι οὐ πᾶσα αι τία εὐλόγως λύει γάμον, καὶ ὅτι δεῖ τὸν ἄνδρα < συνοι κεῖν» τῇ γυναικὶ, ο ὡς ἀσθενεστέρῳ σκεύει, ἀπονέ μοντα τιμήν, ο καὶ βαστάζοντα αὐτῆς τὰ ἐν ἁμαρ τήμασι βάρη, καὶ δυσωπεῖ ἐκ τῶν ἐν τῇ Γενέσει 6ο γραμματεύς, γραμ ματεῖς. Τὰ περὶ τῶν πειραζόντων αὐτόν. ῾Ο κτίσας ἀπ' ἀρχῆς. 4: ὁ ποιήσας ἀπ' ἀρχῆς. Ιν. ὑποτάσσοντι, ὑποτάσσονται Οὐκοῦν τῶν προσιόντων καὶ πυνθανομένων τῷ Ἰη τοῦ ἦσάν τινες οι πειράζοντες ἐπηρώτων αὐτόν· πει ραζομένου δὲ τοῦ τηλικούτου Σωτῆρος ἡμῶν, τίς τῶν μαθητῶν αὐτοῦ ἀγανακτοίη τεταγμένος εἰς δι δασκαλίαν ἐπὶ τῷ πειράζεσθαι ὑπό τινων καὶ πυν θανομένων οὐκ ἐκ φιλομαθείας, ἀλλ' ἀπὸ τοῦ πειρά ξειν ἐθέλειν; Πολλὰ δ᾽ ἂν ἐπὶ τὸ αὐτὸ συναγαγών εὕροις, ἐν οἷς ἐπείρασαν τὸν Ἰησοῦν ἡμῶν οἱ Φαρι σαῖοι, καὶ ἄλλοι παρὰ τούτους, ὡς νομικός τις, τάχα δὲ καὶ γραμματεὺς ἵν᾽ ἐπὶ τὸ αὐτὸ τὰ περὶ τῶν πειραζόντων αὐτὸν συναγαγών, εὕροις τι τὰ περὶ τῶν πειραζόντων αὐτὸν ἐκ τῆς ἐξετάσεως χρήσιμον εἰς τὸ εἶδος τῶν λόγων τούτων. Πλὴν ὁ Σωτὴρ καὶ τοῖς πειράζουσιν ἀποκρίνεται δόγματα· οἱ μὲν γὰρ ἔλεγον·. Εἰ ἔξεστιν ἀνθρώπῳ ἀπολῦσαι τὴν γυναῖκα αὐτοῦ κατὰ πᾶσαν αἰτίαν. Ὁ δὲ ἀποκριθεὶς εἶπεν· Οὐκ ἀνέγνωτε, ὅτι ὁ κτίσας ἀπ' ἀρχῆς ἄρσεν καὶ θῆλυ ἐποίησεν αὐτούς;» καὶ τὰ ἑξῆς. Καὶ οἶμαι, ὅτι κατὰ τοῦτο προέτεινον τὸν λόγον οἱ Φαρισαῖοι τοῦτον, ὡς ἐπιληψόμενοι αὐτοῦ, ὅ τι ποτ' ἂν εἴπῃ· οἷον εἰ μὲν εἶπεν, Εξεστιν, ἐνεκάλεσαν αὐτῷ, ὡς ἐπὶ τοῖς τυ χοῦσι διαλύοντι τοὺς γάμους· εἰ δὲ, Οὐκ ἔξεστιν, ὡς καὶ μετὰ ἁμαρτημάτων ἐπιτρέποντι συνοικεῖν ἄνδρα γυναικί· ὡς ἐπὶ τοῦ κήνσου· εἰ μὲν γὰρ εἶπε διδό ναι, ἐνεκάλεσαν ὡς ὑποτάσσοντι τὸν λαὸν τοῖς Ῥωμαίοις, καὶ οὐ τῷ νόμῳ τοῦ Θεοῦ· εἰ δὲ μὴ διδό ναι, ὡς πόλεμον ἐμποιοῦντι καὶ στάσιν, καὶ διεγεί ροντι τοὺς μὴ δυναμένους στῆναι πρὸς τηλικαύτην στρατιάν. Οὐχ εώρων τε τίνα τρόπον ἀνεπιλήπτως καὶ σοφῶς αὐτοῖς ἀποκρίνεται, πρότερον μὲν ἀπο φάσκων τὸ ἀπολύειν τὴν γυναῖκα κατὰ πᾶσαν αἰτίαν, δεύτερον δὲ ἀποκρινόμενος πρὸς τὰ περὶ τοῦ βιβλίου τοῦ κατὰ τὸ ἀποστάσιον· ἑώρα γὰρ, ὅτι οὐ πᾶσα αι τία εὐλόγως λύει γάμον, καὶ ὅτι δεῖ τὸν ἄνδρα < συνοι κεῖν» τῇ γυναικὶ, ο ὡς ἀσθενεστέρῳ σκεύει, ἀπονέ μοντα τιμήν, ο καὶ βαστάζοντα αὐτῆς τὰ ἐν ἁμαρ τήμασι βάρη, καὶ δυσωπεῖ ἐκ τῶν ἐν τῇ Γενέσει ο γραμματεύς, γραμ ματεῖς. Τὰ περὶ τῶν πειραζόντων αὐτόν. ῾Ο κτίσας ἀπ' ἀρχῆς. 4: ὁ ποιήσας ἀπ' ἀρχῆς. Ιν. ὑποτάσσοντι, ὑποτάσσονται igitur qui ad Jesum accedebant et interrogabant, nonnulli eum tentandi causa interrogabant: cum igitur tantus ille Servator noster tentetur, quis di scipulorum ejus ad docendum constitutus graviter ferat, si quando ab aliquibus, non discendi studio, sed tentandi ejus gratia quæstiones proponentibus tentetur? Plurima vero simul colligens reperire illic poteris, ubi Pharisei, et præter eos alii, velut legum peritus aliquis, et fortasse Scriba, Jesum nostrum tentaverunt, ut in unum collectis quæ de iis conscripta sunt a quibus tentatus est, ex eorum inter se comparatione utile aliquid ad horum sermonum genus reperias. Porro tentantibus Servator respondens dogmata profert; quærebant enim illi An licet homini dimittere uxorem suam quacunque ex causa? Qui respondens ait eis Non legistis quia qui creavit ab initio, masculum et feminam fecit eos 68?» et reliqua. Ac ego qui dem existimo id ab eo Pharisæos ea mente quæ siisse, ut quidquid ille dixisset, reprehenderent; ut si dixisset, Licet, dicam illi tanquam conjugia levibus de causis dissolventi impegissent; sin vero respondisset: Non licet, huic quoque, utpote vi rum una cum conjuge etiam cum flagitiis habitare permittenti litem intendissent: quemadmodum et super tributo 69; nam si pendendum illud dixisset, eum accusassent, quasi Romanis, non legi Dei po pulum subjicientem; sin haudquaquam solvendum pronuntiasset, tanquam bellumn et seditionem con citantem, et ad rebellandum eos excientem, qui tantos exercitus sustinere non poterant. Nec vero intelligebant quam caute et extra culpam ipsis responderet, primum quidem qualibet ex causa repudiandam uxorem negans, deinde vero ad ea respondens, quæ ad libellum repudii pertinebant. Sciebat enim non quamlibet causam, justam sol vendo connubio occasionem dare, et virum debere dam tentantes. Tentato autem Domino tali, quis discipulorum ejus graviter ferat, qui positus est ad docendum, si tentatus fuerit a quibusdam? Tamen tentatoribus respondit dogmata pietatis. Quidam ergo dicebant: Si licet homini dimittere uxorem suam quacunque ex causa? Quibus respondens dixit: «Num legistis, quoniam qui fecit ab initio, masculumn et feminam fecit eos, et dixit: Propter hoc relinquet homo patrem et matrem, et jungetur uxori suæ, et erunt duo in carne una? Itaque jam non sunt duo, sed caro una. Quod ergo Deus conjunxit, homo non separet. Et puto quod Pharisæi qui diceban:: Si licet homini dimittere uxorem suam quacunque ex causa, ideo proposuerunt hoc ver buin, volentes eum reprehendere quidquid dixisset; ut si quidem dixisset: Licet dimittere, culparent eum quasi solventem conjugia; si autem dixisset: Non licet, iterum culparent eum quasi jubentem vires convivere mulieribus etiam cum peccatis. Nou autem videbant quomodo eis manifeste et irreprehensi biliter fuerat responsurus. Sic et alibi interrogaverunt eum: Si licet dare tributum Cæsari?, ut si quidem dixisset: Date, culparent eum quasi subdentem hominibus populum Dei, et addicentem eum Romanis et non legibus Dei; si autem dixisset: Non licet dare, iterum culparent eum quasi seditiones et prælia concitantein, et facientem populum discedere a Cæsare, qui mundum tenebat. Vide autem quomodo irreprehensibiliter respondit. Primum quidem interrogantibus, si licet dimittere uxorem quacunque ex causa, dicens:. Num legistis quoniam qui fecit, masculum et feminam fecit eos? et cætera. Ad illud autem quod objecerunt dicentes: Quomodo Moyses præcepit dare libellum repudii?, ait: «Propter duritiam cordis vestri. Vidit euim quia non omnis causa juste solvit conjugium. Sed Matth. xix, 3, 4. Matth. xxi, 17. Codex Regius Anglicanus Verba hæc videntur spuria. Detraxeris illa, constabit sen sus. HUETIUS. lta et infra, cum vulgo legatur Matth. six, Codex Regius, recte, Anglica nus autem quem sequitur Huelius, male. igitur qui ad Jesum accedebant et interrogabant, nonnulli eum tentandi causa interrogabant: cum igitur tantus ille Servator noster tentetur, quis di scipulorum ejus ad docendum constitutus graviter ferat, si quando ab aliquibus, non discendi studio, sed tentandi ejus gratia quæstiones proponentibus tentetur? Plurima vero simul colligens reperire illic poteris, ubi Pharisei, et præter eos alii, velut legum peritus aliquis, et fortasse Scriba, Jesum nostrum tentaverunt, ut in unum collectis quæ de iis conscripta sunt a quibus tentatus est, ex eorum inter se comparatione utile aliquid ad horum sermonum genus reperias. Porro tentantibus Servator respondens dogmata profert; quærebant enim illi An licet homini dimittere uxorem suam quacunque ex causa? Qui respondens ait eis Non legistis quia qui creavit ab initio, masculum et feminam fecit eos 68?» et reliqua. Ac ego qui dem existimo id ab eo Pharisæos ea mente quæ siisse, ut quidquid ille dixisset, reprehenderent; ut si dixisset, Licet, dicam illi tanquam conjugia levibus de causis dissolventi impegissent; sin vero respondisset: Non licet, huic quoque, utpote vi rum una cum conjuge etiam cum flagitiis habitare permittenti litem intendissent: quemadmodum et super tributo 69; nam si pendendum illud dixisset, eum accusassent, quasi Romanis, non legi Dei po pulum subjicientem; sin haudquaquam solvendum pronuntiasset, tanquam bellumn et seditionem con citantem, et ad rebellandum eos excientem, qui tantos exercitus sustinere non poterant. Nec vero intelligebant quam caute et extra culpam ipsis responderet, primum quidem qualibet ex causa repudiandam uxorem negans, deinde vero ad ea respondens, quæ ad libellum repudii pertinebant. Sciebat enim non quamlibet causam, justam sol vendo connubio occasionem dare, et virum debere dam tentantes. Tentato autem Domino tali, quis discipulorum ejus graviter ferat, qui positus est ad docendum, si tentatus fuerit a quibusdam? Tamen tentatoribus respondit dogmata pietatis. Quidam ergo dicebant: Si licet homini dimittere uxorem suam quacunque ex causa? Quibus respondens dixit: «Num legistis, quoniam qui fecit ab initio, masculumn et feminam fecit eos, et dixit: Propter hoc relinquet homo patrem et matrem, et jungetur uxori suæ, et erunt duo in carne una? Itaque jam non sunt duo, sed caro una. Quod ergo Deus conjunxit, homo non separet. Et puto quod Pharisæi qui diceban:: Si licet homini dimittere uxorem suam quacunque ex causa, ideo proposuerunt hoc ver buin, volentes eum reprehendere quidquid dixisset; ut si quidem dixisset: Licet dimittere, culparent eum quasi solventem conjugia; si autem dixisset: Non licet, iterum culparent eum quasi jubentem vires convivere mulieribus etiam cum peccatis. Nou autem videbant quomodo eis manifeste et irreprehensi biliter fuerat responsurus. Sic et alibi interrogaverunt eum: Si licet dare tributum Cæsari?, ut si quidem dixisset: Date, culparent eum quasi subdentem hominibus populum Dei, et addicentem eum Romanis et non legibus Dei; si autem dixisset: Non licet dare, iterum culparent eum quasi seditiones et prælia concitantein, et facientem populum discedere a Cæsare, qui mundum tenebat. Vide autem quomodo irreprehensibiliter respondit. Primum quidem interrogantibus, si licet dimittere uxorem quacunque ex causa, dicens:. Num legistis quoniam qui fecit, masculum et feminam fecit eos? et cætera. Ad illud autem quod objecerunt dicentes: Quomodo Moyses præcepit dare libellum repudii?, ait: «Propter duritiam cordis vestri. Vidit euim quia non omnis causa juste solvit conjugium. Sed Matth. xix, 3, 4. Matth. xxi, 17. Codex Regius Anglicanus Verba hæc videntur spuria. Detraxeris illa, constabit sen sus. HUETIUS. lta et infra, cum vulgo legatur Matth. six, Codex Regius, recte, Anglica nus autem quem sequitur Huelius, male.

ἐξῆλθε τοίνυν ἡ προτέρα γυνὴ ἡ μὴ «εὑροῦσα χάριν ἐναντίον» τοῦ ἀνδρὸς τῷ εὑρῆσθαι «ἐν αὐτῇ ἄσχημον πρᾶγμα», ἀπὸ «τῆς οἰκίας» τοῦ ἀνδρός, «καὶ ἀπελθοῦσα» γεγένηται «ἀνδρὶ ἑτέρῳ» ᾧ ἑαυτὴν ὑπέταξεν, εἴτε Βαραβᾶν τὸν λῃστὴν χρὴ λέγειν τὸν ἄνδρα [ὄντα τροπικῶς τὸν διάβολον] εἴτε τινὰ δύναμιν πονηράν. καὶ ἐπὶ τινῶν μὲν τῆς συναγωγῆς ἐκείνης συμβέβηκε τὸ πρότερον ἐν τῷ νόμῳ γεγραμμένον, ἐφ’ ἑτέρων δὲ τὸ δεύτερον· ὁ γὰρ ἔσχατος ἀνὴρ ἐμίσησε τὴν γυναῖκα «καὶ γράψει αὐτῇ» ποτε ἐπὶ τέλει τῶν πραγμάτων «βιβλίον ἀποστασίου [τοῦτο οἰκονομοῦντος τοῦ θεοῦ] καὶ δώσει εἰς τὰς χεῖρας αὐτῆς καὶ ἐξαποστελεῖ αὐτὴν ἐκ τῆς οἰκίας αὐτοῦ»· ὡς γὰρ «ἔχθραν» ὁ ἀγαθὸς θεὸς θήσει «ἀνὰ μέσον» τοῦ ὄφεως καὶ «τῆς γυναικὸς καὶ ἀνὰ μέσον τοῦ σπέρματος» αὐτοῦ, «καὶ ἀνὰ μέσον τοῦ σπέρματος αὐτῆς», οὕτως οἰκονομήσει, ἵνα «μισήσῃ αὐτὴν ὁ ἀνὴρ ὁ ἔσχατος». Εἰσὶ δὲ οἷς συμβέβηκε συνοικεῖν τὸν ἄνδρα μὴ μισήσαντα αὐτοὺς τῷ παραμεῖναι ἐν τῷ οἴκῳ τοῦ ἐσχάτου ἀνδρὸς καὶ λαβόντος αὐτῶν τὴν συναγωγὴν ἑαυτῷ γυναῖκα. ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τούτων ἀποθνῄσκει ὁ ἔσχατος ἀνήρ, τάχα ἡνίκα ἂν «ὁ ἔσχατος ἐχθρὸς Χριστοῦ καταργηθῇ θάνατος». ἐγγεγραμμένων τοὺς ἐπὶ τοῖς Μωϋσέως γράμμασιν αὐχοῦντας Φαρισαίους, λέγων τό· «Οὐκ ἀνέγνωτε, ὅτι ὁ κτίσας ἀπ' ἀρχῆς, ἄῤῥεν καὶ θῆλυ ἐποίησεν απο τούς;» καὶ τὰ ἑξῆς· καὶ ἐπιφέρων αὐτοῖς διὰ τό Καὶ ἔσονται οἱ δύο εἰς σάρκα μίαν,» ἀκόλουθον τῷ, «εἰς σάρκα μίαν, ο διδασκαλίαν, τήν· ε Ωστε οὐκέτι εἰσὶ δύο, ἀλλὰ σὰρξ μία. Δυσωπητικὸν δὲ πρὸς τὸ μὴ ἀπολῦσαι τὴν γυναῖκα κατὰ πᾶσαν αἰτίαν, καὶ τό Ο Θεός συνέζευξεν, ἄνθρωπος μή χωριζέτω.» Παρατηρητέον μέντοιγε ἐν τῇ ἐκθέσει τῶν ἀπὸ τῆς Γενέσεως ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ ῥητῶν, ὅτι οὐ τὰ ἐφε ξῆς ἀλλήλοις γεγραμμένα εἴρηται· ἐγὼ δὲ οἶμαι, ὅτι οὐδὲ περὶ τῶν αὐτῶν λέγεται, τῶν κατ' εἰκόνα Θεοῦ γενομένων, καὶ τῶν ἀπὸ τοῦ χοὸς τῆς γῆς καὶ μιᾶς τῶν πλευρῶν τοῦ ᾿Αδάμ· ὅπου μὲν γὰρ λέο λεκται· «Τὸ ἄῤῥεν καὶ τὸ θῆλυ ἐποίησεν αὐτοὺς, ο περὶ τῶν κατ᾿ εἰκόνα ἐστίν· ὅπου δὲ καὶ εἶπεν Ένεκα τούτου καταλείψει ἄνθρωπος τὸν πατέρα καὶ τὴν μητέρα αὐτοῦ, καὶ τὰ ἑξῆς, οὐκ ἔστι περι τῶν κατ᾿ εἰκόνα· ὕστερον γάρ ποτε ἐκείνων ἔπλασε Κύριος ὁ Θεὸς τὸν ἄνθρωπον, χοῦν λαβὼν ἀπὸ τῆς γῆς, καὶ ἀπὸ τῆς πλευρᾶς αὐτοῦ τὴν βοηθόν. Αμα δὲ πρόσχες, ὅτι ἐπὶ μὲν τῶν κατ' εἰκόνα οὐκ ἀνὴρ καὶ γυνὴ εἴρηται, ἀλλὰ ἄῤῥεν καὶ θῆλυ. Τοῦτο δὲ καὶ ἐν τῷ Εβραϊκῷ τετηρήκαμεν· ἀνὴρ μὲν γὰρ δο λοῦται τῇ, ις, φωνῇ, ἄῤῥεν δὲ τῇ, ζαχάρ· καὶ πάλιν γυνὴ μὲν τῇ, ἐσσᾶ, φωνῇ, θῆλυ δὲ τῇ, ἀγκη σα· οὐδέποτε γὰρ γυνὴ κατ' εἰκόνα, οὐδὲ ἀνὴρ, ἀλλ᾽ οἱ μὲν διαφέροντες ἄῤῥεν, οἱ δὲ δεύτεροι θῆλυ. ᾿Αλλὰ καὶ ἂν καταλίπῃ ἄνθρωπος τὴν μητέρα καὶ τὸν πα τέρα, κολλᾶται οὐ τῷ θήλει, ἀλλὰ τῇ γυναικὶ αὐτοῦ, καὶ γίνονται, ἐπεὶ ἐν σαρκὶ ἀνὴρ καὶ γυνὴ, εἰς σάρκα μίαν. Εἶτα διαγράφων δεῖ εἶναι ἐν τοῖς ὑπὸ θεοῦ συνεζευγμένοις ἀξίως τοῦ συνεζεῦχθαι ὑπὸ Θεοῦ, ἐπιφέρει ὁ Σωτὴρ τό· ι Ωστε οὐκέτι εἰσὶ δύο,» καὶ ὅπου γε ὁμόνοια καὶ συμφωνία καὶ ἁρμονία ἀνδρός ἔστι πρὸς γυναῖκα, τοῦ μὲν ὡς ἄρχοντος, τῆς δὲ πει θομένης τῷ· «Αὐτός σου κυριεύσει,» ἀληθῶς ἐστιν εἰπεῖν ἐπὶ τῶν τοιούτων τό· Οὐκέτι εἰσὶ δύο, Εἶτ' ἀνδρίς, Ἐγὼ δὲ οἶμαι, ὅτι οὐδὲ περὶ τῶν αὐ των, Το το 'Ανὴρ μὲν γὰρ δηλοῦται, ἐγγεγραμμένων τοὺς ἐπὶ τοῖς Μωϋσέως γράμμασιν αὐχοῦντας Φαρισαίους, λέγων τό· «Οὐκ ἀνέγνωτε, ὅτι ὁ κτίσας ἀπ' ἀρχῆς, ἄῤῥεν καὶ θῆλυ ἐποίησεν απο τούς;» καὶ τὰ ἑξῆς· καὶ ἐπιφέρων αὐτοῖς διὰ τό Καὶ ἔσονται οἱ δύο εἰς σάρκα μίαν,» ἀκόλουθον τῷ, «εἰς σάρκα μίαν, ο διδασκαλίαν, τήν· ε Ωστε οὐκέτι εἰσὶ δύο, ἀλλὰ σὰρξ μία. Δυσωπητικὸν δὲ πρὸς τὸ μὴ ἀπολῦσαι τὴν γυναῖκα κατὰ πᾶσαν αἰτίαν, καὶ τό Ο Θεός συνέζευξεν, ἄνθρωπος μή χωριζέτω.» Παρατηρητέον μέντοιγε ἐν τῇ ἐκθέσει τῶν ἀπὸ τῆς Γενέσεως ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ ῥητῶν, ὅτι οὐ τὰ ἐφε ξῆς ἀλλήλοις γεγραμμένα εἴρηται· ἐγὼ δὲ οἶμαι, ὅτι οὐδὲ περὶ τῶν αὐτῶν λέγεται, τῶν κατ' εἰκόνα Θεοῦ γενομένων, καὶ τῶν ἀπὸ τοῦ χοὸς τῆς γῆς καὶ μιᾶς τῶν πλευρῶν τοῦ ᾿Αδάμ· ὅπου μὲν γὰρ λέο λεκται· «Τὸ ἄῤῥεν καὶ τὸ θῆλυ ἐποίησεν αὐτοὺς, ο περὶ τῶν κατ᾿ εἰκόνα ἐστίν· ὅπου δὲ καὶ εἶπεν Ένεκα τούτου καταλείψει ἄνθρωπος τὸν πατέρα καὶ τὴν μητέρα αὐτοῦ, καὶ τὰ ἑξῆς, οὐκ ἔστι περι τῶν κατ᾿ εἰκόνα· ὕστερον γάρ ποτε ἐκείνων ἔπλασε Κύριος ὁ Θεὸς τὸν ἄνθρωπον, χοῦν λαβὼν ἀπὸ τῆς γῆς, καὶ ἀπὸ τῆς πλευρᾶς αὐτοῦ τὴν βοηθόν. Αμα δὲ πρόσχες, ὅτι ἐπὶ μὲν τῶν κατ' εἰκόνα οὐκ ἀνὴρ καὶ γυνὴ εἴρηται, ἀλλὰ ἄῤῥεν καὶ θῆλυ. Τοῦτο δὲ καὶ ἐν τῷ Εβραϊκῷ τετηρήκαμεν· ἀνὴρ μὲν γὰρ δο λοῦται τῇ, ις, φωνῇ, ἄῤῥεν δὲ τῇ, ζαχάρ· καὶ πάλιν γυνὴ μὲν τῇ, ἐσσᾶ, φωνῇ, θῆλυ δὲ τῇ, ἀγκη σα· οὐδέποτε γὰρ γυνὴ κατ' εἰκόνα, οὐδὲ ἀνὴρ, ἀλλ᾽ οἱ μὲν διαφέροντες ἄῤῥεν, οἱ δὲ δεύτεροι θῆλυ. ᾿Αλλὰ καὶ ἂν καταλίπῃ ἄνθρωπος τὴν μητέρα καὶ τὸν πα τέρα, κολλᾶται οὐ τῷ θήλει, ἀλλὰ τῇ γυναικὶ αὐτοῦ, καὶ γίνονται, ἐπεὶ ἐν σαρκὶ ἀνὴρ καὶ γυνὴ, εἰς σάρκα μίαν. Εἶτα διαγράφων δεῖ εἶναι ἐν τοῖς ὑπὸ θεοῦ συνεζευγμένοις ἀξίως τοῦ συνεζεῦχθαι ὑπὸ Θεοῦ, ἐπιφέρει ὁ Σωτὴρ τό· ι Ωστε οὐκέτι εἰσὶ δύο,» καὶ ὅπου γε ὁμόνοια καὶ συμφωνία καὶ ἁρμονία ἀνδρός ἔστι πρὸς γυναῖκα, τοῦ μὲν ὡς ἄρχοντος, τῆς δὲ πει θομένης τῷ· «Αὐτός σου κυριεύσει,» ἀληθῶς ἐστιν εἰπεῖν ἐπὶ τῶν τοιούτων τό· Οὐκέτι εἰσὶ δύο, Εἶτ' ἀνδρίς, Ἐγὼ δὲ οἶμαι, ὅτι οὐδὲ περὶ τῶν αὐ των, Το το 'Ανὴρ μὲν γὰρ δηλοῦται, uxori colabitare, quasi infirmiori vasculo, im pertientem honorem et peccatorum ipsius onera portautem "; ct Pharisæos Moysis scriptis gloriantes, ex iis quæ in Genesi scripta sunt con vincit dicens: «Non legistis quia qui creavit ab initio, masculum et feminam fecit cos 7?, el quæ sequuntur; et propter hæc: Et erunt duo in carne una ',, consequentem his verbis, (in carne una,) doctrinam subjiciens, eam scilicet: Itaque jam non sunt duo, sed una caro 7. Verum et illud quoque: • Quod Deus conjunxit, homo non sepa ret wo › prohibebat quominus qualibet ex causa uxorem repudiarent. In expositione autem eorum quæ e Genesi deprompta in Evangelio profe runtur, illud observandum venit, quæ una serie scri pta sunt, ita non pronuntiata fuisse; ego vero nec de iisdemn fuisse dicta existimo, tum iis qui ad imagi nem Dei, tum illis qui de limo terræ, et una e costis Adam facti sunt: ubi enim dictum est: • Masculum et feminam creavit eos 7,, ad eos pertinet illud qui ad imaginem facti sunt; at ubi dixit: Quamobrema relinquet homo patrem suum et matrem 7, et cæ tera, ad eos qui ad imaginem facti sunt non refertur; nam post illos assumpto de terra limo hominem, et de ipsius costa adjutricem creavit Dominus Deus. Si mul etiam nota de iis qui ad imaginem facti sunt, di clum non esse, vir et uxor, sed masculus et femina. Illud autem in Hebræo observavimus, virum per voca bulumn, ls; masculum per Zachar; mulierem rursum per vocem Essa, feminam vero per Ankeva, significari; nec enim unquam mulier, neque vir ad imaginem facti sunt, sed qui præstantiores sunt pro masculo; qui autem secundi, pro femina habendi sunt. Quod si vero matrem et patrem homo reliquerit, adhæ ret non feminæ, sed uxori suæ, et in unam carnem ambo coalescunt, quandoquidem vir et uxor carne unum sunt. Deinde vero exponens quid inesse de beat iis qui a Deo conjuncti sunt, ut conjunctione a Deo facta digni sint, subjungit Servator: ‹ Itaque quoniam oportet virum cohabitare mulieri, quasi vasi infirmiori, et reddere ei honorem, et sustinere onera vitiorum ejus, eos qui in littera legis gloriabantur, ex ipsis Moysi Scripturis convincit dicens: ‹ Num legistis quoniam qui fecit ab initio, masculum et feminam fecit eos?, et cætera. Tamen quoniam teli gimus istum locum ubi vel illud scriptum dicitur: Hæc vocabitur mulier, quia de viro suo assumpta,› Sciendum quia nihil proprium habet quantum ad Graecum, vel ad Latinum sermonem, ut ideo vocetur mulier, quia de viro suo assumpta est. Propterea legentes Hebraica, invenimus originationem istam convenienter positam in Hebræo. Habet autem Hebraicum ita: Essa, quod intelligitur, et mulier, et assumpta. Apud Hebræos enim mulier, assumpta vocatur. Item vira quod est a viro. Vides quomodo junctum est juxta id est a viro sumpta. Unde Theodotio sic posuit: Hæc vocabitur mulier sumptio, quia de viro suo sumpta est. Symmachus autem ita, hæc vocabitur quod est mulier a viro. Et quod debet esse inter Pet. 111, 7. " Gal. vi, 2. Matth. xix, 4. " Gen. 11, 24. etc. Si conditus ad imaginem Dei homo, Gen. 1, 26, 27, alius fuit ac qui de limo terræ formatus est, Gen. 11, 7, causam certe obtinuit, qui nuper Præadamitas orbi dedit. Verum id commentuin jam satis explosum puto, cum qui primus illud excogitaverat, idem ipse repudiarit; minime sibi dedecori futurum existimans, quod non satis caute protulerat, ingenue recantare, et tritamn a Patribus, et tota Ecclesia viam, relicta priore insistere. Quod autem ad Origenem spectat, distinctionem hanc ho ** ibid. 5. ibid. 6. ibid. Gell. 1, 27. minem inter ad imaginem Dei conditum, et homi nem de limo confictum allegorico sensu excogi tavit, hominemque spiritaliumi rerum curis deditum, et a terrenis alienum, eum esse voluit qui ad ima ginem Dei procreatus est: qui vero corporalibus rebus capitur et trahitur, eum de limo terræ fuisse conflatum. Adeunda vero super his nostra Orige. niana. HUETius. etc. N, uxori colabitare, quasi infirmiori vasculo, im pertientem honorem et peccatorum ipsius onera portautem "; ct Pharisæos Moysis scriptis gloriantes, ex iis quæ in Genesi scripta sunt con vincit dicens: «Non legistis quia qui creavit ab initio, masculum et feminam fecit cos 7?, el quæ sequuntur; et propter hæc: Et erunt duo in carne una ',, consequentem his verbis, (in carne una,) doctrinam subjiciens, eam scilicet: Itaque jam non sunt duo, sed una caro 7. Verum et illud quoque: • Quod Deus conjunxit, homo non sepa ret wo › prohibebat quominus qualibet ex causa uxorem repudiarent. In expositione autem eorum quæ e Genesi deprompta in Evangelio profe runtur, illud observandum venit, quæ una serie scri pta sunt, ita non pronuntiata fuisse; ego vero nec de iisdemn fuisse dicta existimo, tum iis qui ad imagi nem Dei, tum illis qui de limo terræ, et una e costis Adam facti sunt: ubi enim dictum est: • Masculum et feminam creavit eos 7,, ad eos pertinet illud qui ad imaginem facti sunt; at ubi dixit: Quamobrema relinquet homo patrem suum et matrem 7, et cæ tera, ad eos qui ad imaginem facti sunt non refertur; nam post illos assumpto de terra limo hominem, et de ipsius costa adjutricem creavit Dominus Deus. Si mul etiam nota de iis qui ad imaginem facti sunt, di clum non esse, vir et uxor, sed masculus et femina. Illud autem in Hebræo observavimus, virum per voca bulumn, ls; masculum per Zachar; mulierem rursum per vocem Essa, feminam vero per Ankeva, significari; nec enim unquam mulier, neque vir ad imaginem facti sunt, sed qui præstantiores sunt pro masculo; qui autem secundi, pro femina habendi sunt. Quod si vero matrem et patrem homo reliquerit, adhæ ret non feminæ, sed uxori suæ, et in unam carnem ambo coalescunt, quandoquidem vir et uxor carne unum sunt. Deinde vero exponens quid inesse de beat iis qui a Deo conjuncti sunt, ut conjunctione a Deo facta digni sint, subjungit Servator: ‹ Itaque quoniam oportet virum cohabitare mulieri, quasi vasi infirmiori, et reddere ei honorem, et sustinere onera vitiorum ejus, eos qui in littera legis gloriabantur, ex ipsis Moysi Scripturis convincit dicens: ‹ Num legistis quoniam qui fecit ab initio, masculum et feminam fecit eos?, et cætera. Tamen quoniam teli gimus istum locum ubi vel illud scriptum dicitur: Hæc vocabitur mulier, quia de viro suo assumpta,› Sciendum quia nihil proprium habet quantum ad Graecum, vel ad Latinum sermonem, ut ideo vocetur mulier, quia de viro suo assumpta est. Propterea legentes Hebraica, invenimus originationem istam convenienter positam in Hebræo. Habet autem Hebraicum ita: Essa, quod intelligitur, et mulier, et assumpta. Apud Hebræos enim mulier, assumpta vocatur. Item vira quod est a viro. Vides quomodo junctum est juxta id est a viro sumpta. Unde Theodotio sic posuit: Hæc vocabitur mulier sumptio, quia de viro suo sumpta est. Symmachus autem ita, hæc vocabitur quod est mulier a viro. Et quod debet esse inter Pet. 111, 7. " Gal. vi, 2. Matth. xix, 4. " Gen. 11, 24. etc. Si conditus ad imaginem Dei homo, Gen. 1, 26, 27, alius fuit ac qui de limo terræ formatus est, Gen. 11, 7, causam certe obtinuit, qui nuper Præadamitas orbi dedit. Verum id commentuin jam satis explosum puto, cum qui primus illud excogitaverat, idem ipse repudiarit; minime sibi dedecori futurum existimans, quod non satis caute protulerat, ingenue recantare, et tritamn a Patribus, et tota Ecclesia viam, relicta priore insistere. Quod autem ad Origenem spectat, distinctionem hanc ho ** ibid. 5. ibid. 6. ibid. Gell. 1, 27. minem inter ad imaginem Dei conditum, et homi nem de limo confictum allegorico sensu excogi tavit, hominemque spiritaliumi rerum curis deditum, et a terrenis alienum, eum esse voluit qui ad ima ginem Dei procreatus est: qui vero corporalibus rebus capitur et trahitur, eum de limo terræ fuisse conflatum. Adeunda vero super his nostra Orige. niana. HUETius. etc. N,

ἐξῆλθε τοίνυν ἡ προτέρα γυνὴ ἡ μὴ «εὑροῦσα χάριν ἐναντίον» τοῦ ἀνδρὸς τῷ εὑρῆσθαι «ἐν αὐτῇ ἄσχημον πρᾶγμα», ἀπὸ «τῆς οἰκίας» τοῦ ἀνδρός, «καὶ ἀπελθοῦσα» γεγένηται «ἀνδρὶ ἑτέρῳ» ᾧ ἑαυτὴν ὑπέταξεν, εἴτε Βαραβᾶν τὸν λῃστὴν χρὴ λέγειν τὸν ἄνδρα [ὄντα τροπικῶς τὸν διάβολον] εἴτε τινὰ δύναμιν πονηράν. καὶ ἐπὶ τινῶν μὲν τῆς συναγωγῆς ἐκείνης συμβέβηκε τὸ πρότερον ἐν τῷ νόμῳ γεγραμμένον, ἐφ’ ἑτέρων δὲ τὸ δεύτερον· ὁ γὰρ ἔσχατος ἀνὴρ ἐμίσησε τὴν γυναῖκα «καὶ γράψει αὐτῇ» ποτε ἐπὶ τέλει τῶν πραγμάτων «βιβλίον ἀποστασίου [τοῦτο οἰκονομοῦντος τοῦ θεοῦ] καὶ δώσει εἰς τὰς χεῖρας αὐτῆς καὶ ἐξαποστελεῖ αὐτὴν ἐκ τῆς οἰκίας αὐτοῦ»· ὡς γὰρ «ἔχθραν» ὁ ἀγαθὸς θεὸς θήσει «ἀνὰ μέσον» τοῦ ὄφεως καὶ «τῆς γυναικὸς καὶ ἀνὰ μέσον τοῦ σπέρματος» αὐτοῦ, «καὶ ἀνὰ μέσον τοῦ σπέρματος αὐτῆς», οὕτως οἰκονομήσει, ἵνα «μισήσῃ αὐτὴν ὁ ἀνὴρ ὁ ἔσχατος». Εἰσὶ δὲ οἷς συμβέβηκε συνοικεῖν τὸν ἄνδρα μὴ μισήσαντα αὐτοὺς τῷ παραμεῖναι ἐν τῷ οἴκῳ τοῦ ἐσχάτου ἀνδρὸς καὶ λαβόντος αὐτῶν τὴν συναγωγὴν ἑαυτῷ γυναῖκα. ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τούτων ἀποθνῄσκει ὁ ἔσχατος ἀνήρ, τάχα ἡνίκα ἂν «ὁ ἔσχατος ἐχθρὸς Χριστοῦ καταργηθῇ θάνατος». ἐγγεγραμμένων τοὺς ἐπὶ τοῖς Μωϋσέως γράμμασιν αὐχοῦντας Φαρισαίους, λέγων τό· «Οὐκ ἀνέγνωτε, ὅτι ὁ κτίσας ἀπ' ἀρχῆς, ἄῤῥεν καὶ θῆλυ ἐποίησεν απο τούς;» καὶ τὰ ἑξῆς· καὶ ἐπιφέρων αὐτοῖς διὰ τό Καὶ ἔσονται οἱ δύο εἰς σάρκα μίαν,» ἀκόλουθον τῷ, «εἰς σάρκα μίαν, ο διδασκαλίαν, τήν· ε Ωστε οὐκέτι εἰσὶ δύο, ἀλλὰ σὰρξ μία. Δυσωπητικὸν δὲ πρὸς τὸ μὴ ἀπολῦσαι τὴν γυναῖκα κατὰ πᾶσαν αἰτίαν, καὶ τό Ο Θεός συνέζευξεν, ἄνθρωπος μή χωριζέτω.» Παρατηρητέον μέντοιγε ἐν τῇ ἐκθέσει τῶν ἀπὸ τῆς Γενέσεως ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ ῥητῶν, ὅτι οὐ τὰ ἐφε ξῆς ἀλλήλοις γεγραμμένα εἴρηται· ἐγὼ δὲ οἶμαι, ὅτι οὐδὲ περὶ τῶν αὐτῶν λέγεται, τῶν κατ' εἰκόνα Θεοῦ γενομένων, καὶ τῶν ἀπὸ τοῦ χοὸς τῆς γῆς καὶ μιᾶς τῶν πλευρῶν τοῦ ᾿Αδάμ· ὅπου μὲν γὰρ λέο λεκται· «Τὸ ἄῤῥεν καὶ τὸ θῆλυ ἐποίησεν αὐτοὺς, ο περὶ τῶν κατ᾿ εἰκόνα ἐστίν· ὅπου δὲ καὶ εἶπεν Ένεκα τούτου καταλείψει ἄνθρωπος τὸν πατέρα καὶ τὴν μητέρα αὐτοῦ, καὶ τὰ ἑξῆς, οὐκ ἔστι περι τῶν κατ᾿ εἰκόνα· ὕστερον γάρ ποτε ἐκείνων ἔπλασε Κύριος ὁ Θεὸς τὸν ἄνθρωπον, χοῦν λαβὼν ἀπὸ τῆς γῆς, καὶ ἀπὸ τῆς πλευρᾶς αὐτοῦ τὴν βοηθόν. Αμα δὲ πρόσχες, ὅτι ἐπὶ μὲν τῶν κατ' εἰκόνα οὐκ ἀνὴρ καὶ γυνὴ εἴρηται, ἀλλὰ ἄῤῥεν καὶ θῆλυ. Τοῦτο δὲ καὶ ἐν τῷ Εβραϊκῷ τετηρήκαμεν· ἀνὴρ μὲν γὰρ δο λοῦται τῇ, ις, φωνῇ, ἄῤῥεν δὲ τῇ, ζαχάρ· καὶ πάλιν γυνὴ μὲν τῇ, ἐσσᾶ, φωνῇ, θῆλυ δὲ τῇ, ἀγκη σα· οὐδέποτε γὰρ γυνὴ κατ' εἰκόνα, οὐδὲ ἀνὴρ, ἀλλ᾽ οἱ μὲν διαφέροντες ἄῤῥεν, οἱ δὲ δεύτεροι θῆλυ. ᾿Αλλὰ καὶ ἂν καταλίπῃ ἄνθρωπος τὴν μητέρα καὶ τὸν πα τέρα, κολλᾶται οὐ τῷ θήλει, ἀλλὰ τῇ γυναικὶ αὐτοῦ, καὶ γίνονται, ἐπεὶ ἐν σαρκὶ ἀνὴρ καὶ γυνὴ, εἰς σάρκα μίαν. Εἶτα διαγράφων δεῖ εἶναι ἐν τοῖς ὑπὸ θεοῦ συνεζευγμένοις ἀξίως τοῦ συνεζεῦχθαι ὑπὸ Θεοῦ, ἐπιφέρει ὁ Σωτὴρ τό· ι Ωστε οὐκέτι εἰσὶ δύο,» καὶ ὅπου γε ὁμόνοια καὶ συμφωνία καὶ ἁρμονία ἀνδρός ἔστι πρὸς γυναῖκα, τοῦ μὲν ὡς ἄρχοντος, τῆς δὲ πει θομένης τῷ· «Αὐτός σου κυριεύσει,» ἀληθῶς ἐστιν εἰπεῖν ἐπὶ τῶν τοιούτων τό· Οὐκέτι εἰσὶ δύο, Εἶτ' ἀνδρίς, Ἐγὼ δὲ οἶμαι, ὅτι οὐδὲ περὶ τῶν αὐ των, Το το 'Ανὴρ μὲν γὰρ δηλοῦται, ἐγγεγραμμένων τοὺς ἐπὶ τοῖς Μωϋσέως γράμμασιν αὐχοῦντας Φαρισαίους, λέγων τό· «Οὐκ ἀνέγνωτε, ὅτι ὁ κτίσας ἀπ' ἀρχῆς, ἄῤῥεν καὶ θῆλυ ἐποίησεν απο τούς;» καὶ τὰ ἑξῆς· καὶ ἐπιφέρων αὐτοῖς διὰ τό Καὶ ἔσονται οἱ δύο εἰς σάρκα μίαν,» ἀκόλουθον τῷ, «εἰς σάρκα μίαν, ο διδασκαλίαν, τήν· ε Ωστε οὐκέτι εἰσὶ δύο, ἀλλὰ σὰρξ μία. Δυσωπητικὸν δὲ πρὸς τὸ μὴ ἀπολῦσαι τὴν γυναῖκα κατὰ πᾶσαν αἰτίαν, καὶ τό Ο Θεός συνέζευξεν, ἄνθρωπος μή χωριζέτω.» Παρατηρητέον μέντοιγε ἐν τῇ ἐκθέσει τῶν ἀπὸ τῆς Γενέσεως ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ ῥητῶν, ὅτι οὐ τὰ ἐφε ξῆς ἀλλήλοις γεγραμμένα εἴρηται· ἐγὼ δὲ οἶμαι, ὅτι οὐδὲ περὶ τῶν αὐτῶν λέγεται, τῶν κατ' εἰκόνα Θεοῦ γενομένων, καὶ τῶν ἀπὸ τοῦ χοὸς τῆς γῆς καὶ μιᾶς τῶν πλευρῶν τοῦ ᾿Αδάμ· ὅπου μὲν γὰρ λέο λεκται· «Τὸ ἄῤῥεν καὶ τὸ θῆλυ ἐποίησεν αὐτοὺς, ο περὶ τῶν κατ᾿ εἰκόνα ἐστίν· ὅπου δὲ καὶ εἶπεν Ένεκα τούτου καταλείψει ἄνθρωπος τὸν πατέρα καὶ τὴν μητέρα αὐτοῦ, καὶ τὰ ἑξῆς, οὐκ ἔστι περι τῶν κατ᾿ εἰκόνα· ὕστερον γάρ ποτε ἐκείνων ἔπλασε Κύριος ὁ Θεὸς τὸν ἄνθρωπον, χοῦν λαβὼν ἀπὸ τῆς γῆς, καὶ ἀπὸ τῆς πλευρᾶς αὐτοῦ τὴν βοηθόν. Αμα δὲ πρόσχες, ὅτι ἐπὶ μὲν τῶν κατ' εἰκόνα οὐκ ἀνὴρ καὶ γυνὴ εἴρηται, ἀλλὰ ἄῤῥεν καὶ θῆλυ. Τοῦτο δὲ καὶ ἐν τῷ Εβραϊκῷ τετηρήκαμεν· ἀνὴρ μὲν γὰρ δο λοῦται τῇ, ις, φωνῇ, ἄῤῥεν δὲ τῇ, ζαχάρ· καὶ πάλιν γυνὴ μὲν τῇ, ἐσσᾶ, φωνῇ, θῆλυ δὲ τῇ, ἀγκη σα· οὐδέποτε γὰρ γυνὴ κατ' εἰκόνα, οὐδὲ ἀνὴρ, ἀλλ᾽ οἱ μὲν διαφέροντες ἄῤῥεν, οἱ δὲ δεύτεροι θῆλυ. ᾿Αλλὰ καὶ ἂν καταλίπῃ ἄνθρωπος τὴν μητέρα καὶ τὸν πα τέρα, κολλᾶται οὐ τῷ θήλει, ἀλλὰ τῇ γυναικὶ αὐτοῦ, καὶ γίνονται, ἐπεὶ ἐν σαρκὶ ἀνὴρ καὶ γυνὴ, εἰς σάρκα μίαν. Εἶτα διαγράφων δεῖ εἶναι ἐν τοῖς ὑπὸ θεοῦ συνεζευγμένοις ἀξίως τοῦ συνεζεῦχθαι ὑπὸ Θεοῦ, ἐπιφέρει ὁ Σωτὴρ τό· ι Ωστε οὐκέτι εἰσὶ δύο,» καὶ ὅπου γε ὁμόνοια καὶ συμφωνία καὶ ἁρμονία ἀνδρός ἔστι πρὸς γυναῖκα, τοῦ μὲν ὡς ἄρχοντος, τῆς δὲ πει θομένης τῷ· «Αὐτός σου κυριεύσει,» ἀληθῶς ἐστιν εἰπεῖν ἐπὶ τῶν τοιούτων τό· Οὐκέτι εἰσὶ δύο, Εἶτ' ἀνδρίς, Ἐγὼ δὲ οἶμαι, ὅτι οὐδὲ περὶ τῶν αὐ των, Το το 'Ανὴρ μὲν γὰρ δηλοῦται, uxori colabitare, quasi infirmiori vasculo, im pertientem honorem et peccatorum ipsius onera portautem "; ct Pharisæos Moysis scriptis gloriantes, ex iis quæ in Genesi scripta sunt con vincit dicens: «Non legistis quia qui creavit ab initio, masculum et feminam fecit cos 7?, el quæ sequuntur; et propter hæc: Et erunt duo in carne una ',, consequentem his verbis, (in carne una,) doctrinam subjiciens, eam scilicet: Itaque jam non sunt duo, sed una caro 7. Verum et illud quoque: • Quod Deus conjunxit, homo non sepa ret wo › prohibebat quominus qualibet ex causa uxorem repudiarent. In expositione autem eorum quæ e Genesi deprompta in Evangelio profe runtur, illud observandum venit, quæ una serie scri pta sunt, ita non pronuntiata fuisse; ego vero nec de iisdemn fuisse dicta existimo, tum iis qui ad imagi nem Dei, tum illis qui de limo terræ, et una e costis Adam facti sunt: ubi enim dictum est: • Masculum et feminam creavit eos 7,, ad eos pertinet illud qui ad imaginem facti sunt; at ubi dixit: Quamobrema relinquet homo patrem suum et matrem 7, et cæ tera, ad eos qui ad imaginem facti sunt non refertur; nam post illos assumpto de terra limo hominem, et de ipsius costa adjutricem creavit Dominus Deus. Si mul etiam nota de iis qui ad imaginem facti sunt, di clum non esse, vir et uxor, sed masculus et femina. Illud autem in Hebræo observavimus, virum per voca bulumn, ls; masculum per Zachar; mulierem rursum per vocem Essa, feminam vero per Ankeva, significari; nec enim unquam mulier, neque vir ad imaginem facti sunt, sed qui præstantiores sunt pro masculo; qui autem secundi, pro femina habendi sunt. Quod si vero matrem et patrem homo reliquerit, adhæ ret non feminæ, sed uxori suæ, et in unam carnem ambo coalescunt, quandoquidem vir et uxor carne unum sunt. Deinde vero exponens quid inesse de beat iis qui a Deo conjuncti sunt, ut conjunctione a Deo facta digni sint, subjungit Servator: ‹ Itaque quoniam oportet virum cohabitare mulieri, quasi vasi infirmiori, et reddere ei honorem, et sustinere onera vitiorum ejus, eos qui in littera legis gloriabantur, ex ipsis Moysi Scripturis convincit dicens: ‹ Num legistis quoniam qui fecit ab initio, masculum et feminam fecit eos?, et cætera. Tamen quoniam teli gimus istum locum ubi vel illud scriptum dicitur: Hæc vocabitur mulier, quia de viro suo assumpta,› Sciendum quia nihil proprium habet quantum ad Graecum, vel ad Latinum sermonem, ut ideo vocetur mulier, quia de viro suo assumpta est. Propterea legentes Hebraica, invenimus originationem istam convenienter positam in Hebræo. Habet autem Hebraicum ita: Essa, quod intelligitur, et mulier, et assumpta. Apud Hebræos enim mulier, assumpta vocatur. Item vira quod est a viro. Vides quomodo junctum est juxta id est a viro sumpta. Unde Theodotio sic posuit: Hæc vocabitur mulier sumptio, quia de viro suo sumpta est. Symmachus autem ita, hæc vocabitur quod est mulier a viro. Et quod debet esse inter Pet. 111, 7. " Gal. vi, 2. Matth. xix, 4. " Gen. 11, 24. etc. Si conditus ad imaginem Dei homo, Gen. 1, 26, 27, alius fuit ac qui de limo terræ formatus est, Gen. 11, 7, causam certe obtinuit, qui nuper Præadamitas orbi dedit. Verum id commentuin jam satis explosum puto, cum qui primus illud excogitaverat, idem ipse repudiarit; minime sibi dedecori futurum existimans, quod non satis caute protulerat, ingenue recantare, et tritamn a Patribus, et tota Ecclesia viam, relicta priore insistere. Quod autem ad Origenem spectat, distinctionem hanc ho ** ibid. 5. ibid. 6. ibid. Gell. 1, 27. minem inter ad imaginem Dei conditum, et homi nem de limo confictum allegorico sensu excogi tavit, hominemque spiritaliumi rerum curis deditum, et a terrenis alienum, eum esse voluit qui ad ima ginem Dei procreatus est: qui vero corporalibus rebus capitur et trahitur, eum de limo terræ fuisse conflatum. Adeunda vero super his nostra Orige. niana. HUETius. etc. N, uxori colabitare, quasi infirmiori vasculo, im pertientem honorem et peccatorum ipsius onera portautem "; ct Pharisæos Moysis scriptis gloriantes, ex iis quæ in Genesi scripta sunt con vincit dicens: «Non legistis quia qui creavit ab initio, masculum et feminam fecit cos 7?, el quæ sequuntur; et propter hæc: Et erunt duo in carne una ',, consequentem his verbis, (in carne una,) doctrinam subjiciens, eam scilicet: Itaque jam non sunt duo, sed una caro 7. Verum et illud quoque: • Quod Deus conjunxit, homo non sepa ret wo › prohibebat quominus qualibet ex causa uxorem repudiarent. In expositione autem eorum quæ e Genesi deprompta in Evangelio profe runtur, illud observandum venit, quæ una serie scri pta sunt, ita non pronuntiata fuisse; ego vero nec de iisdemn fuisse dicta existimo, tum iis qui ad imagi nem Dei, tum illis qui de limo terræ, et una e costis Adam facti sunt: ubi enim dictum est: • Masculum et feminam creavit eos 7,, ad eos pertinet illud qui ad imaginem facti sunt; at ubi dixit: Quamobrema relinquet homo patrem suum et matrem 7, et cæ tera, ad eos qui ad imaginem facti sunt non refertur; nam post illos assumpto de terra limo hominem, et de ipsius costa adjutricem creavit Dominus Deus. Si mul etiam nota de iis qui ad imaginem facti sunt, di clum non esse, vir et uxor, sed masculus et femina. Illud autem in Hebræo observavimus, virum per voca bulumn, ls; masculum per Zachar; mulierem rursum per vocem Essa, feminam vero per Ankeva, significari; nec enim unquam mulier, neque vir ad imaginem facti sunt, sed qui præstantiores sunt pro masculo; qui autem secundi, pro femina habendi sunt. Quod si vero matrem et patrem homo reliquerit, adhæ ret non feminæ, sed uxori suæ, et in unam carnem ambo coalescunt, quandoquidem vir et uxor carne unum sunt. Deinde vero exponens quid inesse de beat iis qui a Deo conjuncti sunt, ut conjunctione a Deo facta digni sint, subjungit Servator: ‹ Itaque quoniam oportet virum cohabitare mulieri, quasi vasi infirmiori, et reddere ei honorem, et sustinere onera vitiorum ejus, eos qui in littera legis gloriabantur, ex ipsis Moysi Scripturis convincit dicens: ‹ Num legistis quoniam qui fecit ab initio, masculum et feminam fecit eos?, et cætera. Tamen quoniam teli gimus istum locum ubi vel illud scriptum dicitur: Hæc vocabitur mulier, quia de viro suo assumpta,› Sciendum quia nihil proprium habet quantum ad Graecum, vel ad Latinum sermonem, ut ideo vocetur mulier, quia de viro suo assumpta est. Propterea legentes Hebraica, invenimus originationem istam convenienter positam in Hebræo. Habet autem Hebraicum ita: Essa, quod intelligitur, et mulier, et assumpta. Apud Hebræos enim mulier, assumpta vocatur. Item vira quod est a viro. Vides quomodo junctum est juxta id est a viro sumpta. Unde Theodotio sic posuit: Hæc vocabitur mulier sumptio, quia de viro suo sumpta est. Symmachus autem ita, hæc vocabitur quod est mulier a viro. Et quod debet esse inter Pet. 111, 7. " Gal. vi, 2. Matth. xix, 4. " Gen. 11, 24. etc. Si conditus ad imaginem Dei homo, Gen. 1, 26, 27, alius fuit ac qui de limo terræ formatus est, Gen. 11, 7, causam certe obtinuit, qui nuper Præadamitas orbi dedit. Verum id commentuin jam satis explosum puto, cum qui primus illud excogitaverat, idem ipse repudiarit; minime sibi dedecori futurum existimans, quod non satis caute protulerat, ingenue recantare, et tritamn a Patribus, et tota Ecclesia viam, relicta priore insistere. Quod autem ad Origenem spectat, distinctionem hanc ho ** ibid. 5. ibid. 6. ibid. Gell. 1, 27. minem inter ad imaginem Dei conditum, et homi nem de limo confictum allegorico sensu excogi tavit, hominemque spiritaliumi rerum curis deditum, et a terrenis alienum, eum esse voluit qui ad ima ginem Dei procreatus est: qui vero corporalibus rebus capitur et trahitur, eum de limo terræ fuisse conflatum. Adeunda vero super his nostra Orige. niana. HUETius. etc. N,

ὡς γὰρ «οἱ ἱερεῖς ἐν τῷ ἱερῷ τὸ σάββατον βεβηλοῦντες ἀναίτιοί εἰσιν», οὕτως ἐν καιρῷ λαμβάνων γυναῖκα πορνείας ὁ ἐκβάλλων τὴν προτέραν γυναῖκα [καὶ] ἀναίτιός ἐστι, ποιήσας αὐτὸ κατὰ τὴν πρόσταξιν τοῦ [ὅτ’ ἔδει] εἰπόντος [καὶ ἕως ἐχρῆν] τὸ γυναῖκα «πόρνην οὐ λήψεται», καὶ [ὅτε εὔλογον ἦν] φήσαντος «λάβε σεαυτῷ γυναῖκα πορνείας». ὡς γὰρ «κύριός ἐστι τοῦ σαββάτου ὁ υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου» καὶ οὐ δοῦλος τοῦ σαββάτου ὡς ὁ λαός, οὕτως κύριός ἐστιν ὁ τὸν νόμον διδοὺς διδόναι μὲν «ἄχρι καιροῦ διορθώσεως» καὶ ἀλλάσσειν νόμον, ἐπιστάντος δὲ τοῦ καιροῦ τῆς διορθώσεως καὶ διδόναι μετὰ τὴν προτέραν ὁδὸν καὶ μετὰ τὴν προτέραν καρδίαν «ὁδὸν ἑτέραν καὶ καρδίαν ἑτέραν» «καιρῷ δεκτῷ» «καὶ ἐν ἡμέρᾳ σωτηρίας». καὶ ταῦτα μὲν κατὰ μίαν διήγησιν λελέχθω εἰς τὸν περὶ τοῦ βιβλίου τῆς ἀποστασίας νόμον. Ζητήσαι δ’ ἄν τις, εἰ δύναται ἡ ἀνθρωπίνη ψυχὴ τροπικῶς λέγεσθαι γυνὴ καὶ ὁ προϊστάμενος αὐτῆς ἄγγελος καὶ ἄρχων αὐτῆς [πρὸς ὃν «ἡ ἀναστροφὴ» γίνεται αὐτῆς κατακυριεύοντα αὐτῆς] ἀνήρ, ὡς κατὰ τοῦτο ἕκαστον νομίμως συνοικεῖν τῇ ψυχῇ τῇ ἀξίᾳ προστασίας θείου ἀγγέλου. ἐπεὶ ἔδει τηρεῖσθαι τῷ κολλωμένῳ Θεῷ τῷ γενέ- 76,» σθαι αὐτὸν πρὸς αὐτὸν ἕν πνεῦμα, λέλεκται ἐπὶ τῶν ὑπὸ Θεοῦ συνεζευγμένων μετὰ τό· ι Ὥστε οὐκέτι εἰσὶ δύο, τό • Ἀλλὰ σὰρξ μία. Καὶ ὁ Θεός ἐστιν ὁ συζεύξας τὰ δύο εἰς ἕν, ἵνα μηκέτι ὦσι δύο παρ' οὗ ἁρμόζεται ἀνδρὶ γυνή· καὶ ἐπεὶ ὁ Θεός συνέζευξε, διὰ τοῦτο χάρισμά ἐστιν ἐν τοῖς ὑπὸ Θεοῦ συνεζευγμένοις, ὅπερ ὁ Παῦλος ἐπι στάμενος, επίσης τῷ εἶναι τὴν ἁγνὴν ἀγαμίαν χά ρεσμά φησι καὶ τὸν κατὰ Λόγον Θεοῦ γάμον εἶναι χάρισμα, φάσκων· «Θέλω δὲ πάντας ἀνθρώπους εἶναι ὡς ἐμαυτὸν, ἀλλ᾽ ἕκαστος ἴδιον ἔχει χάρισμα ἐκ Θεοῦ, ὃς μὲν οὕτως, ὃς δὲ οὕτως.» Οἱ δὲ ὑπὸ Θεοῦ συνεζευ γμένοι καὶ φρονοῦσι καὶ ποιοῦσι τό· Οἱ ἄνδρες, ἀγαπᾶτε τὰς γυναῖκας, ὡς καὶ ὁ Χριστὸς τὴν Ἐκ κλησίαν.» Ο μὲν οὖν Σωτὴρ ἐνετείλατο ἵν᾿ ὅπερ ὁ Θεὸς συνέζευξεν, ἄνθρωπος μὴ χωρίζῃ· ἄνθρωπος δὲ χωρίζειν βούλεται ὁ ὁ Θεὸς συνέζευξεν, ὅτε «ἀποστὰς τῆς ὑγιοῦς πίστεως, προσέχων πνεύμασι πλάνης καὶ διδασκαλίαις δαιμονίων ἐν ὑποκρίσει ψευδολόγων, κεκαυτηριασμένων τὴν ἰδίαν συνείδησιν, κωλυόν των, οὐ πορνεύειν μόνον ἀλλὰ καὶ ο γαμεῖν, ο διαλύει καὶ τοὺς φθάσαντας τῇ προνοίᾳ συνεζεύχθαι τοῦ Θεοῦ. Ταῦτα μὲν οὖν τηρουμένων τῶν ῥητῶν εἰς τὰ περὶ ἄῤῥενος, καὶ θήλεος, καὶ ἀνδρὸς, καὶ γυναι κὸς, ὡς ἐδίδαξεν ὁ Σωτὴρ ἐν τῇ πρὸς τοὺς Φαρι σαίους ἀποκρίσει, λελέχθω. Ἐπεὶ δὲ ὁ Ἀπόστολος εἰς τὸν Χριστὸν ἐκλαμβάνει καὶ τὴν Ἐκκλησίαν τό·. Καὶ ἔσονται οἱ δύο εἰς σάρκα μίαν, ο λεκτέον, ὅτι οὐκ ἀπέλυσεν ὁ Χριστὸς τὴν προτέραν, ἵν' οὕτως ὀνομάσω, γυναῖκα αὐτοῦ, τὴν προτέραν συναγωγὴν κατ' ἄλλην αἰτίαν, τηρῶν τό Οὓς ὁ Θεὸς συνέζευξεν, άνθρωπος μή χωριζέτω, ν α ὅτε επόρνευσεν ἐκείνη ἡ γυνή μοιχευθεῖσα ὑπὸ τοῦ πονηροῦ, καὶ μετ' ἐκείνου ἐπιβουλεύσασα τῷ ἀνδρὶ, καὶ ἀποκτείνασα αὐτὸν ἐν τῷ λέγειν· «Αἴρε ἀπὸ τῆς ΧΙΧ, Τῷ γενέσθαι. τὸ γενέσθαι. Ὁ μὲν οὖν Σωτὴρ ἐνετείλατο, Πνεύμασι πλάνης. πλά νοις, Κωλυόντων οὐ πορνεύειν μόνον, "Οτε. ὅτι. ἐπιβουλεύουσα τῷ ἀνδρὶ καὶ ἀποκτείνουσα. ἐπεὶ ἔδει τηρεῖσθαι τῷ κολλωμένῳ Θεῷ τῷ γενέ- 76,» σθαι αὐτὸν πρὸς αὐτὸν ἕν πνεῦμα, λέλεκται ἐπὶ τῶν ὑπὸ Θεοῦ συνεζευγμένων μετὰ τό· ι Ὥστε οὐκέτι εἰσὶ δύο, τό • Ἀλλὰ σὰρξ μία. Καὶ ὁ Θεός ἐστιν ὁ συζεύξας τὰ δύο εἰς ἕν, ἵνα μηκέτι ὦσι δύο παρ' οὗ ἁρμόζεται ἀνδρὶ γυνή· καὶ ἐπεὶ ὁ Θεός συνέζευξε, διὰ τοῦτο χάρισμά ἐστιν ἐν τοῖς ὑπὸ Θεοῦ συνεζευγμένοις, ὅπερ ὁ Παῦλος ἐπι στάμενος, επίσης τῷ εἶναι τὴν ἁγνὴν ἀγαμίαν χά ρεσμά φησι καὶ τὸν κατὰ Λόγον Θεοῦ γάμον εἶναι χάρισμα, φάσκων· «Θέλω δὲ πάντας ἀνθρώπους εἶναι ὡς ἐμαυτὸν, ἀλλ᾽ ἕκαστος ἴδιον ἔχει χάρισμα ἐκ Θεοῦ, ὃς μὲν οὕτως, ὃς δὲ οὕτως.» Οἱ δὲ ὑπὸ Θεοῦ συνεζευ γμένοι καὶ φρονοῦσι καὶ ποιοῦσι τό· Οἱ ἄνδρες, ἀγαπᾶτε τὰς γυναῖκας, ὡς καὶ ὁ Χριστὸς τὴν Ἐκ κλησίαν.» Ο μὲν οὖν Σωτὴρ ἐνετείλατο ἵν᾿ ὅπερ ὁ Θεὸς συνέζευξεν, ἄνθρωπος μὴ χωρίζῃ· ἄνθρωπος δὲ χωρίζειν βούλεται ὁ ὁ Θεὸς συνέζευξεν, ὅτε «ἀποστὰς τῆς ὑγιοῦς πίστεως, προσέχων πνεύμασι πλάνης καὶ διδασκαλίαις δαιμονίων ἐν ὑποκρίσει ψευδολόγων, κεκαυτηριασμένων τὴν ἰδίαν συνείδησιν, κωλυόν των, οὐ πορνεύειν μόνον ἀλλὰ καὶ ο γαμεῖν, ο διαλύει καὶ τοὺς φθάσαντας τῇ προνοίᾳ συνεζεύχθαι τοῦ Θεοῦ. Ταῦτα μὲν οὖν τηρουμένων τῶν ῥητῶν εἰς τὰ περὶ ἄῤῥενος, καὶ θήλεος, καὶ ἀνδρὸς, καὶ γυναι κὸς, ὡς ἐδίδαξεν ὁ Σωτὴρ ἐν τῇ πρὸς τοὺς Φαρι σαίους ἀποκρίσει, λελέχθω. Ἐπεὶ δὲ ὁ Ἀπόστολος εἰς τὸν Χριστὸν ἐκλαμβάνει καὶ τὴν Ἐκκλησίαν τό·. Καὶ ἔσονται οἱ δύο εἰς σάρκα μίαν, ο λεκτέον, ὅτι οὐκ ἀπέλυσεν ὁ Χριστὸς τὴν προτέραν, ἵν' οὕτως ὀνομάσω, γυναῖκα αὐτοῦ, τὴν προτέραν συναγωγὴν κατ' ἄλλην αἰτίαν, τηρῶν τό Οὓς ὁ Θεὸς συνέζευξεν, άνθρωπος μή χωριζέτω, ν α ὅτε επόρνευσεν ἐκείνη ἡ γυνή μοιχευθεῖσα ὑπὸ τοῦ πονηροῦ, καὶ μετ' ἐκείνου ἐπιβουλεύσασα τῷ ἀνδρὶ, καὶ ἀποκτείνασα αὐτὸν ἐν τῷ λέγειν· «Αἴρε ἀπὸ τῆς ΧΙΧ, Τῷ γενέσθαι. τὸ γενέσθαι. Ὁ μὲν οὖν Σωτὴρ ἐνετείλατο, Πνεύμασι πλάνης. πλά νοις, Κωλυόντων οὐ πορνεύειν μόνον, "Οτε. ὅτι. ἐπιβουλεύουσα τῷ ἀνδρὶ καὶ ἀποκτείνουσα. jam non sunt duo et ubicunque tandem viri cum uxore mutua est concordia et consensio, hujus quidem tanquam domini, illius vero præce pto huic obtemperantis: • Ipse dominabitur tui 10,, vere de illis dicere licet: c Jam non sunt duo 89. Deinde quoniam id ei reservandum erat qui Deo adhæret, unum spiritum cum eo effici¹, post hæc verba: «Itaque jam non sunt duo, hæc etiam ‹ Sed caro una ", de iis dicta sunt qui a Deo fuere conjuncti. Ac Deus quidem is est qui duo in unum compegit, ut ex quo mulier viro nupsit, duo amplius non sint; et quoniam conjunctionis auctor est Deus, propterea iis inest gratia qui a Deo con juncti sunt; quod non ignorans Paulus connubium Verbo Dei consentaneum gratiam esse pronuntiat, quemadmodum castus cælibatus gratia est; sic enim ait: Volo omnes homines esse sicut meipsum, sed unusquisque proprium donum habet ex Deo, alius quidem sic, alius vero sic 8., Qui autem a Deo conjuncti sunt id sentiunt et faciunt: «Viri, diligite uxores vestras, sicut et Christus dilexit Eccle siam., Sancitum quidem a Servatore est, ut ‹ quod Deus conjunxit, homo nou separet *; › at separare vult homo quod a Deo conjunctum est, quando discedens a sana file, attendens spiritibus erroris, et doctrinis damoniorum in hypocrisi lo quentium mendacium, et cauteriatam habentium suam conscientiam, prohibentium non fornicari tantummodo, sed etiam • nubere 86,, eos dissolvit qui antea Dei nutu fuerant conjuncti. Hæc itaque dicta sint, iis observatis quæ de mare, et femina, et viro, et muliere scripta sunt, juxta traditam a Servatore doctrinam, cum Pharisæis respon deret. sia id dictum esse vult: Et erunt duo in carne una 67,, dicendum est non aliam ob causam, prio rem, ut ita appellem, conjugem ipsius, priorem nempe synagogam fuisse repudiatam a Christo, il lud servante: Quod Deus conjunxit, homo non separet *, › quam quod a malo vitiata hæc mulier fornicata est, et cum eo insidias viro suo struxit, eumque neci dedit dicens: «Tolle ejusmodi homi VETUS INTERPRETATIΙΟ. eos qui ex Deo junguntur, dignum Deo qui junxit, addidit, dicens: • Itaque jam non sunt duo.» Ubi enim concordia est et consensus viri ad mulierem, et mulieris ad virum, hujus quidem quasi principis, illius autem quasi obsequentis, secundum quod dictum est: Et ipse tui dominabitur, vere de iis dicitur: Jam non sunt duo. Ergo Deus est qui conjunxit duos in unum, ut jam non sint duo, ubi ex Deo comparatur uxor viro. Et quoniam Deus conjunxit, ideo gratia est in eis quos Deus conjunxit. Quod Paulus sciens, castam conjunctionem gratiam appellavit, dicens: Volo omnes esse sicut meipsum, sed unusquisque propriam habet gratiam ex Deo, alius quidem sic, alius autem sic. Qui enim ex Deo sunt juncti, et sapiunt et faciunt quol mandat Apostolus: «Viri, diligile uxores vestras, sicut Christus dilexit Ecclesiam;; item: «Mulier ut timeat virum, sicut Ecclesia Christum; eorum conjunctio gratia Dei est. Matth. XIX, 6. Gen. III, 16. so Matth. 6. I Cor. vi, 17. Matth. XIX, 6. [ Cor. VH, 7. Ephes. v, 25. Matth. xix, 6. Tim. iv, 1, 2, 3. Cor. vi, 16. Matth. XIX, 6. Lege etc. Vide Opus imperfectum in Matth. Ita Origenes infra. Ita et pleraque habent exemplaria, I Timoth. iv, 3, et Vulgata, spiritibus erroris.» Alias legitur, quod sequuntur Syrus, Arabs et Æthiops. etc. Sa turnilianos et Apostolicos intelligit, qui nuptias damnandas pronuntiabant. De his Epiphanius hær. et 62. Eamdem quoque hæresim post Origenem amplexi sunt Hieracitæ. Quam ab Eustathio mo nacho propugnatam confodit Gangrensis synodus can. 1. ID. Lege Paulo post codex Regius ha bel, jam non sunt duo et ubicunque tandem viri cum uxore mutua est concordia et consensio, hujus quidem tanquam domini, illius vero præce pto huic obtemperantis: • Ipse dominabitur tui 10,, vere de illis dicere licet: c Jam non sunt duo 89. Deinde quoniam id ei reservandum erat qui Deo adhæret, unum spiritum cum eo effici¹, post hæc verba: «Itaque jam non sunt duo, hæc etiam ‹ Sed caro una ", de iis dicta sunt qui a Deo fuere conjuncti. Ac Deus quidem is est qui duo in unum compegit, ut ex quo mulier viro nupsit, duo amplius non sint; et quoniam conjunctionis auctor est Deus, propterea iis inest gratia qui a Deo con juncti sunt; quod non ignorans Paulus connubium Verbo Dei consentaneum gratiam esse pronuntiat, quemadmodum castus cælibatus gratia est; sic enim ait: Volo omnes homines esse sicut meipsum, sed unusquisque proprium donum habet ex Deo, alius quidem sic, alius vero sic 8., Qui autem a Deo conjuncti sunt id sentiunt et faciunt: «Viri, diligite uxores vestras, sicut et Christus dilexit Eccle siam., Sancitum quidem a Servatore est, ut ‹ quod Deus conjunxit, homo nou separet *; › at separare vult homo quod a Deo conjunctum est, quando discedens a sana file, attendens spiritibus erroris, et doctrinis damoniorum in hypocrisi lo quentium mendacium, et cauteriatam habentium suam conscientiam, prohibentium non fornicari tantummodo, sed etiam • nubere 86,, eos dissolvit qui antea Dei nutu fuerant conjuncti. Hæc itaque dicta sint, iis observatis quæ de mare, et femina, et viro, et muliere scripta sunt, juxta traditam a Servatore doctrinam, cum Pharisæis respon deret. sia id dictum esse vult: Et erunt duo in carne una 67,, dicendum est non aliam ob causam, prio rem, ut ita appellem, conjugem ipsius, priorem nempe synagogam fuisse repudiatam a Christo, il lud servante: Quod Deus conjunxit, homo non separet *, › quam quod a malo vitiata hæc mulier fornicata est, et cum eo insidias viro suo struxit, eumque neci dedit dicens: «Tolle ejusmodi homi VETUS INTERPRETATIΙΟ. eos qui ex Deo junguntur, dignum Deo qui junxit, addidit, dicens: • Itaque jam non sunt duo.» Ubi enim concordia est et consensus viri ad mulierem, et mulieris ad virum, hujus quidem quasi principis, illius autem quasi obsequentis, secundum quod dictum est: Et ipse tui dominabitur, vere de iis dicitur: Jam non sunt duo. Ergo Deus est qui conjunxit duos in unum, ut jam non sint duo, ubi ex Deo comparatur uxor viro. Et quoniam Deus conjunxit, ideo gratia est in eis quos Deus conjunxit. Quod Paulus sciens, castam conjunctionem gratiam appellavit, dicens: Volo omnes esse sicut meipsum, sed unusquisque propriam habet gratiam ex Deo, alius quidem sic, alius autem sic. Qui enim ex Deo sunt juncti, et sapiunt et faciunt quol mandat Apostolus: «Viri, diligile uxores vestras, sicut Christus dilexit Ecclesiam;; item: «Mulier ut timeat virum, sicut Ecclesia Christum; eorum conjunctio gratia Dei est. Matth. XIX, 6. Gen. III, 16. so Matth. 6. I Cor. vi, 17. Matth. XIX, 6. [ Cor. VH, 7. Ephes. v, 25. Matth. xix, 6. Tim. iv, 1, 2, 3. Cor. vi, 16. Matth. XIX, 6. Lege etc. Vide Opus imperfectum in Matth. Ita Origenes infra. Ita et pleraque habent exemplaria, I Timoth. iv, 3, et Vulgata, spiritibus erroris.» Alias legitur, quod sequuntur Syrus, Arabs et Æthiops. etc. Sa turnilianos et Apostolicos intelligit, qui nuptias damnandas pronuntiabant. De his Epiphanius hær. et 62. Eamdem quoque hæresim post Origenem amplexi sunt Hieracitæ. Quam ab Eustathio mo nacho propugnatam confodit Gangrensis synodus can. 1. ID. Lege Paulo post codex Regius ha bel, 17. Sed quoniam Apostolus de Christo et Eccle 47. Sed quoniam Apostolus profert: < Et erunt duo in carne una, sacramentum hoc magnum est, ego 17. Sed quoniam Apostolus de Christo et Eccle 47. Sed quoniam Apostolus profert: < Et erunt duo in carne una, sacramentum hoc magnum est, ego

ὡς γὰρ «οἱ ἱερεῖς ἐν τῷ ἱερῷ τὸ σάββατον βεβηλοῦντες ἀναίτιοί εἰσιν», οὕτως ἐν καιρῷ λαμβάνων γυναῖκα πορνείας ὁ ἐκβάλλων τὴν προτέραν γυναῖκα [καὶ] ἀναίτιός ἐστι, ποιήσας αὐτὸ κατὰ τὴν πρόσταξιν τοῦ [ὅτ’ ἔδει] εἰπόντος [καὶ ἕως ἐχρῆν] τὸ γυναῖκα «πόρνην οὐ λήψεται», καὶ [ὅτε εὔλογον ἦν] φήσαντος «λάβε σεαυτῷ γυναῖκα πορνείας». ὡς γὰρ «κύριός ἐστι τοῦ σαββάτου ὁ υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου» καὶ οὐ δοῦλος τοῦ σαββάτου ὡς ὁ λαός, οὕτως κύριός ἐστιν ὁ τὸν νόμον διδοὺς διδόναι μὲν «ἄχρι καιροῦ διορθώσεως» καὶ ἀλλάσσειν νόμον, ἐπιστάντος δὲ τοῦ καιροῦ τῆς διορθώσεως καὶ διδόναι μετὰ τὴν προτέραν ὁδὸν καὶ μετὰ τὴν προτέραν καρδίαν «ὁδὸν ἑτέραν καὶ καρδίαν ἑτέραν» «καιρῷ δεκτῷ» «καὶ ἐν ἡμέρᾳ σωτηρίας». καὶ ταῦτα μὲν κατὰ μίαν διήγησιν λελέχθω εἰς τὸν περὶ τοῦ βιβλίου τῆς ἀποστασίας νόμον. Ζητήσαι δ’ ἄν τις, εἰ δύναται ἡ ἀνθρωπίνη ψυχὴ τροπικῶς λέγεσθαι γυνὴ καὶ ὁ προϊστάμενος αὐτῆς ἄγγελος καὶ ἄρχων αὐτῆς [πρὸς ὃν «ἡ ἀναστροφὴ» γίνεται αὐτῆς κατακυριεύοντα αὐτῆς] ἀνήρ, ὡς κατὰ τοῦτο ἕκαστον νομίμως συνοικεῖν τῇ ψυχῇ τῇ ἀξίᾳ προστασίας θείου ἀγγέλου. ἐπεὶ ἔδει τηρεῖσθαι τῷ κολλωμένῳ Θεῷ τῷ γενέ- 76,» σθαι αὐτὸν πρὸς αὐτὸν ἕν πνεῦμα, λέλεκται ἐπὶ τῶν ὑπὸ Θεοῦ συνεζευγμένων μετὰ τό· ι Ὥστε οὐκέτι εἰσὶ δύο, τό • Ἀλλὰ σὰρξ μία. Καὶ ὁ Θεός ἐστιν ὁ συζεύξας τὰ δύο εἰς ἕν, ἵνα μηκέτι ὦσι δύο παρ' οὗ ἁρμόζεται ἀνδρὶ γυνή· καὶ ἐπεὶ ὁ Θεός συνέζευξε, διὰ τοῦτο χάρισμά ἐστιν ἐν τοῖς ὑπὸ Θεοῦ συνεζευγμένοις, ὅπερ ὁ Παῦλος ἐπι στάμενος, επίσης τῷ εἶναι τὴν ἁγνὴν ἀγαμίαν χά ρεσμά φησι καὶ τὸν κατὰ Λόγον Θεοῦ γάμον εἶναι χάρισμα, φάσκων· «Θέλω δὲ πάντας ἀνθρώπους εἶναι ὡς ἐμαυτὸν, ἀλλ᾽ ἕκαστος ἴδιον ἔχει χάρισμα ἐκ Θεοῦ, ὃς μὲν οὕτως, ὃς δὲ οὕτως.» Οἱ δὲ ὑπὸ Θεοῦ συνεζευ γμένοι καὶ φρονοῦσι καὶ ποιοῦσι τό· Οἱ ἄνδρες, ἀγαπᾶτε τὰς γυναῖκας, ὡς καὶ ὁ Χριστὸς τὴν Ἐκ κλησίαν.» Ο μὲν οὖν Σωτὴρ ἐνετείλατο ἵν᾿ ὅπερ ὁ Θεὸς συνέζευξεν, ἄνθρωπος μὴ χωρίζῃ· ἄνθρωπος δὲ χωρίζειν βούλεται ὁ ὁ Θεὸς συνέζευξεν, ὅτε «ἀποστὰς τῆς ὑγιοῦς πίστεως, προσέχων πνεύμασι πλάνης καὶ διδασκαλίαις δαιμονίων ἐν ὑποκρίσει ψευδολόγων, κεκαυτηριασμένων τὴν ἰδίαν συνείδησιν, κωλυόν των, οὐ πορνεύειν μόνον ἀλλὰ καὶ ο γαμεῖν, ο διαλύει καὶ τοὺς φθάσαντας τῇ προνοίᾳ συνεζεύχθαι τοῦ Θεοῦ. Ταῦτα μὲν οὖν τηρουμένων τῶν ῥητῶν εἰς τὰ περὶ ἄῤῥενος, καὶ θήλεος, καὶ ἀνδρὸς, καὶ γυναι κὸς, ὡς ἐδίδαξεν ὁ Σωτὴρ ἐν τῇ πρὸς τοὺς Φαρι σαίους ἀποκρίσει, λελέχθω. Ἐπεὶ δὲ ὁ Ἀπόστολος εἰς τὸν Χριστὸν ἐκλαμβάνει καὶ τὴν Ἐκκλησίαν τό·. Καὶ ἔσονται οἱ δύο εἰς σάρκα μίαν, ο λεκτέον, ὅτι οὐκ ἀπέλυσεν ὁ Χριστὸς τὴν προτέραν, ἵν' οὕτως ὀνομάσω, γυναῖκα αὐτοῦ, τὴν προτέραν συναγωγὴν κατ' ἄλλην αἰτίαν, τηρῶν τό Οὓς ὁ Θεὸς συνέζευξεν, άνθρωπος μή χωριζέτω, ν α ὅτε επόρνευσεν ἐκείνη ἡ γυνή μοιχευθεῖσα ὑπὸ τοῦ πονηροῦ, καὶ μετ' ἐκείνου ἐπιβουλεύσασα τῷ ἀνδρὶ, καὶ ἀποκτείνασα αὐτὸν ἐν τῷ λέγειν· «Αἴρε ἀπὸ τῆς ΧΙΧ, Τῷ γενέσθαι. τὸ γενέσθαι. Ὁ μὲν οὖν Σωτὴρ ἐνετείλατο, Πνεύμασι πλάνης. πλά νοις, Κωλυόντων οὐ πορνεύειν μόνον, "Οτε. ὅτι. ἐπιβουλεύουσα τῷ ἀνδρὶ καὶ ἀποκτείνουσα. ἐπεὶ ἔδει τηρεῖσθαι τῷ κολλωμένῳ Θεῷ τῷ γενέ- 76,» σθαι αὐτὸν πρὸς αὐτὸν ἕν πνεῦμα, λέλεκται ἐπὶ τῶν ὑπὸ Θεοῦ συνεζευγμένων μετὰ τό· ι Ὥστε οὐκέτι εἰσὶ δύο, τό • Ἀλλὰ σὰρξ μία. Καὶ ὁ Θεός ἐστιν ὁ συζεύξας τὰ δύο εἰς ἕν, ἵνα μηκέτι ὦσι δύο παρ' οὗ ἁρμόζεται ἀνδρὶ γυνή· καὶ ἐπεὶ ὁ Θεός συνέζευξε, διὰ τοῦτο χάρισμά ἐστιν ἐν τοῖς ὑπὸ Θεοῦ συνεζευγμένοις, ὅπερ ὁ Παῦλος ἐπι στάμενος, επίσης τῷ εἶναι τὴν ἁγνὴν ἀγαμίαν χά ρεσμά φησι καὶ τὸν κατὰ Λόγον Θεοῦ γάμον εἶναι χάρισμα, φάσκων· «Θέλω δὲ πάντας ἀνθρώπους εἶναι ὡς ἐμαυτὸν, ἀλλ᾽ ἕκαστος ἴδιον ἔχει χάρισμα ἐκ Θεοῦ, ὃς μὲν οὕτως, ὃς δὲ οὕτως.» Οἱ δὲ ὑπὸ Θεοῦ συνεζευ γμένοι καὶ φρονοῦσι καὶ ποιοῦσι τό· Οἱ ἄνδρες, ἀγαπᾶτε τὰς γυναῖκας, ὡς καὶ ὁ Χριστὸς τὴν Ἐκ κλησίαν.» Ο μὲν οὖν Σωτὴρ ἐνετείλατο ἵν᾿ ὅπερ ὁ Θεὸς συνέζευξεν, ἄνθρωπος μὴ χωρίζῃ· ἄνθρωπος δὲ χωρίζειν βούλεται ὁ ὁ Θεὸς συνέζευξεν, ὅτε «ἀποστὰς τῆς ὑγιοῦς πίστεως, προσέχων πνεύμασι πλάνης καὶ διδασκαλίαις δαιμονίων ἐν ὑποκρίσει ψευδολόγων, κεκαυτηριασμένων τὴν ἰδίαν συνείδησιν, κωλυόν των, οὐ πορνεύειν μόνον ἀλλὰ καὶ ο γαμεῖν, ο διαλύει καὶ τοὺς φθάσαντας τῇ προνοίᾳ συνεζεύχθαι τοῦ Θεοῦ. Ταῦτα μὲν οὖν τηρουμένων τῶν ῥητῶν εἰς τὰ περὶ ἄῤῥενος, καὶ θήλεος, καὶ ἀνδρὸς, καὶ γυναι κὸς, ὡς ἐδίδαξεν ὁ Σωτὴρ ἐν τῇ πρὸς τοὺς Φαρι σαίους ἀποκρίσει, λελέχθω. Ἐπεὶ δὲ ὁ Ἀπόστολος εἰς τὸν Χριστὸν ἐκλαμβάνει καὶ τὴν Ἐκκλησίαν τό·. Καὶ ἔσονται οἱ δύο εἰς σάρκα μίαν, ο λεκτέον, ὅτι οὐκ ἀπέλυσεν ὁ Χριστὸς τὴν προτέραν, ἵν' οὕτως ὀνομάσω, γυναῖκα αὐτοῦ, τὴν προτέραν συναγωγὴν κατ' ἄλλην αἰτίαν, τηρῶν τό Οὓς ὁ Θεὸς συνέζευξεν, άνθρωπος μή χωριζέτω, ν α ὅτε επόρνευσεν ἐκείνη ἡ γυνή μοιχευθεῖσα ὑπὸ τοῦ πονηροῦ, καὶ μετ' ἐκείνου ἐπιβουλεύσασα τῷ ἀνδρὶ, καὶ ἀποκτείνασα αὐτὸν ἐν τῷ λέγειν· «Αἴρε ἀπὸ τῆς ΧΙΧ, Τῷ γενέσθαι. τὸ γενέσθαι. Ὁ μὲν οὖν Σωτὴρ ἐνετείλατο, Πνεύμασι πλάνης. πλά νοις, Κωλυόντων οὐ πορνεύειν μόνον, "Οτε. ὅτι. ἐπιβουλεύουσα τῷ ἀνδρὶ καὶ ἀποκτείνουσα. jam non sunt duo et ubicunque tandem viri cum uxore mutua est concordia et consensio, hujus quidem tanquam domini, illius vero præce pto huic obtemperantis: • Ipse dominabitur tui 10,, vere de illis dicere licet: c Jam non sunt duo 89. Deinde quoniam id ei reservandum erat qui Deo adhæret, unum spiritum cum eo effici¹, post hæc verba: «Itaque jam non sunt duo, hæc etiam ‹ Sed caro una ", de iis dicta sunt qui a Deo fuere conjuncti. Ac Deus quidem is est qui duo in unum compegit, ut ex quo mulier viro nupsit, duo amplius non sint; et quoniam conjunctionis auctor est Deus, propterea iis inest gratia qui a Deo con juncti sunt; quod non ignorans Paulus connubium Verbo Dei consentaneum gratiam esse pronuntiat, quemadmodum castus cælibatus gratia est; sic enim ait: Volo omnes homines esse sicut meipsum, sed unusquisque proprium donum habet ex Deo, alius quidem sic, alius vero sic 8., Qui autem a Deo conjuncti sunt id sentiunt et faciunt: «Viri, diligite uxores vestras, sicut et Christus dilexit Eccle siam., Sancitum quidem a Servatore est, ut ‹ quod Deus conjunxit, homo nou separet *; › at separare vult homo quod a Deo conjunctum est, quando discedens a sana file, attendens spiritibus erroris, et doctrinis damoniorum in hypocrisi lo quentium mendacium, et cauteriatam habentium suam conscientiam, prohibentium non fornicari tantummodo, sed etiam • nubere 86,, eos dissolvit qui antea Dei nutu fuerant conjuncti. Hæc itaque dicta sint, iis observatis quæ de mare, et femina, et viro, et muliere scripta sunt, juxta traditam a Servatore doctrinam, cum Pharisæis respon deret. sia id dictum esse vult: Et erunt duo in carne una 67,, dicendum est non aliam ob causam, prio rem, ut ita appellem, conjugem ipsius, priorem nempe synagogam fuisse repudiatam a Christo, il lud servante: Quod Deus conjunxit, homo non separet *, › quam quod a malo vitiata hæc mulier fornicata est, et cum eo insidias viro suo struxit, eumque neci dedit dicens: «Tolle ejusmodi homi VETUS INTERPRETATIΙΟ. eos qui ex Deo junguntur, dignum Deo qui junxit, addidit, dicens: • Itaque jam non sunt duo.» Ubi enim concordia est et consensus viri ad mulierem, et mulieris ad virum, hujus quidem quasi principis, illius autem quasi obsequentis, secundum quod dictum est: Et ipse tui dominabitur, vere de iis dicitur: Jam non sunt duo. Ergo Deus est qui conjunxit duos in unum, ut jam non sint duo, ubi ex Deo comparatur uxor viro. Et quoniam Deus conjunxit, ideo gratia est in eis quos Deus conjunxit. Quod Paulus sciens, castam conjunctionem gratiam appellavit, dicens: Volo omnes esse sicut meipsum, sed unusquisque propriam habet gratiam ex Deo, alius quidem sic, alius autem sic. Qui enim ex Deo sunt juncti, et sapiunt et faciunt quol mandat Apostolus: «Viri, diligile uxores vestras, sicut Christus dilexit Ecclesiam;; item: «Mulier ut timeat virum, sicut Ecclesia Christum; eorum conjunctio gratia Dei est. Matth. XIX, 6. Gen. III, 16. so Matth. 6. I Cor. vi, 17. Matth. XIX, 6. [ Cor. VH, 7. Ephes. v, 25. Matth. xix, 6. Tim. iv, 1, 2, 3. Cor. vi, 16. Matth. XIX, 6. Lege etc. Vide Opus imperfectum in Matth. Ita Origenes infra. Ita et pleraque habent exemplaria, I Timoth. iv, 3, et Vulgata, spiritibus erroris.» Alias legitur, quod sequuntur Syrus, Arabs et Æthiops. etc. Sa turnilianos et Apostolicos intelligit, qui nuptias damnandas pronuntiabant. De his Epiphanius hær. et 62. Eamdem quoque hæresim post Origenem amplexi sunt Hieracitæ. Quam ab Eustathio mo nacho propugnatam confodit Gangrensis synodus can. 1. ID. Lege Paulo post codex Regius ha bel, jam non sunt duo et ubicunque tandem viri cum uxore mutua est concordia et consensio, hujus quidem tanquam domini, illius vero præce pto huic obtemperantis: • Ipse dominabitur tui 10,, vere de illis dicere licet: c Jam non sunt duo 89. Deinde quoniam id ei reservandum erat qui Deo adhæret, unum spiritum cum eo effici¹, post hæc verba: «Itaque jam non sunt duo, hæc etiam ‹ Sed caro una ", de iis dicta sunt qui a Deo fuere conjuncti. Ac Deus quidem is est qui duo in unum compegit, ut ex quo mulier viro nupsit, duo amplius non sint; et quoniam conjunctionis auctor est Deus, propterea iis inest gratia qui a Deo con juncti sunt; quod non ignorans Paulus connubium Verbo Dei consentaneum gratiam esse pronuntiat, quemadmodum castus cælibatus gratia est; sic enim ait: Volo omnes homines esse sicut meipsum, sed unusquisque proprium donum habet ex Deo, alius quidem sic, alius vero sic 8., Qui autem a Deo conjuncti sunt id sentiunt et faciunt: «Viri, diligite uxores vestras, sicut et Christus dilexit Eccle siam., Sancitum quidem a Servatore est, ut ‹ quod Deus conjunxit, homo nou separet *; › at separare vult homo quod a Deo conjunctum est, quando discedens a sana file, attendens spiritibus erroris, et doctrinis damoniorum in hypocrisi lo quentium mendacium, et cauteriatam habentium suam conscientiam, prohibentium non fornicari tantummodo, sed etiam • nubere 86,, eos dissolvit qui antea Dei nutu fuerant conjuncti. Hæc itaque dicta sint, iis observatis quæ de mare, et femina, et viro, et muliere scripta sunt, juxta traditam a Servatore doctrinam, cum Pharisæis respon deret. sia id dictum esse vult: Et erunt duo in carne una 67,, dicendum est non aliam ob causam, prio rem, ut ita appellem, conjugem ipsius, priorem nempe synagogam fuisse repudiatam a Christo, il lud servante: Quod Deus conjunxit, homo non separet *, › quam quod a malo vitiata hæc mulier fornicata est, et cum eo insidias viro suo struxit, eumque neci dedit dicens: «Tolle ejusmodi homi VETUS INTERPRETATIΙΟ. eos qui ex Deo junguntur, dignum Deo qui junxit, addidit, dicens: • Itaque jam non sunt duo.» Ubi enim concordia est et consensus viri ad mulierem, et mulieris ad virum, hujus quidem quasi principis, illius autem quasi obsequentis, secundum quod dictum est: Et ipse tui dominabitur, vere de iis dicitur: Jam non sunt duo. Ergo Deus est qui conjunxit duos in unum, ut jam non sint duo, ubi ex Deo comparatur uxor viro. Et quoniam Deus conjunxit, ideo gratia est in eis quos Deus conjunxit. Quod Paulus sciens, castam conjunctionem gratiam appellavit, dicens: Volo omnes esse sicut meipsum, sed unusquisque propriam habet gratiam ex Deo, alius quidem sic, alius autem sic. Qui enim ex Deo sunt juncti, et sapiunt et faciunt quol mandat Apostolus: «Viri, diligile uxores vestras, sicut Christus dilexit Ecclesiam;; item: «Mulier ut timeat virum, sicut Ecclesia Christum; eorum conjunctio gratia Dei est. Matth. XIX, 6. Gen. III, 16. so Matth. 6. I Cor. vi, 17. Matth. XIX, 6. [ Cor. VH, 7. Ephes. v, 25. Matth. xix, 6. Tim. iv, 1, 2, 3. Cor. vi, 16. Matth. XIX, 6. Lege etc. Vide Opus imperfectum in Matth. Ita Origenes infra. Ita et pleraque habent exemplaria, I Timoth. iv, 3, et Vulgata, spiritibus erroris.» Alias legitur, quod sequuntur Syrus, Arabs et Æthiops. etc. Sa turnilianos et Apostolicos intelligit, qui nuptias damnandas pronuntiabant. De his Epiphanius hær. et 62. Eamdem quoque hæresim post Origenem amplexi sunt Hieracitæ. Quam ab Eustathio mo nacho propugnatam confodit Gangrensis synodus can. 1. ID. Lege Paulo post codex Regius ha bel, 17. Sed quoniam Apostolus de Christo et Eccle 47. Sed quoniam Apostolus profert: < Et erunt duo in carne una, sacramentum hoc magnum est, ego 17. Sed quoniam Apostolus de Christo et Eccle 47. Sed quoniam Apostolus profert: < Et erunt duo in carne una, sacramentum hoc magnum est, ego

γῆς τὸν τοιοῦτον, σταύρου, σταύρου αὐτόν Εκείνη οὖν ἑαυτὴν ἀπέστησε μᾶλλον ἢ ὁ ἀνὴρ αὐτὴν ἀπέστειλεν ἀπολύσας· διόπερ ὀνειδίζων αὐτῇ ἀποστάση αὐτοῦ ἐν Ησαΐᾳ φησί·. Ποῖον τὸ βιβλίον τοῦ ἀπο στασίου τῆς μητρὸς ὑμῶν, ᾧ ἀπέστειλα αὐτήν;» Καὶ ὁ κτίσας γε ἀπ᾿ ἀρχῆς τὸν κατ' εἰκόνα, ὃς ἐν μορφῇ Θεοῦ ὑπάρχων ἄῤῥεν αὐτὸν ἐποίησε, καὶ θῆλυ τὴν Ἐκκλησίαν, ἐν τὸ κατ' εἰκόνα ἀμφοτέροις χαρι σάμενος. Καὶ καταλέλοιπέ γε διὰ τὴν Ἐκκλησίαν Κύριος ὁ ἀνὴρ Πατέρα ὂν ἑώρα, ο ὅτε ἐν μορφῇ Θεοῦ ὑπῆρχε· › καταλέλοιπε δὲ καὶ τὴν μητέρα, καὶ αὐτὸς υἱὸς ὢν τῆς ἄνω Ἱερουσαλήμ, καὶ ἐκολλήθη τῇ ἐν ταῦθα καταπεσούσῃ γυναικὶ αὑτοῦ καὶ γεγόνασιν ἐνθάδε οἱ δύο εἰς σάρκα μίαν· διὰ γὰρ αὐτὴν γέγονε καὶ αὐτὸς σὰρξ, ὅτε ὁ Λόγος σάρξ ἐγένετο, καὶ ἐσκήνωσεν ἐν ἡμῖν,» καὶ «οὐκέτι γέ εἰσι δύο, ἀλλὰ νῦν μία γέ ἐστι σὰρξ,» ἐπεὶ τῇ γυναικὶ λέγεται το «Ὑμεῖς δέ ἐστε σῶμα Χριστοῦ, καὶ μέλη ἐκ μέρους (48)·, οὐ γάρ ἐστί τι ἰδίᾳ Χριστοῦ σῶμα ἑτερον παρὰ τὴν Ἐκκλησίαν οὖσαν σῶμα αὐτοῦ, καὶ μέλη ἐκ μέρους· καὶ ὁ Θεός γε τούτους τοὺς μὴ δύο, ἀλλὰ γε νομένους σάρκα μίαν συνέζευξεν, ἐντελλόμενος ἵνα ἄνθρωπος μή χωρίζῃ τὴν Ἐκκλησίαν ἀπὸ τοῦ Κυ ρίου. Καὶ ὁ προσέχων γε ἑαυτῷ ὡς μὴ χωρισθῆναι, θα ῥεῖ ὡς μὴ χωρισθησόμενος, και φησι· «Τίς ἡμᾶς χωρίσει ἀπὸ τῆς ἀγάπης τοῦ Χριστοῦ;» Ενταῦθα μὲν οὖν γέγραπται πρὸς τοὺς Φαρισαίους λεγόμενον τό "Ο ὁ Θεὸς συνέζευξεν, ἄνθρωπος μὴ χωριζέτω· ο λέ γοιτο δ᾽ ἂν πρὸς τοὺς Φαρισαίων κρείττονας· “Ο οὖν ὁ Θεός συνέζευξε, μηδὲν χωριζέτω, μήτε ἀρχή, μήτε ἐξουσία· ἰσχυρότερος γὰρ ὁ συζεύξας Θεὸς πάντων, ὧν ἂν ὀνομάσαι τις νοήσας αὐτὰ δυνηθῇ. Μετὰ ταῦτα διαληψόμεθα τὸν τῶν Φαρισαίων λό γον ἂν εἶπον τῷ Ἰησοῦ ἐν τῷ· «Τί οὖν Μωϋσῆς ἐν ετείλατο δοῦναι βιβλίον ἀποστασίου, καὶ ἀπολῦσαι; ν Εὐλόγως δ' εἰς τοῦτο παραληψόμεθα τὴν ἀπὸ τοῦ Δευτερονομίου λέξιν περὶ τοῦ τῆς ἀποστασίας βιο οι Αἵρε ἀπὸ τῆς γῆς τὸν τοιοῦτον. σταύρου, σταύρου αὐτὸν, καὶ αἷρε ἀπὸ τῆς γῆς τὸν τοιοῦτον, 15, ἆρον, ἆρον, σταύρωσον αὐτόν. Ηυετιυς. Καὶ καταλέλοιπέ γε διὰ τὴν Ἐκκλησίαν, Τῇ ἐνταῦθα καταπεσούσῃ γυναικὶ αὐτοῦ. οι Ἐπεὶ τῇ γυναικὶ λέγεται τό, Καὶ μέλη ἐκ μέρους. Εt Εt γῆς τὸν τοιοῦτον, σταύρου, σταύρου αὐτόν Εκείνη οὖν ἑαυτὴν ἀπέστησε μᾶλλον ἢ ὁ ἀνὴρ αὐτὴν ἀπέστειλεν ἀπολύσας· διόπερ ὀνειδίζων αὐτῇ ἀποστάση αὐτοῦ ἐν Ησαΐᾳ φησί·. Ποῖον τὸ βιβλίον τοῦ ἀπο στασίου τῆς μητρὸς ὑμῶν, ᾧ ἀπέστειλα αὐτήν;» Καὶ ὁ κτίσας γε ἀπ᾿ ἀρχῆς τὸν κατ' εἰκόνα, ὃς ἐν μορφῇ Θεοῦ ὑπάρχων ἄῤῥεν αὐτὸν ἐποίησε, καὶ θῆλυ τὴν Ἐκκλησίαν, ἐν τὸ κατ' εἰκόνα ἀμφοτέροις χαρι σάμενος. Καὶ καταλέλοιπέ γε διὰ τὴν Ἐκκλησίαν Κύριος ὁ ἀνὴρ Πατέρα ὂν ἑώρα, ο ὅτε ἐν μορφῇ Θεοῦ ὑπῆρχε· › καταλέλοιπε δὲ καὶ τὴν μητέρα, καὶ αὐτὸς υἱὸς ὢν τῆς ἄνω Ἱερουσαλήμ, καὶ ἐκολλήθη τῇ ἐν ταῦθα καταπεσούσῃ γυναικὶ αὑτοῦ καὶ γεγόνασιν ἐνθάδε οἱ δύο εἰς σάρκα μίαν· διὰ γὰρ αὐτὴν γέγονε καὶ αὐτὸς σὰρξ, ὅτε ὁ Λόγος σάρξ ἐγένετο, καὶ ἐσκήνωσεν ἐν ἡμῖν,» καὶ «οὐκέτι γέ εἰσι δύο, ἀλλὰ νῦν μία γέ ἐστι σὰρξ,» ἐπεὶ τῇ γυναικὶ λέγεται το «Ὑμεῖς δέ ἐστε σῶμα Χριστοῦ, καὶ μέλη ἐκ μέρους (48)·, οὐ γάρ ἐστί τι ἰδίᾳ Χριστοῦ σῶμα ἑτερον παρὰ τὴν Ἐκκλησίαν οὖσαν σῶμα αὐτοῦ, καὶ μέλη ἐκ μέρους· καὶ ὁ Θεός γε τούτους τοὺς μὴ δύο, ἀλλὰ γε νομένους σάρκα μίαν συνέζευξεν, ἐντελλόμενος ἵνα ἄνθρωπος μή χωρίζῃ τὴν Ἐκκλησίαν ἀπὸ τοῦ Κυ ρίου. Καὶ ὁ προσέχων γε ἑαυτῷ ὡς μὴ χωρισθῆναι, θα ῥεῖ ὡς μὴ χωρισθησόμενος, και φησι· «Τίς ἡμᾶς χωρίσει ἀπὸ τῆς ἀγάπης τοῦ Χριστοῦ;» Ενταῦθα μὲν οὖν γέγραπται πρὸς τοὺς Φαρισαίους λεγόμενον τό "Ο ὁ Θεὸς συνέζευξεν, ἄνθρωπος μὴ χωριζέτω· ο λέ γοιτο δ᾽ ἂν πρὸς τοὺς Φαρισαίων κρείττονας· “Ο οὖν ὁ Θεός συνέζευξε, μηδὲν χωριζέτω, μήτε ἀρχή, μήτε ἐξουσία· ἰσχυρότερος γὰρ ὁ συζεύξας Θεὸς πάντων, ὧν ἂν ὀνομάσαι τις νοήσας αὐτὰ δυνηθῇ. Μετὰ ταῦτα διαληψόμεθα τὸν τῶν Φαρισαίων λό γον ἂν εἶπον τῷ Ἰησοῦ ἐν τῷ· «Τί οὖν Μωϋσῆς ἐν ετείλατο δοῦναι βιβλίον ἀποστασίου, καὶ ἀπολῦσαι; ν Εὐλόγως δ' εἰς τοῦτο παραληψόμεθα τὴν ἀπὸ τοῦ Δευτερονομίου λέξιν περὶ τοῦ τῆς ἀποστασίας βιο οι Αἵρε ἀπὸ τῆς γῆς τὸν τοιοῦτον. σταύρου, σταύρου αὐτὸν, καὶ αἷρε ἀπὸ τῆς γῆς τὸν τοιοῦτον, 15, ἆρον, ἆρον, σταύρωσον αὐτόν. Ηυετιυς. Καὶ καταλέλοιπέ γε διὰ τὴν Ἐκκλησίαν, Τῇ ἐνταῦθα καταπεσούσῃ γυναικὶ αὐτοῦ. οι Ἐπεὶ τῇ γυναικὶ λέγεται τό, Καὶ μέλη ἐκ μέρους. Εt Εt nem de terra, crucifige, crucifige eum ".» Illa igitur discessit potius quam vir eam repudiatam dimisit. Idcirco ipsius divortium huic in Isaia ex probrans ait: Quis est hic liber repudii matris vestræ, quo dimisi eam *?, Et qui eum creavit ab initio, a quo ipsius imago geritur, masculum eum fecit, qui in forma Dei est "; ſeminam vero Ecclesiam, id utrique largitus unum ad imaginem esse". Ac Dominus quidem qui vir est, propter Ecclesiam Patrem reliquit, quem intuebatur ‹ cum in forma Dei esset", reliquit vero et matrem, cum supernæ Jerusalem filius esset, et suæ, quæ huc ceciderat, uxori adhæsit, et duo in carne una hic effecti sunt; nam propter eam caro et ipse factus est, quando scilicet. Verbum caro factum est, et habitavit in nobis ",» et c jam non sunt duo, sed hunc una caro *,» quandoquidem uxori dicitur ⚫ Vos autem estis corpus Christi, et membra ex parte *; nec enim aliud quid seorsum Christi cor pus est, præter Ecclesiam quæ ipsius corpus est, et membra ex parte; et hos non duos, sed in unam carnem concretos Deus conjunxit, prohibens ne homo Ecclesiam a Deo disjungat. vero qui operam dat ne separetur, condidit quasi qui minime sepa randus sit; et ait: «Quis nos separabit a charitate Christi "?» Pharisæorum ergo gratia scriptum hic est illud: «Quod Deus conjunxit, homo non sepa Fet 98; › at Pharisæorum præstantissimis dici po test: ‹ Quod ergo Deus conjunxit nihil separet, › neque principatus, neque potestas; nam qui con junxit Deus omnibus potentior est, quæ quivis ex cogitata proferre potuerit. mus quem ad Jesum habuerunt his verbis: Quid ergo Moyses mandavit dare libellum repudii, et di mittere?» Consentaneum erit super his locum e Deuteronomio petere, in quo de libro repudii agi isti autem puto in Christo, et in Ecclesia; dicendum est quoniam non dimisit Christus primam uxorem suam, id est primam Synagogam, secundum aliam speciem spiritalem servans quod dictum est: Quod Deus conjunxit, homo non separet; nisi quando adultera est uxor illa corrupta ab adultero inimico, cujus consilio et insidiata est viro, et interficere eum voluit dicens: «Tolle de terra hujusmodi;» et crucifige, crucifige eum. > Illa ergo potius abstinuit, quam vir ejus eam dimisit. reliquit propter ecclesiam Christus vir patrem, cum quo erat, cum in forma Dei esset. Reliquit etiam matrem, cum esset et ipse filius Jerusalem quæ erat sursum secundum corpus, et conjunctus est uxori suæ, quæ ceciderat huc, et facti sunt duo in carne una. Propterea enim et ipse caro est factus, cum esset Verbum, et habitavit in nobis, et sunt una caro, quoniam de muliere Ecclesia dicitur ⚫ Vos estis corpus Christi, et membra ex membro. Nec est aliud corpus Christi a corpore Ec clesiæ, sed unum sunt corpus. Et Deus illos univit, mandans ut homo non separet Ecclesiam a Christo, quos Deus conjunxit. Unde omnis anima quæ cognoscit se inseparabilem esse a Christo sic dicit: «Quis nos separabit a charitate Christi? tribulatio, an angustia?, et catera. Et e confide, quia neque mors, neque vita,» neque aliquid eorum quæ sequuntur, poterit nos separare a charitate Dei, quæ est in Christo Jesu. > Joan. xix, 15. ** Isa. L, 1. Philip. ut, 6. Matth. xix, 6. Cor. x11, 27. +7 Rom. viii, 55. Ita et at Juan. xix, ele. Eadem hac habet Remigius. Ib. Nam hominum animas pro meritis de cœlo detur » Philip. 11, 6. Joan. 1, ibid. 17. * Col. 111, 10. os Matth. xix, 6. batas, et humanis corporibus immissas censebat. etc. Vide Theophylactum, qui hæc omnia in suos usus trans tulit. Ib. Vulgata, e membra de meinbro;» ita et Ambrosiaster in Corinth. 11, Legebant ID. nem de terra, crucifige, crucifige eum ".» Illa igitur discessit potius quam vir eam repudiatam dimisit. Idcirco ipsius divortium huic in Isaia ex probrans ait: Quis est hic liber repudii matris vestræ, quo dimisi eam *?, Et qui eum creavit ab initio, a quo ipsius imago geritur, masculum eum fecit, qui in forma Dei est "; ſeminam vero Ecclesiam, id utrique largitus unum ad imaginem esse". Ac Dominus quidem qui vir est, propter Ecclesiam Patrem reliquit, quem intuebatur ‹ cum in forma Dei esset", reliquit vero et matrem, cum supernæ Jerusalem filius esset, et suæ, quæ huc ceciderat, uxori adhæsit, et duo in carne una hic effecti sunt; nam propter eam caro et ipse factus est, quando scilicet. Verbum caro factum est, et habitavit in nobis ",» et c jam non sunt duo, sed hunc una caro *,» quandoquidem uxori dicitur ⚫ Vos autem estis corpus Christi, et membra ex parte *; nec enim aliud quid seorsum Christi cor pus est, præter Ecclesiam quæ ipsius corpus est, et membra ex parte; et hos non duos, sed in unam carnem concretos Deus conjunxit, prohibens ne homo Ecclesiam a Deo disjungat. vero qui operam dat ne separetur, condidit quasi qui minime sepa randus sit; et ait: «Quis nos separabit a charitate Christi "?» Pharisæorum ergo gratia scriptum hic est illud: «Quod Deus conjunxit, homo non sepa Fet 98; › at Pharisæorum præstantissimis dici po test: ‹ Quod ergo Deus conjunxit nihil separet, › neque principatus, neque potestas; nam qui con junxit Deus omnibus potentior est, quæ quivis ex cogitata proferre potuerit. mus quem ad Jesum habuerunt his verbis: Quid ergo Moyses mandavit dare libellum repudii, et di mittere?» Consentaneum erit super his locum e Deuteronomio petere, in quo de libro repudii agi isti autem puto in Christo, et in Ecclesia; dicendum est quoniam non dimisit Christus primam uxorem suam, id est primam Synagogam, secundum aliam speciem spiritalem servans quod dictum est: Quod Deus conjunxit, homo non separet; nisi quando adultera est uxor illa corrupta ab adultero inimico, cujus consilio et insidiata est viro, et interficere eum voluit dicens: «Tolle de terra hujusmodi;» et crucifige, crucifige eum. > Illa ergo potius abstinuit, quam vir ejus eam dimisit. reliquit propter ecclesiam Christus vir patrem, cum quo erat, cum in forma Dei esset. Reliquit etiam matrem, cum esset et ipse filius Jerusalem quæ erat sursum secundum corpus, et conjunctus est uxori suæ, quæ ceciderat huc, et facti sunt duo in carne una. Propterea enim et ipse caro est factus, cum esset Verbum, et habitavit in nobis, et sunt una caro, quoniam de muliere Ecclesia dicitur ⚫ Vos estis corpus Christi, et membra ex membro. Nec est aliud corpus Christi a corpore Ec clesiæ, sed unum sunt corpus. Et Deus illos univit, mandans ut homo non separet Ecclesiam a Christo, quos Deus conjunxit. Unde omnis anima quæ cognoscit se inseparabilem esse a Christo sic dicit: «Quis nos separabit a charitate Christi? tribulatio, an angustia?, et catera. Et e confide, quia neque mors, neque vita,» neque aliquid eorum quæ sequuntur, poterit nos separare a charitate Dei, quæ est in Christo Jesu. > Joan. xix, 15. ** Isa. L, 1. Philip. ut, 6. Matth. xix, 6. Cor. x11, 27. +7 Rom. viii, 55. Ita et at Juan. xix, ele. Eadem hac habet Remigius. Ib. Nam hominum animas pro meritis de cœlo detur » Philip. 11, 6. Joan. 1, ibid. 17. * Col. 111, 10. os Matth. xix, 6. batas, et humanis corporibus immissas censebat. etc. Vide Theophylactum, qui hæc omnia in suos usus trans tulit. Ib. Vulgata, e membra de meinbro;» ita et Ambrosiaster in Corinth. 11, Legebant ID. 27. μέλη ἐκ μέλους. 48. Post illa Pharisæorum sermonem expende 27. μέλη ἐκ μέλους. 48. Post illa Pharisæorum sermonem expende

ἐὰν γὰρ μὴ προσέχωμεν, τάχα καὶ ἡμεῖς τὸ βιβλίον τοῦ ἀποστασίου ληψόμεθα, καὶ ἢ χηρεύσομεν προστάτου ἢ ἐπὶ ἄνδρα ἕτερον ἐλευσόμεθαἐγὼ δὲ ἡγοῦμαι ὅτι οὐκ αἴσιον τοῦτο [ἵν’ οὕτως ὀνομάσω]ληψόμενοι ἀγγέλου[ς] πρὸς τὴν ἡμετέραν ψυχὴν γάμον. Γενόμενος δὲ κατὰ τὸν τόπον εἴποιμ’ ἂν ὅτι ζητούμενόν τι κατὰ τὴν τοῦ ἀποστόλου περὶ τῶν ἐκκλησιαστικῶν πραγμάτων νομοθεσίαν τάχα ἤδη νοῆσαι καὶ σαφῶς παραστῆσαι [δύσληπτον καὶ δυσθεώρητον τυγχάνον] δυνησόμεθα. οὐδένα γὰρ τῶν ἀπὸ τῆς ἐκκλησίας ὑπεροχήν τινα παρὰ τοὺς πολλοὺς ὡς ἐν συμβόλοις ἀνειληφότα βούλεται ὁ Παῦλος δευτέρου πεπειρᾶσθαι γάμου. περὶ μὲν γὰρ ἐπισκόπων νομοθετῶν ἐν τῇ πρὸς Τιμόθεον προτέρᾳ φησίν· «εἴ τις ἐπισκοπῆς ὀρέγεται, καλοῦ ἔργου ἐπιθυμεῖ. δεῖ οὖν τὸν ἐπίσκοπον ἀνεπίληπτον εἶναι, μιᾶς γυναικὸς ἄνδρα, νηφάλιον, σώφρονα» καὶ τὰ ἑξῆς. περὶ δὲ διακόνων «διάκονοι» φησὶν «ἔστωσαν μιᾶς γυναικὸς ἄνδρες, τέκνων καλῶς προϊστάμενοι καὶ τῶν ἰδίων οἴκων» καὶ τὰ λοιπά. βλίου, ἔχουσαν οὕτως· Ἐὰν δὲ λάβῃ τις γυναίκα, καὶ συνοικήσῃ αὐτῇ, καὶ ἔσται ἐὰν μὴ εὕρῃ χάριν ἐναντίον αὐτοῦ, ὅτι εὗρεν ἐν αὐτῇ ἄσχημον πράγμα, ο καὶ τὰ ἑξῆς, ἕως τοῦ· ι Καὶ οὐ μιανεῖτε τὴν γῆν, ἣν Κύριος ὁ Θεὸς ὑμῶν δίδωσιν ὑμῖν ἐν κλήρῳ.» Ζητῶ δὲ ἐν τοῖς κατὰ τὸν νόμον τοῦτον, πότερον οὐδὲν πέρα τῆς λέξεως χρὴ ζητεῖν ἐν αὐτῷ, ἐπεὶ μὴ ὁ Θεὸς ἔδωκεν αὐτόν· ἢ πρὸς μὲν τοὺς Φαρισαίους ἀναγκαίως εἴρηται, χρησαμένους τῷ· ο Μωϋσῆς ἐνετείλατο δοῦ και βιβλίον ἀποστασίου, καὶ ἀπολῦσαι, ο τό· ο (τι Μωϋσῆς πρὸς τὴν σκληροκαρδίαν ὑμῶν ἐπέτρεψεν ὑμῖν ἀπολῦσαι τὰς γυναῖκας ὑμῶν· ἀπ᾿ ἀρχῆς δὲ οὐ γέγονεν οὕτως.· Ἐὰν δέ τις ἐπὶ τὸ Εὐαγγέλιον ἀναδῇ Χριστοῦ Ἰησοῦ, διδάσκον, ὅτι ὁ νόμος πνευ ματικός ἐστι, καὶ τούτου ζητήσει τοῦ νόμου πνευμα τικὸν νοῦν. Φήσει δὲ καὶ ταῦτα ὁ θέλων τροπολογεῖν, ὅτι ὥσπερ τῷ Παύλῳ θαῤῥοῦντι ἐφ' ᾗ εἶχε χάριτι λέλεκται τό· «Γυνὴ δέδεται ἐφ᾽ ὅσον χρόνον ζῇ ὁ ἀνὴρ αὐτῆς· ἐὰν δὲ κοιμηθῇ ὁ ἀνὴρ, ἐλευθέρα ἐστὶν ᾧ θέλει γαμηθῆναι, μόνον ἐν Κυρίῳ. Μα καριωτέρα δέ ἐστιν, ἐὰν οὕτως μείνῃ, κατὰ τὴν ἐμὴν γνώμην· δοκῶ δὲ κἀγὼ πνεῦμα Θεοῦ ἔχειν ἐν τούτοι; γὰρ τό ο Κατὰ τὴν ἐμὴν γνώμην, ο ἵνα μὴ καταφρονηθῇ ὡς κενή πνεύματος Θεοῦ, καλῶς ἐπήγαγε τό·. Δοκῶ κἀγὼ πνεῦμα Θεοῦ ἔχειν· οὕτως καὶ Μωϋσεῖ διὰ τὴν δοθεῖσαν αὐτῷ ἐξουσίαν νομοθετεῖν, ὥστε αὐτὸν καὶ πρὸς τὴν σκλη με καρδίαν τοῦ λαοῦ ἐπιτρέψαι τινὰ, ἐν οἷς ἦν καὶ τὸ ἀπολύειν τὰς γυναῖκας, ἦν ἂν πείθεσθαι ἐφ᾽ οἷς κατὰ τὴν αὐτοῦ γνώμην ἐνομοθέτει, ὡς καὶ ἐν τούτοις μετὰ πνεύματος Θεοῦ τῆς νομοθεσίας γενομένης· καὶ ἐρεῖ, ὅτι, εἰ οὐχί τις μὲν νόμος πνευματικός ἐστι, τὶς δὲ οὐκ ἔστι τοιοῦτος, νόμος δέ ἐστι καὶ οὗτος, πνευμα τικός ἐστι καὶ οὗτος, καὶ ζητητέον αὐτοῦ τὸ πνευμα εικόν Μεμνημένοι δὲ τῶν ἀνωτέρω ἡμῖν λελεγμένων εἰς τὸ τοῦ Ἡσαΐου περὶ τοῦ βιβλίου τῆς ἀποστασίας ῥη τὸν, φήσομεν, ὅτι ἑαυτὴν ἀπέστησεν ἀνδρὸς τοῦ Χριστοῦ ἡ μήτηρ τοῦ λαοῦ, μὴ λαβοῦσα τὸ τῆς ἀπο στασίας βιβλίον· ὕστερον δὲ, ὅτε εὑρέθη ἐν αὐτῇ ἄσχημον πράγμα, καὶ οὐχ εὗρε χάριν ἐναντίον αὐ τοῦ, ἐγράφη αὐτῇ βιβλίον ἀποστασίου· δυνάμει γὰρ ἡ καινή Διαθήκη, τοὺς ἀπὸ τῶν ἐθνῶν καλοῦσα εἰς τὴν οἰκίαν τοῦ τὴν προτέραν γυναῖκα αποβεβληκότος, τὸ βιβλίον τοῦ ἀποστασίου δέδωκε τῇ πρότερον ἀπο στάσῃ τοῦ ἀνδρὸς νόμου καὶ Λόγου· διὸ καὶ αὐτὸς αὐτῆς ἀποστὰς ἔγημεν, ἵν᾽ οὕτως ὀνομάσω, ἑτέραν, τοὺς εἰς τὰς χεῖρας τῆς προτέρας τὸ τοῦ ἀποστασίου κἂν θέλει. Τό· Κατὰ τήν, τῷ· Κατὰ τήν, Οὕτως καὶ Μωϋσεῖ διὰ τὴν δοθεῖσαν, διὰ τὴν δοθεῖσαν αὐτῷ ἐξουσίαν. Μυετιυς. . βλίου, ἔχουσαν οὕτως· Ἐὰν δὲ λάβῃ τις γυναίκα, καὶ συνοικήσῃ αὐτῇ, καὶ ἔσται ἐὰν μὴ εὕρῃ χάριν ἐναντίον αὐτοῦ, ὅτι εὗρεν ἐν αὐτῇ ἄσχημον πράγμα, ο καὶ τὰ ἑξῆς, ἕως τοῦ· ι Καὶ οὐ μιανεῖτε τὴν γῆν, ἣν Κύριος ὁ Θεὸς ὑμῶν δίδωσιν ὑμῖν ἐν κλήρῳ.» Ζητῶ δὲ ἐν τοῖς κατὰ τὸν νόμον τοῦτον, πότερον οὐδὲν πέρα τῆς λέξεως χρὴ ζητεῖν ἐν αὐτῷ, ἐπεὶ μὴ ὁ Θεὸς ἔδωκεν αὐτόν· ἢ πρὸς μὲν τοὺς Φαρισαίους ἀναγκαίως εἴρηται, χρησαμένους τῷ· ο Μωϋσῆς ἐνετείλατο δοῦ και βιβλίον ἀποστασίου, καὶ ἀπολῦσαι, ο τό· ο (τι Μωϋσῆς πρὸς τὴν σκληροκαρδίαν ὑμῶν ἐπέτρεψεν ὑμῖν ἀπολῦσαι τὰς γυναῖκας ὑμῶν· ἀπ᾿ ἀρχῆς δὲ οὐ γέγονεν οὕτως.· Ἐὰν δέ τις ἐπὶ τὸ Εὐαγγέλιον ἀναδῇ Χριστοῦ Ἰησοῦ, διδάσκον, ὅτι ὁ νόμος πνευ ματικός ἐστι, καὶ τούτου ζητήσει τοῦ νόμου πνευμα τικὸν νοῦν. Φήσει δὲ καὶ ταῦτα ὁ θέλων τροπολογεῖν, ὅτι ὥσπερ τῷ Παύλῳ θαῤῥοῦντι ἐφ' ᾗ εἶχε χάριτι λέλεκται τό· «Γυνὴ δέδεται ἐφ᾽ ὅσον χρόνον ζῇ ὁ ἀνὴρ αὐτῆς· ἐὰν δὲ κοιμηθῇ ὁ ἀνὴρ, ἐλευθέρα ἐστὶν ᾧ θέλει γαμηθῆναι, μόνον ἐν Κυρίῳ. Μα καριωτέρα δέ ἐστιν, ἐὰν οὕτως μείνῃ, κατὰ τὴν ἐμὴν γνώμην· δοκῶ δὲ κἀγὼ πνεῦμα Θεοῦ ἔχειν ἐν τούτοι; γὰρ τό ο Κατὰ τὴν ἐμὴν γνώμην, ο ἵνα μὴ καταφρονηθῇ ὡς κενή πνεύματος Θεοῦ, καλῶς ἐπήγαγε τό·. Δοκῶ κἀγὼ πνεῦμα Θεοῦ ἔχειν· οὕτως καὶ Μωϋσεῖ διὰ τὴν δοθεῖσαν αὐτῷ ἐξουσίαν νομοθετεῖν, ὥστε αὐτὸν καὶ πρὸς τὴν σκλη με καρδίαν τοῦ λαοῦ ἐπιτρέψαι τινὰ, ἐν οἷς ἦν καὶ τὸ ἀπολύειν τὰς γυναῖκας, ἦν ἂν πείθεσθαι ἐφ᾽ οἷς κατὰ τὴν αὐτοῦ γνώμην ἐνομοθέτει, ὡς καὶ ἐν τούτοις μετὰ πνεύματος Θεοῦ τῆς νομοθεσίας γενομένης· καὶ ἐρεῖ, ὅτι, εἰ οὐχί τις μὲν νόμος πνευματικός ἐστι, τὶς δὲ οὐκ ἔστι τοιοῦτος, νόμος δέ ἐστι καὶ οὗτος, πνευμα τικός ἐστι καὶ οὗτος, καὶ ζητητέον αὐτοῦ τὸ πνευμα εικόν Μεμνημένοι δὲ τῶν ἀνωτέρω ἡμῖν λελεγμένων εἰς τὸ τοῦ Ἡσαΐου περὶ τοῦ βιβλίου τῆς ἀποστασίας ῥη τὸν, φήσομεν, ὅτι ἑαυτὴν ἀπέστησεν ἀνδρὸς τοῦ Χριστοῦ ἡ μήτηρ τοῦ λαοῦ, μὴ λαβοῦσα τὸ τῆς ἀπο στασίας βιβλίον· ὕστερον δὲ, ὅτε εὑρέθη ἐν αὐτῇ ἄσχημον πράγμα, καὶ οὐχ εὗρε χάριν ἐναντίον αὐ τοῦ, ἐγράφη αὐτῇ βιβλίον ἀποστασίου· δυνάμει γὰρ ἡ καινή Διαθήκη, τοὺς ἀπὸ τῶν ἐθνῶν καλοῦσα εἰς τὴν οἰκίαν τοῦ τὴν προτέραν γυναῖκα αποβεβληκότος, τὸ βιβλίον τοῦ ἀποστασίου δέδωκε τῇ πρότερον ἀπο στάσῃ τοῦ ἀνδρὸς νόμου καὶ Λόγου· διὸ καὶ αὐτὸς αὐτῆς ἀποστὰς ἔγημεν, ἵν᾽ οὕτως ὀνομάσω, ἑτέραν, τοὺς εἰς τὰς χεῖρας τῆς προτέρας τὸ τοῦ ἀποστασίου κἂν θέλει. Τό· Κατὰ τήν, τῷ· Κατὰ τήν, Οὕτως καὶ Μωϋσεῖ διὰ τὴν δοθεῖσαν, διὰ τὴν δοθεῖσαν αὐτῷ ἐξουσίαν. Μυετιυς. . tur, qui talis est: Si acceperit homo uxoren, et habuerit cam, et non invenerit gratiam ante ocu los ejus propter aliquam fœditatem, et cætera, ad id usque: «Ne peccare faciatis terrain, quam Dominus Deus tuus tradiderit vobis possiden dam '.. Εgo vero super iis quæ in hac lege continentur illud quæro, utrum præter verba ni hil in ea investigandum sit, quandoquidem eam non tulit Deus; an Pharisæis id proferentibus Moyses mandavit dare libellum repudii, et dimittere, necessum fuerit illud dicere: «Quo niam Moyses ad duritiam cordis vestri permisit vo bis dimittere uxores vestras; ab initio autem non fuit sic s. a Quod si quis ad Evangelium Jesu Christi, quod legem spiritualem esse docet, ascenderit, hu jus quoque legis spiritualem sententiam required. Dicet vero qui tropologicam horum significationem aperire voluerit, quod quemadmodum a Paulo di vinæ quam habuit gratiæ confiso dictum est illud* Mulier alligata est quanto tempore vir vivit: quod si dormierit vir ejus, liberata est, cui vult nubat tantum in Domino. Beatior autem erit, si sic per manserit, secundum meum consilium; puto autem quod et ego spiritum Dei habeam;» hic enim ver his istis: • Secundum meum consilium, ne de spiciatur illud tanquam spiritu Dei vacuum, recte subjunxit: «Puto autem quod et ego spiritum Dei habeam; ita et Moysi, propter attributam ei leguin ferendarum potestatem, adeo ut propter duritiem cordis populi, rerum nonnullarum, qua fas erat, et uxorum repudiandarum facultatem dederit, mo rem in his rebus gerere licebat, quas suopte con silio sanciebat, utpote lata super his quoque cum spiritu Dei lege; et dicet ille, si non aliqua qui dem lex spiritualis est; aliqua vero non est ejus modi; lex vero et illa est, spiritualem quoque banc esse, et sensum illius spiritualem investigan dum esse. Deuter. xxiv, 1, 4. • Matth. XIX, 7. * ibid. 8. Codex Regius, etc. Lege etc. etc. Vide Ambrosium lib. vu, in Luc. xvi. Ptolemus apud Epiphanium hæresi xxxIII, quæ est Ptolemaita rum, cap. 4, legem Moysis trifariam distribuit, ut una pars Deum, alia Moysem, tertia demum seniores populi auctores habeat. Preceptum autem illud de in hunc Isaiæ de libello repudii locum dicta sunt, matrem populi non accepto repudii libello, a viro suo Christo sponte discessisse pronuntiabimus; deinde vero postquam fœditas in ea reperta est, el coram illo gratiam non invenit, libellum ad eam repudii scriptum esse; novum quippe Testamentum ethnicos in ejus domum convocans qui priorem uxorem repudiavit, libellum repudii potentia dedit ei quæ a viro, lege scilicet, et Verbo discesserat propterea et ipse relicta illa, aliam, ut ita dicam, duxit, repudii libello priori in manus tradito; id circo quæ sibi juxta legem mandata sunt, propter * I Cor. vii, 39, 40. libello repudii, Moysi acceptum referri vult, ab eoque contra mandatum Dei fuisse editum. Id graviter ab Epiphanio reprehenditur, et merito quidem; Moysem enim legis conditorem ita fuisse volebat Ptolemæus, ut ejus condendæ auctorein Deum fuisse nollet. At alia est Origenis ratio; a Deo enim legum feren darum potestatem in Moysem profluxisse his verbis aperte testatur tur, qui talis est: Si acceperit homo uxoren, et habuerit cam, et non invenerit gratiam ante ocu los ejus propter aliquam fœditatem, et cætera, ad id usque: «Ne peccare faciatis terrain, quam Dominus Deus tuus tradiderit vobis possiden dam '.. Εgo vero super iis quæ in hac lege continentur illud quæro, utrum præter verba ni hil in ea investigandum sit, quandoquidem eam non tulit Deus; an Pharisæis id proferentibus Moyses mandavit dare libellum repudii, et dimittere, necessum fuerit illud dicere: «Quo niam Moyses ad duritiam cordis vestri permisit vo bis dimittere uxores vestras; ab initio autem non fuit sic s. a Quod si quis ad Evangelium Jesu Christi, quod legem spiritualem esse docet, ascenderit, hu jus quoque legis spiritualem sententiam required. Dicet vero qui tropologicam horum significationem aperire voluerit, quod quemadmodum a Paulo di vinæ quam habuit gratiæ confiso dictum est illud* Mulier alligata est quanto tempore vir vivit: quod si dormierit vir ejus, liberata est, cui vult nubat tantum in Domino. Beatior autem erit, si sic per manserit, secundum meum consilium; puto autem quod et ego spiritum Dei habeam;» hic enim ver his istis: • Secundum meum consilium, ne de spiciatur illud tanquam spiritu Dei vacuum, recte subjunxit: «Puto autem quod et ego spiritum Dei habeam; ita et Moysi, propter attributam ei leguin ferendarum potestatem, adeo ut propter duritiem cordis populi, rerum nonnullarum, qua fas erat, et uxorum repudiandarum facultatem dederit, mo rem in his rebus gerere licebat, quas suopte con silio sanciebat, utpote lata super his quoque cum spiritu Dei lege; et dicet ille, si non aliqua qui dem lex spiritualis est; aliqua vero non est ejus modi; lex vero et illa est, spiritualem quoque banc esse, et sensum illius spiritualem investigan dum esse. Deuter. xxiv, 1, 4. • Matth. XIX, 7. * ibid. 8. Codex Regius, etc. Lege etc. etc. Vide Ambrosium lib. vu, in Luc. xvi. Ptolemus apud Epiphanium hæresi xxxIII, quæ est Ptolemaita rum, cap. 4, legem Moysis trifariam distribuit, ut una pars Deum, alia Moysem, tertia demum seniores populi auctores habeat. Preceptum autem illud de in hunc Isaiæ de libello repudii locum dicta sunt, matrem populi non accepto repudii libello, a viro suo Christo sponte discessisse pronuntiabimus; deinde vero postquam fœditas in ea reperta est, el coram illo gratiam non invenit, libellum ad eam repudii scriptum esse; novum quippe Testamentum ethnicos in ejus domum convocans qui priorem uxorem repudiavit, libellum repudii potentia dedit ei quæ a viro, lege scilicet, et Verbo discesserat propterea et ipse relicta illa, aliam, ut ita dicam, duxit, repudii libello priori in manus tradito; id circo quæ sibi juxta legem mandata sunt, propter * I Cor. vii, 39, 40. libello repudii, Moysi acceptum referri vult, ab eoque contra mandatum Dei fuisse editum. Id graviter ab Epiphanio reprehenditur, et merito quidem; Moysem enim legis conditorem ita fuisse volebat Ptolemæus, ut ejus condendæ auctorein Deum fuisse nollet. At alia est Origenis ratio; a Deo enim legum feren darum potestatem in Moysem profluxisse his verbis aperte testatur 19. Eorum autem memores quæ supra a nobis 19. Eorum autem memores quæ supra a nobis

ἐὰν γὰρ μὴ προσέχωμεν, τάχα καὶ ἡμεῖς τὸ βιβλίον τοῦ ἀποστασίου ληψόμεθα, καὶ ἢ χηρεύσομεν προστάτου ἢ ἐπὶ ἄνδρα ἕτερον ἐλευσόμεθαἐγὼ δὲ ἡγοῦμαι ὅτι οὐκ αἴσιον τοῦτο [ἵν’ οὕτως ὀνομάσω]ληψόμενοι ἀγγέλου[ς] πρὸς τὴν ἡμετέραν ψυχὴν γάμον. Γενόμενος δὲ κατὰ τὸν τόπον εἴποιμ’ ἂν ὅτι ζητούμενόν τι κατὰ τὴν τοῦ ἀποστόλου περὶ τῶν ἐκκλησιαστικῶν πραγμάτων νομοθεσίαν τάχα ἤδη νοῆσαι καὶ σαφῶς παραστῆσαι [δύσληπτον καὶ δυσθεώρητον τυγχάνον] δυνησόμεθα. οὐδένα γὰρ τῶν ἀπὸ τῆς ἐκκλησίας ὑπεροχήν τινα παρὰ τοὺς πολλοὺς ὡς ἐν συμβόλοις ἀνειληφότα βούλεται ὁ Παῦλος δευτέρου πεπειρᾶσθαι γάμου. περὶ μὲν γὰρ ἐπισκόπων νομοθετῶν ἐν τῇ πρὸς Τιμόθεον προτέρᾳ φησίν· «εἴ τις ἐπισκοπῆς ὀρέγεται, καλοῦ ἔργου ἐπιθυμεῖ. δεῖ οὖν τὸν ἐπίσκοπον ἀνεπίληπτον εἶναι, μιᾶς γυναικὸς ἄνδρα, νηφάλιον, σώφρονα» καὶ τὰ ἑξῆς. περὶ δὲ διακόνων «διάκονοι» φησὶν «ἔστωσαν μιᾶς γυναικὸς ἄνδρες, τέκνων καλῶς προϊστάμενοι καὶ τῶν ἰδίων οἴκων» καὶ τὰ λοιπά. βλίου, ἔχουσαν οὕτως· Ἐὰν δὲ λάβῃ τις γυναίκα, καὶ συνοικήσῃ αὐτῇ, καὶ ἔσται ἐὰν μὴ εὕρῃ χάριν ἐναντίον αὐτοῦ, ὅτι εὗρεν ἐν αὐτῇ ἄσχημον πράγμα, ο καὶ τὰ ἑξῆς, ἕως τοῦ· ι Καὶ οὐ μιανεῖτε τὴν γῆν, ἣν Κύριος ὁ Θεὸς ὑμῶν δίδωσιν ὑμῖν ἐν κλήρῳ.» Ζητῶ δὲ ἐν τοῖς κατὰ τὸν νόμον τοῦτον, πότερον οὐδὲν πέρα τῆς λέξεως χρὴ ζητεῖν ἐν αὐτῷ, ἐπεὶ μὴ ὁ Θεὸς ἔδωκεν αὐτόν· ἢ πρὸς μὲν τοὺς Φαρισαίους ἀναγκαίως εἴρηται, χρησαμένους τῷ· ο Μωϋσῆς ἐνετείλατο δοῦ και βιβλίον ἀποστασίου, καὶ ἀπολῦσαι, ο τό· ο (τι Μωϋσῆς πρὸς τὴν σκληροκαρδίαν ὑμῶν ἐπέτρεψεν ὑμῖν ἀπολῦσαι τὰς γυναῖκας ὑμῶν· ἀπ᾿ ἀρχῆς δὲ οὐ γέγονεν οὕτως.· Ἐὰν δέ τις ἐπὶ τὸ Εὐαγγέλιον ἀναδῇ Χριστοῦ Ἰησοῦ, διδάσκον, ὅτι ὁ νόμος πνευ ματικός ἐστι, καὶ τούτου ζητήσει τοῦ νόμου πνευμα τικὸν νοῦν. Φήσει δὲ καὶ ταῦτα ὁ θέλων τροπολογεῖν, ὅτι ὥσπερ τῷ Παύλῳ θαῤῥοῦντι ἐφ' ᾗ εἶχε χάριτι λέλεκται τό· «Γυνὴ δέδεται ἐφ᾽ ὅσον χρόνον ζῇ ὁ ἀνὴρ αὐτῆς· ἐὰν δὲ κοιμηθῇ ὁ ἀνὴρ, ἐλευθέρα ἐστὶν ᾧ θέλει γαμηθῆναι, μόνον ἐν Κυρίῳ. Μα καριωτέρα δέ ἐστιν, ἐὰν οὕτως μείνῃ, κατὰ τὴν ἐμὴν γνώμην· δοκῶ δὲ κἀγὼ πνεῦμα Θεοῦ ἔχειν ἐν τούτοι; γὰρ τό ο Κατὰ τὴν ἐμὴν γνώμην, ο ἵνα μὴ καταφρονηθῇ ὡς κενή πνεύματος Θεοῦ, καλῶς ἐπήγαγε τό·. Δοκῶ κἀγὼ πνεῦμα Θεοῦ ἔχειν· οὕτως καὶ Μωϋσεῖ διὰ τὴν δοθεῖσαν αὐτῷ ἐξουσίαν νομοθετεῖν, ὥστε αὐτὸν καὶ πρὸς τὴν σκλη με καρδίαν τοῦ λαοῦ ἐπιτρέψαι τινὰ, ἐν οἷς ἦν καὶ τὸ ἀπολύειν τὰς γυναῖκας, ἦν ἂν πείθεσθαι ἐφ᾽ οἷς κατὰ τὴν αὐτοῦ γνώμην ἐνομοθέτει, ὡς καὶ ἐν τούτοις μετὰ πνεύματος Θεοῦ τῆς νομοθεσίας γενομένης· καὶ ἐρεῖ, ὅτι, εἰ οὐχί τις μὲν νόμος πνευματικός ἐστι, τὶς δὲ οὐκ ἔστι τοιοῦτος, νόμος δέ ἐστι καὶ οὗτος, πνευμα τικός ἐστι καὶ οὗτος, καὶ ζητητέον αὐτοῦ τὸ πνευμα εικόν Μεμνημένοι δὲ τῶν ἀνωτέρω ἡμῖν λελεγμένων εἰς τὸ τοῦ Ἡσαΐου περὶ τοῦ βιβλίου τῆς ἀποστασίας ῥη τὸν, φήσομεν, ὅτι ἑαυτὴν ἀπέστησεν ἀνδρὸς τοῦ Χριστοῦ ἡ μήτηρ τοῦ λαοῦ, μὴ λαβοῦσα τὸ τῆς ἀπο στασίας βιβλίον· ὕστερον δὲ, ὅτε εὑρέθη ἐν αὐτῇ ἄσχημον πράγμα, καὶ οὐχ εὗρε χάριν ἐναντίον αὐ τοῦ, ἐγράφη αὐτῇ βιβλίον ἀποστασίου· δυνάμει γὰρ ἡ καινή Διαθήκη, τοὺς ἀπὸ τῶν ἐθνῶν καλοῦσα εἰς τὴν οἰκίαν τοῦ τὴν προτέραν γυναῖκα αποβεβληκότος, τὸ βιβλίον τοῦ ἀποστασίου δέδωκε τῇ πρότερον ἀπο στάσῃ τοῦ ἀνδρὸς νόμου καὶ Λόγου· διὸ καὶ αὐτὸς αὐτῆς ἀποστὰς ἔγημεν, ἵν᾽ οὕτως ὀνομάσω, ἑτέραν, τοὺς εἰς τὰς χεῖρας τῆς προτέρας τὸ τοῦ ἀποστασίου κἂν θέλει. Τό· Κατὰ τήν, τῷ· Κατὰ τήν, Οὕτως καὶ Μωϋσεῖ διὰ τὴν δοθεῖσαν, διὰ τὴν δοθεῖσαν αὐτῷ ἐξουσίαν. Μυετιυς. . βλίου, ἔχουσαν οὕτως· Ἐὰν δὲ λάβῃ τις γυναίκα, καὶ συνοικήσῃ αὐτῇ, καὶ ἔσται ἐὰν μὴ εὕρῃ χάριν ἐναντίον αὐτοῦ, ὅτι εὗρεν ἐν αὐτῇ ἄσχημον πράγμα, ο καὶ τὰ ἑξῆς, ἕως τοῦ· ι Καὶ οὐ μιανεῖτε τὴν γῆν, ἣν Κύριος ὁ Θεὸς ὑμῶν δίδωσιν ὑμῖν ἐν κλήρῳ.» Ζητῶ δὲ ἐν τοῖς κατὰ τὸν νόμον τοῦτον, πότερον οὐδὲν πέρα τῆς λέξεως χρὴ ζητεῖν ἐν αὐτῷ, ἐπεὶ μὴ ὁ Θεὸς ἔδωκεν αὐτόν· ἢ πρὸς μὲν τοὺς Φαρισαίους ἀναγκαίως εἴρηται, χρησαμένους τῷ· ο Μωϋσῆς ἐνετείλατο δοῦ και βιβλίον ἀποστασίου, καὶ ἀπολῦσαι, ο τό· ο (τι Μωϋσῆς πρὸς τὴν σκληροκαρδίαν ὑμῶν ἐπέτρεψεν ὑμῖν ἀπολῦσαι τὰς γυναῖκας ὑμῶν· ἀπ᾿ ἀρχῆς δὲ οὐ γέγονεν οὕτως.· Ἐὰν δέ τις ἐπὶ τὸ Εὐαγγέλιον ἀναδῇ Χριστοῦ Ἰησοῦ, διδάσκον, ὅτι ὁ νόμος πνευ ματικός ἐστι, καὶ τούτου ζητήσει τοῦ νόμου πνευμα τικὸν νοῦν. Φήσει δὲ καὶ ταῦτα ὁ θέλων τροπολογεῖν, ὅτι ὥσπερ τῷ Παύλῳ θαῤῥοῦντι ἐφ' ᾗ εἶχε χάριτι λέλεκται τό· «Γυνὴ δέδεται ἐφ᾽ ὅσον χρόνον ζῇ ὁ ἀνὴρ αὐτῆς· ἐὰν δὲ κοιμηθῇ ὁ ἀνὴρ, ἐλευθέρα ἐστὶν ᾧ θέλει γαμηθῆναι, μόνον ἐν Κυρίῳ. Μα καριωτέρα δέ ἐστιν, ἐὰν οὕτως μείνῃ, κατὰ τὴν ἐμὴν γνώμην· δοκῶ δὲ κἀγὼ πνεῦμα Θεοῦ ἔχειν ἐν τούτοι; γὰρ τό ο Κατὰ τὴν ἐμὴν γνώμην, ο ἵνα μὴ καταφρονηθῇ ὡς κενή πνεύματος Θεοῦ, καλῶς ἐπήγαγε τό·. Δοκῶ κἀγὼ πνεῦμα Θεοῦ ἔχειν· οὕτως καὶ Μωϋσεῖ διὰ τὴν δοθεῖσαν αὐτῷ ἐξουσίαν νομοθετεῖν, ὥστε αὐτὸν καὶ πρὸς τὴν σκλη με καρδίαν τοῦ λαοῦ ἐπιτρέψαι τινὰ, ἐν οἷς ἦν καὶ τὸ ἀπολύειν τὰς γυναῖκας, ἦν ἂν πείθεσθαι ἐφ᾽ οἷς κατὰ τὴν αὐτοῦ γνώμην ἐνομοθέτει, ὡς καὶ ἐν τούτοις μετὰ πνεύματος Θεοῦ τῆς νομοθεσίας γενομένης· καὶ ἐρεῖ, ὅτι, εἰ οὐχί τις μὲν νόμος πνευματικός ἐστι, τὶς δὲ οὐκ ἔστι τοιοῦτος, νόμος δέ ἐστι καὶ οὗτος, πνευμα τικός ἐστι καὶ οὗτος, καὶ ζητητέον αὐτοῦ τὸ πνευμα εικόν Μεμνημένοι δὲ τῶν ἀνωτέρω ἡμῖν λελεγμένων εἰς τὸ τοῦ Ἡσαΐου περὶ τοῦ βιβλίου τῆς ἀποστασίας ῥη τὸν, φήσομεν, ὅτι ἑαυτὴν ἀπέστησεν ἀνδρὸς τοῦ Χριστοῦ ἡ μήτηρ τοῦ λαοῦ, μὴ λαβοῦσα τὸ τῆς ἀπο στασίας βιβλίον· ὕστερον δὲ, ὅτε εὑρέθη ἐν αὐτῇ ἄσχημον πράγμα, καὶ οὐχ εὗρε χάριν ἐναντίον αὐ τοῦ, ἐγράφη αὐτῇ βιβλίον ἀποστασίου· δυνάμει γὰρ ἡ καινή Διαθήκη, τοὺς ἀπὸ τῶν ἐθνῶν καλοῦσα εἰς τὴν οἰκίαν τοῦ τὴν προτέραν γυναῖκα αποβεβληκότος, τὸ βιβλίον τοῦ ἀποστασίου δέδωκε τῇ πρότερον ἀπο στάσῃ τοῦ ἀνδρὸς νόμου καὶ Λόγου· διὸ καὶ αὐτὸς αὐτῆς ἀποστὰς ἔγημεν, ἵν᾽ οὕτως ὀνομάσω, ἑτέραν, τοὺς εἰς τὰς χεῖρας τῆς προτέρας τὸ τοῦ ἀποστασίου κἂν θέλει. Τό· Κατὰ τήν, τῷ· Κατὰ τήν, Οὕτως καὶ Μωϋσεῖ διὰ τὴν δοθεῖσαν, διὰ τὴν δοθεῖσαν αὐτῷ ἐξουσίαν. Μυετιυς. . tur, qui talis est: Si acceperit homo uxoren, et habuerit cam, et non invenerit gratiam ante ocu los ejus propter aliquam fœditatem, et cætera, ad id usque: «Ne peccare faciatis terrain, quam Dominus Deus tuus tradiderit vobis possiden dam '.. Εgo vero super iis quæ in hac lege continentur illud quæro, utrum præter verba ni hil in ea investigandum sit, quandoquidem eam non tulit Deus; an Pharisæis id proferentibus Moyses mandavit dare libellum repudii, et dimittere, necessum fuerit illud dicere: «Quo niam Moyses ad duritiam cordis vestri permisit vo bis dimittere uxores vestras; ab initio autem non fuit sic s. a Quod si quis ad Evangelium Jesu Christi, quod legem spiritualem esse docet, ascenderit, hu jus quoque legis spiritualem sententiam required. Dicet vero qui tropologicam horum significationem aperire voluerit, quod quemadmodum a Paulo di vinæ quam habuit gratiæ confiso dictum est illud* Mulier alligata est quanto tempore vir vivit: quod si dormierit vir ejus, liberata est, cui vult nubat tantum in Domino. Beatior autem erit, si sic per manserit, secundum meum consilium; puto autem quod et ego spiritum Dei habeam;» hic enim ver his istis: • Secundum meum consilium, ne de spiciatur illud tanquam spiritu Dei vacuum, recte subjunxit: «Puto autem quod et ego spiritum Dei habeam; ita et Moysi, propter attributam ei leguin ferendarum potestatem, adeo ut propter duritiem cordis populi, rerum nonnullarum, qua fas erat, et uxorum repudiandarum facultatem dederit, mo rem in his rebus gerere licebat, quas suopte con silio sanciebat, utpote lata super his quoque cum spiritu Dei lege; et dicet ille, si non aliqua qui dem lex spiritualis est; aliqua vero non est ejus modi; lex vero et illa est, spiritualem quoque banc esse, et sensum illius spiritualem investigan dum esse. Deuter. xxiv, 1, 4. • Matth. XIX, 7. * ibid. 8. Codex Regius, etc. Lege etc. etc. Vide Ambrosium lib. vu, in Luc. xvi. Ptolemus apud Epiphanium hæresi xxxIII, quæ est Ptolemaita rum, cap. 4, legem Moysis trifariam distribuit, ut una pars Deum, alia Moysem, tertia demum seniores populi auctores habeat. Preceptum autem illud de in hunc Isaiæ de libello repudii locum dicta sunt, matrem populi non accepto repudii libello, a viro suo Christo sponte discessisse pronuntiabimus; deinde vero postquam fœditas in ea reperta est, el coram illo gratiam non invenit, libellum ad eam repudii scriptum esse; novum quippe Testamentum ethnicos in ejus domum convocans qui priorem uxorem repudiavit, libellum repudii potentia dedit ei quæ a viro, lege scilicet, et Verbo discesserat propterea et ipse relicta illa, aliam, ut ita dicam, duxit, repudii libello priori in manus tradito; id circo quæ sibi juxta legem mandata sunt, propter * I Cor. vii, 39, 40. libello repudii, Moysi acceptum referri vult, ab eoque contra mandatum Dei fuisse editum. Id graviter ab Epiphanio reprehenditur, et merito quidem; Moysem enim legis conditorem ita fuisse volebat Ptolemæus, ut ejus condendæ auctorein Deum fuisse nollet. At alia est Origenis ratio; a Deo enim legum feren darum potestatem in Moysem profluxisse his verbis aperte testatur tur, qui talis est: Si acceperit homo uxoren, et habuerit cam, et non invenerit gratiam ante ocu los ejus propter aliquam fœditatem, et cætera, ad id usque: «Ne peccare faciatis terrain, quam Dominus Deus tuus tradiderit vobis possiden dam '.. Εgo vero super iis quæ in hac lege continentur illud quæro, utrum præter verba ni hil in ea investigandum sit, quandoquidem eam non tulit Deus; an Pharisæis id proferentibus Moyses mandavit dare libellum repudii, et dimittere, necessum fuerit illud dicere: «Quo niam Moyses ad duritiam cordis vestri permisit vo bis dimittere uxores vestras; ab initio autem non fuit sic s. a Quod si quis ad Evangelium Jesu Christi, quod legem spiritualem esse docet, ascenderit, hu jus quoque legis spiritualem sententiam required. Dicet vero qui tropologicam horum significationem aperire voluerit, quod quemadmodum a Paulo di vinæ quam habuit gratiæ confiso dictum est illud* Mulier alligata est quanto tempore vir vivit: quod si dormierit vir ejus, liberata est, cui vult nubat tantum in Domino. Beatior autem erit, si sic per manserit, secundum meum consilium; puto autem quod et ego spiritum Dei habeam;» hic enim ver his istis: • Secundum meum consilium, ne de spiciatur illud tanquam spiritu Dei vacuum, recte subjunxit: «Puto autem quod et ego spiritum Dei habeam; ita et Moysi, propter attributam ei leguin ferendarum potestatem, adeo ut propter duritiem cordis populi, rerum nonnullarum, qua fas erat, et uxorum repudiandarum facultatem dederit, mo rem in his rebus gerere licebat, quas suopte con silio sanciebat, utpote lata super his quoque cum spiritu Dei lege; et dicet ille, si non aliqua qui dem lex spiritualis est; aliqua vero non est ejus modi; lex vero et illa est, spiritualem quoque banc esse, et sensum illius spiritualem investigan dum esse. Deuter. xxiv, 1, 4. • Matth. XIX, 7. * ibid. 8. Codex Regius, etc. Lege etc. etc. Vide Ambrosium lib. vu, in Luc. xvi. Ptolemus apud Epiphanium hæresi xxxIII, quæ est Ptolemaita rum, cap. 4, legem Moysis trifariam distribuit, ut una pars Deum, alia Moysem, tertia demum seniores populi auctores habeat. Preceptum autem illud de in hunc Isaiæ de libello repudii locum dicta sunt, matrem populi non accepto repudii libello, a viro suo Christo sponte discessisse pronuntiabimus; deinde vero postquam fœditas in ea reperta est, el coram illo gratiam non invenit, libellum ad eam repudii scriptum esse; novum quippe Testamentum ethnicos in ejus domum convocans qui priorem uxorem repudiavit, libellum repudii potentia dedit ei quæ a viro, lege scilicet, et Verbo discesserat propterea et ipse relicta illa, aliam, ut ita dicam, duxit, repudii libello priori in manus tradito; id circo quæ sibi juxta legem mandata sunt, propter * I Cor. vii, 39, 40. libello repudii, Moysi acceptum referri vult, ab eoque contra mandatum Dei fuisse editum. Id graviter ab Epiphanio reprehenditur, et merito quidem; Moysem enim legis conditorem ita fuisse volebat Ptolemæus, ut ejus condendæ auctorein Deum fuisse nollet. At alia est Origenis ratio; a Deo enim legum feren darum potestatem in Moysem profluxisse his verbis aperte testatur 19. Eorum autem memores quæ supra a nobis 19. Eorum autem memores quæ supra a nobis

ἐκ δὴ τῶν εἰρημένων εἰς τὸν περὶ τοῦ βιβλίου τῆς ἀποστασίας νόμον ἐφίστημι μή ποτε, ἐπεὶ σύμβολόν ἐστι καὶ ὁ ἐπίσκοπος καὶ ὁ πρεσβύτερος καὶ ὁ διάκονος ἀληθινῶν κατὰ τὰ ὀνόματα ταῦτα πραγμάτων, ἐβουλήθη αὐτοὺς συμβολικῶς μονογάμους καταστῆσαι, ἵν’ ὁ δυνάμενος ἐπιστῆσαι τοῖς πράγμασιν εὕρῃ ἐκ τοῦ πνευματικοῦ νόμου ἀνάξιον ὄντα ἀρχῆς ἐκκλησιαστικῆς ἐκεῖνον, οὗ ἡ ψυχὴ οὐχ «εὗρε χάριν ἐναντίον» τοῦ ἀνδρὸς αὐτῆς τῷ εὑρῆσθαι «ἐν αὐτῇ ἄσχημον πρᾶγμα» καὶ ἀξίαν αὐτὴν γεγονέναι τοῦ τῆς ἀποστάσεως βιβλίου. δευτέρῳ γὰρ συνοικήσασα ἡ τοιαύτη ψυχὴ καὶ παρὰ τῷ τοιούτῳ μισηθεῖσα οὐκέτι δύναται μετὰ τὸ δεύτερον βιβλίον τοῦ ἀποστασίου ἐπανελθεῖν ἐπὶ τὸν πρότερον ἄνδρα. εἰκὸς μὲν οὖν καὶ ἄλλους παρὰ τοῖς πολλῷ ἡμῶν σοφωτέροις καὶ μᾶλλον βλέπειν τὰ τηλικαῦτα δυναμένοις εὑρεθήσεσθαι λόγους, εἴτε εἰς τὸν περὶ τοῦ τῆς ἀποστασίας βιβλίου νόμον εἴτε εἰς τὰ ἀποστολικὰ κωλύοντα διγάμους ἄρχειν τῆς ἐκκλησίας ἢ προκαθέζεσθαι προτετιμημένους ἐν αὐτῇ. βιβλίον· διὸ μηκέτι δύνανται πράσσειν τὰ κατὰ τὴν νόμον αὐτοῖς προστεταγμένα διὰ τὸ βιβλίον τοῦ ἀπο στασίου. Καὶ σημεῖον τοῦ εἰληφέναι αὐτὴν βιβλίον ἀποστασίου τὸ Ἱερουσαλήμ μὲν καθῃρῆσθαι μετὰ τοῦ κληθέντος ὑπ' ἐκείνων ἁγιάσματος ἐν αὐτῷ πε πιστευμένων γεγονέναι σεμνῶν καὶ τοῦ θυσια στηρίου τῶν ὁλοκαυτωμάτων, καὶ πάσης τῆς παρ' αὐτῷ λατρείας. Σημεῖον δὲ τοῦ βιβλίου τῆς ἀποστα σίας καὶ τὸ μήτε ἑορτάζειν αὐτοὺς δύνασθαι, και κατὰ τὸ γράμμα, τοῦ βουλήματος τοῦ νόμου προστά ξαντος ἐν τῷ τόπῳ ᾧ ἂν ἐκλέξηται Κύριος ὁ Θεὸς ἑορ τάζειν αὐτοὺς, ἀλλὰ καὶ τὸ πᾶσαν τὴν συναγωγὴν λιθοβολεῖν τοὺς τάδε ἡμαρτηκότας γενέσθαι μὴ δυνά μενον καὶ ἄλλα δὲ μυρία τῶν προστεταγμέν νων σημεῖόν ἐστι τοῦ βιβλίου τῆς ἀποστασίας· καὶ ὅτι ι οὐκ ἔστιν ἔτι προφήτης, ο καὶ ὅτι λέγουσι Σημεῖα οὐκ εἴδομεν ἔτι· Αφεῖλε γάρ, ο φησί Κύ ριος • ἀπὸ τῆς Ἰουδαίας καὶ ἀπὸ τῆς Ἱερο σαλήμ,» κατὰ τὸν τοῦ Ἡσαΐου λόγον, ο ισχύοντα καὶ ἰσχύουσαν, γίγαντα κατισχύοντα» καὶ τὰ λοιπὰ μέχρι, ο συνετοῦ ἀκροατοῦ.» Δύναται δὲ ὁ μὲν εἰληφέναι γυναῖκα τὴν συναγωγὴν καὶ συνῳκηκέναι αὐτῇ ὁ Χριστὸς, ὕστερον δὲ ἐκείνην μὴ εὑρηκέναι χάριν ἐναντίον αὐτοῦ· ἡ δὲ αἰτία τοῦ μὴ εὑρηκέναι τὴν χάριν ἐναντίον αὐτοῦ τὸ εὑρεθῆναι ἐν αὐτῇ ἄσχη μον πρᾶγμα· τί γὰρ ἀσχημονέστερον τοῦ, προκειμέν νου ἀπολῦσαι ἐν τῇ ἑορτῇ ἕνα, ἀπολῦσαι μὲν αὐτοὺς ἠξιωκέναι Βαραβάν τον λῃστὴν, καταδικάσαι δὲ Ἰησοῦν; Τί ἀσχημονέστερον τοῦ πάντας εἰρηκέναι ἐπ' αὐτῷ· ο Σταύρου, σταύρου αὐτὸν, καὶ αἷρε ἀπὸ τῆς γῆς τὸν τοιοῦτον;» Πῶς δὲ οὐκ ἂν ἄσχημον καὶ τό· «Τὸ αἷμα αὐτοῦ ἐφ' ἡμᾶς, καὶ ἐπὶ τὰ τέκνα ἡμῶν;» Διὸ ἐκδικουμένου αὐτοῦ ἐκυκλώθη ὑπὸ στρα τοπέδων Ἱερουσαλήμ, καὶ ἐπέστη ἡ ἐρήμωσις αὐτ τῆς, καὶ ὁ ἀφείθη ο αὐτῆς «ὁ οἶκος αὐτῶν, καὶ ἐγκαταλείφθη ἡ θυγάτηρ Σιών, ὡς σκηνὴ ἐν ἀμπε λῶνι, καὶ ὡς ὀπωροφυλάκιον ἐν σικυηλάτῳ καὶ ὡς πόλις πολιορκουμένη·» κατὰ τὸν αὐτὸν δὲ, οἶμαι, καιρὸν τῇ μὲν προτέρᾳ γυναικὶ ἔγραφεν ὁ ἀνὴρ βιο βλίον ἀποστασίου, καὶ ἔδωκεν εἰς τὰς χεῖρας αὐτῆς, καὶ ἐξαπέστειλεν αὐτὴν ἐκ τῆς οἰκίας αὐτοῦ· τῆς δὲ ἀπὸ τῶν ἐθνῶν ἀπαλήλιπται τὸ χειρόγραφον, περὶ οὗ φησιν ὁ ᾿Απόστολος τό·. Ἐξαλείψας τὸ χειρόγρα φον τοῖς δόγμασιν, ὃ ἦν ὑπεναντίον ἡμῖν, καὶ αὐτὸ ἦρεν ἐκ τοῦ μέσου προσηλώσας αὐτὸ τῷ σταυρῷ·» καὶ Παῦλος γὰρ εἰς τὴν ἀπὸ τῶν ἐθνῶν καὶ ἕτεροι προσήλυτοι ἐγίνοντο τοῦ Ἰσραήλ χχνιι, 25. Μετὰ τοῦ κληθέντος ὑπ' ἐκείνων ἁγιάσμα τος. Αγίασμα, το ἐν τῷ ἁγιάσματι αὐτοῦ. πατρο, 'Αγίασμα ὁ θεῖος ναός. Δαυτό. Εγενήθη Ἰουδαία ἁγίασμα αὐτοῦ, καὶ ἁγιαστία, καὶ άγιωσύνη. Η ετιυς. Σεμνών. Σεμνά, τὰ ἄῤῥητα καὶ ἀνεξήγητα μυστήρια, Δυνάμενον. δυναμένην. Ἀφειλε γάρ, φησὶ Κύριος. 111, 4, ἀφελεῖ. Γίγαντα κατισχύοντα. 111, 2, καὶ ἰσχύοντα. Βαραβάν. Βαραββάν. Οπωροφυλάκιον ἐν σικυηλάτῳ. ἐν σικυηράτῳ. Εξαλείψας τὸ χειρόγραφον. 11, 14, τὸ καθ᾿ ἡμῶν χειρόγραφον. Ἀπὸ τῶν ἐθνῶν... καὶ ἕτεροι προσήλυτοι, βιβλίον· διὸ μηκέτι δύνανται πράσσειν τὰ κατὰ τὴν νόμον αὐτοῖς προστεταγμένα διὰ τὸ βιβλίον τοῦ ἀπο στασίου. Καὶ σημεῖον τοῦ εἰληφέναι αὐτὴν βιβλίον ἀποστασίου τὸ Ἱερουσαλήμ μὲν καθῃρῆσθαι μετὰ τοῦ κληθέντος ὑπ' ἐκείνων ἁγιάσματος ἐν αὐτῷ πε πιστευμένων γεγονέναι σεμνῶν καὶ τοῦ θυσια στηρίου τῶν ὁλοκαυτωμάτων, καὶ πάσης τῆς παρ' αὐτῷ λατρείας. Σημεῖον δὲ τοῦ βιβλίου τῆς ἀποστα σίας καὶ τὸ μήτε ἑορτάζειν αὐτοὺς δύνασθαι, και κατὰ τὸ γράμμα, τοῦ βουλήματος τοῦ νόμου προστά ξαντος ἐν τῷ τόπῳ ᾧ ἂν ἐκλέξηται Κύριος ὁ Θεὸς ἑορ τάζειν αὐτοὺς, ἀλλὰ καὶ τὸ πᾶσαν τὴν συναγωγὴν λιθοβολεῖν τοὺς τάδε ἡμαρτηκότας γενέσθαι μὴ δυνά μενον καὶ ἄλλα δὲ μυρία τῶν προστεταγμέν νων σημεῖόν ἐστι τοῦ βιβλίου τῆς ἀποστασίας· καὶ ὅτι ι οὐκ ἔστιν ἔτι προφήτης, ο καὶ ὅτι λέγουσι Σημεῖα οὐκ εἴδομεν ἔτι· Αφεῖλε γάρ, ο φησί Κύ ριος • ἀπὸ τῆς Ἰουδαίας καὶ ἀπὸ τῆς Ἱερο σαλήμ,» κατὰ τὸν τοῦ Ἡσαΐου λόγον, ο ισχύοντα καὶ ἰσχύουσαν, γίγαντα κατισχύοντα» καὶ τὰ λοιπὰ μέχρι, ο συνετοῦ ἀκροατοῦ.» Δύναται δὲ ὁ μὲν εἰληφέναι γυναῖκα τὴν συναγωγὴν καὶ συνῳκηκέναι αὐτῇ ὁ Χριστὸς, ὕστερον δὲ ἐκείνην μὴ εὑρηκέναι χάριν ἐναντίον αὐτοῦ· ἡ δὲ αἰτία τοῦ μὴ εὑρηκέναι τὴν χάριν ἐναντίον αὐτοῦ τὸ εὑρεθῆναι ἐν αὐτῇ ἄσχη μον πρᾶγμα· τί γὰρ ἀσχημονέστερον τοῦ, προκειμέν νου ἀπολῦσαι ἐν τῇ ἑορτῇ ἕνα, ἀπολῦσαι μὲν αὐτοὺς ἠξιωκέναι Βαραβάν τον λῃστὴν, καταδικάσαι δὲ Ἰησοῦν; Τί ἀσχημονέστερον τοῦ πάντας εἰρηκέναι ἐπ' αὐτῷ· ο Σταύρου, σταύρου αὐτὸν, καὶ αἷρε ἀπὸ τῆς γῆς τὸν τοιοῦτον;» Πῶς δὲ οὐκ ἂν ἄσχημον καὶ τό· «Τὸ αἷμα αὐτοῦ ἐφ' ἡμᾶς, καὶ ἐπὶ τὰ τέκνα ἡμῶν;» Διὸ ἐκδικουμένου αὐτοῦ ἐκυκλώθη ὑπὸ στρα τοπέδων Ἱερουσαλήμ, καὶ ἐπέστη ἡ ἐρήμωσις αὐτ τῆς, καὶ ὁ ἀφείθη ο αὐτῆς «ὁ οἶκος αὐτῶν, καὶ ἐγκαταλείφθη ἡ θυγάτηρ Σιών, ὡς σκηνὴ ἐν ἀμπε λῶνι, καὶ ὡς ὀπωροφυλάκιον ἐν σικυηλάτῳ καὶ ὡς πόλις πολιορκουμένη·» κατὰ τὸν αὐτὸν δὲ, οἶμαι, καιρὸν τῇ μὲν προτέρᾳ γυναικὶ ἔγραφεν ὁ ἀνὴρ βιο βλίον ἀποστασίου, καὶ ἔδωκεν εἰς τὰς χεῖρας αὐτῆς, καὶ ἐξαπέστειλεν αὐτὴν ἐκ τῆς οἰκίας αὐτοῦ· τῆς δὲ ἀπὸ τῶν ἐθνῶν ἀπαλήλιπται τὸ χειρόγραφον, περὶ οὗ φησιν ὁ ᾿Απόστολος τό·. Ἐξαλείψας τὸ χειρόγρα φον τοῖς δόγμασιν, ὃ ἦν ὑπεναντίον ἡμῖν, καὶ αὐτὸ ἦρεν ἐκ τοῦ μέσου προσηλώσας αὐτὸ τῷ σταυρῷ·» καὶ Παῦλος γὰρ εἰς τὴν ἀπὸ τῶν ἐθνῶν καὶ ἕτεροι προσήλυτοι ἐγίνοντο τοῦ Ἰσραήλ χχνιι, 25. Μετὰ τοῦ κληθέντος ὑπ' ἐκείνων ἁγιάσμα τος. Αγίασμα, το ἐν τῷ ἁγιάσματι αὐτοῦ. πατρο, 'Αγίασμα ὁ θεῖος ναός. Δαυτό. Εγενήθη Ἰουδαία ἁγίασμα αὐτοῦ, καὶ ἁγιαστία, καὶ άγιωσύνη. Η ετιυς. Σεμνών. Σεμνά, τὰ ἄῤῥητα καὶ ἀνεξήγητα μυστήρια, Δυνάμενον. δυναμένην. Ἀφειλε γάρ, φησὶ Κύριος. 111, 4, ἀφελεῖ. Γίγαντα κατισχύοντα. 111, 2, καὶ ἰσχύοντα. Βαραβάν. Βαραββάν. Οπωροφυλάκιον ἐν σικυηλάτῳ. ἐν σικυηράτῳ. Εξαλείψας τὸ χειρόγραφον. 11, 14, τὸ καθ᾿ ἡμῶν χειρόγραφον. Ἀπὸ τῶν ἐθνῶν... καὶ ἕτεροι προσήλυτοι, Ribellum repudii exsequi non possunt. Ac eam qui dem libellum repudii accepisse argumento illud est, quod una cum appellato ab iis sanctuario myste riorum quæ in eo facta creduntur, diruta fuerit ac subversa Jerusalem, cumque ipso holocausto rum altari, et omnis cultus qui in eo exhibeba tur. Argumentum item libelli repudii illud est, quod festa celebrare non possint, etiamsi, juxta id quod scriptum est ³, sententia legis præcipiat, ut in loco quem elegerit Dominus Deus, festa celebrent; et quod tota Synagoga talium, taliumve facinorum reos lapidibus obruere non possit, et sexcentæ ejusmodi res ex iis quæ jussæ sunt, libelli repudii argumenta sunt; atque item quod jam non est propheta, › et quia dicunt: • Signa amplius non vidimus. Abstulit enim a Jerusalem et a Juda,» ait Dominus juxta Isaia sermonem, validum et vali dam, gigantem fortem, et reliqua, usque ad, prudentem auditorem. › Synagogam vero uxorem duxisse potest Christus, et cum ea habitasse; illa vero postmodum gratiam coram eo non reperisse cur autem gratiam coram illo non invenerit, causa hæc est, quod foeditas in ea inventa sit: quid enim fœdius quam quod unius in festo dimittendi cum optionem haberent, latronem Barabbam dimitten dum decreverint, Christum vero morti addixerint? Et quid foedius, quam quod de eo pronuntiaverunt omnes *: «Crucifige, crucifige eum, tolle ejusmodi hominem de terra? Qui pote fœdum et illud non sit: c Sanguis ejus super nos, et super flios nostros?, Propterea cum illius nomine penæ re poscerentur, exercitibus circumdata est Jerusalem, et ingruit illius vastitas, et domus, eorum dimissa est ab ea 10, cet derelicta est filia Sion, sicut umbra culum in vinea, et sicut tugurium in cucumerario, et sicut civitas quæ obsidetur “:> eodem autem tempore libellum repudii priori uxori a viro con scriptum, et in manus traditum, eamque ex ipsius domo exterminatam fuisse reor; at ejus quæ ex gentibus est, obliteratum esse chirographum, de quo il ait Apostolus 1: • Delens chirographum decretis, quod erat contrarium nobis, et ipsum tulit de medio, allgens illud cruci,, nam Pau lus in eam quæ ex gentibus. fiebant proselyti Israel. domo ergo viri exiit prior conjux, quæ coram viro gratiam non invenit, quod fœditas in ea reperta sit; et postquam abiit, alteri sese applicuit * Deuter. xr, et xiv, et xvi, et sepe. Psal. LXXIII, 9. Isa. 111, 1, 2, 3. s Joan. xix, 15. • Matth. ¹º Isa. xxx11, 14. Isa. 1, 8. Col. 11, 14. sanctuarium, vel, «san clificatio,» quæ confudit vulgatus interpres psalm. Acv, 6: < Sanctimonia et magnificentia LXX, Vulgat. e in sancti ficatione ejus; perperam: optime Hieronymus s in sanctuario ejus, et Thargum in sanctuario ejus,» et Syrus quoque, et Arabs. Sui das Hesychius. Lege LXX, Isa. LXX, Isa. Lege Alias, Coloss. Ribellum repudii exsequi non possunt. Ac eam qui dem libellum repudii accepisse argumento illud est, quod una cum appellato ab iis sanctuario myste riorum quæ in eo facta creduntur, diruta fuerit ac subversa Jerusalem, cumque ipso holocausto rum altari, et omnis cultus qui in eo exhibeba tur. Argumentum item libelli repudii illud est, quod festa celebrare non possint, etiamsi, juxta id quod scriptum est ³, sententia legis præcipiat, ut in loco quem elegerit Dominus Deus, festa celebrent; et quod tota Synagoga talium, taliumve facinorum reos lapidibus obruere non possit, et sexcentæ ejusmodi res ex iis quæ jussæ sunt, libelli repudii argumenta sunt; atque item quod jam non est propheta, › et quia dicunt: • Signa amplius non vidimus. Abstulit enim a Jerusalem et a Juda,» ait Dominus juxta Isaia sermonem, validum et vali dam, gigantem fortem, et reliqua, usque ad, prudentem auditorem. › Synagogam vero uxorem duxisse potest Christus, et cum ea habitasse; illa vero postmodum gratiam coram eo non reperisse cur autem gratiam coram illo non invenerit, causa hæc est, quod foeditas in ea inventa sit: quid enim fœdius quam quod unius in festo dimittendi cum optionem haberent, latronem Barabbam dimitten dum decreverint, Christum vero morti addixerint? Et quid foedius, quam quod de eo pronuntiaverunt omnes *: «Crucifige, crucifige eum, tolle ejusmodi hominem de terra? Qui pote fœdum et illud non sit: c Sanguis ejus super nos, et super flios nostros?, Propterea cum illius nomine penæ re poscerentur, exercitibus circumdata est Jerusalem, et ingruit illius vastitas, et domus, eorum dimissa est ab ea 10, cet derelicta est filia Sion, sicut umbra culum in vinea, et sicut tugurium in cucumerario, et sicut civitas quæ obsidetur “:> eodem autem tempore libellum repudii priori uxori a viro con scriptum, et in manus traditum, eamque ex ipsius domo exterminatam fuisse reor; at ejus quæ ex gentibus est, obliteratum esse chirographum, de quo il ait Apostolus 1: • Delens chirographum decretis, quod erat contrarium nobis, et ipsum tulit de medio, allgens illud cruci,, nam Pau lus in eam quæ ex gentibus. fiebant proselyti Israel. domo ergo viri exiit prior conjux, quæ coram viro gratiam non invenit, quod fœditas in ea reperta sit; et postquam abiit, alteri sese applicuit * Deuter. xr, et xiv, et xvi, et sepe. Psal. LXXIII, 9. Isa. 111, 1, 2, 3. s Joan. xix, 15. • Matth. ¹º Isa. xxx11, 14. Isa. 1, 8. Col. 11, 14. sanctuarium, vel, «san clificatio,» quæ confudit vulgatus interpres psalm. Acv, 6: < Sanctimonia et magnificentia LXX, Vulgat. e in sancti ficatione ejus; perperam: optime Hieronymus s in sanctuario ejus, et Thargum in sanctuario ejus,» et Syrus quoque, et Arabs. Sui das Hesychius. Lege LXX, Isa. LXX, Isa. Lege Alias, Coloss.

ἐκ δὴ τῶν εἰρημένων εἰς τὸν περὶ τοῦ βιβλίου τῆς ἀποστασίας νόμον ἐφίστημι μή ποτε, ἐπεὶ σύμβολόν ἐστι καὶ ὁ ἐπίσκοπος καὶ ὁ πρεσβύτερος καὶ ὁ διάκονος ἀληθινῶν κατὰ τὰ ὀνόματα ταῦτα πραγμάτων, ἐβουλήθη αὐτοὺς συμβολικῶς μονογάμους καταστῆσαι, ἵν’ ὁ δυνάμενος ἐπιστῆσαι τοῖς πράγμασιν εὕρῃ ἐκ τοῦ πνευματικοῦ νόμου ἀνάξιον ὄντα ἀρχῆς ἐκκλησιαστικῆς ἐκεῖνον, οὗ ἡ ψυχὴ οὐχ «εὗρε χάριν ἐναντίον» τοῦ ἀνδρὸς αὐτῆς τῷ εὑρῆσθαι «ἐν αὐτῇ ἄσχημον πρᾶγμα» καὶ ἀξίαν αὐτὴν γεγονέναι τοῦ τῆς ἀποστάσεως βιβλίου. δευτέρῳ γὰρ συνοικήσασα ἡ τοιαύτη ψυχὴ καὶ παρὰ τῷ τοιούτῳ μισηθεῖσα οὐκέτι δύναται μετὰ τὸ δεύτερον βιβλίον τοῦ ἀποστασίου ἐπανελθεῖν ἐπὶ τὸν πρότερον ἄνδρα. εἰκὸς μὲν οὖν καὶ ἄλλους παρὰ τοῖς πολλῷ ἡμῶν σοφωτέροις καὶ μᾶλλον βλέπειν τὰ τηλικαῦτα δυναμένοις εὑρεθήσεσθαι λόγους, εἴτε εἰς τὸν περὶ τοῦ τῆς ἀποστασίας βιβλίου νόμον εἴτε εἰς τὰ ἀποστολικὰ κωλύοντα διγάμους ἄρχειν τῆς ἐκκλησίας ἢ προκαθέζεσθαι προτετιμημένους ἐν αὐτῇ. βιβλίον· διὸ μηκέτι δύνανται πράσσειν τὰ κατὰ τὴν νόμον αὐτοῖς προστεταγμένα διὰ τὸ βιβλίον τοῦ ἀπο στασίου. Καὶ σημεῖον τοῦ εἰληφέναι αὐτὴν βιβλίον ἀποστασίου τὸ Ἱερουσαλήμ μὲν καθῃρῆσθαι μετὰ τοῦ κληθέντος ὑπ' ἐκείνων ἁγιάσματος ἐν αὐτῷ πε πιστευμένων γεγονέναι σεμνῶν καὶ τοῦ θυσια στηρίου τῶν ὁλοκαυτωμάτων, καὶ πάσης τῆς παρ' αὐτῷ λατρείας. Σημεῖον δὲ τοῦ βιβλίου τῆς ἀποστα σίας καὶ τὸ μήτε ἑορτάζειν αὐτοὺς δύνασθαι, και κατὰ τὸ γράμμα, τοῦ βουλήματος τοῦ νόμου προστά ξαντος ἐν τῷ τόπῳ ᾧ ἂν ἐκλέξηται Κύριος ὁ Θεὸς ἑορ τάζειν αὐτοὺς, ἀλλὰ καὶ τὸ πᾶσαν τὴν συναγωγὴν λιθοβολεῖν τοὺς τάδε ἡμαρτηκότας γενέσθαι μὴ δυνά μενον καὶ ἄλλα δὲ μυρία τῶν προστεταγμέν νων σημεῖόν ἐστι τοῦ βιβλίου τῆς ἀποστασίας· καὶ ὅτι ι οὐκ ἔστιν ἔτι προφήτης, ο καὶ ὅτι λέγουσι Σημεῖα οὐκ εἴδομεν ἔτι· Αφεῖλε γάρ, ο φησί Κύ ριος • ἀπὸ τῆς Ἰουδαίας καὶ ἀπὸ τῆς Ἱερο σαλήμ,» κατὰ τὸν τοῦ Ἡσαΐου λόγον, ο ισχύοντα καὶ ἰσχύουσαν, γίγαντα κατισχύοντα» καὶ τὰ λοιπὰ μέχρι, ο συνετοῦ ἀκροατοῦ.» Δύναται δὲ ὁ μὲν εἰληφέναι γυναῖκα τὴν συναγωγὴν καὶ συνῳκηκέναι αὐτῇ ὁ Χριστὸς, ὕστερον δὲ ἐκείνην μὴ εὑρηκέναι χάριν ἐναντίον αὐτοῦ· ἡ δὲ αἰτία τοῦ μὴ εὑρηκέναι τὴν χάριν ἐναντίον αὐτοῦ τὸ εὑρεθῆναι ἐν αὐτῇ ἄσχη μον πρᾶγμα· τί γὰρ ἀσχημονέστερον τοῦ, προκειμέν νου ἀπολῦσαι ἐν τῇ ἑορτῇ ἕνα, ἀπολῦσαι μὲν αὐτοὺς ἠξιωκέναι Βαραβάν τον λῃστὴν, καταδικάσαι δὲ Ἰησοῦν; Τί ἀσχημονέστερον τοῦ πάντας εἰρηκέναι ἐπ' αὐτῷ· ο Σταύρου, σταύρου αὐτὸν, καὶ αἷρε ἀπὸ τῆς γῆς τὸν τοιοῦτον;» Πῶς δὲ οὐκ ἂν ἄσχημον καὶ τό· «Τὸ αἷμα αὐτοῦ ἐφ' ἡμᾶς, καὶ ἐπὶ τὰ τέκνα ἡμῶν;» Διὸ ἐκδικουμένου αὐτοῦ ἐκυκλώθη ὑπὸ στρα τοπέδων Ἱερουσαλήμ, καὶ ἐπέστη ἡ ἐρήμωσις αὐτ τῆς, καὶ ὁ ἀφείθη ο αὐτῆς «ὁ οἶκος αὐτῶν, καὶ ἐγκαταλείφθη ἡ θυγάτηρ Σιών, ὡς σκηνὴ ἐν ἀμπε λῶνι, καὶ ὡς ὀπωροφυλάκιον ἐν σικυηλάτῳ καὶ ὡς πόλις πολιορκουμένη·» κατὰ τὸν αὐτὸν δὲ, οἶμαι, καιρὸν τῇ μὲν προτέρᾳ γυναικὶ ἔγραφεν ὁ ἀνὴρ βιο βλίον ἀποστασίου, καὶ ἔδωκεν εἰς τὰς χεῖρας αὐτῆς, καὶ ἐξαπέστειλεν αὐτὴν ἐκ τῆς οἰκίας αὐτοῦ· τῆς δὲ ἀπὸ τῶν ἐθνῶν ἀπαλήλιπται τὸ χειρόγραφον, περὶ οὗ φησιν ὁ ᾿Απόστολος τό·. Ἐξαλείψας τὸ χειρόγρα φον τοῖς δόγμασιν, ὃ ἦν ὑπεναντίον ἡμῖν, καὶ αὐτὸ ἦρεν ἐκ τοῦ μέσου προσηλώσας αὐτὸ τῷ σταυρῷ·» καὶ Παῦλος γὰρ εἰς τὴν ἀπὸ τῶν ἐθνῶν καὶ ἕτεροι προσήλυτοι ἐγίνοντο τοῦ Ἰσραήλ χχνιι, 25. Μετὰ τοῦ κληθέντος ὑπ' ἐκείνων ἁγιάσμα τος. Αγίασμα, το ἐν τῷ ἁγιάσματι αὐτοῦ. πατρο, 'Αγίασμα ὁ θεῖος ναός. Δαυτό. Εγενήθη Ἰουδαία ἁγίασμα αὐτοῦ, καὶ ἁγιαστία, καὶ άγιωσύνη. Η ετιυς. Σεμνών. Σεμνά, τὰ ἄῤῥητα καὶ ἀνεξήγητα μυστήρια, Δυνάμενον. δυναμένην. Ἀφειλε γάρ, φησὶ Κύριος. 111, 4, ἀφελεῖ. Γίγαντα κατισχύοντα. 111, 2, καὶ ἰσχύοντα. Βαραβάν. Βαραββάν. Οπωροφυλάκιον ἐν σικυηλάτῳ. ἐν σικυηράτῳ. Εξαλείψας τὸ χειρόγραφον. 11, 14, τὸ καθ᾿ ἡμῶν χειρόγραφον. Ἀπὸ τῶν ἐθνῶν... καὶ ἕτεροι προσήλυτοι, βιβλίον· διὸ μηκέτι δύνανται πράσσειν τὰ κατὰ τὴν νόμον αὐτοῖς προστεταγμένα διὰ τὸ βιβλίον τοῦ ἀπο στασίου. Καὶ σημεῖον τοῦ εἰληφέναι αὐτὴν βιβλίον ἀποστασίου τὸ Ἱερουσαλήμ μὲν καθῃρῆσθαι μετὰ τοῦ κληθέντος ὑπ' ἐκείνων ἁγιάσματος ἐν αὐτῷ πε πιστευμένων γεγονέναι σεμνῶν καὶ τοῦ θυσια στηρίου τῶν ὁλοκαυτωμάτων, καὶ πάσης τῆς παρ' αὐτῷ λατρείας. Σημεῖον δὲ τοῦ βιβλίου τῆς ἀποστα σίας καὶ τὸ μήτε ἑορτάζειν αὐτοὺς δύνασθαι, και κατὰ τὸ γράμμα, τοῦ βουλήματος τοῦ νόμου προστά ξαντος ἐν τῷ τόπῳ ᾧ ἂν ἐκλέξηται Κύριος ὁ Θεὸς ἑορ τάζειν αὐτοὺς, ἀλλὰ καὶ τὸ πᾶσαν τὴν συναγωγὴν λιθοβολεῖν τοὺς τάδε ἡμαρτηκότας γενέσθαι μὴ δυνά μενον καὶ ἄλλα δὲ μυρία τῶν προστεταγμέν νων σημεῖόν ἐστι τοῦ βιβλίου τῆς ἀποστασίας· καὶ ὅτι ι οὐκ ἔστιν ἔτι προφήτης, ο καὶ ὅτι λέγουσι Σημεῖα οὐκ εἴδομεν ἔτι· Αφεῖλε γάρ, ο φησί Κύ ριος • ἀπὸ τῆς Ἰουδαίας καὶ ἀπὸ τῆς Ἱερο σαλήμ,» κατὰ τὸν τοῦ Ἡσαΐου λόγον, ο ισχύοντα καὶ ἰσχύουσαν, γίγαντα κατισχύοντα» καὶ τὰ λοιπὰ μέχρι, ο συνετοῦ ἀκροατοῦ.» Δύναται δὲ ὁ μὲν εἰληφέναι γυναῖκα τὴν συναγωγὴν καὶ συνῳκηκέναι αὐτῇ ὁ Χριστὸς, ὕστερον δὲ ἐκείνην μὴ εὑρηκέναι χάριν ἐναντίον αὐτοῦ· ἡ δὲ αἰτία τοῦ μὴ εὑρηκέναι τὴν χάριν ἐναντίον αὐτοῦ τὸ εὑρεθῆναι ἐν αὐτῇ ἄσχη μον πρᾶγμα· τί γὰρ ἀσχημονέστερον τοῦ, προκειμέν νου ἀπολῦσαι ἐν τῇ ἑορτῇ ἕνα, ἀπολῦσαι μὲν αὐτοὺς ἠξιωκέναι Βαραβάν τον λῃστὴν, καταδικάσαι δὲ Ἰησοῦν; Τί ἀσχημονέστερον τοῦ πάντας εἰρηκέναι ἐπ' αὐτῷ· ο Σταύρου, σταύρου αὐτὸν, καὶ αἷρε ἀπὸ τῆς γῆς τὸν τοιοῦτον;» Πῶς δὲ οὐκ ἂν ἄσχημον καὶ τό· «Τὸ αἷμα αὐτοῦ ἐφ' ἡμᾶς, καὶ ἐπὶ τὰ τέκνα ἡμῶν;» Διὸ ἐκδικουμένου αὐτοῦ ἐκυκλώθη ὑπὸ στρα τοπέδων Ἱερουσαλήμ, καὶ ἐπέστη ἡ ἐρήμωσις αὐτ τῆς, καὶ ὁ ἀφείθη ο αὐτῆς «ὁ οἶκος αὐτῶν, καὶ ἐγκαταλείφθη ἡ θυγάτηρ Σιών, ὡς σκηνὴ ἐν ἀμπε λῶνι, καὶ ὡς ὀπωροφυλάκιον ἐν σικυηλάτῳ καὶ ὡς πόλις πολιορκουμένη·» κατὰ τὸν αὐτὸν δὲ, οἶμαι, καιρὸν τῇ μὲν προτέρᾳ γυναικὶ ἔγραφεν ὁ ἀνὴρ βιο βλίον ἀποστασίου, καὶ ἔδωκεν εἰς τὰς χεῖρας αὐτῆς, καὶ ἐξαπέστειλεν αὐτὴν ἐκ τῆς οἰκίας αὐτοῦ· τῆς δὲ ἀπὸ τῶν ἐθνῶν ἀπαλήλιπται τὸ χειρόγραφον, περὶ οὗ φησιν ὁ ᾿Απόστολος τό·. Ἐξαλείψας τὸ χειρόγρα φον τοῖς δόγμασιν, ὃ ἦν ὑπεναντίον ἡμῖν, καὶ αὐτὸ ἦρεν ἐκ τοῦ μέσου προσηλώσας αὐτὸ τῷ σταυρῷ·» καὶ Παῦλος γὰρ εἰς τὴν ἀπὸ τῶν ἐθνῶν καὶ ἕτεροι προσήλυτοι ἐγίνοντο τοῦ Ἰσραήλ χχνιι, 25. Μετὰ τοῦ κληθέντος ὑπ' ἐκείνων ἁγιάσμα τος. Αγίασμα, το ἐν τῷ ἁγιάσματι αὐτοῦ. πατρο, 'Αγίασμα ὁ θεῖος ναός. Δαυτό. Εγενήθη Ἰουδαία ἁγίασμα αὐτοῦ, καὶ ἁγιαστία, καὶ άγιωσύνη. Η ετιυς. Σεμνών. Σεμνά, τὰ ἄῤῥητα καὶ ἀνεξήγητα μυστήρια, Δυνάμενον. δυναμένην. Ἀφειλε γάρ, φησὶ Κύριος. 111, 4, ἀφελεῖ. Γίγαντα κατισχύοντα. 111, 2, καὶ ἰσχύοντα. Βαραβάν. Βαραββάν. Οπωροφυλάκιον ἐν σικυηλάτῳ. ἐν σικυηράτῳ. Εξαλείψας τὸ χειρόγραφον. 11, 14, τὸ καθ᾿ ἡμῶν χειρόγραφον. Ἀπὸ τῶν ἐθνῶν... καὶ ἕτεροι προσήλυτοι, Ribellum repudii exsequi non possunt. Ac eam qui dem libellum repudii accepisse argumento illud est, quod una cum appellato ab iis sanctuario myste riorum quæ in eo facta creduntur, diruta fuerit ac subversa Jerusalem, cumque ipso holocausto rum altari, et omnis cultus qui in eo exhibeba tur. Argumentum item libelli repudii illud est, quod festa celebrare non possint, etiamsi, juxta id quod scriptum est ³, sententia legis præcipiat, ut in loco quem elegerit Dominus Deus, festa celebrent; et quod tota Synagoga talium, taliumve facinorum reos lapidibus obruere non possit, et sexcentæ ejusmodi res ex iis quæ jussæ sunt, libelli repudii argumenta sunt; atque item quod jam non est propheta, › et quia dicunt: • Signa amplius non vidimus. Abstulit enim a Jerusalem et a Juda,» ait Dominus juxta Isaia sermonem, validum et vali dam, gigantem fortem, et reliqua, usque ad, prudentem auditorem. › Synagogam vero uxorem duxisse potest Christus, et cum ea habitasse; illa vero postmodum gratiam coram eo non reperisse cur autem gratiam coram illo non invenerit, causa hæc est, quod foeditas in ea inventa sit: quid enim fœdius quam quod unius in festo dimittendi cum optionem haberent, latronem Barabbam dimitten dum decreverint, Christum vero morti addixerint? Et quid foedius, quam quod de eo pronuntiaverunt omnes *: «Crucifige, crucifige eum, tolle ejusmodi hominem de terra? Qui pote fœdum et illud non sit: c Sanguis ejus super nos, et super flios nostros?, Propterea cum illius nomine penæ re poscerentur, exercitibus circumdata est Jerusalem, et ingruit illius vastitas, et domus, eorum dimissa est ab ea 10, cet derelicta est filia Sion, sicut umbra culum in vinea, et sicut tugurium in cucumerario, et sicut civitas quæ obsidetur “:> eodem autem tempore libellum repudii priori uxori a viro con scriptum, et in manus traditum, eamque ex ipsius domo exterminatam fuisse reor; at ejus quæ ex gentibus est, obliteratum esse chirographum, de quo il ait Apostolus 1: • Delens chirographum decretis, quod erat contrarium nobis, et ipsum tulit de medio, allgens illud cruci,, nam Pau lus in eam quæ ex gentibus. fiebant proselyti Israel. domo ergo viri exiit prior conjux, quæ coram viro gratiam non invenit, quod fœditas in ea reperta sit; et postquam abiit, alteri sese applicuit * Deuter. xr, et xiv, et xvi, et sepe. Psal. LXXIII, 9. Isa. 111, 1, 2, 3. s Joan. xix, 15. • Matth. ¹º Isa. xxx11, 14. Isa. 1, 8. Col. 11, 14. sanctuarium, vel, «san clificatio,» quæ confudit vulgatus interpres psalm. Acv, 6: < Sanctimonia et magnificentia LXX, Vulgat. e in sancti ficatione ejus; perperam: optime Hieronymus s in sanctuario ejus, et Thargum in sanctuario ejus,» et Syrus quoque, et Arabs. Sui das Hesychius. Lege LXX, Isa. LXX, Isa. Lege Alias, Coloss. Ribellum repudii exsequi non possunt. Ac eam qui dem libellum repudii accepisse argumento illud est, quod una cum appellato ab iis sanctuario myste riorum quæ in eo facta creduntur, diruta fuerit ac subversa Jerusalem, cumque ipso holocausto rum altari, et omnis cultus qui in eo exhibeba tur. Argumentum item libelli repudii illud est, quod festa celebrare non possint, etiamsi, juxta id quod scriptum est ³, sententia legis præcipiat, ut in loco quem elegerit Dominus Deus, festa celebrent; et quod tota Synagoga talium, taliumve facinorum reos lapidibus obruere non possit, et sexcentæ ejusmodi res ex iis quæ jussæ sunt, libelli repudii argumenta sunt; atque item quod jam non est propheta, › et quia dicunt: • Signa amplius non vidimus. Abstulit enim a Jerusalem et a Juda,» ait Dominus juxta Isaia sermonem, validum et vali dam, gigantem fortem, et reliqua, usque ad, prudentem auditorem. › Synagogam vero uxorem duxisse potest Christus, et cum ea habitasse; illa vero postmodum gratiam coram eo non reperisse cur autem gratiam coram illo non invenerit, causa hæc est, quod foeditas in ea inventa sit: quid enim fœdius quam quod unius in festo dimittendi cum optionem haberent, latronem Barabbam dimitten dum decreverint, Christum vero morti addixerint? Et quid foedius, quam quod de eo pronuntiaverunt omnes *: «Crucifige, crucifige eum, tolle ejusmodi hominem de terra? Qui pote fœdum et illud non sit: c Sanguis ejus super nos, et super flios nostros?, Propterea cum illius nomine penæ re poscerentur, exercitibus circumdata est Jerusalem, et ingruit illius vastitas, et domus, eorum dimissa est ab ea 10, cet derelicta est filia Sion, sicut umbra culum in vinea, et sicut tugurium in cucumerario, et sicut civitas quæ obsidetur “:> eodem autem tempore libellum repudii priori uxori a viro con scriptum, et in manus traditum, eamque ex ipsius domo exterminatam fuisse reor; at ejus quæ ex gentibus est, obliteratum esse chirographum, de quo il ait Apostolus 1: • Delens chirographum decretis, quod erat contrarium nobis, et ipsum tulit de medio, allgens illud cruci,, nam Pau lus in eam quæ ex gentibus. fiebant proselyti Israel. domo ergo viri exiit prior conjux, quæ coram viro gratiam non invenit, quod fœditas in ea reperta sit; et postquam abiit, alteri sese applicuit * Deuter. xr, et xiv, et xvi, et sepe. Psal. LXXIII, 9. Isa. 111, 1, 2, 3. s Joan. xix, 15. • Matth. ¹º Isa. xxx11, 14. Isa. 1, 8. Col. 11, 14. sanctuarium, vel, «san clificatio,» quæ confudit vulgatus interpres psalm. Acv, 6: < Sanctimonia et magnificentia LXX, Vulgat. e in sancti ficatione ejus; perperam: optime Hieronymus s in sanctuario ejus, et Thargum in sanctuario ejus,» et Syrus quoque, et Arabs. Sui das Hesychius. Lege LXX, Isa. LXX, Isa. Lege Alias, Coloss.

ἐπιφέρεται γοῦν αὐτοῖς· «τοῦτο δὲ λέγω κατὰ συγγνώμην, οὐ κατ’ ἐπιταγήν». ἀλλὰ καὶ τὸ «γυνὴ δέδεται ἐφ’ ὅσον χρόνον ὁ ἀνὴρ αὐτῆς ζῇ· ἐὰν δὲ κοιμηθῇ ὁ ἀνὴρ αὐτῆς, ἐλευθέρα ἐστὶν ᾧ θέλει γαμηθῆναι, μόνον ἐν κυρίῳ» «πρὸς τὴν σκληροκαρδίαν» ἢ ἀσθένειαν ἡμῶν παρὰ Παύλῳ εἴρηται τοῖς μὴ βουλομένοις ζηλοῦν «τὰ χαρίσματα τὰ μείζονα» καὶ μακαριωτέροις γενέσθαι. ἤδη δὲ παρὰ τὰ γεγραμμένα καί τινες τῶν ἡγουμένων τῆς ἐκκλησίας ἐπέτρεψάν τινα ὥστε «ζῶντος τοῦ ἀνδρὸς» γαμεῖσθαι γυναῖκαπαρὰ τὸ γεγραμμένον μὲν ποιοῦντες [ἐν ᾧ λέλεκται· «γυνὴ δέ[δεται] ἐφ’ ὅσον χρόνον ζῇ ὁ ἀνὴρ αὐτῆς» καὶ τὸ «ἄρα οὖν μοιχαλὶς χρηματίσει ἡ γυνὴ γενομένη ἀνδρὶ ἑτέρῳ ζῶντος τοῦ ἀνδρός»], οὐ μὴν πάντη ἀλόγως· εἰκὸς γὰρ τὴν συμπεριφορὰν ταύτην συγκρίσει χειρόνων ἐπιτρέπεσθαι παρὰ τὰ «ἀπ’ ἀρχῆς» νενομοθετημένα καὶ γεγραμμένα. Τάχα δὲ τῶν τολμώντων τις Ἰουδαϊκὸς ἀνὴρ ἐναντιοῦσθαι τῇ τοῦ σωτῆρος ἡμῶν διδασκαλίᾳ φήσει ὅτι καὶ ὁ Ἰησοῦς, εἰπών· Εξῆλθε τοίνυν ἡ προτέρα γυνὴ ἡ μὴ εὑροῦσα χά ριν ἐναντίον τοῦ ἀνδρὸς, τῷ εὑρῆσθαι ἐν αὐτῇ άσχημον πράγμα, ἀπὸ τῆς οἰκίας τοῦ ἀνδρὸς; καὶ ἀπελθοῦσα γεγένηται ἀνδρὶ ἑτέρῳ, ᾧ ἑαυτὴν ὑπέταξεν, εἴτε Βαραβάν τὸν λῃστὴν χρὴ λέγειν τὸν ἄνδρα, ὄντα τροπικῶς τὸν διάβολον, εἴτε τινὰ δύναμιν πονηράν. Καὶ ἐπί τινων μὲν τῆς συναγωγῆς ἐκείνης συμβέβηκε τὸ πρότερον ἐν τῷ νόμῳ γεγραμ μένον, ἐφ' ἑτέρων δὲ τὸ δεύτερον· ὁ γὰρ ἔσχατος ἀνὴρ ἐμίσησε τὴν γυναῖκα, καὶ γράφει αὐτῇ ποτε ἐπὶ τέλει τῶν πραγμάτων βιβλίον ἀποστασίου, τοῦτο οἰκονομοῦντος τοῦ Θεοῦ, καὶ δώσει εἰς τὰς χεῖ. ρας αὐτῆς, καὶ ἐξαποστελεῖ αὐτὴν ἐκ τῆς οἰκίας αὐτοῦ· ὡς γὰρ ο ἔχθραν, ὁ ἀγαθὸς Θεὸς ο θήσει ἀνὰ μέσον τοῦ ὄφεως καὶ τῆς γυναικὸς, καὶ ἀνὰ μέσον τοῦ σπέρματος αὐτοῦ, καὶ ἀνὰ μέσον τοῦ σπέρματος αὐτῆς,» οὕτως οἰκονομήσει, ἵνα μισήσῃ αὐτὴν ὁ ἀνὴρ ὁ ἔσχατος. Εἰσὶ δὲ οἷς συμβέβηκε συνοικεῖν τὸν ἄνδρα μὴ μισήσαντα αὐτοὺς, τῷ παραμεῖναι ἐν τῷ οἴκῳ τοῦ ἐσχάτου ἀνδρὸς καὶ λαβόντος αὐτῶν τὴν συνα γωγὴν ἑαυτῷ γυναῖκα· ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τούτων ἀποθνή σκει ὁ ἔσχατος ἀνὴρ, τάχα ἡνίκα ἂν ὁ ἔσχατος ἐχθρὸς Χριστοῦ καταργῇ θάνατος.» Οπότερον δὲ τούτων ἂν γένηται, εἴτε τὸ πρότερον εἴτε τὸ τε λευταῖον τῇ γυναικὶ, οὐ δυνήσεται φησίν, ὁ ἀνὴρ ὁ πρότερος, ὁ ἐξαποστείλας αὐτὴν, ἐπαναστρέ ψας ο λαβεῖν αὐτὴν τῷ εἶναι ἑαυτῷ γυναῖκα, μετά τὸ μιανθῆναι αὐτήν, ὅτε βδέλυγμα, φησίν, ἐστὶν ἐναντίον Κυρίου τοῦ Θεοῦ σου.» ᾿Αλλὰ ταῦτα δόξει μὴ κατάλληλα εἶναι τῷ· Ἐὰν τὸ πλήρωμα τῶν ἐθω νῶν εἰσέλθῃ, πᾶς Ἰσραὴλ σωθήσεται· ἡ ὅρα δὲ εἰ δύο ναται καὶ πρὸς τοῦτο λέγεσθαι, ὅτι πάντως, εἰ σω θήσεται, τῷ τὸν ἄνδρα αὐτῆς τὸν πρότερον ἐπανα στρέψαντα λαβεῖν αὐτὴν τῷ εἶναι αὐτῷ γυναῖκα μετὰ τὸ μιανθῆναι αὐτὴν σωθήσεται. Ἱερεὺς μὲν οὖν πόρ νην καὶ ἐκβεβλημένην οὐ λήψεται ἑαυτῷ, γυναῖκα δέ τις οὐ κωλύεται, ὡς ὑποβεβηκὼς τὸν ἱερέα, ποιῆσαι τὸ τοιοῦτον. Αλλ' ἐὰν περὶ τῆς τῶν ἐθνῶν κλήσεως τὴν πόρνην ζητῆς, χρήσῃ τῷ· ο Λάβε σεαυτῷ γυναῖκα πορνείας, καὶ τέκνα πορνείας,» καὶ τοῖς ἑξῆς· ὡς γὰρ οἱ ἱερεῖς ἐν τῷ ἱερῷ τὸ σάββατον βεβηλοῦντες ἀναίτιοί εἰσιν· οὕτως ἐν καιρῷ λαμβά νων γυναῖκα πορνείας ὁ ἐκβάλλων τὴν προτέραν γυ ναῖκα καὶ ἀναίτιός ἐστι, ποιήσας αὐτὸ κατὰ τὴν πρόσω ταξιν τοῦ, ὅτε δεῖ, εἰπόντος, καὶ ἕως ἐχρῆν τό· Γυ ναῖκα πόρνην οὐ λήψεται· καὶ ὅτε εύλογον ἦν, φησὶ τό· Λάβε σεαυτῷ γυναῖκα πορνείας· ο ὡς γὰρ Κύ ριός ἐστι τοῦ σαββάτου ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου, καὶ οὐ δοῦλος τοῦ σαββάτου, ὡς ὁ λαὸς, οὕτως Κύριος ἐστιν ὁ τὸν νόμον διδοὺς, διδόναι μὲν ἄχρι καιροῦ διορθώ σεως,» καὶ ἀλλάσσειν νόμον· ἐπιστάντος δὲ τοῦ καιροῦ ΧΧΙV, ΧΧΙ, 14. καὶ ἕτεροι. Βαραβάν. Βαραββάν, Γράφει. γράψει. ἐσχάτου Καταργῇ. καταργῆται. δύναται. Γυναῖκα δέ τις.: γυναίκα, ἄλλος δέ τις, Εσχάτου ἀνδρός, Εt Εξῆλθε τοίνυν ἡ προτέρα γυνὴ ἡ μὴ εὑροῦσα χά ριν ἐναντίον τοῦ ἀνδρὸς, τῷ εὑρῆσθαι ἐν αὐτῇ άσχημον πράγμα, ἀπὸ τῆς οἰκίας τοῦ ἀνδρὸς; καὶ ἀπελθοῦσα γεγένηται ἀνδρὶ ἑτέρῳ, ᾧ ἑαυτὴν ὑπέταξεν, εἴτε Βαραβάν τὸν λῃστὴν χρὴ λέγειν τὸν ἄνδρα, ὄντα τροπικῶς τὸν διάβολον, εἴτε τινὰ δύναμιν πονηράν. Καὶ ἐπί τινων μὲν τῆς συναγωγῆς ἐκείνης συμβέβηκε τὸ πρότερον ἐν τῷ νόμῳ γεγραμ μένον, ἐφ' ἑτέρων δὲ τὸ δεύτερον· ὁ γὰρ ἔσχατος ἀνὴρ ἐμίσησε τὴν γυναῖκα, καὶ γράφει αὐτῇ ποτε ἐπὶ τέλει τῶν πραγμάτων βιβλίον ἀποστασίου, τοῦτο οἰκονομοῦντος τοῦ Θεοῦ, καὶ δώσει εἰς τὰς χεῖ. ρας αὐτῆς, καὶ ἐξαποστελεῖ αὐτὴν ἐκ τῆς οἰκίας αὐτοῦ· ὡς γὰρ ο ἔχθραν, ὁ ἀγαθὸς Θεὸς ο θήσει ἀνὰ μέσον τοῦ ὄφεως καὶ τῆς γυναικὸς, καὶ ἀνὰ μέσον τοῦ σπέρματος αὐτοῦ, καὶ ἀνὰ μέσον τοῦ σπέρματος αὐτῆς,» οὕτως οἰκονομήσει, ἵνα μισήσῃ αὐτὴν ὁ ἀνὴρ ὁ ἔσχατος. Εἰσὶ δὲ οἷς συμβέβηκε συνοικεῖν τὸν ἄνδρα μὴ μισήσαντα αὐτοὺς, τῷ παραμεῖναι ἐν τῷ οἴκῳ τοῦ ἐσχάτου ἀνδρὸς καὶ λαβόντος αὐτῶν τὴν συνα γωγὴν ἑαυτῷ γυναῖκα· ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τούτων ἀποθνή σκει ὁ ἔσχατος ἀνὴρ, τάχα ἡνίκα ἂν ὁ ἔσχατος ἐχθρὸς Χριστοῦ καταργῇ θάνατος.» Οπότερον δὲ τούτων ἂν γένηται, εἴτε τὸ πρότερον εἴτε τὸ τε λευταῖον τῇ γυναικὶ, οὐ δυνήσεται φησίν, ὁ ἀνὴρ ὁ πρότερος, ὁ ἐξαποστείλας αὐτὴν, ἐπαναστρέ ψας ο λαβεῖν αὐτὴν τῷ εἶναι ἑαυτῷ γυναῖκα, μετά τὸ μιανθῆναι αὐτήν, ὅτε βδέλυγμα, φησίν, ἐστὶν ἐναντίον Κυρίου τοῦ Θεοῦ σου.» ᾿Αλλὰ ταῦτα δόξει μὴ κατάλληλα εἶναι τῷ· Ἐὰν τὸ πλήρωμα τῶν ἐθω νῶν εἰσέλθῃ, πᾶς Ἰσραὴλ σωθήσεται· ἡ ὅρα δὲ εἰ δύο ναται καὶ πρὸς τοῦτο λέγεσθαι, ὅτι πάντως, εἰ σω θήσεται, τῷ τὸν ἄνδρα αὐτῆς τὸν πρότερον ἐπανα στρέψαντα λαβεῖν αὐτὴν τῷ εἶναι αὐτῷ γυναῖκα μετὰ τὸ μιανθῆναι αὐτὴν σωθήσεται. Ἱερεὺς μὲν οὖν πόρ νην καὶ ἐκβεβλημένην οὐ λήψεται ἑαυτῷ, γυναῖκα δέ τις οὐ κωλύεται, ὡς ὑποβεβηκὼς τὸν ἱερέα, ποιῆσαι τὸ τοιοῦτον. Αλλ' ἐὰν περὶ τῆς τῶν ἐθνῶν κλήσεως τὴν πόρνην ζητῆς, χρήσῃ τῷ· ο Λάβε σεαυτῷ γυναῖκα πορνείας, καὶ τέκνα πορνείας,» καὶ τοῖς ἑξῆς· ὡς γὰρ οἱ ἱερεῖς ἐν τῷ ἱερῷ τὸ σάββατον βεβηλοῦντες ἀναίτιοί εἰσιν· οὕτως ἐν καιρῷ λαμβά νων γυναῖκα πορνείας ὁ ἐκβάλλων τὴν προτέραν γυ ναῖκα καὶ ἀναίτιός ἐστι, ποιήσας αὐτὸ κατὰ τὴν πρόσω ταξιν τοῦ, ὅτε δεῖ, εἰπόντος, καὶ ἕως ἐχρῆν τό· Γυ ναῖκα πόρνην οὐ λήψεται· καὶ ὅτε εύλογον ἦν, φησὶ τό· Λάβε σεαυτῷ γυναῖκα πορνείας· ο ὡς γὰρ Κύ ριός ἐστι τοῦ σαββάτου ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου, καὶ οὐ δοῦλος τοῦ σαββάτου, ὡς ὁ λαὸς, οὕτως Κύριος ἐστιν ὁ τὸν νόμον διδοὺς, διδόναι μὲν ἄχρι καιροῦ διορθώ σεως,» καὶ ἀλλάσσειν νόμον· ἐπιστάντος δὲ τοῦ καιροῦ ΧΧΙV, ΧΧΙ, 14. καὶ ἕτεροι. Βαραβάν. Βαραββάν, Γράφει. γράψει. ἐσχάτου Καταργῇ. καταργῆται. δύναται. Γυναῖκα δέ τις.: γυναίκα, ἄλλος δέ τις, Εσχάτου ἀνδρός, Εt viro, cui se submisit, sive virum hunc Barabbam esse dicendum est, quo diabolus tropice significa tur, sive nefariam aliquam potestatem. vero quibusdam ex illa synagoga contigit id quod in lege priore loco scriptum est; aliis autem quod secundo; postremus enim ille vir uxorem odio ha Duit, et ei tandem aliquando in fine rerum repudii libellum '', Deo id statuente, scribet, eique in na nus dabit, et illam de domo sua ejiciet; quemad modum enim ‹ inimicitias ponet serpentem inter et mulierem bonus Deus, et inter semen ejus, et se men illius“; › ita efficiet Deus, ut eam odio habeat postremus vir. habitare contingit minime eos odio habentem, cum in viri domo maneant, qui et eorum synagogam conjugem sibi sumpsit; sed et mortem obit inte rim postremus vir, tum fortasse cum ‹ novissimus hostis Christi destruitur mors 18. At utrumlibet horum, sive prius, sive postremum conjugi eveniat, «non poterit, inquit, prior maritus, qui eam di misit, reversus recipere eam in uxorem, postquam polluta est, quando abominabilis, inquit, facta est coram Domino Deo tuo. Sed hæc non videbuntur istis congruere: «Si plenitudo gentium intraverit, omnis Israel salvus del “;, verum animadverte all ad id responderi queat, quod si salutem adeptura est, necesse sit, ut reverso priore marito eam in conjugem sibi sumente, postquam polluta est, sa lutem consequatur. Meretricem quidem et repudia tam sacerdos uxorem sibi non accipiet 18; et quivis alius, utpote sacerdote inferior, quominus idem facial, minime prohibetur. Sed si in vocatione gen tium meretricem quæsiveris, hoc loco utitor " Sume tibi uxorem fornicationum, et liberos forni cationum, et quæ sunt deinceps: quemadmodum enim Sabbatum violantes in templo sacerdotes cri mine vacant 30; ita qui dimissa priore conjuge uxo rem fornicationis opportune ac tempestive ducit, et culpa vacat qui id facit mandato ejus obtempe rans qui quando et quatenus meretrix non sit in uxorem sumenda, edixit: at quando id congruere «visum est, sic ait: «Sume tibi uxorem fornicatio mum.» Sicut enim Dominus est Sabbati Filius bo minis, nec Sabbati servus, ut populus; ita qui le gem dat, usque ad tempus correctionis ", legem ferre et mutare potest; ingruente vero tempore Deuter. Rom. xι, 25, 26. Levit. Deuter. xxiv, 3. Gen. 111, 15. Cor. xv, 26. Osee 1, 2. Matth. XII, 5. * Hebr. 1x, 10. Ita codex habet Regius, Anglicanus autem omittit Quamvis autem in neutro manuscripto codice ullum appareat lacunæ vestigium, locus tamen videtur hiulcus, ideoque asteriscos addi dit Huetius. Lege ut supra Lege Regius et Anglicanus, licet Iuetius in margine vo cem soli Regio tribuat. Lege Codex Regius, Legendum forte vel quid simile, et licet in neutro co dice manuscripto ullum sit lacunæ vertigium, Hue Sic habet uterque codex tius asteriscum infersit, viro, cui se submisit, sive virum hunc Barabbam esse dicendum est, quo diabolus tropice significa tur, sive nefariam aliquam potestatem. vero quibusdam ex illa synagoga contigit id quod in lege priore loco scriptum est; aliis autem quod secundo; postremus enim ille vir uxorem odio ha Duit, et ei tandem aliquando in fine rerum repudii libellum '', Deo id statuente, scribet, eique in na nus dabit, et illam de domo sua ejiciet; quemad modum enim ‹ inimicitias ponet serpentem inter et mulierem bonus Deus, et inter semen ejus, et se men illius“; › ita efficiet Deus, ut eam odio habeat postremus vir. habitare contingit minime eos odio habentem, cum in viri domo maneant, qui et eorum synagogam conjugem sibi sumpsit; sed et mortem obit inte rim postremus vir, tum fortasse cum ‹ novissimus hostis Christi destruitur mors 18. At utrumlibet horum, sive prius, sive postremum conjugi eveniat, «non poterit, inquit, prior maritus, qui eam di misit, reversus recipere eam in uxorem, postquam polluta est, quando abominabilis, inquit, facta est coram Domino Deo tuo. Sed hæc non videbuntur istis congruere: «Si plenitudo gentium intraverit, omnis Israel salvus del “;, verum animadverte all ad id responderi queat, quod si salutem adeptura est, necesse sit, ut reverso priore marito eam in conjugem sibi sumente, postquam polluta est, sa lutem consequatur. Meretricem quidem et repudia tam sacerdos uxorem sibi non accipiet 18; et quivis alius, utpote sacerdote inferior, quominus idem facial, minime prohibetur. Sed si in vocatione gen tium meretricem quæsiveris, hoc loco utitor " Sume tibi uxorem fornicationum, et liberos forni cationum, et quæ sunt deinceps: quemadmodum enim Sabbatum violantes in templo sacerdotes cri mine vacant 30; ita qui dimissa priore conjuge uxo rem fornicationis opportune ac tempestive ducit, et culpa vacat qui id facit mandato ejus obtempe rans qui quando et quatenus meretrix non sit in uxorem sumenda, edixit: at quando id congruere «visum est, sic ait: «Sume tibi uxorem fornicatio mum.» Sicut enim Dominus est Sabbati Filius bo minis, nec Sabbati servus, ut populus; ita qui le gem dat, usque ad tempus correctionis ", legem ferre et mutare potest; ingruente vero tempore Deuter. Rom. xι, 25, 26. Levit. Deuter. xxiv, 3. Gen. 111, 15. Cor. xv, 26. Osee 1, 2. Matth. XII, 5. * Hebr. 1x, 10. Ita codex habet Regius, Anglicanus autem omittit Quamvis autem in neutro manuscripto codice ullum appareat lacunæ vestigium, locus tamen videtur hiulcus, ideoque asteriscos addi dit Huetius. Lege ut supra Lege Regius et Anglicanus, licet Iuetius in margine vo cem soli Regio tribuat. Lege Codex Regius, Legendum forte vel quid simile, et licet in neutro co dice manuscripto ullum sit lacunæ vertigium, Hue Sic habet uterque codex tius asteriscum infersit, 20. Sunt vero nonnulli cum quibus una virum 20. Sunt vero nonnulli cum quibus una virum

ἐπιφέρεται γοῦν αὐτοῖς· «τοῦτο δὲ λέγω κατὰ συγγνώμην, οὐ κατ’ ἐπιταγήν». ἀλλὰ καὶ τὸ «γυνὴ δέδεται ἐφ’ ὅσον χρόνον ὁ ἀνὴρ αὐτῆς ζῇ· ἐὰν δὲ κοιμηθῇ ὁ ἀνὴρ αὐτῆς, ἐλευθέρα ἐστὶν ᾧ θέλει γαμηθῆναι, μόνον ἐν κυρίῳ» «πρὸς τὴν σκληροκαρδίαν» ἢ ἀσθένειαν ἡμῶν παρὰ Παύλῳ εἴρηται τοῖς μὴ βουλομένοις ζηλοῦν «τὰ χαρίσματα τὰ μείζονα» καὶ μακαριωτέροις γενέσθαι. ἤδη δὲ παρὰ τὰ γεγραμμένα καί τινες τῶν ἡγουμένων τῆς ἐκκλησίας ἐπέτρεψάν τινα ὥστε «ζῶντος τοῦ ἀνδρὸς» γαμεῖσθαι γυναῖκαπαρὰ τὸ γεγραμμένον μὲν ποιοῦντες [ἐν ᾧ λέλεκται· «γυνὴ δέ[δεται] ἐφ’ ὅσον χρόνον ζῇ ὁ ἀνὴρ αὐτῆς» καὶ τὸ «ἄρα οὖν μοιχαλὶς χρηματίσει ἡ γυνὴ γενομένη ἀνδρὶ ἑτέρῳ ζῶντος τοῦ ἀνδρός»], οὐ μὴν πάντη ἀλόγως· εἰκὸς γὰρ τὴν συμπεριφορὰν ταύτην συγκρίσει χειρόνων ἐπιτρέπεσθαι παρὰ τὰ «ἀπ’ ἀρχῆς» νενομοθετημένα καὶ γεγραμμένα. Τάχα δὲ τῶν τολμώντων τις Ἰουδαϊκὸς ἀνὴρ ἐναντιοῦσθαι τῇ τοῦ σωτῆρος ἡμῶν διδασκαλίᾳ φήσει ὅτι καὶ ὁ Ἰησοῦς, εἰπών· Εξῆλθε τοίνυν ἡ προτέρα γυνὴ ἡ μὴ εὑροῦσα χά ριν ἐναντίον τοῦ ἀνδρὸς, τῷ εὑρῆσθαι ἐν αὐτῇ άσχημον πράγμα, ἀπὸ τῆς οἰκίας τοῦ ἀνδρὸς; καὶ ἀπελθοῦσα γεγένηται ἀνδρὶ ἑτέρῳ, ᾧ ἑαυτὴν ὑπέταξεν, εἴτε Βαραβάν τὸν λῃστὴν χρὴ λέγειν τὸν ἄνδρα, ὄντα τροπικῶς τὸν διάβολον, εἴτε τινὰ δύναμιν πονηράν. Καὶ ἐπί τινων μὲν τῆς συναγωγῆς ἐκείνης συμβέβηκε τὸ πρότερον ἐν τῷ νόμῳ γεγραμ μένον, ἐφ' ἑτέρων δὲ τὸ δεύτερον· ὁ γὰρ ἔσχατος ἀνὴρ ἐμίσησε τὴν γυναῖκα, καὶ γράφει αὐτῇ ποτε ἐπὶ τέλει τῶν πραγμάτων βιβλίον ἀποστασίου, τοῦτο οἰκονομοῦντος τοῦ Θεοῦ, καὶ δώσει εἰς τὰς χεῖ. ρας αὐτῆς, καὶ ἐξαποστελεῖ αὐτὴν ἐκ τῆς οἰκίας αὐτοῦ· ὡς γὰρ ο ἔχθραν, ὁ ἀγαθὸς Θεὸς ο θήσει ἀνὰ μέσον τοῦ ὄφεως καὶ τῆς γυναικὸς, καὶ ἀνὰ μέσον τοῦ σπέρματος αὐτοῦ, καὶ ἀνὰ μέσον τοῦ σπέρματος αὐτῆς,» οὕτως οἰκονομήσει, ἵνα μισήσῃ αὐτὴν ὁ ἀνὴρ ὁ ἔσχατος. Εἰσὶ δὲ οἷς συμβέβηκε συνοικεῖν τὸν ἄνδρα μὴ μισήσαντα αὐτοὺς, τῷ παραμεῖναι ἐν τῷ οἴκῳ τοῦ ἐσχάτου ἀνδρὸς καὶ λαβόντος αὐτῶν τὴν συνα γωγὴν ἑαυτῷ γυναῖκα· ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τούτων ἀποθνή σκει ὁ ἔσχατος ἀνὴρ, τάχα ἡνίκα ἂν ὁ ἔσχατος ἐχθρὸς Χριστοῦ καταργῇ θάνατος.» Οπότερον δὲ τούτων ἂν γένηται, εἴτε τὸ πρότερον εἴτε τὸ τε λευταῖον τῇ γυναικὶ, οὐ δυνήσεται φησίν, ὁ ἀνὴρ ὁ πρότερος, ὁ ἐξαποστείλας αὐτὴν, ἐπαναστρέ ψας ο λαβεῖν αὐτὴν τῷ εἶναι ἑαυτῷ γυναῖκα, μετά τὸ μιανθῆναι αὐτήν, ὅτε βδέλυγμα, φησίν, ἐστὶν ἐναντίον Κυρίου τοῦ Θεοῦ σου.» ᾿Αλλὰ ταῦτα δόξει μὴ κατάλληλα εἶναι τῷ· Ἐὰν τὸ πλήρωμα τῶν ἐθω νῶν εἰσέλθῃ, πᾶς Ἰσραὴλ σωθήσεται· ἡ ὅρα δὲ εἰ δύο ναται καὶ πρὸς τοῦτο λέγεσθαι, ὅτι πάντως, εἰ σω θήσεται, τῷ τὸν ἄνδρα αὐτῆς τὸν πρότερον ἐπανα στρέψαντα λαβεῖν αὐτὴν τῷ εἶναι αὐτῷ γυναῖκα μετὰ τὸ μιανθῆναι αὐτὴν σωθήσεται. Ἱερεὺς μὲν οὖν πόρ νην καὶ ἐκβεβλημένην οὐ λήψεται ἑαυτῷ, γυναῖκα δέ τις οὐ κωλύεται, ὡς ὑποβεβηκὼς τὸν ἱερέα, ποιῆσαι τὸ τοιοῦτον. Αλλ' ἐὰν περὶ τῆς τῶν ἐθνῶν κλήσεως τὴν πόρνην ζητῆς, χρήσῃ τῷ· ο Λάβε σεαυτῷ γυναῖκα πορνείας, καὶ τέκνα πορνείας,» καὶ τοῖς ἑξῆς· ὡς γὰρ οἱ ἱερεῖς ἐν τῷ ἱερῷ τὸ σάββατον βεβηλοῦντες ἀναίτιοί εἰσιν· οὕτως ἐν καιρῷ λαμβά νων γυναῖκα πορνείας ὁ ἐκβάλλων τὴν προτέραν γυ ναῖκα καὶ ἀναίτιός ἐστι, ποιήσας αὐτὸ κατὰ τὴν πρόσω ταξιν τοῦ, ὅτε δεῖ, εἰπόντος, καὶ ἕως ἐχρῆν τό· Γυ ναῖκα πόρνην οὐ λήψεται· καὶ ὅτε εύλογον ἦν, φησὶ τό· Λάβε σεαυτῷ γυναῖκα πορνείας· ο ὡς γὰρ Κύ ριός ἐστι τοῦ σαββάτου ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου, καὶ οὐ δοῦλος τοῦ σαββάτου, ὡς ὁ λαὸς, οὕτως Κύριος ἐστιν ὁ τὸν νόμον διδοὺς, διδόναι μὲν ἄχρι καιροῦ διορθώ σεως,» καὶ ἀλλάσσειν νόμον· ἐπιστάντος δὲ τοῦ καιροῦ ΧΧΙV, ΧΧΙ, 14. καὶ ἕτεροι. Βαραβάν. Βαραββάν, Γράφει. γράψει. ἐσχάτου Καταργῇ. καταργῆται. δύναται. Γυναῖκα δέ τις.: γυναίκα, ἄλλος δέ τις, Εσχάτου ἀνδρός, Εt Εξῆλθε τοίνυν ἡ προτέρα γυνὴ ἡ μὴ εὑροῦσα χά ριν ἐναντίον τοῦ ἀνδρὸς, τῷ εὑρῆσθαι ἐν αὐτῇ άσχημον πράγμα, ἀπὸ τῆς οἰκίας τοῦ ἀνδρὸς; καὶ ἀπελθοῦσα γεγένηται ἀνδρὶ ἑτέρῳ, ᾧ ἑαυτὴν ὑπέταξεν, εἴτε Βαραβάν τὸν λῃστὴν χρὴ λέγειν τὸν ἄνδρα, ὄντα τροπικῶς τὸν διάβολον, εἴτε τινὰ δύναμιν πονηράν. Καὶ ἐπί τινων μὲν τῆς συναγωγῆς ἐκείνης συμβέβηκε τὸ πρότερον ἐν τῷ νόμῳ γεγραμ μένον, ἐφ' ἑτέρων δὲ τὸ δεύτερον· ὁ γὰρ ἔσχατος ἀνὴρ ἐμίσησε τὴν γυναῖκα, καὶ γράφει αὐτῇ ποτε ἐπὶ τέλει τῶν πραγμάτων βιβλίον ἀποστασίου, τοῦτο οἰκονομοῦντος τοῦ Θεοῦ, καὶ δώσει εἰς τὰς χεῖ. ρας αὐτῆς, καὶ ἐξαποστελεῖ αὐτὴν ἐκ τῆς οἰκίας αὐτοῦ· ὡς γὰρ ο ἔχθραν, ὁ ἀγαθὸς Θεὸς ο θήσει ἀνὰ μέσον τοῦ ὄφεως καὶ τῆς γυναικὸς, καὶ ἀνὰ μέσον τοῦ σπέρματος αὐτοῦ, καὶ ἀνὰ μέσον τοῦ σπέρματος αὐτῆς,» οὕτως οἰκονομήσει, ἵνα μισήσῃ αὐτὴν ὁ ἀνὴρ ὁ ἔσχατος. Εἰσὶ δὲ οἷς συμβέβηκε συνοικεῖν τὸν ἄνδρα μὴ μισήσαντα αὐτοὺς, τῷ παραμεῖναι ἐν τῷ οἴκῳ τοῦ ἐσχάτου ἀνδρὸς καὶ λαβόντος αὐτῶν τὴν συνα γωγὴν ἑαυτῷ γυναῖκα· ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τούτων ἀποθνή σκει ὁ ἔσχατος ἀνὴρ, τάχα ἡνίκα ἂν ὁ ἔσχατος ἐχθρὸς Χριστοῦ καταργῇ θάνατος.» Οπότερον δὲ τούτων ἂν γένηται, εἴτε τὸ πρότερον εἴτε τὸ τε λευταῖον τῇ γυναικὶ, οὐ δυνήσεται φησίν, ὁ ἀνὴρ ὁ πρότερος, ὁ ἐξαποστείλας αὐτὴν, ἐπαναστρέ ψας ο λαβεῖν αὐτὴν τῷ εἶναι ἑαυτῷ γυναῖκα, μετά τὸ μιανθῆναι αὐτήν, ὅτε βδέλυγμα, φησίν, ἐστὶν ἐναντίον Κυρίου τοῦ Θεοῦ σου.» ᾿Αλλὰ ταῦτα δόξει μὴ κατάλληλα εἶναι τῷ· Ἐὰν τὸ πλήρωμα τῶν ἐθω νῶν εἰσέλθῃ, πᾶς Ἰσραὴλ σωθήσεται· ἡ ὅρα δὲ εἰ δύο ναται καὶ πρὸς τοῦτο λέγεσθαι, ὅτι πάντως, εἰ σω θήσεται, τῷ τὸν ἄνδρα αὐτῆς τὸν πρότερον ἐπανα στρέψαντα λαβεῖν αὐτὴν τῷ εἶναι αὐτῷ γυναῖκα μετὰ τὸ μιανθῆναι αὐτὴν σωθήσεται. Ἱερεὺς μὲν οὖν πόρ νην καὶ ἐκβεβλημένην οὐ λήψεται ἑαυτῷ, γυναῖκα δέ τις οὐ κωλύεται, ὡς ὑποβεβηκὼς τὸν ἱερέα, ποιῆσαι τὸ τοιοῦτον. Αλλ' ἐὰν περὶ τῆς τῶν ἐθνῶν κλήσεως τὴν πόρνην ζητῆς, χρήσῃ τῷ· ο Λάβε σεαυτῷ γυναῖκα πορνείας, καὶ τέκνα πορνείας,» καὶ τοῖς ἑξῆς· ὡς γὰρ οἱ ἱερεῖς ἐν τῷ ἱερῷ τὸ σάββατον βεβηλοῦντες ἀναίτιοί εἰσιν· οὕτως ἐν καιρῷ λαμβά νων γυναῖκα πορνείας ὁ ἐκβάλλων τὴν προτέραν γυ ναῖκα καὶ ἀναίτιός ἐστι, ποιήσας αὐτὸ κατὰ τὴν πρόσω ταξιν τοῦ, ὅτε δεῖ, εἰπόντος, καὶ ἕως ἐχρῆν τό· Γυ ναῖκα πόρνην οὐ λήψεται· καὶ ὅτε εύλογον ἦν, φησὶ τό· Λάβε σεαυτῷ γυναῖκα πορνείας· ο ὡς γὰρ Κύ ριός ἐστι τοῦ σαββάτου ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου, καὶ οὐ δοῦλος τοῦ σαββάτου, ὡς ὁ λαὸς, οὕτως Κύριος ἐστιν ὁ τὸν νόμον διδοὺς, διδόναι μὲν ἄχρι καιροῦ διορθώ σεως,» καὶ ἀλλάσσειν νόμον· ἐπιστάντος δὲ τοῦ καιροῦ ΧΧΙV, ΧΧΙ, 14. καὶ ἕτεροι. Βαραβάν. Βαραββάν, Γράφει. γράψει. ἐσχάτου Καταργῇ. καταργῆται. δύναται. Γυναῖκα δέ τις.: γυναίκα, ἄλλος δέ τις, Εσχάτου ἀνδρός, Εt viro, cui se submisit, sive virum hunc Barabbam esse dicendum est, quo diabolus tropice significa tur, sive nefariam aliquam potestatem. vero quibusdam ex illa synagoga contigit id quod in lege priore loco scriptum est; aliis autem quod secundo; postremus enim ille vir uxorem odio ha Duit, et ei tandem aliquando in fine rerum repudii libellum '', Deo id statuente, scribet, eique in na nus dabit, et illam de domo sua ejiciet; quemad modum enim ‹ inimicitias ponet serpentem inter et mulierem bonus Deus, et inter semen ejus, et se men illius“; › ita efficiet Deus, ut eam odio habeat postremus vir. habitare contingit minime eos odio habentem, cum in viri domo maneant, qui et eorum synagogam conjugem sibi sumpsit; sed et mortem obit inte rim postremus vir, tum fortasse cum ‹ novissimus hostis Christi destruitur mors 18. At utrumlibet horum, sive prius, sive postremum conjugi eveniat, «non poterit, inquit, prior maritus, qui eam di misit, reversus recipere eam in uxorem, postquam polluta est, quando abominabilis, inquit, facta est coram Domino Deo tuo. Sed hæc non videbuntur istis congruere: «Si plenitudo gentium intraverit, omnis Israel salvus del “;, verum animadverte all ad id responderi queat, quod si salutem adeptura est, necesse sit, ut reverso priore marito eam in conjugem sibi sumente, postquam polluta est, sa lutem consequatur. Meretricem quidem et repudia tam sacerdos uxorem sibi non accipiet 18; et quivis alius, utpote sacerdote inferior, quominus idem facial, minime prohibetur. Sed si in vocatione gen tium meretricem quæsiveris, hoc loco utitor " Sume tibi uxorem fornicationum, et liberos forni cationum, et quæ sunt deinceps: quemadmodum enim Sabbatum violantes in templo sacerdotes cri mine vacant 30; ita qui dimissa priore conjuge uxo rem fornicationis opportune ac tempestive ducit, et culpa vacat qui id facit mandato ejus obtempe rans qui quando et quatenus meretrix non sit in uxorem sumenda, edixit: at quando id congruere «visum est, sic ait: «Sume tibi uxorem fornicatio mum.» Sicut enim Dominus est Sabbati Filius bo minis, nec Sabbati servus, ut populus; ita qui le gem dat, usque ad tempus correctionis ", legem ferre et mutare potest; ingruente vero tempore Deuter. Rom. xι, 25, 26. Levit. Deuter. xxiv, 3. Gen. 111, 15. Cor. xv, 26. Osee 1, 2. Matth. XII, 5. * Hebr. 1x, 10. Ita codex habet Regius, Anglicanus autem omittit Quamvis autem in neutro manuscripto codice ullum appareat lacunæ vestigium, locus tamen videtur hiulcus, ideoque asteriscos addi dit Huetius. Lege ut supra Lege Regius et Anglicanus, licet Iuetius in margine vo cem soli Regio tribuat. Lege Codex Regius, Legendum forte vel quid simile, et licet in neutro co dice manuscripto ullum sit lacunæ vertigium, Hue Sic habet uterque codex tius asteriscum infersit, viro, cui se submisit, sive virum hunc Barabbam esse dicendum est, quo diabolus tropice significa tur, sive nefariam aliquam potestatem. vero quibusdam ex illa synagoga contigit id quod in lege priore loco scriptum est; aliis autem quod secundo; postremus enim ille vir uxorem odio ha Duit, et ei tandem aliquando in fine rerum repudii libellum '', Deo id statuente, scribet, eique in na nus dabit, et illam de domo sua ejiciet; quemad modum enim ‹ inimicitias ponet serpentem inter et mulierem bonus Deus, et inter semen ejus, et se men illius“; › ita efficiet Deus, ut eam odio habeat postremus vir. habitare contingit minime eos odio habentem, cum in viri domo maneant, qui et eorum synagogam conjugem sibi sumpsit; sed et mortem obit inte rim postremus vir, tum fortasse cum ‹ novissimus hostis Christi destruitur mors 18. At utrumlibet horum, sive prius, sive postremum conjugi eveniat, «non poterit, inquit, prior maritus, qui eam di misit, reversus recipere eam in uxorem, postquam polluta est, quando abominabilis, inquit, facta est coram Domino Deo tuo. Sed hæc non videbuntur istis congruere: «Si plenitudo gentium intraverit, omnis Israel salvus del “;, verum animadverte all ad id responderi queat, quod si salutem adeptura est, necesse sit, ut reverso priore marito eam in conjugem sibi sumente, postquam polluta est, sa lutem consequatur. Meretricem quidem et repudia tam sacerdos uxorem sibi non accipiet 18; et quivis alius, utpote sacerdote inferior, quominus idem facial, minime prohibetur. Sed si in vocatione gen tium meretricem quæsiveris, hoc loco utitor " Sume tibi uxorem fornicationum, et liberos forni cationum, et quæ sunt deinceps: quemadmodum enim Sabbatum violantes in templo sacerdotes cri mine vacant 30; ita qui dimissa priore conjuge uxo rem fornicationis opportune ac tempestive ducit, et culpa vacat qui id facit mandato ejus obtempe rans qui quando et quatenus meretrix non sit in uxorem sumenda, edixit: at quando id congruere «visum est, sic ait: «Sume tibi uxorem fornicatio mum.» Sicut enim Dominus est Sabbati Filius bo minis, nec Sabbati servus, ut populus; ita qui le gem dat, usque ad tempus correctionis ", legem ferre et mutare potest; ingruente vero tempore Deuter. Rom. xι, 25, 26. Levit. Deuter. xxiv, 3. Gen. 111, 15. Cor. xv, 26. Osee 1, 2. Matth. XII, 5. * Hebr. 1x, 10. Ita codex habet Regius, Anglicanus autem omittit Quamvis autem in neutro manuscripto codice ullum appareat lacunæ vestigium, locus tamen videtur hiulcus, ideoque asteriscos addi dit Huetius. Lege ut supra Lege Regius et Anglicanus, licet Iuetius in margine vo cem soli Regio tribuat. Lege Codex Regius, Legendum forte vel quid simile, et licet in neutro co dice manuscripto ullum sit lacunæ vertigium, Hue Sic habet uterque codex tius asteriscum infersit, 20. Sunt vero nonnulli cum quibus una virum 20. Sunt vero nonnulli cum quibus una virum

«ἀπ’ ἀρχῆς δὲ οὐ γέγονεν οὕτως.» μετὰ ταῦτά φησιν ὁ σωτὴρ ἡμῶν, μηδαμῶς ἐπιτρέπων ἐπ’ ἄλλῳ ἁμαρτήματι διαλύειν γάμους ἢ μόνῃ πορνείᾳ εὑρισκομένῃ ἐν τῇ γυναικί, τὸ «ὃς ἂν ἀπολύσῃ τὴν γυναῖκα αὐτοῦ, παρεκτὸς λόγου πορνείας, ποιεῖ αὐτὴν μοιχευθῆναι.» ζητηθείη δ’ ἄν, εἰ διὰ τοῦτο [μόνον] κελεύει τὴν γυναῖκα ἀπολῦσαι [τί ἔσται] ἐὰν μὴ ἐπὶ πορνείᾳ μὲν ἁλῷ, φέρε δ’ εἰπεῖν ἐπὶ φαρμακείᾳ ἢ ἀναιρέσει [παρὰ τὴν ἀποδημίαν τοῦ ἀνδρὸς] τοῦ γεννηθέντος αὐτοῖς παιδίου ἢ ἐφ’ οἱῳδήποτε φόνῳ. εἰ δὲ καὶ ὑφαιρουμένη καὶ [διαρρίπτουσα ἢ] συλῶσα τὴν οἰκίαν εὑρεθείη τοῦ ἀνδρὸς μὴ πορνεύουσα δέ, ζητήσαι τις ἄν, εἰ εὐλόγως τὴν τοιαύτην ἀποβαλεῖ, ὡς τοῦ σωτῆρος κωλύοντος «παρεκτὸς λόγου πορνείας» ἀπολῦσαί τινα «τὴν» ἑαυτοῦ «γυναῖκα.» ἑκατέρως γὰρ ἐμφαίνεταί τι ἄτοπον, οὐκ οἶδα δὲ εἰ ἀληθῶς ἄτοπον. τηλικούτων γὰρ ἀνέχεσθαι ἁμαρτημάτων, ἃ ἔοικε χείρονα εἶναι μοιχείας καὶ πορνείας, ἄλογον εἶναι δόξει· πάλιν τ’ ἂν ποιῆσαι παρὰ τὸ βούλημα τῆς διδασκαλίας τοῦ σωτῆρος πᾶς ἂν ὁμολογήσαι ἀσεβὲς τυγχάνειν. Ἐφίστημι τοίνυν διὰ τί μὲν οὐκ εἶπε·

«ἀπ’ ἀρχῆς δὲ οὐ γέγονεν οὕτως.» μετὰ ταῦτά φησιν ὁ σωτὴρ ἡμῶν, μηδαμῶς ἐπιτρέπων ἐπ’ ἄλλῳ ἁμαρτήματι διαλύειν γάμους ἢ μόνῃ πορνείᾳ εὑρισκομένῃ ἐν τῇ γυναικί, τὸ «ὃς ἂν ἀπολύσῃ τὴν γυναῖκα αὐτοῦ, παρεκτὸς λόγου πορνείας, ποιεῖ αὐτὴν μοιχευθῆναι.» ζητηθείη δ’ ἄν, εἰ διὰ τοῦτο [μόνον] κελεύει τὴν γυναῖκα ἀπολῦσαι [τί ἔσται] ἐὰν μὴ ἐπὶ πορνείᾳ μὲν ἁλῷ, φέρε δ’ εἰπεῖν ἐπὶ φαρμακείᾳ ἢ ἀναιρέσει [παρὰ τὴν ἀποδημίαν τοῦ ἀνδρὸς] τοῦ γεννηθέντος αὐτοῖς παιδίου ἢ ἐφ’ οἱῳδήποτε φόνῳ. εἰ δὲ καὶ ὑφαιρουμένη καὶ [διαρρίπτουσα ἢ] συλῶσα τὴν οἰκίαν εὑρεθείη τοῦ ἀνδρὸς μὴ πορνεύουσα δέ, ζητήσαι τις ἄν, εἰ εὐλόγως τὴν τοιαύτην ἀποβαλεῖ, ὡς τοῦ σωτῆρος κωλύοντος «παρεκτὸς λόγου πορνείας» ἀπολῦσαί τινα «τὴν» ἑαυτοῦ «γυναῖκα.» ἑκατέρως γὰρ ἐμφαίνεταί τι ἄτοπον, οὐκ οἶδα δὲ εἰ ἀληθῶς ἄτοπον. τηλικούτων γὰρ ἀνέχεσθαι ἁμαρτημάτων, ἃ ἔοικε χείρονα εἶναι μοιχείας καὶ πορνείας, ἄλογον εἶναι δόξει· πάλιν τ’ ἂν ποιῆσαι παρὰ τὸ βούλημα τῆς διδασκαλίας τοῦ σωτῆρος πᾶς ἂν ὁμολογήσαι ἀσεβὲς τυγχάνειν. Ἐφίστημι τοίνυν διὰ τί μὲν οὐκ εἶπε·

καὶ [ὁ] ἀποστερῶν δὲ ἀπὸ τῆς γυναικὸς ἑαυτὸν «ποιεῖ αὐτὴν» πολλάκις «μοιχευθῆναι,» μὴ ἐκπληρῶν αὐτῆς τὰς ὀρέξεις, κἂν φαντασίᾳ πλείονος σεμνότητος καὶ σωφροσύνης τὸ τοιοῦτο ποιῇ· καὶ τάχα μᾶλλον οὗτος ἐπίληπτος ὁ [τὸ ὅσον ἐφ’ ἑαυτῷ] ποιῶν «αὐτὴν μοιχευθῆναι» μὴ ἐκπληρῶν αὐτῆς τὰς ὀρέξεις ἢ ὁ ἀπολύσας αὐτὴν «παρεκτὸς λόγου» μὲν «πορνείας,» ἐπὶ φαρμακείᾳ δὲ ἢ φόνῳ ἤ τινι τῶν βαρυτάτων ἁμαρτημάτων. ὥσπερ δὲ μοιχαλίς ἐστι γυνή, κἂν δοκῇ γαμεῖσθαι ἀνδρί, ἔτι ζῶντος τοῦ προτέρου, οὕτως καὶ ἀνὴρ γαμεῖν δοκῶν «ἀπολελυμένην» οὐ γαμεῖ [κατὰ τὴν τοῦ σωτῆρος ἡμῶν ἀπόφασιν] ὅσον «μοιχεύει.» Μετὰ δὲ ταῦτα κατανοήσαντες οἱ τοῦ Χριστοῦ μαθηταί, ὅσα δύναται γενέσθαι συμπτώματα ἐν γάμοις, ὧν ἀνέχεσθαι δεῖ τὸν ἄνδρα, καὶ κατὰ τοῦτο [ἀνεχόμενον] ἀπαλλάσσειν σκληρότατα ἢ μὴ ἀνεχόμενον παρανομεῖν εἰς τοὺς Χριστοῦ λόγους, φασὶν αὐτῷ, [ὡς] ἐπὶ εὐχερέστερον τὴν ἀγαμίαν καταφεύγοντες καὶ μᾶλλον συμφέρον ἢ ὡς δοκεῖ συμφέρειν γάμος· ἢ τοῦ τεταγμένου ἐφ' ἡμῖν ἀγγέλου· ἐὰν γὰρ μὴ προσέχωμεν, τάχα καὶ ἡμεῖς τὸ βιβλίον τοῦ ἀποστα σίου ληψόμεθα, καὶ ἡ χηρεύσομεν προστάτου, ἢ ἐπὶ ἄνδρα ἕτερον ἔλευσόμεθα. Ἐγὼ δὲ ἡγοῦμαι, ὅτι οὐκ αἴσιον τοῦτο, ἵν' οὕτως ὀνομάσω, ληψόμενοι ἀγγέ λους πρὸς τὴν ἡμετέραν ψυχὴν γάμον. Γενόμενος δὲ κατὰ τὸν τόπον, εἴποιμ' ἂν, ὅτι ζη τούμενόν τι κατὰ τὴν τοῦ ᾿Αποστόλου περὶ τῶν ἐκ κλησιαστικῶν πραγμάτων νομοθεσίαν τάχα ήδη νοή σαι καὶ δυσθεώρητον τυγχάνον δυνησόμεθα· οὐδένα γὰρ τῶν ἀπὸ τῆς Ἐκκλησίας υπεροχήν τινα παρὰ τοὺς πολλοὺς ὡς ἐν συμβόλοις ανειληφότα βούλε καὶ ὁ Παῦλος δευτέρου πεπειρᾶσθαι γάμου· περὶ μὲν γὰρ ἐπισκόπων νομοθετῶν ἐν τῇ πρὸς Τιμόθεον προ τέρα φησίν· «Εἴ τις ἐπισκοπῆς ὀρέγεται, καλού ἔργου ἐπιθυμεῖ. Δεῖ οὖν τὸν ἐπίσκοπον ἀνεπίληπτον εἶναι, μιᾶς γυναικὸς ἄνδρα, νηφάλιον, σώφρονα,» καὶ τὰ ἑξῆς· περὶ δὲ διακόνων, ο Διάκονοι,» φησὶν, ἔστωσαν μιᾶς γυναικὸς ἄνδρες, τέκνων καλῶς προϊ στάμενοι, καὶ τῶν ἰδίων οίκων,» καὶ τὰ λοιπά. Καὶ χήρας δὲ καθιστάς, ο Χήρα, φησὶν, ἔστω μὴ ἔλατ τον ἐτῶν ἑξήκοντα, γεγονυία ἑνὸς ἀνδρὸς γυνή καὶ μετὰ ταῦτά φησι τὰ ἐπιφερόμενα, ώς τούτου δεύ τερα καὶ τρίτα. Ἐν δὲ τῇ πρὸς Τίτον, «Τούτου, φησί, χάριν ἀπέλιπόν σε ἐν Κρήτῃ, ἵνα τὰ λείποντα ἐπιδιορθώσῃ, καὶ καταστήσῃς κατὰ πόλιν πρεσ βυτέρους, ὡς ἐγώ σοι διεταξάμην. Εἰ τίς ἐστιν ἀνέγκλητος, μιᾶς γυναικὸς ἀνήρ, τέκνα ἔχων πι στὰ, δηλαδή, καὶ τὰ ἑξῆς. Ἐπηποροῦμεν δὴ ὁρῶντες δυνατὸν εἶναι βελτίους πολλῷ τυγχάνειν τινὰς διγά μους μονογάμων, τί δήποτε οὐκ ἐπιτρέπει ὁ Παῦλος διγάμους εἰς τὰς ἐκκλησιαστικὰς καθίστασθαι ἀρχάς καὶ γὰρ ἐδόκει μοι ζητήσεως ἄξιον εἶναι τὸ τοιοῦτον, τῷ ἐνδέχεσθαι ἀτυχήσαντά τινα περὶ δύο γάμους ἔτι νέον ὄντα ἀποβαλόντα τὴν δευτέραν, ἐγκρατέστατα καὶ καθαρώτατα βεβιωκέναι παρὰ τὸν λοιπὸν μέχρι γήρως χρόνον. Τίς οὖν οὐκ ἂν εὐλόγως ἐπαπορῇ τί δήποτε, ζητουμένου τοῦ ἄρξοντος τῆς Ἐκκλησίας, Ἐγὼ δὲ ἡγοῦμαι ὅτι οὐκ αἴσιον τοῦτο, ἵν' οὕτως ὀνομάσω, ληψόμενοι ἀγγέλους, Εγὼ δὲ ἡγοῦμαι, ὅτι οὐκ αἴσιον τοῦτον, ἵν᾽ οὕτως ὀνομάσω, ληψόμενοι ἀγγέλου πρὸς τὴν ἡμετέραν ψυχὴν γάμον. γάμον τινὸς λαμβάνειν, Οὐδένα γὰρ τῶν ἀπὸ τῆς Ἐκκλησίας, τὰ ἀποστο λικὰ κωλύοντα διγάμους ἄρχειν τῆς Ἐκκλησίας, ἢ προκαθέζεσθαι προτετιμημένους ἐν αὐτῇ, Ὡς ἐν συμβόλοις. τὸ σύμβολον τοῦ ἀποκεκαθάρθαι Ἐπεὶ σύμβολόν ἐστι καὶ ὁ ἐπίσκοπος, καὶ ὁ πρεσβύτερος, καὶ ὁ διάκονος ἀλη Οινῶν κατὰ τὰ ὀνόματα ταῦτα πραγμάτων, Χήρα, φησὶν, ἔστω μὴ ἔλαττον. [ Επαπορῇ. ἐπαπορήσει. ἢ τοῦ τεταγμένου ἐφ' ἡμῖν ἀγγέλου· ἐὰν γὰρ μὴ προσέχωμεν, τάχα καὶ ἡμεῖς τὸ βιβλίον τοῦ ἀποστα σίου ληψόμεθα, καὶ ἡ χηρεύσομεν προστάτου, ἢ ἐπὶ ἄνδρα ἕτερον ἔλευσόμεθα. Ἐγὼ δὲ ἡγοῦμαι, ὅτι οὐκ αἴσιον τοῦτο, ἵν' οὕτως ὀνομάσω, ληψόμενοι ἀγγέ λους πρὸς τὴν ἡμετέραν ψυχὴν γάμον. Γενόμενος δὲ κατὰ τὸν τόπον, εἴποιμ' ἂν, ὅτι ζη τούμενόν τι κατὰ τὴν τοῦ ᾿Αποστόλου περὶ τῶν ἐκ κλησιαστικῶν πραγμάτων νομοθεσίαν τάχα ήδη νοή σαι καὶ δυσθεώρητον τυγχάνον δυνησόμεθα· οὐδένα γὰρ τῶν ἀπὸ τῆς Ἐκκλησίας υπεροχήν τινα παρὰ τοὺς πολλοὺς ὡς ἐν συμβόλοις ανειληφότα βούλε καὶ ὁ Παῦλος δευτέρου πεπειρᾶσθαι γάμου· περὶ μὲν γὰρ ἐπισκόπων νομοθετῶν ἐν τῇ πρὸς Τιμόθεον προ τέρα φησίν· «Εἴ τις ἐπισκοπῆς ὀρέγεται, καλού ἔργου ἐπιθυμεῖ. Δεῖ οὖν τὸν ἐπίσκοπον ἀνεπίληπτον εἶναι, μιᾶς γυναικὸς ἄνδρα, νηφάλιον, σώφρονα,» καὶ τὰ ἑξῆς· περὶ δὲ διακόνων, ο Διάκονοι,» φησὶν, ἔστωσαν μιᾶς γυναικὸς ἄνδρες, τέκνων καλῶς προϊ στάμενοι, καὶ τῶν ἰδίων οίκων,» καὶ τὰ λοιπά. Καὶ χήρας δὲ καθιστάς, ο Χήρα, φησὶν, ἔστω μὴ ἔλατ τον ἐτῶν ἑξήκοντα, γεγονυία ἑνὸς ἀνδρὸς γυνή καὶ μετὰ ταῦτά φησι τὰ ἐπιφερόμενα, ώς τούτου δεύ τερα καὶ τρίτα. Ἐν δὲ τῇ πρὸς Τίτον, «Τούτου, φησί, χάριν ἀπέλιπόν σε ἐν Κρήτῃ, ἵνα τὰ λείποντα ἐπιδιορθώσῃ, καὶ καταστήσῃς κατὰ πόλιν πρεσ βυτέρους, ὡς ἐγώ σοι διεταξάμην. Εἰ τίς ἐστιν ἀνέγκλητος, μιᾶς γυναικὸς ἀνήρ, τέκνα ἔχων πι στὰ, δηλαδή, καὶ τὰ ἑξῆς. Ἐπηποροῦμεν δὴ ὁρῶντες δυνατὸν εἶναι βελτίους πολλῷ τυγχάνειν τινὰς διγά μους μονογάμων, τί δήποτε οὐκ ἐπιτρέπει ὁ Παῦλος διγάμους εἰς τὰς ἐκκλησιαστικὰς καθίστασθαι ἀρχάς καὶ γὰρ ἐδόκει μοι ζητήσεως ἄξιον εἶναι τὸ τοιοῦτον, τῷ ἐνδέχεσθαι ἀτυχήσαντά τινα περὶ δύο γάμους ἔτι νέον ὄντα ἀποβαλόντα τὴν δευτέραν, ἐγκρατέστατα καὶ καθαρώτατα βεβιωκέναι παρὰ τὸν λοιπὸν μέχρι γήρως χρόνον. Τίς οὖν οὐκ ἂν εὐλόγως ἐπαπορῇ τί δήποτε, ζητουμένου τοῦ ἄρξοντος τῆς Ἐκκλησίας, Ἐγὼ δὲ ἡγοῦμαι ὅτι οὐκ αἴσιον τοῦτο, ἵν' οὕτως ὀνομάσω, ληψόμενοι ἀγγέλους, Εγὼ δὲ ἡγοῦμαι, ὅτι οὐκ αἴσιον τοῦτον, ἵν᾽ οὕτως ὀνομάσω, ληψόμενοι ἀγγέλου πρὸς τὴν ἡμετέραν ψυχὴν γάμον. γάμον τινὸς λαμβάνειν, Οὐδένα γὰρ τῶν ἀπὸ τῆς Ἐκκλησίας, τὰ ἀποστο λικὰ κωλύοντα διγάμους ἄρχειν τῆς Ἐκκλησίας, ἢ προκαθέζεσθαι προτετιμημένους ἐν αὐτῇ, Ὡς ἐν συμβόλοις. τὸ σύμβολον τοῦ ἀποκεκαθάρθαι Ἐπεὶ σύμβολόν ἐστι καὶ ὁ ἐπίσκοπος, καὶ ὁ πρεσβύτερος, καὶ ὁ διάκονος ἀλη Οινῶν κατὰ τὰ ὀνόματα ταῦτα πραγμάτων, Χήρα, φησὶν, ἔστω μὴ ἔλαττον. [ Επαπορῇ. ἐπαπορήσει. ne qua in nobis fcdilas reperiatur, et coram Chri * I Tim. 111, 1, 2, 3. ibid. 12. | Tim. v, etc. lla codd. H. et R. loci hujus manifesto mendosi cor rectione manum abstinuimus: eum tamen non infe liciter sic emendes Recte enim dici, ducent grammaticorum filii. H etc. Origenes homil. in Luc., idem prolixe docet. Nullus autem, opinor, dubitat, quin ab Ecclesiæ magistratibus depulsos eos hic significet, non solum qui duas uxores simul, sed et qui ordine duxerint, idque juxta apostolicum prascriptum, ut ait su pra. Hanc consuetudinem jam inde ab incunabulis retinuit Ecclesia, et in explicando Paulo Tim. 11, 2, de episcopis, et Tit. 1, 6, de presbyteris, et Tim. 111, 12, de diaconis, et I Tim. v, 9, de viduis, Ori geni consentiunt universi Patres, si unum fortasse sto qui vir est, vel coram angelo nobis præfecto gratiam non inveniamus: nam si indiligentiores fuerimus, libellum fortasse repudii nos quoque re cipiemus, et vel reclore viduabimur, vel alteri viro nos applicabimus; ego vero inauspicato, et malis, ut ita dicaın, avibus hoc cum angelo connubium nos animæ nostræ conciliaturos puto. quaestionem quamdam, arduam licet et difficilem, quæ in Apostoli legibus super rebus ecclesiasticis continetur, jam fortasse solvere et planam facere nos posse pronuntio: ex iis enim qui Ecclesiæ no men dederunt, neminem qui dignitatem aliquam præ multis, quasi in symbolis fuerit consecutus, Paulus secundas nuptias expertum fuisse vult; nam in priore ad Timotheum Epistola, leges de episco- \ pis ferens: c Si quis, inquit, episcopatum deside rat, bonum opus desiderat. Oportet ergo episcopum irreprehensibilem esse, unius uxoris virum, so brium, prudentem, et cælera: tum de diaconis Diaconi, inquit ", sint unius uxoris viri, qui filiis suis bene præsint, et suis domnibus, et reliqua. Viduas autem constituens: c Vidua sit, inquit, non minor sexaginta annorum, quæ fuerit unius viri uxor; quæ vero deinde subjunxit, ea tan quam alterum tertiumve momenti ac dignitatis lo cum obtinentia protulit. At in Epistola ad Titum "7 Hujus rei gratia reliqui te Cretæ, ut ea quæ de sunt, corrigas, et constituas per civitates presbyte ros, sicut et ego disposui tibi. Si quis sinc crimine cst, unius uxoris vir, filios habens fideles» scilicet, et quæ sequuntur. Cum autem fieri posse videre mus, ut unius uxoris viris nonnulli bis matrimonio conjuncti longe meliores essent, dubii eramus quamobrem Paulus ab ecclesiasticis magistratibus digamos arceat; id enim mihi examine dignum vi debatur, propterea quod fieri potest, ut qui in duo bus matrimoniis fuerit infelix, et alteram uxorem etiamnum juvenis amiserit, reliquum vitæ tempus Tit. 1, 5, 6. Theodoretum, alterumve excipias. Quod autem in Tim. v, 9, a contraria parte stans Beza, Patrum omnium, dum eos sibi adversari sentit, auctorita tem floccifacit; et Chrysostomi tamen, quem sibi favere putat, patrocinio gaudet, parum æquus certe est. Ib. An ordinationum sacer dotalium morem his temporibus usurpatum for, tasse intelligit, quæ collatis Ecclesiæ suffragiis fie bant, ut ipse indicat ad finem lib. vult Contra Gels., et Cyprianus, epist. 68? An ipsam ordinationem symboli nomine afficit, quemadmodum baptismum, quem appellat libro tertio Contra Celsum? et quo nomine afficitur Eu charistia, ut supra ostendimus, et sacramenta om nia? Alia sane mens est Origenis, quam pagina sequenti aperit his verbis etc. ID. Tim. v, Codex Regius, ne qua in nobis fcdilas reperiatur, et coram Chri * I Tim. 111, 1, 2, 3. ibid. 12. | Tim. v, etc. lla codd. H. et R. loci hujus manifesto mendosi cor rectione manum abstinuimus: eum tamen non infe liciter sic emendes Recte enim dici, ducent grammaticorum filii. H etc. Origenes homil. in Luc., idem prolixe docet. Nullus autem, opinor, dubitat, quin ab Ecclesiæ magistratibus depulsos eos hic significet, non solum qui duas uxores simul, sed et qui ordine duxerint, idque juxta apostolicum prascriptum, ut ait su pra. Hanc consuetudinem jam inde ab incunabulis retinuit Ecclesia, et in explicando Paulo Tim. 11, 2, de episcopis, et Tit. 1, 6, de presbyteris, et Tim. 111, 12, de diaconis, et I Tim. v, 9, de viduis, Ori geni consentiunt universi Patres, si unum fortasse sto qui vir est, vel coram angelo nobis præfecto gratiam non inveniamus: nam si indiligentiores fuerimus, libellum fortasse repudii nos quoque re cipiemus, et vel reclore viduabimur, vel alteri viro nos applicabimus; ego vero inauspicato, et malis, ut ita dicaın, avibus hoc cum angelo connubium nos animæ nostræ conciliaturos puto. quaestionem quamdam, arduam licet et difficilem, quæ in Apostoli legibus super rebus ecclesiasticis continetur, jam fortasse solvere et planam facere nos posse pronuntio: ex iis enim qui Ecclesiæ no men dederunt, neminem qui dignitatem aliquam præ multis, quasi in symbolis fuerit consecutus, Paulus secundas nuptias expertum fuisse vult; nam in priore ad Timotheum Epistola, leges de episco- \ pis ferens: c Si quis, inquit, episcopatum deside rat, bonum opus desiderat. Oportet ergo episcopum irreprehensibilem esse, unius uxoris virum, so brium, prudentem, et cælera: tum de diaconis Diaconi, inquit ", sint unius uxoris viri, qui filiis suis bene præsint, et suis domnibus, et reliqua. Viduas autem constituens: c Vidua sit, inquit, non minor sexaginta annorum, quæ fuerit unius viri uxor; quæ vero deinde subjunxit, ea tan quam alterum tertiumve momenti ac dignitatis lo cum obtinentia protulit. At in Epistola ad Titum "7 Hujus rei gratia reliqui te Cretæ, ut ea quæ de sunt, corrigas, et constituas per civitates presbyte ros, sicut et ego disposui tibi. Si quis sinc crimine cst, unius uxoris vir, filios habens fideles» scilicet, et quæ sequuntur. Cum autem fieri posse videre mus, ut unius uxoris viris nonnulli bis matrimonio conjuncti longe meliores essent, dubii eramus quamobrem Paulus ab ecclesiasticis magistratibus digamos arceat; id enim mihi examine dignum vi debatur, propterea quod fieri potest, ut qui in duo bus matrimoniis fuerit infelix, et alteram uxorem etiamnum juvenis amiserit, reliquum vitæ tempus Tit. 1, 5, 6. Theodoretum, alterumve excipias. Quod autem in Tim. v, 9, a contraria parte stans Beza, Patrum omnium, dum eos sibi adversari sentit, auctorita tem floccifacit; et Chrysostomi tamen, quem sibi favere putat, patrocinio gaudet, parum æquus certe est. Ib. An ordinationum sacer dotalium morem his temporibus usurpatum for, tasse intelligit, quæ collatis Ecclesiæ suffragiis fie bant, ut ipse indicat ad finem lib. vult Contra Gels., et Cyprianus, epist. 68? An ipsam ordinationem symboli nomine afficit, quemadmodum baptismum, quem appellat libro tertio Contra Celsum? et quo nomine afficitur Eu charistia, ut supra ostendimus, et sacramenta om nia? Alia sane mens est Origenis, quam pagina sequenti aperit his verbis etc. ID. Tim. v, Codex Regius, 9. Χήρα, καταλεγέσθω. Ιπ. 22. At quoniam circa hunc locum versamur, 9. Χήρα, καταλεγέσθω. Ιπ. 22. At quoniam circa hunc locum versamur,

καὶ [ὁ] ἀποστερῶν δὲ ἀπὸ τῆς γυναικὸς ἑαυτὸν «ποιεῖ αὐτὴν» πολλάκις «μοιχευθῆναι,» μὴ ἐκπληρῶν αὐτῆς τὰς ὀρέξεις, κἂν φαντασίᾳ πλείονος σεμνότητος καὶ σωφροσύνης τὸ τοιοῦτο ποιῇ· καὶ τάχα μᾶλλον οὗτος ἐπίληπτος ὁ [τὸ ὅσον ἐφ’ ἑαυτῷ] ποιῶν «αὐτὴν μοιχευθῆναι» μὴ ἐκπληρῶν αὐτῆς τὰς ὀρέξεις ἢ ὁ ἀπολύσας αὐτὴν «παρεκτὸς λόγου» μὲν «πορνείας,» ἐπὶ φαρμακείᾳ δὲ ἢ φόνῳ ἤ τινι τῶν βαρυτάτων ἁμαρτημάτων. ὥσπερ δὲ μοιχαλίς ἐστι γυνή, κἂν δοκῇ γαμεῖσθαι ἀνδρί, ἔτι ζῶντος τοῦ προτέρου, οὕτως καὶ ἀνὴρ γαμεῖν δοκῶν «ἀπολελυμένην» οὐ γαμεῖ [κατὰ τὴν τοῦ σωτῆρος ἡμῶν ἀπόφασιν] ὅσον «μοιχεύει.» Μετὰ δὲ ταῦτα κατανοήσαντες οἱ τοῦ Χριστοῦ μαθηταί, ὅσα δύναται γενέσθαι συμπτώματα ἐν γάμοις, ὧν ἀνέχεσθαι δεῖ τὸν ἄνδρα, καὶ κατὰ τοῦτο [ἀνεχόμενον] ἀπαλλάσσειν σκληρότατα ἢ μὴ ἀνεχόμενον παρανομεῖν εἰς τοὺς Χριστοῦ λόγους, φασὶν αὐτῷ, [ὡς] ἐπὶ εὐχερέστερον τὴν ἀγαμίαν καταφεύγοντες καὶ μᾶλλον συμφέρον ἢ ὡς δοκεῖ συμφέρειν γάμος· ἢ τοῦ τεταγμένου ἐφ' ἡμῖν ἀγγέλου· ἐὰν γὰρ μὴ προσέχωμεν, τάχα καὶ ἡμεῖς τὸ βιβλίον τοῦ ἀποστα σίου ληψόμεθα, καὶ ἡ χηρεύσομεν προστάτου, ἢ ἐπὶ ἄνδρα ἕτερον ἔλευσόμεθα. Ἐγὼ δὲ ἡγοῦμαι, ὅτι οὐκ αἴσιον τοῦτο, ἵν' οὕτως ὀνομάσω, ληψόμενοι ἀγγέ λους πρὸς τὴν ἡμετέραν ψυχὴν γάμον. Γενόμενος δὲ κατὰ τὸν τόπον, εἴποιμ' ἂν, ὅτι ζη τούμενόν τι κατὰ τὴν τοῦ ᾿Αποστόλου περὶ τῶν ἐκ κλησιαστικῶν πραγμάτων νομοθεσίαν τάχα ήδη νοή σαι καὶ δυσθεώρητον τυγχάνον δυνησόμεθα· οὐδένα γὰρ τῶν ἀπὸ τῆς Ἐκκλησίας υπεροχήν τινα παρὰ τοὺς πολλοὺς ὡς ἐν συμβόλοις ανειληφότα βούλε καὶ ὁ Παῦλος δευτέρου πεπειρᾶσθαι γάμου· περὶ μὲν γὰρ ἐπισκόπων νομοθετῶν ἐν τῇ πρὸς Τιμόθεον προ τέρα φησίν· «Εἴ τις ἐπισκοπῆς ὀρέγεται, καλού ἔργου ἐπιθυμεῖ. Δεῖ οὖν τὸν ἐπίσκοπον ἀνεπίληπτον εἶναι, μιᾶς γυναικὸς ἄνδρα, νηφάλιον, σώφρονα,» καὶ τὰ ἑξῆς· περὶ δὲ διακόνων, ο Διάκονοι,» φησὶν, ἔστωσαν μιᾶς γυναικὸς ἄνδρες, τέκνων καλῶς προϊ στάμενοι, καὶ τῶν ἰδίων οίκων,» καὶ τὰ λοιπά. Καὶ χήρας δὲ καθιστάς, ο Χήρα, φησὶν, ἔστω μὴ ἔλατ τον ἐτῶν ἑξήκοντα, γεγονυία ἑνὸς ἀνδρὸς γυνή καὶ μετὰ ταῦτά φησι τὰ ἐπιφερόμενα, ώς τούτου δεύ τερα καὶ τρίτα. Ἐν δὲ τῇ πρὸς Τίτον, «Τούτου, φησί, χάριν ἀπέλιπόν σε ἐν Κρήτῃ, ἵνα τὰ λείποντα ἐπιδιορθώσῃ, καὶ καταστήσῃς κατὰ πόλιν πρεσ βυτέρους, ὡς ἐγώ σοι διεταξάμην. Εἰ τίς ἐστιν ἀνέγκλητος, μιᾶς γυναικὸς ἀνήρ, τέκνα ἔχων πι στὰ, δηλαδή, καὶ τὰ ἑξῆς. Ἐπηποροῦμεν δὴ ὁρῶντες δυνατὸν εἶναι βελτίους πολλῷ τυγχάνειν τινὰς διγά μους μονογάμων, τί δήποτε οὐκ ἐπιτρέπει ὁ Παῦλος διγάμους εἰς τὰς ἐκκλησιαστικὰς καθίστασθαι ἀρχάς καὶ γὰρ ἐδόκει μοι ζητήσεως ἄξιον εἶναι τὸ τοιοῦτον, τῷ ἐνδέχεσθαι ἀτυχήσαντά τινα περὶ δύο γάμους ἔτι νέον ὄντα ἀποβαλόντα τὴν δευτέραν, ἐγκρατέστατα καὶ καθαρώτατα βεβιωκέναι παρὰ τὸν λοιπὸν μέχρι γήρως χρόνον. Τίς οὖν οὐκ ἂν εὐλόγως ἐπαπορῇ τί δήποτε, ζητουμένου τοῦ ἄρξοντος τῆς Ἐκκλησίας, Ἐγὼ δὲ ἡγοῦμαι ὅτι οὐκ αἴσιον τοῦτο, ἵν' οὕτως ὀνομάσω, ληψόμενοι ἀγγέλους, Εγὼ δὲ ἡγοῦμαι, ὅτι οὐκ αἴσιον τοῦτον, ἵν᾽ οὕτως ὀνομάσω, ληψόμενοι ἀγγέλου πρὸς τὴν ἡμετέραν ψυχὴν γάμον. γάμον τινὸς λαμβάνειν, Οὐδένα γὰρ τῶν ἀπὸ τῆς Ἐκκλησίας, τὰ ἀποστο λικὰ κωλύοντα διγάμους ἄρχειν τῆς Ἐκκλησίας, ἢ προκαθέζεσθαι προτετιμημένους ἐν αὐτῇ, Ὡς ἐν συμβόλοις. τὸ σύμβολον τοῦ ἀποκεκαθάρθαι Ἐπεὶ σύμβολόν ἐστι καὶ ὁ ἐπίσκοπος, καὶ ὁ πρεσβύτερος, καὶ ὁ διάκονος ἀλη Οινῶν κατὰ τὰ ὀνόματα ταῦτα πραγμάτων, Χήρα, φησὶν, ἔστω μὴ ἔλαττον. [ Επαπορῇ. ἐπαπορήσει. ἢ τοῦ τεταγμένου ἐφ' ἡμῖν ἀγγέλου· ἐὰν γὰρ μὴ προσέχωμεν, τάχα καὶ ἡμεῖς τὸ βιβλίον τοῦ ἀποστα σίου ληψόμεθα, καὶ ἡ χηρεύσομεν προστάτου, ἢ ἐπὶ ἄνδρα ἕτερον ἔλευσόμεθα. Ἐγὼ δὲ ἡγοῦμαι, ὅτι οὐκ αἴσιον τοῦτο, ἵν' οὕτως ὀνομάσω, ληψόμενοι ἀγγέ λους πρὸς τὴν ἡμετέραν ψυχὴν γάμον. Γενόμενος δὲ κατὰ τὸν τόπον, εἴποιμ' ἂν, ὅτι ζη τούμενόν τι κατὰ τὴν τοῦ ᾿Αποστόλου περὶ τῶν ἐκ κλησιαστικῶν πραγμάτων νομοθεσίαν τάχα ήδη νοή σαι καὶ δυσθεώρητον τυγχάνον δυνησόμεθα· οὐδένα γὰρ τῶν ἀπὸ τῆς Ἐκκλησίας υπεροχήν τινα παρὰ τοὺς πολλοὺς ὡς ἐν συμβόλοις ανειληφότα βούλε καὶ ὁ Παῦλος δευτέρου πεπειρᾶσθαι γάμου· περὶ μὲν γὰρ ἐπισκόπων νομοθετῶν ἐν τῇ πρὸς Τιμόθεον προ τέρα φησίν· «Εἴ τις ἐπισκοπῆς ὀρέγεται, καλού ἔργου ἐπιθυμεῖ. Δεῖ οὖν τὸν ἐπίσκοπον ἀνεπίληπτον εἶναι, μιᾶς γυναικὸς ἄνδρα, νηφάλιον, σώφρονα,» καὶ τὰ ἑξῆς· περὶ δὲ διακόνων, ο Διάκονοι,» φησὶν, ἔστωσαν μιᾶς γυναικὸς ἄνδρες, τέκνων καλῶς προϊ στάμενοι, καὶ τῶν ἰδίων οίκων,» καὶ τὰ λοιπά. Καὶ χήρας δὲ καθιστάς, ο Χήρα, φησὶν, ἔστω μὴ ἔλατ τον ἐτῶν ἑξήκοντα, γεγονυία ἑνὸς ἀνδρὸς γυνή καὶ μετὰ ταῦτά φησι τὰ ἐπιφερόμενα, ώς τούτου δεύ τερα καὶ τρίτα. Ἐν δὲ τῇ πρὸς Τίτον, «Τούτου, φησί, χάριν ἀπέλιπόν σε ἐν Κρήτῃ, ἵνα τὰ λείποντα ἐπιδιορθώσῃ, καὶ καταστήσῃς κατὰ πόλιν πρεσ βυτέρους, ὡς ἐγώ σοι διεταξάμην. Εἰ τίς ἐστιν ἀνέγκλητος, μιᾶς γυναικὸς ἀνήρ, τέκνα ἔχων πι στὰ, δηλαδή, καὶ τὰ ἑξῆς. Ἐπηποροῦμεν δὴ ὁρῶντες δυνατὸν εἶναι βελτίους πολλῷ τυγχάνειν τινὰς διγά μους μονογάμων, τί δήποτε οὐκ ἐπιτρέπει ὁ Παῦλος διγάμους εἰς τὰς ἐκκλησιαστικὰς καθίστασθαι ἀρχάς καὶ γὰρ ἐδόκει μοι ζητήσεως ἄξιον εἶναι τὸ τοιοῦτον, τῷ ἐνδέχεσθαι ἀτυχήσαντά τινα περὶ δύο γάμους ἔτι νέον ὄντα ἀποβαλόντα τὴν δευτέραν, ἐγκρατέστατα καὶ καθαρώτατα βεβιωκέναι παρὰ τὸν λοιπὸν μέχρι γήρως χρόνον. Τίς οὖν οὐκ ἂν εὐλόγως ἐπαπορῇ τί δήποτε, ζητουμένου τοῦ ἄρξοντος τῆς Ἐκκλησίας, Ἐγὼ δὲ ἡγοῦμαι ὅτι οὐκ αἴσιον τοῦτο, ἵν' οὕτως ὀνομάσω, ληψόμενοι ἀγγέλους, Εγὼ δὲ ἡγοῦμαι, ὅτι οὐκ αἴσιον τοῦτον, ἵν᾽ οὕτως ὀνομάσω, ληψόμενοι ἀγγέλου πρὸς τὴν ἡμετέραν ψυχὴν γάμον. γάμον τινὸς λαμβάνειν, Οὐδένα γὰρ τῶν ἀπὸ τῆς Ἐκκλησίας, τὰ ἀποστο λικὰ κωλύοντα διγάμους ἄρχειν τῆς Ἐκκλησίας, ἢ προκαθέζεσθαι προτετιμημένους ἐν αὐτῇ, Ὡς ἐν συμβόλοις. τὸ σύμβολον τοῦ ἀποκεκαθάρθαι Ἐπεὶ σύμβολόν ἐστι καὶ ὁ ἐπίσκοπος, καὶ ὁ πρεσβύτερος, καὶ ὁ διάκονος ἀλη Οινῶν κατὰ τὰ ὀνόματα ταῦτα πραγμάτων, Χήρα, φησὶν, ἔστω μὴ ἔλαττον. [ Επαπορῇ. ἐπαπορήσει. ne qua in nobis fcdilas reperiatur, et coram Chri * I Tim. 111, 1, 2, 3. ibid. 12. | Tim. v, etc. lla codd. H. et R. loci hujus manifesto mendosi cor rectione manum abstinuimus: eum tamen non infe liciter sic emendes Recte enim dici, ducent grammaticorum filii. H etc. Origenes homil. in Luc., idem prolixe docet. Nullus autem, opinor, dubitat, quin ab Ecclesiæ magistratibus depulsos eos hic significet, non solum qui duas uxores simul, sed et qui ordine duxerint, idque juxta apostolicum prascriptum, ut ait su pra. Hanc consuetudinem jam inde ab incunabulis retinuit Ecclesia, et in explicando Paulo Tim. 11, 2, de episcopis, et Tit. 1, 6, de presbyteris, et Tim. 111, 12, de diaconis, et I Tim. v, 9, de viduis, Ori geni consentiunt universi Patres, si unum fortasse sto qui vir est, vel coram angelo nobis præfecto gratiam non inveniamus: nam si indiligentiores fuerimus, libellum fortasse repudii nos quoque re cipiemus, et vel reclore viduabimur, vel alteri viro nos applicabimus; ego vero inauspicato, et malis, ut ita dicaın, avibus hoc cum angelo connubium nos animæ nostræ conciliaturos puto. quaestionem quamdam, arduam licet et difficilem, quæ in Apostoli legibus super rebus ecclesiasticis continetur, jam fortasse solvere et planam facere nos posse pronuntio: ex iis enim qui Ecclesiæ no men dederunt, neminem qui dignitatem aliquam præ multis, quasi in symbolis fuerit consecutus, Paulus secundas nuptias expertum fuisse vult; nam in priore ad Timotheum Epistola, leges de episco- \ pis ferens: c Si quis, inquit, episcopatum deside rat, bonum opus desiderat. Oportet ergo episcopum irreprehensibilem esse, unius uxoris virum, so brium, prudentem, et cælera: tum de diaconis Diaconi, inquit ", sint unius uxoris viri, qui filiis suis bene præsint, et suis domnibus, et reliqua. Viduas autem constituens: c Vidua sit, inquit, non minor sexaginta annorum, quæ fuerit unius viri uxor; quæ vero deinde subjunxit, ea tan quam alterum tertiumve momenti ac dignitatis lo cum obtinentia protulit. At in Epistola ad Titum "7 Hujus rei gratia reliqui te Cretæ, ut ea quæ de sunt, corrigas, et constituas per civitates presbyte ros, sicut et ego disposui tibi. Si quis sinc crimine cst, unius uxoris vir, filios habens fideles» scilicet, et quæ sequuntur. Cum autem fieri posse videre mus, ut unius uxoris viris nonnulli bis matrimonio conjuncti longe meliores essent, dubii eramus quamobrem Paulus ab ecclesiasticis magistratibus digamos arceat; id enim mihi examine dignum vi debatur, propterea quod fieri potest, ut qui in duo bus matrimoniis fuerit infelix, et alteram uxorem etiamnum juvenis amiserit, reliquum vitæ tempus Tit. 1, 5, 6. Theodoretum, alterumve excipias. Quod autem in Tim. v, 9, a contraria parte stans Beza, Patrum omnium, dum eos sibi adversari sentit, auctorita tem floccifacit; et Chrysostomi tamen, quem sibi favere putat, patrocinio gaudet, parum æquus certe est. Ib. An ordinationum sacer dotalium morem his temporibus usurpatum for, tasse intelligit, quæ collatis Ecclesiæ suffragiis fie bant, ut ipse indicat ad finem lib. vult Contra Gels., et Cyprianus, epist. 68? An ipsam ordinationem symboli nomine afficit, quemadmodum baptismum, quem appellat libro tertio Contra Celsum? et quo nomine afficitur Eu charistia, ut supra ostendimus, et sacramenta om nia? Alia sane mens est Origenis, quam pagina sequenti aperit his verbis etc. ID. Tim. v, Codex Regius, ne qua in nobis fcdilas reperiatur, et coram Chri * I Tim. 111, 1, 2, 3. ibid. 12. | Tim. v, etc. lla codd. H. et R. loci hujus manifesto mendosi cor rectione manum abstinuimus: eum tamen non infe liciter sic emendes Recte enim dici, ducent grammaticorum filii. H etc. Origenes homil. in Luc., idem prolixe docet. Nullus autem, opinor, dubitat, quin ab Ecclesiæ magistratibus depulsos eos hic significet, non solum qui duas uxores simul, sed et qui ordine duxerint, idque juxta apostolicum prascriptum, ut ait su pra. Hanc consuetudinem jam inde ab incunabulis retinuit Ecclesia, et in explicando Paulo Tim. 11, 2, de episcopis, et Tit. 1, 6, de presbyteris, et Tim. 111, 12, de diaconis, et I Tim. v, 9, de viduis, Ori geni consentiunt universi Patres, si unum fortasse sto qui vir est, vel coram angelo nobis præfecto gratiam non inveniamus: nam si indiligentiores fuerimus, libellum fortasse repudii nos quoque re cipiemus, et vel reclore viduabimur, vel alteri viro nos applicabimus; ego vero inauspicato, et malis, ut ita dicaın, avibus hoc cum angelo connubium nos animæ nostræ conciliaturos puto. quaestionem quamdam, arduam licet et difficilem, quæ in Apostoli legibus super rebus ecclesiasticis continetur, jam fortasse solvere et planam facere nos posse pronuntio: ex iis enim qui Ecclesiæ no men dederunt, neminem qui dignitatem aliquam præ multis, quasi in symbolis fuerit consecutus, Paulus secundas nuptias expertum fuisse vult; nam in priore ad Timotheum Epistola, leges de episco- \ pis ferens: c Si quis, inquit, episcopatum deside rat, bonum opus desiderat. Oportet ergo episcopum irreprehensibilem esse, unius uxoris virum, so brium, prudentem, et cælera: tum de diaconis Diaconi, inquit ", sint unius uxoris viri, qui filiis suis bene præsint, et suis domnibus, et reliqua. Viduas autem constituens: c Vidua sit, inquit, non minor sexaginta annorum, quæ fuerit unius viri uxor; quæ vero deinde subjunxit, ea tan quam alterum tertiumve momenti ac dignitatis lo cum obtinentia protulit. At in Epistola ad Titum "7 Hujus rei gratia reliqui te Cretæ, ut ea quæ de sunt, corrigas, et constituas per civitates presbyte ros, sicut et ego disposui tibi. Si quis sinc crimine cst, unius uxoris vir, filios habens fideles» scilicet, et quæ sequuntur. Cum autem fieri posse videre mus, ut unius uxoris viris nonnulli bis matrimonio conjuncti longe meliores essent, dubii eramus quamobrem Paulus ab ecclesiasticis magistratibus digamos arceat; id enim mihi examine dignum vi debatur, propterea quod fieri potest, ut qui in duo bus matrimoniis fuerit infelix, et alteram uxorem etiamnum juvenis amiserit, reliquum vitæ tempus Tit. 1, 5, 6. Theodoretum, alterumve excipias. Quod autem in Tim. v, 9, a contraria parte stans Beza, Patrum omnium, dum eos sibi adversari sentit, auctorita tem floccifacit; et Chrysostomi tamen, quem sibi favere putat, patrocinio gaudet, parum æquus certe est. Ib. An ordinationum sacer dotalium morem his temporibus usurpatum for, tasse intelligit, quæ collatis Ecclesiæ suffragiis fie bant, ut ipse indicat ad finem lib. vult Contra Gels., et Cyprianus, epist. 68? An ipsam ordinationem symboli nomine afficit, quemadmodum baptismum, quem appellat libro tertio Contra Celsum? et quo nomine afficitur Eu charistia, ut supra ostendimus, et sacramenta om nia? Alia sane mens est Origenis, quam pagina sequenti aperit his verbis etc. ID. Tim. v, Codex Regius, 9. Χήρα, καταλεγέσθω. Ιπ. 22. At quoniam circa hunc locum versamur, 9. Χήρα, καταλεγέσθω. Ιπ. 22. At quoniam circa hunc locum versamur,

τίς οὖν ὁ αἰτῶν ἢ ὁ πεισθεὶς τῷ Ἰησοῦ λέγοντι· «ἐὰν στήκητε προσευχόμενοι», «πιστεύετε ὅτι λαμβάνετε, καὶ λήψεσθε»; χρὴ δὲ τὸν αἰτοῦντα ποιεῖν πάντα τὰ παρ’ αὐτῷ, ἵνα προσεύχηται «πνεύματι», προσεύχηται «δὲ καὶ τῷ νοί̈6, καὶ [τοῦ] «ἀδιαλείπτως προσεύχεσθε» μεμνημένον καὶ τοῦ «ἔλεγε δὲ παραβολὴν αὐτοῖς πρὸς τὸ δεῖν πάντοτε προσεύχεσθαι αὐτοὺς καὶ μὴ ἐκκακεῖν, λέγων· κριτής τις ἦν ἔν τινι πόλει» καὶ τὰ ἑξῆς. χρήσιμον δὲ εἰς τὸ γινώσκειν, τί τὸ αἰτεῖν καὶ τὸ λαβεῖν ἐστι καὶ τί τὸ «πᾶς ὁ αἰτῶν λαμβάνει», καὶ τὸ «λέγω ὑμῖν, εἰ καὶ οὐ δώσει αὐτῷ ἀναστὰς διὰ τὸ εἶναι φίλον αὐτοῦ, διά γε τὴν ἀναίδειαν αὐτοῦ ἐγερθεὶς δώσει [αὐτῷ] ὅσων χρῄζει»· ἐπιφέρει γοῦν· «κἀγὼ ὑμῖν λέγω, αἰτεῖτε, καὶ δοθήσεται ὑμῖν» καὶ τὰ ἑξῆς. ἔτι προτρεπτικὸν διὰ τὸ «οὐ πάντες χωροῦσι τὸν λόγον, ἀλλ’ οἷς δέδοται,» εἰς τὸ αἰτεῖν ἀξίως τοῦ λαβεῖν καὶ τὸ «τίς δὲ ἐξ ὑμῶν τὸν πατέρα υἱὸς αἰτήσει ἰχθύν, μὴ ἀντὶ ἰχθύος ὄφιν ἐπιδώσει αὐτῷ;» καὶ τὰ ἑξῆς. δώσει οὖν τὸ ἀγαθὸν δόμα, τὴν παντελῆ καθάρευσιν ἐν ἀγαμίᾳ καὶ ἁγνείᾳ ὁ θεὸς τοῖς «ἐξ ὅλης ψυχῆς» καὶ μετὰ πίστεως καὶ «ἀδιαλείπτως» ἐν προςευχαῖς αἰτοῦσιν αὐτόν. μου λέξεις· τὸν δὲ μονόγαμον, καὶ εἰ τύχοι μέχρι γήρως συμβιῶσαι τῇ γυναικὶ, κρατοῦμεν ἄρχοντα ἔσθ' ὅτε μηδὲ γυμνασάμενον εἰς ἁγνείαν καὶ σωφρο σύνην; Ἐκ δὲ τῶν εἰρημένων εἰς τὸν περὶ τοῦ βίο βλίου τῆς ἀποστασίας νόμον ἐφίστημι, μήποτε, ἐπει σύμβολόν ἐστι καὶ ὁ ἐπίσκοπος, καὶ ὁ πρεσβύτερος, καὶ ὁ διάκονος ἀληθινῶν κατὰ τὰ ὀνόματα ταῦτα πραγμάτων, ἐβουλήθη αὐτοὺς συμβολικώς μονογά μους καταστῆσαι, ἵν᾿ ὁ δυνάμενος ἐπιστῆσαι τοῖς πράγμασιν εὕρῃ ἐκ τοῦ πνευματικοῦ νόμου ἀνάξιον ὄντα ἀρχῆς ἐκκλησιαστικῆς ἐκεῖνον, οὗ ἡ ψυχὴ οὐχ εὗρε χάριν ἐναντίον τοῦ ἀνδρὸς αὐτῆς, τῷ εὑρῆσθαι ἐν αὐτῇ ἄσχημον πρᾶγμα, καὶ ἀξίαν αὐτὴν γεγονέναι τοῦ τῆς ἀποστάσεως βιβλίου· δευτέρῳ γὰρ συνοική σασα ἡ τοιαύτη ψυχή, καὶ παρὰ τῷ τοιούτῳ μεση θεῖσα, οὐκέτι δύναται μετὰ τὸ δεύτερον βιβλίον τοῦ ἀποστασίου ἐπανελθεῖν ἐπὶ τὸν πρότερον ἄνδρα. Ε κος μὲν οὖν καὶ ἄλλους παρὰ τοῖς πολλῷ ἡμῶν σοφωτέροις, καὶ μᾶλλον βλέπειν τὰ τηλικαῦτα δυνα μένοις εὑρεθήσεσθαι λόγους, εἴτε εἰς τὸν περὶ τοῦ τῆς ἀποστασίας βιβλίου νόμον, εἴτε εἰς τὰ ἀποστολικά κωλύοντα διγάμους ἄρχειν τῆς Ἐκκλησίας, ἢ προκα θέζεσθαι προτετιμημένους ἐν αὐτῇ· ἡμεῖς δὲ, ἕως εὑρεθῇ τὰ κρείττονα, καὶ δυνάμενα τῇ τοῦ τῆς γνώ σεως φωτὸς πολλῇ ὑπεροχῇ ἀμαυρῶσαι τὰ ὑφ' ἡμῶν εἰρημένα, είπομεν τὰ ὑποπεσόντα εἰς τοὺς τόπους ἡμῖν. τὸν μὲν τοιόνδε δίγαμον οὐ καθίσταμεν διὰ τὰς τοῦ γά ἦφθαι εἰς τοὺς τόπους πραγμάτων, οὐδὲν ἧττον ἔτι διὰ τὴν λέξιν καὶ ταῦτα λεκτέον, ὅτι τινὲς τῶν νόμων ἐγράφησαν οὐχ ὡς διαφέροντες, ἀλλ' ὡς συμπεριφε ρόμενοι τῇ ἀσθενείᾳ τῶν νομοθετουμένων· τοιοῦτον γάρ τι δηλοῦται ἐν τῷ· Μωϋσῆς πρὸς τὴν σκληρο καρδίαν ὑμῶν ἐπέτρεψεν ἀπολῦσαι τὰς γυναῖκας ὑμῶν·, τὸ δὲ προηγούμενον καὶ διαφέρον νόμου τοῦ διὰ τὴν σκληροκαρδίαν γεγραμμένου δηλούται ἐν τῷ· Ἀπ᾿ ἀρχῆς δὲ οὐ γέγονεν οὕτως. Καὶ ἐν τῇ καινῇ δὲ Διαθήκῃ ἐστί τινα νενομοθετημένα ἀνάλογον » τῷ· ι "Οτι Μωϋσῆς πρὸς τὴν σκληροκαρδίαν ὑμῶν ἐπέτρεψεν ὑμῖν ἀπολῦσαι τὰς γυναῖκας ὑμῶν οἱονεὶ γὰρ πρὸς τὴν σκληροκαρδίαν ὑμῶν γέγρα πται διὰ τὴν ἀσθένειαν τό· Διὰ δὲ τὰς πορ νείας ἕκαστος τὴν ἑαυτοῦ γυναῖκα ἐχέτω, καὶ ἑκάστη "Αρχοντα. ἀρέσκοντα. εἰς ἀνδρείαν καὶ σωφροσύνην. τῆς ἀπο τάσεως νόμον. μου λέξεις· τὸν δὲ μονόγαμον, καὶ εἰ τύχοι μέχρι γήρως συμβιῶσαι τῇ γυναικὶ, κρατοῦμεν ἄρχοντα ἔσθ' ὅτε μηδὲ γυμνασάμενον εἰς ἁγνείαν καὶ σωφρο σύνην; Ἐκ δὲ τῶν εἰρημένων εἰς τὸν περὶ τοῦ βίο βλίου τῆς ἀποστασίας νόμον ἐφίστημι, μήποτε, ἐπει σύμβολόν ἐστι καὶ ὁ ἐπίσκοπος, καὶ ὁ πρεσβύτερος, καὶ ὁ διάκονος ἀληθινῶν κατὰ τὰ ὀνόματα ταῦτα πραγμάτων, ἐβουλήθη αὐτοὺς συμβολικώς μονογά μους καταστῆσαι, ἵν᾿ ὁ δυνάμενος ἐπιστῆσαι τοῖς πράγμασιν εὕρῃ ἐκ τοῦ πνευματικοῦ νόμου ἀνάξιον ὄντα ἀρχῆς ἐκκλησιαστικῆς ἐκεῖνον, οὗ ἡ ψυχὴ οὐχ εὗρε χάριν ἐναντίον τοῦ ἀνδρὸς αὐτῆς, τῷ εὑρῆσθαι ἐν αὐτῇ ἄσχημον πρᾶγμα, καὶ ἀξίαν αὐτὴν γεγονέναι τοῦ τῆς ἀποστάσεως βιβλίου· δευτέρῳ γὰρ συνοική σασα ἡ τοιαύτη ψυχή, καὶ παρὰ τῷ τοιούτῳ μεση θεῖσα, οὐκέτι δύναται μετὰ τὸ δεύτερον βιβλίον τοῦ ἀποστασίου ἐπανελθεῖν ἐπὶ τὸν πρότερον ἄνδρα. Ε κος μὲν οὖν καὶ ἄλλους παρὰ τοῖς πολλῷ ἡμῶν σοφωτέροις, καὶ μᾶλλον βλέπειν τὰ τηλικαῦτα δυνα μένοις εὑρεθήσεσθαι λόγους, εἴτε εἰς τὸν περὶ τοῦ τῆς ἀποστασίας βιβλίου νόμον, εἴτε εἰς τὰ ἀποστολικά κωλύοντα διγάμους ἄρχειν τῆς Ἐκκλησίας, ἢ προκα θέζεσθαι προτετιμημένους ἐν αὐτῇ· ἡμεῖς δὲ, ἕως εὑρεθῇ τὰ κρείττονα, καὶ δυνάμενα τῇ τοῦ τῆς γνώ σεως φωτὸς πολλῇ ὑπεροχῇ ἀμαυρῶσαι τὰ ὑφ' ἡμῶν εἰρημένα, είπομεν τὰ ὑποπεσόντα εἰς τοὺς τόπους ἡμῖν. τὸν μὲν τοιόνδε δίγαμον οὐ καθίσταμεν διὰ τὰς τοῦ γά ἦφθαι εἰς τοὺς τόπους πραγμάτων, οὐδὲν ἧττον ἔτι διὰ τὴν λέξιν καὶ ταῦτα λεκτέον, ὅτι τινὲς τῶν νόμων ἐγράφησαν οὐχ ὡς διαφέροντες, ἀλλ' ὡς συμπεριφε ρόμενοι τῇ ἀσθενείᾳ τῶν νομοθετουμένων· τοιοῦτον γάρ τι δηλοῦται ἐν τῷ· Μωϋσῆς πρὸς τὴν σκληρο καρδίαν ὑμῶν ἐπέτρεψεν ἀπολῦσαι τὰς γυναῖκας ὑμῶν·, τὸ δὲ προηγούμενον καὶ διαφέρον νόμου τοῦ διὰ τὴν σκληροκαρδίαν γεγραμμένου δηλούται ἐν τῷ· Ἀπ᾿ ἀρχῆς δὲ οὐ γέγονεν οὕτως. Καὶ ἐν τῇ καινῇ δὲ Διαθήκῃ ἐστί τινα νενομοθετημένα ἀνάλογον » τῷ· ι "Οτι Μωϋσῆς πρὸς τὴν σκληροκαρδίαν ὑμῶν ἐπέτρεψεν ὑμῖν ἀπολῦσαι τὰς γυναῖκας ὑμῶν οἱονεὶ γὰρ πρὸς τὴν σκληροκαρδίαν ὑμῶν γέγρα πται διὰ τὴν ἀσθένειαν τό· Διὰ δὲ τὰς πορ νείας ἕκαστος τὴν ἑαυτοῦ γυναῖκα ἐχέτω, καὶ ἑκάστη "Αρχοντα. ἀρέσκοντα. εἰς ἀνδρείαν καὶ σωφροσύνην. τῆς ἀπο τάσεως νόμον. ad senectutem usque castissime traduxerit. Quis ergo jure merito incertus non hæreat, quid sit cur cum Ecclesia principe opus sit, hunc dua rum uxorum virum, propter ista connubii vocabu la, non præficimus; unius autem uxoris virum, etiamsi ad senectutem usque uxori convixerit, nec se fortasse unquam, ad castitatem et continentiam exercuerit, principem eligimus? Jam vero ab iis quæ dicta sunt, ad legem de libello repudii mentem converto, quæsiturus annon quandoquidem episco pus, presbyter et diaconus rerum verarum symbola sunt, quæ his nominibus continentur, esse debere illos unius uxoris symbolice viros sancire voluerit, ut qui rebus animum intendere potest, lege spiri tuali edoctus ecclesiastico magistratu indignum eum judicet, cujus anima coram viro suo gratiam non repererit, quod in illa inventa sit fœditas, eaque libellum repudii merita fuerit: postquam enim ejusmodi anima alteri viro nupsit, ab eoque odio habita est, post secundum repudii libellum ad priorem virum redire jam amplius non potest. Veri autem simile est apud peritiores, et in ejusmodi re bus nobis perspicaciores, alias repertum iri enarṛa tiones, sive super libelli repudii lege, sive super apostolicis praeceptis, quibus magistratus in Eccle sia gerere, et in ea antepositi præsidere, digami prohibentur; nos autem donec occurrant meliora, et quæ ingenti doctrinæ lumine supra a nobis dicta obscurare valeant, ea protulimus quæ sese nobis super bis locis objecerunt. Verum etiamsi res captu nostro niajores ac graviores ibi attingere visi sumus, nihilominus tá men propter Scripturæ verba, hæc quoque insuper dicenda sunt, latas fuisse quasdam leges, non qua si præstantia aliqua et excellentia præditas, sed quasi ad eorum qui legi subditi sunt, infirmitatem accommodatas et compositas; nam aliquid ejus modi his verbis significatur *: «Moyses ad duri tiam cordis vestri permisit vobis dimittere uxores vestras; præcipua autem legis propter duritiem» cordis latae, et praestantissima pars in istis proponim tur c Ab initio autem non fuit sic. Et in Novo quidem Testamento quædam horum instar sancita sunt: Quoniam Moyses ad duritiam cordis vestri permisit vobis dimittere uxores vestras; › nani. quasi pro cordis eorum duritie id infirmitatis gra cepit dare libellum repudii, et dimittere?» Quoniam Moyses legem scribens non tantum aspexit quæ sit vera justitia, sed secundum infirmitatem eorum propter quos lex ponebatur, condescendens plura man davit, sicut est et lex dandi repudii. Quoniam autem secundum infirmitatem eorum dabatur, et non se cundum justitiam, subjectus sermo demonstrat dicens: Ab initio autem non fuit sic. Et in Novo quo que Testamento sunt quædam non secundum veram justitiam, sed secundum duritiam cordis hominum carnalium constituta, utputa, propter duritiam cordis vestri lex data est dicens: Bonum est mulierem non tangere: propter fornicationem autem unusquisque propriam habeat uxorem, et unaquæque pro prium virum; et cætera. Si autem hoc propter duritiam cordis nostri mandatum est, quanto magis il fud propter duritiam commis nostri est, quod alibi dicit de viduis volentibus iterum nubere: «Quod si se Matth. xix, 8. so ibid. Codex Regius, Ibidem, Paulo post, ad senectutem usque castissime traduxerit. Quis ergo jure merito incertus non hæreat, quid sit cur cum Ecclesia principe opus sit, hunc dua rum uxorum virum, propter ista connubii vocabu la, non præficimus; unius autem uxoris virum, etiamsi ad senectutem usque uxori convixerit, nec se fortasse unquam, ad castitatem et continentiam exercuerit, principem eligimus? Jam vero ab iis quæ dicta sunt, ad legem de libello repudii mentem converto, quæsiturus annon quandoquidem episco pus, presbyter et diaconus rerum verarum symbola sunt, quæ his nominibus continentur, esse debere illos unius uxoris symbolice viros sancire voluerit, ut qui rebus animum intendere potest, lege spiri tuali edoctus ecclesiastico magistratu indignum eum judicet, cujus anima coram viro suo gratiam non repererit, quod in illa inventa sit fœditas, eaque libellum repudii merita fuerit: postquam enim ejusmodi anima alteri viro nupsit, ab eoque odio habita est, post secundum repudii libellum ad priorem virum redire jam amplius non potest. Veri autem simile est apud peritiores, et in ejusmodi re bus nobis perspicaciores, alias repertum iri enarṛa tiones, sive super libelli repudii lege, sive super apostolicis praeceptis, quibus magistratus in Eccle sia gerere, et in ea antepositi præsidere, digami prohibentur; nos autem donec occurrant meliora, et quæ ingenti doctrinæ lumine supra a nobis dicta obscurare valeant, ea protulimus quæ sese nobis super bis locis objecerunt. Verum etiamsi res captu nostro niajores ac graviores ibi attingere visi sumus, nihilominus tá men propter Scripturæ verba, hæc quoque insuper dicenda sunt, latas fuisse quasdam leges, non qua si præstantia aliqua et excellentia præditas, sed quasi ad eorum qui legi subditi sunt, infirmitatem accommodatas et compositas; nam aliquid ejus modi his verbis significatur *: «Moyses ad duri tiam cordis vestri permisit vobis dimittere uxores vestras; præcipua autem legis propter duritiem» cordis latae, et praestantissima pars in istis proponim tur c Ab initio autem non fuit sic. Et in Novo quidem Testamento quædam horum instar sancita sunt: Quoniam Moyses ad duritiam cordis vestri permisit vobis dimittere uxores vestras; › nani. quasi pro cordis eorum duritie id infirmitatis gra cepit dare libellum repudii, et dimittere?» Quoniam Moyses legem scribens non tantum aspexit quæ sit vera justitia, sed secundum infirmitatem eorum propter quos lex ponebatur, condescendens plura man davit, sicut est et lex dandi repudii. Quoniam autem secundum infirmitatem eorum dabatur, et non se cundum justitiam, subjectus sermo demonstrat dicens: Ab initio autem non fuit sic. Et in Novo quo que Testamento sunt quædam non secundum veram justitiam, sed secundum duritiam cordis hominum carnalium constituta, utputa, propter duritiam cordis vestri lex data est dicens: Bonum est mulierem non tangere: propter fornicationem autem unusquisque propriam habeat uxorem, et unaquæque pro prium virum; et cætera. Si autem hoc propter duritiam cordis nostri mandatum est, quanto magis il fud propter duritiam commis nostri est, quod alibi dicit de viduis volentibus iterum nubere: «Quod si se Matth. xix, 8. so ibid. Codex Regius, Ibidem, Paulo post, 23. Εἰ καὶ ἐδόξαμεν δὲ βαθυτέρων ἢ κατὰ δύναμιν 23. Post hæc accedamus ad verbum Phariseorum quod dixerunt ad Jesum: • Quid ergo Moyses præ 23. Εἰ καὶ ἐδόξαμεν δὲ βαθυτέρων ἢ κατὰ δύναμιν 23. Post hæc accedamus ad verbum Phariseorum quod dixerunt ad Jesum: • Quid ergo Moyses præ

τίς οὖν ὁ αἰτῶν ἢ ὁ πεισθεὶς τῷ Ἰησοῦ λέγοντι· «ἐὰν στήκητε προσευχόμενοι», «πιστεύετε ὅτι λαμβάνετε, καὶ λήψεσθε»; χρὴ δὲ τὸν αἰτοῦντα ποιεῖν πάντα τὰ παρ’ αὐτῷ, ἵνα προσεύχηται «πνεύματι», προσεύχηται «δὲ καὶ τῷ νοί̈6, καὶ [τοῦ] «ἀδιαλείπτως προσεύχεσθε» μεμνημένον καὶ τοῦ «ἔλεγε δὲ παραβολὴν αὐτοῖς πρὸς τὸ δεῖν πάντοτε προσεύχεσθαι αὐτοὺς καὶ μὴ ἐκκακεῖν, λέγων· κριτής τις ἦν ἔν τινι πόλει» καὶ τὰ ἑξῆς. χρήσιμον δὲ εἰς τὸ γινώσκειν, τί τὸ αἰτεῖν καὶ τὸ λαβεῖν ἐστι καὶ τί τὸ «πᾶς ὁ αἰτῶν λαμβάνει», καὶ τὸ «λέγω ὑμῖν, εἰ καὶ οὐ δώσει αὐτῷ ἀναστὰς διὰ τὸ εἶναι φίλον αὐτοῦ, διά γε τὴν ἀναίδειαν αὐτοῦ ἐγερθεὶς δώσει [αὐτῷ] ὅσων χρῄζει»· ἐπιφέρει γοῦν· «κἀγὼ ὑμῖν λέγω, αἰτεῖτε, καὶ δοθήσεται ὑμῖν» καὶ τὰ ἑξῆς. ἔτι προτρεπτικὸν διὰ τὸ «οὐ πάντες χωροῦσι τὸν λόγον, ἀλλ’ οἷς δέδοται,» εἰς τὸ αἰτεῖν ἀξίως τοῦ λαβεῖν καὶ τὸ «τίς δὲ ἐξ ὑμῶν τὸν πατέρα υἱὸς αἰτήσει ἰχθύν, μὴ ἀντὶ ἰχθύος ὄφιν ἐπιδώσει αὐτῷ;» καὶ τὰ ἑξῆς. δώσει οὖν τὸ ἀγαθὸν δόμα, τὴν παντελῆ καθάρευσιν ἐν ἀγαμίᾳ καὶ ἁγνείᾳ ὁ θεὸς τοῖς «ἐξ ὅλης ψυχῆς» καὶ μετὰ πίστεως καὶ «ἀδιαλείπτως» ἐν προςευχαῖς αἰτοῦσιν αὐτόν. μου λέξεις· τὸν δὲ μονόγαμον, καὶ εἰ τύχοι μέχρι γήρως συμβιῶσαι τῇ γυναικὶ, κρατοῦμεν ἄρχοντα ἔσθ' ὅτε μηδὲ γυμνασάμενον εἰς ἁγνείαν καὶ σωφρο σύνην; Ἐκ δὲ τῶν εἰρημένων εἰς τὸν περὶ τοῦ βίο βλίου τῆς ἀποστασίας νόμον ἐφίστημι, μήποτε, ἐπει σύμβολόν ἐστι καὶ ὁ ἐπίσκοπος, καὶ ὁ πρεσβύτερος, καὶ ὁ διάκονος ἀληθινῶν κατὰ τὰ ὀνόματα ταῦτα πραγμάτων, ἐβουλήθη αὐτοὺς συμβολικώς μονογά μους καταστῆσαι, ἵν᾿ ὁ δυνάμενος ἐπιστῆσαι τοῖς πράγμασιν εὕρῃ ἐκ τοῦ πνευματικοῦ νόμου ἀνάξιον ὄντα ἀρχῆς ἐκκλησιαστικῆς ἐκεῖνον, οὗ ἡ ψυχὴ οὐχ εὗρε χάριν ἐναντίον τοῦ ἀνδρὸς αὐτῆς, τῷ εὑρῆσθαι ἐν αὐτῇ ἄσχημον πρᾶγμα, καὶ ἀξίαν αὐτὴν γεγονέναι τοῦ τῆς ἀποστάσεως βιβλίου· δευτέρῳ γὰρ συνοική σασα ἡ τοιαύτη ψυχή, καὶ παρὰ τῷ τοιούτῳ μεση θεῖσα, οὐκέτι δύναται μετὰ τὸ δεύτερον βιβλίον τοῦ ἀποστασίου ἐπανελθεῖν ἐπὶ τὸν πρότερον ἄνδρα. Ε κος μὲν οὖν καὶ ἄλλους παρὰ τοῖς πολλῷ ἡμῶν σοφωτέροις, καὶ μᾶλλον βλέπειν τὰ τηλικαῦτα δυνα μένοις εὑρεθήσεσθαι λόγους, εἴτε εἰς τὸν περὶ τοῦ τῆς ἀποστασίας βιβλίου νόμον, εἴτε εἰς τὰ ἀποστολικά κωλύοντα διγάμους ἄρχειν τῆς Ἐκκλησίας, ἢ προκα θέζεσθαι προτετιμημένους ἐν αὐτῇ· ἡμεῖς δὲ, ἕως εὑρεθῇ τὰ κρείττονα, καὶ δυνάμενα τῇ τοῦ τῆς γνώ σεως φωτὸς πολλῇ ὑπεροχῇ ἀμαυρῶσαι τὰ ὑφ' ἡμῶν εἰρημένα, είπομεν τὰ ὑποπεσόντα εἰς τοὺς τόπους ἡμῖν. τὸν μὲν τοιόνδε δίγαμον οὐ καθίσταμεν διὰ τὰς τοῦ γά ἦφθαι εἰς τοὺς τόπους πραγμάτων, οὐδὲν ἧττον ἔτι διὰ τὴν λέξιν καὶ ταῦτα λεκτέον, ὅτι τινὲς τῶν νόμων ἐγράφησαν οὐχ ὡς διαφέροντες, ἀλλ' ὡς συμπεριφε ρόμενοι τῇ ἀσθενείᾳ τῶν νομοθετουμένων· τοιοῦτον γάρ τι δηλοῦται ἐν τῷ· Μωϋσῆς πρὸς τὴν σκληρο καρδίαν ὑμῶν ἐπέτρεψεν ἀπολῦσαι τὰς γυναῖκας ὑμῶν·, τὸ δὲ προηγούμενον καὶ διαφέρον νόμου τοῦ διὰ τὴν σκληροκαρδίαν γεγραμμένου δηλούται ἐν τῷ· Ἀπ᾿ ἀρχῆς δὲ οὐ γέγονεν οὕτως. Καὶ ἐν τῇ καινῇ δὲ Διαθήκῃ ἐστί τινα νενομοθετημένα ἀνάλογον » τῷ· ι "Οτι Μωϋσῆς πρὸς τὴν σκληροκαρδίαν ὑμῶν ἐπέτρεψεν ὑμῖν ἀπολῦσαι τὰς γυναῖκας ὑμῶν οἱονεὶ γὰρ πρὸς τὴν σκληροκαρδίαν ὑμῶν γέγρα πται διὰ τὴν ἀσθένειαν τό· Διὰ δὲ τὰς πορ νείας ἕκαστος τὴν ἑαυτοῦ γυναῖκα ἐχέτω, καὶ ἑκάστη "Αρχοντα. ἀρέσκοντα. εἰς ἀνδρείαν καὶ σωφροσύνην. τῆς ἀπο τάσεως νόμον. μου λέξεις· τὸν δὲ μονόγαμον, καὶ εἰ τύχοι μέχρι γήρως συμβιῶσαι τῇ γυναικὶ, κρατοῦμεν ἄρχοντα ἔσθ' ὅτε μηδὲ γυμνασάμενον εἰς ἁγνείαν καὶ σωφρο σύνην; Ἐκ δὲ τῶν εἰρημένων εἰς τὸν περὶ τοῦ βίο βλίου τῆς ἀποστασίας νόμον ἐφίστημι, μήποτε, ἐπει σύμβολόν ἐστι καὶ ὁ ἐπίσκοπος, καὶ ὁ πρεσβύτερος, καὶ ὁ διάκονος ἀληθινῶν κατὰ τὰ ὀνόματα ταῦτα πραγμάτων, ἐβουλήθη αὐτοὺς συμβολικώς μονογά μους καταστῆσαι, ἵν᾿ ὁ δυνάμενος ἐπιστῆσαι τοῖς πράγμασιν εὕρῃ ἐκ τοῦ πνευματικοῦ νόμου ἀνάξιον ὄντα ἀρχῆς ἐκκλησιαστικῆς ἐκεῖνον, οὗ ἡ ψυχὴ οὐχ εὗρε χάριν ἐναντίον τοῦ ἀνδρὸς αὐτῆς, τῷ εὑρῆσθαι ἐν αὐτῇ ἄσχημον πρᾶγμα, καὶ ἀξίαν αὐτὴν γεγονέναι τοῦ τῆς ἀποστάσεως βιβλίου· δευτέρῳ γὰρ συνοική σασα ἡ τοιαύτη ψυχή, καὶ παρὰ τῷ τοιούτῳ μεση θεῖσα, οὐκέτι δύναται μετὰ τὸ δεύτερον βιβλίον τοῦ ἀποστασίου ἐπανελθεῖν ἐπὶ τὸν πρότερον ἄνδρα. Ε κος μὲν οὖν καὶ ἄλλους παρὰ τοῖς πολλῷ ἡμῶν σοφωτέροις, καὶ μᾶλλον βλέπειν τὰ τηλικαῦτα δυνα μένοις εὑρεθήσεσθαι λόγους, εἴτε εἰς τὸν περὶ τοῦ τῆς ἀποστασίας βιβλίου νόμον, εἴτε εἰς τὰ ἀποστολικά κωλύοντα διγάμους ἄρχειν τῆς Ἐκκλησίας, ἢ προκα θέζεσθαι προτετιμημένους ἐν αὐτῇ· ἡμεῖς δὲ, ἕως εὑρεθῇ τὰ κρείττονα, καὶ δυνάμενα τῇ τοῦ τῆς γνώ σεως φωτὸς πολλῇ ὑπεροχῇ ἀμαυρῶσαι τὰ ὑφ' ἡμῶν εἰρημένα, είπομεν τὰ ὑποπεσόντα εἰς τοὺς τόπους ἡμῖν. τὸν μὲν τοιόνδε δίγαμον οὐ καθίσταμεν διὰ τὰς τοῦ γά ἦφθαι εἰς τοὺς τόπους πραγμάτων, οὐδὲν ἧττον ἔτι διὰ τὴν λέξιν καὶ ταῦτα λεκτέον, ὅτι τινὲς τῶν νόμων ἐγράφησαν οὐχ ὡς διαφέροντες, ἀλλ' ὡς συμπεριφε ρόμενοι τῇ ἀσθενείᾳ τῶν νομοθετουμένων· τοιοῦτον γάρ τι δηλοῦται ἐν τῷ· Μωϋσῆς πρὸς τὴν σκληρο καρδίαν ὑμῶν ἐπέτρεψεν ἀπολῦσαι τὰς γυναῖκας ὑμῶν·, τὸ δὲ προηγούμενον καὶ διαφέρον νόμου τοῦ διὰ τὴν σκληροκαρδίαν γεγραμμένου δηλούται ἐν τῷ· Ἀπ᾿ ἀρχῆς δὲ οὐ γέγονεν οὕτως. Καὶ ἐν τῇ καινῇ δὲ Διαθήκῃ ἐστί τινα νενομοθετημένα ἀνάλογον » τῷ· ι "Οτι Μωϋσῆς πρὸς τὴν σκληροκαρδίαν ὑμῶν ἐπέτρεψεν ὑμῖν ἀπολῦσαι τὰς γυναῖκας ὑμῶν οἱονεὶ γὰρ πρὸς τὴν σκληροκαρδίαν ὑμῶν γέγρα πται διὰ τὴν ἀσθένειαν τό· Διὰ δὲ τὰς πορ νείας ἕκαστος τὴν ἑαυτοῦ γυναῖκα ἐχέτω, καὶ ἑκάστη "Αρχοντα. ἀρέσκοντα. εἰς ἀνδρείαν καὶ σωφροσύνην. τῆς ἀπο τάσεως νόμον. ad senectutem usque castissime traduxerit. Quis ergo jure merito incertus non hæreat, quid sit cur cum Ecclesia principe opus sit, hunc dua rum uxorum virum, propter ista connubii vocabu la, non præficimus; unius autem uxoris virum, etiamsi ad senectutem usque uxori convixerit, nec se fortasse unquam, ad castitatem et continentiam exercuerit, principem eligimus? Jam vero ab iis quæ dicta sunt, ad legem de libello repudii mentem converto, quæsiturus annon quandoquidem episco pus, presbyter et diaconus rerum verarum symbola sunt, quæ his nominibus continentur, esse debere illos unius uxoris symbolice viros sancire voluerit, ut qui rebus animum intendere potest, lege spiri tuali edoctus ecclesiastico magistratu indignum eum judicet, cujus anima coram viro suo gratiam non repererit, quod in illa inventa sit fœditas, eaque libellum repudii merita fuerit: postquam enim ejusmodi anima alteri viro nupsit, ab eoque odio habita est, post secundum repudii libellum ad priorem virum redire jam amplius non potest. Veri autem simile est apud peritiores, et in ejusmodi re bus nobis perspicaciores, alias repertum iri enarṛa tiones, sive super libelli repudii lege, sive super apostolicis praeceptis, quibus magistratus in Eccle sia gerere, et in ea antepositi præsidere, digami prohibentur; nos autem donec occurrant meliora, et quæ ingenti doctrinæ lumine supra a nobis dicta obscurare valeant, ea protulimus quæ sese nobis super bis locis objecerunt. Verum etiamsi res captu nostro niajores ac graviores ibi attingere visi sumus, nihilominus tá men propter Scripturæ verba, hæc quoque insuper dicenda sunt, latas fuisse quasdam leges, non qua si præstantia aliqua et excellentia præditas, sed quasi ad eorum qui legi subditi sunt, infirmitatem accommodatas et compositas; nam aliquid ejus modi his verbis significatur *: «Moyses ad duri tiam cordis vestri permisit vobis dimittere uxores vestras; præcipua autem legis propter duritiem» cordis latae, et praestantissima pars in istis proponim tur c Ab initio autem non fuit sic. Et in Novo quidem Testamento quædam horum instar sancita sunt: Quoniam Moyses ad duritiam cordis vestri permisit vobis dimittere uxores vestras; › nani. quasi pro cordis eorum duritie id infirmitatis gra cepit dare libellum repudii, et dimittere?» Quoniam Moyses legem scribens non tantum aspexit quæ sit vera justitia, sed secundum infirmitatem eorum propter quos lex ponebatur, condescendens plura man davit, sicut est et lex dandi repudii. Quoniam autem secundum infirmitatem eorum dabatur, et non se cundum justitiam, subjectus sermo demonstrat dicens: Ab initio autem non fuit sic. Et in Novo quo que Testamento sunt quædam non secundum veram justitiam, sed secundum duritiam cordis hominum carnalium constituta, utputa, propter duritiam cordis vestri lex data est dicens: Bonum est mulierem non tangere: propter fornicationem autem unusquisque propriam habeat uxorem, et unaquæque pro prium virum; et cætera. Si autem hoc propter duritiam cordis nostri mandatum est, quanto magis il fud propter duritiam commis nostri est, quod alibi dicit de viduis volentibus iterum nubere: «Quod si se Matth. xix, 8. so ibid. Codex Regius, Ibidem, Paulo post, ad senectutem usque castissime traduxerit. Quis ergo jure merito incertus non hæreat, quid sit cur cum Ecclesia principe opus sit, hunc dua rum uxorum virum, propter ista connubii vocabu la, non præficimus; unius autem uxoris virum, etiamsi ad senectutem usque uxori convixerit, nec se fortasse unquam, ad castitatem et continentiam exercuerit, principem eligimus? Jam vero ab iis quæ dicta sunt, ad legem de libello repudii mentem converto, quæsiturus annon quandoquidem episco pus, presbyter et diaconus rerum verarum symbola sunt, quæ his nominibus continentur, esse debere illos unius uxoris symbolice viros sancire voluerit, ut qui rebus animum intendere potest, lege spiri tuali edoctus ecclesiastico magistratu indignum eum judicet, cujus anima coram viro suo gratiam non repererit, quod in illa inventa sit fœditas, eaque libellum repudii merita fuerit: postquam enim ejusmodi anima alteri viro nupsit, ab eoque odio habita est, post secundum repudii libellum ad priorem virum redire jam amplius non potest. Veri autem simile est apud peritiores, et in ejusmodi re bus nobis perspicaciores, alias repertum iri enarṛa tiones, sive super libelli repudii lege, sive super apostolicis praeceptis, quibus magistratus in Eccle sia gerere, et in ea antepositi præsidere, digami prohibentur; nos autem donec occurrant meliora, et quæ ingenti doctrinæ lumine supra a nobis dicta obscurare valeant, ea protulimus quæ sese nobis super bis locis objecerunt. Verum etiamsi res captu nostro niajores ac graviores ibi attingere visi sumus, nihilominus tá men propter Scripturæ verba, hæc quoque insuper dicenda sunt, latas fuisse quasdam leges, non qua si præstantia aliqua et excellentia præditas, sed quasi ad eorum qui legi subditi sunt, infirmitatem accommodatas et compositas; nam aliquid ejus modi his verbis significatur *: «Moyses ad duri tiam cordis vestri permisit vobis dimittere uxores vestras; præcipua autem legis propter duritiem» cordis latae, et praestantissima pars in istis proponim tur c Ab initio autem non fuit sic. Et in Novo quidem Testamento quædam horum instar sancita sunt: Quoniam Moyses ad duritiam cordis vestri permisit vobis dimittere uxores vestras; › nani. quasi pro cordis eorum duritie id infirmitatis gra cepit dare libellum repudii, et dimittere?» Quoniam Moyses legem scribens non tantum aspexit quæ sit vera justitia, sed secundum infirmitatem eorum propter quos lex ponebatur, condescendens plura man davit, sicut est et lex dandi repudii. Quoniam autem secundum infirmitatem eorum dabatur, et non se cundum justitiam, subjectus sermo demonstrat dicens: Ab initio autem non fuit sic. Et in Novo quo que Testamento sunt quædam non secundum veram justitiam, sed secundum duritiam cordis hominum carnalium constituta, utputa, propter duritiam cordis vestri lex data est dicens: Bonum est mulierem non tangere: propter fornicationem autem unusquisque propriam habeat uxorem, et unaquæque pro prium virum; et cætera. Si autem hoc propter duritiam cordis nostri mandatum est, quanto magis il fud propter duritiam commis nostri est, quod alibi dicit de viduis volentibus iterum nubere: «Quod si se Matth. xix, 8. so ibid. Codex Regius, Ibidem, Paulo post, 23. Εἰ καὶ ἐδόξαμεν δὲ βαθυτέρων ἢ κατὰ δύναμιν 23. Post hæc accedamus ad verbum Phariseorum quod dixerunt ad Jesum: • Quid ergo Moyses præ 23. Εἰ καὶ ἐδόξαμεν δὲ βαθυτέρων ἢ κατὰ δύναμιν 23. Post hæc accedamus ad verbum Phariseorum quod dixerunt ad Jesum: • Quid ergo Moyses præ

τινὲς μὲν γάρ, ὡς ἀκόλουθον τῇ ἐνεργείᾳ τῶν κατὰ τὸ σωματικὸν ὁρωμένων δύο εὐνουχισμῶν καὶ τὸν τρίτον σωματικὸν νομίσαντες, ἐτόλμησαν ἑαυτοὺς παρασχεῖν ἀπὸ φόβου μὲν τοῦ πρὸς θεόν, ἀνεπιστημόνως δέ, εὐνουχισμῷ ὁμογενεῖ τοῖς δύο προτέροις καὶ ἑαυτοὺς ὑποβεβλήκασιν ὀνειδισμῷ, τάχα δὲ καὶ αἰσχύνῃ οὐ παρὰ μόνοις τοῖς ἀλλοτρίοις τῆς πίστεως, ἀλλὰ καὶ παρὰ τοῖς πᾶσι μᾶλλον τοῖς ἀνθρωπίνοις πράγμασι συγγινώσκουσιν ἢ τῷ [φαντασίᾳ φόβου θεοῦ καὶ σωφροσύνης ἀμέτρῳ ἔρωτι] γεννήσαντι πόνους καὶ σώματος ἀκρωτηριασμὸν καὶ εἴ τι ἕτερον πάθοι ἂν ὁ τηλικούτῳ ἑαυτὸν παρασχὼν πράγματι. ἕτεροι δὲ καὶ οἱ πολλοὶ οὕτω νενοήκασι, μὴ βασανίσαντες τρόπον ἀκολουθίας λόγων· τὸν ἴδιον ἄνδρα ἐχέτω, καὶ τό· Τῇ γυναικὶ ὁ ἀνὴρ τὴν ὀφειλὴν ἀποδιδότω ὁμοίως δὲ καὶ ἡ γυνὴ τῷ ἀνδρί.· Ἐπιφέρεται γοῦν αὐτοῖς· «Τοῦτο δὲ λέγω κατὰ συγγνώμην, οὐ κατ' ἐπιταγήν·, ἀλλὰ καὶ τό· «Γυνὴ δέδεται ἐφ' ὅσον χρόνον ὁ ἀνὴρ αὐτῆς ζῇ· ἐὰν δὲ κοιμηθῇ ἀνὴρ αὐτῆς, ἐλευθέρα ἐστὶν, ᾧ θέλει γαμηθῆναι, μόνον ἐν Κυρίῳ,» πρὸς τὴν σκληροκαρδίαν ἢ ἀσθένειαν ἡμῖν παρὰ Παύλῳ εἰ ρηται τοῖς μὴ βουλομένοις ζηλοῦν τὰ χαρίσματα τὰ μείζονα, καὶ μακαριωτέροις γενέσθαι. "Ηδη δὲ παρὰ γεγραμμένα καί τινες τῶν ἡγουμένων τῆς Ἐκκλη σίας επέτρεψάν τινα, ὥστε ζῶντος τοῦ ἀνδρὸς, γα μεῖσθαι γυναῖκα, παρὰ τὸ γεγραμμένον μὲν ποιοῦν τες ἐν ᾧ λέλεκται· «Γυνὴ δὲ ἐφ' ὅσον χρόνον ζῇ ὁ ἀνὴρ αὐτῆς,» καὶ τό· ο "Αρα οὖν μοιχαλίς χρημα τίσει ἡ γυνὴ γενομένη ἀνδρὶ ἑτέρῳ ζῶντος τοῦ ἀν δρὸς, ο οὐ μὴν πάντη ἀλόγως· εἰκὸς γὰρ τὴν συμ περιφορὰν ταύτην συγκρίσει χειρόνων επιτρέπε σθαι παρὰ τὰ ἀπ᾿ ἀρχῆς νενομοθετημένα και γε γραμμένα. Τάχα δὲ τῶν τολμώντων τις Ἰουδαϊκὸς ἀνὴρ ἐναντιοῦσθαι τῇ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν διδασκαλία, φή σει, ὅτι καὶ ὁ Ἰησοῦς, εἰπών· Ος ἂν ἀπολύσει τὴν γυναῖκα αὐτοῦ παρεκτὸς λόγου πορνείας, ποιεῖ αὐτὴν μοιχευθῆναι, ο ἐπέτρεψεν ἀπολῦσαι τὴν γυναῖκα ὁμοίως Μωϋσεῖ, ἂν εἶπε πρὸς τὴν σκληρο καρδίαν τοῦ λαοῦ νενομοθετηκέναι, καὶ ταὐτόν γε φήσει εἶναι τῷ λόγῳ τῆς πορνείας, δι᾿ ὃν εὐλόγως ἂν γυνὴ ἐκβληθείη ἀπὸ ἀνδρὸς, τό· ο Ὅτι εὗρεν ἐν αὐτῇ άσχημον πρᾶγμα.» ᾿Αλλὰ λεκτέον πρὸς αὐτὸν, ὅτι, εἴπερ ἡ κατὰ τὸν νόμον μοιχωμένη λιθοβοληθή σεται, δηλονότι οὐ κατὰ τοῦτο νοεῖται τὸ ἄσχημον πράγμα· οὐ γὰρ ἐπὶ μοιχεία δεῖ γράφειν βιβλίον ἀποστασίου, καὶ διδόναι εἰς τὰς χεῖρας τῆς γυναικός, ἤ τινι τηλικαύτῃ ἀσχημοσύνῃ. Ἀλλὰ γὰρ τάχα Μω σῆς πᾶν ἁμάρτημα ἄσχημον εἶπε πρᾶγμα, ὅπερ ἐὰν εὑρεθῇ ὑπὸ τοῦ ἀνδρὸς ἐν γυναικὶ μὴ εὑρισκούσῃ χά ῾Ο ἀνὴρ τὴν ὀφειλὴν ἀποδιδότω. τὴν ὀφειλομένην εύνοιαν. Πιετιυς. Γυνὴ δέδεται ἐφ' ὅσον χρόνον. Γυνὴ δὲ ἐφ' ὅσον χρόνον. δέδεται νόμῳ, ἐφ' ὅσον χρόνον. Γυνὴ δὲ ἐφ' ὅσον. Γυνὴ δέδεται ἐφ' ὅσον. "Ος ἂν ἀπολύσει τήν, "Ος ἂν ἀπολύσῃ τὴν γυναῖκα αὑτοῦ, εἰ μὴ ἐπὶ πορνείᾳ, καὶ γαμήσῃ ἄλλην, μοιχᾶται. Ηυετούς. μοιχευομένη. » τὸν ἴδιον ἄνδρα ἐχέτω, καὶ τό· Τῇ γυναικὶ ὁ ἀνὴρ τὴν ὀφειλὴν ἀποδιδότω ὁμοίως δὲ καὶ ἡ γυνὴ τῷ ἀνδρί.· Ἐπιφέρεται γοῦν αὐτοῖς· «Τοῦτο δὲ λέγω κατὰ συγγνώμην, οὐ κατ' ἐπιταγήν·, ἀλλὰ καὶ τό· «Γυνὴ δέδεται ἐφ' ὅσον χρόνον ὁ ἀνὴρ αὐτῆς ζῇ· ἐὰν δὲ κοιμηθῇ ἀνὴρ αὐτῆς, ἐλευθέρα ἐστὶν, ᾧ θέλει γαμηθῆναι, μόνον ἐν Κυρίῳ,» πρὸς τὴν σκληροκαρδίαν ἢ ἀσθένειαν ἡμῖν παρὰ Παύλῳ εἰ ρηται τοῖς μὴ βουλομένοις ζηλοῦν τὰ χαρίσματα τὰ μείζονα, καὶ μακαριωτέροις γενέσθαι. "Ηδη δὲ παρὰ γεγραμμένα καί τινες τῶν ἡγουμένων τῆς Ἐκκλη σίας επέτρεψάν τινα, ὥστε ζῶντος τοῦ ἀνδρὸς, γα μεῖσθαι γυναῖκα, παρὰ τὸ γεγραμμένον μὲν ποιοῦν τες ἐν ᾧ λέλεκται· «Γυνὴ δὲ ἐφ' ὅσον χρόνον ζῇ ὁ ἀνὴρ αὐτῆς,» καὶ τό· ο "Αρα οὖν μοιχαλίς χρημα τίσει ἡ γυνὴ γενομένη ἀνδρὶ ἑτέρῳ ζῶντος τοῦ ἀν δρὸς, ο οὐ μὴν πάντη ἀλόγως· εἰκὸς γὰρ τὴν συμ περιφορὰν ταύτην συγκρίσει χειρόνων επιτρέπε σθαι παρὰ τὰ ἀπ᾿ ἀρχῆς νενομοθετημένα και γε γραμμένα. Τάχα δὲ τῶν τολμώντων τις Ἰουδαϊκὸς ἀνὴρ ἐναντιοῦσθαι τῇ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν διδασκαλία, φή σει, ὅτι καὶ ὁ Ἰησοῦς, εἰπών· Ος ἂν ἀπολύσει τὴν γυναῖκα αὐτοῦ παρεκτὸς λόγου πορνείας, ποιεῖ αὐτὴν μοιχευθῆναι, ο ἐπέτρεψεν ἀπολῦσαι τὴν γυναῖκα ὁμοίως Μωϋσεῖ, ἂν εἶπε πρὸς τὴν σκληρο καρδίαν τοῦ λαοῦ νενομοθετηκέναι, καὶ ταὐτόν γε φήσει εἶναι τῷ λόγῳ τῆς πορνείας, δι᾿ ὃν εὐλόγως ἂν γυνὴ ἐκβληθείη ἀπὸ ἀνδρὸς, τό· ο Ὅτι εὗρεν ἐν αὐτῇ άσχημον πρᾶγμα.» ᾿Αλλὰ λεκτέον πρὸς αὐτὸν, ὅτι, εἴπερ ἡ κατὰ τὸν νόμον μοιχωμένη λιθοβοληθή σεται, δηλονότι οὐ κατὰ τοῦτο νοεῖται τὸ ἄσχημον πράγμα· οὐ γὰρ ἐπὶ μοιχεία δεῖ γράφειν βιβλίον ἀποστασίου, καὶ διδόναι εἰς τὰς χεῖρας τῆς γυναικός, ἤ τινι τηλικαύτῃ ἀσχημοσύνῃ. Ἀλλὰ γὰρ τάχα Μω σῆς πᾶν ἁμάρτημα ἄσχημον εἶπε πρᾶγμα, ὅπερ ἐὰν εὑρεθῇ ὑπὸ τοῦ ἀνδρὸς ἐν γυναικὶ μὴ εὑρισκούσῃ χά ῾Ο ἀνὴρ τὴν ὀφειλὴν ἀποδιδότω. τὴν ὀφειλομένην εύνοιαν. Πιετιυς. Γυνὴ δέδεται ἐφ' ὅσον χρόνον. Γυνὴ δὲ ἐφ' ὅσον χρόνον. δέδεται νόμῳ, ἐφ' ὅσον χρόνον. Γυνὴ δὲ ἐφ' ὅσον. Γυνὴ δέδεται ἐφ' ὅσον. "Ος ἂν ἀπολύσει τήν, "Ος ἂν ἀπολύσῃ τὴν γυναῖκα αὑτοῦ, εἰ μὴ ἐπὶ πορνείᾳ, καὶ γαμήσῃ ἄλλην, μοιχᾶται. Ηυετούς. μοιχευομένη. » «tia scriptum est 3: «Propter fornicationem autem unusquisque suam uxorem habeat, et unaqua que suum virum habeat,» et illud”: ‹ Uxori vir debitum reddat; similiter autem et uxor viro. › His itaque subjungitur":. Hoc autem dico secun dum indulgentiam, non secundum imperium. Quin et illud": ‹ Mulier alligata est quanto tempore vir ejus vivit; quod si dormierit vir ejus, liberata est, cui vult nubat; tantum in Domino, › pro duritie cordis et infirmitate apud Paulum nobis potiora do na sectari et beatiores effici nolentibus dictum est ". Jam vero contra Scripturæ legem, mulieri vivente viro nubere quidam Ecclesiæ rectores permiserunt, agentes contra id quod scriptum est, in quo sic ha betur Mulier alligata est quanto tempore vir ejus vivit, et contra illud: c Igitur vivente viro mulier vocabitur adultera, si fuerit cum alio viro; › non omnino tamen sine ratione, hæc enim contra legem initio latam et scriptam, ad vitanda pejora, alieno arbitrio morem gerentes eos permisisse veri simile est. ex iis qui Sospitatoris nostri doctrinæ refragəri audent, Jesum ipsum cum dixit ": Omnis qui dimiserit uxorem suam, excepta fornicationis cau sa, facit eam mœchari, › repudiandæ uxoris pote statem fecisse haud secus ac Moysem, quem pro duritie cordis populi legem tulisse dixit: et illud" Quia foeditatem in ea invenit, idem esse dicet ac fornicationis causam, propter quam jure mulier a viro repudiari possit: verum huic respondendum est, etiamsi ex legis mandato mulier adulterii rea lapidibus necauda sit, non ita foeditatem esse in telligendam; nec enim propter adulterium, vel similem aliquam turpitudinem libellus repudii scri bendus est, et conjugi in manus tradendus; sed quodlibet forsitan. peccatum, foeditatem nuncu passe Moysem, quod si a viro deprehensum non continent, nubant; melius est enim nubere, quan uri.» Scio enim quosdam qui præsunt Ecclesiis, extra Scripturam permisisse aliquam nubere, viro priori vivente et contra Scripturam quidem fecerunt dicentem: «Mulier ligata est quanto tempore vivit vir ejus.» Item: «Vivente viro adultera vocabitur, si facta fuerit alteri viro. Non tamen omnino sine causa hoc permiserunt: forsitan enim propter hujus modi infirmitatem incontinentium hominum, pejorum comparatione, quæ mala sunt permiserunt adver sus ea quæ ab initio fuerant scripta: Dico autem vobis quoniam quicunque dimiserit uxorem suam, nisi ob causam fornicationis, et aliam duxerit, mochatur.» Jesus dicens: Quicunque dimiserit uxorem suam, excepta causa fornicationis, facit eam mochari, ▸ permisit uxorem dimittere quemadmodum Moyses, quem retulit propter duritiam cordis Judæorum hoc præcepisse et hanc ipsam inquiet esse causam fornicationis per quam juste uxor a viro dimittitur secundum quam et Moyses præcepit dimittere uxorem, si inventa fuerit res turpis in ea. Sed ad hoc ita ** I Cor. VII, 2. Cor. vult, 3. ss ibid. 6. ibid. 59. * Cor. XII, 51. I Cor. vult, 39. Rom. Matth. v, 52. Deuter. xxiv, 1. Hanc le ctionem sequitur Vulgata, I Cor. vii, 2, 3: Uxori vir debitum reddat, et ibiops, et eamdem quo que exhibet unus bibliothecæ Reg. codex; et Ale xandrinus, et Clem.!!! Strom. Alias semper legi tur, Ita et pag. seq. ubi mendose habebat Holm., Ita et ms. Alexandr. et Æthiops interpres, Cor. vii, 39. At codd. omnes sic habent: Fuvh Sic vulgatus inter pres, et Syrus, et Arabs. Ib. Lege etc. Hunc locum qui apud Matth. exstat cap. v, † 32, confundit cum eo altero Matth. xix, 9, de quo agendum erat Codex Regius, «tia scriptum est 3: «Propter fornicationem autem unusquisque suam uxorem habeat, et unaqua que suum virum habeat,» et illud”: ‹ Uxori vir debitum reddat; similiter autem et uxor viro. › His itaque subjungitur":. Hoc autem dico secun dum indulgentiam, non secundum imperium. Quin et illud": ‹ Mulier alligata est quanto tempore vir ejus vivit; quod si dormierit vir ejus, liberata est, cui vult nubat; tantum in Domino, › pro duritie cordis et infirmitate apud Paulum nobis potiora do na sectari et beatiores effici nolentibus dictum est ". Jam vero contra Scripturæ legem, mulieri vivente viro nubere quidam Ecclesiæ rectores permiserunt, agentes contra id quod scriptum est, in quo sic ha betur Mulier alligata est quanto tempore vir ejus vivit, et contra illud: c Igitur vivente viro mulier vocabitur adultera, si fuerit cum alio viro; › non omnino tamen sine ratione, hæc enim contra legem initio latam et scriptam, ad vitanda pejora, alieno arbitrio morem gerentes eos permisisse veri simile est. ex iis qui Sospitatoris nostri doctrinæ refragəri audent, Jesum ipsum cum dixit ": Omnis qui dimiserit uxorem suam, excepta fornicationis cau sa, facit eam mœchari, › repudiandæ uxoris pote statem fecisse haud secus ac Moysem, quem pro duritie cordis populi legem tulisse dixit: et illud" Quia foeditatem in ea invenit, idem esse dicet ac fornicationis causam, propter quam jure mulier a viro repudiari possit: verum huic respondendum est, etiamsi ex legis mandato mulier adulterii rea lapidibus necauda sit, non ita foeditatem esse in telligendam; nec enim propter adulterium, vel similem aliquam turpitudinem libellus repudii scri bendus est, et conjugi in manus tradendus; sed quodlibet forsitan. peccatum, foeditatem nuncu passe Moysem, quod si a viro deprehensum non continent, nubant; melius est enim nubere, quan uri.» Scio enim quosdam qui præsunt Ecclesiis, extra Scripturam permisisse aliquam nubere, viro priori vivente et contra Scripturam quidem fecerunt dicentem: «Mulier ligata est quanto tempore vivit vir ejus.» Item: «Vivente viro adultera vocabitur, si facta fuerit alteri viro. Non tamen omnino sine causa hoc permiserunt: forsitan enim propter hujus modi infirmitatem incontinentium hominum, pejorum comparatione, quæ mala sunt permiserunt adver sus ea quæ ab initio fuerant scripta: Dico autem vobis quoniam quicunque dimiserit uxorem suam, nisi ob causam fornicationis, et aliam duxerit, mochatur.» Jesus dicens: Quicunque dimiserit uxorem suam, excepta causa fornicationis, facit eam mochari, ▸ permisit uxorem dimittere quemadmodum Moyses, quem retulit propter duritiam cordis Judæorum hoc præcepisse et hanc ipsam inquiet esse causam fornicationis per quam juste uxor a viro dimittitur secundum quam et Moyses præcepit dimittere uxorem, si inventa fuerit res turpis in ea. Sed ad hoc ita ** I Cor. VII, 2. Cor. vult, 3. ss ibid. 6. ibid. 59. * Cor. XII, 51. I Cor. vult, 39. Rom. Matth. v, 52. Deuter. xxiv, 1. Hanc le ctionem sequitur Vulgata, I Cor. vii, 2, 3: Uxori vir debitum reddat, et ibiops, et eamdem quo que exhibet unus bibliothecæ Reg. codex; et Ale xandrinus, et Clem.!!! Strom. Alias semper legi tur, Ita et pag. seq. ubi mendose habebat Holm., Ita et ms. Alexandr. et Æthiops interpres, Cor. vii, 39. At codd. omnes sic habent: Fuvh Sic vulgatus inter pres, et Syrus, et Arabs. Ib. Lege etc. Hunc locum qui apud Matth. exstat cap. v, † 32, confundit cum eo altero Matth. xix, 9, de quo agendum erat Codex Regius, 24. Dicet vero fortasse Judaicus quispiam vir, 24. Forsitan audax aliquis, et Judaicus vir adversans doctrina Salvatoris nostri, dicet quoniam et 24. Dicet vero fortasse Judaicus quispiam vir, 24. Forsitan audax aliquis, et Judaicus vir adversans doctrina Salvatoris nostri, dicet quoniam et

τινὲς μὲν γάρ, ὡς ἀκόλουθον τῇ ἐνεργείᾳ τῶν κατὰ τὸ σωματικὸν ὁρωμένων δύο εὐνουχισμῶν καὶ τὸν τρίτον σωματικὸν νομίσαντες, ἐτόλμησαν ἑαυτοὺς παρασχεῖν ἀπὸ φόβου μὲν τοῦ πρὸς θεόν, ἀνεπιστημόνως δέ, εὐνουχισμῷ ὁμογενεῖ τοῖς δύο προτέροις καὶ ἑαυτοὺς ὑποβεβλήκασιν ὀνειδισμῷ, τάχα δὲ καὶ αἰσχύνῃ οὐ παρὰ μόνοις τοῖς ἀλλοτρίοις τῆς πίστεως, ἀλλὰ καὶ παρὰ τοῖς πᾶσι μᾶλλον τοῖς ἀνθρωπίνοις πράγμασι συγγινώσκουσιν ἢ τῷ [φαντασίᾳ φόβου θεοῦ καὶ σωφροσύνης ἀμέτρῳ ἔρωτι] γεννήσαντι πόνους καὶ σώματος ἀκρωτηριασμὸν καὶ εἴ τι ἕτερον πάθοι ἂν ὁ τηλικούτῳ ἑαυτὸν παρασχὼν πράγματι. ἕτεροι δὲ καὶ οἱ πολλοὶ οὕτω νενοήκασι, μὴ βασανίσαντες τρόπον ἀκολουθίας λόγων· τὸν ἴδιον ἄνδρα ἐχέτω, καὶ τό· Τῇ γυναικὶ ὁ ἀνὴρ τὴν ὀφειλὴν ἀποδιδότω ὁμοίως δὲ καὶ ἡ γυνὴ τῷ ἀνδρί.· Ἐπιφέρεται γοῦν αὐτοῖς· «Τοῦτο δὲ λέγω κατὰ συγγνώμην, οὐ κατ' ἐπιταγήν·, ἀλλὰ καὶ τό· «Γυνὴ δέδεται ἐφ' ὅσον χρόνον ὁ ἀνὴρ αὐτῆς ζῇ· ἐὰν δὲ κοιμηθῇ ἀνὴρ αὐτῆς, ἐλευθέρα ἐστὶν, ᾧ θέλει γαμηθῆναι, μόνον ἐν Κυρίῳ,» πρὸς τὴν σκληροκαρδίαν ἢ ἀσθένειαν ἡμῖν παρὰ Παύλῳ εἰ ρηται τοῖς μὴ βουλομένοις ζηλοῦν τὰ χαρίσματα τὰ μείζονα, καὶ μακαριωτέροις γενέσθαι. "Ηδη δὲ παρὰ γεγραμμένα καί τινες τῶν ἡγουμένων τῆς Ἐκκλη σίας επέτρεψάν τινα, ὥστε ζῶντος τοῦ ἀνδρὸς, γα μεῖσθαι γυναῖκα, παρὰ τὸ γεγραμμένον μὲν ποιοῦν τες ἐν ᾧ λέλεκται· «Γυνὴ δὲ ἐφ' ὅσον χρόνον ζῇ ὁ ἀνὴρ αὐτῆς,» καὶ τό· ο "Αρα οὖν μοιχαλίς χρημα τίσει ἡ γυνὴ γενομένη ἀνδρὶ ἑτέρῳ ζῶντος τοῦ ἀν δρὸς, ο οὐ μὴν πάντη ἀλόγως· εἰκὸς γὰρ τὴν συμ περιφορὰν ταύτην συγκρίσει χειρόνων επιτρέπε σθαι παρὰ τὰ ἀπ᾿ ἀρχῆς νενομοθετημένα και γε γραμμένα. Τάχα δὲ τῶν τολμώντων τις Ἰουδαϊκὸς ἀνὴρ ἐναντιοῦσθαι τῇ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν διδασκαλία, φή σει, ὅτι καὶ ὁ Ἰησοῦς, εἰπών· Ος ἂν ἀπολύσει τὴν γυναῖκα αὐτοῦ παρεκτὸς λόγου πορνείας, ποιεῖ αὐτὴν μοιχευθῆναι, ο ἐπέτρεψεν ἀπολῦσαι τὴν γυναῖκα ὁμοίως Μωϋσεῖ, ἂν εἶπε πρὸς τὴν σκληρο καρδίαν τοῦ λαοῦ νενομοθετηκέναι, καὶ ταὐτόν γε φήσει εἶναι τῷ λόγῳ τῆς πορνείας, δι᾿ ὃν εὐλόγως ἂν γυνὴ ἐκβληθείη ἀπὸ ἀνδρὸς, τό· ο Ὅτι εὗρεν ἐν αὐτῇ άσχημον πρᾶγμα.» ᾿Αλλὰ λεκτέον πρὸς αὐτὸν, ὅτι, εἴπερ ἡ κατὰ τὸν νόμον μοιχωμένη λιθοβοληθή σεται, δηλονότι οὐ κατὰ τοῦτο νοεῖται τὸ ἄσχημον πράγμα· οὐ γὰρ ἐπὶ μοιχεία δεῖ γράφειν βιβλίον ἀποστασίου, καὶ διδόναι εἰς τὰς χεῖρας τῆς γυναικός, ἤ τινι τηλικαύτῃ ἀσχημοσύνῃ. Ἀλλὰ γὰρ τάχα Μω σῆς πᾶν ἁμάρτημα ἄσχημον εἶπε πρᾶγμα, ὅπερ ἐὰν εὑρεθῇ ὑπὸ τοῦ ἀνδρὸς ἐν γυναικὶ μὴ εὑρισκούσῃ χά ῾Ο ἀνὴρ τὴν ὀφειλὴν ἀποδιδότω. τὴν ὀφειλομένην εύνοιαν. Πιετιυς. Γυνὴ δέδεται ἐφ' ὅσον χρόνον. Γυνὴ δὲ ἐφ' ὅσον χρόνον. δέδεται νόμῳ, ἐφ' ὅσον χρόνον. Γυνὴ δὲ ἐφ' ὅσον. Γυνὴ δέδεται ἐφ' ὅσον. "Ος ἂν ἀπολύσει τήν, "Ος ἂν ἀπολύσῃ τὴν γυναῖκα αὑτοῦ, εἰ μὴ ἐπὶ πορνείᾳ, καὶ γαμήσῃ ἄλλην, μοιχᾶται. Ηυετούς. μοιχευομένη. » τὸν ἴδιον ἄνδρα ἐχέτω, καὶ τό· Τῇ γυναικὶ ὁ ἀνὴρ τὴν ὀφειλὴν ἀποδιδότω ὁμοίως δὲ καὶ ἡ γυνὴ τῷ ἀνδρί.· Ἐπιφέρεται γοῦν αὐτοῖς· «Τοῦτο δὲ λέγω κατὰ συγγνώμην, οὐ κατ' ἐπιταγήν·, ἀλλὰ καὶ τό· «Γυνὴ δέδεται ἐφ' ὅσον χρόνον ὁ ἀνὴρ αὐτῆς ζῇ· ἐὰν δὲ κοιμηθῇ ἀνὴρ αὐτῆς, ἐλευθέρα ἐστὶν, ᾧ θέλει γαμηθῆναι, μόνον ἐν Κυρίῳ,» πρὸς τὴν σκληροκαρδίαν ἢ ἀσθένειαν ἡμῖν παρὰ Παύλῳ εἰ ρηται τοῖς μὴ βουλομένοις ζηλοῦν τὰ χαρίσματα τὰ μείζονα, καὶ μακαριωτέροις γενέσθαι. "Ηδη δὲ παρὰ γεγραμμένα καί τινες τῶν ἡγουμένων τῆς Ἐκκλη σίας επέτρεψάν τινα, ὥστε ζῶντος τοῦ ἀνδρὸς, γα μεῖσθαι γυναῖκα, παρὰ τὸ γεγραμμένον μὲν ποιοῦν τες ἐν ᾧ λέλεκται· «Γυνὴ δὲ ἐφ' ὅσον χρόνον ζῇ ὁ ἀνὴρ αὐτῆς,» καὶ τό· ο "Αρα οὖν μοιχαλίς χρημα τίσει ἡ γυνὴ γενομένη ἀνδρὶ ἑτέρῳ ζῶντος τοῦ ἀν δρὸς, ο οὐ μὴν πάντη ἀλόγως· εἰκὸς γὰρ τὴν συμ περιφορὰν ταύτην συγκρίσει χειρόνων επιτρέπε σθαι παρὰ τὰ ἀπ᾿ ἀρχῆς νενομοθετημένα και γε γραμμένα. Τάχα δὲ τῶν τολμώντων τις Ἰουδαϊκὸς ἀνὴρ ἐναντιοῦσθαι τῇ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν διδασκαλία, φή σει, ὅτι καὶ ὁ Ἰησοῦς, εἰπών· Ος ἂν ἀπολύσει τὴν γυναῖκα αὐτοῦ παρεκτὸς λόγου πορνείας, ποιεῖ αὐτὴν μοιχευθῆναι, ο ἐπέτρεψεν ἀπολῦσαι τὴν γυναῖκα ὁμοίως Μωϋσεῖ, ἂν εἶπε πρὸς τὴν σκληρο καρδίαν τοῦ λαοῦ νενομοθετηκέναι, καὶ ταὐτόν γε φήσει εἶναι τῷ λόγῳ τῆς πορνείας, δι᾿ ὃν εὐλόγως ἂν γυνὴ ἐκβληθείη ἀπὸ ἀνδρὸς, τό· ο Ὅτι εὗρεν ἐν αὐτῇ άσχημον πρᾶγμα.» ᾿Αλλὰ λεκτέον πρὸς αὐτὸν, ὅτι, εἴπερ ἡ κατὰ τὸν νόμον μοιχωμένη λιθοβοληθή σεται, δηλονότι οὐ κατὰ τοῦτο νοεῖται τὸ ἄσχημον πράγμα· οὐ γὰρ ἐπὶ μοιχεία δεῖ γράφειν βιβλίον ἀποστασίου, καὶ διδόναι εἰς τὰς χεῖρας τῆς γυναικός, ἤ τινι τηλικαύτῃ ἀσχημοσύνῃ. Ἀλλὰ γὰρ τάχα Μω σῆς πᾶν ἁμάρτημα ἄσχημον εἶπε πρᾶγμα, ὅπερ ἐὰν εὑρεθῇ ὑπὸ τοῦ ἀνδρὸς ἐν γυναικὶ μὴ εὑρισκούσῃ χά ῾Ο ἀνὴρ τὴν ὀφειλὴν ἀποδιδότω. τὴν ὀφειλομένην εύνοιαν. Πιετιυς. Γυνὴ δέδεται ἐφ' ὅσον χρόνον. Γυνὴ δὲ ἐφ' ὅσον χρόνον. δέδεται νόμῳ, ἐφ' ὅσον χρόνον. Γυνὴ δὲ ἐφ' ὅσον. Γυνὴ δέδεται ἐφ' ὅσον. "Ος ἂν ἀπολύσει τήν, "Ος ἂν ἀπολύσῃ τὴν γυναῖκα αὑτοῦ, εἰ μὴ ἐπὶ πορνείᾳ, καὶ γαμήσῃ ἄλλην, μοιχᾶται. Ηυετούς. μοιχευομένη. » «tia scriptum est 3: «Propter fornicationem autem unusquisque suam uxorem habeat, et unaqua que suum virum habeat,» et illud”: ‹ Uxori vir debitum reddat; similiter autem et uxor viro. › His itaque subjungitur":. Hoc autem dico secun dum indulgentiam, non secundum imperium. Quin et illud": ‹ Mulier alligata est quanto tempore vir ejus vivit; quod si dormierit vir ejus, liberata est, cui vult nubat; tantum in Domino, › pro duritie cordis et infirmitate apud Paulum nobis potiora do na sectari et beatiores effici nolentibus dictum est ". Jam vero contra Scripturæ legem, mulieri vivente viro nubere quidam Ecclesiæ rectores permiserunt, agentes contra id quod scriptum est, in quo sic ha betur Mulier alligata est quanto tempore vir ejus vivit, et contra illud: c Igitur vivente viro mulier vocabitur adultera, si fuerit cum alio viro; › non omnino tamen sine ratione, hæc enim contra legem initio latam et scriptam, ad vitanda pejora, alieno arbitrio morem gerentes eos permisisse veri simile est. ex iis qui Sospitatoris nostri doctrinæ refragəri audent, Jesum ipsum cum dixit ": Omnis qui dimiserit uxorem suam, excepta fornicationis cau sa, facit eam mœchari, › repudiandæ uxoris pote statem fecisse haud secus ac Moysem, quem pro duritie cordis populi legem tulisse dixit: et illud" Quia foeditatem in ea invenit, idem esse dicet ac fornicationis causam, propter quam jure mulier a viro repudiari possit: verum huic respondendum est, etiamsi ex legis mandato mulier adulterii rea lapidibus necauda sit, non ita foeditatem esse in telligendam; nec enim propter adulterium, vel similem aliquam turpitudinem libellus repudii scri bendus est, et conjugi in manus tradendus; sed quodlibet forsitan. peccatum, foeditatem nuncu passe Moysem, quod si a viro deprehensum non continent, nubant; melius est enim nubere, quan uri.» Scio enim quosdam qui præsunt Ecclesiis, extra Scripturam permisisse aliquam nubere, viro priori vivente et contra Scripturam quidem fecerunt dicentem: «Mulier ligata est quanto tempore vivit vir ejus.» Item: «Vivente viro adultera vocabitur, si facta fuerit alteri viro. Non tamen omnino sine causa hoc permiserunt: forsitan enim propter hujus modi infirmitatem incontinentium hominum, pejorum comparatione, quæ mala sunt permiserunt adver sus ea quæ ab initio fuerant scripta: Dico autem vobis quoniam quicunque dimiserit uxorem suam, nisi ob causam fornicationis, et aliam duxerit, mochatur.» Jesus dicens: Quicunque dimiserit uxorem suam, excepta causa fornicationis, facit eam mochari, ▸ permisit uxorem dimittere quemadmodum Moyses, quem retulit propter duritiam cordis Judæorum hoc præcepisse et hanc ipsam inquiet esse causam fornicationis per quam juste uxor a viro dimittitur secundum quam et Moyses præcepit dimittere uxorem, si inventa fuerit res turpis in ea. Sed ad hoc ita ** I Cor. VII, 2. Cor. vult, 3. ss ibid. 6. ibid. 59. * Cor. XII, 51. I Cor. vult, 39. Rom. Matth. v, 52. Deuter. xxiv, 1. Hanc le ctionem sequitur Vulgata, I Cor. vii, 2, 3: Uxori vir debitum reddat, et ibiops, et eamdem quo que exhibet unus bibliothecæ Reg. codex; et Ale xandrinus, et Clem.!!! Strom. Alias semper legi tur, Ita et pag. seq. ubi mendose habebat Holm., Ita et ms. Alexandr. et Æthiops interpres, Cor. vii, 39. At codd. omnes sic habent: Fuvh Sic vulgatus inter pres, et Syrus, et Arabs. Ib. Lege etc. Hunc locum qui apud Matth. exstat cap. v, † 32, confundit cum eo altero Matth. xix, 9, de quo agendum erat Codex Regius, «tia scriptum est 3: «Propter fornicationem autem unusquisque suam uxorem habeat, et unaqua que suum virum habeat,» et illud”: ‹ Uxori vir debitum reddat; similiter autem et uxor viro. › His itaque subjungitur":. Hoc autem dico secun dum indulgentiam, non secundum imperium. Quin et illud": ‹ Mulier alligata est quanto tempore vir ejus vivit; quod si dormierit vir ejus, liberata est, cui vult nubat; tantum in Domino, › pro duritie cordis et infirmitate apud Paulum nobis potiora do na sectari et beatiores effici nolentibus dictum est ". Jam vero contra Scripturæ legem, mulieri vivente viro nubere quidam Ecclesiæ rectores permiserunt, agentes contra id quod scriptum est, in quo sic ha betur Mulier alligata est quanto tempore vir ejus vivit, et contra illud: c Igitur vivente viro mulier vocabitur adultera, si fuerit cum alio viro; › non omnino tamen sine ratione, hæc enim contra legem initio latam et scriptam, ad vitanda pejora, alieno arbitrio morem gerentes eos permisisse veri simile est. ex iis qui Sospitatoris nostri doctrinæ refragəri audent, Jesum ipsum cum dixit ": Omnis qui dimiserit uxorem suam, excepta fornicationis cau sa, facit eam mœchari, › repudiandæ uxoris pote statem fecisse haud secus ac Moysem, quem pro duritie cordis populi legem tulisse dixit: et illud" Quia foeditatem in ea invenit, idem esse dicet ac fornicationis causam, propter quam jure mulier a viro repudiari possit: verum huic respondendum est, etiamsi ex legis mandato mulier adulterii rea lapidibus necauda sit, non ita foeditatem esse in telligendam; nec enim propter adulterium, vel similem aliquam turpitudinem libellus repudii scri bendus est, et conjugi in manus tradendus; sed quodlibet forsitan. peccatum, foeditatem nuncu passe Moysem, quod si a viro deprehensum non continent, nubant; melius est enim nubere, quan uri.» Scio enim quosdam qui præsunt Ecclesiis, extra Scripturam permisisse aliquam nubere, viro priori vivente et contra Scripturam quidem fecerunt dicentem: «Mulier ligata est quanto tempore vivit vir ejus.» Item: «Vivente viro adultera vocabitur, si facta fuerit alteri viro. Non tamen omnino sine causa hoc permiserunt: forsitan enim propter hujus modi infirmitatem incontinentium hominum, pejorum comparatione, quæ mala sunt permiserunt adver sus ea quæ ab initio fuerant scripta: Dico autem vobis quoniam quicunque dimiserit uxorem suam, nisi ob causam fornicationis, et aliam duxerit, mochatur.» Jesus dicens: Quicunque dimiserit uxorem suam, excepta causa fornicationis, facit eam mochari, ▸ permisit uxorem dimittere quemadmodum Moyses, quem retulit propter duritiam cordis Judæorum hoc præcepisse et hanc ipsam inquiet esse causam fornicationis per quam juste uxor a viro dimittitur secundum quam et Moyses præcepit dimittere uxorem, si inventa fuerit res turpis in ea. Sed ad hoc ita ** I Cor. VII, 2. Cor. vult, 3. ss ibid. 6. ibid. 59. * Cor. XII, 51. I Cor. vult, 39. Rom. Matth. v, 52. Deuter. xxiv, 1. Hanc le ctionem sequitur Vulgata, I Cor. vii, 2, 3: Uxori vir debitum reddat, et ibiops, et eamdem quo que exhibet unus bibliothecæ Reg. codex; et Ale xandrinus, et Clem.!!! Strom. Alias semper legi tur, Ita et pag. seq. ubi mendose habebat Holm., Ita et ms. Alexandr. et Æthiops interpres, Cor. vii, 39. At codd. omnes sic habent: Fuvh Sic vulgatus inter pres, et Syrus, et Arabs. Ib. Lege etc. Hunc locum qui apud Matth. exstat cap. v, † 32, confundit cum eo altero Matth. xix, 9, de quo agendum erat Codex Regius, 24. Dicet vero fortasse Judaicus quispiam vir, 24. Forsitan audax aliquis, et Judaicus vir adversans doctrina Salvatoris nostri, dicet quoniam et 24. Dicet vero fortasse Judaicus quispiam vir, 24. Forsitan audax aliquis, et Judaicus vir adversans doctrina Salvatoris nostri, dicet quoniam et

οὐκέτι δὲ τεθεωρήκασιν ὅτι ἁρμόζον ἦν τῇ τοιαύτῃ ἐκδοχῇ καὶ τοὺς προτέρους δύο εὐνουχισμοὺς ὁμοίως τῷ τρίτῳ ἀλληγορῆσαι, ἢ ἐξομαλίσαι παραπλησίως τοῖς προτέροις δυσὶ καὶ τὸν τρίτον. εἴπερ οὖν ἐπ’ ἄλλων τινῶν οὐ μόνον τῆς διαθήκης τῆς παλαιᾶς ῥητῶν ἀλλὰ καὶ τῆς καινῆς ἁρμόζει λέγειν· «τὸ γράμμα ἀποκτείνει, τὸ δὲ πνεῦμα ζωοποιεῖ», τοῦτο καὶ ἐπὶ τῶν κατὰ τὸν προκείμενον τόπον ὁμολογητέον· τηρηθὲν γὰρ τὸ γράμμα τῶν δύο εὐνουχισμῶν εἴποι τις ἂν ὅτι ἀπέκτεινε τοὺς ἀκολούθως τοῖς προτέροις τὸν τρίτον νοήσαντας καὶ τολμήσαντας εἰπεῖν [ὡς κατὰ «τὸν λόγον» τοῦ κυρίου χωροῦντας αὐτὸ νοεῖν] ἐπὶ τῷ «διὰ τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν» ὁμοίως τοῖς προτέροις εὐνουχισθεῖσιν εὐνουχίσαι «ἑαυτούς.» Εἰ δὲ βούλεταί τις καὶ ἄλλα παραδείγματα λαβεῖν τῆς καινῆς διαθήκης ἐχούσης γράμμα ἀποκτεῖνον, ἀκουέτω παραδείγματος χάριν τίνα τρόπον ὁ σωτὴρ πρὸς τοὺς ἀποστόλους εἶπεν· «ὅτε ἀπέστειλα ὑμᾶς ἄτερ βαλαντίου καὶ πήρας καὶ ὑποδημάτων, μή τινος ὑστερήσατε;» οἷς ἐπιφέρεται τὸ «οἱ δὲ εἶπον· οὐδενός. εἶπεν οὖν αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς· βιβλίον, καὶ ἐξαποστέλλεται ἐκ τῆς οἰκίας τοῦ ἀνδρὸς ἡ γυνή· «Ἀπ᾿ ἀρχῆς δὲ οὐ γέγονεν οὕτως.» Μετά ταῦτά φησιν ὁ Σωτὴρ ἡμῶν, μηδαμῶς ἐπιτρέπων ἐπ' ἄλλῳ ἁμαρτήματι διαλύειν γάμους ἢ μόνῃ πορ νείᾳ εὑρισκομένῃ ἐν τῇ γυναικὶ, τό· ι Ὃς ἂν ἀπο λύσῃ τὴν γυναῖκα αὑτοῦ, παρεκτός λόγου πορνείας, ποιεῖ αὐτὴν μοιχευθῆναι.» Ζητηθείη δ' ἂν εἰ διὰ τοῦτο κωλύει τὴν γυναῖκα ἀπολῦσαι, ἐὰν μὴ ἐπὶ πορ νείᾳ μὲν ἁλῷ, φέρε δ' εἰπεῖν, ἐπὶ φαρμακείᾳ ἡ ἀναι ρέσει παρὰ τὴν ἀποδημίαν τοῦ ἀνδρὸς, τοῦ γενη θέντος αὐτοῖς παιδίου, ἢ ἐφ' οἴῳ δήποτε φόνῳ. Εἰ δὲ καὶ ὑφαιρουμένη καὶ συλῶσα τὴν οἰκίαν εὑρεθείη τοῦ ἀνδρὸς, μὴ πορνεύουσα δὲ, ζητήσαι τις ἂν εἰ εὐλό γως τὴν τοιαύτην ἀποβαλεῖ, ὡς τοῦ Σωτῆρος κων ριν ἐνώπιον τοῦ ἀνδρὸς, γράφεται τὸ τοῦ ἀποστασίου λύοντος παρεκτὸς λόγου πορνείας ἀπολῦσαί τινα τὴν ἑαυτοῦ γυναῖκα· ἑκατέρως γὰρ ἐμφαίνεταί τι άτο πον, οὐκ οἶδα δὲ εἰ ἀληθῶς ἄτοπον· τηλικούτων γὰρ ἀνέχεσθαι ἁμαρτημάτων, ἃ ἔοικεν εἶναι χείρονα μοιχείας καὶ πορνείας, ἄλογον εἶναι δόξει· πάλιν τ' ἂν ποιῆσαι παρὰ τὸ βούλημα τῆς διδασκαλίας τοῦ Σωτῆρος, πᾶς ἂν ὁμολογήσαι ἀσεβὲς τυγχάνειν. Ἐφίστημι τοίνυν διὰ τί μὲν οὐκ εἶπε· «Μηδεὶς ἀπο λυέτω τὴν γυναῖκα αὐτοῦ παρεκτός λόγου πορνείας, ο φησὶ δέ· Ος ἂν ἀπολύσῃ τὴν γυναῖκα αὑτοῦ παι ρεκτὸς λόγου πορνείας, ποιεῖ αὐτὴν μοιχευθῆναι ποιεῖ μὲν γὰρ ὁμολογουμένως τὸ ὅσον ἐφ' ἑαυτῷ μοι χευθῆναι τὴν γυναῖκα ὁ ἀπολύων αὐτὴν οὐ πορνεύ σασαν· εἰ γὰρ ι ζῶντος τοῦ ἀνδρὸς μοιχαλίς χρη ματίσει, ἐὰν γένηται ἀνδρὶ ἑτέρῳ, ο ἀπολύσας δὲ αὐτὴν, πρόφασιν αὐτῇ δίδωσι δευτέρου γάμου, δηλον ότι παρὰ τοῦτο ποιεῖ αὐτὴν μοιχευθῆναι· τὴν δὲ ἁλοῦσαν φαρμακίδα, ἢ φόνον δράσασαν, ἀπολογίαν ἔχειν ἢ μὴ, καὶ σὺ ζητήσαις ἄν· δύναται γὰρ καὶ παρ' ἄλλας αἰτίας, παρὰ τὴν ἀπόλυσιν, ποιεῖν ὁ ἀνὴρ μοιχευθῆναι τὴν ἑαυτοῦ γυναῖκα, οἷον πέρα τοῦ δέοντος ἐπιτρέπων αὐτῇ πράττειν & βούλεται, καὶ εἰς φιλίαν συγκαταβαίνειν ἀνδράσιν οἷς βούλεται Έχειν. έχει. βιβλίον, καὶ ἐξαποστέλλεται ἐκ τῆς οἰκίας τοῦ ἀνδρὸς ἡ γυνή· «Ἀπ᾿ ἀρχῆς δὲ οὐ γέγονεν οὕτως.» Μετά ταῦτά φησιν ὁ Σωτὴρ ἡμῶν, μηδαμῶς ἐπιτρέπων ἐπ' ἄλλῳ ἁμαρτήματι διαλύειν γάμους ἢ μόνῃ πορ νείᾳ εὑρισκομένῃ ἐν τῇ γυναικὶ, τό· ι Ὃς ἂν ἀπο λύσῃ τὴν γυναῖκα αὑτοῦ, παρεκτός λόγου πορνείας, ποιεῖ αὐτὴν μοιχευθῆναι.» Ζητηθείη δ' ἂν εἰ διὰ τοῦτο κωλύει τὴν γυναῖκα ἀπολῦσαι, ἐὰν μὴ ἐπὶ πορ νείᾳ μὲν ἁλῷ, φέρε δ' εἰπεῖν, ἐπὶ φαρμακείᾳ ἡ ἀναι ρέσει παρὰ τὴν ἀποδημίαν τοῦ ἀνδρὸς, τοῦ γενη θέντος αὐτοῖς παιδίου, ἢ ἐφ' οἴῳ δήποτε φόνῳ. Εἰ δὲ καὶ ὑφαιρουμένη καὶ συλῶσα τὴν οἰκίαν εὑρεθείη τοῦ ἀνδρὸς, μὴ πορνεύουσα δὲ, ζητήσαι τις ἂν εἰ εὐλό γως τὴν τοιαύτην ἀποβαλεῖ, ὡς τοῦ Σωτῆρος κων ριν ἐνώπιον τοῦ ἀνδρὸς, γράφεται τὸ τοῦ ἀποστασίου λύοντος παρεκτὸς λόγου πορνείας ἀπολῦσαί τινα τὴν ἑαυτοῦ γυναῖκα· ἑκατέρως γὰρ ἐμφαίνεταί τι άτο πον, οὐκ οἶδα δὲ εἰ ἀληθῶς ἄτοπον· τηλικούτων γὰρ ἀνέχεσθαι ἁμαρτημάτων, ἃ ἔοικεν εἶναι χείρονα μοιχείας καὶ πορνείας, ἄλογον εἶναι δόξει· πάλιν τ' ἂν ποιῆσαι παρὰ τὸ βούλημα τῆς διδασκαλίας τοῦ Σωτῆρος, πᾶς ἂν ὁμολογήσαι ἀσεβὲς τυγχάνειν. Ἐφίστημι τοίνυν διὰ τί μὲν οὐκ εἶπε· «Μηδεὶς ἀπο λυέτω τὴν γυναῖκα αὐτοῦ παρεκτός λόγου πορνείας, ο φησὶ δέ· Ος ἂν ἀπολύσῃ τὴν γυναῖκα αὑτοῦ παι ρεκτὸς λόγου πορνείας, ποιεῖ αὐτὴν μοιχευθῆναι ποιεῖ μὲν γὰρ ὁμολογουμένως τὸ ὅσον ἐφ' ἑαυτῷ μοι χευθῆναι τὴν γυναῖκα ὁ ἀπολύων αὐτὴν οὐ πορνεύ σασαν· εἰ γὰρ ι ζῶντος τοῦ ἀνδρὸς μοιχαλίς χρη ματίσει, ἐὰν γένηται ἀνδρὶ ἑτέρῳ, ο ἀπολύσας δὲ αὐτὴν, πρόφασιν αὐτῇ δίδωσι δευτέρου γάμου, δηλον ότι παρὰ τοῦτο ποιεῖ αὐτὴν μοιχευθῆναι· τὴν δὲ ἁλοῦσαν φαρμακίδα, ἢ φόνον δράσασαν, ἀπολογίαν ἔχειν ἢ μὴ, καὶ σὺ ζητήσαις ἄν· δύναται γὰρ καὶ παρ' ἄλλας αἰτίας, παρὰ τὴν ἀπόλυσιν, ποιεῖν ὁ ἀνὴρ μοιχευθῆναι τὴν ἑαυτοῦ γυναῖκα, οἷον πέρα τοῦ δέοντος ἐπιτρέπων αὐτῇ πράττειν & βούλεται, καὶ εἰς φιλίαν συγκαταβαίνειν ἀνδράσιν οἷς βούλεται Έχειν. έχει. erit in uxore, quæ gratiam coram viro non inve n'at, libellus repudii scribitur, et e viri domo emittitur; ab initio autem non fuit sic". › Tum vero deinde Servator noster haudquaquam connu bii solvendi propter ullum aliud flagitium faculta tem concedens, quam solam fornicationem in uxore deprehensam, sic ait: «Omnis qui dimiserit uxorem suam, excepta fornicationis causa, facit eam mœchari. Quæri autem potest an uxorem repudiare non liceat, nisi in adulterio deprehensa sit, verbi gratia, propter veneficium, vel quod infantem ab utroque genitum, viro peregre pro fecto, interfecerit, vel ob aliam quamlibet cædem quin et si adulterii quidem insons viri domum clam diripuisse et expilasse animadversa sit, rogaverit aliquis an ejusmodi uxorem ex æquo et bono repu diabit, utpote velante Servatore, ne quis, excepta fornicationis causa, uxorem suam repudiet; utro bique enim aliquod apparet absurdum, quod an revera absurdum sit ignoro tanta enim pati et tolerare flagitia, quæ adulterio et scortatione pejora censeri queant, plane a ratione videbitur esse alie num; rursum contra Servatoris præcepta agere, nemo est quin impium esse confteatur. Ac proinde in animo meo id disputo, curnam non dixit: «Nemo uxorem, excepta fornicationis causa, repudiet; › at ait: Qui dimiserit uxorem, excepta fornicam. tionis causa, facit eam mœchari; › qui enim uxo rem adulterii minime ream repudiat, quantum in se est, ansam ei adulterandi præbere nullus est qui Enficias eat; nam si ‹ vivente viro vocabitur adul tera, si fuerit cum alio viro ",, et repudiata ea occasionem illi dat iterum nubendi, per id efficit sane ut adultera sit; at quæ in veneficio oppressa est, vel cælem patravit, dimittere, utrum excusa tionem habeat, necne, ipse disquires: nam præter repudium alias etiam multas adulterandi causas uxori suæ vir potest præbere, majorem puta quam et est respondendum, quoniam si secundum legem adultera lapidatur, manifestum est quoniam non secun dum hoc intelligitur res turpis. Nec enim in causa adulterii oportet dare libellum repudii. Sed forsitan Moyses omnem culpam mulieris turpem rem appellavit: quæ si inventa fuerit in uxore, non invenienti gratiam coram viro suo, scribitur ei libellus repudii, et dimittitur de domo mariti: quod ab initio non sic fuit. Post hoc autem Dominus non permittit propter aliam aliquam culpain uxorem dimittere, nisi propter solam causam fornicationis, dicens: Quicunque dimiserit uxorem, excepta causa fornicationis, facit eam moechari.» Quærendum est autem si propter solam causam fornicationis dimittere jubet uxo rem, quid sit si mulier non quidem fuerit fornicata, sed aliud quid gravius fecerit, utputa, venefica inve niatur, aut interfectrix communis infantis nati, aut in quocunque homicidio, aut exportans domum, male dispergens substantiam viri, aut furta viro faciens, si juste hujusmodi mulier dimittatur, cum Domi nus excepta causa fornicationis dimittere vetet? ex utraque enim parte aliquid inhonestum videtur nescio autem si vere inhonestum. Talia enim mulieris sustinere peccata quæ pejora sunt adulteriis et fornicationibus, irrationabile esse videbitur. Item facere contra voluntatem doctrinæ Salvatoris, omnis confitebitur impium esse. Disputo ergo quia non præceptive mandavit, ut nemo dimittat uxorem excepta causa fornicationis, sed quasi exponens rem dixit: Qui dimiserit uxorem, excepta causa fornicationis, facit eam moechari. Et vere quidem quantum ad se, facit eam mochari, dimittens eam non mœchantem. Si enim vivente viro adultera vocatur, si facta fuerit alteri viro, sine dubio qui dimittit, dat ei occasionem secundarum nuptiarum, et propter hoc facit eam moechari. Sed vir qui, quantum ad se, uxorem dimittens facit moechari, utputa, veneficam, vel homicidam, aut aliquid hujusmodi constitutam, si justam excusationem habet apud Deum, tractabis. Potest autem et citra dimissionem, propter alias causas facere vir ut uxor ejus mochetur: utputa, qui supra niensuram permittit uxorem suam agere to Matth. v, * Matth. xΙx, 8. Forte scribendum erit in uxore, quæ gratiam coram viro non inve n'at, libellus repudii scribitur, et e viri domo emittitur; ab initio autem non fuit sic". › Tum vero deinde Servator noster haudquaquam connu bii solvendi propter ullum aliud flagitium faculta tem concedens, quam solam fornicationem in uxore deprehensam, sic ait: «Omnis qui dimiserit uxorem suam, excepta fornicationis causa, facit eam mœchari. Quæri autem potest an uxorem repudiare non liceat, nisi in adulterio deprehensa sit, verbi gratia, propter veneficium, vel quod infantem ab utroque genitum, viro peregre pro fecto, interfecerit, vel ob aliam quamlibet cædem quin et si adulterii quidem insons viri domum clam diripuisse et expilasse animadversa sit, rogaverit aliquis an ejusmodi uxorem ex æquo et bono repu diabit, utpote velante Servatore, ne quis, excepta fornicationis causa, uxorem suam repudiet; utro bique enim aliquod apparet absurdum, quod an revera absurdum sit ignoro tanta enim pati et tolerare flagitia, quæ adulterio et scortatione pejora censeri queant, plane a ratione videbitur esse alie num; rursum contra Servatoris præcepta agere, nemo est quin impium esse confteatur. Ac proinde in animo meo id disputo, curnam non dixit: «Nemo uxorem, excepta fornicationis causa, repudiet; › at ait: Qui dimiserit uxorem, excepta fornicam. tionis causa, facit eam mœchari; › qui enim uxo rem adulterii minime ream repudiat, quantum in se est, ansam ei adulterandi præbere nullus est qui Enficias eat; nam si ‹ vivente viro vocabitur adul tera, si fuerit cum alio viro ",, et repudiata ea occasionem illi dat iterum nubendi, per id efficit sane ut adultera sit; at quæ in veneficio oppressa est, vel cælem patravit, dimittere, utrum excusa tionem habeat, necne, ipse disquires: nam præter repudium alias etiam multas adulterandi causas uxori suæ vir potest præbere, majorem puta quam et est respondendum, quoniam si secundum legem adultera lapidatur, manifestum est quoniam non secun dum hoc intelligitur res turpis. Nec enim in causa adulterii oportet dare libellum repudii. Sed forsitan Moyses omnem culpam mulieris turpem rem appellavit: quæ si inventa fuerit in uxore, non invenienti gratiam coram viro suo, scribitur ei libellus repudii, et dimittitur de domo mariti: quod ab initio non sic fuit. Post hoc autem Dominus non permittit propter aliam aliquam culpain uxorem dimittere, nisi propter solam causam fornicationis, dicens: Quicunque dimiserit uxorem, excepta causa fornicationis, facit eam moechari.» Quærendum est autem si propter solam causam fornicationis dimittere jubet uxo rem, quid sit si mulier non quidem fuerit fornicata, sed aliud quid gravius fecerit, utputa, venefica inve niatur, aut interfectrix communis infantis nati, aut in quocunque homicidio, aut exportans domum, male dispergens substantiam viri, aut furta viro faciens, si juste hujusmodi mulier dimittatur, cum Domi nus excepta causa fornicationis dimittere vetet? ex utraque enim parte aliquid inhonestum videtur nescio autem si vere inhonestum. Talia enim mulieris sustinere peccata quæ pejora sunt adulteriis et fornicationibus, irrationabile esse videbitur. Item facere contra voluntatem doctrinæ Salvatoris, omnis confitebitur impium esse. Disputo ergo quia non præceptive mandavit, ut nemo dimittat uxorem excepta causa fornicationis, sed quasi exponens rem dixit: Qui dimiserit uxorem, excepta causa fornicationis, facit eam moechari. Et vere quidem quantum ad se, facit eam mochari, dimittens eam non mœchantem. Si enim vivente viro adultera vocatur, si facta fuerit alteri viro, sine dubio qui dimittit, dat ei occasionem secundarum nuptiarum, et propter hoc facit eam moechari. Sed vir qui, quantum ad se, uxorem dimittens facit moechari, utputa, veneficam, vel homicidam, aut aliquid hujusmodi constitutam, si justam excusationem habet apud Deum, tractabis. Potest autem et citra dimissionem, propter alias causas facere vir ut uxor ejus mochetur: utputa, qui supra niensuram permittit uxorem suam agere to Matth. v, * Matth. xΙx, 8. Forte scribendum 52. * Rom. vi, 3. 52. * Rom. vi, 3.

οὐκέτι δὲ τεθεωρήκασιν ὅτι ἁρμόζον ἦν τῇ τοιαύτῃ ἐκδοχῇ καὶ τοὺς προτέρους δύο εὐνουχισμοὺς ὁμοίως τῷ τρίτῳ ἀλληγορῆσαι, ἢ ἐξομαλίσαι παραπλησίως τοῖς προτέροις δυσὶ καὶ τὸν τρίτον. εἴπερ οὖν ἐπ’ ἄλλων τινῶν οὐ μόνον τῆς διαθήκης τῆς παλαιᾶς ῥητῶν ἀλλὰ καὶ τῆς καινῆς ἁρμόζει λέγειν· «τὸ γράμμα ἀποκτείνει, τὸ δὲ πνεῦμα ζωοποιεῖ», τοῦτο καὶ ἐπὶ τῶν κατὰ τὸν προκείμενον τόπον ὁμολογητέον· τηρηθὲν γὰρ τὸ γράμμα τῶν δύο εὐνουχισμῶν εἴποι τις ἂν ὅτι ἀπέκτεινε τοὺς ἀκολούθως τοῖς προτέροις τὸν τρίτον νοήσαντας καὶ τολμήσαντας εἰπεῖν [ὡς κατὰ «τὸν λόγον» τοῦ κυρίου χωροῦντας αὐτὸ νοεῖν] ἐπὶ τῷ «διὰ τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν» ὁμοίως τοῖς προτέροις εὐνουχισθεῖσιν εὐνουχίσαι «ἑαυτούς.» Εἰ δὲ βούλεταί τις καὶ ἄλλα παραδείγματα λαβεῖν τῆς καινῆς διαθήκης ἐχούσης γράμμα ἀποκτεῖνον, ἀκουέτω παραδείγματος χάριν τίνα τρόπον ὁ σωτὴρ πρὸς τοὺς ἀποστόλους εἶπεν· «ὅτε ἀπέστειλα ὑμᾶς ἄτερ βαλαντίου καὶ πήρας καὶ ὑποδημάτων, μή τινος ὑστερήσατε;» οἷς ἐπιφέρεται τὸ «οἱ δὲ εἶπον· οὐδενός. εἶπεν οὖν αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς· βιβλίον, καὶ ἐξαποστέλλεται ἐκ τῆς οἰκίας τοῦ ἀνδρὸς ἡ γυνή· «Ἀπ᾿ ἀρχῆς δὲ οὐ γέγονεν οὕτως.» Μετά ταῦτά φησιν ὁ Σωτὴρ ἡμῶν, μηδαμῶς ἐπιτρέπων ἐπ' ἄλλῳ ἁμαρτήματι διαλύειν γάμους ἢ μόνῃ πορ νείᾳ εὑρισκομένῃ ἐν τῇ γυναικὶ, τό· ι Ὃς ἂν ἀπο λύσῃ τὴν γυναῖκα αὑτοῦ, παρεκτός λόγου πορνείας, ποιεῖ αὐτὴν μοιχευθῆναι.» Ζητηθείη δ' ἂν εἰ διὰ τοῦτο κωλύει τὴν γυναῖκα ἀπολῦσαι, ἐὰν μὴ ἐπὶ πορ νείᾳ μὲν ἁλῷ, φέρε δ' εἰπεῖν, ἐπὶ φαρμακείᾳ ἡ ἀναι ρέσει παρὰ τὴν ἀποδημίαν τοῦ ἀνδρὸς, τοῦ γενη θέντος αὐτοῖς παιδίου, ἢ ἐφ' οἴῳ δήποτε φόνῳ. Εἰ δὲ καὶ ὑφαιρουμένη καὶ συλῶσα τὴν οἰκίαν εὑρεθείη τοῦ ἀνδρὸς, μὴ πορνεύουσα δὲ, ζητήσαι τις ἂν εἰ εὐλό γως τὴν τοιαύτην ἀποβαλεῖ, ὡς τοῦ Σωτῆρος κων ριν ἐνώπιον τοῦ ἀνδρὸς, γράφεται τὸ τοῦ ἀποστασίου λύοντος παρεκτὸς λόγου πορνείας ἀπολῦσαί τινα τὴν ἑαυτοῦ γυναῖκα· ἑκατέρως γὰρ ἐμφαίνεταί τι άτο πον, οὐκ οἶδα δὲ εἰ ἀληθῶς ἄτοπον· τηλικούτων γὰρ ἀνέχεσθαι ἁμαρτημάτων, ἃ ἔοικεν εἶναι χείρονα μοιχείας καὶ πορνείας, ἄλογον εἶναι δόξει· πάλιν τ' ἂν ποιῆσαι παρὰ τὸ βούλημα τῆς διδασκαλίας τοῦ Σωτῆρος, πᾶς ἂν ὁμολογήσαι ἀσεβὲς τυγχάνειν. Ἐφίστημι τοίνυν διὰ τί μὲν οὐκ εἶπε· «Μηδεὶς ἀπο λυέτω τὴν γυναῖκα αὐτοῦ παρεκτός λόγου πορνείας, ο φησὶ δέ· Ος ἂν ἀπολύσῃ τὴν γυναῖκα αὑτοῦ παι ρεκτὸς λόγου πορνείας, ποιεῖ αὐτὴν μοιχευθῆναι ποιεῖ μὲν γὰρ ὁμολογουμένως τὸ ὅσον ἐφ' ἑαυτῷ μοι χευθῆναι τὴν γυναῖκα ὁ ἀπολύων αὐτὴν οὐ πορνεύ σασαν· εἰ γὰρ ι ζῶντος τοῦ ἀνδρὸς μοιχαλίς χρη ματίσει, ἐὰν γένηται ἀνδρὶ ἑτέρῳ, ο ἀπολύσας δὲ αὐτὴν, πρόφασιν αὐτῇ δίδωσι δευτέρου γάμου, δηλον ότι παρὰ τοῦτο ποιεῖ αὐτὴν μοιχευθῆναι· τὴν δὲ ἁλοῦσαν φαρμακίδα, ἢ φόνον δράσασαν, ἀπολογίαν ἔχειν ἢ μὴ, καὶ σὺ ζητήσαις ἄν· δύναται γὰρ καὶ παρ' ἄλλας αἰτίας, παρὰ τὴν ἀπόλυσιν, ποιεῖν ὁ ἀνὴρ μοιχευθῆναι τὴν ἑαυτοῦ γυναῖκα, οἷον πέρα τοῦ δέοντος ἐπιτρέπων αὐτῇ πράττειν & βούλεται, καὶ εἰς φιλίαν συγκαταβαίνειν ἀνδράσιν οἷς βούλεται Έχειν. έχει. βιβλίον, καὶ ἐξαποστέλλεται ἐκ τῆς οἰκίας τοῦ ἀνδρὸς ἡ γυνή· «Ἀπ᾿ ἀρχῆς δὲ οὐ γέγονεν οὕτως.» Μετά ταῦτά φησιν ὁ Σωτὴρ ἡμῶν, μηδαμῶς ἐπιτρέπων ἐπ' ἄλλῳ ἁμαρτήματι διαλύειν γάμους ἢ μόνῃ πορ νείᾳ εὑρισκομένῃ ἐν τῇ γυναικὶ, τό· ι Ὃς ἂν ἀπο λύσῃ τὴν γυναῖκα αὑτοῦ, παρεκτός λόγου πορνείας, ποιεῖ αὐτὴν μοιχευθῆναι.» Ζητηθείη δ' ἂν εἰ διὰ τοῦτο κωλύει τὴν γυναῖκα ἀπολῦσαι, ἐὰν μὴ ἐπὶ πορ νείᾳ μὲν ἁλῷ, φέρε δ' εἰπεῖν, ἐπὶ φαρμακείᾳ ἡ ἀναι ρέσει παρὰ τὴν ἀποδημίαν τοῦ ἀνδρὸς, τοῦ γενη θέντος αὐτοῖς παιδίου, ἢ ἐφ' οἴῳ δήποτε φόνῳ. Εἰ δὲ καὶ ὑφαιρουμένη καὶ συλῶσα τὴν οἰκίαν εὑρεθείη τοῦ ἀνδρὸς, μὴ πορνεύουσα δὲ, ζητήσαι τις ἂν εἰ εὐλό γως τὴν τοιαύτην ἀποβαλεῖ, ὡς τοῦ Σωτῆρος κων ριν ἐνώπιον τοῦ ἀνδρὸς, γράφεται τὸ τοῦ ἀποστασίου λύοντος παρεκτὸς λόγου πορνείας ἀπολῦσαί τινα τὴν ἑαυτοῦ γυναῖκα· ἑκατέρως γὰρ ἐμφαίνεταί τι άτο πον, οὐκ οἶδα δὲ εἰ ἀληθῶς ἄτοπον· τηλικούτων γὰρ ἀνέχεσθαι ἁμαρτημάτων, ἃ ἔοικεν εἶναι χείρονα μοιχείας καὶ πορνείας, ἄλογον εἶναι δόξει· πάλιν τ' ἂν ποιῆσαι παρὰ τὸ βούλημα τῆς διδασκαλίας τοῦ Σωτῆρος, πᾶς ἂν ὁμολογήσαι ἀσεβὲς τυγχάνειν. Ἐφίστημι τοίνυν διὰ τί μὲν οὐκ εἶπε· «Μηδεὶς ἀπο λυέτω τὴν γυναῖκα αὐτοῦ παρεκτός λόγου πορνείας, ο φησὶ δέ· Ος ἂν ἀπολύσῃ τὴν γυναῖκα αὑτοῦ παι ρεκτὸς λόγου πορνείας, ποιεῖ αὐτὴν μοιχευθῆναι ποιεῖ μὲν γὰρ ὁμολογουμένως τὸ ὅσον ἐφ' ἑαυτῷ μοι χευθῆναι τὴν γυναῖκα ὁ ἀπολύων αὐτὴν οὐ πορνεύ σασαν· εἰ γὰρ ι ζῶντος τοῦ ἀνδρὸς μοιχαλίς χρη ματίσει, ἐὰν γένηται ἀνδρὶ ἑτέρῳ, ο ἀπολύσας δὲ αὐτὴν, πρόφασιν αὐτῇ δίδωσι δευτέρου γάμου, δηλον ότι παρὰ τοῦτο ποιεῖ αὐτὴν μοιχευθῆναι· τὴν δὲ ἁλοῦσαν φαρμακίδα, ἢ φόνον δράσασαν, ἀπολογίαν ἔχειν ἢ μὴ, καὶ σὺ ζητήσαις ἄν· δύναται γὰρ καὶ παρ' ἄλλας αἰτίας, παρὰ τὴν ἀπόλυσιν, ποιεῖν ὁ ἀνὴρ μοιχευθῆναι τὴν ἑαυτοῦ γυναῖκα, οἷον πέρα τοῦ δέοντος ἐπιτρέπων αὐτῇ πράττειν & βούλεται, καὶ εἰς φιλίαν συγκαταβαίνειν ἀνδράσιν οἷς βούλεται Έχειν. έχει. erit in uxore, quæ gratiam coram viro non inve n'at, libellus repudii scribitur, et e viri domo emittitur; ab initio autem non fuit sic". › Tum vero deinde Servator noster haudquaquam connu bii solvendi propter ullum aliud flagitium faculta tem concedens, quam solam fornicationem in uxore deprehensam, sic ait: «Omnis qui dimiserit uxorem suam, excepta fornicationis causa, facit eam mœchari. Quæri autem potest an uxorem repudiare non liceat, nisi in adulterio deprehensa sit, verbi gratia, propter veneficium, vel quod infantem ab utroque genitum, viro peregre pro fecto, interfecerit, vel ob aliam quamlibet cædem quin et si adulterii quidem insons viri domum clam diripuisse et expilasse animadversa sit, rogaverit aliquis an ejusmodi uxorem ex æquo et bono repu diabit, utpote velante Servatore, ne quis, excepta fornicationis causa, uxorem suam repudiet; utro bique enim aliquod apparet absurdum, quod an revera absurdum sit ignoro tanta enim pati et tolerare flagitia, quæ adulterio et scortatione pejora censeri queant, plane a ratione videbitur esse alie num; rursum contra Servatoris præcepta agere, nemo est quin impium esse confteatur. Ac proinde in animo meo id disputo, curnam non dixit: «Nemo uxorem, excepta fornicationis causa, repudiet; › at ait: Qui dimiserit uxorem, excepta fornicam. tionis causa, facit eam mœchari; › qui enim uxo rem adulterii minime ream repudiat, quantum in se est, ansam ei adulterandi præbere nullus est qui Enficias eat; nam si ‹ vivente viro vocabitur adul tera, si fuerit cum alio viro ",, et repudiata ea occasionem illi dat iterum nubendi, per id efficit sane ut adultera sit; at quæ in veneficio oppressa est, vel cælem patravit, dimittere, utrum excusa tionem habeat, necne, ipse disquires: nam præter repudium alias etiam multas adulterandi causas uxori suæ vir potest præbere, majorem puta quam et est respondendum, quoniam si secundum legem adultera lapidatur, manifestum est quoniam non secun dum hoc intelligitur res turpis. Nec enim in causa adulterii oportet dare libellum repudii. Sed forsitan Moyses omnem culpam mulieris turpem rem appellavit: quæ si inventa fuerit in uxore, non invenienti gratiam coram viro suo, scribitur ei libellus repudii, et dimittitur de domo mariti: quod ab initio non sic fuit. Post hoc autem Dominus non permittit propter aliam aliquam culpain uxorem dimittere, nisi propter solam causam fornicationis, dicens: Quicunque dimiserit uxorem, excepta causa fornicationis, facit eam moechari.» Quærendum est autem si propter solam causam fornicationis dimittere jubet uxo rem, quid sit si mulier non quidem fuerit fornicata, sed aliud quid gravius fecerit, utputa, venefica inve niatur, aut interfectrix communis infantis nati, aut in quocunque homicidio, aut exportans domum, male dispergens substantiam viri, aut furta viro faciens, si juste hujusmodi mulier dimittatur, cum Domi nus excepta causa fornicationis dimittere vetet? ex utraque enim parte aliquid inhonestum videtur nescio autem si vere inhonestum. Talia enim mulieris sustinere peccata quæ pejora sunt adulteriis et fornicationibus, irrationabile esse videbitur. Item facere contra voluntatem doctrinæ Salvatoris, omnis confitebitur impium esse. Disputo ergo quia non præceptive mandavit, ut nemo dimittat uxorem excepta causa fornicationis, sed quasi exponens rem dixit: Qui dimiserit uxorem, excepta causa fornicationis, facit eam moechari. Et vere quidem quantum ad se, facit eam mochari, dimittens eam non mœchantem. Si enim vivente viro adultera vocatur, si facta fuerit alteri viro, sine dubio qui dimittit, dat ei occasionem secundarum nuptiarum, et propter hoc facit eam moechari. Sed vir qui, quantum ad se, uxorem dimittens facit moechari, utputa, veneficam, vel homicidam, aut aliquid hujusmodi constitutam, si justam excusationem habet apud Deum, tractabis. Potest autem et citra dimissionem, propter alias causas facere vir ut uxor ejus mochetur: utputa, qui supra niensuram permittit uxorem suam agere to Matth. v, * Matth. xΙx, 8. Forte scribendum erit in uxore, quæ gratiam coram viro non inve n'at, libellus repudii scribitur, et e viri domo emittitur; ab initio autem non fuit sic". › Tum vero deinde Servator noster haudquaquam connu bii solvendi propter ullum aliud flagitium faculta tem concedens, quam solam fornicationem in uxore deprehensam, sic ait: «Omnis qui dimiserit uxorem suam, excepta fornicationis causa, facit eam mœchari. Quæri autem potest an uxorem repudiare non liceat, nisi in adulterio deprehensa sit, verbi gratia, propter veneficium, vel quod infantem ab utroque genitum, viro peregre pro fecto, interfecerit, vel ob aliam quamlibet cædem quin et si adulterii quidem insons viri domum clam diripuisse et expilasse animadversa sit, rogaverit aliquis an ejusmodi uxorem ex æquo et bono repu diabit, utpote velante Servatore, ne quis, excepta fornicationis causa, uxorem suam repudiet; utro bique enim aliquod apparet absurdum, quod an revera absurdum sit ignoro tanta enim pati et tolerare flagitia, quæ adulterio et scortatione pejora censeri queant, plane a ratione videbitur esse alie num; rursum contra Servatoris præcepta agere, nemo est quin impium esse confteatur. Ac proinde in animo meo id disputo, curnam non dixit: «Nemo uxorem, excepta fornicationis causa, repudiet; › at ait: Qui dimiserit uxorem, excepta fornicam. tionis causa, facit eam mœchari; › qui enim uxo rem adulterii minime ream repudiat, quantum in se est, ansam ei adulterandi præbere nullus est qui Enficias eat; nam si ‹ vivente viro vocabitur adul tera, si fuerit cum alio viro ",, et repudiata ea occasionem illi dat iterum nubendi, per id efficit sane ut adultera sit; at quæ in veneficio oppressa est, vel cælem patravit, dimittere, utrum excusa tionem habeat, necne, ipse disquires: nam præter repudium alias etiam multas adulterandi causas uxori suæ vir potest præbere, majorem puta quam et est respondendum, quoniam si secundum legem adultera lapidatur, manifestum est quoniam non secun dum hoc intelligitur res turpis. Nec enim in causa adulterii oportet dare libellum repudii. Sed forsitan Moyses omnem culpam mulieris turpem rem appellavit: quæ si inventa fuerit in uxore, non invenienti gratiam coram viro suo, scribitur ei libellus repudii, et dimittitur de domo mariti: quod ab initio non sic fuit. Post hoc autem Dominus non permittit propter aliam aliquam culpain uxorem dimittere, nisi propter solam causam fornicationis, dicens: Quicunque dimiserit uxorem, excepta causa fornicationis, facit eam moechari.» Quærendum est autem si propter solam causam fornicationis dimittere jubet uxo rem, quid sit si mulier non quidem fuerit fornicata, sed aliud quid gravius fecerit, utputa, venefica inve niatur, aut interfectrix communis infantis nati, aut in quocunque homicidio, aut exportans domum, male dispergens substantiam viri, aut furta viro faciens, si juste hujusmodi mulier dimittatur, cum Domi nus excepta causa fornicationis dimittere vetet? ex utraque enim parte aliquid inhonestum videtur nescio autem si vere inhonestum. Talia enim mulieris sustinere peccata quæ pejora sunt adulteriis et fornicationibus, irrationabile esse videbitur. Item facere contra voluntatem doctrinæ Salvatoris, omnis confitebitur impium esse. Disputo ergo quia non præceptive mandavit, ut nemo dimittat uxorem excepta causa fornicationis, sed quasi exponens rem dixit: Qui dimiserit uxorem, excepta causa fornicationis, facit eam moechari. Et vere quidem quantum ad se, facit eam mochari, dimittens eam non mœchantem. Si enim vivente viro adultera vocatur, si facta fuerit alteri viro, sine dubio qui dimittit, dat ei occasionem secundarum nuptiarum, et propter hoc facit eam moechari. Sed vir qui, quantum ad se, uxorem dimittens facit moechari, utputa, veneficam, vel homicidam, aut aliquid hujusmodi constitutam, si justam excusationem habet apud Deum, tractabis. Potest autem et citra dimissionem, propter alias causas facere vir ut uxor ejus mochetur: utputa, qui supra niensuram permittit uxorem suam agere to Matth. v, * Matth. xΙx, 8. Forte scribendum 52. * Rom. vi, 3. 52. * Rom. vi, 3.

εἰ δὲ καὶ τὸν δεξιὸν ὀφθαλμόν τις ἐκκόπτοι ὡς αἴτιον τοῦ κακῶς βλέπειν, ἢ τὴν δεξιὰν τοῦ σώματος χεῖρα ἢ τὸν δεξιὸν κατὰ σάρκα πόδα, πάθοι ἂν μετὰ τῶν ἀποκτιννυμένων διὰ τὸ γράμμα, ὡς καὶ αὐτὸς μείνας ἐπὶ τοῦ γράμματος, δέον ἀναβαίνειν αὐτὸν ἐπὶ τὸ πνεῦμα τοῦ λεγομένου. Ἄλλοι μὲν οὖν τῶν πρὸ ἡμῶν οὐκ ὤκνησαν ἰδίοις συγγράμμασιν ἀφορμὰς παρασχεῖν τοῦ τὸν τρίτον εὐνουχισμὸν τολμῆσαί τινας παθεῖν προφάσει βασιλείας «οὐρανῶν,» παραπλήσιον ὄντα τοῖς προτέροις δυσίν. ἡμεῖς δὲ Χριστὸν [τὸν λόγον τοῦ θεοῦ] «κατὰ σάρκα» καὶ κατὰ τὸ γράμμα ποτὲ νοήσαντες, [ἀλλὰ] νῦν οὐκέτι» γινώσκοντες, οὐκ εὐδοκοῦμεν ὡς καλῶς ἐξειληφόσι τοῖς καὶ τὸν τρίτον εὐνουχισμὸν ἑαυτοῖς προφάσει τῆς «βασιλείας τῶν οὐρανῶν» ἐπάγουσι. καὶ οὐκ ἂν ἐπὶ πλεῖον προσδιετρίψαμεν τῇ ἀνατροπῇ τοῦ τὸν τρίτον παραπλησίως τοῖς προτέροις δυσὶ σωματικῶς ἐκλαβεῖν θέλοντος, εἰ μὴ καὶ ἑωράκειμεν τοὺς τολμήσαντας καὶ ἐντετεύχειμεν τοῖς δυναμένοις θερμοτέραν κινῆσαι ψυχὴν [καὶ πιστὴν μὲν οὐ λογικὴν δὲ] πρὸς τὸ τοιοῦτον τόλμημα. φησὶ δὴ Σέξτος ἐν ταῖς Γνώμαις, βιβλίῳ φερομένῳ παρὰ πολλοῖς ὡς δοκίμῳ· πολλάκις γὰρ ἐξ ἁπλότητος τῶν ἀνδρῶν τοιαῦτα πταίσματα συμβαίνειν γυναιξίν· ἀλλ᾽ οἱ ἔστιν ἀπολογίας τόπος, ἢ μή, τοῖς τοιούτοις ἀνδράσιν ἐπὶ τοῖς τοιούτοις συμπτώμασιν, ἐπιμελῶς ζητήσας ἀποφανεῖς καὶ εἰς τὰ ἐπηπορημένα ἡμῖν κατὰ τὸν τόπον. Καὶ ἀποστερῶν δὲ ἀπὸ τῆς γυναικὸς ἑαυτὸν, ποιεῖ αὐτὴν πολλάκις μοιχευθῆναι, μὴ ἐκπληρῶν αὐτ τῆς τὰς ορέξεις, κἂν φαντασίᾳ πλείονος σεμνότητος καὶ σωφροσύνης τὸ τοιοῦτο ποιῇ· καὶ τάχα μᾶλλον οὗτος ἐπίληπτος ὁ τὸ ὅσον ἐφ᾽ ἑαυτῷ ποιῶν αὐτὴν μοιχευθῆναι μὴ ἐκπληρῶν αὐτῆς τὰς ὀρέξεις, ἢ ὁ ἀπολύσας αὐτὴν παρεκτὸς λόγου μὲν πορνείας, ἐπὶ φαρμακείᾳ δὲ, ἢ φόνων, ἤ τινι τῶν βαρυτάτων ἁμαρ τημάτων. Ωσπερ δὲ μοιχαλίς ἐστι γυνή, κἂν δοκῇ γαμεῖσθαι ἀνδρὶ, ἔτι ζῶντος τοῦ προτέρου· οὕτως καὶ ἀνὴρ δοκῶν γαμεῖν ἀπολελυμένην οὐ γαμεῖ, κατὰ τὴν τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἀπόφασιν, ὅσον μοιχεύει. Μετὰ δὲ ταῦτα κατανοήσαντες οἱ τοῦ Χριστοῦ μα θηταὶ ὅσα δύναται γενέσθαι συμπτώματα ἐν γάμοις, ὧν ἀνέχεσθαι δεῖ τὸν ἄνδρα, καὶ κατὰ τοῦτο ἀπαλ λάσσειν σκληρότατα, ἢ μὴ ἀνεχόμενον παρανομεῖν εἰς τοὺς Χριστοῦ λόγους, φασὶν αὐτῷ, ἐπὶ εὐχερέ στερον τὴν ἀγαμίαν καταφεύγοντες, καὶ μᾶλλον συμφέρον ἢ ὡς δοκεῖ συμφέρειν γάμος·. Εἰ οὕτως ἐστὶν ἡ αἰτία τοῦ ἀνθρώπου μετὰ τῆς γυναικὸς, οὐ συμφέρει γαμήσαι.. Πρὸς τοῦτο δὲ εἶπεν αὐτοῖς ὁ Σωτήρ, διδάσκων ἡμᾶς δῶρον εἶναι τὸ διδόμενον ἀπὸ Θεοῦ τὴν παντελή καθάρευσιν καὶ οὐ μόνον ἀσκήσει παραγινόμενον, ἀλλὰ μετ' εὐχῶν ὑπὸ Θεοῦ διδόμενον, τό· ι Οὐ πάντες χωροῦσι τὸν λόγον, ἀλλ᾽ οἷς δέδοται.» Εἶτ᾽ ἐπεί τινες συκοφαντοῦσι τό Εἷς δέδοται,» ὡς ἐχόντων ἀπολογίαν τῶν βουληθέντων μὲν καθαρεῦσαι ἐν ἀγαμίᾳ, νικηθέντων δὲ ὑπὸ τῶν ὀρέξεων, λεκτέον, ὅτι, εἴπερ πιστεύομεν τοῖς γε γραμμένοις, τί δήποτε ἐπιλαμβανόμεθα μὲν τοῦ Αλλ᾽ οἷς δέδοται, ν οὐκέτι δὲ προσέχομεν τῷ Αἰτεῖτε, καὶ δοθήσεται ὑμῖν· καὶ τῷ ἐπιφερο μένῳ αὐτῷ· «Πᾶς γὰρ ὁ αἰτῶν λαμβάνει·, εἰ γὰρ χωροῦσι τὸν ο περὶ τοῦ παντελῶς καθαρεύειν ο λό Συμβαίνειν. συμβαίνει. Εὐχερέστερον. εὐτυχέστερον. Καθάρευσιν. κάθαρσιν. Εἶτ᾽ ἐπεί τινες συκοφαντοῦσι τό, πολλάκις γὰρ ἐξ ἁπλότητος τῶν ἀνδρῶν τοιαῦτα πταίσματα συμβαίνειν γυναιξίν· ἀλλ᾽ οἱ ἔστιν ἀπολογίας τόπος, ἢ μή, τοῖς τοιούτοις ἀνδράσιν ἐπὶ τοῖς τοιούτοις συμπτώμασιν, ἐπιμελῶς ζητήσας ἀποφανεῖς καὶ εἰς τὰ ἐπηπορημένα ἡμῖν κατὰ τὸν τόπον. Καὶ ἀποστερῶν δὲ ἀπὸ τῆς γυναικὸς ἑαυτὸν, ποιεῖ αὐτὴν πολλάκις μοιχευθῆναι, μὴ ἐκπληρῶν αὐτ τῆς τὰς ορέξεις, κἂν φαντασίᾳ πλείονος σεμνότητος καὶ σωφροσύνης τὸ τοιοῦτο ποιῇ· καὶ τάχα μᾶλλον οὗτος ἐπίληπτος ὁ τὸ ὅσον ἐφ᾽ ἑαυτῷ ποιῶν αὐτὴν μοιχευθῆναι μὴ ἐκπληρῶν αὐτῆς τὰς ὀρέξεις, ἢ ὁ ἀπολύσας αὐτὴν παρεκτὸς λόγου μὲν πορνείας, ἐπὶ φαρμακείᾳ δὲ, ἢ φόνων, ἤ τινι τῶν βαρυτάτων ἁμαρ τημάτων. Ωσπερ δὲ μοιχαλίς ἐστι γυνή, κἂν δοκῇ γαμεῖσθαι ἀνδρὶ, ἔτι ζῶντος τοῦ προτέρου· οὕτως καὶ ἀνὴρ δοκῶν γαμεῖν ἀπολελυμένην οὐ γαμεῖ, κατὰ τὴν τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἀπόφασιν, ὅσον μοιχεύει. Μετὰ δὲ ταῦτα κατανοήσαντες οἱ τοῦ Χριστοῦ μα θηταὶ ὅσα δύναται γενέσθαι συμπτώματα ἐν γάμοις, ὧν ἀνέχεσθαι δεῖ τὸν ἄνδρα, καὶ κατὰ τοῦτο ἀπαλ λάσσειν σκληρότατα, ἢ μὴ ἀνεχόμενον παρανομεῖν εἰς τοὺς Χριστοῦ λόγους, φασὶν αὐτῷ, ἐπὶ εὐχερέ στερον τὴν ἀγαμίαν καταφεύγοντες, καὶ μᾶλλον συμφέρον ἢ ὡς δοκεῖ συμφέρειν γάμος·. Εἰ οὕτως ἐστὶν ἡ αἰτία τοῦ ἀνθρώπου μετὰ τῆς γυναικὸς, οὐ συμφέρει γαμήσαι.. Πρὸς τοῦτο δὲ εἶπεν αὐτοῖς ὁ Σωτήρ, διδάσκων ἡμᾶς δῶρον εἶναι τὸ διδόμενον ἀπὸ Θεοῦ τὴν παντελή καθάρευσιν καὶ οὐ μόνον ἀσκήσει παραγινόμενον, ἀλλὰ μετ' εὐχῶν ὑπὸ Θεοῦ διδόμενον, τό· ι Οὐ πάντες χωροῦσι τὸν λόγον, ἀλλ᾽ οἷς δέδοται.» Εἶτ᾽ ἐπεί τινες συκοφαντοῦσι τό Εἷς δέδοται,» ὡς ἐχόντων ἀπολογίαν τῶν βουληθέντων μὲν καθαρεῦσαι ἐν ἀγαμίᾳ, νικηθέντων δὲ ὑπὸ τῶν ὀρέξεων, λεκτέον, ὅτι, εἴπερ πιστεύομεν τοῖς γε γραμμένοις, τί δήποτε ἐπιλαμβανόμεθα μὲν τοῦ Αλλ᾽ οἷς δέδοται, ν οὐκέτι δὲ προσέχομεν τῷ Αἰτεῖτε, καὶ δοθήσεται ὑμῖν· καὶ τῷ ἐπιφερο μένῳ αὐτῷ· «Πᾶς γὰρ ὁ αἰτῶν λαμβάνει·, εἰ γὰρ χωροῦσι τὸν ο περὶ τοῦ παντελῶς καθαρεύειν ο λό Συμβαίνειν. συμβαίνει. Εὐχερέστερον. εὐτυχέστερον. Καθάρευσιν. κάθαρσιν. Εἶτ᾽ ἐπεί τινες συκοφαντοῦσι τό, par sit, ei licentiam concedens quaecunque vivo; ita et virum repudiatam duxisse visum, non dum, a Servatore nostro demonstratum est. vult agendi, et cum quibus libitum fuerit viris ami citiam contrahendi; nam virorum simplicitas uxo res sæpenumero in hujuscemodi peccata inducit at utrum talibus viris in ejusmodi casibus sit necus sui excusandi locus, id super quæstionibus a nobis hoc loco propositis diligenter a te investigatum declarabis. Is quoque qui uxore abstinet, efficit sæpe ut adulterium committat, cum ejus libidinem ron explet, etiamsi majoris sanctimoniæ, vel casti tatis specie ductus id faciat: et is fortasse majori reprehensione dignus est, qui, quantum penes se est, efficit ut mochetur libidinem ejus non explens, quam qui sine causa stupri, sed propter veneficiim, vel eædem, aut gravius aliquod facinus, eam repu diavit. Quemadmodum autem adultera est uxor, etiamsi viro alteri nupta videatur, priore etiamnum tam ipsius maritum, quam adulterum esse dicen puli quam multi in conjugiis casus oboriri possent, quos vir sustinere debeat, ac summis proinde diffi cultatibus et periculis defungi, vel eos non susti nentem in Christi mandata peccare, ad cœlibatum quasi faciliorem, et matrimonio utiliorem, confu gientes dicunt: Si ita est causa hominis cum uxore, non expedit nubere ". Servator vero om nibus absolutam numeris castitatem donum Dei esse nos edocens, non ipsa solum exercitatione comparandum, sed precibus eliam a Deo impetran dum, ad id hæc retulit 48: Non omnes capiunt verbum istud, sed quibus datuin est. Præterea quoniam hæc criminantur nonnulli: • Quibus datum est, › quasi excusationem habeant qui cupi ditatibus victi morem gerunt, in cœlibatu caste agere vellent, respondendum est frustra hæc carpi a nobis ‹ Sed quibus datum est, › si iis quæ scri pta sunt fidem habemus; sed ad id esse attenden dum “: «Petite, et dabitur vobis,» et ad ea que subjunguntur: c Omnis enim qui petit, accipit. Nam si quibus datum est, «verbum istud» de per quod vult, et in amicitiam descendere virorum quorum vult: frequenter enim ex simplicitate virorum Lujusmodi vitia nutriuntur in mulieribus. Sed si est excusationis locus viris talibus in hujusmodi casi bus, diligenter requirens pronuntia. Item et qui abstinet se a muliere sua frequenter, facit eam mochari, non adimplens aviditatem ipsius, forsitan spe irrationabili sanctitatis et castitatis ductus. Et forsitan iste amplius reprehensionis dignus, quam ille qui, quantum ad se, facit eam mochari, dimittens non quidem fornicantem, in veneficio autem, vel in homicidio, vel in quibuscunque aliis gravioribus peccatis inven tam. Qua enim ratione adultera est mulier, quamvis legitime nubere videatur viro vivente: eadem ra tione et vir, quamvis legitime accipere videatur dimissam ab aliquo viro, non accipit legitime secundum sententiam Christi, sed magis mœchatur, quasi alienam accipiens. pterea tenere quidem interitum esse, dimittere autem peccatum esse in Domino, responderunt ei quasi ad rem facilem refugientes ad castitatem, et magis utilem: et dixerunt: Ergo non oportet nubere, si ita est causa viri cum muliere. Ad hæc autem Christus respondit, dicens gratiam esse donatam a Deo continentibus se omnino. Quæ gratia non solum per continentiam apprehenditur, sed multis orationibus a Deo præstatur. Hoc enim significat dicens:: Non omnes capiunt hoc verbum, sed qui bus datum est. › Quoniain autem quidam calumniantur quod Christus ait: Quibus datum est, › "Matth. xix, 10. ts ibid. 11. ** Matth. vII, 7. Forte scribendum Codex Regius, Codex Regius, etc. Orie par sit, ei licentiam concedens quaecunque vivo; ita et virum repudiatam duxisse visum, non dum, a Servatore nostro demonstratum est. vult agendi, et cum quibus libitum fuerit viris ami citiam contrahendi; nam virorum simplicitas uxo res sæpenumero in hujuscemodi peccata inducit at utrum talibus viris in ejusmodi casibus sit necus sui excusandi locus, id super quæstionibus a nobis hoc loco propositis diligenter a te investigatum declarabis. Is quoque qui uxore abstinet, efficit sæpe ut adulterium committat, cum ejus libidinem ron explet, etiamsi majoris sanctimoniæ, vel casti tatis specie ductus id faciat: et is fortasse majori reprehensione dignus est, qui, quantum penes se est, efficit ut mochetur libidinem ejus non explens, quam qui sine causa stupri, sed propter veneficiim, vel eædem, aut gravius aliquod facinus, eam repu diavit. Quemadmodum autem adultera est uxor, etiamsi viro alteri nupta videatur, priore etiamnum tam ipsius maritum, quam adulterum esse dicen puli quam multi in conjugiis casus oboriri possent, quos vir sustinere debeat, ac summis proinde diffi cultatibus et periculis defungi, vel eos non susti nentem in Christi mandata peccare, ad cœlibatum quasi faciliorem, et matrimonio utiliorem, confu gientes dicunt: Si ita est causa hominis cum uxore, non expedit nubere ". Servator vero om nibus absolutam numeris castitatem donum Dei esse nos edocens, non ipsa solum exercitatione comparandum, sed precibus eliam a Deo impetran dum, ad id hæc retulit 48: Non omnes capiunt verbum istud, sed quibus datuin est. Præterea quoniam hæc criminantur nonnulli: • Quibus datum est, › quasi excusationem habeant qui cupi ditatibus victi morem gerunt, in cœlibatu caste agere vellent, respondendum est frustra hæc carpi a nobis ‹ Sed quibus datum est, › si iis quæ scri pta sunt fidem habemus; sed ad id esse attenden dum “: «Petite, et dabitur vobis,» et ad ea que subjunguntur: c Omnis enim qui petit, accipit. Nam si quibus datum est, «verbum istud» de per quod vult, et in amicitiam descendere virorum quorum vult: frequenter enim ex simplicitate virorum Lujusmodi vitia nutriuntur in mulieribus. Sed si est excusationis locus viris talibus in hujusmodi casi bus, diligenter requirens pronuntia. Item et qui abstinet se a muliere sua frequenter, facit eam mochari, non adimplens aviditatem ipsius, forsitan spe irrationabili sanctitatis et castitatis ductus. Et forsitan iste amplius reprehensionis dignus, quam ille qui, quantum ad se, facit eam mochari, dimittens non quidem fornicantem, in veneficio autem, vel in homicidio, vel in quibuscunque aliis gravioribus peccatis inven tam. Qua enim ratione adultera est mulier, quamvis legitime nubere videatur viro vivente: eadem ra tione et vir, quamvis legitime accipere videatur dimissam ab aliquo viro, non accipit legitime secundum sententiam Christi, sed magis mœchatur, quasi alienam accipiens. pterea tenere quidem interitum esse, dimittere autem peccatum esse in Domino, responderunt ei quasi ad rem facilem refugientes ad castitatem, et magis utilem: et dixerunt: Ergo non oportet nubere, si ita est causa viri cum muliere. Ad hæc autem Christus respondit, dicens gratiam esse donatam a Deo continentibus se omnino. Quæ gratia non solum per continentiam apprehenditur, sed multis orationibus a Deo præstatur. Hoc enim significat dicens:: Non omnes capiunt hoc verbum, sed qui bus datum est. › Quoniain autem quidam calumniantur quod Christus ait: Quibus datum est, › "Matth. xix, 10. ts ibid. 11. ** Matth. vII, 7. Forte scribendum Codex Regius, Codex Regius, etc. Orie 25. Postea vero animadvertentes Christi disci 25. Post hæc intelligentes apostoli quanti sint casus inter conjuges quos debet vir sustinere, et pro 25. Postea vero animadvertentes Christi disci 25. Post hæc intelligentes apostoli quanti sint casus inter conjuges quos debet vir sustinere, et pro

εἰ δὲ καὶ τὸν δεξιὸν ὀφθαλμόν τις ἐκκόπτοι ὡς αἴτιον τοῦ κακῶς βλέπειν, ἢ τὴν δεξιὰν τοῦ σώματος χεῖρα ἢ τὸν δεξιὸν κατὰ σάρκα πόδα, πάθοι ἂν μετὰ τῶν ἀποκτιννυμένων διὰ τὸ γράμμα, ὡς καὶ αὐτὸς μείνας ἐπὶ τοῦ γράμματος, δέον ἀναβαίνειν αὐτὸν ἐπὶ τὸ πνεῦμα τοῦ λεγομένου. Ἄλλοι μὲν οὖν τῶν πρὸ ἡμῶν οὐκ ὤκνησαν ἰδίοις συγγράμμασιν ἀφορμὰς παρασχεῖν τοῦ τὸν τρίτον εὐνουχισμὸν τολμῆσαί τινας παθεῖν προφάσει βασιλείας «οὐρανῶν,» παραπλήσιον ὄντα τοῖς προτέροις δυσίν. ἡμεῖς δὲ Χριστὸν [τὸν λόγον τοῦ θεοῦ] «κατὰ σάρκα» καὶ κατὰ τὸ γράμμα ποτὲ νοήσαντες, [ἀλλὰ] νῦν οὐκέτι» γινώσκοντες, οὐκ εὐδοκοῦμεν ὡς καλῶς ἐξειληφόσι τοῖς καὶ τὸν τρίτον εὐνουχισμὸν ἑαυτοῖς προφάσει τῆς «βασιλείας τῶν οὐρανῶν» ἐπάγουσι. καὶ οὐκ ἂν ἐπὶ πλεῖον προσδιετρίψαμεν τῇ ἀνατροπῇ τοῦ τὸν τρίτον παραπλησίως τοῖς προτέροις δυσὶ σωματικῶς ἐκλαβεῖν θέλοντος, εἰ μὴ καὶ ἑωράκειμεν τοὺς τολμήσαντας καὶ ἐντετεύχειμεν τοῖς δυναμένοις θερμοτέραν κινῆσαι ψυχὴν [καὶ πιστὴν μὲν οὐ λογικὴν δὲ] πρὸς τὸ τοιοῦτον τόλμημα. φησὶ δὴ Σέξτος ἐν ταῖς Γνώμαις, βιβλίῳ φερομένῳ παρὰ πολλοῖς ὡς δοκίμῳ· πολλάκις γὰρ ἐξ ἁπλότητος τῶν ἀνδρῶν τοιαῦτα πταίσματα συμβαίνειν γυναιξίν· ἀλλ᾽ οἱ ἔστιν ἀπολογίας τόπος, ἢ μή, τοῖς τοιούτοις ἀνδράσιν ἐπὶ τοῖς τοιούτοις συμπτώμασιν, ἐπιμελῶς ζητήσας ἀποφανεῖς καὶ εἰς τὰ ἐπηπορημένα ἡμῖν κατὰ τὸν τόπον. Καὶ ἀποστερῶν δὲ ἀπὸ τῆς γυναικὸς ἑαυτὸν, ποιεῖ αὐτὴν πολλάκις μοιχευθῆναι, μὴ ἐκπληρῶν αὐτ τῆς τὰς ορέξεις, κἂν φαντασίᾳ πλείονος σεμνότητος καὶ σωφροσύνης τὸ τοιοῦτο ποιῇ· καὶ τάχα μᾶλλον οὗτος ἐπίληπτος ὁ τὸ ὅσον ἐφ᾽ ἑαυτῷ ποιῶν αὐτὴν μοιχευθῆναι μὴ ἐκπληρῶν αὐτῆς τὰς ὀρέξεις, ἢ ὁ ἀπολύσας αὐτὴν παρεκτὸς λόγου μὲν πορνείας, ἐπὶ φαρμακείᾳ δὲ, ἢ φόνων, ἤ τινι τῶν βαρυτάτων ἁμαρ τημάτων. Ωσπερ δὲ μοιχαλίς ἐστι γυνή, κἂν δοκῇ γαμεῖσθαι ἀνδρὶ, ἔτι ζῶντος τοῦ προτέρου· οὕτως καὶ ἀνὴρ δοκῶν γαμεῖν ἀπολελυμένην οὐ γαμεῖ, κατὰ τὴν τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἀπόφασιν, ὅσον μοιχεύει. Μετὰ δὲ ταῦτα κατανοήσαντες οἱ τοῦ Χριστοῦ μα θηταὶ ὅσα δύναται γενέσθαι συμπτώματα ἐν γάμοις, ὧν ἀνέχεσθαι δεῖ τὸν ἄνδρα, καὶ κατὰ τοῦτο ἀπαλ λάσσειν σκληρότατα, ἢ μὴ ἀνεχόμενον παρανομεῖν εἰς τοὺς Χριστοῦ λόγους, φασὶν αὐτῷ, ἐπὶ εὐχερέ στερον τὴν ἀγαμίαν καταφεύγοντες, καὶ μᾶλλον συμφέρον ἢ ὡς δοκεῖ συμφέρειν γάμος·. Εἰ οὕτως ἐστὶν ἡ αἰτία τοῦ ἀνθρώπου μετὰ τῆς γυναικὸς, οὐ συμφέρει γαμήσαι.. Πρὸς τοῦτο δὲ εἶπεν αὐτοῖς ὁ Σωτήρ, διδάσκων ἡμᾶς δῶρον εἶναι τὸ διδόμενον ἀπὸ Θεοῦ τὴν παντελή καθάρευσιν καὶ οὐ μόνον ἀσκήσει παραγινόμενον, ἀλλὰ μετ' εὐχῶν ὑπὸ Θεοῦ διδόμενον, τό· ι Οὐ πάντες χωροῦσι τὸν λόγον, ἀλλ᾽ οἷς δέδοται.» Εἶτ᾽ ἐπεί τινες συκοφαντοῦσι τό Εἷς δέδοται,» ὡς ἐχόντων ἀπολογίαν τῶν βουληθέντων μὲν καθαρεῦσαι ἐν ἀγαμίᾳ, νικηθέντων δὲ ὑπὸ τῶν ὀρέξεων, λεκτέον, ὅτι, εἴπερ πιστεύομεν τοῖς γε γραμμένοις, τί δήποτε ἐπιλαμβανόμεθα μὲν τοῦ Αλλ᾽ οἷς δέδοται, ν οὐκέτι δὲ προσέχομεν τῷ Αἰτεῖτε, καὶ δοθήσεται ὑμῖν· καὶ τῷ ἐπιφερο μένῳ αὐτῷ· «Πᾶς γὰρ ὁ αἰτῶν λαμβάνει·, εἰ γὰρ χωροῦσι τὸν ο περὶ τοῦ παντελῶς καθαρεύειν ο λό Συμβαίνειν. συμβαίνει. Εὐχερέστερον. εὐτυχέστερον. Καθάρευσιν. κάθαρσιν. Εἶτ᾽ ἐπεί τινες συκοφαντοῦσι τό, πολλάκις γὰρ ἐξ ἁπλότητος τῶν ἀνδρῶν τοιαῦτα πταίσματα συμβαίνειν γυναιξίν· ἀλλ᾽ οἱ ἔστιν ἀπολογίας τόπος, ἢ μή, τοῖς τοιούτοις ἀνδράσιν ἐπὶ τοῖς τοιούτοις συμπτώμασιν, ἐπιμελῶς ζητήσας ἀποφανεῖς καὶ εἰς τὰ ἐπηπορημένα ἡμῖν κατὰ τὸν τόπον. Καὶ ἀποστερῶν δὲ ἀπὸ τῆς γυναικὸς ἑαυτὸν, ποιεῖ αὐτὴν πολλάκις μοιχευθῆναι, μὴ ἐκπληρῶν αὐτ τῆς τὰς ορέξεις, κἂν φαντασίᾳ πλείονος σεμνότητος καὶ σωφροσύνης τὸ τοιοῦτο ποιῇ· καὶ τάχα μᾶλλον οὗτος ἐπίληπτος ὁ τὸ ὅσον ἐφ᾽ ἑαυτῷ ποιῶν αὐτὴν μοιχευθῆναι μὴ ἐκπληρῶν αὐτῆς τὰς ὀρέξεις, ἢ ὁ ἀπολύσας αὐτὴν παρεκτὸς λόγου μὲν πορνείας, ἐπὶ φαρμακείᾳ δὲ, ἢ φόνων, ἤ τινι τῶν βαρυτάτων ἁμαρ τημάτων. Ωσπερ δὲ μοιχαλίς ἐστι γυνή, κἂν δοκῇ γαμεῖσθαι ἀνδρὶ, ἔτι ζῶντος τοῦ προτέρου· οὕτως καὶ ἀνὴρ δοκῶν γαμεῖν ἀπολελυμένην οὐ γαμεῖ, κατὰ τὴν τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἀπόφασιν, ὅσον μοιχεύει. Μετὰ δὲ ταῦτα κατανοήσαντες οἱ τοῦ Χριστοῦ μα θηταὶ ὅσα δύναται γενέσθαι συμπτώματα ἐν γάμοις, ὧν ἀνέχεσθαι δεῖ τὸν ἄνδρα, καὶ κατὰ τοῦτο ἀπαλ λάσσειν σκληρότατα, ἢ μὴ ἀνεχόμενον παρανομεῖν εἰς τοὺς Χριστοῦ λόγους, φασὶν αὐτῷ, ἐπὶ εὐχερέ στερον τὴν ἀγαμίαν καταφεύγοντες, καὶ μᾶλλον συμφέρον ἢ ὡς δοκεῖ συμφέρειν γάμος·. Εἰ οὕτως ἐστὶν ἡ αἰτία τοῦ ἀνθρώπου μετὰ τῆς γυναικὸς, οὐ συμφέρει γαμήσαι.. Πρὸς τοῦτο δὲ εἶπεν αὐτοῖς ὁ Σωτήρ, διδάσκων ἡμᾶς δῶρον εἶναι τὸ διδόμενον ἀπὸ Θεοῦ τὴν παντελή καθάρευσιν καὶ οὐ μόνον ἀσκήσει παραγινόμενον, ἀλλὰ μετ' εὐχῶν ὑπὸ Θεοῦ διδόμενον, τό· ι Οὐ πάντες χωροῦσι τὸν λόγον, ἀλλ᾽ οἷς δέδοται.» Εἶτ᾽ ἐπεί τινες συκοφαντοῦσι τό Εἷς δέδοται,» ὡς ἐχόντων ἀπολογίαν τῶν βουληθέντων μὲν καθαρεῦσαι ἐν ἀγαμίᾳ, νικηθέντων δὲ ὑπὸ τῶν ὀρέξεων, λεκτέον, ὅτι, εἴπερ πιστεύομεν τοῖς γε γραμμένοις, τί δήποτε ἐπιλαμβανόμεθα μὲν τοῦ Αλλ᾽ οἷς δέδοται, ν οὐκέτι δὲ προσέχομεν τῷ Αἰτεῖτε, καὶ δοθήσεται ὑμῖν· καὶ τῷ ἐπιφερο μένῳ αὐτῷ· «Πᾶς γὰρ ὁ αἰτῶν λαμβάνει·, εἰ γὰρ χωροῦσι τὸν ο περὶ τοῦ παντελῶς καθαρεύειν ο λό Συμβαίνειν. συμβαίνει. Εὐχερέστερον. εὐτυχέστερον. Καθάρευσιν. κάθαρσιν. Εἶτ᾽ ἐπεί τινες συκοφαντοῦσι τό, par sit, ei licentiam concedens quaecunque vivo; ita et virum repudiatam duxisse visum, non dum, a Servatore nostro demonstratum est. vult agendi, et cum quibus libitum fuerit viris ami citiam contrahendi; nam virorum simplicitas uxo res sæpenumero in hujuscemodi peccata inducit at utrum talibus viris in ejusmodi casibus sit necus sui excusandi locus, id super quæstionibus a nobis hoc loco propositis diligenter a te investigatum declarabis. Is quoque qui uxore abstinet, efficit sæpe ut adulterium committat, cum ejus libidinem ron explet, etiamsi majoris sanctimoniæ, vel casti tatis specie ductus id faciat: et is fortasse majori reprehensione dignus est, qui, quantum penes se est, efficit ut mochetur libidinem ejus non explens, quam qui sine causa stupri, sed propter veneficiim, vel eædem, aut gravius aliquod facinus, eam repu diavit. Quemadmodum autem adultera est uxor, etiamsi viro alteri nupta videatur, priore etiamnum tam ipsius maritum, quam adulterum esse dicen puli quam multi in conjugiis casus oboriri possent, quos vir sustinere debeat, ac summis proinde diffi cultatibus et periculis defungi, vel eos non susti nentem in Christi mandata peccare, ad cœlibatum quasi faciliorem, et matrimonio utiliorem, confu gientes dicunt: Si ita est causa hominis cum uxore, non expedit nubere ". Servator vero om nibus absolutam numeris castitatem donum Dei esse nos edocens, non ipsa solum exercitatione comparandum, sed precibus eliam a Deo impetran dum, ad id hæc retulit 48: Non omnes capiunt verbum istud, sed quibus datuin est. Præterea quoniam hæc criminantur nonnulli: • Quibus datum est, › quasi excusationem habeant qui cupi ditatibus victi morem gerunt, in cœlibatu caste agere vellent, respondendum est frustra hæc carpi a nobis ‹ Sed quibus datum est, › si iis quæ scri pta sunt fidem habemus; sed ad id esse attenden dum “: «Petite, et dabitur vobis,» et ad ea que subjunguntur: c Omnis enim qui petit, accipit. Nam si quibus datum est, «verbum istud» de per quod vult, et in amicitiam descendere virorum quorum vult: frequenter enim ex simplicitate virorum Lujusmodi vitia nutriuntur in mulieribus. Sed si est excusationis locus viris talibus in hujusmodi casi bus, diligenter requirens pronuntia. Item et qui abstinet se a muliere sua frequenter, facit eam mochari, non adimplens aviditatem ipsius, forsitan spe irrationabili sanctitatis et castitatis ductus. Et forsitan iste amplius reprehensionis dignus, quam ille qui, quantum ad se, facit eam mochari, dimittens non quidem fornicantem, in veneficio autem, vel in homicidio, vel in quibuscunque aliis gravioribus peccatis inven tam. Qua enim ratione adultera est mulier, quamvis legitime nubere videatur viro vivente: eadem ra tione et vir, quamvis legitime accipere videatur dimissam ab aliquo viro, non accipit legitime secundum sententiam Christi, sed magis mœchatur, quasi alienam accipiens. pterea tenere quidem interitum esse, dimittere autem peccatum esse in Domino, responderunt ei quasi ad rem facilem refugientes ad castitatem, et magis utilem: et dixerunt: Ergo non oportet nubere, si ita est causa viri cum muliere. Ad hæc autem Christus respondit, dicens gratiam esse donatam a Deo continentibus se omnino. Quæ gratia non solum per continentiam apprehenditur, sed multis orationibus a Deo præstatur. Hoc enim significat dicens:: Non omnes capiunt hoc verbum, sed qui bus datum est. › Quoniain autem quidam calumniantur quod Christus ait: Quibus datum est, › "Matth. xix, 10. ts ibid. 11. ** Matth. vII, 7. Forte scribendum Codex Regius, Codex Regius, etc. Orie par sit, ei licentiam concedens quaecunque vivo; ita et virum repudiatam duxisse visum, non dum, a Servatore nostro demonstratum est. vult agendi, et cum quibus libitum fuerit viris ami citiam contrahendi; nam virorum simplicitas uxo res sæpenumero in hujuscemodi peccata inducit at utrum talibus viris in ejusmodi casibus sit necus sui excusandi locus, id super quæstionibus a nobis hoc loco propositis diligenter a te investigatum declarabis. Is quoque qui uxore abstinet, efficit sæpe ut adulterium committat, cum ejus libidinem ron explet, etiamsi majoris sanctimoniæ, vel casti tatis specie ductus id faciat: et is fortasse majori reprehensione dignus est, qui, quantum penes se est, efficit ut mochetur libidinem ejus non explens, quam qui sine causa stupri, sed propter veneficiim, vel eædem, aut gravius aliquod facinus, eam repu diavit. Quemadmodum autem adultera est uxor, etiamsi viro alteri nupta videatur, priore etiamnum tam ipsius maritum, quam adulterum esse dicen puli quam multi in conjugiis casus oboriri possent, quos vir sustinere debeat, ac summis proinde diffi cultatibus et periculis defungi, vel eos non susti nentem in Christi mandata peccare, ad cœlibatum quasi faciliorem, et matrimonio utiliorem, confu gientes dicunt: Si ita est causa hominis cum uxore, non expedit nubere ". Servator vero om nibus absolutam numeris castitatem donum Dei esse nos edocens, non ipsa solum exercitatione comparandum, sed precibus eliam a Deo impetran dum, ad id hæc retulit 48: Non omnes capiunt verbum istud, sed quibus datuin est. Præterea quoniam hæc criminantur nonnulli: • Quibus datum est, › quasi excusationem habeant qui cupi ditatibus victi morem gerunt, in cœlibatu caste agere vellent, respondendum est frustra hæc carpi a nobis ‹ Sed quibus datum est, › si iis quæ scri pta sunt fidem habemus; sed ad id esse attenden dum “: «Petite, et dabitur vobis,» et ad ea que subjunguntur: c Omnis enim qui petit, accipit. Nam si quibus datum est, «verbum istud» de per quod vult, et in amicitiam descendere virorum quorum vult: frequenter enim ex simplicitate virorum Lujusmodi vitia nutriuntur in mulieribus. Sed si est excusationis locus viris talibus in hujusmodi casi bus, diligenter requirens pronuntia. Item et qui abstinet se a muliere sua frequenter, facit eam mochari, non adimplens aviditatem ipsius, forsitan spe irrationabili sanctitatis et castitatis ductus. Et forsitan iste amplius reprehensionis dignus, quam ille qui, quantum ad se, facit eam mochari, dimittens non quidem fornicantem, in veneficio autem, vel in homicidio, vel in quibuscunque aliis gravioribus peccatis inven tam. Qua enim ratione adultera est mulier, quamvis legitime nubere videatur viro vivente: eadem ra tione et vir, quamvis legitime accipere videatur dimissam ab aliquo viro, non accipit legitime secundum sententiam Christi, sed magis mœchatur, quasi alienam accipiens. pterea tenere quidem interitum esse, dimittere autem peccatum esse in Domino, responderunt ei quasi ad rem facilem refugientes ad castitatem, et magis utilem: et dixerunt: Ergo non oportet nubere, si ita est causa viri cum muliere. Ad hæc autem Christus respondit, dicens gratiam esse donatam a Deo continentibus se omnino. Quæ gratia non solum per continentiam apprehenditur, sed multis orationibus a Deo præstatur. Hoc enim significat dicens:: Non omnes capiunt hoc verbum, sed qui bus datum est. › Quoniain autem quidam calumniantur quod Christus ait: Quibus datum est, › "Matth. xix, 10. ts ibid. 11. ** Matth. vII, 7. Forte scribendum Codex Regius, Codex Regius, etc. Orie 25. Postea vero animadvertentes Christi disci 25. Post hæc intelligentes apostoli quanti sint casus inter conjuges quos debet vir sustinere, et pro 25. Postea vero animadvertentes Christi disci 25. Post hæc intelligentes apostoli quanti sint casus inter conjuges quos debet vir sustinere, et pro

καὶ πιστεύων τῷ λέγοντι· ὁ Αἰτεῖτε, καὶ δοθήσεται ὑμῖν,» καὶ μὴ ἀμφιβάλλων περὶ τοῦ·. Πᾶς ὁ αἱ τῶν λαμβάνει.» Ενθα δὲ γενόμενος ζητήσεις τίς ὁ αἰτῶν· οὐδεὶς γὰρ τῶν μὴ λαμβανόντων, εἰ καὶ ἔδο ξεν ᾐτηκέναι, ᾔτησεν· ἐπεὶ οὐ θεμιτὸν φάσκειν ψεῦ δος είναι το • Πᾶς ὁ αἰτῶν λαμβάνει.» Τίς οὖν ὁ αἰτῶν ἢ ὁ πεισθεὶς τῷ Ἰησοῦ λέγοντι· Ἐὰν στή κητε προσευχόμενοι, πιστεύετε ὅτι λαμβάνετε, καὶ λήψεσθε; › Χρὴ δὲ τὸν αἰτοῦντα ποιεῖν πάντα τὰ παρ' αὐτὸν, ἵνα προσεύχηται πνεύματι, προσεύχηται δὲ καὶ τῷ νοῖ, καὶ ἀδιαλείπτως προσεύχεσθαι, μεμνη μένον καὶ τοῦ· ι Ἔλεγε δὲ παραβολὴν αὐτοῖς πρὸς τὸ δεῖν πάντοτε προσεύχεσθαι αὐτοὺς, καὶ μὴ ἐκκα κεῖν, λέγων· Κριτής τις ἦν ἔν τινι πόλει,» καὶ τὰ ἑξῆς. Χρήσιμον δὲ εἰς τὸ γινώσκειν τί τὸ αἰτεῖν, καὶ τὸ λαβεῖν ἐστι, καὶ τί τό·. Πᾶς ὁ αἰτῶν λαμβάνει, ο καὶ τό· «Λέγω ὑμῖν· εἰ καὶ οὐ δώσει αὐτῷ ἀναστάς, διὰ τὸ εἶναι φίλον αὐτοῦ· διά γε τὴν ἀναίδειαν απ τοῦ ἐγερθεὶς, δώσει ὅσον χρήζει (86)·, ἐπιφέρεται γοῦν· «Κἀγὼ ὑμῖν λέγω· Αἰτεῖτε, καὶ δοθήσεται ὑμῖν,» καὶ τὰ ἑξῆς. Ἔτι προτρεπτικὸν διὰ τό· «Οὐ πάντες χωροῦσι τὸν λόγον, ἀλλ᾽ οἷς δέδοται, ν εἰς τὸ αἰτεῖν ἀξίως τοῦ λαβεῖν καὶ, τό· «Τίς δὲ ἐξ ὑμῶν τὸν πατέρα υἱός αἰτήσει ἰχθὺν, μὴ ἀντὶ ἰχθύος ὅριν ἐπιδώσει αὐτῷ;» καὶ τὰ ἑξῆς. Δώσει οὖν τὸ ἀγαθὸν δόμα τὴν παντελή καθαρεύσιν ἐν ἀγαμία καὶ ἁγνεία ὁ Θεὸς τοῖς ἐξ ὅλης ψυχῆς, καὶ μετὰ πίστεως, καὶ γον» οἷς δέδοται, ὁ βουλόμενος αιτείτω, πειθόμενος Ει ἀδιαλείπτως ἐν προσευχαῖς αὐτοῦσιν αὐτόν. Μεγάλη δὲ δύναμις τὸ χωρῆσαι τὸν ἀπὸ λόγου τῆς ψυχῆς εὐνουχισμόν, ὃν οὐ πάντες χωροῦσιν, ἀλλ᾽ οἷς δίδοται· δέδοται δὲ πᾶσι τοῖς αἰτήσασιν ἀπὸ Θεοῦ τὴν λογικὴν μάχαιραν, καὶ δεόντως αὐτῇ χρη σαμένοις, ἵν᾿ εὐνουχίσωσιν ἑαυτοὺς διὰ τὴν τῶν οὐ ρανῶν βασιλείαν. ὅσον χρήζει, επιφέρει νοῦν. Τίς δὲ ἐξ ὑμῶν τὸν πατέρα, 11, τίνα δὲ ὑμῶν. καὶ πιστεύων τῷ λέγοντι· ὁ Αἰτεῖτε, καὶ δοθήσεται ὑμῖν,» καὶ μὴ ἀμφιβάλλων περὶ τοῦ·. Πᾶς ὁ αἱ τῶν λαμβάνει.» Ενθα δὲ γενόμενος ζητήσεις τίς ὁ αἰτῶν· οὐδεὶς γὰρ τῶν μὴ λαμβανόντων, εἰ καὶ ἔδο ξεν ᾐτηκέναι, ᾔτησεν· ἐπεὶ οὐ θεμιτὸν φάσκειν ψεῦ δος είναι το • Πᾶς ὁ αἰτῶν λαμβάνει.» Τίς οὖν ὁ αἰτῶν ἢ ὁ πεισθεὶς τῷ Ἰησοῦ λέγοντι· Ἐὰν στή κητε προσευχόμενοι, πιστεύετε ὅτι λαμβάνετε, καὶ λήψεσθε; › Χρὴ δὲ τὸν αἰτοῦντα ποιεῖν πάντα τὰ παρ' αὐτὸν, ἵνα προσεύχηται πνεύματι, προσεύχηται δὲ καὶ τῷ νοῖ, καὶ ἀδιαλείπτως προσεύχεσθαι, μεμνη μένον καὶ τοῦ· ι Ἔλεγε δὲ παραβολὴν αὐτοῖς πρὸς τὸ δεῖν πάντοτε προσεύχεσθαι αὐτοὺς, καὶ μὴ ἐκκα κεῖν, λέγων· Κριτής τις ἦν ἔν τινι πόλει,» καὶ τὰ ἑξῆς. Χρήσιμον δὲ εἰς τὸ γινώσκειν τί τὸ αἰτεῖν, καὶ τὸ λαβεῖν ἐστι, καὶ τί τό·. Πᾶς ὁ αἰτῶν λαμβάνει, ο καὶ τό· «Λέγω ὑμῖν· εἰ καὶ οὐ δώσει αὐτῷ ἀναστάς, διὰ τὸ εἶναι φίλον αὐτοῦ· διά γε τὴν ἀναίδειαν απ τοῦ ἐγερθεὶς, δώσει ὅσον χρήζει (86)·, ἐπιφέρεται γοῦν· «Κἀγὼ ὑμῖν λέγω· Αἰτεῖτε, καὶ δοθήσεται ὑμῖν,» καὶ τὰ ἑξῆς. Ἔτι προτρεπτικὸν διὰ τό· «Οὐ πάντες χωροῦσι τὸν λόγον, ἀλλ᾽ οἷς δέδοται, ν εἰς τὸ αἰτεῖν ἀξίως τοῦ λαβεῖν καὶ, τό· «Τίς δὲ ἐξ ὑμῶν τὸν πατέρα υἱός αἰτήσει ἰχθὺν, μὴ ἀντὶ ἰχθύος ὅριν ἐπιδώσει αὐτῷ;» καὶ τὰ ἑξῆς. Δώσει οὖν τὸ ἀγαθὸν δόμα τὴν παντελή καθαρεύσιν ἐν ἀγαμία καὶ ἁγνεία ὁ Θεὸς τοῖς ἐξ ὅλης ψυχῆς, καὶ μετὰ πίστεως, καὶ γον» οἷς δέδοται, ὁ βουλόμενος αιτείτω, πειθόμενος Ει ἀδιαλείπτως ἐν προσευχαῖς αὐτοῦσιν αὐτόν. Μεγάλη δὲ δύναμις τὸ χωρῆσαι τὸν ἀπὸ λόγου τῆς ψυχῆς εὐνουχισμόν, ὃν οὐ πάντες χωροῦσιν, ἀλλ᾽ οἷς δίδοται· δέδοται δὲ πᾶσι τοῖς αἰτήσασιν ἀπὸ Θεοῦ τὴν λογικὴν μάχαιραν, καὶ δεόντως αὐτῇ χρη σαμένοις, ἵν᾿ εὐνουχίσωσιν ἑαυτοὺς διὰ τὴν τῶν οὐ ρανῶν βασιλείαν. ὅσον χρήζει, επιφέρει νοῦν. Τίς δὲ ἐξ ὑμῶν τὸν πατέρα, 11, τίνα δὲ ὑμῶν. fecta castitate consequenda capiunt, eam po stulet qui voluerit, assentiens ac fidem ei habens qui dixit: c Petite, et dabitur vobis,» nec ullo modo dubitans quin c omnis qui petit, accipiat. Hic vero quæres quisnam ille sit qui petit: quis quis enim non accipit, non petiit, etiamsi petiisse videatur; nam vanum esse illud:: Omnis qui pe tit, accipit, a dicere minime fas est. Quis ergo ille est qui accipit, nisi qui paruit Jesu dicenti * Si stabitis ad orandum, credite quia accipietis, et evenient vobis. Is enim qui petit, omnibus viri bus eniti debet, ut spiritu et mente oret, et indesi menter orare, illius memor: • Dicebat autem et parabolam ad illos, quoniam oportet semper orare, et non deficere, dicens: Judex quidam erat in qua dam civitate.» et quæ subnera sunt. Ad cogno scendum autem quid sit petere, quid accipere, et quid illud: «Omnis qui petit, accipit,» conduci bile illud quoque est 67: c Dico vobis: Etsi non dabit illi surgens, eo quod amicus ejus sit; propter improbitatem tamen ejus surget, et dabit illi quot quot habet necessarios.» Itaque subjungitur: « ego dico vobis: Petite, et dabitur vobis, o et ca tera. Insuper vero propter istud: c Non omnes ca piunt verbum illud, sed quibus datum est, id quoque nos provocare potest ad orandum, ita ut impetrare mereamur 48: • Quis autem ex vobis patrem petit piscem, nunquid pro pisce serpentem dabit illi?» et reliqua. Perfectam ergo in coelibatu et castitate munditiem, egregium videlicet donum, iis largietur Deus, qui ex animo, et cum fide, et precibus illam continuis postulabunt. quasi excusationem habentes et volentes quidem esse in castitate, non autem prævalentes. Quibus est re spondendum Si quidem accipimus simpliciter quod dictum est: Sed quibus datum est; > non autem altendimus quod alibi dicit: «Petite, et dabitur vobis;» et. Omnuis qui petit, accipit; s aut fideles non sumus, aut scientes Scripturas: qui enim vult capax esse verbi quod de castitate positum est, petat cre dens dicenti, et accipiet, non dubitans de illo quo dictum est: c Omnis qui petit, accipit.» Quis est ergo qui petit? Qui credit Christo dicenti: «Si steteritis orantes, credite quoniam accipietis. • Delet autem qui petit, omnia facere, quantum ad se, ut oret spiritu, oret et mente, memor apostolici verbi quod ait Sine intermissione orantes. Utile est autem scire quid debeat petere quis, ut mereatur accipere. Et quod ait: Dico vobis: Etsi non dabit ei surgens propterea quod amicus est ejus; tamen propter impor tunitatem ejus dabit ei quantos voluerit.» Et addit:. Et ego vobis dico: Petite, et dabitur vobis; quærite, et invenietis; pulsate, et aperietur vobis. Omnis enim qui quærit invenit, et pulsanti ape Luc. x1, 8, 9. ss ibid. 11. rietur. > Marc. x1, 24, 25.,46 Luc. xviii, 1, 2. genes infra: ccelibatus causam Tale illud est II Cor. x1, 7, 8, Insignis apud eumdem locus exstat hom. 3' in Genes.:. Verum, inquit, Ecclesia Christi, gratia ejus qui pro se crucifixus est, roborata, non solum ab illicitis nefandisque cubilibus, verum etiam a concessis et licitis temperat: tanquam jam virgo sponsa Christi, castis et pudicis virginibus floret, quibus vera circumcisio carnis præputii facta ‹ Datus est mihi stimulus carnis meæ angelus Satanæ, ut me colaphizet. Propter quod ter Dom mum rogavi ut discederet a me, et dicit mihi: Sudi cit tibi gratia mea, nam virtus in infirmitate per ficitur; s et apud Tertullianum De monogam., c. 14, ubi agit de infirmitate carnis: Qui potest capere, capiat, inquit: id est: Qui non potest, discedat.... Ecce, inquit, posui ante te bonum et malum; elige quod bonum est; si non potes, quia non vis; posse enim te, si velis, ostendit, quia tuo arbitrio utrum est, et vere testamentum Dei, et testamentum pieta que proposuit. Videndus Hieronymus lib. in num in eorum circumcisa carne servatur. › Obviam it nonnullis Origenes, qui quod ex his Matthæi verbis ausam arripere aliquos repudiandi cœlibatus viderent, ea reprehendebant. Sic ergo disputat Continentia et perpetua castitas vires humanas su perant quiden, sed gratia Dei destitutas; quibus si illa accesserit, jam perfectæ castitatis compos homo fiet: gratiam autein suam postulantibus Deus benigne largitur. Ita omnem præcidit damnandi lovinian. et in Matth. xis, 11; Chrysostomus, et Theophylactus, et Opus imperf. hom. 32, et Breris enarratio, et Euthymius, et Tridentinum concilium sessione xxiv, can. 9. HUETIUS. Codex Anglicanus, quod repe ritur in aliquo exemplari Luc. x1, 8. Mox codex Regius, etc. Lucas xl, fecta castitate consequenda capiunt, eam po stulet qui voluerit, assentiens ac fidem ei habens qui dixit: c Petite, et dabitur vobis,» nec ullo modo dubitans quin c omnis qui petit, accipiat. Hic vero quæres quisnam ille sit qui petit: quis quis enim non accipit, non petiit, etiamsi petiisse videatur; nam vanum esse illud:: Omnis qui pe tit, accipit, a dicere minime fas est. Quis ergo ille est qui accipit, nisi qui paruit Jesu dicenti * Si stabitis ad orandum, credite quia accipietis, et evenient vobis. Is enim qui petit, omnibus viri bus eniti debet, ut spiritu et mente oret, et indesi menter orare, illius memor: • Dicebat autem et parabolam ad illos, quoniam oportet semper orare, et non deficere, dicens: Judex quidam erat in qua dam civitate.» et quæ subnera sunt. Ad cogno scendum autem quid sit petere, quid accipere, et quid illud: «Omnis qui petit, accipit,» conduci bile illud quoque est 67: c Dico vobis: Etsi non dabit illi surgens, eo quod amicus ejus sit; propter improbitatem tamen ejus surget, et dabit illi quot quot habet necessarios.» Itaque subjungitur: « ego dico vobis: Petite, et dabitur vobis, o et ca tera. Insuper vero propter istud: c Non omnes ca piunt verbum illud, sed quibus datum est, id quoque nos provocare potest ad orandum, ita ut impetrare mereamur 48: • Quis autem ex vobis patrem petit piscem, nunquid pro pisce serpentem dabit illi?» et reliqua. Perfectam ergo in coelibatu et castitate munditiem, egregium videlicet donum, iis largietur Deus, qui ex animo, et cum fide, et precibus illam continuis postulabunt. quasi excusationem habentes et volentes quidem esse in castitate, non autem prævalentes. Quibus est re spondendum Si quidem accipimus simpliciter quod dictum est: Sed quibus datum est; > non autem altendimus quod alibi dicit: «Petite, et dabitur vobis;» et. Omnuis qui petit, accipit; s aut fideles non sumus, aut scientes Scripturas: qui enim vult capax esse verbi quod de castitate positum est, petat cre dens dicenti, et accipiet, non dubitans de illo quo dictum est: c Omnis qui petit, accipit.» Quis est ergo qui petit? Qui credit Christo dicenti: «Si steteritis orantes, credite quoniam accipietis. • Delet autem qui petit, omnia facere, quantum ad se, ut oret spiritu, oret et mente, memor apostolici verbi quod ait Sine intermissione orantes. Utile est autem scire quid debeat petere quis, ut mereatur accipere. Et quod ait: Dico vobis: Etsi non dabit ei surgens propterea quod amicus est ejus; tamen propter impor tunitatem ejus dabit ei quantos voluerit.» Et addit:. Et ego vobis dico: Petite, et dabitur vobis; quærite, et invenietis; pulsate, et aperietur vobis. Omnis enim qui quærit invenit, et pulsanti ape Luc. x1, 8, 9. ss ibid. 11. rietur. > Marc. x1, 24, 25.,46 Luc. xviii, 1, 2. genes infra: ccelibatus causam Tale illud est II Cor. x1, 7, 8, Insignis apud eumdem locus exstat hom. 3' in Genes.:. Verum, inquit, Ecclesia Christi, gratia ejus qui pro se crucifixus est, roborata, non solum ab illicitis nefandisque cubilibus, verum etiam a concessis et licitis temperat: tanquam jam virgo sponsa Christi, castis et pudicis virginibus floret, quibus vera circumcisio carnis præputii facta ‹ Datus est mihi stimulus carnis meæ angelus Satanæ, ut me colaphizet. Propter quod ter Dom mum rogavi ut discederet a me, et dicit mihi: Sudi cit tibi gratia mea, nam virtus in infirmitate per ficitur; s et apud Tertullianum De monogam., c. 14, ubi agit de infirmitate carnis: Qui potest capere, capiat, inquit: id est: Qui non potest, discedat.... Ecce, inquit, posui ante te bonum et malum; elige quod bonum est; si non potes, quia non vis; posse enim te, si velis, ostendit, quia tuo arbitrio utrum est, et vere testamentum Dei, et testamentum pieta que proposuit. Videndus Hieronymus lib. in num in eorum circumcisa carne servatur. › Obviam it nonnullis Origenes, qui quod ex his Matthæi verbis ausam arripere aliquos repudiandi cœlibatus viderent, ea reprehendebant. Sic ergo disputat Continentia et perpetua castitas vires humanas su perant quiden, sed gratia Dei destitutas; quibus si illa accesserit, jam perfectæ castitatis compos homo fiet: gratiam autein suam postulantibus Deus benigne largitur. Ita omnem præcidit damnandi lovinian. et in Matth. xis, 11; Chrysostomus, et Theophylactus, et Opus imperf. hom. 32, et Breris enarratio, et Euthymius, et Tridentinum concilium sessione xxiv, can. 9. HUETIUS. Codex Anglicanus, quod repe ritur in aliquo exemplari Luc. x1, 8. Mox codex Regius, etc. Lucas xl,

ὧν τριχῶν στέρονται καὶ οἱ νομίζοντες «ἑαυτοὺς» δεῖν σωματικῶς εὐνουχίζειν «διὰ τὴν τῶν οὐρανῶν βασιλείαν.» τίνα δ’ ἂν πάθοιεν, ἢ καρηβαρίας ἢ σκοτώσεις ἔσθ’ ὅτε φθανούσας καὶ ἐπὶ τὸ ἡγεμονικὸν καὶ ταραττούσας τὸ φανταστικὸν ἀλλόκοτα φαντασιούμενον ἀπὸ τῆς τοιᾶσδε ὕλης; πρὶν δὲ ἔλθω ἐπὶ τὴν διήγησιν τῶν κατὰ τὸν τόπον, λεκτέον ὅτι, εἴπερ τι ἀκόλουθον ἑαυτῷ ὁ Μαρκίων πεποίηκε φάσκων μὴ δεῖν ἀλληγορεῖν τὴν γραφήν, καὶ τοὺς τόπους τούτους ἠθέτησεν ὡς οὐχ ὑπὸ τοῦ σωτῆρος εἰρημένους, νομίσας δεῖν ἤτοι παραδέξασθαι [μετὰ τοῦ φάσκειν τὸν σωτῆρα ταῦτα εἰρηκέναι] τὸ καὶ ἐπὶ τὰ τοιαῦτα τολμᾶν ἑαυτὸν παραδιδόναι πεισόμενον τὸν πεπιστευκότα, ἢ μὴ ἂν εὐλόγως τολμήσαντα τὰ τηλικαῦτα, ἐσόμενα εἰς δυσφημίαν τὴν κατὰ τοῦ λόγου, μηδὲ πιστεύειν εἶναι τοῦ σωτῆρος τοὺς λόγους, εἴ γε μὴ ἀλληγοροῦνται. Ἡμεῖς δὲ οἱ βουλόμενοι τὴν ἀκολουθίαν σῴζειν τῶν τριῶν εὐνουχισμῶν καὶ εὐδοκοῦντες τῇ τροπολογίᾳ τοῦ τρίτου, τοιαῦτα φήσομεν καὶ περὶ τῶν προτέρων δύο. ΤΟΜΟΣ ΙΕ΄. Περὶ διαφορᾶς εὐνούχων. Εἰσὶ γὰρ εὐνοῦχοι οἵτινες ἐκ κοιλίας μητρός ἐγεννήθησαν οὕτως· › ἕως τοῦ· «Ο δυνάμενος χω ρεῖν χωρείτω.» Δύο ἐσομένας περὶ τὸν τόπον τοῦ τον παρεκδοχὰς πρὸ τῆς φαινομένης ἡμῖν ἀληθοῦς εἰς τὸν τόπον διηγήσεως ἐκθέμενοι, καὶ μετὰ τοῦτο ὡς δυνατὸν ἡμῖν ἀνατρέψαντες αὐτὰς, ἵν᾽, ὅσον ἐπὶ τοῖς λεχθησομένοις πᾶν σφάλμα φυλαξάμενοι, τὸ ἀλη θὲς βούλημα τῶν κατὰ τόπον ἐὰν χωρῶμεν, τὸ κρεῖτε τον βιώσωμεν, οὕτως ἥκωμεν ἐπὶ τὸ προκείμενον τινὲς μὲν γὰρ, ὡς ἀκόλουθον τῇ ἐνεργείᾳ τῶν κατὰ τὸ σωματικὸν ὁρωμένων δύο εύνουχισμῶν, καὶ τὸν τρίτον σωματικὸν νομίσαντες, ἐτόλμησαν ἑαυτοὺς πα ρασχεῖν ἀπὸ φόβου μὲν τοῦ πρὸς Θεὸν, ἀνεπιστημό νως δὲ, εὐνουχισμῷ ὁμογενεῖ τοῖς δύο προτέροις· καὶ ἑαυτοὺς ὑποβεβλήκασιν ὀνειδισμῷ, τάχα δὲ καὶ αἱ σχύνῃ, οὐ παρὰ μόνοις τοῖς ἀλλοτρίοις τῆς πίστεως, ἀλλὰ καὶ παρὰ τοῖς πᾶσι μᾶλλον τοῖς ἀνθρωπίνοις πράγμασι συγγινώσκουσι, παρὸ ἢ τῷ φαντασίᾳ φόβῳ Θεοῦ, καὶ σωφροσύνης ἀμέτρῳ ἔρωτι, γεν νήσαντι πόνους καὶ σώματος ἀκρωτηριασμὸν, καὶ εἴ τι ἕτερον πάθοι ἂν ὁ τηλικούτῳ ἑαυτὸν παρασχών πράγματι· ἕτεροι δὲ καὶ οὐ πολλοὶ οὕτω νενοήκασι, μὴ βασανίσαντες τρόπον ἀκολουθίας λόγων, τοὺς μὲν προτέρους δύο αὐτόθεν καὶ σωματικῶς ἐξειλήφα σιν εἰρῆσθαι τῷ Σωτῆρι, ὡς οὐδὲν πλέον τῶν αἰσθητῶν ἐμφαίνοντι· τὸν δὲ τρίτον οὐκέτι κατὰ τὴν λέξιν λελέχθαι νενομίκασιν, ἀλλ᾽ εὐνουχισμὸν ἡγή σαντο τὸν ἀπὸ λόγου ἐν τῷ τρίτῳ σημαίνεσθαι, ὅτε προθέσει τῆς τῶν οὐρανῶν βασιλείας, τῷ τμητικω τάτῳ λόγῳ ἐκτεμόντες τὸ τῶν τοιούτων ἐπιθυμητι κόν, καταπεφρονήκασι τῶν ὕβρεων τοῦ σώματος, μὴ δυναμένων ἔτι νικῆσαι ψυχὴν τῷ λόγῳ ἐκτετμηκυῖαν τὴν ἐπιθυμίαν. Χρὴ δὲ εἰδέναι, ὅτι οἱ μὲν πρότεροι τοῦ εὐαγγελικοῦ γενόμενοι φίλοι γράμματος, καὶ μὴ ἐπιστήσαντες, ὅτι καὶ ταῦτα ἐν παραβολαῖς ἐλάλη σεν ὁ Ἰησοῦς, καὶ πνεύματι εἴρηται, ἀκολουθότερον Παρὸ ἢ τῷ φαντασίᾳ φόβῳ. παρό. ἐν τῷ ἐν φάνε τασία φόβῳ. ἢν τῷ φαντασία φόβου Θεοῦ. αὐτόθεν, αὐτ ΤΟΜΟΣ ΙΕ΄. Περὶ διαφορᾶς εὐνούχων. Εἰσὶ γὰρ εὐνοῦχοι οἵτινες ἐκ κοιλίας μητρός ἐγεννήθησαν οὕτως· › ἕως τοῦ· «Ο δυνάμενος χω ρεῖν χωρείτω.» Δύο ἐσομένας περὶ τὸν τόπον τοῦ τον παρεκδοχὰς πρὸ τῆς φαινομένης ἡμῖν ἀληθοῦς εἰς τὸν τόπον διηγήσεως ἐκθέμενοι, καὶ μετὰ τοῦτο ὡς δυνατὸν ἡμῖν ἀνατρέψαντες αὐτὰς, ἵν᾽, ὅσον ἐπὶ τοῖς λεχθησομένοις πᾶν σφάλμα φυλαξάμενοι, τὸ ἀλη θὲς βούλημα τῶν κατὰ τόπον ἐὰν χωρῶμεν, τὸ κρεῖτε τον βιώσωμεν, οὕτως ἥκωμεν ἐπὶ τὸ προκείμενον τινὲς μὲν γὰρ, ὡς ἀκόλουθον τῇ ἐνεργείᾳ τῶν κατὰ τὸ σωματικὸν ὁρωμένων δύο εύνουχισμῶν, καὶ τὸν τρίτον σωματικὸν νομίσαντες, ἐτόλμησαν ἑαυτοὺς πα ρασχεῖν ἀπὸ φόβου μὲν τοῦ πρὸς Θεὸν, ἀνεπιστημό νως δὲ, εὐνουχισμῷ ὁμογενεῖ τοῖς δύο προτέροις· καὶ ἑαυτοὺς ὑποβεβλήκασιν ὀνειδισμῷ, τάχα δὲ καὶ αἱ σχύνῃ, οὐ παρὰ μόνοις τοῖς ἀλλοτρίοις τῆς πίστεως, ἀλλὰ καὶ παρὰ τοῖς πᾶσι μᾶλλον τοῖς ἀνθρωπίνοις πράγμασι συγγινώσκουσι, παρὸ ἢ τῷ φαντασίᾳ φόβῳ Θεοῦ, καὶ σωφροσύνης ἀμέτρῳ ἔρωτι, γεν νήσαντι πόνους καὶ σώματος ἀκρωτηριασμὸν, καὶ εἴ τι ἕτερον πάθοι ἂν ὁ τηλικούτῳ ἑαυτὸν παρασχών πράγματι· ἕτεροι δὲ καὶ οὐ πολλοὶ οὕτω νενοήκασι, μὴ βασανίσαντες τρόπον ἀκολουθίας λόγων, τοὺς μὲν προτέρους δύο αὐτόθεν καὶ σωματικῶς ἐξειλήφα σιν εἰρῆσθαι τῷ Σωτῆρι, ὡς οὐδὲν πλέον τῶν αἰσθητῶν ἐμφαίνοντι· τὸν δὲ τρίτον οὐκέτι κατὰ τὴν λέξιν λελέχθαι νενομίκασιν, ἀλλ᾽ εὐνουχισμὸν ἡγή σαντο τὸν ἀπὸ λόγου ἐν τῷ τρίτῳ σημαίνεσθαι, ὅτε προθέσει τῆς τῶν οὐρανῶν βασιλείας, τῷ τμητικω τάτῳ λόγῳ ἐκτεμόντες τὸ τῶν τοιούτων ἐπιθυμητι κόν, καταπεφρονήκασι τῶν ὕβρεων τοῦ σώματος, μὴ δυναμένων ἔτι νικῆσαι ψυχὴν τῷ λόγῳ ἐκτετμηκυῖαν τὴν ἐπιθυμίαν. Χρὴ δὲ εἰδέναι, ὅτι οἱ μὲν πρότεροι τοῦ εὐαγγελικοῦ γενόμενοι φίλοι γράμματος, καὶ μὴ ἐπιστήσαντες, ὅτι καὶ ταῦτα ἐν παραβολαῖς ἐλάλη σεν ὁ Ἰησοῦς, καὶ πνεύματι εἴρηται, ἀκολουθότερον Παρὸ ἢ τῷ φαντασίᾳ φόβῳ. παρό. ἐν τῷ ἐν φάνε τασία φόβῳ. ἢν τῷ φαντασία φόβου Θεοῦ. αὐτόθεν, αὐτ De differentia eunuchorum. 1.. Sunt enim eunuchi, qui de matris utero sic nati sunt; s usque ad id: «Qui potest capere, ca pial › Postquam falsas duas, quæ in hunc locum proferri possunt, explicationes, ante eam quæ nobis ad verum videtur propius accedere, proposuerimus, et eas deinde pro virili confutaverimus; ut omni devitato, in iis quæ dicemus, errore, meliorem transigamus vitam, si verum hujus loci sensum fuerimus assecuti; ita parati et instructi propo situm aggrediamur. Cum enim duabus castratio nibus, quas circa corpus exerceri videmus, conse quens esse putarent nonnulli, ut tertia etiam ad corpus pertineret, se ipsi præ Dei timore, at incor sulto et temere, castrationi priorum simili subje cerunt; atque ita se conviciis appetendos, fortasse et ignominia afficiendos non alienis a tide solum modo propinarunt, sed iis etiam qui res omnes humanas indulgentius ferre sciunt, quam vanum Dei timorem animo insidentem, et immoderatum castitatis amorem labores palientem et corporis mutilationem, et si quid aliud pati potest, qui tan tam rem obiit. Alii autem sane non multi haud perpensa verborum cohærentia, aliter senserunt; rati sunt enim priores duas ad corpus referendas a Servatore declarari, quasi præter sensiles nihil proponente; tertiam vero non ita putarunt proferri, ut ad verbum interpretanda sit; sed ca strationem quæ rationis ope fit, ca significari cen suerunt, quando proposito eœlesti regno, post resectas per sermonem maxima secandi vi pollen ten ejusmodi concupiscentias, corporis contumelias spreverunt, utpote a quibus anima quæ sermone concupiscentiam resecuerat *, nequaquam amplius posset superari. At sciendum est priores illos evan gelicæ litteræ amatores effectos, cum non animad vertissent hæc quoque Jesum in parabolis fuisse Et sunt eunuchi, qui seipsos eunuchos fecerunt propter regnum coelorum. Qui potest capere, capiat. > Priusquam exponamus quæ nobis videntur in loco, notum facimus duas esse expositiones loci istius. Quorumdam quidem duas eunuchizationes carnales aspicientes, quasi consequenter dicere existimantes, ausi sunt etiam tertiam eunuchizationem dicere corporalem, utputa, si propter timorem Dei corporaliter eunuchizant, et objecerunt se opprobriis, et confusionibus non solum apud alienos fidei, sed etiam apud eos qui ignorantiæ hominum ignoscere solent. Alii autem et plerique sic intellexerunt non discutientes modum consequentiæ verborum duas quidem eunuchizationes priores similiter prioribus expositoribus Matth. xix, 12. Heb. 1V, In codice Regio deest Huetius legendum putabat, Alius autem legebει, Codex Regius, Anglicanus, De differentia eunuchorum. 1.. Sunt enim eunuchi, qui de matris utero sic nati sunt; s usque ad id: «Qui potest capere, ca pial › Postquam falsas duas, quæ in hunc locum proferri possunt, explicationes, ante eam quæ nobis ad verum videtur propius accedere, proposuerimus, et eas deinde pro virili confutaverimus; ut omni devitato, in iis quæ dicemus, errore, meliorem transigamus vitam, si verum hujus loci sensum fuerimus assecuti; ita parati et instructi propo situm aggrediamur. Cum enim duabus castratio nibus, quas circa corpus exerceri videmus, conse quens esse putarent nonnulli, ut tertia etiam ad corpus pertineret, se ipsi præ Dei timore, at incor sulto et temere, castrationi priorum simili subje cerunt; atque ita se conviciis appetendos, fortasse et ignominia afficiendos non alienis a tide solum modo propinarunt, sed iis etiam qui res omnes humanas indulgentius ferre sciunt, quam vanum Dei timorem animo insidentem, et immoderatum castitatis amorem labores palientem et corporis mutilationem, et si quid aliud pati potest, qui tan tam rem obiit. Alii autem sane non multi haud perpensa verborum cohærentia, aliter senserunt; rati sunt enim priores duas ad corpus referendas a Servatore declarari, quasi præter sensiles nihil proponente; tertiam vero non ita putarunt proferri, ut ad verbum interpretanda sit; sed ca strationem quæ rationis ope fit, ca significari cen suerunt, quando proposito eœlesti regno, post resectas per sermonem maxima secandi vi pollen ten ejusmodi concupiscentias, corporis contumelias spreverunt, utpote a quibus anima quæ sermone concupiscentiam resecuerat *, nequaquam amplius posset superari. At sciendum est priores illos evan gelicæ litteræ amatores effectos, cum non animad vertissent hæc quoque Jesum in parabolis fuisse Et sunt eunuchi, qui seipsos eunuchos fecerunt propter regnum coelorum. Qui potest capere, capiat. > Priusquam exponamus quæ nobis videntur in loco, notum facimus duas esse expositiones loci istius. Quorumdam quidem duas eunuchizationes carnales aspicientes, quasi consequenter dicere existimantes, ausi sunt etiam tertiam eunuchizationem dicere corporalem, utputa, si propter timorem Dei corporaliter eunuchizant, et objecerunt se opprobriis, et confusionibus non solum apud alienos fidei, sed etiam apud eos qui ignorantiæ hominum ignoscere solent. Alii autem et plerique sic intellexerunt non discutientes modum consequentiæ verborum duas quidem eunuchizationes priores similiter prioribus expositoribus Matth. xix, 12. Heb. 1V, In codice Regio deest Huetius legendum putabat, Alius autem legebει, Codex Regius, Anglicanus, 1. Sunt eunuchi, qui ex utero matris suæ nati sunt sic. Et sunt eunuchi, qui ab hominibus facti sunt. 1. Sunt eunuchi, qui ex utero matris suæ nati sunt sic. Et sunt eunuchi, qui ab hominibus facti sunt.

ὧν τριχῶν στέρονται καὶ οἱ νομίζοντες «ἑαυτοὺς» δεῖν σωματικῶς εὐνουχίζειν «διὰ τὴν τῶν οὐρανῶν βασιλείαν.» τίνα δ’ ἂν πάθοιεν, ἢ καρηβαρίας ἢ σκοτώσεις ἔσθ’ ὅτε φθανούσας καὶ ἐπὶ τὸ ἡγεμονικὸν καὶ ταραττούσας τὸ φανταστικὸν ἀλλόκοτα φαντασιούμενον ἀπὸ τῆς τοιᾶσδε ὕλης; πρὶν δὲ ἔλθω ἐπὶ τὴν διήγησιν τῶν κατὰ τὸν τόπον, λεκτέον ὅτι, εἴπερ τι ἀκόλουθον ἑαυτῷ ὁ Μαρκίων πεποίηκε φάσκων μὴ δεῖν ἀλληγορεῖν τὴν γραφήν, καὶ τοὺς τόπους τούτους ἠθέτησεν ὡς οὐχ ὑπὸ τοῦ σωτῆρος εἰρημένους, νομίσας δεῖν ἤτοι παραδέξασθαι [μετὰ τοῦ φάσκειν τὸν σωτῆρα ταῦτα εἰρηκέναι] τὸ καὶ ἐπὶ τὰ τοιαῦτα τολμᾶν ἑαυτὸν παραδιδόναι πεισόμενον τὸν πεπιστευκότα, ἢ μὴ ἂν εὐλόγως τολμήσαντα τὰ τηλικαῦτα, ἐσόμενα εἰς δυσφημίαν τὴν κατὰ τοῦ λόγου, μηδὲ πιστεύειν εἶναι τοῦ σωτῆρος τοὺς λόγους, εἴ γε μὴ ἀλληγοροῦνται. Ἡμεῖς δὲ οἱ βουλόμενοι τὴν ἀκολουθίαν σῴζειν τῶν τριῶν εὐνουχισμῶν καὶ εὐδοκοῦντες τῇ τροπολογίᾳ τοῦ τρίτου, τοιαῦτα φήσομεν καὶ περὶ τῶν προτέρων δύο. ΤΟΜΟΣ ΙΕ΄. Περὶ διαφορᾶς εὐνούχων. Εἰσὶ γὰρ εὐνοῦχοι οἵτινες ἐκ κοιλίας μητρός ἐγεννήθησαν οὕτως· › ἕως τοῦ· «Ο δυνάμενος χω ρεῖν χωρείτω.» Δύο ἐσομένας περὶ τὸν τόπον τοῦ τον παρεκδοχὰς πρὸ τῆς φαινομένης ἡμῖν ἀληθοῦς εἰς τὸν τόπον διηγήσεως ἐκθέμενοι, καὶ μετὰ τοῦτο ὡς δυνατὸν ἡμῖν ἀνατρέψαντες αὐτὰς, ἵν᾽, ὅσον ἐπὶ τοῖς λεχθησομένοις πᾶν σφάλμα φυλαξάμενοι, τὸ ἀλη θὲς βούλημα τῶν κατὰ τόπον ἐὰν χωρῶμεν, τὸ κρεῖτε τον βιώσωμεν, οὕτως ἥκωμεν ἐπὶ τὸ προκείμενον τινὲς μὲν γὰρ, ὡς ἀκόλουθον τῇ ἐνεργείᾳ τῶν κατὰ τὸ σωματικὸν ὁρωμένων δύο εύνουχισμῶν, καὶ τὸν τρίτον σωματικὸν νομίσαντες, ἐτόλμησαν ἑαυτοὺς πα ρασχεῖν ἀπὸ φόβου μὲν τοῦ πρὸς Θεὸν, ἀνεπιστημό νως δὲ, εὐνουχισμῷ ὁμογενεῖ τοῖς δύο προτέροις· καὶ ἑαυτοὺς ὑποβεβλήκασιν ὀνειδισμῷ, τάχα δὲ καὶ αἱ σχύνῃ, οὐ παρὰ μόνοις τοῖς ἀλλοτρίοις τῆς πίστεως, ἀλλὰ καὶ παρὰ τοῖς πᾶσι μᾶλλον τοῖς ἀνθρωπίνοις πράγμασι συγγινώσκουσι, παρὸ ἢ τῷ φαντασίᾳ φόβῳ Θεοῦ, καὶ σωφροσύνης ἀμέτρῳ ἔρωτι, γεν νήσαντι πόνους καὶ σώματος ἀκρωτηριασμὸν, καὶ εἴ τι ἕτερον πάθοι ἂν ὁ τηλικούτῳ ἑαυτὸν παρασχών πράγματι· ἕτεροι δὲ καὶ οὐ πολλοὶ οὕτω νενοήκασι, μὴ βασανίσαντες τρόπον ἀκολουθίας λόγων, τοὺς μὲν προτέρους δύο αὐτόθεν καὶ σωματικῶς ἐξειλήφα σιν εἰρῆσθαι τῷ Σωτῆρι, ὡς οὐδὲν πλέον τῶν αἰσθητῶν ἐμφαίνοντι· τὸν δὲ τρίτον οὐκέτι κατὰ τὴν λέξιν λελέχθαι νενομίκασιν, ἀλλ᾽ εὐνουχισμὸν ἡγή σαντο τὸν ἀπὸ λόγου ἐν τῷ τρίτῳ σημαίνεσθαι, ὅτε προθέσει τῆς τῶν οὐρανῶν βασιλείας, τῷ τμητικω τάτῳ λόγῳ ἐκτεμόντες τὸ τῶν τοιούτων ἐπιθυμητι κόν, καταπεφρονήκασι τῶν ὕβρεων τοῦ σώματος, μὴ δυναμένων ἔτι νικῆσαι ψυχὴν τῷ λόγῳ ἐκτετμηκυῖαν τὴν ἐπιθυμίαν. Χρὴ δὲ εἰδέναι, ὅτι οἱ μὲν πρότεροι τοῦ εὐαγγελικοῦ γενόμενοι φίλοι γράμματος, καὶ μὴ ἐπιστήσαντες, ὅτι καὶ ταῦτα ἐν παραβολαῖς ἐλάλη σεν ὁ Ἰησοῦς, καὶ πνεύματι εἴρηται, ἀκολουθότερον Παρὸ ἢ τῷ φαντασίᾳ φόβῳ. παρό. ἐν τῷ ἐν φάνε τασία φόβῳ. ἢν τῷ φαντασία φόβου Θεοῦ. αὐτόθεν, αὐτ ΤΟΜΟΣ ΙΕ΄. Περὶ διαφορᾶς εὐνούχων. Εἰσὶ γὰρ εὐνοῦχοι οἵτινες ἐκ κοιλίας μητρός ἐγεννήθησαν οὕτως· › ἕως τοῦ· «Ο δυνάμενος χω ρεῖν χωρείτω.» Δύο ἐσομένας περὶ τὸν τόπον τοῦ τον παρεκδοχὰς πρὸ τῆς φαινομένης ἡμῖν ἀληθοῦς εἰς τὸν τόπον διηγήσεως ἐκθέμενοι, καὶ μετὰ τοῦτο ὡς δυνατὸν ἡμῖν ἀνατρέψαντες αὐτὰς, ἵν᾽, ὅσον ἐπὶ τοῖς λεχθησομένοις πᾶν σφάλμα φυλαξάμενοι, τὸ ἀλη θὲς βούλημα τῶν κατὰ τόπον ἐὰν χωρῶμεν, τὸ κρεῖτε τον βιώσωμεν, οὕτως ἥκωμεν ἐπὶ τὸ προκείμενον τινὲς μὲν γὰρ, ὡς ἀκόλουθον τῇ ἐνεργείᾳ τῶν κατὰ τὸ σωματικὸν ὁρωμένων δύο εύνουχισμῶν, καὶ τὸν τρίτον σωματικὸν νομίσαντες, ἐτόλμησαν ἑαυτοὺς πα ρασχεῖν ἀπὸ φόβου μὲν τοῦ πρὸς Θεὸν, ἀνεπιστημό νως δὲ, εὐνουχισμῷ ὁμογενεῖ τοῖς δύο προτέροις· καὶ ἑαυτοὺς ὑποβεβλήκασιν ὀνειδισμῷ, τάχα δὲ καὶ αἱ σχύνῃ, οὐ παρὰ μόνοις τοῖς ἀλλοτρίοις τῆς πίστεως, ἀλλὰ καὶ παρὰ τοῖς πᾶσι μᾶλλον τοῖς ἀνθρωπίνοις πράγμασι συγγινώσκουσι, παρὸ ἢ τῷ φαντασίᾳ φόβῳ Θεοῦ, καὶ σωφροσύνης ἀμέτρῳ ἔρωτι, γεν νήσαντι πόνους καὶ σώματος ἀκρωτηριασμὸν, καὶ εἴ τι ἕτερον πάθοι ἂν ὁ τηλικούτῳ ἑαυτὸν παρασχών πράγματι· ἕτεροι δὲ καὶ οὐ πολλοὶ οὕτω νενοήκασι, μὴ βασανίσαντες τρόπον ἀκολουθίας λόγων, τοὺς μὲν προτέρους δύο αὐτόθεν καὶ σωματικῶς ἐξειλήφα σιν εἰρῆσθαι τῷ Σωτῆρι, ὡς οὐδὲν πλέον τῶν αἰσθητῶν ἐμφαίνοντι· τὸν δὲ τρίτον οὐκέτι κατὰ τὴν λέξιν λελέχθαι νενομίκασιν, ἀλλ᾽ εὐνουχισμὸν ἡγή σαντο τὸν ἀπὸ λόγου ἐν τῷ τρίτῳ σημαίνεσθαι, ὅτε προθέσει τῆς τῶν οὐρανῶν βασιλείας, τῷ τμητικω τάτῳ λόγῳ ἐκτεμόντες τὸ τῶν τοιούτων ἐπιθυμητι κόν, καταπεφρονήκασι τῶν ὕβρεων τοῦ σώματος, μὴ δυναμένων ἔτι νικῆσαι ψυχὴν τῷ λόγῳ ἐκτετμηκυῖαν τὴν ἐπιθυμίαν. Χρὴ δὲ εἰδέναι, ὅτι οἱ μὲν πρότεροι τοῦ εὐαγγελικοῦ γενόμενοι φίλοι γράμματος, καὶ μὴ ἐπιστήσαντες, ὅτι καὶ ταῦτα ἐν παραβολαῖς ἐλάλη σεν ὁ Ἰησοῦς, καὶ πνεύματι εἴρηται, ἀκολουθότερον Παρὸ ἢ τῷ φαντασίᾳ φόβῳ. παρό. ἐν τῷ ἐν φάνε τασία φόβῳ. ἢν τῷ φαντασία φόβου Θεοῦ. αὐτόθεν, αὐτ De differentia eunuchorum. 1.. Sunt enim eunuchi, qui de matris utero sic nati sunt; s usque ad id: «Qui potest capere, ca pial › Postquam falsas duas, quæ in hunc locum proferri possunt, explicationes, ante eam quæ nobis ad verum videtur propius accedere, proposuerimus, et eas deinde pro virili confutaverimus; ut omni devitato, in iis quæ dicemus, errore, meliorem transigamus vitam, si verum hujus loci sensum fuerimus assecuti; ita parati et instructi propo situm aggrediamur. Cum enim duabus castratio nibus, quas circa corpus exerceri videmus, conse quens esse putarent nonnulli, ut tertia etiam ad corpus pertineret, se ipsi præ Dei timore, at incor sulto et temere, castrationi priorum simili subje cerunt; atque ita se conviciis appetendos, fortasse et ignominia afficiendos non alienis a tide solum modo propinarunt, sed iis etiam qui res omnes humanas indulgentius ferre sciunt, quam vanum Dei timorem animo insidentem, et immoderatum castitatis amorem labores palientem et corporis mutilationem, et si quid aliud pati potest, qui tan tam rem obiit. Alii autem sane non multi haud perpensa verborum cohærentia, aliter senserunt; rati sunt enim priores duas ad corpus referendas a Servatore declarari, quasi præter sensiles nihil proponente; tertiam vero non ita putarunt proferri, ut ad verbum interpretanda sit; sed ca strationem quæ rationis ope fit, ca significari cen suerunt, quando proposito eœlesti regno, post resectas per sermonem maxima secandi vi pollen ten ejusmodi concupiscentias, corporis contumelias spreverunt, utpote a quibus anima quæ sermone concupiscentiam resecuerat *, nequaquam amplius posset superari. At sciendum est priores illos evan gelicæ litteræ amatores effectos, cum non animad vertissent hæc quoque Jesum in parabolis fuisse Et sunt eunuchi, qui seipsos eunuchos fecerunt propter regnum coelorum. Qui potest capere, capiat. > Priusquam exponamus quæ nobis videntur in loco, notum facimus duas esse expositiones loci istius. Quorumdam quidem duas eunuchizationes carnales aspicientes, quasi consequenter dicere existimantes, ausi sunt etiam tertiam eunuchizationem dicere corporalem, utputa, si propter timorem Dei corporaliter eunuchizant, et objecerunt se opprobriis, et confusionibus non solum apud alienos fidei, sed etiam apud eos qui ignorantiæ hominum ignoscere solent. Alii autem et plerique sic intellexerunt non discutientes modum consequentiæ verborum duas quidem eunuchizationes priores similiter prioribus expositoribus Matth. xix, 12. Heb. 1V, In codice Regio deest Huetius legendum putabat, Alius autem legebει, Codex Regius, Anglicanus, De differentia eunuchorum. 1.. Sunt enim eunuchi, qui de matris utero sic nati sunt; s usque ad id: «Qui potest capere, ca pial › Postquam falsas duas, quæ in hunc locum proferri possunt, explicationes, ante eam quæ nobis ad verum videtur propius accedere, proposuerimus, et eas deinde pro virili confutaverimus; ut omni devitato, in iis quæ dicemus, errore, meliorem transigamus vitam, si verum hujus loci sensum fuerimus assecuti; ita parati et instructi propo situm aggrediamur. Cum enim duabus castratio nibus, quas circa corpus exerceri videmus, conse quens esse putarent nonnulli, ut tertia etiam ad corpus pertineret, se ipsi præ Dei timore, at incor sulto et temere, castrationi priorum simili subje cerunt; atque ita se conviciis appetendos, fortasse et ignominia afficiendos non alienis a tide solum modo propinarunt, sed iis etiam qui res omnes humanas indulgentius ferre sciunt, quam vanum Dei timorem animo insidentem, et immoderatum castitatis amorem labores palientem et corporis mutilationem, et si quid aliud pati potest, qui tan tam rem obiit. Alii autem sane non multi haud perpensa verborum cohærentia, aliter senserunt; rati sunt enim priores duas ad corpus referendas a Servatore declarari, quasi præter sensiles nihil proponente; tertiam vero non ita putarunt proferri, ut ad verbum interpretanda sit; sed ca strationem quæ rationis ope fit, ca significari cen suerunt, quando proposito eœlesti regno, post resectas per sermonem maxima secandi vi pollen ten ejusmodi concupiscentias, corporis contumelias spreverunt, utpote a quibus anima quæ sermone concupiscentiam resecuerat *, nequaquam amplius posset superari. At sciendum est priores illos evan gelicæ litteræ amatores effectos, cum non animad vertissent hæc quoque Jesum in parabolis fuisse Et sunt eunuchi, qui seipsos eunuchos fecerunt propter regnum coelorum. Qui potest capere, capiat. > Priusquam exponamus quæ nobis videntur in loco, notum facimus duas esse expositiones loci istius. Quorumdam quidem duas eunuchizationes carnales aspicientes, quasi consequenter dicere existimantes, ausi sunt etiam tertiam eunuchizationem dicere corporalem, utputa, si propter timorem Dei corporaliter eunuchizant, et objecerunt se opprobriis, et confusionibus non solum apud alienos fidei, sed etiam apud eos qui ignorantiæ hominum ignoscere solent. Alii autem et plerique sic intellexerunt non discutientes modum consequentiæ verborum duas quidem eunuchizationes priores similiter prioribus expositoribus Matth. xix, 12. Heb. 1V, In codice Regio deest Huetius legendum putabat, Alius autem legebει, Codex Regius, Anglicanus, 1. Sunt eunuchi, qui ex utero matris suæ nati sunt sic. Et sunt eunuchi, qui ab hominibus facti sunt. 1. Sunt eunuchi, qui ex utero matris suæ nati sunt sic. Et sunt eunuchi, qui ab hominibus facti sunt.

ὧν τριχῶν στέρονται καὶ οἱ νομίζοντες «ἑαυτοὺς» δεῖν σωματικῶς εὐνουχίζειν «διὰ τὴν τῶν οὐρανῶν βασιλείαν.» τίνα δ’ ἂν πάθοιεν, ἢ καρηβαρίας ἢ σκοτώσεις ἔσθ’ ὅτε φθανούσας καὶ ἐπὶ τὸ ἡγεμονικὸν καὶ ταραττούσας τὸ φανταστικὸν ἀλλόκοτα φαντασιούμενον ἀπὸ τῆς τοιᾶσδε ὕλης; πρὶν δὲ ἔλθω ἐπὶ τὴν διήγησιν τῶν κατὰ τὸν τόπον, λεκτέον ὅτι, εἴπερ τι ἀκόλουθον ἑαυτῷ ὁ Μαρκίων πεποίηκε φάσκων μὴ δεῖν ἀλληγορεῖν τὴν γραφήν, καὶ τοὺς τόπους τούτους ἠθέτησεν ὡς οὐχ ὑπὸ τοῦ σωτῆρος εἰρημένους, νομίσας δεῖν ἤτοι παραδέξασθαι [μετὰ τοῦ φάσκειν τὸν σωτῆρα ταῦτα εἰρηκέναι] τὸ καὶ ἐπὶ τὰ τοιαῦτα τολμᾶν ἑαυτὸν παραδιδόναι πεισόμενον τὸν πεπιστευκότα, ἢ μὴ ἂν εὐλόγως τολμήσαντα τὰ τηλικαῦτα, ἐσόμενα εἰς δυσφημίαν τὴν κατὰ τοῦ λόγου, μηδὲ πιστεύειν εἶναι τοῦ σωτῆρος τοὺς λόγους, εἴ γε μὴ ἀλληγοροῦνται. Ἡμεῖς δὲ οἱ βουλόμενοι τὴν ἀκολουθίαν σῴζειν τῶν τριῶν εὐνουχισμῶν καὶ εὐδοκοῦντες τῇ τροπολογίᾳ τοῦ τρίτου, τοιαῦτα φήσομεν καὶ περὶ τῶν προτέρων δύο. ΤΟΜΟΣ ΙΕ΄. Περὶ διαφορᾶς εὐνούχων. Εἰσὶ γὰρ εὐνοῦχοι οἵτινες ἐκ κοιλίας μητρός ἐγεννήθησαν οὕτως· › ἕως τοῦ· «Ο δυνάμενος χω ρεῖν χωρείτω.» Δύο ἐσομένας περὶ τὸν τόπον τοῦ τον παρεκδοχὰς πρὸ τῆς φαινομένης ἡμῖν ἀληθοῦς εἰς τὸν τόπον διηγήσεως ἐκθέμενοι, καὶ μετὰ τοῦτο ὡς δυνατὸν ἡμῖν ἀνατρέψαντες αὐτὰς, ἵν᾽, ὅσον ἐπὶ τοῖς λεχθησομένοις πᾶν σφάλμα φυλαξάμενοι, τὸ ἀλη θὲς βούλημα τῶν κατὰ τόπον ἐὰν χωρῶμεν, τὸ κρεῖτε τον βιώσωμεν, οὕτως ἥκωμεν ἐπὶ τὸ προκείμενον τινὲς μὲν γὰρ, ὡς ἀκόλουθον τῇ ἐνεργείᾳ τῶν κατὰ τὸ σωματικὸν ὁρωμένων δύο εύνουχισμῶν, καὶ τὸν τρίτον σωματικὸν νομίσαντες, ἐτόλμησαν ἑαυτοὺς πα ρασχεῖν ἀπὸ φόβου μὲν τοῦ πρὸς Θεὸν, ἀνεπιστημό νως δὲ, εὐνουχισμῷ ὁμογενεῖ τοῖς δύο προτέροις· καὶ ἑαυτοὺς ὑποβεβλήκασιν ὀνειδισμῷ, τάχα δὲ καὶ αἱ σχύνῃ, οὐ παρὰ μόνοις τοῖς ἀλλοτρίοις τῆς πίστεως, ἀλλὰ καὶ παρὰ τοῖς πᾶσι μᾶλλον τοῖς ἀνθρωπίνοις πράγμασι συγγινώσκουσι, παρὸ ἢ τῷ φαντασίᾳ φόβῳ Θεοῦ, καὶ σωφροσύνης ἀμέτρῳ ἔρωτι, γεν νήσαντι πόνους καὶ σώματος ἀκρωτηριασμὸν, καὶ εἴ τι ἕτερον πάθοι ἂν ὁ τηλικούτῳ ἑαυτὸν παρασχών πράγματι· ἕτεροι δὲ καὶ οὐ πολλοὶ οὕτω νενοήκασι, μὴ βασανίσαντες τρόπον ἀκολουθίας λόγων, τοὺς μὲν προτέρους δύο αὐτόθεν καὶ σωματικῶς ἐξειλήφα σιν εἰρῆσθαι τῷ Σωτῆρι, ὡς οὐδὲν πλέον τῶν αἰσθητῶν ἐμφαίνοντι· τὸν δὲ τρίτον οὐκέτι κατὰ τὴν λέξιν λελέχθαι νενομίκασιν, ἀλλ᾽ εὐνουχισμὸν ἡγή σαντο τὸν ἀπὸ λόγου ἐν τῷ τρίτῳ σημαίνεσθαι, ὅτε προθέσει τῆς τῶν οὐρανῶν βασιλείας, τῷ τμητικω τάτῳ λόγῳ ἐκτεμόντες τὸ τῶν τοιούτων ἐπιθυμητι κόν, καταπεφρονήκασι τῶν ὕβρεων τοῦ σώματος, μὴ δυναμένων ἔτι νικῆσαι ψυχὴν τῷ λόγῳ ἐκτετμηκυῖαν τὴν ἐπιθυμίαν. Χρὴ δὲ εἰδέναι, ὅτι οἱ μὲν πρότεροι τοῦ εὐαγγελικοῦ γενόμενοι φίλοι γράμματος, καὶ μὴ ἐπιστήσαντες, ὅτι καὶ ταῦτα ἐν παραβολαῖς ἐλάλη σεν ὁ Ἰησοῦς, καὶ πνεύματι εἴρηται, ἀκολουθότερον Παρὸ ἢ τῷ φαντασίᾳ φόβῳ. παρό. ἐν τῷ ἐν φάνε τασία φόβῳ. ἢν τῷ φαντασία φόβου Θεοῦ. αὐτόθεν, αὐτ ΤΟΜΟΣ ΙΕ΄. Περὶ διαφορᾶς εὐνούχων. Εἰσὶ γὰρ εὐνοῦχοι οἵτινες ἐκ κοιλίας μητρός ἐγεννήθησαν οὕτως· › ἕως τοῦ· «Ο δυνάμενος χω ρεῖν χωρείτω.» Δύο ἐσομένας περὶ τὸν τόπον τοῦ τον παρεκδοχὰς πρὸ τῆς φαινομένης ἡμῖν ἀληθοῦς εἰς τὸν τόπον διηγήσεως ἐκθέμενοι, καὶ μετὰ τοῦτο ὡς δυνατὸν ἡμῖν ἀνατρέψαντες αὐτὰς, ἵν᾽, ὅσον ἐπὶ τοῖς λεχθησομένοις πᾶν σφάλμα φυλαξάμενοι, τὸ ἀλη θὲς βούλημα τῶν κατὰ τόπον ἐὰν χωρῶμεν, τὸ κρεῖτε τον βιώσωμεν, οὕτως ἥκωμεν ἐπὶ τὸ προκείμενον τινὲς μὲν γὰρ, ὡς ἀκόλουθον τῇ ἐνεργείᾳ τῶν κατὰ τὸ σωματικὸν ὁρωμένων δύο εύνουχισμῶν, καὶ τὸν τρίτον σωματικὸν νομίσαντες, ἐτόλμησαν ἑαυτοὺς πα ρασχεῖν ἀπὸ φόβου μὲν τοῦ πρὸς Θεὸν, ἀνεπιστημό νως δὲ, εὐνουχισμῷ ὁμογενεῖ τοῖς δύο προτέροις· καὶ ἑαυτοὺς ὑποβεβλήκασιν ὀνειδισμῷ, τάχα δὲ καὶ αἱ σχύνῃ, οὐ παρὰ μόνοις τοῖς ἀλλοτρίοις τῆς πίστεως, ἀλλὰ καὶ παρὰ τοῖς πᾶσι μᾶλλον τοῖς ἀνθρωπίνοις πράγμασι συγγινώσκουσι, παρὸ ἢ τῷ φαντασίᾳ φόβῳ Θεοῦ, καὶ σωφροσύνης ἀμέτρῳ ἔρωτι, γεν νήσαντι πόνους καὶ σώματος ἀκρωτηριασμὸν, καὶ εἴ τι ἕτερον πάθοι ἂν ὁ τηλικούτῳ ἑαυτὸν παρασχών πράγματι· ἕτεροι δὲ καὶ οὐ πολλοὶ οὕτω νενοήκασι, μὴ βασανίσαντες τρόπον ἀκολουθίας λόγων, τοὺς μὲν προτέρους δύο αὐτόθεν καὶ σωματικῶς ἐξειλήφα σιν εἰρῆσθαι τῷ Σωτῆρι, ὡς οὐδὲν πλέον τῶν αἰσθητῶν ἐμφαίνοντι· τὸν δὲ τρίτον οὐκέτι κατὰ τὴν λέξιν λελέχθαι νενομίκασιν, ἀλλ᾽ εὐνουχισμὸν ἡγή σαντο τὸν ἀπὸ λόγου ἐν τῷ τρίτῳ σημαίνεσθαι, ὅτε προθέσει τῆς τῶν οὐρανῶν βασιλείας, τῷ τμητικω τάτῳ λόγῳ ἐκτεμόντες τὸ τῶν τοιούτων ἐπιθυμητι κόν, καταπεφρονήκασι τῶν ὕβρεων τοῦ σώματος, μὴ δυναμένων ἔτι νικῆσαι ψυχὴν τῷ λόγῳ ἐκτετμηκυῖαν τὴν ἐπιθυμίαν. Χρὴ δὲ εἰδέναι, ὅτι οἱ μὲν πρότεροι τοῦ εὐαγγελικοῦ γενόμενοι φίλοι γράμματος, καὶ μὴ ἐπιστήσαντες, ὅτι καὶ ταῦτα ἐν παραβολαῖς ἐλάλη σεν ὁ Ἰησοῦς, καὶ πνεύματι εἴρηται, ἀκολουθότερον Παρὸ ἢ τῷ φαντασίᾳ φόβῳ. παρό. ἐν τῷ ἐν φάνε τασία φόβῳ. ἢν τῷ φαντασία φόβου Θεοῦ. αὐτόθεν, αὐτ De differentia eunuchorum. 1.. Sunt enim eunuchi, qui de matris utero sic nati sunt; s usque ad id: «Qui potest capere, ca pial › Postquam falsas duas, quæ in hunc locum proferri possunt, explicationes, ante eam quæ nobis ad verum videtur propius accedere, proposuerimus, et eas deinde pro virili confutaverimus; ut omni devitato, in iis quæ dicemus, errore, meliorem transigamus vitam, si verum hujus loci sensum fuerimus assecuti; ita parati et instructi propo situm aggrediamur. Cum enim duabus castratio nibus, quas circa corpus exerceri videmus, conse quens esse putarent nonnulli, ut tertia etiam ad corpus pertineret, se ipsi præ Dei timore, at incor sulto et temere, castrationi priorum simili subje cerunt; atque ita se conviciis appetendos, fortasse et ignominia afficiendos non alienis a tide solum modo propinarunt, sed iis etiam qui res omnes humanas indulgentius ferre sciunt, quam vanum Dei timorem animo insidentem, et immoderatum castitatis amorem labores palientem et corporis mutilationem, et si quid aliud pati potest, qui tan tam rem obiit. Alii autem sane non multi haud perpensa verborum cohærentia, aliter senserunt; rati sunt enim priores duas ad corpus referendas a Servatore declarari, quasi præter sensiles nihil proponente; tertiam vero non ita putarunt proferri, ut ad verbum interpretanda sit; sed ca strationem quæ rationis ope fit, ca significari cen suerunt, quando proposito eœlesti regno, post resectas per sermonem maxima secandi vi pollen ten ejusmodi concupiscentias, corporis contumelias spreverunt, utpote a quibus anima quæ sermone concupiscentiam resecuerat *, nequaquam amplius posset superari. At sciendum est priores illos evan gelicæ litteræ amatores effectos, cum non animad vertissent hæc quoque Jesum in parabolis fuisse Et sunt eunuchi, qui seipsos eunuchos fecerunt propter regnum coelorum. Qui potest capere, capiat. > Priusquam exponamus quæ nobis videntur in loco, notum facimus duas esse expositiones loci istius. Quorumdam quidem duas eunuchizationes carnales aspicientes, quasi consequenter dicere existimantes, ausi sunt etiam tertiam eunuchizationem dicere corporalem, utputa, si propter timorem Dei corporaliter eunuchizant, et objecerunt se opprobriis, et confusionibus non solum apud alienos fidei, sed etiam apud eos qui ignorantiæ hominum ignoscere solent. Alii autem et plerique sic intellexerunt non discutientes modum consequentiæ verborum duas quidem eunuchizationes priores similiter prioribus expositoribus Matth. xix, 12. Heb. 1V, In codice Regio deest Huetius legendum putabat, Alius autem legebει, Codex Regius, Anglicanus, De differentia eunuchorum. 1.. Sunt enim eunuchi, qui de matris utero sic nati sunt; s usque ad id: «Qui potest capere, ca pial › Postquam falsas duas, quæ in hunc locum proferri possunt, explicationes, ante eam quæ nobis ad verum videtur propius accedere, proposuerimus, et eas deinde pro virili confutaverimus; ut omni devitato, in iis quæ dicemus, errore, meliorem transigamus vitam, si verum hujus loci sensum fuerimus assecuti; ita parati et instructi propo situm aggrediamur. Cum enim duabus castratio nibus, quas circa corpus exerceri videmus, conse quens esse putarent nonnulli, ut tertia etiam ad corpus pertineret, se ipsi præ Dei timore, at incor sulto et temere, castrationi priorum simili subje cerunt; atque ita se conviciis appetendos, fortasse et ignominia afficiendos non alienis a tide solum modo propinarunt, sed iis etiam qui res omnes humanas indulgentius ferre sciunt, quam vanum Dei timorem animo insidentem, et immoderatum castitatis amorem labores palientem et corporis mutilationem, et si quid aliud pati potest, qui tan tam rem obiit. Alii autem sane non multi haud perpensa verborum cohærentia, aliter senserunt; rati sunt enim priores duas ad corpus referendas a Servatore declarari, quasi præter sensiles nihil proponente; tertiam vero non ita putarunt proferri, ut ad verbum interpretanda sit; sed ca strationem quæ rationis ope fit, ca significari cen suerunt, quando proposito eœlesti regno, post resectas per sermonem maxima secandi vi pollen ten ejusmodi concupiscentias, corporis contumelias spreverunt, utpote a quibus anima quæ sermone concupiscentiam resecuerat *, nequaquam amplius posset superari. At sciendum est priores illos evan gelicæ litteræ amatores effectos, cum non animad vertissent hæc quoque Jesum in parabolis fuisse Et sunt eunuchi, qui seipsos eunuchos fecerunt propter regnum coelorum. Qui potest capere, capiat. > Priusquam exponamus quæ nobis videntur in loco, notum facimus duas esse expositiones loci istius. Quorumdam quidem duas eunuchizationes carnales aspicientes, quasi consequenter dicere existimantes, ausi sunt etiam tertiam eunuchizationem dicere corporalem, utputa, si propter timorem Dei corporaliter eunuchizant, et objecerunt se opprobriis, et confusionibus non solum apud alienos fidei, sed etiam apud eos qui ignorantiæ hominum ignoscere solent. Alii autem et plerique sic intellexerunt non discutientes modum consequentiæ verborum duas quidem eunuchizationes priores similiter prioribus expositoribus Matth. xix, 12. Heb. 1V, In codice Regio deest Huetius legendum putabat, Alius autem legebει, Codex Regius, Anglicanus, 1. Sunt eunuchi, qui ex utero matris suæ nati sunt sic. Et sunt eunuchi, qui ab hominibus facti sunt. 1. Sunt eunuchi, qui ex utero matris suæ nati sunt sic. Et sunt eunuchi, qui ab hominibus facti sunt.

τοῖς δὲ τοιούτοις ἁρμόζοι ἄν, καὶ οὐχ ὡς οἴονται οἱ σωματικῶς τὰ κατὰ τὸν τόπον ἐξειληφότες, τὸ «εἰσὶν εὐνοῦχοι οἵτινες εὐνούχισαν ἑαυτοὺς διὰ τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν.» Μεγάλη δὲ δύναμις τὸ χωρῆσαι τὸν ἀπὸ λόγου τῆς ψυχῆς εὐνουχισμόν, «ὃν οὐ πάντες χωροῦσιν, ἀλλ’ οἷς δέδοται·» «δέδοται» δὲ πᾶσι τοῖς αἰτήσασιν ἀπὸ θεοῦ τὴν λογικὴν μάχαιραν καὶ δεόντως αὐτῇ χρησαμένοις, ἵν’ εὐνουχίσωσιν «ἑαυτοὺς διὰ τὴν τῶν οὐρανῶν βασιλείαν.» εἰ δὲ χρὴ καὶ ἱστοριῶν ἐφάψασθαι τῶν κατὰ τὰς γραφὰς μετὰ τῆς ὑποφαινομένης ἡμῖν εἰς αὐτὰς ἀναγωγῆς, φήσομεν ὅτι εἰσί τινες εὐνοῦχοι τοῦ Φαραὼ ἄγονοι παντὸς καλοῦ, ἵν’ οἰνοχοῶσιν αὐτῷ καὶ σιτοποιῶσιν εὐνουχισθέντες, εἰσὶ δὲ καὶ τοῦ θεοῦ ἄνθρωποι διὰ τοῦτο εὐνοῦχοι [ἄγονοι παντὸς κακοῦ], ἵν’ οἰκοδομήσωσι πεσοῦσαν τὴν Ἱερουσαλήμ. περὶ μὲν οὖν τῶν προτέρων ἐν τῇ Γενέσει γέγραπται· τῶν δὲ δευτέρων παράδειγμα ὁ ἐν τῷ δευτέρῳ Ἔζρα γεγραμμένος ὅς φησι· «καὶ ἐγὼ ἤμην εὐνοῦχος τῷ βασιλεῖ. καὶ ἐγένετο ἐν μηνὶ Νισὰν ἔτους εἰκοστοῦ Ἀρσαθερθᾷ βασιλεῖ» καὶ τὰ ἑξῆς, ἕως τοῦ «καὶ ἠγαθύνθη ἐνώπιον τοῦ βασιλέως, καὶ ἀπέστειλέ με». μὲν νενοήκασι τὰ κατὰ τὸν τόπον, τοῖς ὁμολογοῦσε τοὺς προτέρους δύο ευνουχισμούς σωματικῶς λελέ χθαι· ἐξωμάλισαν γὰρ ἀκολούθως τοῖς προτέρας δύο τὸν τρίτον, οὐ πταίοντες μὲν ὡς πρὸς τὸ ἀκόλουθον τοῖς τρισὶν, ἀναγκαίως δὲ πταίσαντες τῷ τὴν ἀρχὴν τῶν κατὰ τὸν τόπον παρεωρακέναι· τῷ γὰρ σωματι κῶς λελέχθαι τοὺς δύο ἔπεται καὶ τὸν τρίτον εἶναι σω ματικόν· οἱ δὲ δεύτεροι τῷ μὲν τρίτῳ ὑγιῶς ἐπιβε βλήκασι, τὴν ἀπὸ λόγου νομίσαντες δηλοῦσθαι έκτο μὴν τοῦ παθητικοῦ ἀπὸ τῆς ψυχῆς· οὐκέτι δὲ τεθει ρήκασιν, ὅτι ἁρμόζον ἦν τῇ τοιαύτῃ ἐκδοχῇ, καὶ τοὺς προτέρους δύο ευνουχισμοὺς ὁμοίως τῷ τρίτῳ ἀλλ γορῆσαι, ἢ ἐξομαλίσαι παραπλησίως τοῖς προτέρας δυσὶ καὶ τὸν τρίτον. Εἴπερ οὖν ἐπ' ἄλλων τινῶν οὐ μόνον τῆς Διαθήκης τῆς παλαιᾶς ῥητῶν, ἀλλὰ καὶ τῆς καινῆς ἁρμόζει λέγειν·. Τὸ γράμμα ἀποκτείνει, τὸ δὲ πνεῦμα ζωοποιεῖ,» τοῦτο δὲ καὶ ἐπὶ κατὰ τὸν προκείμενον τρόπον ὁμολογητέον· τηρηθὲν γὰρ τὸ γράμμα τῶν δύο ευνουχισμῶν εἴποι τις ἂν, ὅτι ἀπέκτεινε τοὺς ἀκολούθως τοῖς προτέροις τὸν τρίτον νοήσαντας, καὶ τολμήσαντας εἰπεῖν, ὡς κατὰ τὸν λό γον τοῦ Κυρίου χωροῦντας αὐτὸ ποιεῖν ἐπὶ τῷ· «Διὰ τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν, ἡ ὁμοίως τοῖς προτέροις, εὐνουχισθεῖσιν, εὐνουχίσθαι ἑαυτούς. σε Εἰ δὲ βούλεται τις καὶ ἄλλα παραδείγματα λαβεῖν τῆς καινῆς Διαθήκης ἐχούσης γράμμα απο κτεῖνον, ἀκουέτω παραδείγματος χάριν τίνα τρόπον ὁ Σωτὴρ πρὸς τοὺς ἀποστόλους εἶπεν· ε Οτε ἀπέ στειλα ὑμᾶς ἄτερ βαλαντίου, καὶ πήρας, καὶ ὑποδη μάτων, μή τινος ὑστερήσατε;» οἷς ἐπιφέρεται τό Οἱ δὲ εἶπον· Οὐδενός. Εἶπεν οὖν αὐτοῖς ὁ Ἰη σοῦς· ᾿Αλλὰ νῦν ὁ ἔχων βαλάντιον ἀράτω, ὁμοίως › καὶ πήραν· καὶ ὁ μὴ ἔχων πωλησάτω τὸ ἱμάτιον αύτ τοῦ, καὶ ἀγορασάτω μάχαιραν· ν εἴ τις γάρ, διὰ τὸ ταῦτα εἰρηκέναι τὸν Ἰησοῦν, μὴ ἐνιδών βουλήματι τῶν λελεγμένων, πωλήσει τὸ αἰσθητὸν ἑαυτοῦ ἱμά τιον, καὶ ἀγοράσει μάχαιραν ἀνδροφόνον, ὡς λαβὼν μάχαιραν τοιαύτην, καὶ παρὰ τὸ βούλημα τοῦ Ἰ σοῦ ποιήσας, παρεκδεξάμενος αὐτοῦ τὸν λόγον ἀπο λεῖται μὲν· τάχα δὲ καὶ ἐν μαχαίρᾳ ἀπολεῖται· του *: «δαπὴ δὲ ἡ μάχαιρα, οὐ τοῦ παρόντος ἐστὶ καιροῦ διη σε ΧΙΧ, Τρόπον. τόπου. Εἰ δὲ βούλεταί τις, μὲν νενοήκασι τὰ κατὰ τὸν τόπον, τοῖς ὁμολογοῦσε τοὺς προτέρους δύο ευνουχισμούς σωματικῶς λελέ χθαι· ἐξωμάλισαν γὰρ ἀκολούθως τοῖς προτέρας δύο τὸν τρίτον, οὐ πταίοντες μὲν ὡς πρὸς τὸ ἀκόλουθον τοῖς τρισὶν, ἀναγκαίως δὲ πταίσαντες τῷ τὴν ἀρχὴν τῶν κατὰ τὸν τόπον παρεωρακέναι· τῷ γὰρ σωματι κῶς λελέχθαι τοὺς δύο ἔπεται καὶ τὸν τρίτον εἶναι σω ματικόν· οἱ δὲ δεύτεροι τῷ μὲν τρίτῳ ὑγιῶς ἐπιβε βλήκασι, τὴν ἀπὸ λόγου νομίσαντες δηλοῦσθαι έκτο μὴν τοῦ παθητικοῦ ἀπὸ τῆς ψυχῆς· οὐκέτι δὲ τεθει ρήκασιν, ὅτι ἁρμόζον ἦν τῇ τοιαύτῃ ἐκδοχῇ, καὶ τοὺς προτέρους δύο ευνουχισμοὺς ὁμοίως τῷ τρίτῳ ἀλλ γορῆσαι, ἢ ἐξομαλίσαι παραπλησίως τοῖς προτέρας δυσὶ καὶ τὸν τρίτον. Εἴπερ οὖν ἐπ' ἄλλων τινῶν οὐ μόνον τῆς Διαθήκης τῆς παλαιᾶς ῥητῶν, ἀλλὰ καὶ τῆς καινῆς ἁρμόζει λέγειν·. Τὸ γράμμα ἀποκτείνει, τὸ δὲ πνεῦμα ζωοποιεῖ,» τοῦτο δὲ καὶ ἐπὶ κατὰ τὸν προκείμενον τρόπον ὁμολογητέον· τηρηθὲν γὰρ τὸ γράμμα τῶν δύο ευνουχισμῶν εἴποι τις ἂν, ὅτι ἀπέκτεινε τοὺς ἀκολούθως τοῖς προτέροις τὸν τρίτον νοήσαντας, καὶ τολμήσαντας εἰπεῖν, ὡς κατὰ τὸν λό γον τοῦ Κυρίου χωροῦντας αὐτὸ ποιεῖν ἐπὶ τῷ· «Διὰ τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν, ἡ ὁμοίως τοῖς προτέροις, εὐνουχισθεῖσιν, εὐνουχίσθαι ἑαυτούς. σε Εἰ δὲ βούλεται τις καὶ ἄλλα παραδείγματα λαβεῖν τῆς καινῆς Διαθήκης ἐχούσης γράμμα απο κτεῖνον, ἀκουέτω παραδείγματος χάριν τίνα τρόπον ὁ Σωτὴρ πρὸς τοὺς ἀποστόλους εἶπεν· ε Οτε ἀπέ στειλα ὑμᾶς ἄτερ βαλαντίου, καὶ πήρας, καὶ ὑποδη μάτων, μή τινος ὑστερήσατε;» οἷς ἐπιφέρεται τό Οἱ δὲ εἶπον· Οὐδενός. Εἶπεν οὖν αὐτοῖς ὁ Ἰη σοῦς· ᾿Αλλὰ νῦν ὁ ἔχων βαλάντιον ἀράτω, ὁμοίως › καὶ πήραν· καὶ ὁ μὴ ἔχων πωλησάτω τὸ ἱμάτιον αύτ τοῦ, καὶ ἀγορασάτω μάχαιραν· ν εἴ τις γάρ, διὰ τὸ ταῦτα εἰρηκέναι τὸν Ἰησοῦν, μὴ ἐνιδών βουλήματι τῶν λελεγμένων, πωλήσει τὸ αἰσθητὸν ἑαυτοῦ ἱμά τιον, καὶ ἀγοράσει μάχαιραν ἀνδροφόνον, ὡς λαβὼν μάχαιραν τοιαύτην, καὶ παρὰ τὸ βούλημα τοῦ Ἰ σοῦ ποιήσας, παρεκδεξάμενος αὐτοῦ τὸν λόγον ἀπο λεῖται μὲν· τάχα δὲ καὶ ἐν μαχαίρᾳ ἀπολεῖται· του *: «δαπὴ δὲ ἡ μάχαιρα, οὐ τοῦ παρόντος ἐστὶ καιροῦ διη σε ΧΙΧ, Τρόπον. τόπου. Εἰ δὲ βούλεταί τις, locutum, et spiritu dicta esse, majorem in hoc explicando loco consequentiæ rationem habuisse, atque eos qui priores duas castrationes ad corpus referendas esse fassi sunt: prioribus enim duobus tertium consequenter exæquarunt; nou in tribus quidem illis, quoad consequentiam, peccantes; sed quod ad ea quæ hoc loco narrantur, jam inde a principio non satis altenderint, necessario lapsi sunt; nam si ad corpus referuntur duæ, consequens est referri et tertiam. Alii vero tertiam recte asse cuti sunt, cuin affectionum ab anima peractam ser monis ope resectionem hac significari arbitrati sunt; at non observarunt huic explicationi consentaneum esse priores duas castrationes allegorice, haud secus ac tertiam, exponi, vel certe prioribus duabus ter tiam quoque exæquari. Sane si super aliis non. veteris tantum, sed et Novi Testamenti locis quam plurimis dicere par est: e Littera occidit, spiritus autem vivifcat ",» idem in iis quæ ad hunc quo que locum pertinent, fatendum est; observatam quippe de duabus castrationibus litteram dixerit aliquis eos occidisse, qui tertiam quemadmodum et priores intellexerunt, et dicere ausi sunt se ad camdem modum quo priores castrati sunt, fuisse exsectos, utpote qui juxta sermonem Dei id facere potuerint, ob illud: • Propter regnum calorum.» Novum Testamentum litteram occidentem continere, audiat, exempli gratia, quomodo Serva tor apostolis ait ss: c Quando misi vos sine sc-C calo, et pera, et calceamentis, numquid aliquid de fuit vobis?» quibus subjungitur: • At illi dixerunt Nihil.» Dixit ergo eis Jesus: c Sed nunc qui habet •» sacculum, tollat similiter et peram: et qui non ha-. be!, vendat tunicam suam, et emat gladium. Nam si quis hujus loci sensum non penetrans, vestem suam sensilem vendiderit, et homicidam gladium emerit, propterea quod hæc a Jesu dicta sunt, pe ribit ille, quod ejusmodi gladium sumpserit, et præter voluntatem Jesu, male intellecto ipsius ser none, egerit; fortasse vero et in gladio peribit: at qualis sit ille gladius non nunc nobis disquirendum est. Quinetiam illud Neminem per viam salu carnales esse dixerunt, et nihil spiritaliter intelligendum in eis: tertiam autem eunuchizationem dixerunt ex verbo, non corporalem, quando spe regni coelestis a severissimo verbo præcidunt concupiscentiæ passionem. Et primi quidem facti sunt amatores evangelicæ litteræ, et non intelligentes quod etiain hæc in parabolis locutus est Jesus, consequenter prioribus eunuchizationibus duabus corporalibus intellexerunt et tertiam, non quidem peccantes quantum ad consequentiam: necessarie autem peccaverunt, quoniam ab initio duas illas eunuchizationes corporaliter tantum intelligi putaverunt: consequens enim erat post quam priores corporaliter intellexerunt, ut tertiam quoque corporalem existimarent. Secundi autem interpretatores tertiam quidem eunuchizationem salubriter exposuerunt fieri verbi præcisione: non autem consideraverunt quoniam talis expositio conveniens erat etiam in prioribus eunuchizationibus duabus, secundum similitudinem illius tertiæ. Cor. 111, 6. ss Matth. 12. Luc. xxii, 35, 36. Legendum fortasse etc. Non siue causa hæc exempla quæ sequuntur, profert Origenes; quemadmodum enim hoc Christi effato quod habe vir Matth. xix, 12, ad voluntariam sui ipsius ca Luc. X, strationem fuerat impulsus; ita cum etiam tum adolescens esset, ex iis quæ subjicit e Luca xx!!, 55, 36, petitis, unam sibi servarat tunicam, abjectis calceamentis, pedibus nudis incesserat, neque ir crastinum prospexerat. HUETIUS. locutum, et spiritu dicta esse, majorem in hoc explicando loco consequentiæ rationem habuisse, atque eos qui priores duas castrationes ad corpus referendas esse fassi sunt: prioribus enim duobus tertium consequenter exæquarunt; nou in tribus quidem illis, quoad consequentiam, peccantes; sed quod ad ea quæ hoc loco narrantur, jam inde a principio non satis altenderint, necessario lapsi sunt; nam si ad corpus referuntur duæ, consequens est referri et tertiam. Alii vero tertiam recte asse cuti sunt, cuin affectionum ab anima peractam ser monis ope resectionem hac significari arbitrati sunt; at non observarunt huic explicationi consentaneum esse priores duas castrationes allegorice, haud secus ac tertiam, exponi, vel certe prioribus duabus ter tiam quoque exæquari. Sane si super aliis non. veteris tantum, sed et Novi Testamenti locis quam plurimis dicere par est: e Littera occidit, spiritus autem vivifcat ",» idem in iis quæ ad hunc quo que locum pertinent, fatendum est; observatam quippe de duabus castrationibus litteram dixerit aliquis eos occidisse, qui tertiam quemadmodum et priores intellexerunt, et dicere ausi sunt se ad camdem modum quo priores castrati sunt, fuisse exsectos, utpote qui juxta sermonem Dei id facere potuerint, ob illud: • Propter regnum calorum.» Novum Testamentum litteram occidentem continere, audiat, exempli gratia, quomodo Serva tor apostolis ait ss: c Quando misi vos sine sc-C calo, et pera, et calceamentis, numquid aliquid de fuit vobis?» quibus subjungitur: • At illi dixerunt Nihil.» Dixit ergo eis Jesus: c Sed nunc qui habet •» sacculum, tollat similiter et peram: et qui non ha-. be!, vendat tunicam suam, et emat gladium. Nam si quis hujus loci sensum non penetrans, vestem suam sensilem vendiderit, et homicidam gladium emerit, propterea quod hæc a Jesu dicta sunt, pe ribit ille, quod ejusmodi gladium sumpserit, et præter voluntatem Jesu, male intellecto ipsius ser none, egerit; fortasse vero et in gladio peribit: at qualis sit ille gladius non nunc nobis disquirendum est. Quinetiam illud Neminem per viam salu carnales esse dixerunt, et nihil spiritaliter intelligendum in eis: tertiam autem eunuchizationem dixerunt ex verbo, non corporalem, quando spe regni coelestis a severissimo verbo præcidunt concupiscentiæ passionem. Et primi quidem facti sunt amatores evangelicæ litteræ, et non intelligentes quod etiain hæc in parabolis locutus est Jesus, consequenter prioribus eunuchizationibus duabus corporalibus intellexerunt et tertiam, non quidem peccantes quantum ad consequentiam: necessarie autem peccaverunt, quoniam ab initio duas illas eunuchizationes corporaliter tantum intelligi putaverunt: consequens enim erat post quam priores corporaliter intellexerunt, ut tertiam quoque corporalem existimarent. Secundi autem interpretatores tertiam quidem eunuchizationem salubriter exposuerunt fieri verbi præcisione: non autem consideraverunt quoniam talis expositio conveniens erat etiam in prioribus eunuchizationibus duabus, secundum similitudinem illius tertiæ. Cor. 111, 6. ss Matth. 12. Luc. xxii, 35, 36. Legendum fortasse etc. Non siue causa hæc exempla quæ sequuntur, profert Origenes; quemadmodum enim hoc Christi effato quod habe vir Matth. xix, 12, ad voluntariam sui ipsius ca Luc. X, strationem fuerat impulsus; ita cum etiam tum adolescens esset, ex iis quæ subjicit e Luca xx!!, 55, 36, petitis, unam sibi servarat tunicam, abjectis calceamentis, pedibus nudis incesserat, neque ir crastinum prospexerat. HUETIUS. 2. Quod si quis aliis etiam exemplis probari vult 2. Quibus autem displicet, quoniam est et evangelica littera occidens, audiat, exempli gratia, quod 2. Quod si quis aliis etiam exemplis probari vult 2. Quibus autem displicet, quoniam est et evangelica littera occidens, audiat, exempli gratia, quod

τοῖς δὲ τοιούτοις ἁρμόζοι ἄν, καὶ οὐχ ὡς οἴονται οἱ σωματικῶς τὰ κατὰ τὸν τόπον ἐξειληφότες, τὸ «εἰσὶν εὐνοῦχοι οἵτινες εὐνούχισαν ἑαυτοὺς διὰ τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν.» Μεγάλη δὲ δύναμις τὸ χωρῆσαι τὸν ἀπὸ λόγου τῆς ψυχῆς εὐνουχισμόν, «ὃν οὐ πάντες χωροῦσιν, ἀλλ’ οἷς δέδοται·» «δέδοται» δὲ πᾶσι τοῖς αἰτήσασιν ἀπὸ θεοῦ τὴν λογικὴν μάχαιραν καὶ δεόντως αὐτῇ χρησαμένοις, ἵν’ εὐνουχίσωσιν «ἑαυτοὺς διὰ τὴν τῶν οὐρανῶν βασιλείαν.» εἰ δὲ χρὴ καὶ ἱστοριῶν ἐφάψασθαι τῶν κατὰ τὰς γραφὰς μετὰ τῆς ὑποφαινομένης ἡμῖν εἰς αὐτὰς ἀναγωγῆς, φήσομεν ὅτι εἰσί τινες εὐνοῦχοι τοῦ Φαραὼ ἄγονοι παντὸς καλοῦ, ἵν’ οἰνοχοῶσιν αὐτῷ καὶ σιτοποιῶσιν εὐνουχισθέντες, εἰσὶ δὲ καὶ τοῦ θεοῦ ἄνθρωποι διὰ τοῦτο εὐνοῦχοι [ἄγονοι παντὸς κακοῦ], ἵν’ οἰκοδομήσωσι πεσοῦσαν τὴν Ἱερουσαλήμ. περὶ μὲν οὖν τῶν προτέρων ἐν τῇ Γενέσει γέγραπται· τῶν δὲ δευτέρων παράδειγμα ὁ ἐν τῷ δευτέρῳ Ἔζρα γεγραμμένος ὅς φησι· «καὶ ἐγὼ ἤμην εὐνοῦχος τῷ βασιλεῖ. καὶ ἐγένετο ἐν μηνὶ Νισὰν ἔτους εἰκοστοῦ Ἀρσαθερθᾷ βασιλεῖ» καὶ τὰ ἑξῆς, ἕως τοῦ «καὶ ἠγαθύνθη ἐνώπιον τοῦ βασιλέως, καὶ ἀπέστειλέ με». μὲν νενοήκασι τὰ κατὰ τὸν τόπον, τοῖς ὁμολογοῦσε τοὺς προτέρους δύο ευνουχισμούς σωματικῶς λελέ χθαι· ἐξωμάλισαν γὰρ ἀκολούθως τοῖς προτέρας δύο τὸν τρίτον, οὐ πταίοντες μὲν ὡς πρὸς τὸ ἀκόλουθον τοῖς τρισὶν, ἀναγκαίως δὲ πταίσαντες τῷ τὴν ἀρχὴν τῶν κατὰ τὸν τόπον παρεωρακέναι· τῷ γὰρ σωματι κῶς λελέχθαι τοὺς δύο ἔπεται καὶ τὸν τρίτον εἶναι σω ματικόν· οἱ δὲ δεύτεροι τῷ μὲν τρίτῳ ὑγιῶς ἐπιβε βλήκασι, τὴν ἀπὸ λόγου νομίσαντες δηλοῦσθαι έκτο μὴν τοῦ παθητικοῦ ἀπὸ τῆς ψυχῆς· οὐκέτι δὲ τεθει ρήκασιν, ὅτι ἁρμόζον ἦν τῇ τοιαύτῃ ἐκδοχῇ, καὶ τοὺς προτέρους δύο ευνουχισμοὺς ὁμοίως τῷ τρίτῳ ἀλλ γορῆσαι, ἢ ἐξομαλίσαι παραπλησίως τοῖς προτέρας δυσὶ καὶ τὸν τρίτον. Εἴπερ οὖν ἐπ' ἄλλων τινῶν οὐ μόνον τῆς Διαθήκης τῆς παλαιᾶς ῥητῶν, ἀλλὰ καὶ τῆς καινῆς ἁρμόζει λέγειν·. Τὸ γράμμα ἀποκτείνει, τὸ δὲ πνεῦμα ζωοποιεῖ,» τοῦτο δὲ καὶ ἐπὶ κατὰ τὸν προκείμενον τρόπον ὁμολογητέον· τηρηθὲν γὰρ τὸ γράμμα τῶν δύο ευνουχισμῶν εἴποι τις ἂν, ὅτι ἀπέκτεινε τοὺς ἀκολούθως τοῖς προτέροις τὸν τρίτον νοήσαντας, καὶ τολμήσαντας εἰπεῖν, ὡς κατὰ τὸν λό γον τοῦ Κυρίου χωροῦντας αὐτὸ ποιεῖν ἐπὶ τῷ· «Διὰ τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν, ἡ ὁμοίως τοῖς προτέροις, εὐνουχισθεῖσιν, εὐνουχίσθαι ἑαυτούς. σε Εἰ δὲ βούλεται τις καὶ ἄλλα παραδείγματα λαβεῖν τῆς καινῆς Διαθήκης ἐχούσης γράμμα απο κτεῖνον, ἀκουέτω παραδείγματος χάριν τίνα τρόπον ὁ Σωτὴρ πρὸς τοὺς ἀποστόλους εἶπεν· ε Οτε ἀπέ στειλα ὑμᾶς ἄτερ βαλαντίου, καὶ πήρας, καὶ ὑποδη μάτων, μή τινος ὑστερήσατε;» οἷς ἐπιφέρεται τό Οἱ δὲ εἶπον· Οὐδενός. Εἶπεν οὖν αὐτοῖς ὁ Ἰη σοῦς· ᾿Αλλὰ νῦν ὁ ἔχων βαλάντιον ἀράτω, ὁμοίως › καὶ πήραν· καὶ ὁ μὴ ἔχων πωλησάτω τὸ ἱμάτιον αύτ τοῦ, καὶ ἀγορασάτω μάχαιραν· ν εἴ τις γάρ, διὰ τὸ ταῦτα εἰρηκέναι τὸν Ἰησοῦν, μὴ ἐνιδών βουλήματι τῶν λελεγμένων, πωλήσει τὸ αἰσθητὸν ἑαυτοῦ ἱμά τιον, καὶ ἀγοράσει μάχαιραν ἀνδροφόνον, ὡς λαβὼν μάχαιραν τοιαύτην, καὶ παρὰ τὸ βούλημα τοῦ Ἰ σοῦ ποιήσας, παρεκδεξάμενος αὐτοῦ τὸν λόγον ἀπο λεῖται μὲν· τάχα δὲ καὶ ἐν μαχαίρᾳ ἀπολεῖται· του *: «δαπὴ δὲ ἡ μάχαιρα, οὐ τοῦ παρόντος ἐστὶ καιροῦ διη σε ΧΙΧ, Τρόπον. τόπου. Εἰ δὲ βούλεταί τις, μὲν νενοήκασι τὰ κατὰ τὸν τόπον, τοῖς ὁμολογοῦσε τοὺς προτέρους δύο ευνουχισμούς σωματικῶς λελέ χθαι· ἐξωμάλισαν γὰρ ἀκολούθως τοῖς προτέρας δύο τὸν τρίτον, οὐ πταίοντες μὲν ὡς πρὸς τὸ ἀκόλουθον τοῖς τρισὶν, ἀναγκαίως δὲ πταίσαντες τῷ τὴν ἀρχὴν τῶν κατὰ τὸν τόπον παρεωρακέναι· τῷ γὰρ σωματι κῶς λελέχθαι τοὺς δύο ἔπεται καὶ τὸν τρίτον εἶναι σω ματικόν· οἱ δὲ δεύτεροι τῷ μὲν τρίτῳ ὑγιῶς ἐπιβε βλήκασι, τὴν ἀπὸ λόγου νομίσαντες δηλοῦσθαι έκτο μὴν τοῦ παθητικοῦ ἀπὸ τῆς ψυχῆς· οὐκέτι δὲ τεθει ρήκασιν, ὅτι ἁρμόζον ἦν τῇ τοιαύτῃ ἐκδοχῇ, καὶ τοὺς προτέρους δύο ευνουχισμοὺς ὁμοίως τῷ τρίτῳ ἀλλ γορῆσαι, ἢ ἐξομαλίσαι παραπλησίως τοῖς προτέρας δυσὶ καὶ τὸν τρίτον. Εἴπερ οὖν ἐπ' ἄλλων τινῶν οὐ μόνον τῆς Διαθήκης τῆς παλαιᾶς ῥητῶν, ἀλλὰ καὶ τῆς καινῆς ἁρμόζει λέγειν·. Τὸ γράμμα ἀποκτείνει, τὸ δὲ πνεῦμα ζωοποιεῖ,» τοῦτο δὲ καὶ ἐπὶ κατὰ τὸν προκείμενον τρόπον ὁμολογητέον· τηρηθὲν γὰρ τὸ γράμμα τῶν δύο ευνουχισμῶν εἴποι τις ἂν, ὅτι ἀπέκτεινε τοὺς ἀκολούθως τοῖς προτέροις τὸν τρίτον νοήσαντας, καὶ τολμήσαντας εἰπεῖν, ὡς κατὰ τὸν λό γον τοῦ Κυρίου χωροῦντας αὐτὸ ποιεῖν ἐπὶ τῷ· «Διὰ τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν, ἡ ὁμοίως τοῖς προτέροις, εὐνουχισθεῖσιν, εὐνουχίσθαι ἑαυτούς. σε Εἰ δὲ βούλεται τις καὶ ἄλλα παραδείγματα λαβεῖν τῆς καινῆς Διαθήκης ἐχούσης γράμμα απο κτεῖνον, ἀκουέτω παραδείγματος χάριν τίνα τρόπον ὁ Σωτὴρ πρὸς τοὺς ἀποστόλους εἶπεν· ε Οτε ἀπέ στειλα ὑμᾶς ἄτερ βαλαντίου, καὶ πήρας, καὶ ὑποδη μάτων, μή τινος ὑστερήσατε;» οἷς ἐπιφέρεται τό Οἱ δὲ εἶπον· Οὐδενός. Εἶπεν οὖν αὐτοῖς ὁ Ἰη σοῦς· ᾿Αλλὰ νῦν ὁ ἔχων βαλάντιον ἀράτω, ὁμοίως › καὶ πήραν· καὶ ὁ μὴ ἔχων πωλησάτω τὸ ἱμάτιον αύτ τοῦ, καὶ ἀγορασάτω μάχαιραν· ν εἴ τις γάρ, διὰ τὸ ταῦτα εἰρηκέναι τὸν Ἰησοῦν, μὴ ἐνιδών βουλήματι τῶν λελεγμένων, πωλήσει τὸ αἰσθητὸν ἑαυτοῦ ἱμά τιον, καὶ ἀγοράσει μάχαιραν ἀνδροφόνον, ὡς λαβὼν μάχαιραν τοιαύτην, καὶ παρὰ τὸ βούλημα τοῦ Ἰ σοῦ ποιήσας, παρεκδεξάμενος αὐτοῦ τὸν λόγον ἀπο λεῖται μὲν· τάχα δὲ καὶ ἐν μαχαίρᾳ ἀπολεῖται· του *: «δαπὴ δὲ ἡ μάχαιρα, οὐ τοῦ παρόντος ἐστὶ καιροῦ διη σε ΧΙΧ, Τρόπον. τόπου. Εἰ δὲ βούλεταί τις, locutum, et spiritu dicta esse, majorem in hoc explicando loco consequentiæ rationem habuisse, atque eos qui priores duas castrationes ad corpus referendas esse fassi sunt: prioribus enim duobus tertium consequenter exæquarunt; nou in tribus quidem illis, quoad consequentiam, peccantes; sed quod ad ea quæ hoc loco narrantur, jam inde a principio non satis altenderint, necessario lapsi sunt; nam si ad corpus referuntur duæ, consequens est referri et tertiam. Alii vero tertiam recte asse cuti sunt, cuin affectionum ab anima peractam ser monis ope resectionem hac significari arbitrati sunt; at non observarunt huic explicationi consentaneum esse priores duas castrationes allegorice, haud secus ac tertiam, exponi, vel certe prioribus duabus ter tiam quoque exæquari. Sane si super aliis non. veteris tantum, sed et Novi Testamenti locis quam plurimis dicere par est: e Littera occidit, spiritus autem vivifcat ",» idem in iis quæ ad hunc quo que locum pertinent, fatendum est; observatam quippe de duabus castrationibus litteram dixerit aliquis eos occidisse, qui tertiam quemadmodum et priores intellexerunt, et dicere ausi sunt se ad camdem modum quo priores castrati sunt, fuisse exsectos, utpote qui juxta sermonem Dei id facere potuerint, ob illud: • Propter regnum calorum.» Novum Testamentum litteram occidentem continere, audiat, exempli gratia, quomodo Serva tor apostolis ait ss: c Quando misi vos sine sc-C calo, et pera, et calceamentis, numquid aliquid de fuit vobis?» quibus subjungitur: • At illi dixerunt Nihil.» Dixit ergo eis Jesus: c Sed nunc qui habet •» sacculum, tollat similiter et peram: et qui non ha-. be!, vendat tunicam suam, et emat gladium. Nam si quis hujus loci sensum non penetrans, vestem suam sensilem vendiderit, et homicidam gladium emerit, propterea quod hæc a Jesu dicta sunt, pe ribit ille, quod ejusmodi gladium sumpserit, et præter voluntatem Jesu, male intellecto ipsius ser none, egerit; fortasse vero et in gladio peribit: at qualis sit ille gladius non nunc nobis disquirendum est. Quinetiam illud Neminem per viam salu carnales esse dixerunt, et nihil spiritaliter intelligendum in eis: tertiam autem eunuchizationem dixerunt ex verbo, non corporalem, quando spe regni coelestis a severissimo verbo præcidunt concupiscentiæ passionem. Et primi quidem facti sunt amatores evangelicæ litteræ, et non intelligentes quod etiain hæc in parabolis locutus est Jesus, consequenter prioribus eunuchizationibus duabus corporalibus intellexerunt et tertiam, non quidem peccantes quantum ad consequentiam: necessarie autem peccaverunt, quoniam ab initio duas illas eunuchizationes corporaliter tantum intelligi putaverunt: consequens enim erat post quam priores corporaliter intellexerunt, ut tertiam quoque corporalem existimarent. Secundi autem interpretatores tertiam quidem eunuchizationem salubriter exposuerunt fieri verbi præcisione: non autem consideraverunt quoniam talis expositio conveniens erat etiam in prioribus eunuchizationibus duabus, secundum similitudinem illius tertiæ. Cor. 111, 6. ss Matth. 12. Luc. xxii, 35, 36. Legendum fortasse etc. Non siue causa hæc exempla quæ sequuntur, profert Origenes; quemadmodum enim hoc Christi effato quod habe vir Matth. xix, 12, ad voluntariam sui ipsius ca Luc. X, strationem fuerat impulsus; ita cum etiam tum adolescens esset, ex iis quæ subjicit e Luca xx!!, 55, 36, petitis, unam sibi servarat tunicam, abjectis calceamentis, pedibus nudis incesserat, neque ir crastinum prospexerat. HUETIUS. locutum, et spiritu dicta esse, majorem in hoc explicando loco consequentiæ rationem habuisse, atque eos qui priores duas castrationes ad corpus referendas esse fassi sunt: prioribus enim duobus tertium consequenter exæquarunt; nou in tribus quidem illis, quoad consequentiam, peccantes; sed quod ad ea quæ hoc loco narrantur, jam inde a principio non satis altenderint, necessario lapsi sunt; nam si ad corpus referuntur duæ, consequens est referri et tertiam. Alii vero tertiam recte asse cuti sunt, cuin affectionum ab anima peractam ser monis ope resectionem hac significari arbitrati sunt; at non observarunt huic explicationi consentaneum esse priores duas castrationes allegorice, haud secus ac tertiam, exponi, vel certe prioribus duabus ter tiam quoque exæquari. Sane si super aliis non. veteris tantum, sed et Novi Testamenti locis quam plurimis dicere par est: e Littera occidit, spiritus autem vivifcat ",» idem in iis quæ ad hunc quo que locum pertinent, fatendum est; observatam quippe de duabus castrationibus litteram dixerit aliquis eos occidisse, qui tertiam quemadmodum et priores intellexerunt, et dicere ausi sunt se ad camdem modum quo priores castrati sunt, fuisse exsectos, utpote qui juxta sermonem Dei id facere potuerint, ob illud: • Propter regnum calorum.» Novum Testamentum litteram occidentem continere, audiat, exempli gratia, quomodo Serva tor apostolis ait ss: c Quando misi vos sine sc-C calo, et pera, et calceamentis, numquid aliquid de fuit vobis?» quibus subjungitur: • At illi dixerunt Nihil.» Dixit ergo eis Jesus: c Sed nunc qui habet •» sacculum, tollat similiter et peram: et qui non ha-. be!, vendat tunicam suam, et emat gladium. Nam si quis hujus loci sensum non penetrans, vestem suam sensilem vendiderit, et homicidam gladium emerit, propterea quod hæc a Jesu dicta sunt, pe ribit ille, quod ejusmodi gladium sumpserit, et præter voluntatem Jesu, male intellecto ipsius ser none, egerit; fortasse vero et in gladio peribit: at qualis sit ille gladius non nunc nobis disquirendum est. Quinetiam illud Neminem per viam salu carnales esse dixerunt, et nihil spiritaliter intelligendum in eis: tertiam autem eunuchizationem dixerunt ex verbo, non corporalem, quando spe regni coelestis a severissimo verbo præcidunt concupiscentiæ passionem. Et primi quidem facti sunt amatores evangelicæ litteræ, et non intelligentes quod etiain hæc in parabolis locutus est Jesus, consequenter prioribus eunuchizationibus duabus corporalibus intellexerunt et tertiam, non quidem peccantes quantum ad consequentiam: necessarie autem peccaverunt, quoniam ab initio duas illas eunuchizationes corporaliter tantum intelligi putaverunt: consequens enim erat post quam priores corporaliter intellexerunt, ut tertiam quoque corporalem existimarent. Secundi autem interpretatores tertiam quidem eunuchizationem salubriter exposuerunt fieri verbi præcisione: non autem consideraverunt quoniam talis expositio conveniens erat etiam in prioribus eunuchizationibus duabus, secundum similitudinem illius tertiæ. Cor. 111, 6. ss Matth. 12. Luc. xxii, 35, 36. Legendum fortasse etc. Non siue causa hæc exempla quæ sequuntur, profert Origenes; quemadmodum enim hoc Christi effato quod habe vir Matth. xix, 12, ad voluntariam sui ipsius ca Luc. X, strationem fuerat impulsus; ita cum etiam tum adolescens esset, ex iis quæ subjicit e Luca xx!!, 55, 36, petitis, unam sibi servarat tunicam, abjectis calceamentis, pedibus nudis incesserat, neque ir crastinum prospexerat. HUETIUS. 2. Quod si quis aliis etiam exemplis probari vult 2. Quibus autem displicet, quoniam est et evangelica littera occidens, audiat, exempli gratia, quod 2. Quod si quis aliis etiam exemplis probari vult 2. Quibus autem displicet, quoniam est et evangelica littera occidens, audiat, exempli gratia, quod

δεῖ δὲ εἰδέναι ὅτι οὐκ ὀλίγας εὕροι ἂν πιθανότητας εἰς κατασκευὴν τοῦ τοὺς τρεῖς σωματικοὺς εἶναι εὐνουχισμοὺς ὁ βουλόμενος παραστῆναι τῷ λόγῳ καὶ συναγορεῦσαι καὶ τοῖς προειρημένοις καὶ [τοῖς] διὰ τῶν συγγραμμάτων τοῦτο διδάξασιν. οὐκ ἐβουλήθημεν δὲ ἐκθέσθαι αὐτάς, μὴ γυμνασίας εἵνεκεν τιθέντες τοὺς λόγους καὶ τὴν λύσιν ἑκάστου ἐκθέμενοι, πρόφασις γενώμεθα τοῖς μὴ ὡς βούλεται ὁ Ἰησοῦς χωροῦσι «τὸν» περὶ εὐνουχίας «λόγον» πρὸς τὸ ἐν ἑτέρῳ [ἢ] δεῖ [νοὶ̈] νοεῖν τὸ «χωρεῖν,» καὶ σωματικῶς αὐτὸ ὑπολαμβάνειν, δέον «πνεύματι» ζῶντα «καὶ πνεύματι» στοιχοῦντα καὶ τοὺς τρεῖς εὐνουχισμοὺς πνευματικῶς πεπεῖσθαι λελέχθαι. «Τότε προσηνέχθησαν αὐτῷ παιδία» καὶ τὰ ἑξῆς ἕως τοῦ «καὶ ἐπιθεὶς τὰς χεῖρας αὐτοῖς ἐπορεύθη ἐκεῖθεν» [, ] . «Τότε» μὲν ἡ ἀναγεγραμμένη ἱστορία γέγονε τοῦ καὶ προσενηνέχθαι «παιδία» τῷ Ἰησοῦ, βουλομένων τῶν προσφερόντων ἐπιθεῖναι αὐτὸν «τὰς χεῖρας αὐτοῖς καὶ» προσεύξασθαι. γήσασθαι. ᾿Αλλὰ καὶ τό· Μηδένα κατὰ τὴν ὁδὸν ἀσπάζησθε· εἴ τις, μὴ ἐξετάσας τί βουλόμενος ὁ Ἰησοῦς τοῦτο προσέταξεν, ὡς ζηλῶν ἀποστολικών βίον μηδένα κατὰ τὴν ὁδὸν ἀσπάσοιτο, ἀπάνθρωπος ἂν εἶναι δόξαι τοῖς θεωροῦσιν αὐτὸν τοιοῦτον· οἵτινες τὴν αἰτίαν τοῦ οὕτως νοήσαντος ἐπὰν ἀναφέρωσιν ἐπὶ τὸν λόγον, δι' ἂν ἐκεῖνος ἔδοξε τοῦτο πράττειν, ἐν αχθεῖεν ἂν πρὸς τὸ μισεῖν τὸν λόγον τοῦ Θεοῦ, ὡς ἀγρίους καὶ ἀπανθρώπους κατασκευάζοντα τοὺς ἐν αὐτῷ· καὶ τούτου τὴν αἰτίαν λαβὼν ὁ μηδένα κατὰ τὴν ὁδὸν ἀσπαζόμενος, πάθοι ἂν προφάσει τοῦ γράμ ματος θάνατον, τοῦ γράμματος αὐτὸν ἀποκτείνοντος. Εἰ δὲ καὶ τὸν δεξιὸν ὀφθαλμόν τις εκκόπτοι, ὡς α τιον τοῦ κακῶς βλέπειν, ἢ τὴν δεξιὰν τοῦ σώματος χεῖρα, ἡ τὸν δεξιὸν κατὰ σάρκα πόδα, πάθοι ἂν μετὰ τῶν ἀποκτιννυμένων διὰ τὸ γράμμα, ὡς καὶ αὐτὸς μείνας ἐπὶ τοῦ γράμματος, δέον ἀναβαίνειν αὐτὸν ἐπὶ τὸ πνεῦμα τοῦ λεγομένου. Αλλοι μὲν οὖν τῶν πρὸ ἡμῶν οὐκ ὤκνησαν ἰδίοις συγγράμμασιν ἀφορο μὰς παρασχεῖν τοῦ τὸν τρίτον εὐνουχισμόν τολμήσαί τινας παθεῖν προφάσει βασιλείας οὐρανῶν, παραπλή στον ὄντα τοῖς προτέροις δυσίν Ἡμεῖς δὲ Χριστὸν Θεοῦ, τὸν λόγον τοῦ Θεοῦ κατά σάρκα καὶ κατὰ τὸ γράμμα ποτὲ νοήσαντες, νῦν οὐκ έτι γινώσκοντες, οὐκ εὐδοκοῦμεν ὡς καλῶς ἐξειλη φόσι τοῖς καὶ τὸν τρίτον ευνουχισμὸν ἑαυτοῖς προφά σει τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν ἐπάγουσι· καὶ οὐκ ἂν ἐπὶ πλεῖον προσδιετρίψαμεν τῇ ἀνατροπῇ τοῦ τὸν τρίτον παραπλησίως τοῖς προτέροις δυσὶ σωματικῶς ἐκλαβεῖν θέλοντος, εἰ μὴ καὶ ἑωράκειμεν τους τολ μήσαντας, καὶ ἐντετεύχοιμεν τοῖς δυναμένοις θερμο τέραν κινῆσαι ψυχὴν, καὶ πιστὴν μὲν, οὐ λογικὴν δὲ, πρὸς τὸ τοιοῦτον τόλμημα. Φησὶ δὲ Σέξτος ἐν ταῖς τοὺς πολλοὺς τῶν ἀμφ' αὐτὸν γνωρίμων διαλαθεῖν φροντίσαντα, Ηυετιύς. Ἄλλοι μὲν οὖν τῶν πρὸ ἡμῶν, Ἡμεῖς δὲ, Χριστὸν τὸν Λόγον τοῦ Θεοῦ κατὰ σάρκα καὶ κατὰ το γράμμα ποτὲ νοήσαντες, νῦν οὐκέτι γινώσκοντες, οὐκ εὐδοκοῦμεν, δυσίν Οἶμαι αἰνίττεσθαι αὐτὸν τὸ περὶ αὐτοῦ ἱστορούμενον, ὡς ἄρα διὰ τὸν λόγον τῆς εὐσεβείας, ἢ τὸν τῆς σωφροσύ νης ἔρωτα εύνουχισμῷ ἑαυτὸν ἐπιδέδωκεν. Ιd γήσασθαι. ᾿Αλλὰ καὶ τό· Μηδένα κατὰ τὴν ὁδὸν ἀσπάζησθε· εἴ τις, μὴ ἐξετάσας τί βουλόμενος ὁ Ἰησοῦς τοῦτο προσέταξεν, ὡς ζηλῶν ἀποστολικών βίον μηδένα κατὰ τὴν ὁδὸν ἀσπάσοιτο, ἀπάνθρωπος ἂν εἶναι δόξαι τοῖς θεωροῦσιν αὐτὸν τοιοῦτον· οἵτινες τὴν αἰτίαν τοῦ οὕτως νοήσαντος ἐπὰν ἀναφέρωσιν ἐπὶ τὸν λόγον, δι' ἂν ἐκεῖνος ἔδοξε τοῦτο πράττειν, ἐν αχθεῖεν ἂν πρὸς τὸ μισεῖν τὸν λόγον τοῦ Θεοῦ, ὡς ἀγρίους καὶ ἀπανθρώπους κατασκευάζοντα τοὺς ἐν αὐτῷ· καὶ τούτου τὴν αἰτίαν λαβὼν ὁ μηδένα κατὰ τὴν ὁδὸν ἀσπαζόμενος, πάθοι ἂν προφάσει τοῦ γράμ ματος θάνατον, τοῦ γράμματος αὐτὸν ἀποκτείνοντος. Εἰ δὲ καὶ τὸν δεξιὸν ὀφθαλμόν τις εκκόπτοι, ὡς α τιον τοῦ κακῶς βλέπειν, ἢ τὴν δεξιὰν τοῦ σώματος χεῖρα, ἡ τὸν δεξιὸν κατὰ σάρκα πόδα, πάθοι ἂν μετὰ τῶν ἀποκτιννυμένων διὰ τὸ γράμμα, ὡς καὶ αὐτὸς μείνας ἐπὶ τοῦ γράμματος, δέον ἀναβαίνειν αὐτὸν ἐπὶ τὸ πνεῦμα τοῦ λεγομένου. Αλλοι μὲν οὖν τῶν πρὸ ἡμῶν οὐκ ὤκνησαν ἰδίοις συγγράμμασιν ἀφορο μὰς παρασχεῖν τοῦ τὸν τρίτον εὐνουχισμόν τολμήσαί τινας παθεῖν προφάσει βασιλείας οὐρανῶν, παραπλή στον ὄντα τοῖς προτέροις δυσίν Ἡμεῖς δὲ Χριστὸν Θεοῦ, τὸν λόγον τοῦ Θεοῦ κατά σάρκα καὶ κατὰ τὸ γράμμα ποτὲ νοήσαντες, νῦν οὐκ έτι γινώσκοντες, οὐκ εὐδοκοῦμεν ὡς καλῶς ἐξειλη φόσι τοῖς καὶ τὸν τρίτον ευνουχισμὸν ἑαυτοῖς προφά σει τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν ἐπάγουσι· καὶ οὐκ ἂν ἐπὶ πλεῖον προσδιετρίψαμεν τῇ ἀνατροπῇ τοῦ τὸν τρίτον παραπλησίως τοῖς προτέροις δυσὶ σωματικῶς ἐκλαβεῖν θέλοντος, εἰ μὴ καὶ ἑωράκειμεν τους τολ μήσαντας, καὶ ἐντετεύχοιμεν τοῖς δυναμένοις θερμο τέραν κινῆσαι ψυχὴν, καὶ πιστὴν μὲν, οὐ λογικὴν δὲ, πρὸς τὸ τοιοῦτον τόλμημα. Φησὶ δὲ Σέξτος ἐν ταῖς τοὺς πολλοὺς τῶν ἀμφ' αὐτὸν γνωρίμων διαλαθεῖν φροντίσαντα, Ηυετιύς. Ἄλλοι μὲν οὖν τῶν πρὸ ἡμῶν, Ἡμεῖς δὲ, Χριστὸν τὸν Λόγον τοῦ Θεοῦ κατὰ σάρκα καὶ κατὰ το γράμμα ποτὲ νοήσαντες, νῦν οὐκέτι γινώσκοντες, οὐκ εὐδοκοῦμεν, δυσίν Οἶμαι αἰνίττεσθαι αὐτὸν τὸ περὶ αὐτοῦ ἱστορούμενον, ὡς ἄρα διὰ τὸν λόγον τῆς εὐσεβείας, ἢ τὸν τῆς σωφροσύ νης ἔρωτα εύνουχισμῷ ἑαυτὸν ἐπιδέδωκεν. Ιd laveritis, si quis non discutiens quid volens Jesus hoc præceperit, quasi vitam apostolicam æmulans neminem in via salutaverit, is profecto talem eum spertantibus inhumanus esse videbitur; qui cum causam cur sic ille in animum suum induxerit að sermonem referent, propter quem is illud visus est agere, co adducentur, ut sermonem Dei odio la beant, quasi agrestes eos et inhumanos efficientem qui illi adhærent; et qui ansa inde arrepta neminem in via salutat, is mortem occasione a littera præbita patietur, littera ei mortem inferente. Si quis autem dextrum oculum eruat, quasi causam sibi det cur male aspiciat, vel dextram corporis manum, vel pedem dextrum carneum, idem patietur atque ii qui a littera occiduntur, utpote qui intra litteram se continuerit, cum ad spiritalem dictorum sensum ascendere debuisset. Non dubitarunt certe aliqui qui nobis antecesserunt, causam scriptis suis dare, cum propter cælorum regnum tertiam castrationem nonnulli, prioribus duabus similem, pati ausi sint. dum carnem, et secundum litteram olim novimus, nunc autem non amplius nosceites, eorum inter pretationem non probamus, qui calestis regni ob tinendi causa tertiam sibi castrationem intulerunt; nec tantum in eo confutando qui tertium eunu chismum, ita ut priores duos, corporalem esse vult, temporis trivissemus, nisi aliquos illud ausog vidissemus, et nonnullos etiam offendissenius fer ventiorem animum, et fidelem quidem, sed rationis non satis audientem, ad ejusmodi facinus accendere dicit ad apostolos suos: «Quando misi vos sine sacculo, et pera, et calceamentis, an ne aliquid vobis defuit? Qui dixerunt: Nihil.» Respondit Jesus: • Sed nunc qui habet sacculum, accipiat similiter et peram: et qui non habet, vendat vestimentum suum, et emat gladium.» Si quis ergo litteram volens aspicere, et non intelligens voluntatem verborum, vendiderit vestimentum suum corporale, et emerit gla dium, talis contra voluntatem Christi suscipiens verbum ejus, peribit forsitan, et in gladio peribit. De quo,autem gladio dicat, non est loci hujus exponere. Sed et illud aspiciat: < Neminem in via saluta veritis. Si quis non discutiens quid volens Jesus hoc loco præcepit, quasi zelans vitam apostolorumi, neminem in via salutaverit, is quasi inhumanus et stultus videbitur omnibus et sic decebit odire omnes verba Christi quasi agrestes et inhumanos docentia homines esse. Forsitan autem et morietur in odium cunctorum deductus, littera se occidente. Si autem et dextrum quis oculum ejiciat, aut manum, aut pe dem, post opprobrium insaniæ, infructuosum patietur interitum. re suis facinus illud ignorabile esset eoque fortasse spontaneam hoc loco castrationem damnat. Quos autem hic significat scriptis suis occasionem nonnullis dedisse seipsos exsecandi, ii videntur fuisse Valesii hæretici, qui ex perperam detorto Matthæi quem tractamus, loco, virilia sibi amputabant. Vide Epiphan. hæres. Lvu, cap. 1. etc. Cum maximam adhibuisse curam Origenem quo discipulia luculento Eusebii, Epiphanii, Nicephori, aliorum que testimonio constet seipsum exsecuisse Orige nem; inde quod spontaneam sui exsectionem hoc loco tot argumentis ipse improbet, adducor ad cre dendum inconsulti sui et teinerarii facti, ex immo derato Dei zelo, ac iuisano castitatis amore, necnon et juvenilis ætatis fervore perpetrati, eum, deinde maturius pensitata, auditis amicorum repre bensionibus, magistrorumve castigationibus, et lefervescente aetate, ponituisse; aliosque, ie iu idem offendiculum impingerent, absterruisse. Hæc perspicua sunt ex iis quæ sequuntur etc., se olim litteræ sensum secu tum, nunc mystico hærere profitetur. Idem sensisse additamenti liue intrusi, quod mox indicabimus, au ctorem verisimile est. Quanquam ex Eusebio discimus Post colles Holmiensis habebat est Obscure hunc significare arbitror, quod de illo traditum est, nempe propter pietatis sermonem, vel amorem castitatis, corpus suum emasculandum tradidisse. Sed recte monet Huelius id esse alli tamentum quod in contextum ex ora irrepsit. Eo cod. Regius deformatus non est. laveritis, si quis non discutiens quid volens Jesus hoc præceperit, quasi vitam apostolicam æmulans neminem in via salutaverit, is profecto talem eum spertantibus inhumanus esse videbitur; qui cum causam cur sic ille in animum suum induxerit að sermonem referent, propter quem is illud visus est agere, co adducentur, ut sermonem Dei odio la beant, quasi agrestes eos et inhumanos efficientem qui illi adhærent; et qui ansa inde arrepta neminem in via salutat, is mortem occasione a littera præbita patietur, littera ei mortem inferente. Si quis autem dextrum oculum eruat, quasi causam sibi det cur male aspiciat, vel dextram corporis manum, vel pedem dextrum carneum, idem patietur atque ii qui a littera occiduntur, utpote qui intra litteram se continuerit, cum ad spiritalem dictorum sensum ascendere debuisset. Non dubitarunt certe aliqui qui nobis antecesserunt, causam scriptis suis dare, cum propter cælorum regnum tertiam castrationem nonnulli, prioribus duabus similem, pati ausi sint. dum carnem, et secundum litteram olim novimus, nunc autem non amplius nosceites, eorum inter pretationem non probamus, qui calestis regni ob tinendi causa tertiam sibi castrationem intulerunt; nec tantum in eo confutando qui tertium eunu chismum, ita ut priores duos, corporalem esse vult, temporis trivissemus, nisi aliquos illud ausog vidissemus, et nonnullos etiam offendissenius fer ventiorem animum, et fidelem quidem, sed rationis non satis audientem, ad ejusmodi facinus accendere dicit ad apostolos suos: «Quando misi vos sine sacculo, et pera, et calceamentis, an ne aliquid vobis defuit? Qui dixerunt: Nihil.» Respondit Jesus: • Sed nunc qui habet sacculum, accipiat similiter et peram: et qui non habet, vendat vestimentum suum, et emat gladium.» Si quis ergo litteram volens aspicere, et non intelligens voluntatem verborum, vendiderit vestimentum suum corporale, et emerit gla dium, talis contra voluntatem Christi suscipiens verbum ejus, peribit forsitan, et in gladio peribit. De quo,autem gladio dicat, non est loci hujus exponere. Sed et illud aspiciat: < Neminem in via saluta veritis. Si quis non discutiens quid volens Jesus hoc loco præcepit, quasi zelans vitam apostolorumi, neminem in via salutaverit, is quasi inhumanus et stultus videbitur omnibus et sic decebit odire omnes verba Christi quasi agrestes et inhumanos docentia homines esse. Forsitan autem et morietur in odium cunctorum deductus, littera se occidente. Si autem et dextrum quis oculum ejiciat, aut manum, aut pe dem, post opprobrium insaniæ, infructuosum patietur interitum. re suis facinus illud ignorabile esset eoque fortasse spontaneam hoc loco castrationem damnat. Quos autem hic significat scriptis suis occasionem nonnullis dedisse seipsos exsecandi, ii videntur fuisse Valesii hæretici, qui ex perperam detorto Matthæi quem tractamus, loco, virilia sibi amputabant. Vide Epiphan. hæres. Lvu, cap. 1. etc. Cum maximam adhibuisse curam Origenem quo discipulia luculento Eusebii, Epiphanii, Nicephori, aliorum que testimonio constet seipsum exsecuisse Orige nem; inde quod spontaneam sui exsectionem hoc loco tot argumentis ipse improbet, adducor ad cre dendum inconsulti sui et teinerarii facti, ex immo derato Dei zelo, ac iuisano castitatis amore, necnon et juvenilis ætatis fervore perpetrati, eum, deinde maturius pensitata, auditis amicorum repre bensionibus, magistrorumve castigationibus, et lefervescente aetate, ponituisse; aliosque, ie iu idem offendiculum impingerent, absterruisse. Hæc perspicua sunt ex iis quæ sequuntur etc., se olim litteræ sensum secu tum, nunc mystico hærere profitetur. Idem sensisse additamenti liue intrusi, quod mox indicabimus, au ctorem verisimile est. Quanquam ex Eusebio discimus Post colles Holmiensis habebat est Obscure hunc significare arbitror, quod de illo traditum est, nempe propter pietatis sermonem, vel amorem castitatis, corpus suum emasculandum tradidisse. Sed recte monet Huelius id esse alli tamentum quod in contextum ex ora irrepsit. Eo cod. Regius deformatus non est. 3. Nos autem qui Christum Dei Verbum secun 3. Nos autem qui Christum Dei Verbum secun

δεῖ δὲ εἰδέναι ὅτι οὐκ ὀλίγας εὕροι ἂν πιθανότητας εἰς κατασκευὴν τοῦ τοὺς τρεῖς σωματικοὺς εἶναι εὐνουχισμοὺς ὁ βουλόμενος παραστῆναι τῷ λόγῳ καὶ συναγορεῦσαι καὶ τοῖς προειρημένοις καὶ [τοῖς] διὰ τῶν συγγραμμάτων τοῦτο διδάξασιν. οὐκ ἐβουλήθημεν δὲ ἐκθέσθαι αὐτάς, μὴ γυμνασίας εἵνεκεν τιθέντες τοὺς λόγους καὶ τὴν λύσιν ἑκάστου ἐκθέμενοι, πρόφασις γενώμεθα τοῖς μὴ ὡς βούλεται ὁ Ἰησοῦς χωροῦσι «τὸν» περὶ εὐνουχίας «λόγον» πρὸς τὸ ἐν ἑτέρῳ [ἢ] δεῖ [νοὶ̈] νοεῖν τὸ «χωρεῖν,» καὶ σωματικῶς αὐτὸ ὑπολαμβάνειν, δέον «πνεύματι» ζῶντα «καὶ πνεύματι» στοιχοῦντα καὶ τοὺς τρεῖς εὐνουχισμοὺς πνευματικῶς πεπεῖσθαι λελέχθαι. «Τότε προσηνέχθησαν αὐτῷ παιδία» καὶ τὰ ἑξῆς ἕως τοῦ «καὶ ἐπιθεὶς τὰς χεῖρας αὐτοῖς ἐπορεύθη ἐκεῖθεν» [, ] . «Τότε» μὲν ἡ ἀναγεγραμμένη ἱστορία γέγονε τοῦ καὶ προσενηνέχθαι «παιδία» τῷ Ἰησοῦ, βουλομένων τῶν προσφερόντων ἐπιθεῖναι αὐτὸν «τὰς χεῖρας αὐτοῖς καὶ» προσεύξασθαι. γήσασθαι. ᾿Αλλὰ καὶ τό· Μηδένα κατὰ τὴν ὁδὸν ἀσπάζησθε· εἴ τις, μὴ ἐξετάσας τί βουλόμενος ὁ Ἰησοῦς τοῦτο προσέταξεν, ὡς ζηλῶν ἀποστολικών βίον μηδένα κατὰ τὴν ὁδὸν ἀσπάσοιτο, ἀπάνθρωπος ἂν εἶναι δόξαι τοῖς θεωροῦσιν αὐτὸν τοιοῦτον· οἵτινες τὴν αἰτίαν τοῦ οὕτως νοήσαντος ἐπὰν ἀναφέρωσιν ἐπὶ τὸν λόγον, δι' ἂν ἐκεῖνος ἔδοξε τοῦτο πράττειν, ἐν αχθεῖεν ἂν πρὸς τὸ μισεῖν τὸν λόγον τοῦ Θεοῦ, ὡς ἀγρίους καὶ ἀπανθρώπους κατασκευάζοντα τοὺς ἐν αὐτῷ· καὶ τούτου τὴν αἰτίαν λαβὼν ὁ μηδένα κατὰ τὴν ὁδὸν ἀσπαζόμενος, πάθοι ἂν προφάσει τοῦ γράμ ματος θάνατον, τοῦ γράμματος αὐτὸν ἀποκτείνοντος. Εἰ δὲ καὶ τὸν δεξιὸν ὀφθαλμόν τις εκκόπτοι, ὡς α τιον τοῦ κακῶς βλέπειν, ἢ τὴν δεξιὰν τοῦ σώματος χεῖρα, ἡ τὸν δεξιὸν κατὰ σάρκα πόδα, πάθοι ἂν μετὰ τῶν ἀποκτιννυμένων διὰ τὸ γράμμα, ὡς καὶ αὐτὸς μείνας ἐπὶ τοῦ γράμματος, δέον ἀναβαίνειν αὐτὸν ἐπὶ τὸ πνεῦμα τοῦ λεγομένου. Αλλοι μὲν οὖν τῶν πρὸ ἡμῶν οὐκ ὤκνησαν ἰδίοις συγγράμμασιν ἀφορο μὰς παρασχεῖν τοῦ τὸν τρίτον εὐνουχισμόν τολμήσαί τινας παθεῖν προφάσει βασιλείας οὐρανῶν, παραπλή στον ὄντα τοῖς προτέροις δυσίν Ἡμεῖς δὲ Χριστὸν Θεοῦ, τὸν λόγον τοῦ Θεοῦ κατά σάρκα καὶ κατὰ τὸ γράμμα ποτὲ νοήσαντες, νῦν οὐκ έτι γινώσκοντες, οὐκ εὐδοκοῦμεν ὡς καλῶς ἐξειλη φόσι τοῖς καὶ τὸν τρίτον ευνουχισμὸν ἑαυτοῖς προφά σει τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν ἐπάγουσι· καὶ οὐκ ἂν ἐπὶ πλεῖον προσδιετρίψαμεν τῇ ἀνατροπῇ τοῦ τὸν τρίτον παραπλησίως τοῖς προτέροις δυσὶ σωματικῶς ἐκλαβεῖν θέλοντος, εἰ μὴ καὶ ἑωράκειμεν τους τολ μήσαντας, καὶ ἐντετεύχοιμεν τοῖς δυναμένοις θερμο τέραν κινῆσαι ψυχὴν, καὶ πιστὴν μὲν, οὐ λογικὴν δὲ, πρὸς τὸ τοιοῦτον τόλμημα. Φησὶ δὲ Σέξτος ἐν ταῖς τοὺς πολλοὺς τῶν ἀμφ' αὐτὸν γνωρίμων διαλαθεῖν φροντίσαντα, Ηυετιύς. Ἄλλοι μὲν οὖν τῶν πρὸ ἡμῶν, Ἡμεῖς δὲ, Χριστὸν τὸν Λόγον τοῦ Θεοῦ κατὰ σάρκα καὶ κατὰ το γράμμα ποτὲ νοήσαντες, νῦν οὐκέτι γινώσκοντες, οὐκ εὐδοκοῦμεν, δυσίν Οἶμαι αἰνίττεσθαι αὐτὸν τὸ περὶ αὐτοῦ ἱστορούμενον, ὡς ἄρα διὰ τὸν λόγον τῆς εὐσεβείας, ἢ τὸν τῆς σωφροσύ νης ἔρωτα εύνουχισμῷ ἑαυτὸν ἐπιδέδωκεν. Ιd γήσασθαι. ᾿Αλλὰ καὶ τό· Μηδένα κατὰ τὴν ὁδὸν ἀσπάζησθε· εἴ τις, μὴ ἐξετάσας τί βουλόμενος ὁ Ἰησοῦς τοῦτο προσέταξεν, ὡς ζηλῶν ἀποστολικών βίον μηδένα κατὰ τὴν ὁδὸν ἀσπάσοιτο, ἀπάνθρωπος ἂν εἶναι δόξαι τοῖς θεωροῦσιν αὐτὸν τοιοῦτον· οἵτινες τὴν αἰτίαν τοῦ οὕτως νοήσαντος ἐπὰν ἀναφέρωσιν ἐπὶ τὸν λόγον, δι' ἂν ἐκεῖνος ἔδοξε τοῦτο πράττειν, ἐν αχθεῖεν ἂν πρὸς τὸ μισεῖν τὸν λόγον τοῦ Θεοῦ, ὡς ἀγρίους καὶ ἀπανθρώπους κατασκευάζοντα τοὺς ἐν αὐτῷ· καὶ τούτου τὴν αἰτίαν λαβὼν ὁ μηδένα κατὰ τὴν ὁδὸν ἀσπαζόμενος, πάθοι ἂν προφάσει τοῦ γράμ ματος θάνατον, τοῦ γράμματος αὐτὸν ἀποκτείνοντος. Εἰ δὲ καὶ τὸν δεξιὸν ὀφθαλμόν τις εκκόπτοι, ὡς α τιον τοῦ κακῶς βλέπειν, ἢ τὴν δεξιὰν τοῦ σώματος χεῖρα, ἡ τὸν δεξιὸν κατὰ σάρκα πόδα, πάθοι ἂν μετὰ τῶν ἀποκτιννυμένων διὰ τὸ γράμμα, ὡς καὶ αὐτὸς μείνας ἐπὶ τοῦ γράμματος, δέον ἀναβαίνειν αὐτὸν ἐπὶ τὸ πνεῦμα τοῦ λεγομένου. Αλλοι μὲν οὖν τῶν πρὸ ἡμῶν οὐκ ὤκνησαν ἰδίοις συγγράμμασιν ἀφορο μὰς παρασχεῖν τοῦ τὸν τρίτον εὐνουχισμόν τολμήσαί τινας παθεῖν προφάσει βασιλείας οὐρανῶν, παραπλή στον ὄντα τοῖς προτέροις δυσίν Ἡμεῖς δὲ Χριστὸν Θεοῦ, τὸν λόγον τοῦ Θεοῦ κατά σάρκα καὶ κατὰ τὸ γράμμα ποτὲ νοήσαντες, νῦν οὐκ έτι γινώσκοντες, οὐκ εὐδοκοῦμεν ὡς καλῶς ἐξειλη φόσι τοῖς καὶ τὸν τρίτον ευνουχισμὸν ἑαυτοῖς προφά σει τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν ἐπάγουσι· καὶ οὐκ ἂν ἐπὶ πλεῖον προσδιετρίψαμεν τῇ ἀνατροπῇ τοῦ τὸν τρίτον παραπλησίως τοῖς προτέροις δυσὶ σωματικῶς ἐκλαβεῖν θέλοντος, εἰ μὴ καὶ ἑωράκειμεν τους τολ μήσαντας, καὶ ἐντετεύχοιμεν τοῖς δυναμένοις θερμο τέραν κινῆσαι ψυχὴν, καὶ πιστὴν μὲν, οὐ λογικὴν δὲ, πρὸς τὸ τοιοῦτον τόλμημα. Φησὶ δὲ Σέξτος ἐν ταῖς τοὺς πολλοὺς τῶν ἀμφ' αὐτὸν γνωρίμων διαλαθεῖν φροντίσαντα, Ηυετιύς. Ἄλλοι μὲν οὖν τῶν πρὸ ἡμῶν, Ἡμεῖς δὲ, Χριστὸν τὸν Λόγον τοῦ Θεοῦ κατὰ σάρκα καὶ κατὰ το γράμμα ποτὲ νοήσαντες, νῦν οὐκέτι γινώσκοντες, οὐκ εὐδοκοῦμεν, δυσίν Οἶμαι αἰνίττεσθαι αὐτὸν τὸ περὶ αὐτοῦ ἱστορούμενον, ὡς ἄρα διὰ τὸν λόγον τῆς εὐσεβείας, ἢ τὸν τῆς σωφροσύ νης ἔρωτα εύνουχισμῷ ἑαυτὸν ἐπιδέδωκεν. Ιd laveritis, si quis non discutiens quid volens Jesus hoc præceperit, quasi vitam apostolicam æmulans neminem in via salutaverit, is profecto talem eum spertantibus inhumanus esse videbitur; qui cum causam cur sic ille in animum suum induxerit að sermonem referent, propter quem is illud visus est agere, co adducentur, ut sermonem Dei odio la beant, quasi agrestes eos et inhumanos efficientem qui illi adhærent; et qui ansa inde arrepta neminem in via salutat, is mortem occasione a littera præbita patietur, littera ei mortem inferente. Si quis autem dextrum oculum eruat, quasi causam sibi det cur male aspiciat, vel dextram corporis manum, vel pedem dextrum carneum, idem patietur atque ii qui a littera occiduntur, utpote qui intra litteram se continuerit, cum ad spiritalem dictorum sensum ascendere debuisset. Non dubitarunt certe aliqui qui nobis antecesserunt, causam scriptis suis dare, cum propter cælorum regnum tertiam castrationem nonnulli, prioribus duabus similem, pati ausi sint. dum carnem, et secundum litteram olim novimus, nunc autem non amplius nosceites, eorum inter pretationem non probamus, qui calestis regni ob tinendi causa tertiam sibi castrationem intulerunt; nec tantum in eo confutando qui tertium eunu chismum, ita ut priores duos, corporalem esse vult, temporis trivissemus, nisi aliquos illud ausog vidissemus, et nonnullos etiam offendissenius fer ventiorem animum, et fidelem quidem, sed rationis non satis audientem, ad ejusmodi facinus accendere dicit ad apostolos suos: «Quando misi vos sine sacculo, et pera, et calceamentis, an ne aliquid vobis defuit? Qui dixerunt: Nihil.» Respondit Jesus: • Sed nunc qui habet sacculum, accipiat similiter et peram: et qui non habet, vendat vestimentum suum, et emat gladium.» Si quis ergo litteram volens aspicere, et non intelligens voluntatem verborum, vendiderit vestimentum suum corporale, et emerit gla dium, talis contra voluntatem Christi suscipiens verbum ejus, peribit forsitan, et in gladio peribit. De quo,autem gladio dicat, non est loci hujus exponere. Sed et illud aspiciat: < Neminem in via saluta veritis. Si quis non discutiens quid volens Jesus hoc loco præcepit, quasi zelans vitam apostolorumi, neminem in via salutaverit, is quasi inhumanus et stultus videbitur omnibus et sic decebit odire omnes verba Christi quasi agrestes et inhumanos docentia homines esse. Forsitan autem et morietur in odium cunctorum deductus, littera se occidente. Si autem et dextrum quis oculum ejiciat, aut manum, aut pe dem, post opprobrium insaniæ, infructuosum patietur interitum. re suis facinus illud ignorabile esset eoque fortasse spontaneam hoc loco castrationem damnat. Quos autem hic significat scriptis suis occasionem nonnullis dedisse seipsos exsecandi, ii videntur fuisse Valesii hæretici, qui ex perperam detorto Matthæi quem tractamus, loco, virilia sibi amputabant. Vide Epiphan. hæres. Lvu, cap. 1. etc. Cum maximam adhibuisse curam Origenem quo discipulia luculento Eusebii, Epiphanii, Nicephori, aliorum que testimonio constet seipsum exsecuisse Orige nem; inde quod spontaneam sui exsectionem hoc loco tot argumentis ipse improbet, adducor ad cre dendum inconsulti sui et teinerarii facti, ex immo derato Dei zelo, ac iuisano castitatis amore, necnon et juvenilis ætatis fervore perpetrati, eum, deinde maturius pensitata, auditis amicorum repre bensionibus, magistrorumve castigationibus, et lefervescente aetate, ponituisse; aliosque, ie iu idem offendiculum impingerent, absterruisse. Hæc perspicua sunt ex iis quæ sequuntur etc., se olim litteræ sensum secu tum, nunc mystico hærere profitetur. Idem sensisse additamenti liue intrusi, quod mox indicabimus, au ctorem verisimile est. Quanquam ex Eusebio discimus Post colles Holmiensis habebat est Obscure hunc significare arbitror, quod de illo traditum est, nempe propter pietatis sermonem, vel amorem castitatis, corpus suum emasculandum tradidisse. Sed recte monet Huelius id esse alli tamentum quod in contextum ex ora irrepsit. Eo cod. Regius deformatus non est. laveritis, si quis non discutiens quid volens Jesus hoc præceperit, quasi vitam apostolicam æmulans neminem in via salutaverit, is profecto talem eum spertantibus inhumanus esse videbitur; qui cum causam cur sic ille in animum suum induxerit að sermonem referent, propter quem is illud visus est agere, co adducentur, ut sermonem Dei odio la beant, quasi agrestes eos et inhumanos efficientem qui illi adhærent; et qui ansa inde arrepta neminem in via salutat, is mortem occasione a littera præbita patietur, littera ei mortem inferente. Si quis autem dextrum oculum eruat, quasi causam sibi det cur male aspiciat, vel dextram corporis manum, vel pedem dextrum carneum, idem patietur atque ii qui a littera occiduntur, utpote qui intra litteram se continuerit, cum ad spiritalem dictorum sensum ascendere debuisset. Non dubitarunt certe aliqui qui nobis antecesserunt, causam scriptis suis dare, cum propter cælorum regnum tertiam castrationem nonnulli, prioribus duabus similem, pati ausi sint. dum carnem, et secundum litteram olim novimus, nunc autem non amplius nosceites, eorum inter pretationem non probamus, qui calestis regni ob tinendi causa tertiam sibi castrationem intulerunt; nec tantum in eo confutando qui tertium eunu chismum, ita ut priores duos, corporalem esse vult, temporis trivissemus, nisi aliquos illud ausog vidissemus, et nonnullos etiam offendissenius fer ventiorem animum, et fidelem quidem, sed rationis non satis audientem, ad ejusmodi facinus accendere dicit ad apostolos suos: «Quando misi vos sine sacculo, et pera, et calceamentis, an ne aliquid vobis defuit? Qui dixerunt: Nihil.» Respondit Jesus: • Sed nunc qui habet sacculum, accipiat similiter et peram: et qui non habet, vendat vestimentum suum, et emat gladium.» Si quis ergo litteram volens aspicere, et non intelligens voluntatem verborum, vendiderit vestimentum suum corporale, et emerit gla dium, talis contra voluntatem Christi suscipiens verbum ejus, peribit forsitan, et in gladio peribit. De quo,autem gladio dicat, non est loci hujus exponere. Sed et illud aspiciat: < Neminem in via saluta veritis. Si quis non discutiens quid volens Jesus hoc loco præcepit, quasi zelans vitam apostolorumi, neminem in via salutaverit, is quasi inhumanus et stultus videbitur omnibus et sic decebit odire omnes verba Christi quasi agrestes et inhumanos docentia homines esse. Forsitan autem et morietur in odium cunctorum deductus, littera se occidente. Si autem et dextrum quis oculum ejiciat, aut manum, aut pe dem, post opprobrium insaniæ, infructuosum patietur interitum. re suis facinus illud ignorabile esset eoque fortasse spontaneam hoc loco castrationem damnat. Quos autem hic significat scriptis suis occasionem nonnullis dedisse seipsos exsecandi, ii videntur fuisse Valesii hæretici, qui ex perperam detorto Matthæi quem tractamus, loco, virilia sibi amputabant. Vide Epiphan. hæres. Lvu, cap. 1. etc. Cum maximam adhibuisse curam Origenem quo discipulia luculento Eusebii, Epiphanii, Nicephori, aliorum que testimonio constet seipsum exsecuisse Orige nem; inde quod spontaneam sui exsectionem hoc loco tot argumentis ipse improbet, adducor ad cre dendum inconsulti sui et teinerarii facti, ex immo derato Dei zelo, ac iuisano castitatis amore, necnon et juvenilis ætatis fervore perpetrati, eum, deinde maturius pensitata, auditis amicorum repre bensionibus, magistrorumve castigationibus, et lefervescente aetate, ponituisse; aliosque, ie iu idem offendiculum impingerent, absterruisse. Hæc perspicua sunt ex iis quæ sequuntur etc., se olim litteræ sensum secu tum, nunc mystico hærere profitetur. Idem sensisse additamenti liue intrusi, quod mox indicabimus, au ctorem verisimile est. Quanquam ex Eusebio discimus Post colles Holmiensis habebat est Obscure hunc significare arbitror, quod de illo traditum est, nempe propter pietatis sermonem, vel amorem castitatis, corpus suum emasculandum tradidisse. Sed recte monet Huelius id esse alli tamentum quod in contextum ex ora irrepsit. Eo cod. Regius deformatus non est. 3. Nos autem qui Christum Dei Verbum secun 3. Nos autem qui Christum Dei Verbum secun

Εἶτ’ ἐπεὶ οἱ μνησθέντες εὐαγγελισταὶ τῶν κατὰ τὸν τόπον, ὅτι μὲν [ὡς ὁ Ματθαῖός φησι] «προσηνέχθη παιδία» τῷ Ἰησοῦ ἢ [ὡς ὁ Μᾶρκος] «προσέφερον αὐτῷ [παιδία» ἢ [ὡς ὁ Λουκᾶς] «προσέφερον δὲ αὐτῷ] καὶ βρέφη» ἀνέγραψαν, ὑπὸ τίνος δὲ προσηνέχθη ἢ τίνες προσέφερον, ἅμα [πάντες] παραλελοίπασιν, ἡμῖν καταλιπόντες ἐξετάζειν τὸ παραλελειμμένον, ἄξιον ἰδεῖν πότερον κατὰ συντυχίαν ὑπὸ τῶν τριῶν τὸ τοιοῦτον παραλέλειπται [δυναμένων ἀναγράψαι· «προσηνέχθη αὐτῷ» ἀπὸ τῶν γονέων ἢ ἀπὸ τῶν μητέρων, ἤ· «προσέφερον αὐτῷ βρέφη» ἢ «παιδία» αἱ μητέρες αὐτῶν], ἢ γνώσεως λογισμῷ καὶ σοφίᾳ τὸ τοιοῦτον πεποιήκασιν εἰς παράστασιν τοῦ ὅτι προσελθόντες ἄγγελοι τῷ Ἰησοῦ καὶ διακονοῦντες αὐτῷ, αὐτοὶ νῷ θειοτέρῳ τὰς τῶν παιδίων ὁρῶντες διαφορὰς ἢ βρεφῶν οἴδασι τίνας προσφέρειν δεῖ τῷ Ἰησοῦ, ἵνα προσενεχθέντες «αὐτῷ» χειροθετηθῶσιν ὑπ’ αὐτοῦ, καὶ πότε· οἴδασι δὲ καὶ τίνας οὐ χρὴ ἢ ὅτι ἐπί τινα χρόνον οὐ χρή· οὐ γὰρ ἄτερ ἡγοῦμαι ἀγγελικῆς οἰκονομίας τὰ τοιαῦτα «παιδία» προσέρχεσθαι τῷ Ἰησοῦ. δοκίμῳ· «Πᾶν μέρος τοῦ σώματος τὸ ἀναπεῖθόν σε μὴ σωφρονεῖν, ρίψον· ἄμεινον γὰρ χωρὶς τοῦ μέρους ζῆν σωφρόνως ἢ μετὰ τοῦ μέρους ἀλεθρίως.» Κα! πάλιν προβὰς ἐν τῷ αὐτῷ βιβλίῳ, ἀφορμὴν διδούς ἐπὶ τὸ παραπλήσιον, λέγει·. Ανθρώπους ἴδως ἂν ὑπὲρ τοῦ τὸ λοιπὸν τοῦ σώματος ἔχειν ἐῤῥωμένον ἀποκόπτοντας αὐτῶν καὶ ῥίπτοντας μέρη· πόσω βέλο τιον ὑπὲρ τοῦ σωφρονεῖν;» Καὶ Φίλων δὲ, ἐν παλ λοῖς τῶν εἰς τὸν Μωσέως νόμον συντάξεων αὐτοῦ εὐ δοκιμῶν καὶ παρὰ συνετοῖς ἀνδράσι, φησὶν ἐν βιβλίω ᾧ οὕτως ἐπέγραψεν· Ἐπὶ τοῦ τὸ χεῖρον τῷ κρείττονι φιλεῖν ἐπιτίθεσθαι, ὅτι ἐξευνουχισθῆναι μὲν ἄμεινον ἢ πρὸς συνουσίας ἐκνόμους αυτήν ἀλλ᾽ οὐ πιστευτέον αὐτοῖς μὴ τὸ βούλημα τῶν ἱερ γραμμάτων περὶ τούτων ἐξειληφόσιν· εἰ γὰρ ἐν ταῖς καρποῖς τοῦ πνεύματος κατείλεκται μετὰ ἀγάπης, καὶ χαρᾶς, καὶ μακροθυμίας, καὶ τῶν λοιπῶν, καὶ ἡ έγκράτεια, καρποφορητέον μᾶλλον τὴν ἐγκράτειαν, καὶ τὸ δεδομένον ἀπὸ Θεοῦ σῶμα ἄῤῥεν τηρητέον, ήπερ ἄλλο τι τολμητέον, ἵνα καὶ παραβαίνῃ τις τὸ καὶ ὡς πρὸς τὸ ῥητὸν χρησίμως λέγον • «03 φθερεῖς τὴν ὄψιν τοῦ πώγωνός σου.» Χρήσιμον εἰς ἀποτροπὴν θερμῶν μὲν τῇ πίστει νεωτέρων, οἷς ὁμολογεῖν χρὴ, ὅτι ἔρωτα σωφροσύνης ἔχουσιν, «ἀλλ' οὐ κατ᾽ ἐπίγνωσιν· ν καὶ τό·ι Ἐὰν δὲ μάχωνται ἄν θρωποι ἐπὶ τὸ αὐτὸ, ἄνθρωπος μετὰ τοῦ ἀδελφοῦ ἑαυτοῦ,» καὶ τὰ ἑξῆς, ἕως τοῦ·· Οὐ φείσεται ὁ ὀφθαλμός σου ἐπ' αὐτῇ·, εἰ γὰρ ἀποκόπτε Γνώμαις βιβλίῳ φερομένῳ παρὰ πολλοῖς ὡς ται χεὶρ ἐπιλαβομένη διδύμων ἀνδρὸς, πῶς οὐχὶ καὶ ὁ ἑαυτὸν δι᾿ ἄγνοιαν ὁδοῦ φερούσης ἐπὶ σω φροσύνην τοιαύτῃ περιστάσει ἐπιδεδωκώς; Επι λογισάσθω οὖν ἡ μέλλων τὸ τοιοῦτον τολμῶν, δ πείσεται ὑπὸ τῶν ὀνειδιζόντων, καὶ συγχρωμένων τῷ Οὐκ εἰσελεύσεται θλαδίας, καὶ ἀποκεκομμένος, εἰς Ἐκκλησίαν Κυρίου, ο συναριθμούντων αὐτὸν τοῖς ἀποκεκομμένοις τὸν ἄνδρα. Οὔπω λέγω καὶ ὁ πάθος ἄν τις παρὰ καιρὸν ἐμποδισθέντων τῶν, ὡς τρῶν παῖδές φασιν, ἀπὸ κεφαλῆς καταβαινόντων σε Σέξτος ἐν ταῖς Γνώμαις. οὕτως, οὗτος. λέγον, λέγων. Εμποδισθέντων τῶν, ὡς ἰατρῶν, "Αμα δὲ ἡ ὁδὸς προσγίνεται καὶ τοῖσι καταμηνίοισι, καὶ τῇ γονῇ τῇσι παρθένοισι· καὶ τριχοῦται ἡ ἤδη τοῦ παι ἐδς καὶ τῆς παρθένου, ἀραιῆς τῆς ἐπιδερμίδος γινο μένης· καὶ ἅμα ἡ θρίξ ικμάδα μετρίην εἰς τὴν τρο φὴν ἔχει, καὶ οὐκ ἐλάσσονα. Οὕτω δὲ καὶ ἡ ἐπὶ τοῦ γενείου τοῦ ἀνδρὸς ἔχει· ἀραιὴ γὰρ γίνεται ἑπι δερμὶς, χωρεούσης εἰς αὐτὴν τῆς ἱκμάδος ἀπὸ τῆς κεφαλῆς. "Αμα μὲν γὰρ καὶ ἐν τῇ λαγνείῃ, ἅμα δὲ καὶ ἐν τῷ μεταξύ χρόνῳ ἡ θρίξ μετρίην ἔχει τὴν ἱκμάδα ἐς τὴν τροφήν· τότε μάλιστα, εκόταν ο χρόν νος ἐγγένηται τῷ ὑγρῷ ἀπὸ τῆς κεφαλῆς καταβαί νοντι ἐν τῇ λαγνείῃ, ἀπέχων τῶν στηθέων, ἐπὶ τὸ γένειον. Οκήσοι δὲ παρ᾽ οὖς τετμημένοι εἰσὶν, οὗτοι λα γνεύουσι μὲν, καὶ ἀφιᾶσιν, ὀλίγον δὲ, καὶ ἀσθενὲς, καὶ δοκίμῳ· «Πᾶν μέρος τοῦ σώματος τὸ ἀναπεῖθόν σε μὴ σωφρονεῖν, ρίψον· ἄμεινον γὰρ χωρὶς τοῦ μέρους ζῆν σωφρόνως ἢ μετὰ τοῦ μέρους ἀλεθρίως.» Κα! πάλιν προβὰς ἐν τῷ αὐτῷ βιβλίῳ, ἀφορμὴν διδούς ἐπὶ τὸ παραπλήσιον, λέγει·. Ανθρώπους ἴδως ἂν ὑπὲρ τοῦ τὸ λοιπὸν τοῦ σώματος ἔχειν ἐῤῥωμένον ἀποκόπτοντας αὐτῶν καὶ ῥίπτοντας μέρη· πόσω βέλο τιον ὑπὲρ τοῦ σωφρονεῖν;» Καὶ Φίλων δὲ, ἐν παλ λοῖς τῶν εἰς τὸν Μωσέως νόμον συντάξεων αὐτοῦ εὐ δοκιμῶν καὶ παρὰ συνετοῖς ἀνδράσι, φησὶν ἐν βιβλίω ᾧ οὕτως ἐπέγραψεν· Ἐπὶ τοῦ τὸ χεῖρον τῷ κρείττονι φιλεῖν ἐπιτίθεσθαι, ὅτι ἐξευνουχισθῆναι μὲν ἄμεινον ἢ πρὸς συνουσίας ἐκνόμους αυτήν ἀλλ᾽ οὐ πιστευτέον αὐτοῖς μὴ τὸ βούλημα τῶν ἱερ γραμμάτων περὶ τούτων ἐξειληφόσιν· εἰ γὰρ ἐν ταῖς καρποῖς τοῦ πνεύματος κατείλεκται μετὰ ἀγάπης, καὶ χαρᾶς, καὶ μακροθυμίας, καὶ τῶν λοιπῶν, καὶ ἡ έγκράτεια, καρποφορητέον μᾶλλον τὴν ἐγκράτειαν, καὶ τὸ δεδομένον ἀπὸ Θεοῦ σῶμα ἄῤῥεν τηρητέον, ήπερ ἄλλο τι τολμητέον, ἵνα καὶ παραβαίνῃ τις τὸ καὶ ὡς πρὸς τὸ ῥητὸν χρησίμως λέγον • « φθερεῖς τὴν ὄψιν τοῦ πώγωνός σου.» Χρήσιμον εἰς ἀποτροπὴν θερμῶν μὲν τῇ πίστει νεωτέρων, οἷς ὁμολογεῖν χρὴ, ὅτι ἔρωτα σωφροσύνης ἔχουσιν, «ἀλλ' οὐ κατ᾽ ἐπίγνωσιν· ν καὶ τό·ι Ἐὰν δὲ μάχωνται ἄν θρωποι ἐπὶ τὸ αὐτὸ, ἄνθρωπος μετὰ τοῦ ἀδελφοῦ ἑαυτοῦ,» καὶ τὰ ἑξῆς, ἕως τοῦ·· Οὐ φείσεται ὁ ὀφθαλμός σου ἐπ' αὐτῇ·, εἰ γὰρ ἀποκόπτε Γνώμαις βιβλίῳ φερομένῳ παρὰ πολλοῖς ὡς ται χεὶρ ἐπιλαβομένη διδύμων ἀνδρὸς, πῶς οὐχὶ καὶ ὁ ἑαυτὸν δι᾿ ἄγνοιαν ὁδοῦ φερούσης ἐπὶ σω φροσύνην τοιαύτῃ περιστάσει ἐπιδεδωκώς; Επι λογισάσθω οὖν ἡ μέλλων τὸ τοιοῦτον τολμῶν, δ πείσεται ὑπὸ τῶν ὀνειδιζόντων, καὶ συγχρωμένων τῷ Οὐκ εἰσελεύσεται θλαδίας, καὶ ἀποκεκομμένος, εἰς Ἐκκλησίαν Κυρίου, ο συναριθμούντων αὐτὸν τοῖς ἀποκεκομμένοις τὸν ἄνδρα. Οὔπω λέγω καὶ ὁ πάθος ἄν τις παρὰ καιρὸν ἐμποδισθέντων τῶν, ὡς τρῶν παῖδές φασιν, ἀπὸ κεφαλῆς καταβαινόντων σε Σέξτος ἐν ταῖς Γνώμαις. οὕτως, οὗτος. λέγον, λέγων. Εμποδισθέντων τῶν, ὡς ἰατρῶν, "Αμα δὲ ἡ ὁδὸς προσγίνεται καὶ τοῖσι καταμηνίοισι, καὶ τῇ γονῇ τῇσι παρθένοισι· καὶ τριχοῦται ἡ ἤδη τοῦ παι ἐδς καὶ τῆς παρθένου, ἀραιῆς τῆς ἐπιδερμίδος γινο μένης· καὶ ἅμα ἡ θρίξ ικμάδα μετρίην εἰς τὴν τρο φὴν ἔχει, καὶ οὐκ ἐλάσσονα. Οὕτω δὲ καὶ ἡ ἐπὶ τοῦ γενείου τοῦ ἀνδρὸς ἔχει· ἀραιὴ γὰρ γίνεται ἑπι δερμὶς, χωρεούσης εἰς αὐτὴν τῆς ἱκμάδος ἀπὸ τῆς κεφαλῆς. "Αμα μὲν γὰρ καὶ ἐν τῇ λαγνείῃ, ἅμα δὲ καὶ ἐν τῷ μεταξύ χρόνῳ ἡ θρίξ μετρίην ἔχει τὴν ἱκμάδα ἐς τὴν τροφήν· τότε μάλιστα, εκόταν ο χρόν νος ἐγγένηται τῷ ὑγρῷ ἀπὸ τῆς κεφαλῆς καταβαί νοντι ἐν τῇ λαγνείῃ, ἀπέχων τῶν στηθέων, ἐπὶ τὸ γένειον. Οκήσοι δὲ παρ᾽ οὖς τετμημένοι εἰσὶν, οὗτοι λα γνεύουσι μὲν, καὶ ἀφιᾶσιν, ὀλίγον δὲ, καὶ ἀσθενὲς, καὶ valentes. Sic ait auten Sextus in Sententiis, libro qui inultorum manibus tanquam bonæ notæ teritur Quæcunque pars corporis ad intemperantiam te compulerit, projice abs te; satius enim est parte mu tilum caste vivere, quam ea praeditum perdite.» Et rursum in eodem libro progressus, adhortans eodem fere modo ait: «Homines quidem ad tuendam reliqui corporis sanitatem membra sua scindentes videas, et abjicientes; at quanto melius ad conservandam casti tatem? Quinetiam Philon, qui multis in Moysis legem lucubratis voluminibus, hominum etiam ingenio præ ditorum laudem meruit, in eo libro cui titulum fecit, Deteriorem potiori insidiari solere, satius esse ait evirari, quam illegitimos et nefarios concubitus se clari: at iis, sacrarum litterarum circa illa senten tiam minine assecutis, fides habenda non est; nam si inter fructus spiritus, cum charitate, et gaudio, et patientia, et reliquis, castitas quoque recensetur, hanc potius tanquam fructum dare, et masculum corpus a Deo datum conservare oportet, quam aliud quidpiam audere; adeo ut transgrediatur aliquis, per appositum ad rem de qua agimus, hocce præ ceptum 65: «Non vitiabis aspectum barbæ tuæ. Utile quoque est illud ad deterrendos juvenes ferventiori fide præditos, quos castitatis studio ferri fatendum est, sed non secundum scien tiam ". Si pugnaverint duo homines in idipsum, homo cum fratre suo, › et cætera, usque ad id Non parcet oculus tuus super eam s.» Nan si manus amputatur quæ viri testes apprehenderit, cur non et is qui viam ignorans qua ad continentiam eatur, tali se ipse calamitate implicuit? Jam vero cum animo suo cogitet, qui tale facinus ad missurus est, quanam ab iis sit passurus, qui pro bris eum et conviciis appetentes, his verbis uten tur 56: «Non intrabit eunuchus altritis vel amnpu tatis testiculis, in Ecclesiam Domini, › virum hunc inter castratos numerantes. Jam vero ea prætereo quæ tolerabit quispiam impedito intempestive se Levit. XIX, Rom. x, 2. Deuter. xxv, 11, 12. Deuter. IX, 1. Is est Sextus Py thagoreus qui Sententiarum Enchiridion scripsit, a Rufino Latine conversum, et ab ipso, necnon et ab Augustino, Sixto, sive Xysto, papae et martyri, falso tributum. Hunc errorem confutat Hieronymus, lib. Iv in Jerem., cap. 32, et alibi. HUETIUS. Codex Anglicanus, editio Huetii, Cortex Anglicanus, editio Huetii, etc. Do cuerunt veteres a capite maximam educi seminis partein, quod aures, maxillas, mentuin, ac dorsi spinam permeans, ad genitalia loca profluat; et dum circa mentum moram facit, rarescere sunımam cuticulam, pilosque enasci; ac proinde exsectis eunuchis hanc scaturiginem sisti putant, necnon et infecundos evadere qui secundum aures sectionem passi sint. Hippocrates, De natura pueri «Simul autem via fit tum menstruis, tum genituræ in virginibus; et pilis vestitur pubes pueri et puella, rarescente extima cuticula: simulque pilis humor modicus alimentum subministrat. Idem et pilis qui in viri mento succrescunt, contingit; rarescit enim summa cutis, abscedente in eam bu more e capite. Tum enim in seminis effusione, tum in tempore interjecto, pili humore moderato nu triuntur; tum maxime cum moram facit humor a capite in mentum proruens, dum genitura excer nitur, a pectore distans.» Et lib. De genitura valentes. Sic ait auten Sextus in Sententiis, libro qui inultorum manibus tanquam bonæ notæ teritur Quæcunque pars corporis ad intemperantiam te compulerit, projice abs te; satius enim est parte mu tilum caste vivere, quam ea praeditum perdite.» Et rursum in eodem libro progressus, adhortans eodem fere modo ait: «Homines quidem ad tuendam reliqui corporis sanitatem membra sua scindentes videas, et abjicientes; at quanto melius ad conservandam casti tatem? Quinetiam Philon, qui multis in Moysis legem lucubratis voluminibus, hominum etiam ingenio præ ditorum laudem meruit, in eo libro cui titulum fecit, Deteriorem potiori insidiari solere, satius esse ait evirari, quam illegitimos et nefarios concubitus se clari: at iis, sacrarum litterarum circa illa senten tiam minine assecutis, fides habenda non est; nam si inter fructus spiritus, cum charitate, et gaudio, et patientia, et reliquis, castitas quoque recensetur, hanc potius tanquam fructum dare, et masculum corpus a Deo datum conservare oportet, quam aliud quidpiam audere; adeo ut transgrediatur aliquis, per appositum ad rem de qua agimus, hocce præ ceptum 65: «Non vitiabis aspectum barbæ tuæ. Utile quoque est illud ad deterrendos juvenes ferventiori fide præditos, quos castitatis studio ferri fatendum est, sed non secundum scien tiam ". Si pugnaverint duo homines in idipsum, homo cum fratre suo, › et cætera, usque ad id Non parcet oculus tuus super eam s.» Nan si manus amputatur quæ viri testes apprehenderit, cur non et is qui viam ignorans qua ad continentiam eatur, tali se ipse calamitate implicuit? Jam vero cum animo suo cogitet, qui tale facinus ad missurus est, quanam ab iis sit passurus, qui pro bris eum et conviciis appetentes, his verbis uten tur 56: «Non intrabit eunuchus altritis vel amnpu tatis testiculis, in Ecclesiam Domini, › virum hunc inter castratos numerantes. Jam vero ea prætereo quæ tolerabit quispiam impedito intempestive se Levit. XIX, Rom. x, 2. Deuter. xxv, 11, 12. Deuter. IX, 1. Is est Sextus Py thagoreus qui Sententiarum Enchiridion scripsit, a Rufino Latine conversum, et ab ipso, necnon et ab Augustino, Sixto, sive Xysto, papae et martyri, falso tributum. Hunc errorem confutat Hieronymus, lib. Iv in Jerem., cap. 32, et alibi. HUETIUS. Codex Anglicanus, editio Huetii, Cortex Anglicanus, editio Huetii, etc. Do cuerunt veteres a capite maximam educi seminis partein, quod aures, maxillas, mentuin, ac dorsi spinam permeans, ad genitalia loca profluat; et dum circa mentum moram facit, rarescere sunımam cuticulam, pilosque enasci; ac proinde exsectis eunuchis hanc scaturiginem sisti putant, necnon et infecundos evadere qui secundum aures sectionem passi sint. Hippocrates, De natura pueri «Simul autem via fit tum menstruis, tum genituræ in virginibus; et pilis vestitur pubes pueri et puella, rarescente extima cuticula: simulque pilis humor modicus alimentum subministrat. Idem et pilis qui in viri mento succrescunt, contingit; rarescit enim summa cutis, abscedente in eam bu more e capite. Tum enim in seminis effusione, tum in tempore interjecto, pili humore moderato nu triuntur; tum maxime cum moram facit humor a capite in mentum proruens, dum genitura excer nitur, a pectore distans.» Et lib. De genitura

Εἶτ’ ἐπεὶ οἱ μνησθέντες εὐαγγελισταὶ τῶν κατὰ τὸν τόπον, ὅτι μὲν [ὡς ὁ Ματθαῖός φησι] «προσηνέχθη παιδία» τῷ Ἰησοῦ ἢ [ὡς ὁ Μᾶρκος] «προσέφερον αὐτῷ [παιδία» ἢ [ὡς ὁ Λουκᾶς] «προσέφερον δὲ αὐτῷ] καὶ βρέφη» ἀνέγραψαν, ὑπὸ τίνος δὲ προσηνέχθη ἢ τίνες προσέφερον, ἅμα [πάντες] παραλελοίπασιν, ἡμῖν καταλιπόντες ἐξετάζειν τὸ παραλελειμμένον, ἄξιον ἰδεῖν πότερον κατὰ συντυχίαν ὑπὸ τῶν τριῶν τὸ τοιοῦτον παραλέλειπται [δυναμένων ἀναγράψαι· «προσηνέχθη αὐτῷ» ἀπὸ τῶν γονέων ἢ ἀπὸ τῶν μητέρων, ἤ· «προσέφερον αὐτῷ βρέφη» ἢ «παιδία» αἱ μητέρες αὐτῶν], ἢ γνώσεως λογισμῷ καὶ σοφίᾳ τὸ τοιοῦτον πεποιήκασιν εἰς παράστασιν τοῦ ὅτι προσελθόντες ἄγγελοι τῷ Ἰησοῦ καὶ διακονοῦντες αὐτῷ, αὐτοὶ νῷ θειοτέρῳ τὰς τῶν παιδίων ὁρῶντες διαφορὰς ἢ βρεφῶν οἴδασι τίνας προσφέρειν δεῖ τῷ Ἰησοῦ, ἵνα προσενεχθέντες «αὐτῷ» χειροθετηθῶσιν ὑπ’ αὐτοῦ, καὶ πότε· οἴδασι δὲ καὶ τίνας οὐ χρὴ ἢ ὅτι ἐπί τινα χρόνον οὐ χρή· οὐ γὰρ ἄτερ ἡγοῦμαι ἀγγελικῆς οἰκονομίας τὰ τοιαῦτα «παιδία» προσέρχεσθαι τῷ Ἰησοῦ. δοκίμῳ· «Πᾶν μέρος τοῦ σώματος τὸ ἀναπεῖθόν σε μὴ σωφρονεῖν, ρίψον· ἄμεινον γὰρ χωρὶς τοῦ μέρους ζῆν σωφρόνως ἢ μετὰ τοῦ μέρους ἀλεθρίως.» Κα! πάλιν προβὰς ἐν τῷ αὐτῷ βιβλίῳ, ἀφορμὴν διδούς ἐπὶ τὸ παραπλήσιον, λέγει·. Ανθρώπους ἴδως ἂν ὑπὲρ τοῦ τὸ λοιπὸν τοῦ σώματος ἔχειν ἐῤῥωμένον ἀποκόπτοντας αὐτῶν καὶ ῥίπτοντας μέρη· πόσω βέλο τιον ὑπὲρ τοῦ σωφρονεῖν;» Καὶ Φίλων δὲ, ἐν παλ λοῖς τῶν εἰς τὸν Μωσέως νόμον συντάξεων αὐτοῦ εὐ δοκιμῶν καὶ παρὰ συνετοῖς ἀνδράσι, φησὶν ἐν βιβλίω ᾧ οὕτως ἐπέγραψεν· Ἐπὶ τοῦ τὸ χεῖρον τῷ κρείττονι φιλεῖν ἐπιτίθεσθαι, ὅτι ἐξευνουχισθῆναι μὲν ἄμεινον ἢ πρὸς συνουσίας ἐκνόμους αυτήν ἀλλ᾽ οὐ πιστευτέον αὐτοῖς μὴ τὸ βούλημα τῶν ἱερ γραμμάτων περὶ τούτων ἐξειληφόσιν· εἰ γὰρ ἐν ταῖς καρποῖς τοῦ πνεύματος κατείλεκται μετὰ ἀγάπης, καὶ χαρᾶς, καὶ μακροθυμίας, καὶ τῶν λοιπῶν, καὶ ἡ έγκράτεια, καρποφορητέον μᾶλλον τὴν ἐγκράτειαν, καὶ τὸ δεδομένον ἀπὸ Θεοῦ σῶμα ἄῤῥεν τηρητέον, ήπερ ἄλλο τι τολμητέον, ἵνα καὶ παραβαίνῃ τις τὸ καὶ ὡς πρὸς τὸ ῥητὸν χρησίμως λέγον • «03 φθερεῖς τὴν ὄψιν τοῦ πώγωνός σου.» Χρήσιμον εἰς ἀποτροπὴν θερμῶν μὲν τῇ πίστει νεωτέρων, οἷς ὁμολογεῖν χρὴ, ὅτι ἔρωτα σωφροσύνης ἔχουσιν, «ἀλλ' οὐ κατ᾽ ἐπίγνωσιν· ν καὶ τό·ι Ἐὰν δὲ μάχωνται ἄν θρωποι ἐπὶ τὸ αὐτὸ, ἄνθρωπος μετὰ τοῦ ἀδελφοῦ ἑαυτοῦ,» καὶ τὰ ἑξῆς, ἕως τοῦ·· Οὐ φείσεται ὁ ὀφθαλμός σου ἐπ' αὐτῇ·, εἰ γὰρ ἀποκόπτε Γνώμαις βιβλίῳ φερομένῳ παρὰ πολλοῖς ὡς ται χεὶρ ἐπιλαβομένη διδύμων ἀνδρὸς, πῶς οὐχὶ καὶ ὁ ἑαυτὸν δι᾿ ἄγνοιαν ὁδοῦ φερούσης ἐπὶ σω φροσύνην τοιαύτῃ περιστάσει ἐπιδεδωκώς; Επι λογισάσθω οὖν ἡ μέλλων τὸ τοιοῦτον τολμῶν, δ πείσεται ὑπὸ τῶν ὀνειδιζόντων, καὶ συγχρωμένων τῷ Οὐκ εἰσελεύσεται θλαδίας, καὶ ἀποκεκομμένος, εἰς Ἐκκλησίαν Κυρίου, ο συναριθμούντων αὐτὸν τοῖς ἀποκεκομμένοις τὸν ἄνδρα. Οὔπω λέγω καὶ ὁ πάθος ἄν τις παρὰ καιρὸν ἐμποδισθέντων τῶν, ὡς τρῶν παῖδές φασιν, ἀπὸ κεφαλῆς καταβαινόντων σε Σέξτος ἐν ταῖς Γνώμαις. οὕτως, οὗτος. λέγον, λέγων. Εμποδισθέντων τῶν, ὡς ἰατρῶν, "Αμα δὲ ἡ ὁδὸς προσγίνεται καὶ τοῖσι καταμηνίοισι, καὶ τῇ γονῇ τῇσι παρθένοισι· καὶ τριχοῦται ἡ ἤδη τοῦ παι ἐδς καὶ τῆς παρθένου, ἀραιῆς τῆς ἐπιδερμίδος γινο μένης· καὶ ἅμα ἡ θρίξ ικμάδα μετρίην εἰς τὴν τρο φὴν ἔχει, καὶ οὐκ ἐλάσσονα. Οὕτω δὲ καὶ ἡ ἐπὶ τοῦ γενείου τοῦ ἀνδρὸς ἔχει· ἀραιὴ γὰρ γίνεται ἑπι δερμὶς, χωρεούσης εἰς αὐτὴν τῆς ἱκμάδος ἀπὸ τῆς κεφαλῆς. "Αμα μὲν γὰρ καὶ ἐν τῇ λαγνείῃ, ἅμα δὲ καὶ ἐν τῷ μεταξύ χρόνῳ ἡ θρίξ μετρίην ἔχει τὴν ἱκμάδα ἐς τὴν τροφήν· τότε μάλιστα, εκόταν ο χρόν νος ἐγγένηται τῷ ὑγρῷ ἀπὸ τῆς κεφαλῆς καταβαί νοντι ἐν τῇ λαγνείῃ, ἀπέχων τῶν στηθέων, ἐπὶ τὸ γένειον. Οκήσοι δὲ παρ᾽ οὖς τετμημένοι εἰσὶν, οὗτοι λα γνεύουσι μὲν, καὶ ἀφιᾶσιν, ὀλίγον δὲ, καὶ ἀσθενὲς, καὶ δοκίμῳ· «Πᾶν μέρος τοῦ σώματος τὸ ἀναπεῖθόν σε μὴ σωφρονεῖν, ρίψον· ἄμεινον γὰρ χωρὶς τοῦ μέρους ζῆν σωφρόνως ἢ μετὰ τοῦ μέρους ἀλεθρίως.» Κα! πάλιν προβὰς ἐν τῷ αὐτῷ βιβλίῳ, ἀφορμὴν διδούς ἐπὶ τὸ παραπλήσιον, λέγει·. Ανθρώπους ἴδως ἂν ὑπὲρ τοῦ τὸ λοιπὸν τοῦ σώματος ἔχειν ἐῤῥωμένον ἀποκόπτοντας αὐτῶν καὶ ῥίπτοντας μέρη· πόσω βέλο τιον ὑπὲρ τοῦ σωφρονεῖν;» Καὶ Φίλων δὲ, ἐν παλ λοῖς τῶν εἰς τὸν Μωσέως νόμον συντάξεων αὐτοῦ εὐ δοκιμῶν καὶ παρὰ συνετοῖς ἀνδράσι, φησὶν ἐν βιβλίω ᾧ οὕτως ἐπέγραψεν· Ἐπὶ τοῦ τὸ χεῖρον τῷ κρείττονι φιλεῖν ἐπιτίθεσθαι, ὅτι ἐξευνουχισθῆναι μὲν ἄμεινον ἢ πρὸς συνουσίας ἐκνόμους αυτήν ἀλλ᾽ οὐ πιστευτέον αὐτοῖς μὴ τὸ βούλημα τῶν ἱερ γραμμάτων περὶ τούτων ἐξειληφόσιν· εἰ γὰρ ἐν ταῖς καρποῖς τοῦ πνεύματος κατείλεκται μετὰ ἀγάπης, καὶ χαρᾶς, καὶ μακροθυμίας, καὶ τῶν λοιπῶν, καὶ ἡ έγκράτεια, καρποφορητέον μᾶλλον τὴν ἐγκράτειαν, καὶ τὸ δεδομένον ἀπὸ Θεοῦ σῶμα ἄῤῥεν τηρητέον, ήπερ ἄλλο τι τολμητέον, ἵνα καὶ παραβαίνῃ τις τὸ καὶ ὡς πρὸς τὸ ῥητὸν χρησίμως λέγον • « φθερεῖς τὴν ὄψιν τοῦ πώγωνός σου.» Χρήσιμον εἰς ἀποτροπὴν θερμῶν μὲν τῇ πίστει νεωτέρων, οἷς ὁμολογεῖν χρὴ, ὅτι ἔρωτα σωφροσύνης ἔχουσιν, «ἀλλ' οὐ κατ᾽ ἐπίγνωσιν· ν καὶ τό·ι Ἐὰν δὲ μάχωνται ἄν θρωποι ἐπὶ τὸ αὐτὸ, ἄνθρωπος μετὰ τοῦ ἀδελφοῦ ἑαυτοῦ,» καὶ τὰ ἑξῆς, ἕως τοῦ·· Οὐ φείσεται ὁ ὀφθαλμός σου ἐπ' αὐτῇ·, εἰ γὰρ ἀποκόπτε Γνώμαις βιβλίῳ φερομένῳ παρὰ πολλοῖς ὡς ται χεὶρ ἐπιλαβομένη διδύμων ἀνδρὸς, πῶς οὐχὶ καὶ ὁ ἑαυτὸν δι᾿ ἄγνοιαν ὁδοῦ φερούσης ἐπὶ σω φροσύνην τοιαύτῃ περιστάσει ἐπιδεδωκώς; Επι λογισάσθω οὖν ἡ μέλλων τὸ τοιοῦτον τολμῶν, δ πείσεται ὑπὸ τῶν ὀνειδιζόντων, καὶ συγχρωμένων τῷ Οὐκ εἰσελεύσεται θλαδίας, καὶ ἀποκεκομμένος, εἰς Ἐκκλησίαν Κυρίου, ο συναριθμούντων αὐτὸν τοῖς ἀποκεκομμένοις τὸν ἄνδρα. Οὔπω λέγω καὶ ὁ πάθος ἄν τις παρὰ καιρὸν ἐμποδισθέντων τῶν, ὡς τρῶν παῖδές φασιν, ἀπὸ κεφαλῆς καταβαινόντων σε Σέξτος ἐν ταῖς Γνώμαις. οὕτως, οὗτος. λέγον, λέγων. Εμποδισθέντων τῶν, ὡς ἰατρῶν, "Αμα δὲ ἡ ὁδὸς προσγίνεται καὶ τοῖσι καταμηνίοισι, καὶ τῇ γονῇ τῇσι παρθένοισι· καὶ τριχοῦται ἡ ἤδη τοῦ παι ἐδς καὶ τῆς παρθένου, ἀραιῆς τῆς ἐπιδερμίδος γινο μένης· καὶ ἅμα ἡ θρίξ ικμάδα μετρίην εἰς τὴν τρο φὴν ἔχει, καὶ οὐκ ἐλάσσονα. Οὕτω δὲ καὶ ἡ ἐπὶ τοῦ γενείου τοῦ ἀνδρὸς ἔχει· ἀραιὴ γὰρ γίνεται ἑπι δερμὶς, χωρεούσης εἰς αὐτὴν τῆς ἱκμάδος ἀπὸ τῆς κεφαλῆς. "Αμα μὲν γὰρ καὶ ἐν τῇ λαγνείῃ, ἅμα δὲ καὶ ἐν τῷ μεταξύ χρόνῳ ἡ θρίξ μετρίην ἔχει τὴν ἱκμάδα ἐς τὴν τροφήν· τότε μάλιστα, εκόταν ο χρόν νος ἐγγένηται τῷ ὑγρῷ ἀπὸ τῆς κεφαλῆς καταβαί νοντι ἐν τῇ λαγνείῃ, ἀπέχων τῶν στηθέων, ἐπὶ τὸ γένειον. Οκήσοι δὲ παρ᾽ οὖς τετμημένοι εἰσὶν, οὗτοι λα γνεύουσι μὲν, καὶ ἀφιᾶσιν, ὀλίγον δὲ, καὶ ἀσθενὲς, καὶ valentes. Sic ait auten Sextus in Sententiis, libro qui inultorum manibus tanquam bonæ notæ teritur Quæcunque pars corporis ad intemperantiam te compulerit, projice abs te; satius enim est parte mu tilum caste vivere, quam ea praeditum perdite.» Et rursum in eodem libro progressus, adhortans eodem fere modo ait: «Homines quidem ad tuendam reliqui corporis sanitatem membra sua scindentes videas, et abjicientes; at quanto melius ad conservandam casti tatem? Quinetiam Philon, qui multis in Moysis legem lucubratis voluminibus, hominum etiam ingenio præ ditorum laudem meruit, in eo libro cui titulum fecit, Deteriorem potiori insidiari solere, satius esse ait evirari, quam illegitimos et nefarios concubitus se clari: at iis, sacrarum litterarum circa illa senten tiam minine assecutis, fides habenda non est; nam si inter fructus spiritus, cum charitate, et gaudio, et patientia, et reliquis, castitas quoque recensetur, hanc potius tanquam fructum dare, et masculum corpus a Deo datum conservare oportet, quam aliud quidpiam audere; adeo ut transgrediatur aliquis, per appositum ad rem de qua agimus, hocce præ ceptum 65: «Non vitiabis aspectum barbæ tuæ. Utile quoque est illud ad deterrendos juvenes ferventiori fide præditos, quos castitatis studio ferri fatendum est, sed non secundum scien tiam ". Si pugnaverint duo homines in idipsum, homo cum fratre suo, › et cætera, usque ad id Non parcet oculus tuus super eam s.» Nan si manus amputatur quæ viri testes apprehenderit, cur non et is qui viam ignorans qua ad continentiam eatur, tali se ipse calamitate implicuit? Jam vero cum animo suo cogitet, qui tale facinus ad missurus est, quanam ab iis sit passurus, qui pro bris eum et conviciis appetentes, his verbis uten tur 56: «Non intrabit eunuchus altritis vel amnpu tatis testiculis, in Ecclesiam Domini, › virum hunc inter castratos numerantes. Jam vero ea prætereo quæ tolerabit quispiam impedito intempestive se Levit. XIX, Rom. x, 2. Deuter. xxv, 11, 12. Deuter. IX, 1. Is est Sextus Py thagoreus qui Sententiarum Enchiridion scripsit, a Rufino Latine conversum, et ab ipso, necnon et ab Augustino, Sixto, sive Xysto, papae et martyri, falso tributum. Hunc errorem confutat Hieronymus, lib. Iv in Jerem., cap. 32, et alibi. HUETIUS. Codex Anglicanus, editio Huetii, Cortex Anglicanus, editio Huetii, etc. Do cuerunt veteres a capite maximam educi seminis partein, quod aures, maxillas, mentuin, ac dorsi spinam permeans, ad genitalia loca profluat; et dum circa mentum moram facit, rarescere sunımam cuticulam, pilosque enasci; ac proinde exsectis eunuchis hanc scaturiginem sisti putant, necnon et infecundos evadere qui secundum aures sectionem passi sint. Hippocrates, De natura pueri «Simul autem via fit tum menstruis, tum genituræ in virginibus; et pilis vestitur pubes pueri et puella, rarescente extima cuticula: simulque pilis humor modicus alimentum subministrat. Idem et pilis qui in viri mento succrescunt, contingit; rarescit enim summa cutis, abscedente in eam bu more e capite. Tum enim in seminis effusione, tum in tempore interjecto, pili humore moderato nu triuntur; tum maxime cum moram facit humor a capite in mentum proruens, dum genitura excer nitur, a pectore distans.» Et lib. De genitura valentes. Sic ait auten Sextus in Sententiis, libro qui inultorum manibus tanquam bonæ notæ teritur Quæcunque pars corporis ad intemperantiam te compulerit, projice abs te; satius enim est parte mu tilum caste vivere, quam ea praeditum perdite.» Et rursum in eodem libro progressus, adhortans eodem fere modo ait: «Homines quidem ad tuendam reliqui corporis sanitatem membra sua scindentes videas, et abjicientes; at quanto melius ad conservandam casti tatem? Quinetiam Philon, qui multis in Moysis legem lucubratis voluminibus, hominum etiam ingenio præ ditorum laudem meruit, in eo libro cui titulum fecit, Deteriorem potiori insidiari solere, satius esse ait evirari, quam illegitimos et nefarios concubitus se clari: at iis, sacrarum litterarum circa illa senten tiam minine assecutis, fides habenda non est; nam si inter fructus spiritus, cum charitate, et gaudio, et patientia, et reliquis, castitas quoque recensetur, hanc potius tanquam fructum dare, et masculum corpus a Deo datum conservare oportet, quam aliud quidpiam audere; adeo ut transgrediatur aliquis, per appositum ad rem de qua agimus, hocce præ ceptum 65: «Non vitiabis aspectum barbæ tuæ. Utile quoque est illud ad deterrendos juvenes ferventiori fide præditos, quos castitatis studio ferri fatendum est, sed non secundum scien tiam ". Si pugnaverint duo homines in idipsum, homo cum fratre suo, › et cætera, usque ad id Non parcet oculus tuus super eam s.» Nan si manus amputatur quæ viri testes apprehenderit, cur non et is qui viam ignorans qua ad continentiam eatur, tali se ipse calamitate implicuit? Jam vero cum animo suo cogitet, qui tale facinus ad missurus est, quanam ab iis sit passurus, qui pro bris eum et conviciis appetentes, his verbis uten tur 56: «Non intrabit eunuchus altritis vel amnpu tatis testiculis, in Ecclesiam Domini, › virum hunc inter castratos numerantes. Jam vero ea prætereo quæ tolerabit quispiam impedito intempestive se Levit. XIX, Rom. x, 2. Deuter. xxv, 11, 12. Deuter. IX, 1. Is est Sextus Py thagoreus qui Sententiarum Enchiridion scripsit, a Rufino Latine conversum, et ab ipso, necnon et ab Augustino, Sixto, sive Xysto, papae et martyri, falso tributum. Hunc errorem confutat Hieronymus, lib. Iv in Jerem., cap. 32, et alibi. HUETIUS. Codex Anglicanus, editio Huetii, Cortex Anglicanus, editio Huetii, etc. Do cuerunt veteres a capite maximam educi seminis partein, quod aures, maxillas, mentuin, ac dorsi spinam permeans, ad genitalia loca profluat; et dum circa mentum moram facit, rarescere sunımam cuticulam, pilosque enasci; ac proinde exsectis eunuchis hanc scaturiginem sisti putant, necnon et infecundos evadere qui secundum aures sectionem passi sint. Hippocrates, De natura pueri «Simul autem via fit tum menstruis, tum genituræ in virginibus; et pilis vestitur pubes pueri et puella, rarescente extima cuticula: simulque pilis humor modicus alimentum subministrat. Idem et pilis qui in viri mento succrescunt, contingit; rarescit enim summa cutis, abscedente in eam bu more e capite. Tum enim in seminis effusione, tum in tempore interjecto, pili humore moderato nu triuntur; tum maxime cum moram facit humor a capite in mentum proruens, dum genitura excer nitur, a pectore distans.» Et lib. De genitura

Οἶμαι δ’ ὅτι καὶ ἐπεὶ πολλαὶ πονηραὶ δυνάμεις περὶ τὴν ἀνθρωπίνην ψυχὴν ἀρχῆθεν ἀσχολοῦνται ποικίλως αὐτῇ ἐπιβουλεύουσαι, διὰ τοῦτο ὡς ἤδη ἐκ τῶν προτέρων τὴν δύναμιν αὐτοῦ μαθόντες οἱ προσφέροντες τῷ σωτῆρι «τὰ [παιδία» ἢ τὰ] βρέφη τοῦτ’ ἐποίουν, ἵνα διὰ τῆς ἐπιθέσεως τῶν χειρῶν αὐτοῦ καὶ τῆς περὶ τῶν παιδίων καὶ τῶν βρεφῶν εὐχῆς [καὶ] διὰ τῆς ἁφῆς ἀπελαύνηται μὲν τὰ χείρονα, δύναμις δὲ ἐγγινομένη διαφέρουσα καὶ πρὸς τὰ ἑξῆς διαρκῇ ὡς κωλυτικὴ τυγχάνουσα ἐπαφῆς τῶν ἐναντίων. καὶ ὁ σωτὴρ οὖν οὐχ [ὡς] ἁπλοῦν τι καὶ ἄκαιρον ἐπιστάμενος τὸ τοιοῦτον, ἀλλὰ σωτήριον τοῖς ὑπ’ αὐτοῦ χειροθετουμένοις ὧν ἥπτετο, φησὶ τοῖς ἐπιτιμῶσι μαθηταῖς καὶ διὰ τοῦ ἐπιτιμᾶν κωλύουσιν αὐτῷ προςφέρεσθαι «τὰ παιδία» [ἢ τὰ βρέφη] τὸ «ἄφετε τὰ παιδία καὶ μὴ κωλύετε αὐτὰ ἐλθεῖν πρός με.» εἰ μὲν οὖν ἔχει λόγον τὰ ἀποδεδομένα περὶ τοῦ ὑπὸ τίνων προσηνέχθη ἢ τίνες προσέφερον, ἀκολούθως ἂν ἐκείνοις «μαθηταί» τινες ἐξαίρετοι νοοῖντο τοῦ Ἰησοῦ δυνάμεις ἅγιαι μεμαθητευμέναι τῷ υἱῷ τοῦ θεοῦ· ἐπὶ τοὺς ἄῤῥενας τόπους σπερμάτων, καὶ ἐν τῷ κατα βαίνειν διά τινων περὶ τὰς παρειάς φλεβῶν, τῇ φυ σικῇ τῶν καταβαινόντων θερμότητι τρίχας ποιούντων φύειν τοὺς ἄνδρας περὶ τὰ γένεια· ὧν τριχῶν στέ ρονται καὶ οἱ νομίζοντες ἑαυτοὺς δεῖν σωματικῶς εὐνοιχίζειν διὰ τὴν τῶν οὐρανῶν βασιλείαν. Τίνα δ' ἂν πάθοιεν, ἢ καρηβαρίας καὶ σκοτώσεις ἔσθ' ὅτε φθανούσας καὶ ἐπὶ τὸ ἡγεμονικὸν, καὶ ταραττούσας τὸ φανταστικὸν ἀλλόκοτα φαντασιούμενον ἀπὸ τῆς τοιάσδε ύλης; Πρὶν δὲ ἔλθω ἐπὶ τὴν διήγησιν τῶν κατὰ τὸν τόπον, λεκτέον, ὅτι, εἴπερ τι ἀκόλουθον ἑαυτῷ ὁ Μαρκίων πεποίηκε, φάσκων μὴ δεῖν ἀλληγο ρεῖν τὴν Γραφὴν, καὶ τοὺς τόπους τούτους ἠθέ λησεν ὡς οὐχ ὑπὸ τοῦ Σωτῆρος εἰρημένους, νο μέσας δεῖν ἤτοι παραδέξασθαι, μετὰ τοῦ φάσκειν τὸν Σωτῆρα ταῦτα εἰρηκέναι, τὸ καὶ ἐπὶ τὰ τοιαῦτα τολ μὲν ἑαυτὸν παραδιδόναι πεισόμενον τὸν πεπιστευκότα, ἢ μὴ ἂν εὐλόγως τολμήσαντα τὰ τηλικαῦτα, ἐσόμενα εἰς δυσφημίαν τὴν κατὰ τοῦ λόγου, μηδὲ πιστεύειν εἶναι τοῦ Σωτῆρος τοὺς λόγους, είγε μὴ ἀλληγο ροῦνται. Ημεῖς δὲ οἱ βουλόμενοι τὴν ἀκολουθίαν σώζειν τῶν 4. τριῶν εὐνουχισμῶν, καὶ εὐδοκοῦντες τῇ τροπολογία τοῦ τρίτου, τοιαῦτα φήσομεν καὶ περὶ τῶν προτέρων δύο· εὐνοῦχοι τροπικῶς νῦν οἱ ἀργοί πρὸς ἀφρο δίσια λέγοιντ' ἂν, καὶ μὴ ἐπιδιδόντες ἑαυτοὺς ταῖς κατὰ ταῦτα ἀσελγείαις καὶ ἀκαθαρσίαις, ἢ τὰ παρα πλήσια αὐτοῖς. Εἰσὶ δὲ τῶν πρὸς ταῦτα ἀργούντων διαφοραὶ, οἶμαι, τρεῖς· οἱ μὲν γὰρ ἐκ κατασκευῆς εἰσι τοιοῦτοί, περὶ ὧν λέγοιτ' ἂν τό· «Εἰσὶν εὐνοῦχοι, οἵτινες ἐκ κοιλίας μητρὸς ἐγεννήθησαν οὕτως· ο οἱ δὲ ἐκ λόγων μὲν ἀσκοῦσι προτραπέντες τὴν τῶν ἀφρο › δεσίων ἀποχὴν, καὶ πάσης τῆς περὶ τὸν τόπον ἀκο λασίας· οὐ μὴν τὸ γεννῆσαν αὐτοῖς τὴν τοιαύτην πρό θεσιν, καὶ ἄσκησιν, καὶ τὴν, ἵν᾽ οὕτως ὀνομάσω, κατά όρθωσιν, λόγος γέγονε Θεοῦ, ἀλλὰ ἀνθρώπινοι λόγοι, εἴτε τῶν φιλοσοφησάντων παρ' Έλλησιν, εἴτε «τῶν κωλυόντων γαμεῖν, ἀπέχεσθαι βρωμάτων, ἐν ταῖς Ἐπεὶ δὲ οἱ ἀπὸ Μαρκίωνος ἔχουσι τὴν λέξιν οὕτως· Τὸν ἄρτον σου τὸν ἐπιούσιον δίδου ἡμῖν τὸ καθ' ἡμέραν, ἐπαπορήσωμεν αὐτοῖς, ἀλληγορίας καὶ ἀναγωγὰς φεύ γουσι, τίς ἐστιν ὁ ἄρτος τοῦ Θεοῦ. ἄγονον· χωρέει δὲ τὸ πλεῖστον τοῦ γόνου ἀπὸ τῆς κεφαλῆς παρὰ τὰ οὔατα εἰς τὸν νοτιαῖον μυελόν, Αὕτη δὲ ἡ δίοδος ὑπὸ τῆς τομῆς οὐλῆς γενομένης στερεή γέγονεν. Εἰσὶ γὰρ παρὰ τὰ ὦτα φλέβες, ἃς ἐάν τις ἐπιτάμῃ, ἄγονοι γίνονται οἱ ἐπιτμηθέντες. Φάσκων μὴ δεῖν ἀλληγορείν. Ηθέλησεν. ἠθέτησεν. Εὐνοῦχοι τροπικῶς νῦν οἱ ἀργοί, Τόπον. Τόπος, ἐπὶ τοὺς ἄῤῥενας τόπους σπερμάτων, καὶ ἐν τῷ κατα βαίνειν διά τινων περὶ τὰς παρειάς φλεβῶν, τῇ φυ σικῇ τῶν καταβαινόντων θερμότητι τρίχας ποιούντων φύειν τοὺς ἄνδρας περὶ τὰ γένεια· ὧν τριχῶν στέ ρονται καὶ οἱ νομίζοντες ἑαυτοὺς δεῖν σωματικῶς εὐνοιχίζειν διὰ τὴν τῶν οὐρανῶν βασιλείαν. Τίνα δ' ἂν πάθοιεν, ἢ καρηβαρίας καὶ σκοτώσεις ἔσθ' ὅτε φθανούσας καὶ ἐπὶ τὸ ἡγεμονικὸν, καὶ ταραττούσας τὸ φανταστικὸν ἀλλόκοτα φαντασιούμενον ἀπὸ τῆς τοιάσδε ύλης; Πρὶν δὲ ἔλθω ἐπὶ τὴν διήγησιν τῶν κατὰ τὸν τόπον, λεκτέον, ὅτι, εἴπερ τι ἀκόλουθον ἑαυτῷ ὁ Μαρκίων πεποίηκε, φάσκων μὴ δεῖν ἀλληγο ρεῖν τὴν Γραφὴν, καὶ τοὺς τόπους τούτους ἠθέ λησεν ὡς οὐχ ὑπὸ τοῦ Σωτῆρος εἰρημένους, νο μέσας δεῖν ἤτοι παραδέξασθαι, μετὰ τοῦ φάσκειν τὸν Σωτῆρα ταῦτα εἰρηκέναι, τὸ καὶ ἐπὶ τὰ τοιαῦτα τολ μὲν ἑαυτὸν παραδιδόναι πεισόμενον τὸν πεπιστευκότα, ἢ μὴ ἂν εὐλόγως τολμήσαντα τὰ τηλικαῦτα, ἐσόμενα εἰς δυσφημίαν τὴν κατὰ τοῦ λόγου, μηδὲ πιστεύειν εἶναι τοῦ Σωτῆρος τοὺς λόγους, είγε μὴ ἀλληγο ροῦνται. Ημεῖς δὲ οἱ βουλόμενοι τὴν ἀκολουθίαν σώζειν τῶν 4. τριῶν εὐνουχισμῶν, καὶ εὐδοκοῦντες τῇ τροπολογία τοῦ τρίτου, τοιαῦτα φήσομεν καὶ περὶ τῶν προτέρων δύο· εὐνοῦχοι τροπικῶς νῦν οἱ ἀργοί πρὸς ἀφρο δίσια λέγοιντ' ἂν, καὶ μὴ ἐπιδιδόντες ἑαυτοὺς ταῖς κατὰ ταῦτα ἀσελγείαις καὶ ἀκαθαρσίαις, ἢ τὰ παρα πλήσια αὐτοῖς. Εἰσὶ δὲ τῶν πρὸς ταῦτα ἀργούντων διαφοραὶ, οἶμαι, τρεῖς· οἱ μὲν γὰρ ἐκ κατασκευῆς εἰσι τοιοῦτοί, περὶ ὧν λέγοιτ' ἂν τό· «Εἰσὶν εὐνοῦχοι, οἵτινες ἐκ κοιλίας μητρὸς ἐγεννήθησαν οὕτως· ο οἱ δὲ ἐκ λόγων μὲν ἀσκοῦσι προτραπέντες τὴν τῶν ἀφρο › δεσίων ἀποχὴν, καὶ πάσης τῆς περὶ τὸν τόπον ἀκο λασίας· οὐ μὴν τὸ γεννῆσαν αὐτοῖς τὴν τοιαύτην πρό θεσιν, καὶ ἄσκησιν, καὶ τὴν, ἵν᾽ οὕτως ὀνομάσω, κατά όρθωσιν, λόγος γέγονε Θεοῦ, ἀλλὰ ἀνθρώπινοι λόγοι, εἴτε τῶν φιλοσοφησάντων παρ' Έλλησιν, εἴτε «τῶν κωλυόντων γαμεῖν, ἀπέχεσθαι βρωμάτων, ἐν ταῖς Ἐπεὶ δὲ οἱ ἀπὸ Μαρκίωνος ἔχουσι τὴν λέξιν οὕτως· Τὸν ἄρτον σου τὸν ἐπιούσιον δίδου ἡμῖν τὸ καθ' ἡμέραν, ἐπαπορήσωμεν αὐτοῖς, ἀλληγορίας καὶ ἀναγωγὰς φεύ γουσι, τίς ἐστιν ὁ ἄρτος τοῦ Θεοῦ. ἄγονον· χωρέει δὲ τὸ πλεῖστον τοῦ γόνου ἀπὸ τῆς κεφαλῆς παρὰ τὰ οὔατα εἰς τὸν νοτιαῖον μυελόν, Αὕτη δὲ ἡ δίοδος ὑπὸ τῆς τομῆς οὐλῆς γενομένης στερεή γέγονεν. Εἰσὶ γὰρ παρὰ τὰ ὦτα φλέβες, ἃς ἐάν τις ἐπιτάμῃ, ἄγονοι γίνονται οἱ ἐπιτμηθέντες. Φάσκων μὴ δεῖν ἀλληγορείν. Ηθέλησεν. ἠθέτησεν. Εὐνοῦχοι τροπικῶς νῦν οἱ ἀργοί, Τόπον. Τόπος, mine, quod ut tradunt medicorum filii, a capite in genitalia profluit, et cum per quasdam venas quæ circa malas sitæ sunt, excernitur, nativo calore pi los e virorum maxillis emittit; quibus carent qui propter cœlorum regnum corpus suum exsecan dum esse arbitrantur. Quasnam vero capitis grave dines patiuntur, quas vertigines, quæ mentem etiam quando jue invadunt, et imaginum formatricem animæ vim res sibi novas et inusitatas ex hac ma teria fingentem perturbant? Verum antequam að hujus loci explanationem accedam, si consentaneum sibi, et congruens aliquid statuit Marcion, cum Scripturam allegorice non esse interpretandam pronuntiavit, hos quoque sermones tanquam a Servatore minime prolatos improbasse eum ac re jecisse dicendum est, cum sic existimaverit, vel ei qui fidem fuerit amplexus, talia audacter esse per petienda, si sermonum horum autorem esse Ser vatorem dixerit; vel si tanta jure merito patrare non audeat, quæ in verbi contumeliam et oppro brium vertant, neque sermones Servatori tribuen dos esse, nisi allegorice exponantur. Nos autem qui trium castrationum colæren tiam et connexionem servare volumus, et tropolo gicam tertiae explicationem probamus, hæc quoque de prioribus duabus dicemus: eunuchi tropice ii dici queunt qui frigidi sunt in venerem, et segnes, et qui se in venereas libidines et obscœnitates, iisque similia non efundunt. Abstinentium igitur ab iis tria genera agnosco; quidam enim ta les procreati ac formati sunt, de quibus dicere li. cet Sunt eunuchi, qui de matris utero sic nati ṣunt; quidam vero adhortationibus ad id moni tisque adducti, abstinentiam a venureis, et omni circa muliebria loca lascivia exercent: non tamen ejusmodi propositi, et studii, et laude digni, ut ita dicam, affectus suscipiendi auctor iis fuit Dei ver bum, sed hominum, sive qui apud gentes philoso phiæ incubuerunt, sive prohibentium nubere, onibus ædificationem introducentes moralem. Eunuchi nunc moraliter abstinentes se a venereis sunt appellandi. Eorum autem qui se continent, differentiæ tres sunt: et quidam quidem sunt natura frigidiores præ cæteris viris, et de quibus recte dicitur: «Sunt quidam eunuchi, qui de utero matris suæ nascuntur sic. › Quidam autem continentes sunt propter verba hominum: quorum concupiscentiam virilem præci dit non verbum divinum, sed verba humana: utputa, qui philosophati suut apud antiquos in gentibus, aut ss Matth. xix, 12. Idem in Luc. 11, 3, ex Catena Mazariniana ID. allegoriam placet nihil intelligi, quomodo, s etc. «Quicunque vero secundum aures socti sunt, hi semen quidem excernunt, sed exi guum, et imbecille, et infecundum: profluit enim maxima pars genituræ a capite, secundum aures, in dorsi medullam. At ipse transitus, facta per sectionem cicatrice, solidatur.» Et lib. De aere, locis et aquis Sunt enim prope aures venæ, quas si quis secue rit, infecundi evadunt qui secti sunt., HUETIUS. Origenes, lib. ii, in Epist. ad Rom. «Marciou sane cui per Lege etc. Hic ronymus, Theophylactus. illud est quod Varro e mulit bres locos appellat, et Cicero simpliciter locus, et Lucretius loca; hoc sensu usurpatur ab Aristotele, lib. vn Historiæ animalium, cap. 3. mine, quod ut tradunt medicorum filii, a capite in genitalia profluit, et cum per quasdam venas quæ circa malas sitæ sunt, excernitur, nativo calore pi los e virorum maxillis emittit; quibus carent qui propter cœlorum regnum corpus suum exsecan dum esse arbitrantur. Quasnam vero capitis grave dines patiuntur, quas vertigines, quæ mentem etiam quando jue invadunt, et imaginum formatricem animæ vim res sibi novas et inusitatas ex hac ma teria fingentem perturbant? Verum antequam að hujus loci explanationem accedam, si consentaneum sibi, et congruens aliquid statuit Marcion, cum Scripturam allegorice non esse interpretandam pronuntiavit, hos quoque sermones tanquam a Servatore minime prolatos improbasse eum ac re jecisse dicendum est, cum sic existimaverit, vel ei qui fidem fuerit amplexus, talia audacter esse per petienda, si sermonum horum autorem esse Ser vatorem dixerit; vel si tanta jure merito patrare non audeat, quæ in verbi contumeliam et oppro brium vertant, neque sermones Servatori tribuen dos esse, nisi allegorice exponantur. Nos autem qui trium castrationum colæren tiam et connexionem servare volumus, et tropolo gicam tertiae explicationem probamus, hæc quoque de prioribus duabus dicemus: eunuchi tropice ii dici queunt qui frigidi sunt in venerem, et segnes, et qui se in venereas libidines et obscœnitates, iisque similia non efundunt. Abstinentium igitur ab iis tria genera agnosco; quidam enim ta les procreati ac formati sunt, de quibus dicere li. cet Sunt eunuchi, qui de matris utero sic nati ṣunt; quidam vero adhortationibus ad id moni tisque adducti, abstinentiam a venureis, et omni circa muliebria loca lascivia exercent: non tamen ejusmodi propositi, et studii, et laude digni, ut ita dicam, affectus suscipiendi auctor iis fuit Dei ver bum, sed hominum, sive qui apud gentes philoso phiæ incubuerunt, sive prohibentium nubere, onibus ædificationem introducentes moralem. Eunuchi nunc moraliter abstinentes se a venereis sunt appellandi. Eorum autem qui se continent, differentiæ tres sunt: et quidam quidem sunt natura frigidiores præ cæteris viris, et de quibus recte dicitur: «Sunt quidam eunuchi, qui de utero matris suæ nascuntur sic. › Quidam autem continentes sunt propter verba hominum: quorum concupiscentiam virilem præci dit non verbum divinum, sed verba humana: utputa, qui philosophati suut apud antiquos in gentibus, aut ss Matth. xix, 12. Idem in Luc. 11, 3, ex Catena Mazariniana ID. allegoriam placet nihil intelligi, quomodo, s etc. «Quicunque vero secundum aures socti sunt, hi semen quidem excernunt, sed exi guum, et imbecille, et infecundum: profluit enim maxima pars genituræ a capite, secundum aures, in dorsi medullam. At ipse transitus, facta per sectionem cicatrice, solidatur.» Et lib. De aere, locis et aquis Sunt enim prope aures venæ, quas si quis secue rit, infecundi evadunt qui secti sunt., HUETIUS. Origenes, lib. ii, in Epist. ad Rom. «Marciou sane cui per Lege etc. Hic ronymus, Theophylactus. illud est quod Varro e mulit bres locos appellat, et Cicero simpliciter locus, et Lucretius loca; hoc sensu usurpatur ab Aristotele, lib. vn Historiæ animalium, cap. 3. 4. Nos autem si spiritales sumus, verba spiritus spiritaliter accipiamus, et de tribus istis eunuchiza 4. Nos autem si spiritales sumus, verba spiritus spiritaliter accipiamus, et de tribus istis eunuchiza

Οἶμαι δ’ ὅτι καὶ ἐπεὶ πολλαὶ πονηραὶ δυνάμεις περὶ τὴν ἀνθρωπίνην ψυχὴν ἀρχῆθεν ἀσχολοῦνται ποικίλως αὐτῇ ἐπιβουλεύουσαι, διὰ τοῦτο ὡς ἤδη ἐκ τῶν προτέρων τὴν δύναμιν αὐτοῦ μαθόντες οἱ προσφέροντες τῷ σωτῆρι «τὰ [παιδία» ἢ τὰ] βρέφη τοῦτ’ ἐποίουν, ἵνα διὰ τῆς ἐπιθέσεως τῶν χειρῶν αὐτοῦ καὶ τῆς περὶ τῶν παιδίων καὶ τῶν βρεφῶν εὐχῆς [καὶ] διὰ τῆς ἁφῆς ἀπελαύνηται μὲν τὰ χείρονα, δύναμις δὲ ἐγγινομένη διαφέρουσα καὶ πρὸς τὰ ἑξῆς διαρκῇ ὡς κωλυτικὴ τυγχάνουσα ἐπαφῆς τῶν ἐναντίων. καὶ ὁ σωτὴρ οὖν οὐχ [ὡς] ἁπλοῦν τι καὶ ἄκαιρον ἐπιστάμενος τὸ τοιοῦτον, ἀλλὰ σωτήριον τοῖς ὑπ’ αὐτοῦ χειροθετουμένοις ὧν ἥπτετο, φησὶ τοῖς ἐπιτιμῶσι μαθηταῖς καὶ διὰ τοῦ ἐπιτιμᾶν κωλύουσιν αὐτῷ προςφέρεσθαι «τὰ παιδία» [ἢ τὰ βρέφη] τὸ «ἄφετε τὰ παιδία καὶ μὴ κωλύετε αὐτὰ ἐλθεῖν πρός με.» εἰ μὲν οὖν ἔχει λόγον τὰ ἀποδεδομένα περὶ τοῦ ὑπὸ τίνων προσηνέχθη ἢ τίνες προσέφερον, ἀκολούθως ἂν ἐκείνοις «μαθηταί» τινες ἐξαίρετοι νοοῖντο τοῦ Ἰησοῦ δυνάμεις ἅγιαι μεμαθητευμέναι τῷ υἱῷ τοῦ θεοῦ· ἐπὶ τοὺς ἄῤῥενας τόπους σπερμάτων, καὶ ἐν τῷ κατα βαίνειν διά τινων περὶ τὰς παρειάς φλεβῶν, τῇ φυ σικῇ τῶν καταβαινόντων θερμότητι τρίχας ποιούντων φύειν τοὺς ἄνδρας περὶ τὰ γένεια· ὧν τριχῶν στέ ρονται καὶ οἱ νομίζοντες ἑαυτοὺς δεῖν σωματικῶς εὐνοιχίζειν διὰ τὴν τῶν οὐρανῶν βασιλείαν. Τίνα δ' ἂν πάθοιεν, ἢ καρηβαρίας καὶ σκοτώσεις ἔσθ' ὅτε φθανούσας καὶ ἐπὶ τὸ ἡγεμονικὸν, καὶ ταραττούσας τὸ φανταστικὸν ἀλλόκοτα φαντασιούμενον ἀπὸ τῆς τοιάσδε ύλης; Πρὶν δὲ ἔλθω ἐπὶ τὴν διήγησιν τῶν κατὰ τὸν τόπον, λεκτέον, ὅτι, εἴπερ τι ἀκόλουθον ἑαυτῷ ὁ Μαρκίων πεποίηκε, φάσκων μὴ δεῖν ἀλληγο ρεῖν τὴν Γραφὴν, καὶ τοὺς τόπους τούτους ἠθέ λησεν ὡς οὐχ ὑπὸ τοῦ Σωτῆρος εἰρημένους, νο μέσας δεῖν ἤτοι παραδέξασθαι, μετὰ τοῦ φάσκειν τὸν Σωτῆρα ταῦτα εἰρηκέναι, τὸ καὶ ἐπὶ τὰ τοιαῦτα τολ μὲν ἑαυτὸν παραδιδόναι πεισόμενον τὸν πεπιστευκότα, ἢ μὴ ἂν εὐλόγως τολμήσαντα τὰ τηλικαῦτα, ἐσόμενα εἰς δυσφημίαν τὴν κατὰ τοῦ λόγου, μηδὲ πιστεύειν εἶναι τοῦ Σωτῆρος τοὺς λόγους, είγε μὴ ἀλληγο ροῦνται. Ημεῖς δὲ οἱ βουλόμενοι τὴν ἀκολουθίαν σώζειν τῶν 4. τριῶν εὐνουχισμῶν, καὶ εὐδοκοῦντες τῇ τροπολογία τοῦ τρίτου, τοιαῦτα φήσομεν καὶ περὶ τῶν προτέρων δύο· εὐνοῦχοι τροπικῶς νῦν οἱ ἀργοί πρὸς ἀφρο δίσια λέγοιντ' ἂν, καὶ μὴ ἐπιδιδόντες ἑαυτοὺς ταῖς κατὰ ταῦτα ἀσελγείαις καὶ ἀκαθαρσίαις, ἢ τὰ παρα πλήσια αὐτοῖς. Εἰσὶ δὲ τῶν πρὸς ταῦτα ἀργούντων διαφοραὶ, οἶμαι, τρεῖς· οἱ μὲν γὰρ ἐκ κατασκευῆς εἰσι τοιοῦτοί, περὶ ὧν λέγοιτ' ἂν τό· «Εἰσὶν εὐνοῦχοι, οἵτινες ἐκ κοιλίας μητρὸς ἐγεννήθησαν οὕτως· ο οἱ δὲ ἐκ λόγων μὲν ἀσκοῦσι προτραπέντες τὴν τῶν ἀφρο › δεσίων ἀποχὴν, καὶ πάσης τῆς περὶ τὸν τόπον ἀκο λασίας· οὐ μὴν τὸ γεννῆσαν αὐτοῖς τὴν τοιαύτην πρό θεσιν, καὶ ἄσκησιν, καὶ τὴν, ἵν᾽ οὕτως ὀνομάσω, κατά όρθωσιν, λόγος γέγονε Θεοῦ, ἀλλὰ ἀνθρώπινοι λόγοι, εἴτε τῶν φιλοσοφησάντων παρ' Έλλησιν, εἴτε «τῶν κωλυόντων γαμεῖν, ἀπέχεσθαι βρωμάτων, ἐν ταῖς Ἐπεὶ δὲ οἱ ἀπὸ Μαρκίωνος ἔχουσι τὴν λέξιν οὕτως· Τὸν ἄρτον σου τὸν ἐπιούσιον δίδου ἡμῖν τὸ καθ' ἡμέραν, ἐπαπορήσωμεν αὐτοῖς, ἀλληγορίας καὶ ἀναγωγὰς φεύ γουσι, τίς ἐστιν ὁ ἄρτος τοῦ Θεοῦ. ἄγονον· χωρέει δὲ τὸ πλεῖστον τοῦ γόνου ἀπὸ τῆς κεφαλῆς παρὰ τὰ οὔατα εἰς τὸν νοτιαῖον μυελόν, Αὕτη δὲ ἡ δίοδος ὑπὸ τῆς τομῆς οὐλῆς γενομένης στερεή γέγονεν. Εἰσὶ γὰρ παρὰ τὰ ὦτα φλέβες, ἃς ἐάν τις ἐπιτάμῃ, ἄγονοι γίνονται οἱ ἐπιτμηθέντες. Φάσκων μὴ δεῖν ἀλληγορείν. Ηθέλησεν. ἠθέτησεν. Εὐνοῦχοι τροπικῶς νῦν οἱ ἀργοί, Τόπον. Τόπος, ἐπὶ τοὺς ἄῤῥενας τόπους σπερμάτων, καὶ ἐν τῷ κατα βαίνειν διά τινων περὶ τὰς παρειάς φλεβῶν, τῇ φυ σικῇ τῶν καταβαινόντων θερμότητι τρίχας ποιούντων φύειν τοὺς ἄνδρας περὶ τὰ γένεια· ὧν τριχῶν στέ ρονται καὶ οἱ νομίζοντες ἑαυτοὺς δεῖν σωματικῶς εὐνοιχίζειν διὰ τὴν τῶν οὐρανῶν βασιλείαν. Τίνα δ' ἂν πάθοιεν, ἢ καρηβαρίας καὶ σκοτώσεις ἔσθ' ὅτε φθανούσας καὶ ἐπὶ τὸ ἡγεμονικὸν, καὶ ταραττούσας τὸ φανταστικὸν ἀλλόκοτα φαντασιούμενον ἀπὸ τῆς τοιάσδε ύλης; Πρὶν δὲ ἔλθω ἐπὶ τὴν διήγησιν τῶν κατὰ τὸν τόπον, λεκτέον, ὅτι, εἴπερ τι ἀκόλουθον ἑαυτῷ ὁ Μαρκίων πεποίηκε, φάσκων μὴ δεῖν ἀλληγο ρεῖν τὴν Γραφὴν, καὶ τοὺς τόπους τούτους ἠθέ λησεν ὡς οὐχ ὑπὸ τοῦ Σωτῆρος εἰρημένους, νο μέσας δεῖν ἤτοι παραδέξασθαι, μετὰ τοῦ φάσκειν τὸν Σωτῆρα ταῦτα εἰρηκέναι, τὸ καὶ ἐπὶ τὰ τοιαῦτα τολ μὲν ἑαυτὸν παραδιδόναι πεισόμενον τὸν πεπιστευκότα, ἢ μὴ ἂν εὐλόγως τολμήσαντα τὰ τηλικαῦτα, ἐσόμενα εἰς δυσφημίαν τὴν κατὰ τοῦ λόγου, μηδὲ πιστεύειν εἶναι τοῦ Σωτῆρος τοὺς λόγους, είγε μὴ ἀλληγο ροῦνται. Ημεῖς δὲ οἱ βουλόμενοι τὴν ἀκολουθίαν σώζειν τῶν 4. τριῶν εὐνουχισμῶν, καὶ εὐδοκοῦντες τῇ τροπολογία τοῦ τρίτου, τοιαῦτα φήσομεν καὶ περὶ τῶν προτέρων δύο· εὐνοῦχοι τροπικῶς νῦν οἱ ἀργοί πρὸς ἀφρο δίσια λέγοιντ' ἂν, καὶ μὴ ἐπιδιδόντες ἑαυτοὺς ταῖς κατὰ ταῦτα ἀσελγείαις καὶ ἀκαθαρσίαις, ἢ τὰ παρα πλήσια αὐτοῖς. Εἰσὶ δὲ τῶν πρὸς ταῦτα ἀργούντων διαφοραὶ, οἶμαι, τρεῖς· οἱ μὲν γὰρ ἐκ κατασκευῆς εἰσι τοιοῦτοί, περὶ ὧν λέγοιτ' ἂν τό· «Εἰσὶν εὐνοῦχοι, οἵτινες ἐκ κοιλίας μητρὸς ἐγεννήθησαν οὕτως· ο οἱ δὲ ἐκ λόγων μὲν ἀσκοῦσι προτραπέντες τὴν τῶν ἀφρο › δεσίων ἀποχὴν, καὶ πάσης τῆς περὶ τὸν τόπον ἀκο λασίας· οὐ μὴν τὸ γεννῆσαν αὐτοῖς τὴν τοιαύτην πρό θεσιν, καὶ ἄσκησιν, καὶ τὴν, ἵν᾽ οὕτως ὀνομάσω, κατά όρθωσιν, λόγος γέγονε Θεοῦ, ἀλλὰ ἀνθρώπινοι λόγοι, εἴτε τῶν φιλοσοφησάντων παρ' Έλλησιν, εἴτε «τῶν κωλυόντων γαμεῖν, ἀπέχεσθαι βρωμάτων, ἐν ταῖς Ἐπεὶ δὲ οἱ ἀπὸ Μαρκίωνος ἔχουσι τὴν λέξιν οὕτως· Τὸν ἄρτον σου τὸν ἐπιούσιον δίδου ἡμῖν τὸ καθ' ἡμέραν, ἐπαπορήσωμεν αὐτοῖς, ἀλληγορίας καὶ ἀναγωγὰς φεύ γουσι, τίς ἐστιν ὁ ἄρτος τοῦ Θεοῦ. ἄγονον· χωρέει δὲ τὸ πλεῖστον τοῦ γόνου ἀπὸ τῆς κεφαλῆς παρὰ τὰ οὔατα εἰς τὸν νοτιαῖον μυελόν, Αὕτη δὲ ἡ δίοδος ὑπὸ τῆς τομῆς οὐλῆς γενομένης στερεή γέγονεν. Εἰσὶ γὰρ παρὰ τὰ ὦτα φλέβες, ἃς ἐάν τις ἐπιτάμῃ, ἄγονοι γίνονται οἱ ἐπιτμηθέντες. Φάσκων μὴ δεῖν ἀλληγορείν. Ηθέλησεν. ἠθέτησεν. Εὐνοῦχοι τροπικῶς νῦν οἱ ἀργοί, Τόπον. Τόπος, mine, quod ut tradunt medicorum filii, a capite in genitalia profluit, et cum per quasdam venas quæ circa malas sitæ sunt, excernitur, nativo calore pi los e virorum maxillis emittit; quibus carent qui propter cœlorum regnum corpus suum exsecan dum esse arbitrantur. Quasnam vero capitis grave dines patiuntur, quas vertigines, quæ mentem etiam quando jue invadunt, et imaginum formatricem animæ vim res sibi novas et inusitatas ex hac ma teria fingentem perturbant? Verum antequam að hujus loci explanationem accedam, si consentaneum sibi, et congruens aliquid statuit Marcion, cum Scripturam allegorice non esse interpretandam pronuntiavit, hos quoque sermones tanquam a Servatore minime prolatos improbasse eum ac re jecisse dicendum est, cum sic existimaverit, vel ei qui fidem fuerit amplexus, talia audacter esse per petienda, si sermonum horum autorem esse Ser vatorem dixerit; vel si tanta jure merito patrare non audeat, quæ in verbi contumeliam et oppro brium vertant, neque sermones Servatori tribuen dos esse, nisi allegorice exponantur. Nos autem qui trium castrationum colæren tiam et connexionem servare volumus, et tropolo gicam tertiae explicationem probamus, hæc quoque de prioribus duabus dicemus: eunuchi tropice ii dici queunt qui frigidi sunt in venerem, et segnes, et qui se in venereas libidines et obscœnitates, iisque similia non efundunt. Abstinentium igitur ab iis tria genera agnosco; quidam enim ta les procreati ac formati sunt, de quibus dicere li. cet Sunt eunuchi, qui de matris utero sic nati ṣunt; quidam vero adhortationibus ad id moni tisque adducti, abstinentiam a venureis, et omni circa muliebria loca lascivia exercent: non tamen ejusmodi propositi, et studii, et laude digni, ut ita dicam, affectus suscipiendi auctor iis fuit Dei ver bum, sed hominum, sive qui apud gentes philoso phiæ incubuerunt, sive prohibentium nubere, onibus ædificationem introducentes moralem. Eunuchi nunc moraliter abstinentes se a venereis sunt appellandi. Eorum autem qui se continent, differentiæ tres sunt: et quidam quidem sunt natura frigidiores præ cæteris viris, et de quibus recte dicitur: «Sunt quidam eunuchi, qui de utero matris suæ nascuntur sic. › Quidam autem continentes sunt propter verba hominum: quorum concupiscentiam virilem præci dit non verbum divinum, sed verba humana: utputa, qui philosophati suut apud antiquos in gentibus, aut ss Matth. xix, 12. Idem in Luc. 11, 3, ex Catena Mazariniana ID. allegoriam placet nihil intelligi, quomodo, s etc. «Quicunque vero secundum aures socti sunt, hi semen quidem excernunt, sed exi guum, et imbecille, et infecundum: profluit enim maxima pars genituræ a capite, secundum aures, in dorsi medullam. At ipse transitus, facta per sectionem cicatrice, solidatur.» Et lib. De aere, locis et aquis Sunt enim prope aures venæ, quas si quis secue rit, infecundi evadunt qui secti sunt., HUETIUS. Origenes, lib. ii, in Epist. ad Rom. «Marciou sane cui per Lege etc. Hic ronymus, Theophylactus. illud est quod Varro e mulit bres locos appellat, et Cicero simpliciter locus, et Lucretius loca; hoc sensu usurpatur ab Aristotele, lib. vn Historiæ animalium, cap. 3. mine, quod ut tradunt medicorum filii, a capite in genitalia profluit, et cum per quasdam venas quæ circa malas sitæ sunt, excernitur, nativo calore pi los e virorum maxillis emittit; quibus carent qui propter cœlorum regnum corpus suum exsecan dum esse arbitrantur. Quasnam vero capitis grave dines patiuntur, quas vertigines, quæ mentem etiam quando jue invadunt, et imaginum formatricem animæ vim res sibi novas et inusitatas ex hac ma teria fingentem perturbant? Verum antequam að hujus loci explanationem accedam, si consentaneum sibi, et congruens aliquid statuit Marcion, cum Scripturam allegorice non esse interpretandam pronuntiavit, hos quoque sermones tanquam a Servatore minime prolatos improbasse eum ac re jecisse dicendum est, cum sic existimaverit, vel ei qui fidem fuerit amplexus, talia audacter esse per petienda, si sermonum horum autorem esse Ser vatorem dixerit; vel si tanta jure merito patrare non audeat, quæ in verbi contumeliam et oppro brium vertant, neque sermones Servatori tribuen dos esse, nisi allegorice exponantur. Nos autem qui trium castrationum colæren tiam et connexionem servare volumus, et tropolo gicam tertiae explicationem probamus, hæc quoque de prioribus duabus dicemus: eunuchi tropice ii dici queunt qui frigidi sunt in venerem, et segnes, et qui se in venereas libidines et obscœnitates, iisque similia non efundunt. Abstinentium igitur ab iis tria genera agnosco; quidam enim ta les procreati ac formati sunt, de quibus dicere li. cet Sunt eunuchi, qui de matris utero sic nati ṣunt; quidam vero adhortationibus ad id moni tisque adducti, abstinentiam a venureis, et omni circa muliebria loca lascivia exercent: non tamen ejusmodi propositi, et studii, et laude digni, ut ita dicam, affectus suscipiendi auctor iis fuit Dei ver bum, sed hominum, sive qui apud gentes philoso phiæ incubuerunt, sive prohibentium nubere, onibus ædificationem introducentes moralem. Eunuchi nunc moraliter abstinentes se a venereis sunt appellandi. Eorum autem qui se continent, differentiæ tres sunt: et quidam quidem sunt natura frigidiores præ cæteris viris, et de quibus recte dicitur: «Sunt quidam eunuchi, qui de utero matris suæ nascuntur sic. › Quidam autem continentes sunt propter verba hominum: quorum concupiscentiam virilem præci dit non verbum divinum, sed verba humana: utputa, qui philosophati suut apud antiquos in gentibus, aut ss Matth. xix, 12. Idem in Luc. 11, 3, ex Catena Mazariniana ID. allegoriam placet nihil intelligi, quomodo, s etc. «Quicunque vero secundum aures socti sunt, hi semen quidem excernunt, sed exi guum, et imbecille, et infecundum: profluit enim maxima pars genituræ a capite, secundum aures, in dorsi medullam. At ipse transitus, facta per sectionem cicatrice, solidatur.» Et lib. De aere, locis et aquis Sunt enim prope aures venæ, quas si quis secue rit, infecundi evadunt qui secti sunt., HUETIUS. Origenes, lib. ii, in Epist. ad Rom. «Marciou sane cui per Lege etc. Hic ronymus, Theophylactus. illud est quod Varro e mulit bres locos appellat, et Cicero simpliciter locus, et Lucretius loca; hoc sensu usurpatur ab Aristotele, lib. vn Historiæ animalium, cap. 3. 4. Nos autem si spiritales sumus, verba spiritus spiritaliter accipiamus, et de tribus istis eunuchiza 4. Nos autem si spiritales sumus, verba spiritus spiritaliter accipiamus, et de tribus istis eunuchiza

τούτων δὴ προσφερόντων τῷ Ἰησοῦ βρέφη καὶ «παιδία» [τοιαῦτα, τουτέστι νηπίους πίστεως καὶ ἧττον ἔτι μεμαθητευμένους, οἱ] λογικώτεροι νομιζόμενοι εἶναι τῶν διδασκόντων [ἐκείνων τῶν ἁπλουστέρων] καὶ διὰ τοῦτο «μαθηταὶ» χρηματίζοντες Ἰησοῦ, πρὶν μάθωσι τὰ περὶ τῶν βρεφῶν καὶ τῶν παιδίων [τοιούτων], ἐπιτιμῶσι τοῖς ἁπλούστερον διδάσκουσι καὶ «παιδία» [καὶ βρέφη τῷ Ἰησοῦ] προσφέρουσι. Σαφῶς δὲ τὸ τοιοῦτον νοήσεις, ἐπιστήσας τῷ «βλέπετε γὰρ τὴν κλῆσιν ὑμῶν, ἀδελφοί, ὅτι οὐ πολλοὶ σοφοὶ κατὰ σάρκα, οὐ πολλοὶ δυνατοί, οὐ πολλοὶ εὐγενεῖς· ἀλλὰ τὰ μωρὰ τοῦ κόσμου ἐξελέξατο ὁ θεὸς» καὶ [ «τὰ ἀσθενῆ» καὶ «τὰ ἀγενῆ» καὶ] «τὰ μὴ ὄντα, ἵνα τὰ ὄντα καταργήσῃ».

τούτων δὴ προσφερόντων τῷ Ἰησοῦ βρέφη καὶ «παιδία» [τοιαῦτα, τουτέστι νηπίους πίστεως καὶ ἧττον ἔτι μεμαθητευμένους, οἱ] λογικώτεροι νομιζόμενοι εἶναι τῶν διδασκόντων [ἐκείνων τῶν ἁπλουστέρων] καὶ διὰ τοῦτο «μαθηταὶ» χρηματίζοντες Ἰησοῦ, πρὶν μάθωσι τὰ περὶ τῶν βρεφῶν καὶ τῶν παιδίων [τοιούτων], ἐπιτιμῶσι τοῖς ἁπλούστερον διδάσκουσι καὶ «παιδία» [καὶ βρέφη τῷ Ἰησοῦ] προσφέρουσι. Σαφῶς δὲ τὸ τοιοῦτον νοήσεις, ἐπιστήσας τῷ «βλέπετε γὰρ τὴν κλῆσιν ὑμῶν, ἀδελφοί, ὅτι οὐ πολλοὶ σοφοὶ κατὰ σάρκα, οὐ πολλοὶ δυνατοί, οὐ πολλοὶ εὐγενεῖς· ἀλλὰ τὰ μωρὰ τοῦ κόσμου ἐξελέξατο ὁ θεὸς» καὶ [ «τὰ ἀσθενῆ» καὶ «τὰ ἀγενῆ» καὶ] «τὰ μὴ ὄντα, ἵνα τὰ ὄντα καταργήσῃ».

«πορευθέντες ἀκριβῶς ἐξετάσατε περὶ τοῦ παιδίου», καὶ ὑπὸ τοῦ Ματθαίου ὅτι «ὁ ἀστήρ, ὃν εἶδον ἐν τῇ ἀνατολῇ, προῆγεν αὐτοὺς ἕως οὗ ἐλθὼν ἐστάθη οὗ ἦν τὸ παιδίον»· καὶ μετ’ ὀλίγα «ἐλθόντες [φησὶν] εἰς τὴν οἰκίαν εἶδον τὸ παιδίον μετὰ Μαρίας τῆς μητρὸς αὐτοῦ». καὶ ὁ φανεὶς δὲ τῷ Ἰωσὴφ ἄγγελος παιδίον ἐκάλεσε τὸν [τοιοῦτον καὶ] τηλικοῦτον ἡμῶν σωτῆρα εἰπών· «ἐγερθεὶς παράλαβε τὸ παιδίον καὶ τὴν μητέρα αὐτοῦ, καὶ φεῦγε εἰς Αἴγυπτον». πάλιν τε αὖ τελευτήσαντος τοῦ Ἡρώδου ἄγγελος κυρίου κατ’ ὄναρ φαίνεται τῷ Ἰωσὴφ ἐν Αἰγύπτῳ λέγων· «ἐγερθεὶς παράλαβε τὸ παιδίον καὶ τὴν μητέρα αὐτοῦ». καὶ ὁ Ἰησοῦς οὖν οὐ μόνον κατὰ τὴν ἱστορίαν, ἀλλὰ καὶ κατὰ τὴν ἀναγωγὴν ἐταπείνωσεν «ἑαυτὸν ὡς παιδίον», ὥστ’ ἂν εἰπεῖν ὡς τὸ «μάθετε ἀπ’ ἐμοῦ, ὅτι πρᾷός εἰμι καὶ ταπεινὸς τῇ καρδίᾳ», οὕτως καὶ τὸ «μάθετε ἀπ’ ἐμοῦ» γενομένου ὡς παιδίον, πῶς λέγω τὸ «τῶν γὰρ τοιούτων ἐστὶν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν,» «τοιούτων» ὁποῖά ἐστι «τὰ παιδία,» περὶ ὧν οὐκ ἐπιτρέπει τοὺς μαθητὰς ἐπιτιμᾶν τοῖς προσφέρουσιν αὐτά. τοὺς τρεῖς σὺν αὐτῷ Ἀνανίαν, Αζαρίαν, Μισαήλ, ἐν Βαβυλῶνι εὐνουχίσθαι, πληρουμένης τῆς πρὸς τὸν Εζεκίαν εἰρημένης προφητείας ὑπὸ Ἡσαΐου ἐν τῷ Ἀπὸ τοῦ σπέρματός σου λήψονται, καὶ ποιή σουσι σπάδοντας ἐν τῷ οἴκῳ τοῦ βασιλέως Βαβυλῶνος.» Φασὶ δὲ, ὅτι περὶ τούτων καὶ Ἡσαΐας προεφήτευσε φάσκων· ι Μὴ λεγέτω ὁ ἀλλογενὴς ὁ προσκείμενος Κυρίῳ· 'Αφοριεί με ἄρα Κύριος ἀπὸ τοῦ λαοῦ αὐ τοῦ,» καὶ τὰ ἑξῆς, ἕως τοῦ· «Κρείττονα υἱῶν καὶ θυγατέρων.» Καλόν οὖν, ὡς πρὸς τὸν μυστικὸν τό που, τὸ μὴ γεννᾶν ἐν Βαβυλῶνι, ἀλλὰ ἄγονον εἶναι πρὸς τὴν Βαβυλῶνα, ως ὁ Δανιήλ, ἵνα γεννήσωμεν, συλλαβόντες ἀπὸ τοῦ θείου Πνεύματος, ὡς ἐκεῖνος καὶ οἱ σὺν αὐτῷ, δράματα και προφητείας. Δεῖ δὲ εἰδέναι, ὅτι οὐκ ὀλίγας εὕροι ἂν πιθανότητας εἰς και τασκευὴν τοῦ τοὺς τρεῖς σωματικοὺς εἶναι εὐνουχι σμοὺς ὁ βουλόμενος παραστῆναι τῷ λόγῳ, καὶ συν αγορεῦσαι καὶ τοῖς προειρημένοις, καὶ διὰ τῶν συγκ γραμμάτων τοῦτο διδάξασιν· οὐκ ἐβουλήθημεν δὲ ἐκ θέσθαι αὐτὰς, μή, γυμνασίας είνεκεν τιθέντες τοὺς λόγους, καὶ τὴν λύσιν ἑκάστου ἐκθέμενοι, πρόφατις γενώμεθα τοῖς μὴ ὡς βούλεται ὁ Ἰησοῦς χωροῦσι τὸν περὶ εὐνουχίας λόγον, πρὸς τὸ ἐν ἑτέρῳ δεῖ νοεῖν τὸ, χωρεῖν,» καὶ σωματικῶς αὐτὸ ὑπολαμβάνειν δέον πνεύματι ζῶντα, καὶ πνεύματι στοιχοῦντα, καὶ τοὺς τρεῖς εὐνουχισμούς πνευματικῶς πεπεῖσθαι λε λέχθαι. Υἱοὺς ἔχει ὁ Δανιὴλ κατὰ τὴν αὐτὴν πνευματικὴν γένναν, οὓς ἐγέννησεν ἡ προφητεία αὐτοῦ· υἱοὺς γὰρ σαρκικοὺς οὐκ ἔσχεν. Εὐνοῦχος γὰρ ἦν, ὡς φασι· καὶ δῆλον, ὑπ' αὐτῶν γὰρ παρεδόθη τῷ ἀρχιευνούχῳ. Καὶ ἦν ἀνὴρ σώφρων, ὥστε δοκεῖν τοὺς Ἰουδαίους είναι σπάδοντα.. Ὁ δὲ, τῶν Βαβυλωνίων βασιλεύς Ναβουχοδονόσορος τοὺς εὐγενεστάτων λαβὼν τῶν Ἰουδαίων παῖδας, καὶ τοὺς Σεδεκίου τοῦ βασιλέως αὐτῶν συγγενεῖς, οἱ καὶ ταῖς ἀκμαῖς τῶν σωμάτων καὶ ταῖς εὐμορφίαις τῶν ὄψεων ἦσαν περίβλεπτοι, παιδα γωγοῖς καὶ τῇ δι' αὐτῶν θεραπεία παραδίδωσι, ποιήσας τινὰς αὐτῶν ἐκτομίας. ο δάλ, Δανιήλ, δδ, Δαβίδ. Ηνετ.LS. Ἀπὸ τοῦ σπέρματός σου. ᾿Απὸ τῶν τέκνων σου ὧν ἐγέννησας λήψονται. ὧν γεννήσεις. Προσκείμενος Κυρίῳ· Ἀφοριεῖ με. Προσκείμενος πρὸς Κύριον λέγων· Αφορισμῷ ἀφοριεί με. προσκείμενος πρὸς Κύριον ἀφορεί με τοὺς τρεῖς σὺν αὐτῷ Ἀνανίαν, Αζαρίαν, Μισαήλ, ἐν Βαβυλῶνι εὐνουχίσθαι, πληρουμένης τῆς πρὸς τὸν Εζεκίαν εἰρημένης προφητείας ὑπὸ Ἡσαΐου ἐν τῷ Ἀπὸ τοῦ σπέρματός σου λήψονται, καὶ ποιή σουσι σπάδοντας ἐν τῷ οἴκῳ τοῦ βασιλέως Βαβυλῶνος.» Φασὶ δὲ, ὅτι περὶ τούτων καὶ Ἡσαΐας προεφήτευσε φάσκων· ι Μὴ λεγέτω ὁ ἀλλογενὴς ὁ προσκείμενος Κυρίῳ· 'Αφοριεί με ἄρα Κύριος ἀπὸ τοῦ λαοῦ αὐ τοῦ,» καὶ τὰ ἑξῆς, ἕως τοῦ· «Κρείττονα υἱῶν καὶ θυγατέρων.» Καλόν οὖν, ὡς πρὸς τὸν μυστικὸν τό που, τὸ μὴ γεννᾶν ἐν Βαβυλῶνι, ἀλλὰ ἄγονον εἶναι πρὸς τὴν Βαβυλῶνα, ως ὁ Δανιήλ, ἵνα γεννήσωμεν, συλλαβόντες ἀπὸ τοῦ θείου Πνεύματος, ὡς ἐκεῖνος καὶ οἱ σὺν αὐτῷ, δράματα και προφητείας. Δεῖ δὲ εἰδέναι, ὅτι οὐκ ὀλίγας εὕροι ἂν πιθανότητας εἰς και τασκευὴν τοῦ τοὺς τρεῖς σωματικοὺς εἶναι εὐνουχι σμοὺς ὁ βουλόμενος παραστῆναι τῷ λόγῳ, καὶ συν αγορεῦσαι καὶ τοῖς προειρημένοις, καὶ διὰ τῶν συγκ γραμμάτων τοῦτο διδάξασιν· οὐκ ἐβουλήθημεν δὲ ἐκ θέσθαι αὐτὰς, μή, γυμνασίας είνεκεν τιθέντες τοὺς λόγους, καὶ τὴν λύσιν ἑκάστου ἐκθέμενοι, πρόφατις γενώμεθα τοῖς μὴ ὡς βούλεται ὁ Ἰησοῦς χωροῦσι τὸν περὶ εὐνουχίας λόγον, πρὸς τὸ ἐν ἑτέρῳ δεῖ νοεῖν τὸ, χωρεῖν,» καὶ σωματικῶς αὐτὸ ὑπολαμβάνειν δέον πνεύματι ζῶντα, καὶ πνεύματι στοιχοῦντα, καὶ τοὺς τρεῖς εὐνουχισμούς πνευματικῶς πεπεῖσθαι λε λέχθαι. Υἱοὺς ἔχει ὁ Δανιὴλ κατὰ τὴν αὐτὴν πνευματικὴν γένναν, οὓς ἐγέννησεν ἡ προφητεία αὐτοῦ· υἱοὺς γὰρ σαρκικοὺς οὐκ ἔσχεν. Εὐνοῦχος γὰρ ἦν, ὡς φασι· καὶ δῆλον, ὑπ' αὐτῶν γὰρ παρεδόθη τῷ ἀρχιευνούχῳ. Καὶ ἦν ἀνὴρ σώφρων, ὥστε δοκεῖν τοὺς Ἰουδαίους είναι σπάδοντα.. Ὁ δὲ, τῶν Βαβυλωνίων βασιλεύς Ναβουχοδονόσορος τοὺς εὐγενεστάτων λαβὼν τῶν Ἰουδαίων παῖδας, καὶ τοὺς Σεδεκίου τοῦ βασιλέως αὐτῶν συγγενεῖς, οἱ καὶ ταῖς ἀκμαῖς τῶν σωμάτων καὶ ταῖς εὐμορφίαις τῶν ὄψεων ἦσαν περίβλεπτοι, παιδα γωγοῖς καὶ τῇ δι' αὐτῶν θεραπεία παραδίδωσι, ποιήσας τινὰς αὐτῶν ἐκτομίας. ο δάλ, Δανιήλ, δδ, Δαβίδ. Ηνετ.LS. Ἀπὸ τοῦ σπέρματός σου. ᾿Απὸ τῶν τέκνων σου ὧν ἐγέννησας λήψονται. ὧν γεννήσεις. Προσκείμενος Κυρίῳ· Ἀφοριεῖ με. Προσκείμενος πρὸς Κύριον λέγων· Αφορισμῷ ἀφοριεί με. προσκείμενος πρὸς Κύριον ἀφορεί με eunuchus ille qui restauraudo Dei templo prae fectus est. Daniel quoque et tres cum eo pueros Auaniam, Azariam et Misaelem, Babylone castratos fuisse tradunt Hebræorum filii, completa ea Isaiæ ad Ezechia prophetia 67: De semine tuo tollent, et facient eunuchos in domo regis Babylonis. › Quin etiam de illis ad Isaiam vaticinatum ferunt Ne dicat advena, qui adharel Domnino dicens Sparatione dividet me Dominus a populo suo, et catera, usque ad id: • Meliorem filiis et filiabus. Bonum ergo est, quoad mysticum hujus loci sen sum spectat, in Babylone non generare, sel Danie lis instar, Babylouis respectu sterilem esse et in fecundum, ut postquam sicut ipse, ipsiusque comites, a Spiritu divino conceperimus, visa et prophetias generemus. Qui autem al hune sermo nem animum voluerit advertere, et iis quorum su pra meminimus, quique scriptis suis doctrinam hanc prodiderunt, assentiri, multis eum probabili bus argumentis astruere posse sciendum est tres eunuchismos esse ad corpus referendus: sel exponere eos noluimus, ne sermones exercitationis causa proponentes, et confutationem uniuscujds que explicantes, causam his praebeamus, qui ser monem de castratione præter Jesu voluntatem ca piunt, cur ipsum etiam verbum, capere, alio ac fieri debet detorqueant, et id ad corpus quoque VETUS INTERPRETATΙΟ. de primis quidem in Genesi scriptum est: de secundis autem in libro secundo Esdræ, qui dixit: Et ego eram eunuchus regis. Et to ergo consideraus invenies, quare ad restaurandum templum Dei principari eunuchus electus est dignus. Dicunt enim filii Hebræorum Danielem et pueros tres in Babylonia fuisse eunuchizatos: ut impleatur verbum Dei dicentis ad Ezechiam: «Quoniam ex semine tuo accipient, et facient spadones in domo regis Babylonis. Dicunt et quod de eis prophetavit etiam Isaias dicens: Ne dicat eunuchus, Quia ego sum lignum aridum. Hæc dicit Dominus eunuchis: Si custodierint mandata Isa. XXXIX, 7. Isa. Lv1, 3, 5. phetas, ad Ezechielis xiv, v. Hieronymus, lib. in Jovinian.: • Superduum autem est de Daniel di cere, cum Hebræi usque hodie autument et illum et tres pueros fuisse eunuchos, ex illa Dei sententia, quam Isaias loquitur ad Ezechiam: Et de filiis his qui nascentur ex te, tollent, et facient eunuchos in aomo regis. Rursusque in Daniele legimus: Et dixit rez Asphanez principi cunuchorum ut introduceret de filiis captivitatis Israel, et de semine regio, de Phor tomim pueros, in quibus non esset macula, pulchros facie et intelligentes sapientia: t argumentantur: Si de s mine regio electi sunt Daniel et tres pueri: de semine aut m regio eunuchos fore Scriptura præ dixit, hos esse qui eunuchi facti sunt. Idein in Daniele 1, 3: Unde et arbitrantur Hebræi Danie lem, et Azariam, et Ananiam fuisse eunuchos; impleta illa prophetia quæ ad Ezechiam per Isaiam prophetam dicitur: Et de semine tuo tollent, et facient eunuchos in domo regis. Eadem esse vide tur Theodoreti sententia; cun enim ad Nabucho donosoro ministrandum assumpti sunt pueri tres una cum Daniele, tunc completum fuisse dicit illud Isaiae vaticinium. Item R. Eliezer in Pirke, cap. Isti autem fuerunt Daniel, Chanania, Micha 1, et Azaria, qui facti sunt eunuchi in palatio regis Ba bi, neque generarunt filios.» Ai Epiphanius ob morum castitatem et integritatem pro eunucho ha bitum fuisse Danielem existimat, eunuchum revèra non fuisse: inquit, Et erat vit castus, ut Judæi spadonem eum esse crederent.» Quæ verbo tenus refert Chronicon Alexandrinum. Ita et pseuto-Dorotheus, qui nihil aliud esse vide tur, quam operis Epiphanii De vitis prophetarum interpolator: «Et vir castus, inquit, ita ut videretur Judæis spado. Josephus autem rem videtur in medio reliquisse inquit, Ceterum Nabuchodono sorus selectis nobilissimis Judæorum pueris, et Sedeciæ regis cognatis, qui et flore ætatis et decore formæ fuere conspicui, pædagogos eorum curæ assignavit, xsectis quibuslam ex eo numero.» Basilius, in Asceticis, serun. De abdicatione rerum, ita de Daniele loquitur, quasi liberos genuerit; at optimi bibl. Reg. codices hoc Basilii loco pro hoc est, habent hoc est, Aldina editio, Complut. et ms. Alexandr. Isai. xxxix, 7. Editio Sixt., ID. Elitio Complut. et Aldina Isa. Lvi, Editio Sist., eunuchus ille qui restauraudo Dei templo prae fectus est. Daniel quoque et tres cum eo pueros Auaniam, Azariam et Misaelem, Babylone castratos fuisse tradunt Hebræorum filii, completa ea Isaiæ ad Ezechia prophetia 67: De semine tuo tollent, et facient eunuchos in domo regis Babylonis. › Quin etiam de illis ad Isaiam vaticinatum ferunt Ne dicat advena, qui adharel Domnino dicens Sparatione dividet me Dominus a populo suo, et catera, usque ad id: • Meliorem filiis et filiabus. Bonum ergo est, quoad mysticum hujus loci sen sum spectat, in Babylone non generare, sel Danie lis instar, Babylouis respectu sterilem esse et in fecundum, ut postquam sicut ipse, ipsiusque comites, a Spiritu divino conceperimus, visa et prophetias generemus. Qui autem al hune sermo nem animum voluerit advertere, et iis quorum su pra meminimus, quique scriptis suis doctrinam hanc prodiderunt, assentiri, multis eum probabili bus argumentis astruere posse sciendum est tres eunuchismos esse ad corpus referendus: sel exponere eos noluimus, ne sermones exercitationis causa proponentes, et confutationem uniuscujds que explicantes, causam his praebeamus, qui ser monem de castratione præter Jesu voluntatem ca piunt, cur ipsum etiam verbum, capere, alio ac fieri debet detorqueant, et id ad corpus quoque VETUS INTERPRETATΙΟ. de primis quidem in Genesi scriptum est: de secundis autem in libro secundo Esdræ, qui dixit: Et ego eram eunuchus regis. Et to ergo consideraus invenies, quare ad restaurandum templum Dei principari eunuchus electus est dignus. Dicunt enim filii Hebræorum Danielem et pueros tres in Babylonia fuisse eunuchizatos: ut impleatur verbum Dei dicentis ad Ezechiam: «Quoniam ex semine tuo accipient, et facient spadones in domo regis Babylonis. Dicunt et quod de eis prophetavit etiam Isaias dicens: Ne dicat eunuchus, Quia ego sum lignum aridum. Hæc dicit Dominus eunuchis: Si custodierint mandata Isa. XXXIX, 7. Isa. Lv1, 3, 5. phetas, ad Ezechielis xiv, v. Hieronymus, lib. in Jovinian.: • Superduum autem est de Daniel di cere, cum Hebræi usque hodie autument et illum et tres pueros fuisse eunuchos, ex illa Dei sententia, quam Isaias loquitur ad Ezechiam: Et de filiis his qui nascentur ex te, tollent, et facient eunuchos in aomo regis. Rursusque in Daniele legimus: Et dixit rez Asphanez principi cunuchorum ut introduceret de filiis captivitatis Israel, et de semine regio, de Phor tomim pueros, in quibus non esset macula, pulchros facie et intelligentes sapientia: t argumentantur: Si de s mine regio electi sunt Daniel et tres pueri: de semine aut m regio eunuchos fore Scriptura præ dixit, hos esse qui eunuchi facti sunt. Idein in Daniele 1, 3: Unde et arbitrantur Hebræi Danie lem, et Azariam, et Ananiam fuisse eunuchos; impleta illa prophetia quæ ad Ezechiam per Isaiam prophetam dicitur: Et de semine tuo tollent, et facient eunuchos in domo regis. Eadem esse vide tur Theodoreti sententia; cun enim ad Nabucho donosoro ministrandum assumpti sunt pueri tres una cum Daniele, tunc completum fuisse dicit illud Isaiae vaticinium. Item R. Eliezer in Pirke, cap. Isti autem fuerunt Daniel, Chanania, Micha 1, et Azaria, qui facti sunt eunuchi in palatio regis Ba bi, neque generarunt filios.» Ai Epiphanius ob morum castitatem et integritatem pro eunucho ha bitum fuisse Danielem existimat, eunuchum revèra non fuisse: inquit, Et erat vit castus, ut Judæi spadonem eum esse crederent.» Quæ verbo tenus refert Chronicon Alexandrinum. Ita et pseuto-Dorotheus, qui nihil aliud esse vide tur, quam operis Epiphanii De vitis prophetarum interpolator: «Et vir castus, inquit, ita ut videretur Judæis spado. Josephus autem rem videtur in medio reliquisse inquit, Ceterum Nabuchodono sorus selectis nobilissimis Judæorum pueris, et Sedeciæ regis cognatis, qui et flore ætatis et decore formæ fuere conspicui, pædagogos eorum curæ assignavit, xsectis quibuslam ex eo numero.» Basilius, in Asceticis, serun. De abdicatione rerum, ita de Daniele loquitur, quasi liberos genuerit; at optimi bibl. Reg. codices hoc Basilii loco pro hoc est, habent hoc est, Aldina editio, Complut. et ms. Alexandr. Isai. xxxix, 7. Editio Sixt., ID. Elitio Complut. et Aldina Isa. Lvi, Editio Sist.,

«πορευθέντες ἀκριβῶς ἐξετάσατε περὶ τοῦ παιδίου», καὶ ὑπὸ τοῦ Ματθαίου ὅτι «ὁ ἀστήρ, ὃν εἶδον ἐν τῇ ἀνατολῇ, προῆγεν αὐτοὺς ἕως οὗ ἐλθὼν ἐστάθη οὗ ἦν τὸ παιδίον»· καὶ μετ’ ὀλίγα «ἐλθόντες [φησὶν] εἰς τὴν οἰκίαν εἶδον τὸ παιδίον μετὰ Μαρίας τῆς μητρὸς αὐτοῦ». καὶ ὁ φανεὶς δὲ τῷ Ἰωσὴφ ἄγγελος παιδίον ἐκάλεσε τὸν [τοιοῦτον καὶ] τηλικοῦτον ἡμῶν σωτῆρα εἰπών· «ἐγερθεὶς παράλαβε τὸ παιδίον καὶ τὴν μητέρα αὐτοῦ, καὶ φεῦγε εἰς Αἴγυπτον». πάλιν τε αὖ τελευτήσαντος τοῦ Ἡρώδου ἄγγελος κυρίου κατ’ ὄναρ φαίνεται τῷ Ἰωσὴφ ἐν Αἰγύπτῳ λέγων· «ἐγερθεὶς παράλαβε τὸ παιδίον καὶ τὴν μητέρα αὐτοῦ». καὶ ὁ Ἰησοῦς οὖν οὐ μόνον κατὰ τὴν ἱστορίαν, ἀλλὰ καὶ κατὰ τὴν ἀναγωγὴν ἐταπείνωσεν «ἑαυτὸν ὡς παιδίον», ὥστ’ ἂν εἰπεῖν ὡς τὸ «μάθετε ἀπ’ ἐμοῦ, ὅτι πρᾷός εἰμι καὶ ταπεινὸς τῇ καρδίᾳ», οὕτως καὶ τὸ «μάθετε ἀπ’ ἐμοῦ» γενομένου ὡς παιδίον, πῶς λέγω τὸ «τῶν γὰρ τοιούτων ἐστὶν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν,» «τοιούτων» ὁποῖά ἐστι «τὰ παιδία,» περὶ ὧν οὐκ ἐπιτρέπει τοὺς μαθητὰς ἐπιτιμᾶν τοῖς προσφέρουσιν αὐτά. τοὺς τρεῖς σὺν αὐτῷ Ἀνανίαν, Αζαρίαν, Μισαήλ, ἐν Βαβυλῶνι εὐνουχίσθαι, πληρουμένης τῆς πρὸς τὸν Εζεκίαν εἰρημένης προφητείας ὑπὸ Ἡσαΐου ἐν τῷ Ἀπὸ τοῦ σπέρματός σου λήψονται, καὶ ποιή σουσι σπάδοντας ἐν τῷ οἴκῳ τοῦ βασιλέως Βαβυλῶνος.» Φασὶ δὲ, ὅτι περὶ τούτων καὶ Ἡσαΐας προεφήτευσε φάσκων· ι Μὴ λεγέτω ὁ ἀλλογενὴς ὁ προσκείμενος Κυρίῳ· 'Αφοριεί με ἄρα Κύριος ἀπὸ τοῦ λαοῦ αὐ τοῦ,» καὶ τὰ ἑξῆς, ἕως τοῦ· «Κρείττονα υἱῶν καὶ θυγατέρων.» Καλόν οὖν, ὡς πρὸς τὸν μυστικὸν τό που, τὸ μὴ γεννᾶν ἐν Βαβυλῶνι, ἀλλὰ ἄγονον εἶναι πρὸς τὴν Βαβυλῶνα, ως ὁ Δανιήλ, ἵνα γεννήσωμεν, συλλαβόντες ἀπὸ τοῦ θείου Πνεύματος, ὡς ἐκεῖνος καὶ οἱ σὺν αὐτῷ, δράματα και προφητείας. Δεῖ δὲ εἰδέναι, ὅτι οὐκ ὀλίγας εὕροι ἂν πιθανότητας εἰς και τασκευὴν τοῦ τοὺς τρεῖς σωματικοὺς εἶναι εὐνουχι σμοὺς ὁ βουλόμενος παραστῆναι τῷ λόγῳ, καὶ συν αγορεῦσαι καὶ τοῖς προειρημένοις, καὶ διὰ τῶν συγκ γραμμάτων τοῦτο διδάξασιν· οὐκ ἐβουλήθημεν δὲ ἐκ θέσθαι αὐτὰς, μή, γυμνασίας είνεκεν τιθέντες τοὺς λόγους, καὶ τὴν λύσιν ἑκάστου ἐκθέμενοι, πρόφατις γενώμεθα τοῖς μὴ ὡς βούλεται ὁ Ἰησοῦς χωροῦσι τὸν περὶ εὐνουχίας λόγον, πρὸς τὸ ἐν ἑτέρῳ δεῖ νοεῖν τὸ, χωρεῖν,» καὶ σωματικῶς αὐτὸ ὑπολαμβάνειν δέον πνεύματι ζῶντα, καὶ πνεύματι στοιχοῦντα, καὶ τοὺς τρεῖς εὐνουχισμούς πνευματικῶς πεπεῖσθαι λε λέχθαι. Υἱοὺς ἔχει ὁ Δανιὴλ κατὰ τὴν αὐτὴν πνευματικὴν γένναν, οὓς ἐγέννησεν ἡ προφητεία αὐτοῦ· υἱοὺς γὰρ σαρκικοὺς οὐκ ἔσχεν. Εὐνοῦχος γὰρ ἦν, ὡς φασι· καὶ δῆλον, ὑπ' αὐτῶν γὰρ παρεδόθη τῷ ἀρχιευνούχῳ. Καὶ ἦν ἀνὴρ σώφρων, ὥστε δοκεῖν τοὺς Ἰουδαίους είναι σπάδοντα.. Ὁ δὲ, τῶν Βαβυλωνίων βασιλεύς Ναβουχοδονόσορος τοὺς εὐγενεστάτων λαβὼν τῶν Ἰουδαίων παῖδας, καὶ τοὺς Σεδεκίου τοῦ βασιλέως αὐτῶν συγγενεῖς, οἱ καὶ ταῖς ἀκμαῖς τῶν σωμάτων καὶ ταῖς εὐμορφίαις τῶν ὄψεων ἦσαν περίβλεπτοι, παιδα γωγοῖς καὶ τῇ δι' αὐτῶν θεραπεία παραδίδωσι, ποιήσας τινὰς αὐτῶν ἐκτομίας. ο δάλ, Δανιήλ, δδ, Δαβίδ. Ηνετ.LS. Ἀπὸ τοῦ σπέρματός σου. ᾿Απὸ τῶν τέκνων σου ὧν ἐγέννησας λήψονται. ὧν γεννήσεις. Προσκείμενος Κυρίῳ· Ἀφοριεῖ με. Προσκείμενος πρὸς Κύριον λέγων· Αφορισμῷ ἀφοριεί με. προσκείμενος πρὸς Κύριον ἀφορεί με τοὺς τρεῖς σὺν αὐτῷ Ἀνανίαν, Αζαρίαν, Μισαήλ, ἐν Βαβυλῶνι εὐνουχίσθαι, πληρουμένης τῆς πρὸς τὸν Εζεκίαν εἰρημένης προφητείας ὑπὸ Ἡσαΐου ἐν τῷ Ἀπὸ τοῦ σπέρματός σου λήψονται, καὶ ποιή σουσι σπάδοντας ἐν τῷ οἴκῳ τοῦ βασιλέως Βαβυλῶνος.» Φασὶ δὲ, ὅτι περὶ τούτων καὶ Ἡσαΐας προεφήτευσε φάσκων· ι Μὴ λεγέτω ὁ ἀλλογενὴς ὁ προσκείμενος Κυρίῳ· 'Αφοριεί με ἄρα Κύριος ἀπὸ τοῦ λαοῦ αὐ τοῦ,» καὶ τὰ ἑξῆς, ἕως τοῦ· «Κρείττονα υἱῶν καὶ θυγατέρων.» Καλόν οὖν, ὡς πρὸς τὸν μυστικὸν τό που, τὸ μὴ γεννᾶν ἐν Βαβυλῶνι, ἀλλὰ ἄγονον εἶναι πρὸς τὴν Βαβυλῶνα, ως ὁ Δανιήλ, ἵνα γεννήσωμεν, συλλαβόντες ἀπὸ τοῦ θείου Πνεύματος, ὡς ἐκεῖνος καὶ οἱ σὺν αὐτῷ, δράματα και προφητείας. Δεῖ δὲ εἰδέναι, ὅτι οὐκ ὀλίγας εὕροι ἂν πιθανότητας εἰς και τασκευὴν τοῦ τοὺς τρεῖς σωματικοὺς εἶναι εὐνουχι σμοὺς ὁ βουλόμενος παραστῆναι τῷ λόγῳ, καὶ συν αγορεῦσαι καὶ τοῖς προειρημένοις, καὶ διὰ τῶν συγκ γραμμάτων τοῦτο διδάξασιν· οὐκ ἐβουλήθημεν δὲ ἐκ θέσθαι αὐτὰς, μή, γυμνασίας είνεκεν τιθέντες τοὺς λόγους, καὶ τὴν λύσιν ἑκάστου ἐκθέμενοι, πρόφατις γενώμεθα τοῖς μὴ ὡς βούλεται ὁ Ἰησοῦς χωροῦσι τὸν περὶ εὐνουχίας λόγον, πρὸς τὸ ἐν ἑτέρῳ δεῖ νοεῖν τὸ, χωρεῖν,» καὶ σωματικῶς αὐτὸ ὑπολαμβάνειν δέον πνεύματι ζῶντα, καὶ πνεύματι στοιχοῦντα, καὶ τοὺς τρεῖς εὐνουχισμούς πνευματικῶς πεπεῖσθαι λε λέχθαι. Υἱοὺς ἔχει ὁ Δανιὴλ κατὰ τὴν αὐτὴν πνευματικὴν γένναν, οὓς ἐγέννησεν ἡ προφητεία αὐτοῦ· υἱοὺς γὰρ σαρκικοὺς οὐκ ἔσχεν. Εὐνοῦχος γὰρ ἦν, ὡς φασι· καὶ δῆλον, ὑπ' αὐτῶν γὰρ παρεδόθη τῷ ἀρχιευνούχῳ. Καὶ ἦν ἀνὴρ σώφρων, ὥστε δοκεῖν τοὺς Ἰουδαίους είναι σπάδοντα.. Ὁ δὲ, τῶν Βαβυλωνίων βασιλεύς Ναβουχοδονόσορος τοὺς εὐγενεστάτων λαβὼν τῶν Ἰουδαίων παῖδας, καὶ τοὺς Σεδεκίου τοῦ βασιλέως αὐτῶν συγγενεῖς, οἱ καὶ ταῖς ἀκμαῖς τῶν σωμάτων καὶ ταῖς εὐμορφίαις τῶν ὄψεων ἦσαν περίβλεπτοι, παιδα γωγοῖς καὶ τῇ δι' αὐτῶν θεραπεία παραδίδωσι, ποιήσας τινὰς αὐτῶν ἐκτομίας. ο δάλ, Δανιήλ, δδ, Δαβίδ. Ηνετ.LS. Ἀπὸ τοῦ σπέρματός σου. ᾿Απὸ τῶν τέκνων σου ὧν ἐγέννησας λήψονται. ὧν γεννήσεις. Προσκείμενος Κυρίῳ· Ἀφοριεῖ με. Προσκείμενος πρὸς Κύριον λέγων· Αφορισμῷ ἀφοριεί με. προσκείμενος πρὸς Κύριον ἀφορεί με eunuchus ille qui restauraudo Dei templo prae fectus est. Daniel quoque et tres cum eo pueros Auaniam, Azariam et Misaelem, Babylone castratos fuisse tradunt Hebræorum filii, completa ea Isaiæ ad Ezechia prophetia 67: De semine tuo tollent, et facient eunuchos in domo regis Babylonis. › Quin etiam de illis ad Isaiam vaticinatum ferunt Ne dicat advena, qui adharel Domnino dicens Sparatione dividet me Dominus a populo suo, et catera, usque ad id: • Meliorem filiis et filiabus. Bonum ergo est, quoad mysticum hujus loci sen sum spectat, in Babylone non generare, sel Danie lis instar, Babylouis respectu sterilem esse et in fecundum, ut postquam sicut ipse, ipsiusque comites, a Spiritu divino conceperimus, visa et prophetias generemus. Qui autem al hune sermo nem animum voluerit advertere, et iis quorum su pra meminimus, quique scriptis suis doctrinam hanc prodiderunt, assentiri, multis eum probabili bus argumentis astruere posse sciendum est tres eunuchismos esse ad corpus referendus: sel exponere eos noluimus, ne sermones exercitationis causa proponentes, et confutationem uniuscujds que explicantes, causam his praebeamus, qui ser monem de castratione præter Jesu voluntatem ca piunt, cur ipsum etiam verbum, capere, alio ac fieri debet detorqueant, et id ad corpus quoque VETUS INTERPRETATΙΟ. de primis quidem in Genesi scriptum est: de secundis autem in libro secundo Esdræ, qui dixit: Et ego eram eunuchus regis. Et to ergo consideraus invenies, quare ad restaurandum templum Dei principari eunuchus electus est dignus. Dicunt enim filii Hebræorum Danielem et pueros tres in Babylonia fuisse eunuchizatos: ut impleatur verbum Dei dicentis ad Ezechiam: «Quoniam ex semine tuo accipient, et facient spadones in domo regis Babylonis. Dicunt et quod de eis prophetavit etiam Isaias dicens: Ne dicat eunuchus, Quia ego sum lignum aridum. Hæc dicit Dominus eunuchis: Si custodierint mandata Isa. XXXIX, 7. Isa. Lv1, 3, 5. phetas, ad Ezechielis xiv, v. Hieronymus, lib. in Jovinian.: • Superduum autem est de Daniel di cere, cum Hebræi usque hodie autument et illum et tres pueros fuisse eunuchos, ex illa Dei sententia, quam Isaias loquitur ad Ezechiam: Et de filiis his qui nascentur ex te, tollent, et facient eunuchos in aomo regis. Rursusque in Daniele legimus: Et dixit rez Asphanez principi cunuchorum ut introduceret de filiis captivitatis Israel, et de semine regio, de Phor tomim pueros, in quibus non esset macula, pulchros facie et intelligentes sapientia: t argumentantur: Si de s mine regio electi sunt Daniel et tres pueri: de semine aut m regio eunuchos fore Scriptura præ dixit, hos esse qui eunuchi facti sunt. Idein in Daniele 1, 3: Unde et arbitrantur Hebræi Danie lem, et Azariam, et Ananiam fuisse eunuchos; impleta illa prophetia quæ ad Ezechiam per Isaiam prophetam dicitur: Et de semine tuo tollent, et facient eunuchos in domo regis. Eadem esse vide tur Theodoreti sententia; cun enim ad Nabucho donosoro ministrandum assumpti sunt pueri tres una cum Daniele, tunc completum fuisse dicit illud Isaiae vaticinium. Item R. Eliezer in Pirke, cap. Isti autem fuerunt Daniel, Chanania, Micha 1, et Azaria, qui facti sunt eunuchi in palatio regis Ba bi, neque generarunt filios.» Ai Epiphanius ob morum castitatem et integritatem pro eunucho ha bitum fuisse Danielem existimat, eunuchum revèra non fuisse: inquit, Et erat vit castus, ut Judæi spadonem eum esse crederent.» Quæ verbo tenus refert Chronicon Alexandrinum. Ita et pseuto-Dorotheus, qui nihil aliud esse vide tur, quam operis Epiphanii De vitis prophetarum interpolator: «Et vir castus, inquit, ita ut videretur Judæis spado. Josephus autem rem videtur in medio reliquisse inquit, Ceterum Nabuchodono sorus selectis nobilissimis Judæorum pueris, et Sedeciæ regis cognatis, qui et flore ætatis et decore formæ fuere conspicui, pædagogos eorum curæ assignavit, xsectis quibuslam ex eo numero.» Basilius, in Asceticis, serun. De abdicatione rerum, ita de Daniele loquitur, quasi liberos genuerit; at optimi bibl. Reg. codices hoc Basilii loco pro hoc est, habent hoc est, Aldina editio, Complut. et ms. Alexandr. Isai. xxxix, 7. Editio Sixt., ID. Elitio Complut. et Aldina Isa. Lvi, Editio Sist., eunuchus ille qui restauraudo Dei templo prae fectus est. Daniel quoque et tres cum eo pueros Auaniam, Azariam et Misaelem, Babylone castratos fuisse tradunt Hebræorum filii, completa ea Isaiæ ad Ezechia prophetia 67: De semine tuo tollent, et facient eunuchos in domo regis Babylonis. › Quin etiam de illis ad Isaiam vaticinatum ferunt Ne dicat advena, qui adharel Domnino dicens Sparatione dividet me Dominus a populo suo, et catera, usque ad id: • Meliorem filiis et filiabus. Bonum ergo est, quoad mysticum hujus loci sen sum spectat, in Babylone non generare, sel Danie lis instar, Babylouis respectu sterilem esse et in fecundum, ut postquam sicut ipse, ipsiusque comites, a Spiritu divino conceperimus, visa et prophetias generemus. Qui autem al hune sermo nem animum voluerit advertere, et iis quorum su pra meminimus, quique scriptis suis doctrinam hanc prodiderunt, assentiri, multis eum probabili bus argumentis astruere posse sciendum est tres eunuchismos esse ad corpus referendus: sel exponere eos noluimus, ne sermones exercitationis causa proponentes, et confutationem uniuscujds que explicantes, causam his praebeamus, qui ser monem de castratione præter Jesu voluntatem ca piunt, cur ipsum etiam verbum, capere, alio ac fieri debet detorqueant, et id ad corpus quoque VETUS INTERPRETATΙΟ. de primis quidem in Genesi scriptum est: de secundis autem in libro secundo Esdræ, qui dixit: Et ego eram eunuchus regis. Et to ergo consideraus invenies, quare ad restaurandum templum Dei principari eunuchus electus est dignus. Dicunt enim filii Hebræorum Danielem et pueros tres in Babylonia fuisse eunuchizatos: ut impleatur verbum Dei dicentis ad Ezechiam: «Quoniam ex semine tuo accipient, et facient spadones in domo regis Babylonis. Dicunt et quod de eis prophetavit etiam Isaias dicens: Ne dicat eunuchus, Quia ego sum lignum aridum. Hæc dicit Dominus eunuchis: Si custodierint mandata Isa. XXXIX, 7. Isa. Lv1, 3, 5. phetas, ad Ezechielis xiv, v. Hieronymus, lib. in Jovinian.: • Superduum autem est de Daniel di cere, cum Hebræi usque hodie autument et illum et tres pueros fuisse eunuchos, ex illa Dei sententia, quam Isaias loquitur ad Ezechiam: Et de filiis his qui nascentur ex te, tollent, et facient eunuchos in aomo regis. Rursusque in Daniele legimus: Et dixit rez Asphanez principi cunuchorum ut introduceret de filiis captivitatis Israel, et de semine regio, de Phor tomim pueros, in quibus non esset macula, pulchros facie et intelligentes sapientia: t argumentantur: Si de s mine regio electi sunt Daniel et tres pueri: de semine aut m regio eunuchos fore Scriptura præ dixit, hos esse qui eunuchi facti sunt. Idein in Daniele 1, 3: Unde et arbitrantur Hebræi Danie lem, et Azariam, et Ananiam fuisse eunuchos; impleta illa prophetia quæ ad Ezechiam per Isaiam prophetam dicitur: Et de semine tuo tollent, et facient eunuchos in domo regis. Eadem esse vide tur Theodoreti sententia; cun enim ad Nabucho donosoro ministrandum assumpti sunt pueri tres una cum Daniele, tunc completum fuisse dicit illud Isaiae vaticinium. Item R. Eliezer in Pirke, cap. Isti autem fuerunt Daniel, Chanania, Micha 1, et Azaria, qui facti sunt eunuchi in palatio regis Ba bi, neque generarunt filios.» Ai Epiphanius ob morum castitatem et integritatem pro eunucho ha bitum fuisse Danielem existimat, eunuchum revèra non fuisse: inquit, Et erat vit castus, ut Judæi spadonem eum esse crederent.» Quæ verbo tenus refert Chronicon Alexandrinum. Ita et pseuto-Dorotheus, qui nihil aliud esse vide tur, quam operis Epiphanii De vitis prophetarum interpolator: «Et vir castus, inquit, ita ut videretur Judæis spado. Josephus autem rem videtur in medio reliquisse inquit, Ceterum Nabuchodono sorus selectis nobilissimis Judæorum pueris, et Sedeciæ regis cognatis, qui et flore ætatis et decore formæ fuere conspicui, pædagogos eorum curæ assignavit, xsectis quibuslam ex eo numero.» Basilius, in Asceticis, serun. De abdicatione rerum, ita de Daniele loquitur, quasi liberos genuerit; at optimi bibl. Reg. codices hoc Basilii loco pro hoc est, habent hoc est, Aldina editio, Complut. et ms. Alexandr. Isai. xxxix, 7. Editio Sixt., ID. Elitio Complut. et Aldina Isa. Lvi, Editio Sist.,

καὶ ταῦτα μὲν ἔστω χρήσιμα πρὸς τοὺς ἐπιτιμῶντας μαθητὰς παιδίων προςφερομένων τῷ Ἰησοῦ τοῖς προςφέρουσιν. ἴστω δὲ «τὰ παιδία,» κἂν μὴ πᾶσιν [ὡς «παιδία»] παρακολουθεῖν δύνηται τοῖς λεγομένοις, ὅτι ἐπέθηκε μὲν τοῖς παιδίοις ὁ Ἰησοῦς «τὰς χεῖρας, ἐπιθεὶς» δὲ «ἐπορεύθη ἐκεῖθεν.» καὶ δύναμιν ἐναφεὶς τοῖς παιδίοις διὰ τῆς ἁφῆς «ἐπορεύθη» ἀπὸ τῶν παιδίων, μὴ δυνηθέντων ὁμοίως τοῖς μαθηταῖς ἀκολουθεῖν τῷ Ἰησοῦ. Εἴπερ δὲ «λόγια κυρίου» ἐστὶ καὶ τὰ εὐαγγελικά, καὶ «λόγια ἁγνὰ» καὶ «ἀργύριον πεπυρωμένον», «δοκίμιον», ἀπεσταλμένον «τῇ γῇ» καὶ ἀκριβῶς «κεκαθαρμένον» καὶ «ἑπταπλασίως», ὀφείλει τις εἶναι εὔλογος αἰτία, δι’ ἣν ἐκτιθέμενος τὰ κατὰ τὸν τόπον ὁ Ματθαῖος δύο μὲν εἶπε τὰ βουλήματα τοῦ προσενηνέχθαι τῷ Ἰησοῦ «τὰ παιδία,» οὐκέτι δὲ πρὸς τὰ δύο τὰ ἑξῆς ἐπιφέρει. προσηνέχθη μὲν γὰρ «τὰ παιδία,» οὐκέτι «ἵνα» μόνον «τὰς χεῖρας αὐτοῖς ἐπιθῇ ὁ Ἰησοῦς,» ἀλλὰ πρὸς τούτῳ ἵνα «καὶ προσεύξηται.» γέγραπται δὲ [μετὰ τοῦτο] ὅτι «καὶ ἐπιθεὶς τὰς χεῖρας αὐτοῖς ἐπορεύθη ἐκεῖθεν,» οὐ γὰρ προσέθηκε· καὶ προσευξάμενος [ἠδύνατο γὰρ λελέχθαι· Περὶ τῶν προσενεχθέντων παιδίων τῷ Ἰησοῦ ἵνα ἐπιθῇ τὰς χεῖρας αὐτοῖς, Τότε προσηνέχθησαν αὐτῷ παιδία,» καὶ τὰ ἑξῆς, ἕως τοῦ· «Καὶ ἐπιθεὶς τὰς χεῖρας αὐτοῖς, ἐπορεύθη ἐκεῖθεν.» Τότε μὲν ἡ ἀναγεγραμμένη ιστορία γέγονε, τῷ καὶ προσενέχθαι παιδί, τῷ Ἰησοῦ, βουλομένων τῶν προσφερόντων ἐπιθεῖναι αὐτοῦ τὰς χεῖρας αὐτοῖς, καὶ προσεύξασθαι. Ιστέον δὲ, ὅτι οὐκ ἔστιν ὅτε οὐ προσφέρεται παιδία τὴν ψυχὴν τῷ Ἰησοῦ ἐφ᾽ οἷς λέγοι ἄν, ὡς παρακαταθήκην αὐτὰ ἀπὸ Θεοῦ λαβὼν, τό· ι Ἰδοὺ ἐγὼ καὶ τὰ παιδία ἅ μοι ἔδωκεν ὁ Θεὸς, ο καὶ ἀπὸ τῶν παιδίων γε τούτων τινὰ μὲν χρηματι ζέτω νήπια, ἄλλα δὲ λεγέσθω θηλάζοντα, ὡς τῶν νη πίων ὑποδεέστερα, καὶ ὁ Κύριος ἡμῶν ἐκ στόματος ἀμφοτέρων καταρτιζέτω αἶνον, ἵνα, ᾔσθημένοι τῆς Επ τοιαύτης αὐτοῦ εἰς τὰ παιδία εὐεργεσίας, λέγωμεν τό· ο Ἐκ στόματος νηπίων καὶ θηλαζόντων κατηρ τίσω αἶνον.» Παιδία δὲ λεκτέον τοὺς ἐν Χριστῷ σαρκίνους, καὶ νηπίους, ὁποίους Κορινθίους ἐπι στάμενος ὁ ἀπόστολος Παῦλος ἔλεγε·. Καγώ οὐκ ηδυνήθην ὑμῖν λαλῆσαι ὡς πνευματικοῖς, ἀλλ' ὡς σαρκίνοις, ὡς νηπίοις ἐν Χριστῷ.» Τὰ τοιαῦτα δὴ παιδία προσηνέχθη τότε, καὶ ἀεὶ προσάγεται τῷ Ἰησοῦ. Σημεῖον δὲ τῆς τῶν νηπίων προσαγωγῆς οἱ πολλοὶ τῆς Ἐκκλησίας ἐν Χριστῷ νήπιοι καὶ θηλά ζοντες, χρείαν ἔχοντες γάλακτος, οὐ στερεάς τρο φῆς, πρὸς οὓς λέγοι ἂν, ὡς ἂν τροφὸς θάλπουσα τὰ ἑαυτῆς τέκνα θάλπων αὐτοὺς, το «Γάλα ὑμᾶς επότισα, οὐ βρῶμα· οὔπω γὰρ ἡδύνασθε.» Εἶτ᾽ ἐπεὶ οι μνησθέντες εὐαγγελισταὶ τῶν κατὰ τὸν τόπον, ὅτι μὲν, ὡς ὁ Ματθαῖος φησι, ο προσηνέχθη παιδία τῷ Ἰησοῦ, ή, ὡς ὁ Μάρκος, ο προσέφερον αὐτῷ καὶ βρέ φη (11),, ἀνέγραψαν, ὑπὸ τίνος δὲ προσηνέχθη, ή τίνες προσέφερον, ἅμα παραλελοίπασιν, ἡμῖν κατα λιπόντες ἐξετάζειν τὸ παραλελειμμένον, ἄξιον ἰδεῖν πότερον κατὰ συντυχίαν ὑπὸ τῶν τριῶν τὸ τοιοῦτον παραλέλειπται, δυναμένων ἀναγράψαι, Προσηνέχθη αὐτῷ ἀπὸ τῶν γονέων, ἢ ἀπὸ τῶν μητέρων, ἢ, Προς Οὐ προσφέρεται παιδία τὴν ψυχὴν τῷ την ψυχήν, Τὰ τοιαῦτα δὴ παιδία προσηνέχθη τότε, καὶ ἀεὶ προσάγεται τῷ Ἰησοῦ. Ηυετιυς. 7, ὡς ὁ Μάρκος, ο προσέφερον αὐτῷ καὶ βρέφη. Κατὰ δὲ τὸν Μάρκον· Ἵνα ἅψηται αὐτόν· κατὰ δὲ τὸν εἰπόντα βρέφη αὐτὰ εἶναι Λουκᾶν· Ινα αὐτῶν ἅπτηται. 7, ὡς ὁ Μάρκος· Προσέφερον αὐτῷ παιδία, ἢ, ὡς ὁ Λουκᾶς· Προσέφερον αὐτῷ καὶ βρέφη. Ηυετιυς. Περὶ τῶν προσενεχθέντων παιδίων τῷ Ἰησοῦ ἵνα ἐπιθῇ τὰς χεῖρας αὐτοῖς, Τότε προσηνέχθησαν αὐτῷ παιδία,» καὶ τὰ ἑξῆς, ἕως τοῦ· «Καὶ ἐπιθεὶς τὰς χεῖρας αὐτοῖς, ἐπορεύθη ἐκεῖθεν.» Τότε μὲν ἡ ἀναγεγραμμένη ιστορία γέγονε, τῷ καὶ προσενέχθαι παιδί, τῷ Ἰησοῦ, βουλομένων τῶν προσφερόντων ἐπιθεῖναι αὐτοῦ τὰς χεῖρας αὐτοῖς, καὶ προσεύξασθαι. Ιστέον δὲ, ὅτι οὐκ ἔστιν ὅτε οὐ προσφέρεται παιδία τὴν ψυχὴν τῷ Ἰησοῦ ἐφ᾽ οἷς λέγοι ἄν, ὡς παρακαταθήκην αὐτὰ ἀπὸ Θεοῦ λαβὼν, τό· ι Ἰδοὺ ἐγὼ καὶ τὰ παιδία ἅ μοι ἔδωκεν ὁ Θεὸς, ο καὶ ἀπὸ τῶν παιδίων γε τούτων τινὰ μὲν χρηματι ζέτω νήπια, ἄλλα δὲ λεγέσθω θηλάζοντα, ὡς τῶν νη πίων ὑποδεέστερα, καὶ ὁ Κύριος ἡμῶν ἐκ στόματος ἀμφοτέρων καταρτιζέτω αἶνον, ἵνα, ᾔσθημένοι τῆς Επ τοιαύτης αὐτοῦ εἰς τὰ παιδία εὐεργεσίας, λέγωμεν τό· ο Ἐκ στόματος νηπίων καὶ θηλαζόντων κατηρ τίσω αἶνον.» Παιδία δὲ λεκτέον τοὺς ἐν Χριστῷ σαρκίνους, καὶ νηπίους, ὁποίους Κορινθίους ἐπι στάμενος ὁ ἀπόστολος Παῦλος ἔλεγε·. Καγώ οὐκ ηδυνήθην ὑμῖν λαλῆσαι ὡς πνευματικοῖς, ἀλλ' ὡς σαρκίνοις, ὡς νηπίοις ἐν Χριστῷ.» Τὰ τοιαῦτα δὴ παιδία προσηνέχθη τότε, καὶ ἀεὶ προσάγεται τῷ Ἰησοῦ. Σημεῖον δὲ τῆς τῶν νηπίων προσαγωγῆς οἱ πολλοὶ τῆς Ἐκκλησίας ἐν Χριστῷ νήπιοι καὶ θηλά ζοντες, χρείαν ἔχοντες γάλακτος, οὐ στερεάς τρο φῆς, πρὸς οὓς λέγοι ἂν, ὡς ἂν τροφὸς θάλπουσα τὰ ἑαυτῆς τέκνα θάλπων αὐτοὺς, το «Γάλα ὑμᾶς επότισα, οὐ βρῶμα· οὔπω γὰρ ἡδύνασθε.» Εἶτ᾽ ἐπεὶ οι μνησθέντες εὐαγγελισταὶ τῶν κατὰ τὸν τόπον, ὅτι μὲν, ὡς ὁ Ματθαῖος φησι, ο προσηνέχθη παιδία τῷ Ἰησοῦ, ή, ὡς ὁ Μάρκος, ο προσέφερον αὐτῷ καὶ βρέ φη (11),, ἀνέγραψαν, ὑπὸ τίνος δὲ προσηνέχθη, ή τίνες προσέφερον, ἅμα παραλελοίπασιν, ἡμῖν κατα λιπόντες ἐξετάζειν τὸ παραλελειμμένον, ἄξιον ἰδεῖν πότερον κατὰ συντυχίαν ὑπὸ τῶν τριῶν τὸ τοιοῦτον παραλέλειπται, δυναμένων ἀναγράψαι, Προσηνέχθη αὐτῷ ἀπὸ τῶν γονέων, ἢ ἀπὸ τῶν μητέρων, ἢ, Προς Οὐ προσφέρεται παιδία τὴν ψυχὴν τῷ την ψυχήν, Τὰ τοιαῦτα δὴ παιδία προσηνέχθη τότε, καὶ ἀεὶ προσάγεται τῷ Ἰησοῦ. Ηυετιυς. 7, ὡς ὁ Μάρκος, ο προσέφερον αὐτῷ καὶ βρέφη. Κατὰ δὲ τὸν Μάρκον· Ἵνα ἅψηται αὐτόν· κατὰ δὲ τὸν εἰπόντα βρέφη αὐτὰ εἶναι Λουκᾶν· Ινα αὐτῶν ἅπτηται. 7, ὡς ὁ Μάρκος· Προσέφερον αὐτῷ παιδία, ἢ, ὡς ὁ Λουκᾶς· Προσέφερον αὐτῷ καὶ βρέφη. Ηυετιυς. pertinere contendant, cum tres eunuchisnios spiritualiter esse prolatos, unusquisque spiritu vivens, et spiritu ambulans, in animum inducere debuisset. De pueris Jesu oblatis ut manus eis imponeret. que ad id: «Et eum imposuisset eis manus, abiit inde. Tunc exposita historia contigit, cum pueri Jesu oblati sunt, volentibus iis qui offerebant, ut manus ipsis imponeret, et preces pro ipsis funderet. Atqui sciendum est nunquamnon Jesu pueros ani sam offerre, de quibus sibi depositi instar a Deo traditis dicat”: Ecce ego et pueri quos dedit mihi Dominus, et eorum puerorum infantes ap pellentur nonnulli, alii lactentes, ut infantibus etiam imbecilliores, et Dominus noster ex utrorum que ore laudem perficiat, ut cognita a nobis ejus modi in pueros illius beneficentia, dicamus 11: « ore infantium et lactentium perfecisti laudem.» Hi vero pueri dicendi sunt, qui earnales sunt in Chri sto ac infantes cujusmodi Corinthios esse sciens Paulus apostolus dicebat ":. Et ego non potui vobis loqui quasi spiritualibus, sed quasi carnali bus, quasi parvulis in Christo. Tales autem pueri tunc oblati sunt, et semper offeruntur Jesu. blationis autem puerorum argumentum est, Ecclesiæ infantium in Christo, et lactentium, lacte, non solido cibo egentium multitudo, quos Wovens, non secus ac filios suos nutrix ", sic alloquatur ": «Lac vobis potum dedi, non escain; nondum enim poteratis.» Deinde quando quidem evangelistæ, qui horum, de quibus hic agitur, meminerunt, quod e oblati fuerunt parvuli Jesu, ut ait Matthæus, vel, ut Marcus 7, • infantes ei obtulerunt,> scripserunt quidem; at a quibus oblati fuerint, vel quinam obtulerint, silentio præterie runt, nobis investiganda relinquentes quæ a se fu erant prætermissa: opera pretium est disquirere an casu id a tribus fuerit prætermissum, quibus facile erat scribere, Oblati sunt ei a patribus, vel a matribus, vel, offerebant ei infantes et pueros ipso mea, et elegerint quæ volo, ego dabo eis in domo mea locum electum et nominatum, et meliorem filiis et filiabus. › Bonum est ergo secundum mysterialem locum nec generare in Babylonia, sed sine semine esse, quantum ad Babyloniam, sicut Daniel, ut generemus de Spiritu sancto, sicut et ille et qui cum eo fuerunt, visiones et prophetias, et cætera opera bona. dixit: Sinite pueros, et nolite prohibere. Talium est enim regnum coelorum. Et imponens eis manus, abiit inde. Sciendum quoniam non est quando non offeruntur pueri Jesu de quibus dicit, quasi deposi tum suscipiens Deo Ecce ego et pueri quos dedit mihi Deus. Puerorum autem justorum quidam quidem sunt infantes: alii autem dicuntur lactentes, quasi inferiores infantibus. Et Dominus noster ex ore utrorumque percipit laudem, ut cognoscentes alia beneficia ejus in pueris, dicamus: Ex ore infantium et lactentium perfecisti laudem. › Pueros autem dicimus, qui adhuc in Christo carnales sunt * Matth. xix, 13, 15. * Isa. viii, 18; Hebr. 11, 15. "I Cor. III, 2. Marc. x, 13. 'Indov. Quamvis id habeant codd. H. et R. nihilo minus quin ea vox, e limbo in con textum irrepserit, nullus dubito. Vetus interpr. Sciendum quoniam non est quando non offeruntur pueri Jesu, infra, Psal, vuli, 3. Cor. lut, 1. [ Thess. 1, 7. » Verba Marco tribuit, quæ Luce sunt!!!!! 15, ea tamen infra accurate distinguit La cunosum magis locum crediderim, qui sic fortasse resarciendus est pertinere contendant, cum tres eunuchisnios spiritualiter esse prolatos, unusquisque spiritu vivens, et spiritu ambulans, in animum inducere debuisset. De pueris Jesu oblatis ut manus eis imponeret. que ad id: «Et eum imposuisset eis manus, abiit inde. Tunc exposita historia contigit, cum pueri Jesu oblati sunt, volentibus iis qui offerebant, ut manus ipsis imponeret, et preces pro ipsis funderet. Atqui sciendum est nunquamnon Jesu pueros ani sam offerre, de quibus sibi depositi instar a Deo traditis dicat”: Ecce ego et pueri quos dedit mihi Dominus, et eorum puerorum infantes ap pellentur nonnulli, alii lactentes, ut infantibus etiam imbecilliores, et Dominus noster ex utrorum que ore laudem perficiat, ut cognita a nobis ejus modi in pueros illius beneficentia, dicamus 11: « ore infantium et lactentium perfecisti laudem.» Hi vero pueri dicendi sunt, qui earnales sunt in Chri sto ac infantes cujusmodi Corinthios esse sciens Paulus apostolus dicebat ":. Et ego non potui vobis loqui quasi spiritualibus, sed quasi carnali bus, quasi parvulis in Christo. Tales autem pueri tunc oblati sunt, et semper offeruntur Jesu. blationis autem puerorum argumentum est, Ecclesiæ infantium in Christo, et lactentium, lacte, non solido cibo egentium multitudo, quos Wovens, non secus ac filios suos nutrix ", sic alloquatur ": «Lac vobis potum dedi, non escain; nondum enim poteratis.» Deinde quando quidem evangelistæ, qui horum, de quibus hic agitur, meminerunt, quod e oblati fuerunt parvuli Jesu, ut ait Matthæus, vel, ut Marcus 7, • infantes ei obtulerunt,> scripserunt quidem; at a quibus oblati fuerint, vel quinam obtulerint, silentio præterie runt, nobis investiganda relinquentes quæ a se fu erant prætermissa: opera pretium est disquirere an casu id a tribus fuerit prætermissum, quibus facile erat scribere, Oblati sunt ei a patribus, vel a matribus, vel, offerebant ei infantes et pueros ipso mea, et elegerint quæ volo, ego dabo eis in domo mea locum electum et nominatum, et meliorem filiis et filiabus. › Bonum est ergo secundum mysterialem locum nec generare in Babylonia, sed sine semine esse, quantum ad Babyloniam, sicut Daniel, ut generemus de Spiritu sancto, sicut et ille et qui cum eo fuerunt, visiones et prophetias, et cætera opera bona. dixit: Sinite pueros, et nolite prohibere. Talium est enim regnum coelorum. Et imponens eis manus, abiit inde. Sciendum quoniam non est quando non offeruntur pueri Jesu de quibus dicit, quasi deposi tum suscipiens Deo Ecce ego et pueri quos dedit mihi Deus. Puerorum autem justorum quidam quidem sunt infantes: alii autem dicuntur lactentes, quasi inferiores infantibus. Et Dominus noster ex ore utrorumque percipit laudem, ut cognoscentes alia beneficia ejus in pueris, dicamus: Ex ore infantium et lactentium perfecisti laudem. › Pueros autem dicimus, qui adhuc in Christo carnales sunt * Matth. xix, 13, 15. * Isa. viii, 18; Hebr. 11, 15. "I Cor. III, 2. Marc. x, 13. 'Indov. Quamvis id habeant codd. H. et R. nihilo minus quin ea vox, e limbo in con textum irrepserit, nullus dubito. Vetus interpr. Sciendum quoniam non est quando non offeruntur pueri Jesu, infra, Psal, vuli, 3. Cor. lut, 1. [ Thess. 1, 7. » Verba Marco tribuit, quæ Luce sunt!!!!! 15, ea tamen infra accurate distinguit La cunosum magis locum crediderim, qui sic fortasse resarciendus est 6. «Tunc oblati sunt ei parvuli,» et reliqua, us 6. Tunc oblati sunt ei pueri, ut manus eis imponeret. Discipuli autem increpabant eos. Jesus autem 6. «Tunc oblati sunt ei parvuli,» et reliqua, us 6. Tunc oblati sunt ei pueri, ut manus eis imponeret. Discipuli autem increpabant eos. Jesus autem

καὶ ταῦτα μὲν ἔστω χρήσιμα πρὸς τοὺς ἐπιτιμῶντας μαθητὰς παιδίων προςφερομένων τῷ Ἰησοῦ τοῖς προςφέρουσιν. ἴστω δὲ «τὰ παιδία,» κἂν μὴ πᾶσιν [ὡς «παιδία»] παρακολουθεῖν δύνηται τοῖς λεγομένοις, ὅτι ἐπέθηκε μὲν τοῖς παιδίοις ὁ Ἰησοῦς «τὰς χεῖρας, ἐπιθεὶς» δὲ «ἐπορεύθη ἐκεῖθεν.» καὶ δύναμιν ἐναφεὶς τοῖς παιδίοις διὰ τῆς ἁφῆς «ἐπορεύθη» ἀπὸ τῶν παιδίων, μὴ δυνηθέντων ὁμοίως τοῖς μαθηταῖς ἀκολουθεῖν τῷ Ἰησοῦ. Εἴπερ δὲ «λόγια κυρίου» ἐστὶ καὶ τὰ εὐαγγελικά, καὶ «λόγια ἁγνὰ» καὶ «ἀργύριον πεπυρωμένον», «δοκίμιον», ἀπεσταλμένον «τῇ γῇ» καὶ ἀκριβῶς «κεκαθαρμένον» καὶ «ἑπταπλασίως», ὀφείλει τις εἶναι εὔλογος αἰτία, δι’ ἣν ἐκτιθέμενος τὰ κατὰ τὸν τόπον ὁ Ματθαῖος δύο μὲν εἶπε τὰ βουλήματα τοῦ προσενηνέχθαι τῷ Ἰησοῦ «τὰ παιδία,» οὐκέτι δὲ πρὸς τὰ δύο τὰ ἑξῆς ἐπιφέρει. προσηνέχθη μὲν γὰρ «τὰ παιδία,» οὐκέτι «ἵνα» μόνον «τὰς χεῖρας αὐτοῖς ἐπιθῇ ὁ Ἰησοῦς,» ἀλλὰ πρὸς τούτῳ ἵνα «καὶ προσεύξηται.» γέγραπται δὲ [μετὰ τοῦτο] ὅτι «καὶ ἐπιθεὶς τὰς χεῖρας αὐτοῖς ἐπορεύθη ἐκεῖθεν,» οὐ γὰρ προσέθηκε· καὶ προσευξάμενος [ἠδύνατο γὰρ λελέχθαι· Περὶ τῶν προσενεχθέντων παιδίων τῷ Ἰησοῦ ἵνα ἐπιθῇ τὰς χεῖρας αὐτοῖς, Τότε προσηνέχθησαν αὐτῷ παιδία,» καὶ τὰ ἑξῆς, ἕως τοῦ· «Καὶ ἐπιθεὶς τὰς χεῖρας αὐτοῖς, ἐπορεύθη ἐκεῖθεν.» Τότε μὲν ἡ ἀναγεγραμμένη ιστορία γέγονε, τῷ καὶ προσενέχθαι παιδί, τῷ Ἰησοῦ, βουλομένων τῶν προσφερόντων ἐπιθεῖναι αὐτοῦ τὰς χεῖρας αὐτοῖς, καὶ προσεύξασθαι. Ιστέον δὲ, ὅτι οὐκ ἔστιν ὅτε οὐ προσφέρεται παιδία τὴν ψυχὴν τῷ Ἰησοῦ ἐφ᾽ οἷς λέγοι ἄν, ὡς παρακαταθήκην αὐτὰ ἀπὸ Θεοῦ λαβὼν, τό· ι Ἰδοὺ ἐγὼ καὶ τὰ παιδία ἅ μοι ἔδωκεν ὁ Θεὸς, ο καὶ ἀπὸ τῶν παιδίων γε τούτων τινὰ μὲν χρηματι ζέτω νήπια, ἄλλα δὲ λεγέσθω θηλάζοντα, ὡς τῶν νη πίων ὑποδεέστερα, καὶ ὁ Κύριος ἡμῶν ἐκ στόματος ἀμφοτέρων καταρτιζέτω αἶνον, ἵνα, ᾔσθημένοι τῆς Επ τοιαύτης αὐτοῦ εἰς τὰ παιδία εὐεργεσίας, λέγωμεν τό· ο Ἐκ στόματος νηπίων καὶ θηλαζόντων κατηρ τίσω αἶνον.» Παιδία δὲ λεκτέον τοὺς ἐν Χριστῷ σαρκίνους, καὶ νηπίους, ὁποίους Κορινθίους ἐπι στάμενος ὁ ἀπόστολος Παῦλος ἔλεγε·. Καγώ οὐκ ηδυνήθην ὑμῖν λαλῆσαι ὡς πνευματικοῖς, ἀλλ' ὡς σαρκίνοις, ὡς νηπίοις ἐν Χριστῷ.» Τὰ τοιαῦτα δὴ παιδία προσηνέχθη τότε, καὶ ἀεὶ προσάγεται τῷ Ἰησοῦ. Σημεῖον δὲ τῆς τῶν νηπίων προσαγωγῆς οἱ πολλοὶ τῆς Ἐκκλησίας ἐν Χριστῷ νήπιοι καὶ θηλά ζοντες, χρείαν ἔχοντες γάλακτος, οὐ στερεάς τρο φῆς, πρὸς οὓς λέγοι ἂν, ὡς ἂν τροφὸς θάλπουσα τὰ ἑαυτῆς τέκνα θάλπων αὐτοὺς, το «Γάλα ὑμᾶς επότισα, οὐ βρῶμα· οὔπω γὰρ ἡδύνασθε.» Εἶτ᾽ ἐπεὶ οι μνησθέντες εὐαγγελισταὶ τῶν κατὰ τὸν τόπον, ὅτι μὲν, ὡς ὁ Ματθαῖος φησι, ο προσηνέχθη παιδία τῷ Ἰησοῦ, ή, ὡς ὁ Μάρκος, ο προσέφερον αὐτῷ καὶ βρέ φη (11),, ἀνέγραψαν, ὑπὸ τίνος δὲ προσηνέχθη, ή τίνες προσέφερον, ἅμα παραλελοίπασιν, ἡμῖν κατα λιπόντες ἐξετάζειν τὸ παραλελειμμένον, ἄξιον ἰδεῖν πότερον κατὰ συντυχίαν ὑπὸ τῶν τριῶν τὸ τοιοῦτον παραλέλειπται, δυναμένων ἀναγράψαι, Προσηνέχθη αὐτῷ ἀπὸ τῶν γονέων, ἢ ἀπὸ τῶν μητέρων, ἢ, Προς Οὐ προσφέρεται παιδία τὴν ψυχὴν τῷ την ψυχήν, Τὰ τοιαῦτα δὴ παιδία προσηνέχθη τότε, καὶ ἀεὶ προσάγεται τῷ Ἰησοῦ. Ηυετιυς. 7, ὡς ὁ Μάρκος, ο προσέφερον αὐτῷ καὶ βρέφη. Κατὰ δὲ τὸν Μάρκον· Ἵνα ἅψηται αὐτόν· κατὰ δὲ τὸν εἰπόντα βρέφη αὐτὰ εἶναι Λουκᾶν· Ινα αὐτῶν ἅπτηται. 7, ὡς ὁ Μάρκος· Προσέφερον αὐτῷ παιδία, ἢ, ὡς ὁ Λουκᾶς· Προσέφερον αὐτῷ καὶ βρέφη. Ηυετιυς. Περὶ τῶν προσενεχθέντων παιδίων τῷ Ἰησοῦ ἵνα ἐπιθῇ τὰς χεῖρας αὐτοῖς, Τότε προσηνέχθησαν αὐτῷ παιδία,» καὶ τὰ ἑξῆς, ἕως τοῦ· «Καὶ ἐπιθεὶς τὰς χεῖρας αὐτοῖς, ἐπορεύθη ἐκεῖθεν.» Τότε μὲν ἡ ἀναγεγραμμένη ιστορία γέγονε, τῷ καὶ προσενέχθαι παιδί, τῷ Ἰησοῦ, βουλομένων τῶν προσφερόντων ἐπιθεῖναι αὐτοῦ τὰς χεῖρας αὐτοῖς, καὶ προσεύξασθαι. Ιστέον δὲ, ὅτι οὐκ ἔστιν ὅτε οὐ προσφέρεται παιδία τὴν ψυχὴν τῷ Ἰησοῦ ἐφ᾽ οἷς λέγοι ἄν, ὡς παρακαταθήκην αὐτὰ ἀπὸ Θεοῦ λαβὼν, τό· ι Ἰδοὺ ἐγὼ καὶ τὰ παιδία ἅ μοι ἔδωκεν ὁ Θεὸς, ο καὶ ἀπὸ τῶν παιδίων γε τούτων τινὰ μὲν χρηματι ζέτω νήπια, ἄλλα δὲ λεγέσθω θηλάζοντα, ὡς τῶν νη πίων ὑποδεέστερα, καὶ ὁ Κύριος ἡμῶν ἐκ στόματος ἀμφοτέρων καταρτιζέτω αἶνον, ἵνα, ᾔσθημένοι τῆς Επ τοιαύτης αὐτοῦ εἰς τὰ παιδία εὐεργεσίας, λέγωμεν τό· ο Ἐκ στόματος νηπίων καὶ θηλαζόντων κατηρ τίσω αἶνον.» Παιδία δὲ λεκτέον τοὺς ἐν Χριστῷ σαρκίνους, καὶ νηπίους, ὁποίους Κορινθίους ἐπι στάμενος ὁ ἀπόστολος Παῦλος ἔλεγε·. Καγώ οὐκ ηδυνήθην ὑμῖν λαλῆσαι ὡς πνευματικοῖς, ἀλλ' ὡς σαρκίνοις, ὡς νηπίοις ἐν Χριστῷ.» Τὰ τοιαῦτα δὴ παιδία προσηνέχθη τότε, καὶ ἀεὶ προσάγεται τῷ Ἰησοῦ. Σημεῖον δὲ τῆς τῶν νηπίων προσαγωγῆς οἱ πολλοὶ τῆς Ἐκκλησίας ἐν Χριστῷ νήπιοι καὶ θηλά ζοντες, χρείαν ἔχοντες γάλακτος, οὐ στερεάς τρο φῆς, πρὸς οὓς λέγοι ἂν, ὡς ἂν τροφὸς θάλπουσα τὰ ἑαυτῆς τέκνα θάλπων αὐτοὺς, το «Γάλα ὑμᾶς επότισα, οὐ βρῶμα· οὔπω γὰρ ἡδύνασθε.» Εἶτ᾽ ἐπεὶ οι μνησθέντες εὐαγγελισταὶ τῶν κατὰ τὸν τόπον, ὅτι μὲν, ὡς ὁ Ματθαῖος φησι, ο προσηνέχθη παιδία τῷ Ἰησοῦ, ή, ὡς ὁ Μάρκος, ο προσέφερον αὐτῷ καὶ βρέ φη (11),, ἀνέγραψαν, ὑπὸ τίνος δὲ προσηνέχθη, ή τίνες προσέφερον, ἅμα παραλελοίπασιν, ἡμῖν κατα λιπόντες ἐξετάζειν τὸ παραλελειμμένον, ἄξιον ἰδεῖν πότερον κατὰ συντυχίαν ὑπὸ τῶν τριῶν τὸ τοιοῦτον παραλέλειπται, δυναμένων ἀναγράψαι, Προσηνέχθη αὐτῷ ἀπὸ τῶν γονέων, ἢ ἀπὸ τῶν μητέρων, ἢ, Προς Οὐ προσφέρεται παιδία τὴν ψυχὴν τῷ την ψυχήν, Τὰ τοιαῦτα δὴ παιδία προσηνέχθη τότε, καὶ ἀεὶ προσάγεται τῷ Ἰησοῦ. Ηυετιυς. 7, ὡς ὁ Μάρκος, ο προσέφερον αὐτῷ καὶ βρέφη. Κατὰ δὲ τὸν Μάρκον· Ἵνα ἅψηται αὐτόν· κατὰ δὲ τὸν εἰπόντα βρέφη αὐτὰ εἶναι Λουκᾶν· Ινα αὐτῶν ἅπτηται. 7, ὡς ὁ Μάρκος· Προσέφερον αὐτῷ παιδία, ἢ, ὡς ὁ Λουκᾶς· Προσέφερον αὐτῷ καὶ βρέφη. Ηυετιυς. pertinere contendant, cum tres eunuchisnios spiritualiter esse prolatos, unusquisque spiritu vivens, et spiritu ambulans, in animum inducere debuisset. De pueris Jesu oblatis ut manus eis imponeret. que ad id: «Et eum imposuisset eis manus, abiit inde. Tunc exposita historia contigit, cum pueri Jesu oblati sunt, volentibus iis qui offerebant, ut manus ipsis imponeret, et preces pro ipsis funderet. Atqui sciendum est nunquamnon Jesu pueros ani sam offerre, de quibus sibi depositi instar a Deo traditis dicat”: Ecce ego et pueri quos dedit mihi Dominus, et eorum puerorum infantes ap pellentur nonnulli, alii lactentes, ut infantibus etiam imbecilliores, et Dominus noster ex utrorum que ore laudem perficiat, ut cognita a nobis ejus modi in pueros illius beneficentia, dicamus 11: « ore infantium et lactentium perfecisti laudem.» Hi vero pueri dicendi sunt, qui earnales sunt in Chri sto ac infantes cujusmodi Corinthios esse sciens Paulus apostolus dicebat ":. Et ego non potui vobis loqui quasi spiritualibus, sed quasi carnali bus, quasi parvulis in Christo. Tales autem pueri tunc oblati sunt, et semper offeruntur Jesu. blationis autem puerorum argumentum est, Ecclesiæ infantium in Christo, et lactentium, lacte, non solido cibo egentium multitudo, quos Wovens, non secus ac filios suos nutrix ", sic alloquatur ": «Lac vobis potum dedi, non escain; nondum enim poteratis.» Deinde quando quidem evangelistæ, qui horum, de quibus hic agitur, meminerunt, quod e oblati fuerunt parvuli Jesu, ut ait Matthæus, vel, ut Marcus 7, • infantes ei obtulerunt,> scripserunt quidem; at a quibus oblati fuerint, vel quinam obtulerint, silentio præterie runt, nobis investiganda relinquentes quæ a se fu erant prætermissa: opera pretium est disquirere an casu id a tribus fuerit prætermissum, quibus facile erat scribere, Oblati sunt ei a patribus, vel a matribus, vel, offerebant ei infantes et pueros ipso mea, et elegerint quæ volo, ego dabo eis in domo mea locum electum et nominatum, et meliorem filiis et filiabus. › Bonum est ergo secundum mysterialem locum nec generare in Babylonia, sed sine semine esse, quantum ad Babyloniam, sicut Daniel, ut generemus de Spiritu sancto, sicut et ille et qui cum eo fuerunt, visiones et prophetias, et cætera opera bona. dixit: Sinite pueros, et nolite prohibere. Talium est enim regnum coelorum. Et imponens eis manus, abiit inde. Sciendum quoniam non est quando non offeruntur pueri Jesu de quibus dicit, quasi deposi tum suscipiens Deo Ecce ego et pueri quos dedit mihi Deus. Puerorum autem justorum quidam quidem sunt infantes: alii autem dicuntur lactentes, quasi inferiores infantibus. Et Dominus noster ex ore utrorumque percipit laudem, ut cognoscentes alia beneficia ejus in pueris, dicamus: Ex ore infantium et lactentium perfecisti laudem. › Pueros autem dicimus, qui adhuc in Christo carnales sunt * Matth. xix, 13, 15. * Isa. viii, 18; Hebr. 11, 15. "I Cor. III, 2. Marc. x, 13. 'Indov. Quamvis id habeant codd. H. et R. nihilo minus quin ea vox, e limbo in con textum irrepserit, nullus dubito. Vetus interpr. Sciendum quoniam non est quando non offeruntur pueri Jesu, infra, Psal, vuli, 3. Cor. lut, 1. [ Thess. 1, 7. » Verba Marco tribuit, quæ Luce sunt!!!!! 15, ea tamen infra accurate distinguit La cunosum magis locum crediderim, qui sic fortasse resarciendus est pertinere contendant, cum tres eunuchisnios spiritualiter esse prolatos, unusquisque spiritu vivens, et spiritu ambulans, in animum inducere debuisset. De pueris Jesu oblatis ut manus eis imponeret. que ad id: «Et eum imposuisset eis manus, abiit inde. Tunc exposita historia contigit, cum pueri Jesu oblati sunt, volentibus iis qui offerebant, ut manus ipsis imponeret, et preces pro ipsis funderet. Atqui sciendum est nunquamnon Jesu pueros ani sam offerre, de quibus sibi depositi instar a Deo traditis dicat”: Ecce ego et pueri quos dedit mihi Dominus, et eorum puerorum infantes ap pellentur nonnulli, alii lactentes, ut infantibus etiam imbecilliores, et Dominus noster ex utrorum que ore laudem perficiat, ut cognita a nobis ejus modi in pueros illius beneficentia, dicamus 11: « ore infantium et lactentium perfecisti laudem.» Hi vero pueri dicendi sunt, qui earnales sunt in Chri sto ac infantes cujusmodi Corinthios esse sciens Paulus apostolus dicebat ":. Et ego non potui vobis loqui quasi spiritualibus, sed quasi carnali bus, quasi parvulis in Christo. Tales autem pueri tunc oblati sunt, et semper offeruntur Jesu. blationis autem puerorum argumentum est, Ecclesiæ infantium in Christo, et lactentium, lacte, non solido cibo egentium multitudo, quos Wovens, non secus ac filios suos nutrix ", sic alloquatur ": «Lac vobis potum dedi, non escain; nondum enim poteratis.» Deinde quando quidem evangelistæ, qui horum, de quibus hic agitur, meminerunt, quod e oblati fuerunt parvuli Jesu, ut ait Matthæus, vel, ut Marcus 7, • infantes ei obtulerunt,> scripserunt quidem; at a quibus oblati fuerint, vel quinam obtulerint, silentio præterie runt, nobis investiganda relinquentes quæ a se fu erant prætermissa: opera pretium est disquirere an casu id a tribus fuerit prætermissum, quibus facile erat scribere, Oblati sunt ei a patribus, vel a matribus, vel, offerebant ei infantes et pueros ipso mea, et elegerint quæ volo, ego dabo eis in domo mea locum electum et nominatum, et meliorem filiis et filiabus. › Bonum est ergo secundum mysterialem locum nec generare in Babylonia, sed sine semine esse, quantum ad Babyloniam, sicut Daniel, ut generemus de Spiritu sancto, sicut et ille et qui cum eo fuerunt, visiones et prophetias, et cætera opera bona. dixit: Sinite pueros, et nolite prohibere. Talium est enim regnum coelorum. Et imponens eis manus, abiit inde. Sciendum quoniam non est quando non offeruntur pueri Jesu de quibus dicit, quasi deposi tum suscipiens Deo Ecce ego et pueri quos dedit mihi Deus. Puerorum autem justorum quidam quidem sunt infantes: alii autem dicuntur lactentes, quasi inferiores infantibus. Et Dominus noster ex ore utrorumque percipit laudem, ut cognoscentes alia beneficia ejus in pueris, dicamus: Ex ore infantium et lactentium perfecisti laudem. › Pueros autem dicimus, qui adhuc in Christo carnales sunt * Matth. xix, 13, 15. * Isa. viii, 18; Hebr. 11, 15. "I Cor. III, 2. Marc. x, 13. 'Indov. Quamvis id habeant codd. H. et R. nihilo minus quin ea vox, e limbo in con textum irrepserit, nullus dubito. Vetus interpr. Sciendum quoniam non est quando non offeruntur pueri Jesu, infra, Psal, vuli, 3. Cor. lut, 1. [ Thess. 1, 7. » Verba Marco tribuit, quæ Luce sunt!!!!! 15, ea tamen infra accurate distinguit La cunosum magis locum crediderim, qui sic fortasse resarciendus est 6. «Tunc oblati sunt ei parvuli,» et reliqua, us 6. Tunc oblati sunt ei pueri, ut manus eis imponeret. Discipuli autem increpabant eos. Jesus autem 6. «Tunc oblati sunt ei parvuli,» et reliqua, us 6. Tunc oblati sunt ei pueri, ut manus eis imponeret. Discipuli autem increpabant eos. Jesus autem

«προσέφερον δὲ αὐτῷ καὶ βρέφη, ἵνα αὐτῶν ἅπτηται» καὶ τὰ ἑξῆς, ἕως τοῦ «ὃς ἐὰν μὴ δέξηται τὴν βασιλείαν τοῦ θεοῦ ὡς παιδίον, οὐ μὴ εἰσέλθῃ εἰς αὐτήν». σχεδὸν δὲ ταῖς αὐταῖς λέξεσι καὶ ὁ Μᾶρκος μάλιστα τὰ τελευταῖα ὡσαύτως ἐξέθετο. «Καὶ ἰδοὺ εἷς προσελθὼν εἶπεν αὐτῷ· διδάσκαλε, τί ἀγαθὸν ποιήσω ἵνα σχῶ ζωὴν αἰώνιον;» καὶ τὰ ἑξῆς, ἕως τοῦ «πολλοὶ δὲ ἔσονται πρῶτοι ἔσχατοι, καὶ ἔσχατοι πρῶτοι» [, ] . Ἐν μὲν Ψαλμοῖς γέγραπται, ὡς δυναμένου τοῦ ἀνθρώπου ποιεῖν ἀγαθόν, ὅτι «ὁ θέλων ζωήν, ἀγαπῶν ἡμέρας ἰδεῖν ἀγαθάς; παῦσον τὴν γλῶσσάν σου ἀπὸ κακοῦ, καὶ χείλη σου τοῦ μὴ λαλῆσαι δόλον· ἔκκλινον ἀπὸ κακοῦ καὶ ποίησον ἀγαθόν». ἐνταῦθα δὲ ὁ σωτὴρ πρὸς τὸν εἰπόντα· «τί ἀγαθὸν ποιήσω, ἵνα ζωὴν αἰώνιον κληρονομήσω;» εἶπεν, ὡς τοῦ κυρίως ἀγαθοῦ ἐπὶ μηδένα ἀναφερομένου ἢ τὸν θεόν, τὸ «τί με ἐρωτᾷς περὶ τοῦ ἀγαθοῦ; εἷς ἐστιν ὁ ἀγαθός.» χρὴ δὲ εἰδέναι, ὅτι ἐνταῦθα μὲν κυρίως τὸ ἀγαθὸν ἐπὶ τοῦ θεοῦ τέτακται μόνου, ἐν ἄλλοις δὲ καταχρηστικῶς καὶ ἐπὶ ἔργων ἀγαθῶν καὶ ἐπὶ ἀνθρώπου ἀγαθοῦ καὶ ἐπὶ δένδρου ἀγαθοῦ, καὶ σὺ δ’ ἂν εὕροις καὶ ἐπ’ ἄλλων πλειόνων τασσόμενον τὸ ἀγαθόν· έφερον αὐτῷ βρέφη ἢ παιδία αἱ μητέρες αὐτῶν· ἡ γνώ σεως λογισμῷ καὶ σοφίᾳ τὸ τοιοῦτον πεποιήκασιν εἰς παράστασιν τοῦ, ὅτι προσελθόντες ἄγγελοι τῷ Ἰησοῦ καὶ διακονοῦντες αὐτῷ, αὐτοὶ νῷ θειοτέρῳ τὰς τῶν παιδίων ὁρῶντες διαφοράς ή βρεφῶν, οίδασι τίνας προσφέρειν δεῖ τῷ Ἰησοῦ, ἵνα προσενεχθέντες αὐτῷ χειροτονηθῶσιν ὑπ' αὐτοῦ, καὶ πότε· οἴδασι δὲ καὶ τίνας οὐ χρὴ, ἢ ὅτι ἐπὶ τίνα χρόνον οὐ χρή. Οὐ γὰρ – Στερ ἡγοῦμαι ἀγγελικῆς οἰκονομίας τὰ τοσαῦτα παι δια προσέρχεσθαι τῷ Ἰησοῦ. Τὸ δὲ βούλημα τῶν προσφερόντων τὰ παιδία ἐστὶ, κατὰ μὲν τὸν Ματ θαῖον, ε Ἵνα τὰς χεῖρας ἐπιθῇ αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς καὶ προσεύξηται, κατὰ δὲ τὸν Μάρκον, ο Ινα άψηται αὐτῶν· κατὰ δὲ τὸν εἰπόντα βρέφη αὐτὰ εἶναι Λου κᾶν, ι Ἵνα αὐτῶν ἅπτηται· τῇ γὰρ προσευχῇ τοῦ Ἰησοῦ, καὶ τῇ ἀφῇ αὐτοῦ, τὰ παιδία καὶ τὰ βρέφη, οὐ δυνάμενα ἀκούειν, ἅπερ ἀκούουσιν οι ἤδη πνευ ματικοί, ἀρκεῖται εἰς βοήθειαν, καὶ ἦν χωρεῖ ὠφέ λειαν· ἄπτεται γὰρ αὐτῶν ἡ δύναμις Ἰησοῦ, μόνον χεῖρας ἐπιθέντος τὰς τῆς ἑαυτοῦ ἐπισκοπῆς αὐτοῖς, καὶ οὐκέτι αὐτῶν ἅπτεταί τι τῶν χειρόνων. Τάχα δὲ καὶ, ὡς πρὸς τὸ ῥητὸν, τὸ βούλημα τῶν προσφε ρόντων αὐτῷ βρέφη καὶ παιδία τοιοῦτον ἦν, διαλαβόν των, ὅτι οὐχ οἷόν τε ἦν ἀψαμένου Ἰησοῦ βρε φῶν ἢ παιδίων, καὶ δύναμιν διὰ τῆς ἀφῆς ἐναφιέν τος αὐτοῖς, σύμπτωμα, ἢ δαιμόνιον, ἤ τι ἅψασθαι οὗ φθάσας ὁ Ἰησοῦς ἥψατο. Οἶμαι δ' ὅτι καὶ ἐπεὶ πολλαὶ πονηραὶ δυνάμεις περὶ τὴν ἀνθρωπίνην ψυχὴν ἀρχῆθεν ἀσχολοῦνται ποικίλως αὐτῇ ἐπιβουλεύουσαι· διὰ τοῦτο ὡς ἤδη ἐκ τῶν προτέρων τὴν δύναμιν αὐτοῦ μαθόντες οἱ προσφέ ροντες τῷ Σωτῆρι τὰ βρέφη, τοῦτ' ἐποίουν, ἵνα διὰ τῆς ἐπιθέσεως τῶν χειρῶν αὐτοῦ, καὶ τῆς περὶ παι είων καὶ τῶν βρεφῶν εὐχῆς, διὰ τῆς ἀφῆς ἀπελαύνη ται μὲν τὰ χείρονα, δύναμις δὲ ἐγγινομένη διαφέ Ὅτι οὐχ οἷόν τε ἦν ἀψαμένον, απάθεια αναμαρτησία Ηυετους. έφερον αὐτῷ βρέφη ἢ παιδία αἱ μητέρες αὐτῶν· ἡ γνώ σεως λογισμῷ καὶ σοφίᾳ τὸ τοιοῦτον πεποιήκασιν εἰς παράστασιν τοῦ, ὅτι προσελθόντες ἄγγελοι τῷ Ἰησοῦ καὶ διακονοῦντες αὐτῷ, αὐτοὶ νῷ θειοτέρῳ τὰς τῶν παιδίων ὁρῶντες διαφοράς ή βρεφῶν, οίδασι τίνας προσφέρειν δεῖ τῷ Ἰησοῦ, ἵνα προσενεχθέντες αὐτῷ χειροτονηθῶσιν ὑπ' αὐτοῦ, καὶ πότε· οἴδασι δὲ καὶ τίνας οὐ χρὴ, ἢ ὅτι ἐπὶ τίνα χρόνον οὐ χρή. Οὐ γὰρ – Στερ ἡγοῦμαι ἀγγελικῆς οἰκονομίας τὰ τοσαῦτα παι δια προσέρχεσθαι τῷ Ἰησοῦ. Τὸ δὲ βούλημα τῶν προσφερόντων τὰ παιδία ἐστὶ, κατὰ μὲν τὸν Ματ θαῖον, ε Ἵνα τὰς χεῖρας ἐπιθῇ αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς καὶ προσεύξηται, κατὰ δὲ τὸν Μάρκον, ο Ινα άψηται αὐτῶν· κατὰ δὲ τὸν εἰπόντα βρέφη αὐτὰ εἶναι Λου κᾶν, ι Ἵνα αὐτῶν ἅπτηται· τῇ γὰρ προσευχῇ τοῦ Ἰησοῦ, καὶ τῇ ἀφῇ αὐτοῦ, τὰ παιδία καὶ τὰ βρέφη, οὐ δυνάμενα ἀκούειν, ἅπερ ἀκούουσιν οι ἤδη πνευ ματικοί, ἀρκεῖται εἰς βοήθειαν, καὶ ἦν χωρεῖ ὠφέ λειαν· ἄπτεται γὰρ αὐτῶν ἡ δύναμις Ἰησοῦ, μόνον χεῖρας ἐπιθέντος τὰς τῆς ἑαυτοῦ ἐπισκοπῆς αὐτοῖς, καὶ οὐκέτι αὐτῶν ἅπτεταί τι τῶν χειρόνων. Τάχα δὲ καὶ, ὡς πρὸς τὸ ῥητὸν, τὸ βούλημα τῶν προσφε ρόντων αὐτῷ βρέφη καὶ παιδία τοιοῦτον ἦν, διαλαβόν των, ὅτι οὐχ οἷόν τε ἦν ἀψαμένου Ἰησοῦ βρε φῶν ἢ παιδίων, καὶ δύναμιν διὰ τῆς ἀφῆς ἐναφιέν τος αὐτοῖς, σύμπτωμα, ἢ δαιμόνιον, ἤ τι ἅψασθαι οὗ φθάσας ὁ Ἰησοῦς ἥψατο. Οἶμαι δ' ὅτι καὶ ἐπεὶ πολλαὶ πονηραὶ δυνάμεις περὶ τὴν ἀνθρωπίνην ψυχὴν ἀρχῆθεν ἀσχολοῦνται ποικίλως αὐτῇ ἐπιβουλεύουσαι· διὰ τοῦτο ὡς ἤδη ἐκ τῶν προτέρων τὴν δύναμιν αὐτοῦ μαθόντες οἱ προσφέ ροντες τῷ Σωτῆρι τὰ βρέφη, τοῦτ' ἐποίουν, ἵνα διὰ τῆς ἐπιθέσεως τῶν χειρῶν αὐτοῦ, καὶ τῆς περὶ παι είων καὶ τῶν βρεφῶν εὐχῆς, διὰ τῆς ἀφῆς ἀπελαύνη ται μὲν τὰ χείρονα, δύναμις δὲ ἐγγινομένη διαφέ Ὅτι οὐχ οἷόν τε ἦν ἀψαμένον, απάθεια αναμαρτησία Ηυετους. rum matres; an id certo et prudensi consilio fece rint, ut accedentes ad Jesum, ipsique ministran tes angelos callere declararent *, quinam Jesu pueri offerendi sint, ut manus eis imponat, el quando; tum et qui offerendi non sint, et quo tem pore; utpote qui diviniori mente puerorum, infan tiumve, differentias intueantur. Nec enim absque angelorum ministerio tot pueros Jesu offerri arbi tror. Voluntas autem eorum qui pueros Jesu offere baut, juxta Matthæum quidem, erat: c Ut na nus eis imponeret, et oraret; juxta Marcum vero: ‹ Ut tangeret illos;> at juxta Lucam, qui infantes eos esse dixit: ‹ Ut cos tangeret. › Nam per orationem Jesu, ipsiusque tactum, pueri et infantes ea nondum audire valentes, quæ audiunt qui spirituales sunt, auxilium accipere possunt, ac adjumentum, cujus ipsi capaces sunt: invadit enim eos virtus Jesu, postquam inspectionis suæ manus iis duntaxat imposuit, nec ad eos quidquam am plius malum pervenire potest. Fortasse etiam, prout se habet Scripturæ contextus, hoc erat eorum consilium qui 'infantes et pueros Jesu offerebant; ii nimirum animo prius futurum judicaverant, ul, postquam infantes et pueros tetigisset Jesus, et vir tutem suam hoc contactu in eos infudisset, nullus posset casus invadere, neque dæmonium, nec aliud quidvis, quem ipse semel tetigisset. 7. Quoniam autem nefariæ potestates quamplurima in variis animæ humanæ struendis ab initio insidiis occupantur; propterea qui Sarva tori infantes offerebant, perspecta antea virtute ipsius ac potentia, id fecisse existimo, ut per ma nuum ipsius impositionem, et orationem pro pue rulis et infantibus fusam, contactus ope mala abi gerentur; eximia autem virtus in eos infusa, ut et infantes, quales esse Corinthios Apostolus sciens dicebat: Et ego non potui vobis loqui quasi spiritualibus sed quasi carnalibus, quasi parvulis in Christo. Tales autem pueri et tunc oblati sunt, et quotidie offeruntur Jesa. Signum autem oblationis puerorum, sunt multi qui in Christo parvuli constituti, atque lactentes et lacte opus habentes, non esca perfecta, accedunt ad tidem: de quibus dicit, qui dixit: «Quemadmodum si nutrix foveat filios suos nutriens eos, lac vobis potum dedi, non escam: nondum enim poteratis, sed nec usque adhuc potestis. Exponentes autem evangelista hunc locum, quoniam quidem oblati sunt pueri Jesu, retulerunt, non autem manifestaverunt a quibus oblati sunt, nobis videlicet relinquentes ut quæramus quod ab illis est prætermissum, utrum evangelistæ omnes eventu prætermiserint, cum possint conscribere utrum a parentibus sint oblati, an a matribus: an ratione divina et sapientia hoc fecerint, ut ostendant quoniam qui offerunt pueros Jesus angeli sunt qui accedunt et ministrant ei: quoniam ipsi sapienter cognoscunt differentiam puerorum vel infantium quales Christo oportet offerri. Voluntas autem offerentium pueros est, ut manus eis imponat Jesu, et oret. Oratio enim Jesu Christi et tactus ejus, pueris et infantibus qui non possunt audire quæ audiunt jam spiritales, sufficit ad auxilium eruditionis eorum. Apprehendit enim eos virtus Jesus Christi cum manus suæ speculationis posuerit super eos, et jam nullum malum eos contingit. Forsitan autem, quantum ad textum, etiam offerentium ei pueros et infantes voluntas hujusmodi erat considerantium quoniam impossibile est ut postquam Dominus tetigerit pueros vel infantes, et per tactum dederit eis divinam virtutem, aut dæmonium aliquod tangere eos possit. et insidiantes, ideo offerebant ut tangeret eos, quasi jam ex præcedentibus virtutem ejus experti, qui offerebant pueros vel infautes Salvatori: quoniam per impositionem manuum ejus, et per orationem ejus Matth. IV, 11. Matth. xix, 13. ye Marc. x, 13.” Luc. xviii, 15. etc. Nempe ronymus in epistola ad Ctesiphonem, capite secur ila est et qua roboratos ho- do, et aliis locis, qui in Origenianis nostris excu mines perfectos nullis peccatorum illecebris per- Liuntur. celli posse Origenes censebat. Hoc ipsi objicit Hie rum matres; an id certo et prudensi consilio fece rint, ut accedentes ad Jesum, ipsique ministran tes angelos callere declararent *, quinam Jesu pueri offerendi sint, ut manus eis imponat, el quando; tum et qui offerendi non sint, et quo tem pore; utpote qui diviniori mente puerorum, infan tiumve, differentias intueantur. Nec enim absque angelorum ministerio tot pueros Jesu offerri arbi tror. Voluntas autem eorum qui pueros Jesu offere baut, juxta Matthæum quidem, erat: c Ut na nus eis imponeret, et oraret; juxta Marcum vero: ‹ Ut tangeret illos;> at juxta Lucam, qui infantes eos esse dixit: ‹ Ut cos tangeret. › Nam per orationem Jesu, ipsiusque tactum, pueri et infantes ea nondum audire valentes, quæ audiunt qui spirituales sunt, auxilium accipere possunt, ac adjumentum, cujus ipsi capaces sunt: invadit enim eos virtus Jesu, postquam inspectionis suæ manus iis duntaxat imposuit, nec ad eos quidquam am plius malum pervenire potest. Fortasse etiam, prout se habet Scripturæ contextus, hoc erat eorum consilium qui 'infantes et pueros Jesu offerebant; ii nimirum animo prius futurum judicaverant, ul, postquam infantes et pueros tetigisset Jesus, et vir tutem suam hoc contactu in eos infudisset, nullus posset casus invadere, neque dæmonium, nec aliud quidvis, quem ipse semel tetigisset. 7. Quoniam autem nefariæ potestates quamplurima in variis animæ humanæ struendis ab initio insidiis occupantur; propterea qui Sarva tori infantes offerebant, perspecta antea virtute ipsius ac potentia, id fecisse existimo, ut per ma nuum ipsius impositionem, et orationem pro pue rulis et infantibus fusam, contactus ope mala abi gerentur; eximia autem virtus in eos infusa, ut et infantes, quales esse Corinthios Apostolus sciens dicebat: Et ego non potui vobis loqui quasi spiritualibus sed quasi carnalibus, quasi parvulis in Christo. Tales autem pueri et tunc oblati sunt, et quotidie offeruntur Jesa. Signum autem oblationis puerorum, sunt multi qui in Christo parvuli constituti, atque lactentes et lacte opus habentes, non esca perfecta, accedunt ad tidem: de quibus dicit, qui dixit: «Quemadmodum si nutrix foveat filios suos nutriens eos, lac vobis potum dedi, non escam: nondum enim poteratis, sed nec usque adhuc potestis. Exponentes autem evangelista hunc locum, quoniam quidem oblati sunt pueri Jesu, retulerunt, non autem manifestaverunt a quibus oblati sunt, nobis videlicet relinquentes ut quæramus quod ab illis est prætermissum, utrum evangelistæ omnes eventu prætermiserint, cum possint conscribere utrum a parentibus sint oblati, an a matribus: an ratione divina et sapientia hoc fecerint, ut ostendant quoniam qui offerunt pueros Jesus angeli sunt qui accedunt et ministrant ei: quoniam ipsi sapienter cognoscunt differentiam puerorum vel infantium quales Christo oportet offerri. Voluntas autem offerentium pueros est, ut manus eis imponat Jesu, et oret. Oratio enim Jesu Christi et tactus ejus, pueris et infantibus qui non possunt audire quæ audiunt jam spiritales, sufficit ad auxilium eruditionis eorum. Apprehendit enim eos virtus Jesus Christi cum manus suæ speculationis posuerit super eos, et jam nullum malum eos contingit. Forsitan autem, quantum ad textum, etiam offerentium ei pueros et infantes voluntas hujusmodi erat considerantium quoniam impossibile est ut postquam Dominus tetigerit pueros vel infantes, et per tactum dederit eis divinam virtutem, aut dæmonium aliquod tangere eos possit. et insidiantes, ideo offerebant ut tangeret eos, quasi jam ex præcedentibus virtutem ejus experti, qui offerebant pueros vel infautes Salvatori: quoniam per impositionem manuum ejus, et per orationem ejus Matth. IV, 11. Matth. xix, 13. ye Marc. x, 13.” Luc. xviii, 15. etc. Nempe ronymus in epistola ad Ctesiphonem, capite secur ila est et qua roboratos ho- do, et aliis locis, qui in Origenianis nostris excu mines perfectos nullis peccatorum illecebris per- Liuntur. celli posse Origenes censebat. Hoc ipsi objicit Hie 7. Existimo autem quoniam multæ malignæ virtutes circa animam hominis ab initio vacantes jugiter 7. Existimo autem quoniam multæ malignæ virtutes circa animam hominis ab initio vacantes jugiter

οὐ νομιστέον οὖν μάχεσθαι τὸ «ποίησον ἀγαθὸν» πρὸς τὸ «τί με ἐρωτᾷς περὶ τοῦ ἀγαθοῦ; εἷς ἐστιν ὁ ἀγαθὸς» λελεγμένον πρὸς τὸν πυθόμενον καὶ εἰπόντα «διδάσκαλε, τί ἀγαθὸν ποιήσω;» ὁ μὲν οὖν Ματθαῖος, ὡς περὶ ἀγαθοῦ ἔργου ἐρωτηθέντος τοῦ σωτῆρος ἐν τῷ «τί ἀγαθὸν ποιήσω;» ἀνέγραψεν. ὁ δὲ Μᾶρκος καὶ Λουκᾶς φασι τὸν σωτῆρα εἰρηκέναι· «τί με λέγεις ἀγαθόν; οὐδεὶς ἀγαθός, εἰ μὴ εἷς, ὁ θεός», ὡς τὸ τεταγμένον «ἀγαθὸς» ὄνομα ἐπὶ τοῦ θεοῦ μὴ ἂν ταχθῆναι καὶ ἐφ’ ἑτέρου τινός· οὐ γὰρ ᾗ ἀγαθὸς ὁ θεός, ταύτῃ λέγοιτ’ ἂν «ἀγαθὸς ἄνθρωπος ἐκ τοῦ ἀγαθοῦ θησαυροῦ [τῆς καρδίας αὐτοῦ]» προφέρων τὰ ἀγαθά. Καὶ ὁ σωτὴρ δὲ ὡς ἔστιν «εἰκὼν τοῦ θεοῦ τοῦ ἀοράτου», οὕτως καὶ «τῆς ἀγαθότητος αὐτοῦ εἰκών»· καὶ [ἐπὶ] παντὸς δὲ τοῦ ὑποδεεστέρου, ᾧ ἐφαρμόζεται ἡ «ἀγαθὸς» φωνή, ἄλλο σημαινόμενον ἔχει τὸ ἐφ’ αὑτοῦ λεγόμενον, εἴπερ ὡς μὲν πρὸς τὸν πατέρα «εἰκών» ἐστιν «ἀγαθότητος», ὡς δὲ πρὸς τὰ λοιπὰ ὅπερ ἡ τοῦ πατρὸς ἀγαθότης πρὸς αὐτόν. ρουσα, καὶ πρὸς τὰ ἑξῆς διαρκῇ, ὡς κωλυτική τυγχά νουσα ἐπαφῆς τῶν ἐναντίων. Καὶ ὁ Σωτὴρ οὖν, οὐχ ἁπλῶς τι καὶ ἀκέραιον ἐπιστάμενος τὸ τοιοῦτον, ἀλλὰ σωτήριον τοῖς ὑπ' αὐτοῦ χειροθετουμένοις ὧν ἥπτετο, φησὶ τοῖς ἐπιτιμῶσι μαθηταῖς, καὶ διὰ τοῦ ἐπιτιμᾷν κωλύουσιν προσφέρεσθαι τὰ παιδία, το 80: ‹ • "Αφετε τὰ παιδία, καὶ μὴ κωλύετε αὐτὰ ἐλθεῖν πρὸς μέ.» Εἰ μὲν οὖν ἔχει λόγον τὰ ἀποδεδομένα περί του, ὑπὸ τίνων προσηνέχθη, ἢ τίνες προσέφεραν, ἀκολο θως ἂν ἐκείνοις μαθηταί τινες ἐξαίρετοι νοοῖντο τοῦ Ἰησοῦ δυνάμεις ἅγιαι με μαθητευμέναι τῷ Υἱῷ τοῦ Θεοῦ· φθάνειν γὰρ καὶ ἐπὶ τοιαύτας τὸ τῶν μα θητῶν Ἰησοῦ ὄνομα εὔλογον, ἵνα μὴ μόνον οἱ ἄνθρω ποι αὐτῷ μαθητεύωνται, ἀλλὰ καὶ οἱ ἄγγελοι εἷς ὤφθη, καὶ εἴ τις αὐτῷ πιστεύειν βούλεται, ἀπὸ την τὸς ὀνόματος ὀνομαζομένου οὐ μόνον ἐν τῷ αἰῶν τούτῳ, ἀλλὰ καὶ ἐν τῷ μέλλοντι. Εἰ μέντοι τὸ τοιοῦτόν τις βίαιον νομίζοι, θέλων μὴ ἐπ' ἄλλων τάσε “. σεσθαι ἢ ἀνθρώπων τὸ τῶν μαθητῶν ὄνομα, ἐπίτι μώντων τοῖς προσφέρουσι τῷ Ἰησοῦ τὰ βρέφη και τὰ παιδία, εἶεν ἂν οἱ τῶν διδάσκειν τὸν λόγον ἐπ χειρούντων ἀπλούστεροι, καὶ μέχρι παιδίων, λόγον ἔχοντες γάλακτι εοικότα, ποτίζοντες τοὺς γάλακτος χρήζοντας, προσφέροντες τῷ Ἰησοῦ βρέφη καὶ παι δία· οὐ γὰρ δύνανται λογικώτεροι της τούτων κατα στάσεως πείθειν, ὡς ὁ δυνάμενος λέγειν· Έλλη σε τε καὶ βαρβάροις, σοφοῖς τε καὶ ἀνοήτοις ὀφειλέτης εἰμί. Τούτων δὲ προσφερόντων τῷ Ἰησοῦ βρέφη καὶ παιδία λογικώτεροι νομίζοντες εἶναι τῶν δια σκόντων, καὶ διὰ τοῦτο μαθηταί χρηματίζοντες , σοῦ, πρὶν μάθωσι τὰ περὶ τῶν βρεφῶν καὶ τῶν παι δίων, ἐπιτιμῶσι τοῖς ἁπλούστερον· διδάσκουσε καὶ παιδία προσφέρουσι. Σαφῶς δὲ τὸ τοιοῦτον νοήσεις, ἐπιστήσας τῷ· ι Βλέπετε γὰρ τὴν κλήσιν ὑμῶν, ἀδελφοί, ὅτι οὐ πολλοὶ σοφοὶ κατὰ σάρκα, οὐ πολλοί δυνατοί, οὐ πολλοὶ εὐγενεῖς· ἀλλὰ τὰ μωρὰ τοῦ κό σμου ἐξελέξατο ὁ Θεὸς, καὶ τὰ μὴ ὄντα ἵνα τὸ 83: «ὄντα καταργήσῃ. Βλεπέτω τις οὖν τινα τῶν ἐπαγ γελλομένων κατήχησιν ἐκκλησιαστικὴν καὶ διδασκα λίαν, προσφέροντα τὰ μωρὰ τοῦ κόσμου, καὶ τὰ Οὐχ ἁπλῶς τι καὶ ἀκέραιον. οὐχ ἁπλοῦν τι Νοοΐντο. νοεῖν τό. Ἐξελέξατο ὁ Θεὸς καὶ τὰ μὴ ὄντα. 21, 27: ᾿Αλλὰ τὰ μωρὰ τοῦ κόσμου ἐξελέξατο ὁ Θεός, ἵνα τοὺς σοφούς καταισχύνῃ· καὶ τὰ ἀσθενῆ τοῦ κόσμου ἐξελέξατο ὁ Θεὸς, ἵνα καταισχύνῃ τὰ ισχυρά· καὶ τὰ ἀγενῆ τοῦ κόσμου, καὶ τὰ ἐξουθενη μένα ἐξελέξατο ὁ Θεὸς, καὶ τὰ μὴ ὄντα Προσφέροντα τὰ μωρὰ τοῦ κόσμου, καὶ τὰ ἐξουδενω μένα, καὶ τὰ ἀγενῆ, Ηυετ. ρουσα, καὶ πρὸς τὰ ἑξῆς διαρκῇ, ὡς κωλυτική τυγχά νουσα ἐπαφῆς τῶν ἐναντίων. Καὶ ὁ Σωτὴρ οὖν, οὐχ ἁπλῶς τι καὶ ἀκέραιον ἐπιστάμενος τὸ τοιοῦτον, ἀλλὰ σωτήριον τοῖς ὑπ' αὐτοῦ χειροθετουμένοις ὧν ἥπτετο, φησὶ τοῖς ἐπιτιμῶσι μαθηταῖς, καὶ διὰ τοῦ ἐπιτιμᾷν κωλύουσιν προσφέρεσθαι τὰ παιδία, το 80: ‹ • "Αφετε τὰ παιδία, καὶ μὴ κωλύετε αὐτὰ ἐλθεῖν πρὸς μέ.» Εἰ μὲν οὖν ἔχει λόγον τὰ ἀποδεδομένα περί του, ὑπὸ τίνων προσηνέχθη, ἢ τίνες προσέφεραν, ἀκολο θως ἂν ἐκείνοις μαθηταί τινες ἐξαίρετοι νοοῖντο τοῦ Ἰησοῦ δυνάμεις ἅγιαι με μαθητευμέναι τῷ Υἱῷ τοῦ Θεοῦ· φθάνειν γὰρ καὶ ἐπὶ τοιαύτας τὸ τῶν μα θητῶν Ἰησοῦ ὄνομα εὔλογον, ἵνα μὴ μόνον οἱ ἄνθρω ποι αὐτῷ μαθητεύωνται, ἀλλὰ καὶ οἱ ἄγγελοι εἷς ὤφθη, καὶ εἴ τις αὐτῷ πιστεύειν βούλεται, ἀπὸ την τὸς ὀνόματος ὀνομαζομένου οὐ μόνον ἐν τῷ αἰῶν τούτῳ, ἀλλὰ καὶ ἐν τῷ μέλλοντι. Εἰ μέντοι τὸ τοιοῦτόν τις βίαιον νομίζοι, θέλων μὴ ἐπ' ἄλλων τάσε “. σεσθαι ἢ ἀνθρώπων τὸ τῶν μαθητῶν ὄνομα, ἐπίτι μώντων τοῖς προσφέρουσι τῷ Ἰησοῦ τὰ βρέφη και τὰ παιδία, εἶεν ἂν οἱ τῶν διδάσκειν τὸν λόγον ἐπ χειρούντων ἀπλούστεροι, καὶ μέχρι παιδίων, λόγον ἔχοντες γάλακτι εοικότα, ποτίζοντες τοὺς γάλακτος χρήζοντας, προσφέροντες τῷ Ἰησοῦ βρέφη καὶ παι δία· οὐ γὰρ δύνανται λογικώτεροι της τούτων κατα στάσεως πείθειν, ὡς ὁ δυνάμενος λέγειν· Έλλη σε τε καὶ βαρβάροις, σοφοῖς τε καὶ ἀνοήτοις ὀφειλέτης εἰμί. Τούτων δὲ προσφερόντων τῷ Ἰησοῦ βρέφη καὶ παιδία λογικώτεροι νομίζοντες εἶναι τῶν δια σκόντων, καὶ διὰ τοῦτο μαθηταί χρηματίζοντες , σοῦ, πρὶν μάθωσι τὰ περὶ τῶν βρεφῶν καὶ τῶν παι δίων, ἐπιτιμῶσι τοῖς ἁπλούστερον· διδάσκουσε καὶ παιδία προσφέρουσι. Σαφῶς δὲ τὸ τοιοῦτον νοήσεις, ἐπιστήσας τῷ· ι Βλέπετε γὰρ τὴν κλήσιν ὑμῶν, ἀδελφοί, ὅτι οὐ πολλοὶ σοφοὶ κατὰ σάρκα, οὐ πολλοί δυνατοί, οὐ πολλοὶ εὐγενεῖς· ἀλλὰ τὰ μωρὰ τοῦ κό σμου ἐξελέξατο ὁ Θεὸς, καὶ τὰ μὴ ὄντα ἵνα τὸ 83: «ὄντα καταργήσῃ. Βλεπέτω τις οὖν τινα τῶν ἐπαγ γελλομένων κατήχησιν ἐκκλησιαστικὴν καὶ διδασκα λίαν, προσφέροντα τὰ μωρὰ τοῦ κόσμου, καὶ τὰ Οὐχ ἁπλῶς τι καὶ ἀκέραιον. οὐχ ἁπλοῦν τι Νοοΐντο. νοεῖν τό. Ἐξελέξατο ὁ Θεὸς καὶ τὰ μὴ ὄντα. 21, 27: ᾿Αλλὰ τὰ μωρὰ τοῦ κόσμου ἐξελέξατο ὁ Θεός, ἵνα τοὺς σοφούς καταισχύνῃ· καὶ τὰ ἀσθενῆ τοῦ κόσμου ἐξελέξατο ὁ Θεὸς, ἵνα καταισχύνῃ τὰ ισχυρά· καὶ τὰ ἀγενῆ τοῦ κόσμου, καὶ τὰ ἐξουθενη μένα ἐξελέξατο ὁ Θεὸς, καὶ τὰ μὴ ὄντα Προσφέροντα τὰ μωρὰ τοῦ κόσμου, καὶ τὰ ἐξουδενω μένα, καὶ τὰ ἀγενῆ, Ηυετ. pore contactus adversariorum repellendi robore pollens, ad reliqua sufficeret. Et Servator quidem rem ejusmodi non simplicem ac indifferentem esse sciens, sed its salutarem quos manibus a se impo silis tetigerat, discipulis suis per increpationem prohibentibus, quominus sibi pueri offerrentur, ait Sinite parvulos, et nolite eos prohibere ad me venire. Quod si rationi consentiunt quæ tra didimus, cum a quibus oblati fuerint, vel qui eos obtulerint, quæsitum, si eximios aliquòs Jesu disci pulos potestates sanctas esse Christi doctrinam ca pessentes nobis in animo fingamus, haud multum sane ab iis abludemus add eas quippe discipulo rum Jesu quoque nomen pertinere consentaneum est, ut non homines solum, sed et angeli quibus visus est, seipsi erudiendos tradant, et quisquis di dem ipsius voluerit amplecti, ex omni nomine» quod nominatur, non solum in hoc sæculo, sed etiam in futuro Si quis vero id coactum exi stimet, cum nominibus solis tribui velit discipulo rum nomen, eos increpantium qui infantes ac par vulos Jesu offerebant; ex iis qui sermone fidei alios conantur imbuere, quicunque simpliciores sunt, et ad docendos usque pueros se demittentes sermone lactis persimili pollent, et polum iis præbent quibus Jacte opus est, ii sint qui infantes et pueros Jesu « offerunt; nam qui eloquentiores sunt quam fert istorum captus, tantam non habent ad persuador dum facultatem ac ille qui dicere potes Græcis ac Larbaris, sapientibus et insipienti bus debitor sum. At qui majore facundia se præditos esse existimant, quam doctores illi infantes Jesu et pueros offerentes, et idcirco Jesu discipuli appellantur, antequam eorum quæ ad in fantes et pueros pertinent consulti sint, homines simpliciorem doctrinam tradentes, et pueros offe rentes increpant. Id enimvero perspicue intelliges, si ad hæc animum adverteris Videte enim vo cationem vestram, fratres, quia non multi sapien tes secundum carnem, non multi potentes, non pro pueris et infantibus factam, et per tactum ejus repelluntur mala. Virtus enim facta in eis non solum ad præsens sufficiens est custodire, verum etiam in posterum quasi prohibitoria constituta tactum contrarium repellet ab eis. Et Salvator ergo non quasi superfluum aliquid sciens hoc esse, sed salutare emnibus qui impositionem manuum ejus acceperint, dicit ad discipulos suos prohibentes pueros vel in fantes offerri Sinite pueros venire ad me, et nolite prohibere eos. Siquidem habent rationem quæ supra diximus de offerentibus, qui erant qui offerebant: consequenter cum eis discipuli Jesu egregiæ intelligantur virtutes, et doctæ a Filio Dei; potest enim et ad illas nomen discipulorum Jesu pervenire, ut non solum homines discipuli ejus sint, sed etiam angeli. Si quis autem hoc quod dicimus putaverit violentum, et voluerit discipulorum nomen non aliis nisi tantum hominibus applicare, discipulis ejus qui prohibent offerri pueros Jesu et infantes: sic intelligendus est hic locus, ut eorum qui profitentur verbi doctrinam, simpliciores quidem, et quasi puerilem sermonem, habentes, et similem lacti quo nutriuntur adhuc novitii quibus lac opus est et non solida esca, intelligantur esse doctores qui offeruut so Matth. xΙx, 14. 8¹ Ephes. 1, 21. 8. Rom. 1, 14. Cor. 1, 26, 27, 28. Legendum fortasse Cod. Anglican., Ita fortasse legendum est, quomodo habetur Cor. 1, cum præser un bunc Origenis locum id proxime sequatur et sic habeat vetus interpres Elegit Deus, et quæ infirma, et quæ ignobilia, et que non sunt, ut ea quæ sunt destrueret. pore contactus adversariorum repellendi robore pollens, ad reliqua sufficeret. Et Servator quidem rem ejusmodi non simplicem ac indifferentem esse sciens, sed its salutarem quos manibus a se impo silis tetigerat, discipulis suis per increpationem prohibentibus, quominus sibi pueri offerrentur, ait Sinite parvulos, et nolite eos prohibere ad me venire. Quod si rationi consentiunt quæ tra didimus, cum a quibus oblati fuerint, vel qui eos obtulerint, quæsitum, si eximios aliquòs Jesu disci pulos potestates sanctas esse Christi doctrinam ca pessentes nobis in animo fingamus, haud multum sane ab iis abludemus add eas quippe discipulo rum Jesu quoque nomen pertinere consentaneum est, ut non homines solum, sed et angeli quibus visus est, seipsi erudiendos tradant, et quisquis di dem ipsius voluerit amplecti, ex omni nomine» quod nominatur, non solum in hoc sæculo, sed etiam in futuro Si quis vero id coactum exi stimet, cum nominibus solis tribui velit discipulo rum nomen, eos increpantium qui infantes ac par vulos Jesu offerebant; ex iis qui sermone fidei alios conantur imbuere, quicunque simpliciores sunt, et ad docendos usque pueros se demittentes sermone lactis persimili pollent, et polum iis præbent quibus Jacte opus est, ii sint qui infantes et pueros Jesu « offerunt; nam qui eloquentiores sunt quam fert istorum captus, tantam non habent ad persuador dum facultatem ac ille qui dicere potes Græcis ac Larbaris, sapientibus et insipienti bus debitor sum. At qui majore facundia se præditos esse existimant, quam doctores illi infantes Jesu et pueros offerentes, et idcirco Jesu discipuli appellantur, antequam eorum quæ ad in fantes et pueros pertinent consulti sint, homines simpliciorem doctrinam tradentes, et pueros offe rentes increpant. Id enimvero perspicue intelliges, si ad hæc animum adverteris Videte enim vo cationem vestram, fratres, quia non multi sapien tes secundum carnem, non multi potentes, non pro pueris et infantibus factam, et per tactum ejus repelluntur mala. Virtus enim facta in eis non solum ad præsens sufficiens est custodire, verum etiam in posterum quasi prohibitoria constituta tactum contrarium repellet ab eis. Et Salvator ergo non quasi superfluum aliquid sciens hoc esse, sed salutare emnibus qui impositionem manuum ejus acceperint, dicit ad discipulos suos prohibentes pueros vel in fantes offerri Sinite pueros venire ad me, et nolite prohibere eos. Siquidem habent rationem quæ supra diximus de offerentibus, qui erant qui offerebant: consequenter cum eis discipuli Jesu egregiæ intelligantur virtutes, et doctæ a Filio Dei; potest enim et ad illas nomen discipulorum Jesu pervenire, ut non solum homines discipuli ejus sint, sed etiam angeli. Si quis autem hoc quod dicimus putaverit violentum, et voluerit discipulorum nomen non aliis nisi tantum hominibus applicare, discipulis ejus qui prohibent offerri pueros Jesu et infantes: sic intelligendus est hic locus, ut eorum qui profitentur verbi doctrinam, simpliciores quidem, et quasi puerilem sermonem, habentes, et similem lacti quo nutriuntur adhuc novitii quibus lac opus est et non solida esca, intelligantur esse doctores qui offeruut so Matth. xΙx, 14. 8¹ Ephes. 1, 21. 8. Rom. 1, 14. Cor. 1, 26, 27, 28. Legendum fortasse Cod. Anglican., Ita fortasse legendum est, quomodo habetur Cor. 1, cum præser un bunc Origenis locum id proxime sequatur et sic habeat vetus interpres Elegit Deus, et quæ infirma, et quæ ignobilia, et que non sunt, ut ea quæ sunt destrueret.

οὐ νομιστέον οὖν μάχεσθαι τὸ «ποίησον ἀγαθὸν» πρὸς τὸ «τί με ἐρωτᾷς περὶ τοῦ ἀγαθοῦ; εἷς ἐστιν ὁ ἀγαθὸς» λελεγμένον πρὸς τὸν πυθόμενον καὶ εἰπόντα «διδάσκαλε, τί ἀγαθὸν ποιήσω;» ὁ μὲν οὖν Ματθαῖος, ὡς περὶ ἀγαθοῦ ἔργου ἐρωτηθέντος τοῦ σωτῆρος ἐν τῷ «τί ἀγαθὸν ποιήσω;» ἀνέγραψεν. ὁ δὲ Μᾶρκος καὶ Λουκᾶς φασι τὸν σωτῆρα εἰρηκέναι· «τί με λέγεις ἀγαθόν; οὐδεὶς ἀγαθός, εἰ μὴ εἷς, ὁ θεός», ὡς τὸ τεταγμένον «ἀγαθὸς» ὄνομα ἐπὶ τοῦ θεοῦ μὴ ἂν ταχθῆναι καὶ ἐφ’ ἑτέρου τινός· οὐ γὰρ ᾗ ἀγαθὸς ὁ θεός, ταύτῃ λέγοιτ’ ἂν «ἀγαθὸς ἄνθρωπος ἐκ τοῦ ἀγαθοῦ θησαυροῦ [τῆς καρδίας αὐτοῦ]» προφέρων τὰ ἀγαθά. Καὶ ὁ σωτὴρ δὲ ὡς ἔστιν «εἰκὼν τοῦ θεοῦ τοῦ ἀοράτου», οὕτως καὶ «τῆς ἀγαθότητος αὐτοῦ εἰκών»· καὶ [ἐπὶ] παντὸς δὲ τοῦ ὑποδεεστέρου, ᾧ ἐφαρμόζεται ἡ «ἀγαθὸς» φωνή, ἄλλο σημαινόμενον ἔχει τὸ ἐφ’ αὑτοῦ λεγόμενον, εἴπερ ὡς μὲν πρὸς τὸν πατέρα «εἰκών» ἐστιν «ἀγαθότητος», ὡς δὲ πρὸς τὰ λοιπὰ ὅπερ ἡ τοῦ πατρὸς ἀγαθότης πρὸς αὐτόν. ρουσα, καὶ πρὸς τὰ ἑξῆς διαρκῇ, ὡς κωλυτική τυγχά νουσα ἐπαφῆς τῶν ἐναντίων. Καὶ ὁ Σωτὴρ οὖν, οὐχ ἁπλῶς τι καὶ ἀκέραιον ἐπιστάμενος τὸ τοιοῦτον, ἀλλὰ σωτήριον τοῖς ὑπ' αὐτοῦ χειροθετουμένοις ὧν ἥπτετο, φησὶ τοῖς ἐπιτιμῶσι μαθηταῖς, καὶ διὰ τοῦ ἐπιτιμᾷν κωλύουσιν προσφέρεσθαι τὰ παιδία, το 80: ‹ • "Αφετε τὰ παιδία, καὶ μὴ κωλύετε αὐτὰ ἐλθεῖν πρὸς μέ.» Εἰ μὲν οὖν ἔχει λόγον τὰ ἀποδεδομένα περί του, ὑπὸ τίνων προσηνέχθη, ἢ τίνες προσέφεραν, ἀκολο θως ἂν ἐκείνοις μαθηταί τινες ἐξαίρετοι νοοῖντο τοῦ Ἰησοῦ δυνάμεις ἅγιαι με μαθητευμέναι τῷ Υἱῷ τοῦ Θεοῦ· φθάνειν γὰρ καὶ ἐπὶ τοιαύτας τὸ τῶν μα θητῶν Ἰησοῦ ὄνομα εὔλογον, ἵνα μὴ μόνον οἱ ἄνθρω ποι αὐτῷ μαθητεύωνται, ἀλλὰ καὶ οἱ ἄγγελοι εἷς ὤφθη, καὶ εἴ τις αὐτῷ πιστεύειν βούλεται, ἀπὸ την τὸς ὀνόματος ὀνομαζομένου οὐ μόνον ἐν τῷ αἰῶν τούτῳ, ἀλλὰ καὶ ἐν τῷ μέλλοντι. Εἰ μέντοι τὸ τοιοῦτόν τις βίαιον νομίζοι, θέλων μὴ ἐπ' ἄλλων τάσε “. σεσθαι ἢ ἀνθρώπων τὸ τῶν μαθητῶν ὄνομα, ἐπίτι μώντων τοῖς προσφέρουσι τῷ Ἰησοῦ τὰ βρέφη και τὰ παιδία, εἶεν ἂν οἱ τῶν διδάσκειν τὸν λόγον ἐπ χειρούντων ἀπλούστεροι, καὶ μέχρι παιδίων, λόγον ἔχοντες γάλακτι εοικότα, ποτίζοντες τοὺς γάλακτος χρήζοντας, προσφέροντες τῷ Ἰησοῦ βρέφη καὶ παι δία· οὐ γὰρ δύνανται λογικώτεροι της τούτων κατα στάσεως πείθειν, ὡς ὁ δυνάμενος λέγειν· Έλλη σε τε καὶ βαρβάροις, σοφοῖς τε καὶ ἀνοήτοις ὀφειλέτης εἰμί. Τούτων δὲ προσφερόντων τῷ Ἰησοῦ βρέφη καὶ παιδία λογικώτεροι νομίζοντες εἶναι τῶν δια σκόντων, καὶ διὰ τοῦτο μαθηταί χρηματίζοντες , σοῦ, πρὶν μάθωσι τὰ περὶ τῶν βρεφῶν καὶ τῶν παι δίων, ἐπιτιμῶσι τοῖς ἁπλούστερον· διδάσκουσε καὶ παιδία προσφέρουσι. Σαφῶς δὲ τὸ τοιοῦτον νοήσεις, ἐπιστήσας τῷ· ι Βλέπετε γὰρ τὴν κλήσιν ὑμῶν, ἀδελφοί, ὅτι οὐ πολλοὶ σοφοὶ κατὰ σάρκα, οὐ πολλοί δυνατοί, οὐ πολλοὶ εὐγενεῖς· ἀλλὰ τὰ μωρὰ τοῦ κό σμου ἐξελέξατο ὁ Θεὸς, καὶ τὰ μὴ ὄντα ἵνα τὸ 83: «ὄντα καταργήσῃ. Βλεπέτω τις οὖν τινα τῶν ἐπαγ γελλομένων κατήχησιν ἐκκλησιαστικὴν καὶ διδασκα λίαν, προσφέροντα τὰ μωρὰ τοῦ κόσμου, καὶ τὰ Οὐχ ἁπλῶς τι καὶ ἀκέραιον. οὐχ ἁπλοῦν τι Νοοΐντο. νοεῖν τό. Ἐξελέξατο ὁ Θεὸς καὶ τὰ μὴ ὄντα. 21, 27: ᾿Αλλὰ τὰ μωρὰ τοῦ κόσμου ἐξελέξατο ὁ Θεός, ἵνα τοὺς σοφούς καταισχύνῃ· καὶ τὰ ἀσθενῆ τοῦ κόσμου ἐξελέξατο ὁ Θεὸς, ἵνα καταισχύνῃ τὰ ισχυρά· καὶ τὰ ἀγενῆ τοῦ κόσμου, καὶ τὰ ἐξουθενη μένα ἐξελέξατο ὁ Θεὸς, καὶ τὰ μὴ ὄντα Προσφέροντα τὰ μωρὰ τοῦ κόσμου, καὶ τὰ ἐξουδενω μένα, καὶ τὰ ἀγενῆ, Ηυετ. ρουσα, καὶ πρὸς τὰ ἑξῆς διαρκῇ, ὡς κωλυτική τυγχά νουσα ἐπαφῆς τῶν ἐναντίων. Καὶ ὁ Σωτὴρ οὖν, οὐχ ἁπλῶς τι καὶ ἀκέραιον ἐπιστάμενος τὸ τοιοῦτον, ἀλλὰ σωτήριον τοῖς ὑπ' αὐτοῦ χειροθετουμένοις ὧν ἥπτετο, φησὶ τοῖς ἐπιτιμῶσι μαθηταῖς, καὶ διὰ τοῦ ἐπιτιμᾷν κωλύουσιν προσφέρεσθαι τὰ παιδία, το 80: ‹ • "Αφετε τὰ παιδία, καὶ μὴ κωλύετε αὐτὰ ἐλθεῖν πρὸς μέ.» Εἰ μὲν οὖν ἔχει λόγον τὰ ἀποδεδομένα περί του, ὑπὸ τίνων προσηνέχθη, ἢ τίνες προσέφεραν, ἀκολο θως ἂν ἐκείνοις μαθηταί τινες ἐξαίρετοι νοοῖντο τοῦ Ἰησοῦ δυνάμεις ἅγιαι με μαθητευμέναι τῷ Υἱῷ τοῦ Θεοῦ· φθάνειν γὰρ καὶ ἐπὶ τοιαύτας τὸ τῶν μα θητῶν Ἰησοῦ ὄνομα εὔλογον, ἵνα μὴ μόνον οἱ ἄνθρω ποι αὐτῷ μαθητεύωνται, ἀλλὰ καὶ οἱ ἄγγελοι εἷς ὤφθη, καὶ εἴ τις αὐτῷ πιστεύειν βούλεται, ἀπὸ την τὸς ὀνόματος ὀνομαζομένου οὐ μόνον ἐν τῷ αἰῶν τούτῳ, ἀλλὰ καὶ ἐν τῷ μέλλοντι. Εἰ μέντοι τὸ τοιοῦτόν τις βίαιον νομίζοι, θέλων μὴ ἐπ' ἄλλων τάσε “. σεσθαι ἢ ἀνθρώπων τὸ τῶν μαθητῶν ὄνομα, ἐπίτι μώντων τοῖς προσφέρουσι τῷ Ἰησοῦ τὰ βρέφη και τὰ παιδία, εἶεν ἂν οἱ τῶν διδάσκειν τὸν λόγον ἐπ χειρούντων ἀπλούστεροι, καὶ μέχρι παιδίων, λόγον ἔχοντες γάλακτι εοικότα, ποτίζοντες τοὺς γάλακτος χρήζοντας, προσφέροντες τῷ Ἰησοῦ βρέφη καὶ παι δία· οὐ γὰρ δύνανται λογικώτεροι της τούτων κατα στάσεως πείθειν, ὡς ὁ δυνάμενος λέγειν· Έλλη σε τε καὶ βαρβάροις, σοφοῖς τε καὶ ἀνοήτοις ὀφειλέτης εἰμί. Τούτων δὲ προσφερόντων τῷ Ἰησοῦ βρέφη καὶ παιδία λογικώτεροι νομίζοντες εἶναι τῶν δια σκόντων, καὶ διὰ τοῦτο μαθηταί χρηματίζοντες , σοῦ, πρὶν μάθωσι τὰ περὶ τῶν βρεφῶν καὶ τῶν παι δίων, ἐπιτιμῶσι τοῖς ἁπλούστερον· διδάσκουσε καὶ παιδία προσφέρουσι. Σαφῶς δὲ τὸ τοιοῦτον νοήσεις, ἐπιστήσας τῷ· ι Βλέπετε γὰρ τὴν κλήσιν ὑμῶν, ἀδελφοί, ὅτι οὐ πολλοὶ σοφοὶ κατὰ σάρκα, οὐ πολλοί δυνατοί, οὐ πολλοὶ εὐγενεῖς· ἀλλὰ τὰ μωρὰ τοῦ κό σμου ἐξελέξατο ὁ Θεὸς, καὶ τὰ μὴ ὄντα ἵνα τὸ 83: «ὄντα καταργήσῃ. Βλεπέτω τις οὖν τινα τῶν ἐπαγ γελλομένων κατήχησιν ἐκκλησιαστικὴν καὶ διδασκα λίαν, προσφέροντα τὰ μωρὰ τοῦ κόσμου, καὶ τὰ Οὐχ ἁπλῶς τι καὶ ἀκέραιον. οὐχ ἁπλοῦν τι Νοοΐντο. νοεῖν τό. Ἐξελέξατο ὁ Θεὸς καὶ τὰ μὴ ὄντα. 21, 27: ᾿Αλλὰ τὰ μωρὰ τοῦ κόσμου ἐξελέξατο ὁ Θεός, ἵνα τοὺς σοφούς καταισχύνῃ· καὶ τὰ ἀσθενῆ τοῦ κόσμου ἐξελέξατο ὁ Θεὸς, ἵνα καταισχύνῃ τὰ ισχυρά· καὶ τὰ ἀγενῆ τοῦ κόσμου, καὶ τὰ ἐξουθενη μένα ἐξελέξατο ὁ Θεὸς, καὶ τὰ μὴ ὄντα Προσφέροντα τὰ μωρὰ τοῦ κόσμου, καὶ τὰ ἐξουδενω μένα, καὶ τὰ ἀγενῆ, Ηυετ. pore contactus adversariorum repellendi robore pollens, ad reliqua sufficeret. Et Servator quidem rem ejusmodi non simplicem ac indifferentem esse sciens, sed its salutarem quos manibus a se impo silis tetigerat, discipulis suis per increpationem prohibentibus, quominus sibi pueri offerrentur, ait Sinite parvulos, et nolite eos prohibere ad me venire. Quod si rationi consentiunt quæ tra didimus, cum a quibus oblati fuerint, vel qui eos obtulerint, quæsitum, si eximios aliquòs Jesu disci pulos potestates sanctas esse Christi doctrinam ca pessentes nobis in animo fingamus, haud multum sane ab iis abludemus add eas quippe discipulo rum Jesu quoque nomen pertinere consentaneum est, ut non homines solum, sed et angeli quibus visus est, seipsi erudiendos tradant, et quisquis di dem ipsius voluerit amplecti, ex omni nomine» quod nominatur, non solum in hoc sæculo, sed etiam in futuro Si quis vero id coactum exi stimet, cum nominibus solis tribui velit discipulo rum nomen, eos increpantium qui infantes ac par vulos Jesu offerebant; ex iis qui sermone fidei alios conantur imbuere, quicunque simpliciores sunt, et ad docendos usque pueros se demittentes sermone lactis persimili pollent, et polum iis præbent quibus Jacte opus est, ii sint qui infantes et pueros Jesu « offerunt; nam qui eloquentiores sunt quam fert istorum captus, tantam non habent ad persuador dum facultatem ac ille qui dicere potes Græcis ac Larbaris, sapientibus et insipienti bus debitor sum. At qui majore facundia se præditos esse existimant, quam doctores illi infantes Jesu et pueros offerentes, et idcirco Jesu discipuli appellantur, antequam eorum quæ ad in fantes et pueros pertinent consulti sint, homines simpliciorem doctrinam tradentes, et pueros offe rentes increpant. Id enimvero perspicue intelliges, si ad hæc animum adverteris Videte enim vo cationem vestram, fratres, quia non multi sapien tes secundum carnem, non multi potentes, non pro pueris et infantibus factam, et per tactum ejus repelluntur mala. Virtus enim facta in eis non solum ad præsens sufficiens est custodire, verum etiam in posterum quasi prohibitoria constituta tactum contrarium repellet ab eis. Et Salvator ergo non quasi superfluum aliquid sciens hoc esse, sed salutare emnibus qui impositionem manuum ejus acceperint, dicit ad discipulos suos prohibentes pueros vel in fantes offerri Sinite pueros venire ad me, et nolite prohibere eos. Siquidem habent rationem quæ supra diximus de offerentibus, qui erant qui offerebant: consequenter cum eis discipuli Jesu egregiæ intelligantur virtutes, et doctæ a Filio Dei; potest enim et ad illas nomen discipulorum Jesu pervenire, ut non solum homines discipuli ejus sint, sed etiam angeli. Si quis autem hoc quod dicimus putaverit violentum, et voluerit discipulorum nomen non aliis nisi tantum hominibus applicare, discipulis ejus qui prohibent offerri pueros Jesu et infantes: sic intelligendus est hic locus, ut eorum qui profitentur verbi doctrinam, simpliciores quidem, et quasi puerilem sermonem, habentes, et similem lacti quo nutriuntur adhuc novitii quibus lac opus est et non solida esca, intelligantur esse doctores qui offeruut so Matth. xΙx, 14. 8¹ Ephes. 1, 21. 8. Rom. 1, 14. Cor. 1, 26, 27, 28. Legendum fortasse Cod. Anglican., Ita fortasse legendum est, quomodo habetur Cor. 1, cum præser un bunc Origenis locum id proxime sequatur et sic habeat vetus interpres Elegit Deus, et quæ infirma, et quæ ignobilia, et que non sunt, ut ea quæ sunt destrueret. pore contactus adversariorum repellendi robore pollens, ad reliqua sufficeret. Et Servator quidem rem ejusmodi non simplicem ac indifferentem esse sciens, sed its salutarem quos manibus a se impo silis tetigerat, discipulis suis per increpationem prohibentibus, quominus sibi pueri offerrentur, ait Sinite parvulos, et nolite eos prohibere ad me venire. Quod si rationi consentiunt quæ tra didimus, cum a quibus oblati fuerint, vel qui eos obtulerint, quæsitum, si eximios aliquòs Jesu disci pulos potestates sanctas esse Christi doctrinam ca pessentes nobis in animo fingamus, haud multum sane ab iis abludemus add eas quippe discipulo rum Jesu quoque nomen pertinere consentaneum est, ut non homines solum, sed et angeli quibus visus est, seipsi erudiendos tradant, et quisquis di dem ipsius voluerit amplecti, ex omni nomine» quod nominatur, non solum in hoc sæculo, sed etiam in futuro Si quis vero id coactum exi stimet, cum nominibus solis tribui velit discipulo rum nomen, eos increpantium qui infantes ac par vulos Jesu offerebant; ex iis qui sermone fidei alios conantur imbuere, quicunque simpliciores sunt, et ad docendos usque pueros se demittentes sermone lactis persimili pollent, et polum iis præbent quibus Jacte opus est, ii sint qui infantes et pueros Jesu « offerunt; nam qui eloquentiores sunt quam fert istorum captus, tantam non habent ad persuador dum facultatem ac ille qui dicere potes Græcis ac Larbaris, sapientibus et insipienti bus debitor sum. At qui majore facundia se præditos esse existimant, quam doctores illi infantes Jesu et pueros offerentes, et idcirco Jesu discipuli appellantur, antequam eorum quæ ad in fantes et pueros pertinent consulti sint, homines simpliciorem doctrinam tradentes, et pueros offe rentes increpant. Id enimvero perspicue intelliges, si ad hæc animum adverteris Videte enim vo cationem vestram, fratres, quia non multi sapien tes secundum carnem, non multi potentes, non pro pueris et infantibus factam, et per tactum ejus repelluntur mala. Virtus enim facta in eis non solum ad præsens sufficiens est custodire, verum etiam in posterum quasi prohibitoria constituta tactum contrarium repellet ab eis. Et Salvator ergo non quasi superfluum aliquid sciens hoc esse, sed salutare emnibus qui impositionem manuum ejus acceperint, dicit ad discipulos suos prohibentes pueros vel in fantes offerri Sinite pueros venire ad me, et nolite prohibere eos. Siquidem habent rationem quæ supra diximus de offerentibus, qui erant qui offerebant: consequenter cum eis discipuli Jesu egregiæ intelligantur virtutes, et doctæ a Filio Dei; potest enim et ad illas nomen discipulorum Jesu pervenire, ut non solum homines discipuli ejus sint, sed etiam angeli. Si quis autem hoc quod dicimus putaverit violentum, et voluerit discipulorum nomen non aliis nisi tantum hominibus applicare, discipulis ejus qui prohibent offerri pueros Jesu et infantes: sic intelligendus est hic locus, ut eorum qui profitentur verbi doctrinam, simpliciores quidem, et quasi puerilem sermonem, habentes, et similem lacti quo nutriuntur adhuc novitii quibus lac opus est et non solida esca, intelligantur esse doctores qui offeruut so Matth. xΙx, 14. 8¹ Ephes. 1, 21. 8. Rom. 1, 14. Cor. 1, 26, 27, 28. Legendum fortasse Cod. Anglican., Ita fortasse legendum est, quomodo habetur Cor. 1, cum præser un bunc Origenis locum id proxime sequatur et sic habeat vetus interpres Elegit Deus, et quæ infirma, et quæ ignobilia, et que non sunt, ut ea quæ sunt destrueret.

οἶμαι δ’ ὅτι ὁ ποιῶν τὸ προστεταγμένον ἐν τῷ «ἔκκλινον ἀπὸ κακοῦ καὶ ποίησον ἀγαθὸν» ὡς μὲν πρὸς τὰ ὑπὸ τῶν λοιπῶν ἀνθρώπων ἐπιτελούμενα ποιεῖ ἀγαθόν, ὡς δὲ πρὸς τὸ ἀληθῶς ἀγαθόν. ὥσπερ [δ’] «οὐ δικαιωθήσεται ἐνώπιον τοῦ θεοῦ πᾶς ζῶν», πάσης ἀνθρωπίνης δικαιοσύνης ἐλεγχομένης ὡς οὐ δικαιοσύνης, ἐπὰν θεωρηθῇ ἡ τοῦ θεοῦ δικαιοσύνη, οὕτως οὐδὲ ἀγαθὸς χρηματίσει[εν] ἐνώπιον τοῦ ἀγαθοῦ θεοῦ πᾶς, ὃς πρὸς τὰ ὑποδεέστερα συγκρίσει ἐκείνων ἀγαθὸς ἂν λεχθείη. Λέγοιτο δ’ ἂν ὑπό τινος, ὡς ἄρα γινώσκων ὁ σωτὴρ τὴν τοῦ πυνθανομένου ἕξιν καὶ προαίρεσιν πάνυ ἀποδέουσαν τοῦ ποιεῖν τὸ ἐφικτὸν ἀνθρώποις ἀγαθὸν εἶπεν αὐτῷ [πυνθανομένῳ· «τί ἀγαθὸν ποιήσω;»] τὸ «τί με ἐπερωτᾷς περὶ τοῦ ἀγαθοῦ;» ὡσεὶ ἔλεγε· μὴ παρεσκευασμένος ὢν πρὸς τὰ λεχθησόμενα ἂν «περὶ τοῦ ἀγαθοῦ» πυνθάνῃ «τί ἀγαθὸν» ποιήσας «ζωὴν αἰώνιον» κληρονομήσεις; εἶτα διδάσκει ὅτι ἀληθῶς «ἀγαθὸς εἷς» ἐστι, περὶ οὗ καὶ ὁ νόμος λέγει τὸ «ἄκουε, Ἰσραήλ· κύριος ὁ θεὸς ἡμῶν κύριος [εἷς] ἐστι»· κυρίως γὰρ [ὁ] σωτὴρ καὶ κυρίως κύριος καὶ κυρίως «ἀγαθὸς» οὗτός ἐστιν, ὃν πείθομαι πάντα ὡς ἀγαθὸν ποιεῖν. ἐξουδενωμένα, καὶ τὰ ἀγενῆ, καὶ διὰ τοῦτο λεχθη σόμενα ἂν καὶ παιδία, καὶ βλέπων ἐπιτιμάτω, ὡς ἀκρίτως ποιοῦντι, τῷ προσφέροντι τηλικούτῳ Σω- › τῆρι καὶ διδασκάλῳ βρέφη και παιδία· καὶ πρόσχες εἰ μὴ ἁρμόζει ἀναφέρειν τὰ νῦν ἐξεταζόμενα ἐπὶ τὰ τοιαῦτα, τῶν μὲν προσφερόντων παιδία, ἵνα τὰς χεῖ ρας αὐτοῖς ἐπιθῇ Ἰησοῦς, καὶ προσεύξηται, τῶν δὲ μαθητῶν ἐπιτιμώντων αὐτοῖς· εἴποι δ' ἂν πρὸς τοὺς ἐπιτιμῶντας ἐπὶ παιδίοις προσαγομένοις τῷ Ἰησοῦ διδάσκαλος, καὶ Σωτήρ, και Κύριος "Αφετε τα παιδία, καὶ μὴ κωλύετε αὐτὰ ἐλθεῖν πρὸς μέ. Εἶτα προτρέπων τοὺς μαθητάς ὄντας ἄνδρας συγκα ταβαίνειν τῇ ὠφελείᾳ τῶν παιδίων, όπως γένωνται τοῖς παιδίοις παιδία, ἵνα τὰ παιδία κερδήσωσι, λε γέτω ὁ Σωτὴρ τό «Τῶν γὰρ τοιούτων ἐστὶν ἡ βα σιλεία τῶν οὐρανῶν, καὶ γὰρ αὐτὸς ἐν μορφή Θεοῦ ὑπάρχων, οὐχ ἁρπαγμὸν ἡγησάμενος τ εἶναι ἴσα Θεῷ, γέγονε παιδίον, ὥστε λελέχθαι τοῖς Μάγοις ὑπὸ τοῦ Ἡρώδου περὶ αὐτοῦ· «Πορευθέντες 88, 86: ‹ ἀκριβῶς ἐξετάσατε περὶ τοῦ παιδίου, καὶ ὑπὸ τοῦ Ματθαίου· ὅτι, ο Ὁ ἀστὴρ ὃν εἶδον ἐν τῇ ᾿Ανατολῇ, προῆγεν αὐτοὺς, ἕως οὗ ἐλθὼν ἐστάθη οὗ ἦν τὸ παι δίον, καὶ μετ' ὀλίγα, ο Ελθόντες,» φησίν, «εἰς τὴν οἰκίαν, εἶδον τὸ παιδίον μετὰ Μαρίας τῆς μη- ›: ‹ τρὸς αὐτοῦ. Καὶ ὁ φανεὶς δὲ τῷ Ἰωσὴφ ἄγγελος παιδίον ἐκάλεσε τὸν τηλικοῦτον ἡμῶν Σωτῆρα είν › πών· Ἐγερθεὶς παράλαβε τὸ παιδίον καὶ τὴν μητέρα αὐτοῦ, καὶ φεύγε εἰς Αἴγυπτον.» Πάλιν τε › αὖ τελευτήσαντος τοῦ Ἡρώδου ἄγγελος Κυρίου κατ' ὄναρ φαίνεται τῷ Ἰωσὴφ ἐν Αἰγύπτῳ λέγων· «Εγερ- ® θεὶς παράλαβε τὸ παιδίον καὶ τὴν μητέρα αὐτοῦ (19)., Καὶ ὁ Ἰησοῦς οὖν οὐ μόνον κατὰ τὴν ἱστορίαν, ἀλλὰ καὶ κατὰ τὴν ἀναγωγὴν, ἐταπείνωσεν ἑαυτὸν ὡς παιδίον, ὥστ᾽ ἂν εἰπεῖν ὡς τό· «Μάθετε ἀπ᾿ ἐμοῦ,» ὅτι πρᾶός εἰμι, καὶ ταπεινὸς τῇ καρδίᾳ, οὕτως καὶ τό· Μάθετε ἀπ' ἐμοῦ γενομένου ὡς παιδίον, πῶς λέγω τό· «Τῶν γὰρ τοιούτων ἐστὶν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν, τοιούτων ὁποῖα ἐστι τὰ παιδία, περὶ ὧν Προτρέπων. προτρέπον. ἡγησάμενος. παράλαβε τὴν μητέρα καὶ τὸ παιδίον αὐτοῦ, Εἶδον τὸ παιδίον. Εt ἐξουδενωμένα, καὶ τὰ ἀγενῆ, καὶ διὰ τοῦτο λεχθη σόμενα ἂν καὶ παιδία, καὶ βλέπων ἐπιτιμάτω, ὡς ἀκρίτως ποιοῦντι, τῷ προσφέροντι τηλικούτῳ Σω- › τῆρι καὶ διδασκάλῳ βρέφη και παιδία· καὶ πρόσχες εἰ μὴ ἁρμόζει ἀναφέρειν τὰ νῦν ἐξεταζόμενα ἐπὶ τὰ τοιαῦτα, τῶν μὲν προσφερόντων παιδία, ἵνα τὰς χεῖ ρας αὐτοῖς ἐπιθῇ Ἰησοῦς, καὶ προσεύξηται, τῶν δὲ μαθητῶν ἐπιτιμώντων αὐτοῖς· εἴποι δ' ἂν πρὸς τοὺς ἐπιτιμῶντας ἐπὶ παιδίοις προσαγομένοις τῷ Ἰησοῦ διδάσκαλος, καὶ Σωτήρ, και Κύριος "Αφετε τα παιδία, καὶ μὴ κωλύετε αὐτὰ ἐλθεῖν πρὸς μέ. Εἶτα προτρέπων τοὺς μαθητάς ὄντας ἄνδρας συγκα ταβαίνειν τῇ ὠφελείᾳ τῶν παιδίων, όπως γένωνται τοῖς παιδίοις παιδία, ἵνα τὰ παιδία κερδήσωσι, λε γέτω ὁ Σωτὴρ τό «Τῶν γὰρ τοιούτων ἐστὶν ἡ βα σιλεία τῶν οὐρανῶν, καὶ γὰρ αὐτὸς ἐν μορφή Θεοῦ ὑπάρχων, οὐχ ἁρπαγμὸν ἡγησάμενος τ εἶναι ἴσα Θεῷ, γέγονε παιδίον, ὥστε λελέχθαι τοῖς Μάγοις ὑπὸ τοῦ Ἡρώδου περὶ αὐτοῦ· «Πορευθέντες 88, 86: ‹ ἀκριβῶς ἐξετάσατε περὶ τοῦ παιδίου, καὶ ὑπὸ τοῦ Ματθαίου· ὅτι, ο Ὁ ἀστὴρ ὃν εἶδον ἐν τῇ ᾿Ανατολῇ, προῆγεν αὐτοὺς, ἕως οὗ ἐλθὼν ἐστάθη οὗ ἦν τὸ παι δίον, καὶ μετ' ὀλίγα, ο Ελθόντες,» φησίν, «εἰς τὴν οἰκίαν, εἶδον τὸ παιδίον μετὰ Μαρίας τῆς μη- ›: ‹ τρὸς αὐτοῦ. Καὶ ὁ φανεὶς δὲ τῷ Ἰωσὴφ ἄγγελος παιδίον ἐκάλεσε τὸν τηλικοῦτον ἡμῶν Σωτῆρα είν › πών· Ἐγερθεὶς παράλαβε τὸ παιδίον καὶ τὴν μητέρα αὐτοῦ, καὶ φεύγε εἰς Αἴγυπτον.» Πάλιν τε › αὖ τελευτήσαντος τοῦ Ἡρώδου ἄγγελος Κυρίου κατ' ὄναρ φαίνεται τῷ Ἰωσὴφ ἐν Αἰγύπτῳ λέγων· «Εγερ- ® θεὶς παράλαβε τὸ παιδίον καὶ τὴν μητέρα αὐτοῦ (19)., Καὶ ὁ Ἰησοῦς οὖν οὐ μόνον κατὰ τὴν ἱστορίαν, ἀλλὰ καὶ κατὰ τὴν ἀναγωγὴν, ἐταπείνωσεν ἑαυτὸν ὡς παιδίον, ὥστ᾽ ἂν εἰπεῖν ὡς τό· «Μάθετε ἀπ᾿ ἐμοῦ,» ὅτι πρᾶός εἰμι, καὶ ταπεινὸς τῇ καρδίᾳ, οὕτως καὶ τό· Μάθετε ἀπ' ἐμοῦ γενομένου ὡς παιδίον, πῶς λέγω τό· «Τῶν γὰρ τοιούτων ἐστὶν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν, τοιούτων ὁποῖα ἐστι τὰ παιδία, περὶ ὧν Προτρέπων. προτρέπον. ἡγησάμενος. παράλαβε τὴν μητέρα καὶ τὸ παιδίον αὐτοῦ, Εἶδον τὸ παιδίον. Εt multi nobiles sed quæ stulla sunt mundi clegit Deus, et ea quæ non sunt, ut ea quæ sunt, destrue ret. Eorum igitur qui ecclesiastica præcepta et doctrinam tradere se profitentur, quempiam aspi ciat aliquis, stulta mundi, et contempta, et ignobi lia, et puerorum propterea nomine allicienda offe rentem; et aspiciens increpet eum, quasi temere agentem, cum tanto sospitatori et magistro infantes et pueros offert ac vide annon quæ tractamus re ferre par sit ad res ejusmodi, eorum quidem qui pueros offerunt, ut manus ipsis imponat Jesus, et oret; discipulorum vero qui ipsos increpant: ma gister autem et Servator, et Dominus his dicat, qui propter pueros Jesu oblatos objurgationem adhi Dent s Sinite parvulos, et nolite eos prohibere ad me venire; deinde vero discipulos adhortans ad obsequendum puerorum commodis ut, quamvis viri essent, ad pueros lucrifaciendos, pueris pueri ferent dicat Servator Talium est enim re gnum cœlorum; › nam et ipse ‹ cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus esse se æqualem Deo › factus est puer, adeo ut de illo magis ab Herode dictum sit 88: lte, et interrogate diligen ter de puero, et a Matthæo Stella quam vide rant in Oriente, antecedebat eos, usque dum veniens staret supra ubi erat puer; et paulo post cfn trantes, inquit, domum, viderunt puerum cum M ria matre ejus. Quin et angelus a Josepho visus, tantum nostrum Servatorem puerum appel lavit, dicens Surge, et accipe matrem et pue rum ejus, et fuge in Ægyptumn., Rursum vera mortuo. Herode angelus Domini in Ægypto iterum in somnis Josepho apparet dicens: c Surge, et ac cipe puerum et matrem ejus. profecto Jesus non juxta historiam duntaxat, sed et secundum ɔnagogicum sensum, seipsum haud secus ac puerum abjecit, adeo ut quemadmodum dixit «Discite a me quia mitis sum et bumilis corde, ita et illud Salvatori pueros et infantes. Nec enim possunt magis specialiori sermone eos nutrire, quam postulat status angusti sensus eorum, qui dicere possunt sicut ille qui dixit: Græcis ac barbaris, sapientibus et insipientibus debitor sum.; His ergo offerentibus Salvatori hujusmodi pueros et infantes, id est novitios fidei et minus eruditos adhuc, qui videntur esse perfectiores doctoribus illis simplicioribus et ideo sunt discipuli Jesu, priusquam discant rationem justitiæ de pueris et infantibus talibus, reprehendunt eos qui simpliciter docent, et per simplicem doctrinam pueros et infantes offerunt Christo. Manifeste au tem intelligere poteris hoc, si consideraveris quod ait Apostolus: ‹ Videte vocationem vestram, fratres, quia non multi sapientes secundum carnem, non multi fortes, non multi nobiles, sed que stulta sunt mundi elegit Deus, et quæ infirma, et quæ non sunt, ut ea quæ sunt destrueret. Si videat ergo quis eorum qui doctrinam ecclesiasticam profitentur, offerentem aliquem quosdam stultos mundi, et ignobiles et infirmos, qui propter hoc appellati sunt pueri et infantes: videus non prohibeat quasi sine judicio fa cientem eum qui offert tales Salvatori atque magistro pueros et infantes. Et vide si non convenit referre quæ tractamus, ad discipulos: quosdam quidem offerentes pueros, ut manus eis imponat Jesus et oret, alios autem prohibentes eos, ut dicat ad eos qui prohibent offerentes pueros Christo, magister et Salvator et Dominus Sinite pueros, et nolite prohibere eos venire ad me. Post hoe cohortans discipulos, jam viros constitutos, condescendere utilitatibus puerorum, ut fiant pueris quasi pueri, ut pueros lucrentur, dicit Jesus: ‹ Talium est enim regnum cœlorum. › Nam ‹ cum et ipse in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse se æqualem Deo, sed factus est puer, ut dicat de eo Matthæus, quoniam ‹ stella quam 8* Matth. xix, 14. | Cor. 1x, ss Matth. xis, 14. Philipp. 11, 6. Matth. 11, 8, 9, 10. Matth. o Matth. x1, 29. Sic habet editio Huelii, licet in Syrus, et Arabs, et Persa, et Æthiops: at vulgo codd. Regio et Anglicano legatur editur, eupov, quod sequitur Vulgata. UETIUS. Codex Regius, Codex Anglicamus, ll: antiqua omnia exem plaria Matth. 11, 11; ita Euthymius, et interpres multi nobiles sed quæ stulla sunt mundi clegit Deus, et ea quæ non sunt, ut ea quæ sunt, destrue ret. Eorum igitur qui ecclesiastica præcepta et doctrinam tradere se profitentur, quempiam aspi ciat aliquis, stulta mundi, et contempta, et ignobi lia, et puerorum propterea nomine allicienda offe rentem; et aspiciens increpet eum, quasi temere agentem, cum tanto sospitatori et magistro infantes et pueros offert ac vide annon quæ tractamus re ferre par sit ad res ejusmodi, eorum quidem qui pueros offerunt, ut manus ipsis imponat Jesus, et oret; discipulorum vero qui ipsos increpant: ma gister autem et Servator, et Dominus his dicat, qui propter pueros Jesu oblatos objurgationem adhi Dent s Sinite parvulos, et nolite eos prohibere ad me venire; deinde vero discipulos adhortans ad obsequendum puerorum commodis ut, quamvis viri essent, ad pueros lucrifaciendos, pueris pueri ferent dicat Servator Talium est enim re gnum cœlorum; › nam et ipse ‹ cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus esse se æqualem Deo › factus est puer, adeo ut de illo magis ab Herode dictum sit 88: lte, et interrogate diligen ter de puero, et a Matthæo Stella quam vide rant in Oriente, antecedebat eos, usque dum veniens staret supra ubi erat puer; et paulo post cfn trantes, inquit, domum, viderunt puerum cum M ria matre ejus. Quin et angelus a Josepho visus, tantum nostrum Servatorem puerum appel lavit, dicens Surge, et accipe matrem et pue rum ejus, et fuge in Ægyptumn., Rursum vera mortuo. Herode angelus Domini in Ægypto iterum in somnis Josepho apparet dicens: c Surge, et ac cipe puerum et matrem ejus. profecto Jesus non juxta historiam duntaxat, sed et secundum ɔnagogicum sensum, seipsum haud secus ac puerum abjecit, adeo ut quemadmodum dixit «Discite a me quia mitis sum et bumilis corde, ita et illud Salvatori pueros et infantes. Nec enim possunt magis specialiori sermone eos nutrire, quam postulat status angusti sensus eorum, qui dicere possunt sicut ille qui dixit: Græcis ac barbaris, sapientibus et insipientibus debitor sum.; His ergo offerentibus Salvatori hujusmodi pueros et infantes, id est novitios fidei et minus eruditos adhuc, qui videntur esse perfectiores doctoribus illis simplicioribus et ideo sunt discipuli Jesu, priusquam discant rationem justitiæ de pueris et infantibus talibus, reprehendunt eos qui simpliciter docent, et per simplicem doctrinam pueros et infantes offerunt Christo. Manifeste au tem intelligere poteris hoc, si consideraveris quod ait Apostolus: ‹ Videte vocationem vestram, fratres, quia non multi sapientes secundum carnem, non multi fortes, non multi nobiles, sed que stulta sunt mundi elegit Deus, et quæ infirma, et quæ non sunt, ut ea quæ sunt destrueret. Si videat ergo quis eorum qui doctrinam ecclesiasticam profitentur, offerentem aliquem quosdam stultos mundi, et ignobiles et infirmos, qui propter hoc appellati sunt pueri et infantes: videus non prohibeat quasi sine judicio fa cientem eum qui offert tales Salvatori atque magistro pueros et infantes. Et vide si non convenit referre quæ tractamus, ad discipulos: quosdam quidem offerentes pueros, ut manus eis imponat Jesus et oret, alios autem prohibentes eos, ut dicat ad eos qui prohibent offerentes pueros Christo, magister et Salvator et Dominus Sinite pueros, et nolite prohibere eos venire ad me. Post hoe cohortans discipulos, jam viros constitutos, condescendere utilitatibus puerorum, ut fiant pueris quasi pueri, ut pueros lucrentur, dicit Jesus: ‹ Talium est enim regnum cœlorum. › Nam ‹ cum et ipse in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse se æqualem Deo, sed factus est puer, ut dicat de eo Matthæus, quoniam ‹ stella quam 8* Matth. xix, 14. | Cor. 1x, ss Matth. xis, 14. Philipp. 11, 6. Matth. 11, 8, 9, 10. Matth. o Matth. x1, 29. Sic habet editio Huelii, licet in Syrus, et Arabs, et Persa, et Æthiops: at vulgo codd. Regio et Anglicano legatur editur, eupov, quod sequitur Vulgata. UETIUS. Codex Regius, Codex Anglicamus, ll: antiqua omnia exem plaria Matth. 11, 11; ita Euthymius, et interpres

οἶμαι δ’ ὅτι ὁ ποιῶν τὸ προστεταγμένον ἐν τῷ «ἔκκλινον ἀπὸ κακοῦ καὶ ποίησον ἀγαθὸν» ὡς μὲν πρὸς τὰ ὑπὸ τῶν λοιπῶν ἀνθρώπων ἐπιτελούμενα ποιεῖ ἀγαθόν, ὡς δὲ πρὸς τὸ ἀληθῶς ἀγαθόν. ὥσπερ [δ’] «οὐ δικαιωθήσεται ἐνώπιον τοῦ θεοῦ πᾶς ζῶν», πάσης ἀνθρωπίνης δικαιοσύνης ἐλεγχομένης ὡς οὐ δικαιοσύνης, ἐπὰν θεωρηθῇ ἡ τοῦ θεοῦ δικαιοσύνη, οὕτως οὐδὲ ἀγαθὸς χρηματίσει[εν] ἐνώπιον τοῦ ἀγαθοῦ θεοῦ πᾶς, ὃς πρὸς τὰ ὑποδεέστερα συγκρίσει ἐκείνων ἀγαθὸς ἂν λεχθείη. Λέγοιτο δ’ ἂν ὑπό τινος, ὡς ἄρα γινώσκων ὁ σωτὴρ τὴν τοῦ πυνθανομένου ἕξιν καὶ προαίρεσιν πάνυ ἀποδέουσαν τοῦ ποιεῖν τὸ ἐφικτὸν ἀνθρώποις ἀγαθὸν εἶπεν αὐτῷ [πυνθανομένῳ· «τί ἀγαθὸν ποιήσω;»] τὸ «τί με ἐπερωτᾷς περὶ τοῦ ἀγαθοῦ;» ὡσεὶ ἔλεγε· μὴ παρεσκευασμένος ὢν πρὸς τὰ λεχθησόμενα ἂν «περὶ τοῦ ἀγαθοῦ» πυνθάνῃ «τί ἀγαθὸν» ποιήσας «ζωὴν αἰώνιον» κληρονομήσεις; εἶτα διδάσκει ὅτι ἀληθῶς «ἀγαθὸς εἷς» ἐστι, περὶ οὗ καὶ ὁ νόμος λέγει τὸ «ἄκουε, Ἰσραήλ· κύριος ὁ θεὸς ἡμῶν κύριος [εἷς] ἐστι»· κυρίως γὰρ [ὁ] σωτὴρ καὶ κυρίως κύριος καὶ κυρίως «ἀγαθὸς» οὗτός ἐστιν, ὃν πείθομαι πάντα ὡς ἀγαθὸν ποιεῖν. ἐξουδενωμένα, καὶ τὰ ἀγενῆ, καὶ διὰ τοῦτο λεχθη σόμενα ἂν καὶ παιδία, καὶ βλέπων ἐπιτιμάτω, ὡς ἀκρίτως ποιοῦντι, τῷ προσφέροντι τηλικούτῳ Σω- › τῆρι καὶ διδασκάλῳ βρέφη και παιδία· καὶ πρόσχες εἰ μὴ ἁρμόζει ἀναφέρειν τὰ νῦν ἐξεταζόμενα ἐπὶ τὰ τοιαῦτα, τῶν μὲν προσφερόντων παιδία, ἵνα τὰς χεῖ ρας αὐτοῖς ἐπιθῇ Ἰησοῦς, καὶ προσεύξηται, τῶν δὲ μαθητῶν ἐπιτιμώντων αὐτοῖς· εἴποι δ' ἂν πρὸς τοὺς ἐπιτιμῶντας ἐπὶ παιδίοις προσαγομένοις τῷ Ἰησοῦ διδάσκαλος, καὶ Σωτήρ, και Κύριος "Αφετε τα παιδία, καὶ μὴ κωλύετε αὐτὰ ἐλθεῖν πρὸς μέ. Εἶτα προτρέπων τοὺς μαθητάς ὄντας ἄνδρας συγκα ταβαίνειν τῇ ὠφελείᾳ τῶν παιδίων, όπως γένωνται τοῖς παιδίοις παιδία, ἵνα τὰ παιδία κερδήσωσι, λε γέτω ὁ Σωτὴρ τό «Τῶν γὰρ τοιούτων ἐστὶν ἡ βα σιλεία τῶν οὐρανῶν, καὶ γὰρ αὐτὸς ἐν μορφή Θεοῦ ὑπάρχων, οὐχ ἁρπαγμὸν ἡγησάμενος τ εἶναι ἴσα Θεῷ, γέγονε παιδίον, ὥστε λελέχθαι τοῖς Μάγοις ὑπὸ τοῦ Ἡρώδου περὶ αὐτοῦ· «Πορευθέντες 88, 86: ‹ ἀκριβῶς ἐξετάσατε περὶ τοῦ παιδίου, καὶ ὑπὸ τοῦ Ματθαίου· ὅτι, ο Ὁ ἀστὴρ ὃν εἶδον ἐν τῇ ᾿Ανατολῇ, προῆγεν αὐτοὺς, ἕως οὗ ἐλθὼν ἐστάθη οὗ ἦν τὸ παι δίον, καὶ μετ' ὀλίγα, ο Ελθόντες,» φησίν, «εἰς τὴν οἰκίαν, εἶδον τὸ παιδίον μετὰ Μαρίας τῆς μη- ›: ‹ τρὸς αὐτοῦ. Καὶ ὁ φανεὶς δὲ τῷ Ἰωσὴφ ἄγγελος παιδίον ἐκάλεσε τὸν τηλικοῦτον ἡμῶν Σωτῆρα είν › πών· Ἐγερθεὶς παράλαβε τὸ παιδίον καὶ τὴν μητέρα αὐτοῦ, καὶ φεύγε εἰς Αἴγυπτον.» Πάλιν τε › αὖ τελευτήσαντος τοῦ Ἡρώδου ἄγγελος Κυρίου κατ' ὄναρ φαίνεται τῷ Ἰωσὴφ ἐν Αἰγύπτῳ λέγων· «Εγερ- ® θεὶς παράλαβε τὸ παιδίον καὶ τὴν μητέρα αὐτοῦ (19)., Καὶ ὁ Ἰησοῦς οὖν οὐ μόνον κατὰ τὴν ἱστορίαν, ἀλλὰ καὶ κατὰ τὴν ἀναγωγὴν, ἐταπείνωσεν ἑαυτὸν ὡς παιδίον, ὥστ᾽ ἂν εἰπεῖν ὡς τό· «Μάθετε ἀπ᾿ ἐμοῦ,» ὅτι πρᾶός εἰμι, καὶ ταπεινὸς τῇ καρδίᾳ, οὕτως καὶ τό· Μάθετε ἀπ' ἐμοῦ γενομένου ὡς παιδίον, πῶς λέγω τό· «Τῶν γὰρ τοιούτων ἐστὶν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν, τοιούτων ὁποῖα ἐστι τὰ παιδία, περὶ ὧν Προτρέπων. προτρέπον. ἡγησάμενος. παράλαβε τὴν μητέρα καὶ τὸ παιδίον αὐτοῦ, Εἶδον τὸ παιδίον. Εt ἐξουδενωμένα, καὶ τὰ ἀγενῆ, καὶ διὰ τοῦτο λεχθη σόμενα ἂν καὶ παιδία, καὶ βλέπων ἐπιτιμάτω, ὡς ἀκρίτως ποιοῦντι, τῷ προσφέροντι τηλικούτῳ Σω- › τῆρι καὶ διδασκάλῳ βρέφη και παιδία· καὶ πρόσχες εἰ μὴ ἁρμόζει ἀναφέρειν τὰ νῦν ἐξεταζόμενα ἐπὶ τὰ τοιαῦτα, τῶν μὲν προσφερόντων παιδία, ἵνα τὰς χεῖ ρας αὐτοῖς ἐπιθῇ Ἰησοῦς, καὶ προσεύξηται, τῶν δὲ μαθητῶν ἐπιτιμώντων αὐτοῖς· εἴποι δ' ἂν πρὸς τοὺς ἐπιτιμῶντας ἐπὶ παιδίοις προσαγομένοις τῷ Ἰησοῦ διδάσκαλος, καὶ Σωτήρ, και Κύριος "Αφετε τα παιδία, καὶ μὴ κωλύετε αὐτὰ ἐλθεῖν πρὸς μέ. Εἶτα προτρέπων τοὺς μαθητάς ὄντας ἄνδρας συγκα ταβαίνειν τῇ ὠφελείᾳ τῶν παιδίων, όπως γένωνται τοῖς παιδίοις παιδία, ἵνα τὰ παιδία κερδήσωσι, λε γέτω ὁ Σωτὴρ τό «Τῶν γὰρ τοιούτων ἐστὶν ἡ βα σιλεία τῶν οὐρανῶν, καὶ γὰρ αὐτὸς ἐν μορφή Θεοῦ ὑπάρχων, οὐχ ἁρπαγμὸν ἡγησάμενος τ εἶναι ἴσα Θεῷ, γέγονε παιδίον, ὥστε λελέχθαι τοῖς Μάγοις ὑπὸ τοῦ Ἡρώδου περὶ αὐτοῦ· «Πορευθέντες 88, 86: ‹ ἀκριβῶς ἐξετάσατε περὶ τοῦ παιδίου, καὶ ὑπὸ τοῦ Ματθαίου· ὅτι, ο Ὁ ἀστὴρ ὃν εἶδον ἐν τῇ ᾿Ανατολῇ, προῆγεν αὐτοὺς, ἕως οὗ ἐλθὼν ἐστάθη οὗ ἦν τὸ παι δίον, καὶ μετ' ὀλίγα, ο Ελθόντες,» φησίν, «εἰς τὴν οἰκίαν, εἶδον τὸ παιδίον μετὰ Μαρίας τῆς μη- ›: ‹ τρὸς αὐτοῦ. Καὶ ὁ φανεὶς δὲ τῷ Ἰωσὴφ ἄγγελος παιδίον ἐκάλεσε τὸν τηλικοῦτον ἡμῶν Σωτῆρα είν › πών· Ἐγερθεὶς παράλαβε τὸ παιδίον καὶ τὴν μητέρα αὐτοῦ, καὶ φεύγε εἰς Αἴγυπτον.» Πάλιν τε › αὖ τελευτήσαντος τοῦ Ἡρώδου ἄγγελος Κυρίου κατ' ὄναρ φαίνεται τῷ Ἰωσὴφ ἐν Αἰγύπτῳ λέγων· «Εγερ- ® θεὶς παράλαβε τὸ παιδίον καὶ τὴν μητέρα αὐτοῦ (19)., Καὶ ὁ Ἰησοῦς οὖν οὐ μόνον κατὰ τὴν ἱστορίαν, ἀλλὰ καὶ κατὰ τὴν ἀναγωγὴν, ἐταπείνωσεν ἑαυτὸν ὡς παιδίον, ὥστ᾽ ἂν εἰπεῖν ὡς τό· «Μάθετε ἀπ᾿ ἐμοῦ,» ὅτι πρᾶός εἰμι, καὶ ταπεινὸς τῇ καρδίᾳ, οὕτως καὶ τό· Μάθετε ἀπ' ἐμοῦ γενομένου ὡς παιδίον, πῶς λέγω τό· «Τῶν γὰρ τοιούτων ἐστὶν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν, τοιούτων ὁποῖα ἐστι τὰ παιδία, περὶ ὧν Προτρέπων. προτρέπον. ἡγησάμενος. παράλαβε τὴν μητέρα καὶ τὸ παιδίον αὐτοῦ, Εἶδον τὸ παιδίον. Εt multi nobiles sed quæ stulla sunt mundi clegit Deus, et ea quæ non sunt, ut ea quæ sunt, destrue ret. Eorum igitur qui ecclesiastica præcepta et doctrinam tradere se profitentur, quempiam aspi ciat aliquis, stulta mundi, et contempta, et ignobi lia, et puerorum propterea nomine allicienda offe rentem; et aspiciens increpet eum, quasi temere agentem, cum tanto sospitatori et magistro infantes et pueros offert ac vide annon quæ tractamus re ferre par sit ad res ejusmodi, eorum quidem qui pueros offerunt, ut manus ipsis imponat Jesus, et oret; discipulorum vero qui ipsos increpant: ma gister autem et Servator, et Dominus his dicat, qui propter pueros Jesu oblatos objurgationem adhi Dent s Sinite parvulos, et nolite eos prohibere ad me venire; deinde vero discipulos adhortans ad obsequendum puerorum commodis ut, quamvis viri essent, ad pueros lucrifaciendos, pueris pueri ferent dicat Servator Talium est enim re gnum cœlorum; › nam et ipse ‹ cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus esse se æqualem Deo › factus est puer, adeo ut de illo magis ab Herode dictum sit 88: lte, et interrogate diligen ter de puero, et a Matthæo Stella quam vide rant in Oriente, antecedebat eos, usque dum veniens staret supra ubi erat puer; et paulo post cfn trantes, inquit, domum, viderunt puerum cum M ria matre ejus. Quin et angelus a Josepho visus, tantum nostrum Servatorem puerum appel lavit, dicens Surge, et accipe matrem et pue rum ejus, et fuge in Ægyptumn., Rursum vera mortuo. Herode angelus Domini in Ægypto iterum in somnis Josepho apparet dicens: c Surge, et ac cipe puerum et matrem ejus. profecto Jesus non juxta historiam duntaxat, sed et secundum ɔnagogicum sensum, seipsum haud secus ac puerum abjecit, adeo ut quemadmodum dixit «Discite a me quia mitis sum et bumilis corde, ita et illud Salvatori pueros et infantes. Nec enim possunt magis specialiori sermone eos nutrire, quam postulat status angusti sensus eorum, qui dicere possunt sicut ille qui dixit: Græcis ac barbaris, sapientibus et insipientibus debitor sum.; His ergo offerentibus Salvatori hujusmodi pueros et infantes, id est novitios fidei et minus eruditos adhuc, qui videntur esse perfectiores doctoribus illis simplicioribus et ideo sunt discipuli Jesu, priusquam discant rationem justitiæ de pueris et infantibus talibus, reprehendunt eos qui simpliciter docent, et per simplicem doctrinam pueros et infantes offerunt Christo. Manifeste au tem intelligere poteris hoc, si consideraveris quod ait Apostolus: ‹ Videte vocationem vestram, fratres, quia non multi sapientes secundum carnem, non multi fortes, non multi nobiles, sed que stulta sunt mundi elegit Deus, et quæ infirma, et quæ non sunt, ut ea quæ sunt destrueret. Si videat ergo quis eorum qui doctrinam ecclesiasticam profitentur, offerentem aliquem quosdam stultos mundi, et ignobiles et infirmos, qui propter hoc appellati sunt pueri et infantes: videus non prohibeat quasi sine judicio fa cientem eum qui offert tales Salvatori atque magistro pueros et infantes. Et vide si non convenit referre quæ tractamus, ad discipulos: quosdam quidem offerentes pueros, ut manus eis imponat Jesus et oret, alios autem prohibentes eos, ut dicat ad eos qui prohibent offerentes pueros Christo, magister et Salvator et Dominus Sinite pueros, et nolite prohibere eos venire ad me. Post hoe cohortans discipulos, jam viros constitutos, condescendere utilitatibus puerorum, ut fiant pueris quasi pueri, ut pueros lucrentur, dicit Jesus: ‹ Talium est enim regnum cœlorum. › Nam ‹ cum et ipse in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse se æqualem Deo, sed factus est puer, ut dicat de eo Matthæus, quoniam ‹ stella quam 8* Matth. xix, 14. | Cor. 1x, ss Matth. xis, 14. Philipp. 11, 6. Matth. 11, 8, 9, 10. Matth. o Matth. x1, 29. Sic habet editio Huelii, licet in Syrus, et Arabs, et Persa, et Æthiops: at vulgo codd. Regio et Anglicano legatur editur, eupov, quod sequitur Vulgata. UETIUS. Codex Regius, Codex Anglicamus, ll: antiqua omnia exem plaria Matth. 11, 11; ita Euthymius, et interpres multi nobiles sed quæ stulla sunt mundi clegit Deus, et ea quæ non sunt, ut ea quæ sunt, destrue ret. Eorum igitur qui ecclesiastica præcepta et doctrinam tradere se profitentur, quempiam aspi ciat aliquis, stulta mundi, et contempta, et ignobi lia, et puerorum propterea nomine allicienda offe rentem; et aspiciens increpet eum, quasi temere agentem, cum tanto sospitatori et magistro infantes et pueros offert ac vide annon quæ tractamus re ferre par sit ad res ejusmodi, eorum quidem qui pueros offerunt, ut manus ipsis imponat Jesus, et oret; discipulorum vero qui ipsos increpant: ma gister autem et Servator, et Dominus his dicat, qui propter pueros Jesu oblatos objurgationem adhi Dent s Sinite parvulos, et nolite eos prohibere ad me venire; deinde vero discipulos adhortans ad obsequendum puerorum commodis ut, quamvis viri essent, ad pueros lucrifaciendos, pueris pueri ferent dicat Servator Talium est enim re gnum cœlorum; › nam et ipse ‹ cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus esse se æqualem Deo › factus est puer, adeo ut de illo magis ab Herode dictum sit 88: lte, et interrogate diligen ter de puero, et a Matthæo Stella quam vide rant in Oriente, antecedebat eos, usque dum veniens staret supra ubi erat puer; et paulo post cfn trantes, inquit, domum, viderunt puerum cum M ria matre ejus. Quin et angelus a Josepho visus, tantum nostrum Servatorem puerum appel lavit, dicens Surge, et accipe matrem et pue rum ejus, et fuge in Ægyptumn., Rursum vera mortuo. Herode angelus Domini in Ægypto iterum in somnis Josepho apparet dicens: c Surge, et ac cipe puerum et matrem ejus. profecto Jesus non juxta historiam duntaxat, sed et secundum ɔnagogicum sensum, seipsum haud secus ac puerum abjecit, adeo ut quemadmodum dixit «Discite a me quia mitis sum et bumilis corde, ita et illud Salvatori pueros et infantes. Nec enim possunt magis specialiori sermone eos nutrire, quam postulat status angusti sensus eorum, qui dicere possunt sicut ille qui dixit: Græcis ac barbaris, sapientibus et insipientibus debitor sum.; His ergo offerentibus Salvatori hujusmodi pueros et infantes, id est novitios fidei et minus eruditos adhuc, qui videntur esse perfectiores doctoribus illis simplicioribus et ideo sunt discipuli Jesu, priusquam discant rationem justitiæ de pueris et infantibus talibus, reprehendunt eos qui simpliciter docent, et per simplicem doctrinam pueros et infantes offerunt Christo. Manifeste au tem intelligere poteris hoc, si consideraveris quod ait Apostolus: ‹ Videte vocationem vestram, fratres, quia non multi sapientes secundum carnem, non multi fortes, non multi nobiles, sed que stulta sunt mundi elegit Deus, et quæ infirma, et quæ non sunt, ut ea quæ sunt destrueret. Si videat ergo quis eorum qui doctrinam ecclesiasticam profitentur, offerentem aliquem quosdam stultos mundi, et ignobiles et infirmos, qui propter hoc appellati sunt pueri et infantes: videus non prohibeat quasi sine judicio fa cientem eum qui offert tales Salvatori atque magistro pueros et infantes. Et vide si non convenit referre quæ tractamus, ad discipulos: quosdam quidem offerentes pueros, ut manus eis imponat Jesus et oret, alios autem prohibentes eos, ut dicat ad eos qui prohibent offerentes pueros Christo, magister et Salvator et Dominus Sinite pueros, et nolite prohibere eos venire ad me. Post hoe cohortans discipulos, jam viros constitutos, condescendere utilitatibus puerorum, ut fiant pueris quasi pueri, ut pueros lucrentur, dicit Jesus: ‹ Talium est enim regnum cœlorum. › Nam ‹ cum et ipse in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse se æqualem Deo, sed factus est puer, ut dicat de eo Matthæus, quoniam ‹ stella quam 8* Matth. xix, 14. | Cor. 1x, ss Matth. xis, 14. Philipp. 11, 6. Matth. 11, 8, 9, 10. Matth. o Matth. x1, 29. Sic habet editio Huelii, licet in Syrus, et Arabs, et Persa, et Æthiops: at vulgo codd. Regio et Anglicano legatur editur, eupov, quod sequitur Vulgata. UETIUS. Codex Regius, Codex Anglicamus, ll: antiqua omnia exem plaria Matth. 11, 11; ita Euthymius, et interpres

ἀγαθοῦ θεοῦ [ἐστιν καὶ αὐτὸς ὁ] ὀνομαζόμενος θυμὸς [[αὐτοῦ, ὃς] ἔργον σωτήριον ποιεῖ ἐλέγχων] καὶ ἡ λεγομένη ὀργὴ αὐτοῦ [ἐπεί ἐστιν ἀγαθοῦ θεοῦ] παιδεύει, [ἵνα διορθοῖ]. πολλὰ δ’ ἂν λέγοιτο πρὸς τοὺς δυναμένους μὴ βλάπτεσθαι περὶ ἀγαθότητος θεοῦ καὶ «τοῦ πλήθους τῆς χρηστότητος αὐτοῦ», ἣν εὐλόγως ἔκρυψε «τοῖς φοβουμένοις» αὐτόν, ἵνα μὴ «τοῦ πλούτου τῆς χρηστότητος αὐτοῦ καὶ τῆς ἀνοχῆς καὶ τῆς μακροθυμίας» καταφρονήσαντες, κατὰ τὴν ἑαυτῶν «σκληρότητα καὶ ἀμετανόητον καρδίαν» θησαυρίσωσιν ἑαυτοῖς «ὀργὴν» πλείονα, ἣν οὐκ ἂν ἐθησαύριζον κρυπτομένου «τοῦ πλήθους τῆς χρηστότητος» τοῦ θεοῦ αὐτοῖς. περὶ μὲν οὖν τοῦ τίς «ὁ ἀγαθὸς» καὶ πρὸς τὸ «τί ἀγαθὸν ποιήσω;» λελέχθω ἃ δεδυνήμεθα εἰς τὸν τόπον ἰδεῖν. ρουσιν αὐτά. Καὶ Παῦλος δὲ ὡς ἐπιστάμενος τό Τῶν γὰρ τοιούτων ἐστὶν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν, ο δυνάμενος ἐν βάρει εἶναι, ὡς Χριστοῦ ᾿Απόστολος, ἐγένετο νήπιος καὶ παραπλήσιος τροφῷ θαλ πούσῃ τὸ ἑαυτῆς παιδίον, καὶ λαλούσῃ λόγους ὡς παιδίον διὰ τὸ παιδίον. οὐκ ἐπιτρέπει τους μαθητας ἐπιτιμᾶν τοῖς προσφέ Τούτων δὲ ἐπιμελῶς ἀκουστέον, ἵνα μὴ φαντασία σοφίας, καὶ τοῦ διαβεβηκέναι, καταφρονῶμεν ὡς με γάλοι τῶν ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ μικρῶν καὶ παιδίων ἀλλ᾽ εἰδότες πως εἴρηται τό «Τῶν γὰρ τοιούτων ἐστὶν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν, τοιοῦτοι γενώμεθα, ἵνα καὶ δι᾿ ἡμῶν σώζηται τὰ παιδία. Οὐ μόνον δὲ οὐκ ἀφιέντες τὰ παιδία προσφέρεσθαι τῷ Ἰησοῦ, οὐδὲ μόνον μὴ κωλύοντες αὐτὰ προσφέρεσθαι αὐτῷ, ἀλλὰ καὶ αὐτοὶ μετὰ τῶν παιδίων γενόμενοι παιδία, τὸ βούλημα τοῦ Σωτῆρος ποιήσωμεν, ἵνα σωζομένων καὶ δι' ἡμᾶς τοιούτους γενομένους τῶν παιδίων, ὡς τα πεινώσαντες ἑαυτοὺς, ὑπὸ τοῦ Θεοῦ ὑψωθῶμεν· καὶ τοιοῦτον γάρ τι δύνασθαι νοεῖσθαι εἰς τό· «Πᾶς ὁ ταπεινῶν ἑαυτὸν ὑψωθήσεται, μάλιστα ἐπεὶ ἐν τοῖς ἀνωτέρω γέγραπται τό· ι Ὅστις οὖν ταπεινώσει ἑαυ τὸν, ὡς τὸ παιδίον τοῦτο, οὗτός ἐστιν μείζων ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν. Καὶ ταῦτα μὲν ἔστω χρήσιμα πρὸς τοὺς ἐπιτιμῶντας μαθητὰς παιδίων προσφερο μένων τῷ Ἰησοῦ τοῖς προσφέρουσιν. Ἴστω δὲ τά παιδία, κἂν μὴ πᾶσιν, ὡς παιδία, παρακολουθεῖν δύο νηται τοῖς λεγομένοις, ὅτι ἐπέθηκε μὲν τοῖς παιδίοις ὁ Ἰησοῦς τὰς χεῖρας, ἐπιθεὶς δὲ ἐπορεύθη ἐκεῖθεν, καὶ δύναμιν ἐναφεὶς τοῖς παιδίοις διὰ τῆς ἀφῆς, ἐπορεύθη ἀπὸ τῶν παιδίων, μὴ δυνηθέντων ὁμοίως τοῖς μαθηταῖς ἀκολουθεῖν τῷ Ἰησοῦ. Εἴπερ δὲ ο λό για Κυρίου ο ἐστὶ καὶ τὰ εὐαγγελικά, καὶ «λόγια ἁγνά,» καὶ «ἀργύριον πεπυρωμένον, δοκίμιον, ἀπὸ εσταλμένον τῇ γῇ,» καὶ «ἄκρως κεκαθαρμένον καὶ ἑπταπλασίως, ὀφείλει τις εἶναι εὔλογος αἰτία, δι' ἣν ἐκτιθέμενος τὰ κατὰ τὸν τόπον ὁ Ματθαῖος, δύο μὲν εἶπε τὰ βουλήματα τοῦ προσενηνέχθαι τῷ Ἰη Ο Εγένετο νήπιος. 7: 'Αλλ' έγε νήθημεν ήπιοι. ἐγενήθημεν νήπιοι, Μικρῶν καὶ παιδίων. καί. Δύνασθαι. δύναται. ἀκριβῶς κεκαθαρισμένον. ρουσιν αὐτά. Καὶ Παῦλος δὲ ὡς ἐπιστάμενος τό Τῶν γὰρ τοιούτων ἐστὶν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν, ο δυνάμενος ἐν βάρει εἶναι, ὡς Χριστοῦ ᾿Απόστολος, ἐγένετο νήπιος καὶ παραπλήσιος τροφῷ θαλ πούσῃ τὸ ἑαυτῆς παιδίον, καὶ λαλούσῃ λόγους ὡς παιδίον διὰ τὸ παιδίον. οὐκ ἐπιτρέπει τους μαθητας ἐπιτιμᾶν τοῖς προσφέ Τούτων δὲ ἐπιμελῶς ἀκουστέον, ἵνα μὴ φαντασία σοφίας, καὶ τοῦ διαβεβηκέναι, καταφρονῶμεν ὡς με γάλοι τῶν ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ μικρῶν καὶ παιδίων ἀλλ᾽ εἰδότες πως εἴρηται τό «Τῶν γὰρ τοιούτων ἐστὶν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν, τοιοῦτοι γενώμεθα, ἵνα καὶ δι᾿ ἡμῶν σώζηται τὰ παιδία. Οὐ μόνον δὲ οὐκ ἀφιέντες τὰ παιδία προσφέρεσθαι τῷ Ἰησοῦ, οὐδὲ μόνον μὴ κωλύοντες αὐτὰ προσφέρεσθαι αὐτῷ, ἀλλὰ καὶ αὐτοὶ μετὰ τῶν παιδίων γενόμενοι παιδία, τὸ βούλημα τοῦ Σωτῆρος ποιήσωμεν, ἵνα σωζομένων καὶ δι' ἡμᾶς τοιούτους γενομένους τῶν παιδίων, ὡς τα πεινώσαντες ἑαυτοὺς, ὑπὸ τοῦ Θεοῦ ὑψωθῶμεν· καὶ τοιοῦτον γάρ τι δύνασθαι νοεῖσθαι εἰς τό· «Πᾶς ὁ ταπεινῶν ἑαυτὸν ὑψωθήσεται, μάλιστα ἐπεὶ ἐν τοῖς ἀνωτέρω γέγραπται τό· ι Ὅστις οὖν ταπεινώσει ἑαυ τὸν, ὡς τὸ παιδίον τοῦτο, οὗτός ἐστιν μείζων ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν. Καὶ ταῦτα μὲν ἔστω χρήσιμα πρὸς τοὺς ἐπιτιμῶντας μαθητὰς παιδίων προσφερο μένων τῷ Ἰησοῦ τοῖς προσφέρουσιν. Ἴστω δὲ τά παιδία, κἂν μὴ πᾶσιν, ὡς παιδία, παρακολουθεῖν δύο νηται τοῖς λεγομένοις, ὅτι ἐπέθηκε μὲν τοῖς παιδίοις ὁ Ἰησοῦς τὰς χεῖρας, ἐπιθεὶς δὲ ἐπορεύθη ἐκεῖθεν, καὶ δύναμιν ἐναφεὶς τοῖς παιδίοις διὰ τῆς ἀφῆς, ἐπορεύθη ἀπὸ τῶν παιδίων, μὴ δυνηθέντων ὁμοίως τοῖς μαθηταῖς ἀκολουθεῖν τῷ Ἰησοῦ. Εἴπερ δὲ ο λό για Κυρίου ο ἐστὶ καὶ τὰ εὐαγγελικά, καὶ «λόγια ἁγνά,» καὶ «ἀργύριον πεπυρωμένον, δοκίμιον, ἀπὸ εσταλμένον τῇ γῇ,» καὶ «ἄκρως κεκαθαρμένον καὶ ἑπταπλασίως, ὀφείλει τις εἶναι εὔλογος αἰτία, δι' ἣν ἐκτιθέμενος τὰ κατὰ τὸν τόπον ὁ Ματθαῖος, δύο μὲν εἶπε τὰ βουλήματα τοῦ προσενηνέχθαι τῷ Ἰη Ο Εγένετο νήπιος. 7: 'Αλλ' έγε νήθημεν ήπιοι. ἐγενήθημεν νήπιοι, Μικρῶν καὶ παιδίων. καί. Δύνασθαι. δύναται. ἀκριβῶς κεκαθαρισμένον. dicere possit, Discite a me, qui factus sum sicut puer, quomodo hæc dicam: «Talium est enim re gnum cœlorum, › talium nempe quales sunt pue ruli, quorum gratia increpari non sinit a discipu lis, qui eos offerunt. Quinetiam Paulus " sciens ‹ talium esse regnum cœlorum, cum posset oneri esse, ut Christi apostolus, factus est puer, et nutrici similis, foventi filium suum, et puerorum sermones pueri causa loquenti. sapientiæ et excellentiæ opinione, qui parvi sunt in Ecclesia et pueruli, eos, quasi simus grandiores, aspernemur, sed horum verborum sensum capien tes: ‹ Talium est enim regnum cœlorum, › tales fiamus, ut per nos etiam pueri salvi fiant. Non s0 lum autem ea Jesu offerri sinentes, nec ea dunta xat huic offerri non impedientes, sed ipsi etiam cum pueris effecti pueri, voluntati Jesu morem geramus, ut pueris per nos tales effectos salutem consecutis, cum nos ipsi depresserimus, a Deo extollamur; id enim ita accipi potest”³ • Qui se humiliat, exal tabitur, › cum præsertim supra scriptum sit” Quicunque ergo humiliaverit se, sicut parvulus iste, hic major est in regno colorum.» Atque hæc quidem discipulis utilia sint, eos increpantibus qui pueros Jesu offerunt. Quamvis autem pueri, utpote qui pueri sint, quæcunque dicuntur minime intellectu consequi possint, sciant illi Jesum pueris quidem manus imposuisse, at cum imposuisset eis manus abiisse inde, et per contactum infusa in pue ros virtute, a pueris Jesum haud perinde ut disci puli sequi valentibus, recessisse. Siquidem autem eloquia Domini» sunt et evangelica, et e eloquia casta, argentum igne examinatum, probatum, in terram missum, perfecte purgatum, et septies”;) an aliqua subesse potest æqua ratio, propter quam præsentem historiam narrans Matthæus, duabus quidem de causis oblatos fuisse Jesu pueros dixit, verum quæ sequuntur ad geminas illas causas mi nime retulit? Non enim propterea solum oblati viderant in Oriente, præcedebat eos, donec veniens stetit ubi erat puer. › Non solum Matthæus, sed etiam ipse augelus qui apparuit Joseph, talem et tantum Salvatorem nostrum, puerum appellavit, dicens: e Sur gens accipe puerum et matrem ejus, et vade in Ægyptum. Humilians ergo se factus est quasi puer, recte dicat: Sinite, et nolite prohibere pueros venire ad me: talium est enim regnum calorum.» talioris contennamus quasi magni pusillos Ecclesiæ: sed scientes quod dictum est: Talium est enim regnum coelorum, tales efficiamur, ut etiam parvuli sensu salventur per nos: non solum non prohiben tes pueros ad Jesum ire, sed etiam ipsi cum pueris effecti pueri, in humilitate voluntatem Domini adim pleamus, ut exaltemur a Deo. Scito autem quoniam pueri hujusmodi, quamvis non omnia quæ dicuntur sequi possunt quasi pueri, tamen imposuit eis manus Jesus. Ponens autem abiit inde, et virtutem relin quens in pueris, per actum abiit a pueris, videlicet pueris non potentibus sequi Christum, sicut et cæteri discipuli ejus perfecti. Siquidem autem eloquia Domini evangelica eloquia sunt casta,» et ‹ argen tum igne examinatum, argentum probabile, transmissum terræ, et valde mundatum, et septies munda tum; › sine dubio debet esse aliqua idonca causa propter quam Matthæus exponens hunc locum, duas Psal. XI, » | Thess. 11, 7.» Matth. xix, 14.» Luc. xiv, 11. * Matth. XVIII, 4. Thess. II, Ιta Syrus, et Arabs: aliqua tanen exemplaria exhibent perperam duplicato v. Sic legunt Æthiops interpres et vul gatus. Huetius, In codice Regio deest Lege Codex Regius, dicere possit, Discite a me, qui factus sum sicut puer, quomodo hæc dicam: «Talium est enim re gnum cœlorum, › talium nempe quales sunt pue ruli, quorum gratia increpari non sinit a discipu lis, qui eos offerunt. Quinetiam Paulus " sciens ‹ talium esse regnum cœlorum, cum posset oneri esse, ut Christi apostolus, factus est puer, et nutrici similis, foventi filium suum, et puerorum sermones pueri causa loquenti. sapientiæ et excellentiæ opinione, qui parvi sunt in Ecclesia et pueruli, eos, quasi simus grandiores, aspernemur, sed horum verborum sensum capien tes: ‹ Talium est enim regnum cœlorum, › tales fiamus, ut per nos etiam pueri salvi fiant. Non s0 lum autem ea Jesu offerri sinentes, nec ea dunta xat huic offerri non impedientes, sed ipsi etiam cum pueris effecti pueri, voluntati Jesu morem geramus, ut pueris per nos tales effectos salutem consecutis, cum nos ipsi depresserimus, a Deo extollamur; id enim ita accipi potest”³ • Qui se humiliat, exal tabitur, › cum præsertim supra scriptum sit” Quicunque ergo humiliaverit se, sicut parvulus iste, hic major est in regno colorum.» Atque hæc quidem discipulis utilia sint, eos increpantibus qui pueros Jesu offerunt. Quamvis autem pueri, utpote qui pueri sint, quæcunque dicuntur minime intellectu consequi possint, sciant illi Jesum pueris quidem manus imposuisse, at cum imposuisset eis manus abiisse inde, et per contactum infusa in pue ros virtute, a pueris Jesum haud perinde ut disci puli sequi valentibus, recessisse. Siquidem autem eloquia Domini» sunt et evangelica, et e eloquia casta, argentum igne examinatum, probatum, in terram missum, perfecte purgatum, et septies”;) an aliqua subesse potest æqua ratio, propter quam præsentem historiam narrans Matthæus, duabus quidem de causis oblatos fuisse Jesu pueros dixit, verum quæ sequuntur ad geminas illas causas mi nime retulit? Non enim propterea solum oblati viderant in Oriente, præcedebat eos, donec veniens stetit ubi erat puer. › Non solum Matthæus, sed etiam ipse augelus qui apparuit Joseph, talem et tantum Salvatorem nostrum, puerum appellavit, dicens: e Sur gens accipe puerum et matrem ejus, et vade in Ægyptum. Humilians ergo se factus est quasi puer, recte dicat: Sinite, et nolite prohibere pueros venire ad me: talium est enim regnum calorum.» talioris contennamus quasi magni pusillos Ecclesiæ: sed scientes quod dictum est: Talium est enim regnum coelorum, tales efficiamur, ut etiam parvuli sensu salventur per nos: non solum non prohiben tes pueros ad Jesum ire, sed etiam ipsi cum pueris effecti pueri, in humilitate voluntatem Domini adim pleamus, ut exaltemur a Deo. Scito autem quoniam pueri hujusmodi, quamvis non omnia quæ dicuntur sequi possunt quasi pueri, tamen imposuit eis manus Jesus. Ponens autem abiit inde, et virtutem relin quens in pueris, per actum abiit a pueris, videlicet pueris non potentibus sequi Christum, sicut et cæteri discipuli ejus perfecti. Siquidem autem eloquia Domini evangelica eloquia sunt casta,» et ‹ argen tum igne examinatum, argentum probabile, transmissum terræ, et valde mundatum, et septies munda tum; › sine dubio debet esse aliqua idonca causa propter quam Matthæus exponens hunc locum, duas Psal. XI, » | Thess. 11, 7.» Matth. xix, 14.» Luc. xiv, 11. * Matth. XVIII, 4. Thess. II, Ιta Syrus, et Arabs: aliqua tanen exemplaria exhibent perperam duplicato v. Sic legunt Æthiops interpres et vul gatus. Huetius, In codice Regio deest Lege Codex Regius, 8. Ad hæc ergo diligenter attendendum est, ne 8. Hæc ergo debemus diligenter attendere ut ne æstimatione sapientiæ excellentioris et profectus spiri 8. Ad hæc ergo diligenter attendendum est, ne 8. Hæc ergo debemus diligenter attendere ut ne æstimatione sapientiæ excellentioris et profectus spiri

ἀγαθοῦ θεοῦ [ἐστιν καὶ αὐτὸς ὁ] ὀνομαζόμενος θυμὸς [[αὐτοῦ, ὃς] ἔργον σωτήριον ποιεῖ ἐλέγχων] καὶ ἡ λεγομένη ὀργὴ αὐτοῦ [ἐπεί ἐστιν ἀγαθοῦ θεοῦ] παιδεύει, [ἵνα διορθοῖ]. πολλὰ δ’ ἂν λέγοιτο πρὸς τοὺς δυναμένους μὴ βλάπτεσθαι περὶ ἀγαθότητος θεοῦ καὶ «τοῦ πλήθους τῆς χρηστότητος αὐτοῦ», ἣν εὐλόγως ἔκρυψε «τοῖς φοβουμένοις» αὐτόν, ἵνα μὴ «τοῦ πλούτου τῆς χρηστότητος αὐτοῦ καὶ τῆς ἀνοχῆς καὶ τῆς μακροθυμίας» καταφρονήσαντες, κατὰ τὴν ἑαυτῶν «σκληρότητα καὶ ἀμετανόητον καρδίαν» θησαυρίσωσιν ἑαυτοῖς «ὀργὴν» πλείονα, ἣν οὐκ ἂν ἐθησαύριζον κρυπτομένου «τοῦ πλήθους τῆς χρηστότητος» τοῦ θεοῦ αὐτοῖς. περὶ μὲν οὖν τοῦ τίς «ὁ ἀγαθὸς» καὶ πρὸς τὸ «τί ἀγαθὸν ποιήσω;» λελέχθω ἃ δεδυνήμεθα εἰς τὸν τόπον ἰδεῖν. ρουσιν αὐτά. Καὶ Παῦλος δὲ ὡς ἐπιστάμενος τό Τῶν γὰρ τοιούτων ἐστὶν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν, ο δυνάμενος ἐν βάρει εἶναι, ὡς Χριστοῦ ᾿Απόστολος, ἐγένετο νήπιος καὶ παραπλήσιος τροφῷ θαλ πούσῃ τὸ ἑαυτῆς παιδίον, καὶ λαλούσῃ λόγους ὡς παιδίον διὰ τὸ παιδίον. οὐκ ἐπιτρέπει τους μαθητας ἐπιτιμᾶν τοῖς προσφέ Τούτων δὲ ἐπιμελῶς ἀκουστέον, ἵνα μὴ φαντασία σοφίας, καὶ τοῦ διαβεβηκέναι, καταφρονῶμεν ὡς με γάλοι τῶν ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ μικρῶν καὶ παιδίων ἀλλ᾽ εἰδότες πως εἴρηται τό «Τῶν γὰρ τοιούτων ἐστὶν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν, τοιοῦτοι γενώμεθα, ἵνα καὶ δι᾿ ἡμῶν σώζηται τὰ παιδία. Οὐ μόνον δὲ οὐκ ἀφιέντες τὰ παιδία προσφέρεσθαι τῷ Ἰησοῦ, οὐδὲ μόνον μὴ κωλύοντες αὐτὰ προσφέρεσθαι αὐτῷ, ἀλλὰ καὶ αὐτοὶ μετὰ τῶν παιδίων γενόμενοι παιδία, τὸ βούλημα τοῦ Σωτῆρος ποιήσωμεν, ἵνα σωζομένων καὶ δι' ἡμᾶς τοιούτους γενομένους τῶν παιδίων, ὡς τα πεινώσαντες ἑαυτοὺς, ὑπὸ τοῦ Θεοῦ ὑψωθῶμεν· καὶ τοιοῦτον γάρ τι δύνασθαι νοεῖσθαι εἰς τό· «Πᾶς ὁ ταπεινῶν ἑαυτὸν ὑψωθήσεται, μάλιστα ἐπεὶ ἐν τοῖς ἀνωτέρω γέγραπται τό· ι Ὅστις οὖν ταπεινώσει ἑαυ τὸν, ὡς τὸ παιδίον τοῦτο, οὗτός ἐστιν μείζων ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν. Καὶ ταῦτα μὲν ἔστω χρήσιμα πρὸς τοὺς ἐπιτιμῶντας μαθητὰς παιδίων προσφερο μένων τῷ Ἰησοῦ τοῖς προσφέρουσιν. Ἴστω δὲ τά παιδία, κἂν μὴ πᾶσιν, ὡς παιδία, παρακολουθεῖν δύο νηται τοῖς λεγομένοις, ὅτι ἐπέθηκε μὲν τοῖς παιδίοις ὁ Ἰησοῦς τὰς χεῖρας, ἐπιθεὶς δὲ ἐπορεύθη ἐκεῖθεν, καὶ δύναμιν ἐναφεὶς τοῖς παιδίοις διὰ τῆς ἀφῆς, ἐπορεύθη ἀπὸ τῶν παιδίων, μὴ δυνηθέντων ὁμοίως τοῖς μαθηταῖς ἀκολουθεῖν τῷ Ἰησοῦ. Εἴπερ δὲ ο λό για Κυρίου ο ἐστὶ καὶ τὰ εὐαγγελικά, καὶ «λόγια ἁγνά,» καὶ «ἀργύριον πεπυρωμένον, δοκίμιον, ἀπὸ εσταλμένον τῇ γῇ,» καὶ «ἄκρως κεκαθαρμένον καὶ ἑπταπλασίως, ὀφείλει τις εἶναι εὔλογος αἰτία, δι' ἣν ἐκτιθέμενος τὰ κατὰ τὸν τόπον ὁ Ματθαῖος, δύο μὲν εἶπε τὰ βουλήματα τοῦ προσενηνέχθαι τῷ Ἰη Ο Εγένετο νήπιος. 7: 'Αλλ' έγε νήθημεν ήπιοι. ἐγενήθημεν νήπιοι, Μικρῶν καὶ παιδίων. καί. Δύνασθαι. δύναται. ἀκριβῶς κεκαθαρισμένον. ρουσιν αὐτά. Καὶ Παῦλος δὲ ὡς ἐπιστάμενος τό Τῶν γὰρ τοιούτων ἐστὶν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν, ο δυνάμενος ἐν βάρει εἶναι, ὡς Χριστοῦ ᾿Απόστολος, ἐγένετο νήπιος καὶ παραπλήσιος τροφῷ θαλ πούσῃ τὸ ἑαυτῆς παιδίον, καὶ λαλούσῃ λόγους ὡς παιδίον διὰ τὸ παιδίον. οὐκ ἐπιτρέπει τους μαθητας ἐπιτιμᾶν τοῖς προσφέ Τούτων δὲ ἐπιμελῶς ἀκουστέον, ἵνα μὴ φαντασία σοφίας, καὶ τοῦ διαβεβηκέναι, καταφρονῶμεν ὡς με γάλοι τῶν ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ μικρῶν καὶ παιδίων ἀλλ᾽ εἰδότες πως εἴρηται τό «Τῶν γὰρ τοιούτων ἐστὶν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν, τοιοῦτοι γενώμεθα, ἵνα καὶ δι᾿ ἡμῶν σώζηται τὰ παιδία. Οὐ μόνον δὲ οὐκ ἀφιέντες τὰ παιδία προσφέρεσθαι τῷ Ἰησοῦ, οὐδὲ μόνον μὴ κωλύοντες αὐτὰ προσφέρεσθαι αὐτῷ, ἀλλὰ καὶ αὐτοὶ μετὰ τῶν παιδίων γενόμενοι παιδία, τὸ βούλημα τοῦ Σωτῆρος ποιήσωμεν, ἵνα σωζομένων καὶ δι' ἡμᾶς τοιούτους γενομένους τῶν παιδίων, ὡς τα πεινώσαντες ἑαυτοὺς, ὑπὸ τοῦ Θεοῦ ὑψωθῶμεν· καὶ τοιοῦτον γάρ τι δύνασθαι νοεῖσθαι εἰς τό· «Πᾶς ὁ ταπεινῶν ἑαυτὸν ὑψωθήσεται, μάλιστα ἐπεὶ ἐν τοῖς ἀνωτέρω γέγραπται τό· ι Ὅστις οὖν ταπεινώσει ἑαυ τὸν, ὡς τὸ παιδίον τοῦτο, οὗτός ἐστιν μείζων ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν. Καὶ ταῦτα μὲν ἔστω χρήσιμα πρὸς τοὺς ἐπιτιμῶντας μαθητὰς παιδίων προσφερο μένων τῷ Ἰησοῦ τοῖς προσφέρουσιν. Ἴστω δὲ τά παιδία, κἂν μὴ πᾶσιν, ὡς παιδία, παρακολουθεῖν δύο νηται τοῖς λεγομένοις, ὅτι ἐπέθηκε μὲν τοῖς παιδίοις ὁ Ἰησοῦς τὰς χεῖρας, ἐπιθεὶς δὲ ἐπορεύθη ἐκεῖθεν, καὶ δύναμιν ἐναφεὶς τοῖς παιδίοις διὰ τῆς ἀφῆς, ἐπορεύθη ἀπὸ τῶν παιδίων, μὴ δυνηθέντων ὁμοίως τοῖς μαθηταῖς ἀκολουθεῖν τῷ Ἰησοῦ. Εἴπερ δὲ ο λό για Κυρίου ο ἐστὶ καὶ τὰ εὐαγγελικά, καὶ «λόγια ἁγνά,» καὶ «ἀργύριον πεπυρωμένον, δοκίμιον, ἀπὸ εσταλμένον τῇ γῇ,» καὶ «ἄκρως κεκαθαρμένον καὶ ἑπταπλασίως, ὀφείλει τις εἶναι εὔλογος αἰτία, δι' ἣν ἐκτιθέμενος τὰ κατὰ τὸν τόπον ὁ Ματθαῖος, δύο μὲν εἶπε τὰ βουλήματα τοῦ προσενηνέχθαι τῷ Ἰη Ο Εγένετο νήπιος. 7: 'Αλλ' έγε νήθημεν ήπιοι. ἐγενήθημεν νήπιοι, Μικρῶν καὶ παιδίων. καί. Δύνασθαι. δύναται. ἀκριβῶς κεκαθαρισμένον. dicere possit, Discite a me, qui factus sum sicut puer, quomodo hæc dicam: «Talium est enim re gnum cœlorum, › talium nempe quales sunt pue ruli, quorum gratia increpari non sinit a discipu lis, qui eos offerunt. Quinetiam Paulus " sciens ‹ talium esse regnum cœlorum, cum posset oneri esse, ut Christi apostolus, factus est puer, et nutrici similis, foventi filium suum, et puerorum sermones pueri causa loquenti. sapientiæ et excellentiæ opinione, qui parvi sunt in Ecclesia et pueruli, eos, quasi simus grandiores, aspernemur, sed horum verborum sensum capien tes: ‹ Talium est enim regnum cœlorum, › tales fiamus, ut per nos etiam pueri salvi fiant. Non s0 lum autem ea Jesu offerri sinentes, nec ea dunta xat huic offerri non impedientes, sed ipsi etiam cum pueris effecti pueri, voluntati Jesu morem geramus, ut pueris per nos tales effectos salutem consecutis, cum nos ipsi depresserimus, a Deo extollamur; id enim ita accipi potest”³ • Qui se humiliat, exal tabitur, › cum præsertim supra scriptum sit” Quicunque ergo humiliaverit se, sicut parvulus iste, hic major est in regno colorum.» Atque hæc quidem discipulis utilia sint, eos increpantibus qui pueros Jesu offerunt. Quamvis autem pueri, utpote qui pueri sint, quæcunque dicuntur minime intellectu consequi possint, sciant illi Jesum pueris quidem manus imposuisse, at cum imposuisset eis manus abiisse inde, et per contactum infusa in pue ros virtute, a pueris Jesum haud perinde ut disci puli sequi valentibus, recessisse. Siquidem autem eloquia Domini» sunt et evangelica, et e eloquia casta, argentum igne examinatum, probatum, in terram missum, perfecte purgatum, et septies”;) an aliqua subesse potest æqua ratio, propter quam præsentem historiam narrans Matthæus, duabus quidem de causis oblatos fuisse Jesu pueros dixit, verum quæ sequuntur ad geminas illas causas mi nime retulit? Non enim propterea solum oblati viderant in Oriente, præcedebat eos, donec veniens stetit ubi erat puer. › Non solum Matthæus, sed etiam ipse augelus qui apparuit Joseph, talem et tantum Salvatorem nostrum, puerum appellavit, dicens: e Sur gens accipe puerum et matrem ejus, et vade in Ægyptum. Humilians ergo se factus est quasi puer, recte dicat: Sinite, et nolite prohibere pueros venire ad me: talium est enim regnum calorum.» talioris contennamus quasi magni pusillos Ecclesiæ: sed scientes quod dictum est: Talium est enim regnum coelorum, tales efficiamur, ut etiam parvuli sensu salventur per nos: non solum non prohiben tes pueros ad Jesum ire, sed etiam ipsi cum pueris effecti pueri, in humilitate voluntatem Domini adim pleamus, ut exaltemur a Deo. Scito autem quoniam pueri hujusmodi, quamvis non omnia quæ dicuntur sequi possunt quasi pueri, tamen imposuit eis manus Jesus. Ponens autem abiit inde, et virtutem relin quens in pueris, per actum abiit a pueris, videlicet pueris non potentibus sequi Christum, sicut et cæteri discipuli ejus perfecti. Siquidem autem eloquia Domini evangelica eloquia sunt casta,» et ‹ argen tum igne examinatum, argentum probabile, transmissum terræ, et valde mundatum, et septies munda tum; › sine dubio debet esse aliqua idonca causa propter quam Matthæus exponens hunc locum, duas Psal. XI, » | Thess. 11, 7.» Matth. xix, 14.» Luc. xiv, 11. * Matth. XVIII, 4. Thess. II, Ιta Syrus, et Arabs: aliqua tanen exemplaria exhibent perperam duplicato v. Sic legunt Æthiops interpres et vul gatus. Huetius, In codice Regio deest Lege Codex Regius, dicere possit, Discite a me, qui factus sum sicut puer, quomodo hæc dicam: «Talium est enim re gnum cœlorum, › talium nempe quales sunt pue ruli, quorum gratia increpari non sinit a discipu lis, qui eos offerunt. Quinetiam Paulus " sciens ‹ talium esse regnum cœlorum, cum posset oneri esse, ut Christi apostolus, factus est puer, et nutrici similis, foventi filium suum, et puerorum sermones pueri causa loquenti. sapientiæ et excellentiæ opinione, qui parvi sunt in Ecclesia et pueruli, eos, quasi simus grandiores, aspernemur, sed horum verborum sensum capien tes: ‹ Talium est enim regnum cœlorum, › tales fiamus, ut per nos etiam pueri salvi fiant. Non s0 lum autem ea Jesu offerri sinentes, nec ea dunta xat huic offerri non impedientes, sed ipsi etiam cum pueris effecti pueri, voluntati Jesu morem geramus, ut pueris per nos tales effectos salutem consecutis, cum nos ipsi depresserimus, a Deo extollamur; id enim ita accipi potest”³ • Qui se humiliat, exal tabitur, › cum præsertim supra scriptum sit” Quicunque ergo humiliaverit se, sicut parvulus iste, hic major est in regno colorum.» Atque hæc quidem discipulis utilia sint, eos increpantibus qui pueros Jesu offerunt. Quamvis autem pueri, utpote qui pueri sint, quæcunque dicuntur minime intellectu consequi possint, sciant illi Jesum pueris quidem manus imposuisse, at cum imposuisset eis manus abiisse inde, et per contactum infusa in pue ros virtute, a pueris Jesum haud perinde ut disci puli sequi valentibus, recessisse. Siquidem autem eloquia Domini» sunt et evangelica, et e eloquia casta, argentum igne examinatum, probatum, in terram missum, perfecte purgatum, et septies”;) an aliqua subesse potest æqua ratio, propter quam præsentem historiam narrans Matthæus, duabus quidem de causis oblatos fuisse Jesu pueros dixit, verum quæ sequuntur ad geminas illas causas mi nime retulit? Non enim propterea solum oblati viderant in Oriente, præcedebat eos, donec veniens stetit ubi erat puer. › Non solum Matthæus, sed etiam ipse augelus qui apparuit Joseph, talem et tantum Salvatorem nostrum, puerum appellavit, dicens: e Sur gens accipe puerum et matrem ejus, et vade in Ægyptum. Humilians ergo se factus est quasi puer, recte dicat: Sinite, et nolite prohibere pueros venire ad me: talium est enim regnum calorum.» talioris contennamus quasi magni pusillos Ecclesiæ: sed scientes quod dictum est: Talium est enim regnum coelorum, tales efficiamur, ut etiam parvuli sensu salventur per nos: non solum non prohiben tes pueros ad Jesum ire, sed etiam ipsi cum pueris effecti pueri, in humilitate voluntatem Domini adim pleamus, ut exaltemur a Deo. Scito autem quoniam pueri hujusmodi, quamvis non omnia quæ dicuntur sequi possunt quasi pueri, tamen imposuit eis manus Jesus. Ponens autem abiit inde, et virtutem relin quens in pueris, per actum abiit a pueris, videlicet pueris non potentibus sequi Christum, sicut et cæteri discipuli ejus perfecti. Siquidem autem eloquia Domini evangelica eloquia sunt casta,» et ‹ argen tum igne examinatum, argentum probabile, transmissum terræ, et valde mundatum, et septies munda tum; › sine dubio debet esse aliqua idonca causa propter quam Matthæus exponens hunc locum, duas Psal. XI, » | Thess. 11, 7.» Matth. xix, 14.» Luc. xiv, 11. * Matth. XVIII, 4. Thess. II, Ιta Syrus, et Arabs: aliqua tanen exemplaria exhibent perperam duplicato v. Sic legunt Æthiops interpres et vul gatus. Huetius, In codice Regio deest Lege Codex Regius, 8. Ad hæc ergo diligenter attendendum est, ne 8. Hæc ergo debemus diligenter attendere ut ne æstimatione sapientiæ excellentioris et profectus spiri 8. Ad hæc ergo diligenter attendendum est, ne 8. Hæc ergo debemus diligenter attendere ut ne æstimatione sapientiæ excellentioris et profectus spiri

τηρήσεις δὲ πάντα τὰ περὶ τοῦ «ἔσω» καὶ τοῦ «ἔξω», ἵνα ἀναλέξῃ τὰ κατάλληλα τῷ «εἰ θέλεις εἰς τὴν ζωὴν εἰσελθεῖν» οἷον· «δεήθητε οὖν τοῦ κυρίου τοῦ θερισμοῦ, ἵνα ἐκβάλῃ ἐργάτας εἰς τὸν θερισμὸν αὐτοῦ»· ζητήσεις γάρ· «ἐκβάλῃ» πόθεν; καὶ εἴπερ ἐνθάδε εἰσὶν οἱ ἐργάται ἐκβεβλημένοι εἰς τὸν θερισμὸν τοῦ κυρίου, ἔξω εἰσὶν οὗ ἐξεβλήθησαν χωρίου, καὶ τὰ τοῦ θερισμοῦ καλῶς ποιήσαντες ἔργα εἰσελεύσονται «εἰς τὴν ζωήν,» καθαρισθέντες μὲν «ἀπὸ νεκρῶν ἔργων» τὰ δὲ ἐναντία ἐκείνοις πράττοντες ἔργα ζῶντα, καὶ μηκέτι μὲν νεκρὰ λαλοῦντες λέγοντες δὲ κατὰ τὸν ζῶντα λόγον «τοῦ θεοῦ» [ζῶντα] καὶ ἐνεργῆ. οὕτω δέ ἐστιν ἀνάλογον ῥήμασι [νεκροῖς καὶ ῥήμασι] ζωῆς αἰωνίου ἐναντία λογισμοῖς τοῖς κατηγοροῦσιν, ὅτε «τῶν λογισμῶν κατηγορούντων ἢ καὶ ἀπολογουμένων» ἐν ἡμέρᾳ κρίσεως, σωθήσεται μὲν ἐκεῖνος οὗ οἱ λογισμοὶ ἀπολογοῦνται, ἀπολεῖται δὲ οὗ οἱ λογισμοὶ γίνονται κατήγοροι. εἰ τοίνυν καὶ ἡμεῖς θέλομεν «εἰς τὴν ζωὴν εἰσελθεῖν,» ἀκούσωμεν τοῦ λέγοντος Ἰησοῦ· σοῦ τὰ παιδία, οὐκέτι δὲ πρὸς τὰ δύο τὰ ἑξῆς ἐπιφέ ρει; Προσενηνέχθη μὲν γὰρ τὰ παιδία οὐκέτι ἕνα μόνον τὰς χεῖρας αὐτοῖς ἐπιθῇ ὁ Ἰησοῦς, ἀλλὰ πρὸς τούτῳ ἵνα καὶ προσεύξηται. Γέγραπται δὲ, ὅτι, «καὶ ἐπιθεὶς τὰς χεῖρας αὐτ τοῖς, ἐπορεύθη ἐκεῖθεν· οὐ γὰρ προσέθηκε, «καὶ προσευξάμενος· ο ἠδύνατο γὰρ λελέχθαι· Καὶ ἐπιθεὶς τὰς χεῖρας καὶ προσευξάμενος αὐτοῖς, ἐπορεύθη ἐκεῖθεν. Ορα οὖν εἰ δύνασαι μείζοσι μὲν τῶν παι δίων τηρεῖν τὴν προσευχὴν τοῦ Ἰησοῦ, δυναμένοις χωρῆσαι καὶ τὴν ἐπίθεσιν τῶν χειρῶν αὐτοῦ ἐπ' αὐ τοὺς, καὶ τὴν περὶ αὐτῶν πρὸς τὸν Πατέρα εὐχήν τοῖς δὲ παιδίοις ἀρκεῖν λέγειν τὴν ἐπίθεσιν τῶν χει ρῶν αὐτοῦ. Εἰς δὲ τὰ ἀποδεδομένα περὶ τοῦ· Τῶν γὰρ τοιούτων ἐστὶν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν,» προ τρεπόμενα καὶ τὸν σοφώτατον μὴ ὑπερηφανεῖν τοὺς ἐν τῇ Ἐκκλησία μικρούς, μηδὲ καταφρονεῖν τῶν παιδίων καὶ νηπίων ἐν Χριστῷ, χρήσιμον παραλα δεῖν ἀπὸ τοῦ κατὰ Λουκᾶν τό· «Ἀμὴν λέγω ὑμῖν, ὅς ἐὰν μὴ δέξηται τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ ὡς παι δίαν,» ὁ οὐ παιδίον μὲν ῶν, ἀλλὰ ἀνὴρ τὰ τοῦ νηπίου καταργήσεις, γινόμενος δὲ τοῖς παιδίοις παιδίον, καὶ λέγων αὐτοῖς· Οὐκ ηδυνήθην ὑμῖν λαλῆσαι ὡς πνευ ματικοῖς, ἀλλ' ὡς σαρκίνοις, ὡς νηπίοις ἐν Χριστῷ, γάλα ὑμᾶς ἐπίτισα, οὐ βρῶμα. Ολη γοῦν ἡ σύμ φρασις τοῦ κατὰ Λουκᾶν τοιαύτη ἐστίν· «Προσ έφερον δὲ αὐτῷ καὶ βρέφη, ἵνα αὐτῶν ἅπτηται, ο καὶ τὰ ἑξῆς, ἕως τοῦ· ' Ος ἐὰν μὴ δέξηται τὴν βασι λείαν τοῦ Θεοῦ ὡς παιδίον, οὐ μὴ εἰσέλθῃ εἰς αὐτήν. ο Σχεδὸν δὲ ταῖς αὐταῖς λέξεσι καὶ ὁ Μάρκος μάλιστα τὰ τελευταία ὡσαύτως ἐξέθετο. Περὶ τοῦ ἐπερωτήσαντος πλουσίου τὸν Ἰησοῦν, καὶ εἰπόντος· ο Διδάσκαλε ἀγαθέ,» καὶ τὰ ἑξῆς. Καὶ ἰδοὺ εἷς προσελθὼν εἶπεν αὐτῷ· Διδάσκαλε, τί ἀγαθὸν ποιήσω να σχῶ ζωὴν αἰώνιον καὶ τὰ ἑξῆς, ἕως τοῦ·. Πολλοὶ δὲ ἔσονται πρῶτοι ἔσχατοι, καὶ ἔσχατοι πρῶτοι.· Ἐν μὲν Ψαλμοῖς γέγρα πται, ὡς δυναμένου τοῦ ἀνθρώπου ποιεῖν ἀγαθὸν, ἔτι, «Ο θέλων ζωὴν, ἀγαπῶν ἡμέρας ἰδεῖν ἀγα χιχ, προσηνέχθη γὰρ αὐτοῖς τὰ παιδία. Ὅλη γοῦν ἡ σύμφρασις. Οὕτως οὖν καὶ ἐπὶ τὸ παρὸν ἡμῖν ζητουμένων ἐκ τῆς συμφράσεως κατανοητέον. ζωὴν αἰώνιον κληρονομήσω. σοῦ τὰ παιδία, οὐκέτι δὲ πρὸς τὰ δύο τὰ ἑξῆς ἐπιφέ ρει; Προσενηνέχθη μὲν γὰρ τὰ παιδία οὐκέτι ἕνα μόνον τὰς χεῖρας αὐτοῖς ἐπιθῇ ὁ Ἰησοῦς, ἀλλὰ πρὸς τούτῳ ἵνα καὶ προσεύξηται. Γέγραπται δὲ, ὅτι, «καὶ ἐπιθεὶς τὰς χεῖρας αὐτ τοῖς, ἐπορεύθη ἐκεῖθεν· οὐ γὰρ προσέθηκε, «καὶ προσευξάμενος· ο ἠδύνατο γὰρ λελέχθαι· Καὶ ἐπιθεὶς τὰς χεῖρας καὶ προσευξάμενος αὐτοῖς, ἐπορεύθη ἐκεῖθεν. Ορα οὖν εἰ δύνασαι μείζοσι μὲν τῶν παι δίων τηρεῖν τὴν προσευχὴν τοῦ Ἰησοῦ, δυναμένοις χωρῆσαι καὶ τὴν ἐπίθεσιν τῶν χειρῶν αὐτοῦ ἐπ' αὐ τοὺς, καὶ τὴν περὶ αὐτῶν πρὸς τὸν Πατέρα εὐχήν τοῖς δὲ παιδίοις ἀρκεῖν λέγειν τὴν ἐπίθεσιν τῶν χει ρῶν αὐτοῦ. Εἰς δὲ τὰ ἀποδεδομένα περὶ τοῦ· Τῶν γὰρ τοιούτων ἐστὶν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν,» προ τρεπόμενα καὶ τὸν σοφώτατον μὴ ὑπερηφανεῖν τοὺς ἐν τῇ Ἐκκλησία μικρούς, μηδὲ καταφρονεῖν τῶν παιδίων καὶ νηπίων ἐν Χριστῷ, χρήσιμον παραλα δεῖν ἀπὸ τοῦ κατὰ Λουκᾶν τό· «Ἀμὴν λέγω ὑμῖν, ὅς ἐὰν μὴ δέξηται τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ ὡς παι δίαν,» ὁ οὐ παιδίον μὲν ῶν, ἀλλὰ ἀνὴρ τὰ τοῦ νηπίου καταργήσεις, γινόμενος δὲ τοῖς παιδίοις παιδίον, καὶ λέγων αὐτοῖς· Οὐκ ηδυνήθην ὑμῖν λαλῆσαι ὡς πνευ ματικοῖς, ἀλλ' ὡς σαρκίνοις, ὡς νηπίοις ἐν Χριστῷ, γάλα ὑμᾶς ἐπίτισα, οὐ βρῶμα. Ολη γοῦν ἡ σύμ φρασις τοῦ κατὰ Λουκᾶν τοιαύτη ἐστίν· «Προσ έφερον δὲ αὐτῷ καὶ βρέφη, ἵνα αὐτῶν ἅπτηται, ο καὶ τὰ ἑξῆς, ἕως τοῦ· ' Ος ἐὰν μὴ δέξηται τὴν βασι λείαν τοῦ Θεοῦ ὡς παιδίον, οὐ μὴ εἰσέλθῃ εἰς αὐτήν. ο Σχεδὸν δὲ ταῖς αὐταῖς λέξεσι καὶ ὁ Μάρκος μάλιστα τὰ τελευταία ὡσαύτως ἐξέθετο. Περὶ τοῦ ἐπερωτήσαντος πλουσίου τὸν Ἰησοῦν, καὶ εἰπόντος· ο Διδάσκαλε ἀγαθέ,» καὶ τὰ ἑξῆς. Καὶ ἰδοὺ εἷς προσελθὼν εἶπεν αὐτῷ· Διδάσκαλε, τί ἀγαθὸν ποιήσω να σχῶ ζωὴν αἰώνιον καὶ τὰ ἑξῆς, ἕως τοῦ·. Πολλοὶ δὲ ἔσονται πρῶτοι ἔσχατοι, καὶ ἔσχατοι πρῶτοι.· Ἐν μὲν Ψαλμοῖς γέγρα πται, ὡς δυναμένου τοῦ ἀνθρώπου ποιεῖν ἀγαθὸν, ἔτι, «Ο θέλων ζωὴν, ἀγαπῶν ἡμέρας ἰδεῖν ἀγα χιχ, προσηνέχθη γὰρ αὐτοῖς τὰ παιδία. Ὅλη γοῦν ἡ σύμφρασις. Οὕτως οὖν καὶ ἐπὶ τὸ παρὸν ἡμῖν ζητουμένων ἐκ τῆς συμφράσεως κατανοητέον. ζωὴν αἰώνιον κληρονομήσω. sunt pueri, ut manus ipsis Jesus imponeret, sed præterea etiam ut pro illis óraret. nus, abiisse inde, nec enim addidit,. et cum oras set; › poterat enim dicere: Et cum imposuisset eis manus, et orasset, abiit inde. Vide ergo num gran dioribus pueris, qui et manuum ipsius impositionis, et precum pro se ad Patrem fusarum capaces sint, orationem Jesu reservare; puerulis vero sufficere manuum ipsius impositionem dicere queas. Jam vero quod ad ea pertinet ": ‹ Talium est enim re gnum coelorum, quæ vel sapientissimum adhor tantur, ut qui in Ecclesia parvi sunt minime despi ciat, nec puerulos et in Christo infantes contemnat, utile fuerit id ex Evangelio Luce depromere Amen dico vobis, quicunque non acceperit regnum Dei, sicut puer,, qui puer quidem non est, sed vir qui puerilia abolevit, puer pueris factus ", et illis di cens ': «Non potui vobis loqui quasi spiritualibus, sed quasi carnalibus, tanquam parvulis in Christo, lac vobis potum dedi, non escam.» Tolus ergo ille locus bis apud Lucam continetur ': ‹ Afferebant antem ad illum et infantes, ut eos tangeret, et cætera, usque ad id': ‹ Quicunque non accepe rit regnum Dei sicut puer, non intrabit in illud. › In iisdem autem propemodum verbis, et posterio rem potissimum partem Marcus exposuit. De divite qui interrogavit Jesum, el dixit Magister bone, y el cælera. bone, quid boni faciam, ut habeam vitam æter nam *?» et reliqua ad id usque *: • Multi autem erunt primi, novissimi; et novissimi, primi. › Scriptum exstat in Psalmis, ac si homo bonum facere possit: • Qui vult vitam, et diligit dies vi quidem causas ostendit offerendi pueros, non autem ad duas præcedentes causas intulit quæ sequun tur. Oblati sunt enim pueri non solum ut manus eis imponat, sed etiam ut oret. potuit enim dicere: Et imponens eis manus et orans abiit inde. Et vide si potes dicere quoniam majoribus quidem puerorum servatur oratio Christi, qui possunt capere non solum impositionem nianuum ejus super se, sed etiam orationem ejus ad Patrem pro se; minoribus autem pueris sufficit impositio manuum ejus. Dicens autem • Talium est enim regnum coelorum, hortatur ut nemo quamvis sit sapiens in Ecclesia, glorietur adversus parvulos Christi: quoniam non eorum talium pueroruin est regnum coelorum, sed eorum qui per humilitatem facti sunt sicut pueri eum essent sensu perfecti. Hanc autem expositionem commendat apud Lucam positus serme, quoniam cum dixisset: Offerebant ei pueros et infantes ut tan geret eos, videntes autem discipuli probibebant eos;» Jesus autem dixit: Sinite pueros venire ad me, talium est enim regnum cœlorum, › statim quasi convenientia sensui præcedenti addidit, dicens: ‹ Amen dico vobis, qui non receperit regnum Dei, sicut puer, non intrabit in illud.» æternam? Qui dicit ei: Quid me dicis bonum? Nemo bonus nisi unus Deus.» Cum scriptum sit et de hom os Matth. 15. or ibid. 14. Luc. XVIII, 17. * I Cor. XIII, 11. ' I Gor. III, 1, 2. Luc. XVIII, * Luc. xvu, 17. * Matth. xix, 16. * ibid. 30. Codex Regius, Postrema ea vox in codd. H. et R deformata erat: eam asseruimus ipsius Origenis auctoritate nixi, qui ea utituṛ tom. xix in Joann. vult Codes Regius, sunt pueri, ut manus ipsis Jesus imponeret, sed præterea etiam ut pro illis óraret. nus, abiisse inde, nec enim addidit,. et cum oras set; › poterat enim dicere: Et cum imposuisset eis manus, et orasset, abiit inde. Vide ergo num gran dioribus pueris, qui et manuum ipsius impositionis, et precum pro se ad Patrem fusarum capaces sint, orationem Jesu reservare; puerulis vero sufficere manuum ipsius impositionem dicere queas. Jam vero quod ad ea pertinet ": ‹ Talium est enim re gnum coelorum, quæ vel sapientissimum adhor tantur, ut qui in Ecclesia parvi sunt minime despi ciat, nec puerulos et in Christo infantes contemnat, utile fuerit id ex Evangelio Luce depromere Amen dico vobis, quicunque non acceperit regnum Dei, sicut puer,, qui puer quidem non est, sed vir qui puerilia abolevit, puer pueris factus ", et illis di cens ': «Non potui vobis loqui quasi spiritualibus, sed quasi carnalibus, tanquam parvulis in Christo, lac vobis potum dedi, non escam.» Tolus ergo ille locus bis apud Lucam continetur ': ‹ Afferebant antem ad illum et infantes, ut eos tangeret, et cætera, usque ad id': ‹ Quicunque non accepe rit regnum Dei sicut puer, non intrabit in illud. › In iisdem autem propemodum verbis, et posterio rem potissimum partem Marcus exposuit. De divite qui interrogavit Jesum, el dixit Magister bone, y el cælera. bone, quid boni faciam, ut habeam vitam æter nam *?» et reliqua ad id usque *: • Multi autem erunt primi, novissimi; et novissimi, primi. › Scriptum exstat in Psalmis, ac si homo bonum facere possit: • Qui vult vitam, et diligit dies vi quidem causas ostendit offerendi pueros, non autem ad duas præcedentes causas intulit quæ sequun tur. Oblati sunt enim pueri non solum ut manus eis imponat, sed etiam ut oret. potuit enim dicere: Et imponens eis manus et orans abiit inde. Et vide si potes dicere quoniam majoribus quidem puerorum servatur oratio Christi, qui possunt capere non solum impositionem nianuum ejus super se, sed etiam orationem ejus ad Patrem pro se; minoribus autem pueris sufficit impositio manuum ejus. Dicens autem • Talium est enim regnum coelorum, hortatur ut nemo quamvis sit sapiens in Ecclesia, glorietur adversus parvulos Christi: quoniam non eorum talium pueroruin est regnum coelorum, sed eorum qui per humilitatem facti sunt sicut pueri eum essent sensu perfecti. Hanc autem expositionem commendat apud Lucam positus serme, quoniam cum dixisset: Offerebant ei pueros et infantes ut tan geret eos, videntes autem discipuli probibebant eos;» Jesus autem dixit: Sinite pueros venire ad me, talium est enim regnum cœlorum, › statim quasi convenientia sensui præcedenti addidit, dicens: ‹ Amen dico vobis, qui non receperit regnum Dei, sicut puer, non intrabit in illud.» æternam? Qui dicit ei: Quid me dicis bonum? Nemo bonus nisi unus Deus.» Cum scriptum sit et de hom os Matth. 15. or ibid. 14. Luc. XVIII, 17. * I Cor. XIII, 11. ' I Gor. III, 1, 2. Luc. XVIII, * Luc. xvu, 17. * Matth. xix, 16. * ibid. 30. Codex Regius, Postrema ea vox in codd. H. et R deformata erat: eam asseruimus ipsius Origenis auctoritate nixi, qui ea utituṛ tom. xix in Joann. vult Codes Regius, 9. At scriptum est ", «Cum imposuisset eis ma 10. • Et ecce uuus accedens ait illi: Magister 9. Scriptum est autem post hoc, quoniam e imponens eis manus abiit inde, o et non addit, c et orans; s 10. • Interrogavit Jesum unus de turba dicens: Magister bone, quidl boni faciam, ut habeam vitam 9. At scriptum est ", «Cum imposuisset eis ma 10. • Et ecce uuus accedens ait illi: Magister 9. Scriptum est autem post hoc, quoniam e imponens eis manus abiit inde, o et non addit, c et orans; s 10. • Interrogavit Jesum unus de turba dicens: Magister bone, quidl boni faciam, ut habeam vitam

τηρήσεις δὲ πάντα τὰ περὶ τοῦ «ἔσω» καὶ τοῦ «ἔξω», ἵνα ἀναλέξῃ τὰ κατάλληλα τῷ «εἰ θέλεις εἰς τὴν ζωὴν εἰσελθεῖν» οἷον· «δεήθητε οὖν τοῦ κυρίου τοῦ θερισμοῦ, ἵνα ἐκβάλῃ ἐργάτας εἰς τὸν θερισμὸν αὐτοῦ»· ζητήσεις γάρ· «ἐκβάλῃ» πόθεν; καὶ εἴπερ ἐνθάδε εἰσὶν οἱ ἐργάται ἐκβεβλημένοι εἰς τὸν θερισμὸν τοῦ κυρίου, ἔξω εἰσὶν οὗ ἐξεβλήθησαν χωρίου, καὶ τὰ τοῦ θερισμοῦ καλῶς ποιήσαντες ἔργα εἰσελεύσονται «εἰς τὴν ζωήν,» καθαρισθέντες μὲν «ἀπὸ νεκρῶν ἔργων» τὰ δὲ ἐναντία ἐκείνοις πράττοντες ἔργα ζῶντα, καὶ μηκέτι μὲν νεκρὰ λαλοῦντες λέγοντες δὲ κατὰ τὸν ζῶντα λόγον «τοῦ θεοῦ» [ζῶντα] καὶ ἐνεργῆ. οὕτω δέ ἐστιν ἀνάλογον ῥήμασι [νεκροῖς καὶ ῥήμασι] ζωῆς αἰωνίου ἐναντία λογισμοῖς τοῖς κατηγοροῦσιν, ὅτε «τῶν λογισμῶν κατηγορούντων ἢ καὶ ἀπολογουμένων» ἐν ἡμέρᾳ κρίσεως, σωθήσεται μὲν ἐκεῖνος οὗ οἱ λογισμοὶ ἀπολογοῦνται, ἀπολεῖται δὲ οὗ οἱ λογισμοὶ γίνονται κατήγοροι. εἰ τοίνυν καὶ ἡμεῖς θέλομεν «εἰς τὴν ζωὴν εἰσελθεῖν,» ἀκούσωμεν τοῦ λέγοντος Ἰησοῦ· σοῦ τὰ παιδία, οὐκέτι δὲ πρὸς τὰ δύο τὰ ἑξῆς ἐπιφέ ρει; Προσενηνέχθη μὲν γὰρ τὰ παιδία οὐκέτι ἕνα μόνον τὰς χεῖρας αὐτοῖς ἐπιθῇ ὁ Ἰησοῦς, ἀλλὰ πρὸς τούτῳ ἵνα καὶ προσεύξηται. Γέγραπται δὲ, ὅτι, «καὶ ἐπιθεὶς τὰς χεῖρας αὐτ τοῖς, ἐπορεύθη ἐκεῖθεν· οὐ γὰρ προσέθηκε, «καὶ προσευξάμενος· ο ἠδύνατο γὰρ λελέχθαι· Καὶ ἐπιθεὶς τὰς χεῖρας καὶ προσευξάμενος αὐτοῖς, ἐπορεύθη ἐκεῖθεν. Ορα οὖν εἰ δύνασαι μείζοσι μὲν τῶν παι δίων τηρεῖν τὴν προσευχὴν τοῦ Ἰησοῦ, δυναμένοις χωρῆσαι καὶ τὴν ἐπίθεσιν τῶν χειρῶν αὐτοῦ ἐπ' αὐ τοὺς, καὶ τὴν περὶ αὐτῶν πρὸς τὸν Πατέρα εὐχήν τοῖς δὲ παιδίοις ἀρκεῖν λέγειν τὴν ἐπίθεσιν τῶν χει ρῶν αὐτοῦ. Εἰς δὲ τὰ ἀποδεδομένα περὶ τοῦ· Τῶν γὰρ τοιούτων ἐστὶν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν,» προ τρεπόμενα καὶ τὸν σοφώτατον μὴ ὑπερηφανεῖν τοὺς ἐν τῇ Ἐκκλησία μικρούς, μηδὲ καταφρονεῖν τῶν παιδίων καὶ νηπίων ἐν Χριστῷ, χρήσιμον παραλα δεῖν ἀπὸ τοῦ κατὰ Λουκᾶν τό· «Ἀμὴν λέγω ὑμῖν, ὅς ἐὰν μὴ δέξηται τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ ὡς παι δίαν,» ὁ οὐ παιδίον μὲν ῶν, ἀλλὰ ἀνὴρ τὰ τοῦ νηπίου καταργήσεις, γινόμενος δὲ τοῖς παιδίοις παιδίον, καὶ λέγων αὐτοῖς· Οὐκ ηδυνήθην ὑμῖν λαλῆσαι ὡς πνευ ματικοῖς, ἀλλ' ὡς σαρκίνοις, ὡς νηπίοις ἐν Χριστῷ, γάλα ὑμᾶς ἐπίτισα, οὐ βρῶμα. Ολη γοῦν ἡ σύμ φρασις τοῦ κατὰ Λουκᾶν τοιαύτη ἐστίν· «Προσ έφερον δὲ αὐτῷ καὶ βρέφη, ἵνα αὐτῶν ἅπτηται, ο καὶ τὰ ἑξῆς, ἕως τοῦ· ' Ος ἐὰν μὴ δέξηται τὴν βασι λείαν τοῦ Θεοῦ ὡς παιδίον, οὐ μὴ εἰσέλθῃ εἰς αὐτήν. ο Σχεδὸν δὲ ταῖς αὐταῖς λέξεσι καὶ ὁ Μάρκος μάλιστα τὰ τελευταία ὡσαύτως ἐξέθετο. Περὶ τοῦ ἐπερωτήσαντος πλουσίου τὸν Ἰησοῦν, καὶ εἰπόντος· ο Διδάσκαλε ἀγαθέ,» καὶ τὰ ἑξῆς. Καὶ ἰδοὺ εἷς προσελθὼν εἶπεν αὐτῷ· Διδάσκαλε, τί ἀγαθὸν ποιήσω να σχῶ ζωὴν αἰώνιον καὶ τὰ ἑξῆς, ἕως τοῦ·. Πολλοὶ δὲ ἔσονται πρῶτοι ἔσχατοι, καὶ ἔσχατοι πρῶτοι.· Ἐν μὲν Ψαλμοῖς γέγρα πται, ὡς δυναμένου τοῦ ἀνθρώπου ποιεῖν ἀγαθὸν, ἔτι, «Ο θέλων ζωὴν, ἀγαπῶν ἡμέρας ἰδεῖν ἀγα χιχ, προσηνέχθη γὰρ αὐτοῖς τὰ παιδία. Ὅλη γοῦν ἡ σύμφρασις. Οὕτως οὖν καὶ ἐπὶ τὸ παρὸν ἡμῖν ζητουμένων ἐκ τῆς συμφράσεως κατανοητέον. ζωὴν αἰώνιον κληρονομήσω. σοῦ τὰ παιδία, οὐκέτι δὲ πρὸς τὰ δύο τὰ ἑξῆς ἐπιφέ ρει; Προσενηνέχθη μὲν γὰρ τὰ παιδία οὐκέτι ἕνα μόνον τὰς χεῖρας αὐτοῖς ἐπιθῇ ὁ Ἰησοῦς, ἀλλὰ πρὸς τούτῳ ἵνα καὶ προσεύξηται. Γέγραπται δὲ, ὅτι, «καὶ ἐπιθεὶς τὰς χεῖρας αὐτ τοῖς, ἐπορεύθη ἐκεῖθεν· οὐ γὰρ προσέθηκε, «καὶ προσευξάμενος· ο ἠδύνατο γὰρ λελέχθαι· Καὶ ἐπιθεὶς τὰς χεῖρας καὶ προσευξάμενος αὐτοῖς, ἐπορεύθη ἐκεῖθεν. Ορα οὖν εἰ δύνασαι μείζοσι μὲν τῶν παι δίων τηρεῖν τὴν προσευχὴν τοῦ Ἰησοῦ, δυναμένοις χωρῆσαι καὶ τὴν ἐπίθεσιν τῶν χειρῶν αὐτοῦ ἐπ' αὐ τοὺς, καὶ τὴν περὶ αὐτῶν πρὸς τὸν Πατέρα εὐχήν τοῖς δὲ παιδίοις ἀρκεῖν λέγειν τὴν ἐπίθεσιν τῶν χει ρῶν αὐτοῦ. Εἰς δὲ τὰ ἀποδεδομένα περὶ τοῦ· Τῶν γὰρ τοιούτων ἐστὶν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν,» προ τρεπόμενα καὶ τὸν σοφώτατον μὴ ὑπερηφανεῖν τοὺς ἐν τῇ Ἐκκλησία μικρούς, μηδὲ καταφρονεῖν τῶν παιδίων καὶ νηπίων ἐν Χριστῷ, χρήσιμον παραλα δεῖν ἀπὸ τοῦ κατὰ Λουκᾶν τό· «Ἀμὴν λέγω ὑμῖν, ὅς ἐὰν μὴ δέξηται τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ ὡς παι δίαν,» ὁ οὐ παιδίον μὲν ῶν, ἀλλὰ ἀνὴρ τὰ τοῦ νηπίου καταργήσεις, γινόμενος δὲ τοῖς παιδίοις παιδίον, καὶ λέγων αὐτοῖς· Οὐκ ηδυνήθην ὑμῖν λαλῆσαι ὡς πνευ ματικοῖς, ἀλλ' ὡς σαρκίνοις, ὡς νηπίοις ἐν Χριστῷ, γάλα ὑμᾶς ἐπίτισα, οὐ βρῶμα. Ολη γοῦν ἡ σύμ φρασις τοῦ κατὰ Λουκᾶν τοιαύτη ἐστίν· «Προσ έφερον δὲ αὐτῷ καὶ βρέφη, ἵνα αὐτῶν ἅπτηται, ο καὶ τὰ ἑξῆς, ἕως τοῦ· ' Ος ἐὰν μὴ δέξηται τὴν βασι λείαν τοῦ Θεοῦ ὡς παιδίον, οὐ μὴ εἰσέλθῃ εἰς αὐτήν. ο Σχεδὸν δὲ ταῖς αὐταῖς λέξεσι καὶ ὁ Μάρκος μάλιστα τὰ τελευταία ὡσαύτως ἐξέθετο. Περὶ τοῦ ἐπερωτήσαντος πλουσίου τὸν Ἰησοῦν, καὶ εἰπόντος· ο Διδάσκαλε ἀγαθέ,» καὶ τὰ ἑξῆς. Καὶ ἰδοὺ εἷς προσελθὼν εἶπεν αὐτῷ· Διδάσκαλε, τί ἀγαθὸν ποιήσω να σχῶ ζωὴν αἰώνιον καὶ τὰ ἑξῆς, ἕως τοῦ·. Πολλοὶ δὲ ἔσονται πρῶτοι ἔσχατοι, καὶ ἔσχατοι πρῶτοι.· Ἐν μὲν Ψαλμοῖς γέγρα πται, ὡς δυναμένου τοῦ ἀνθρώπου ποιεῖν ἀγαθὸν, ἔτι, «Ο θέλων ζωὴν, ἀγαπῶν ἡμέρας ἰδεῖν ἀγα χιχ, προσηνέχθη γὰρ αὐτοῖς τὰ παιδία. Ὅλη γοῦν ἡ σύμφρασις. Οὕτως οὖν καὶ ἐπὶ τὸ παρὸν ἡμῖν ζητουμένων ἐκ τῆς συμφράσεως κατανοητέον. ζωὴν αἰώνιον κληρονομήσω. sunt pueri, ut manus ipsis Jesus imponeret, sed præterea etiam ut pro illis óraret. nus, abiisse inde, nec enim addidit,. et cum oras set; › poterat enim dicere: Et cum imposuisset eis manus, et orasset, abiit inde. Vide ergo num gran dioribus pueris, qui et manuum ipsius impositionis, et precum pro se ad Patrem fusarum capaces sint, orationem Jesu reservare; puerulis vero sufficere manuum ipsius impositionem dicere queas. Jam vero quod ad ea pertinet ": ‹ Talium est enim re gnum coelorum, quæ vel sapientissimum adhor tantur, ut qui in Ecclesia parvi sunt minime despi ciat, nec puerulos et in Christo infantes contemnat, utile fuerit id ex Evangelio Luce depromere Amen dico vobis, quicunque non acceperit regnum Dei, sicut puer,, qui puer quidem non est, sed vir qui puerilia abolevit, puer pueris factus ", et illis di cens ': «Non potui vobis loqui quasi spiritualibus, sed quasi carnalibus, tanquam parvulis in Christo, lac vobis potum dedi, non escam.» Tolus ergo ille locus bis apud Lucam continetur ': ‹ Afferebant antem ad illum et infantes, ut eos tangeret, et cætera, usque ad id': ‹ Quicunque non accepe rit regnum Dei sicut puer, non intrabit in illud. › In iisdem autem propemodum verbis, et posterio rem potissimum partem Marcus exposuit. De divite qui interrogavit Jesum, el dixit Magister bone, y el cælera. bone, quid boni faciam, ut habeam vitam æter nam *?» et reliqua ad id usque *: • Multi autem erunt primi, novissimi; et novissimi, primi. › Scriptum exstat in Psalmis, ac si homo bonum facere possit: • Qui vult vitam, et diligit dies vi quidem causas ostendit offerendi pueros, non autem ad duas præcedentes causas intulit quæ sequun tur. Oblati sunt enim pueri non solum ut manus eis imponat, sed etiam ut oret. potuit enim dicere: Et imponens eis manus et orans abiit inde. Et vide si potes dicere quoniam majoribus quidem puerorum servatur oratio Christi, qui possunt capere non solum impositionem nianuum ejus super se, sed etiam orationem ejus ad Patrem pro se; minoribus autem pueris sufficit impositio manuum ejus. Dicens autem • Talium est enim regnum coelorum, hortatur ut nemo quamvis sit sapiens in Ecclesia, glorietur adversus parvulos Christi: quoniam non eorum talium pueroruin est regnum coelorum, sed eorum qui per humilitatem facti sunt sicut pueri eum essent sensu perfecti. Hanc autem expositionem commendat apud Lucam positus serme, quoniam cum dixisset: Offerebant ei pueros et infantes ut tan geret eos, videntes autem discipuli probibebant eos;» Jesus autem dixit: Sinite pueros venire ad me, talium est enim regnum cœlorum, › statim quasi convenientia sensui præcedenti addidit, dicens: ‹ Amen dico vobis, qui non receperit regnum Dei, sicut puer, non intrabit in illud.» æternam? Qui dicit ei: Quid me dicis bonum? Nemo bonus nisi unus Deus.» Cum scriptum sit et de hom os Matth. 15. or ibid. 14. Luc. XVIII, 17. * I Cor. XIII, 11. ' I Gor. III, 1, 2. Luc. XVIII, * Luc. xvu, 17. * Matth. xix, 16. * ibid. 30. Codex Regius, Postrema ea vox in codd. H. et R deformata erat: eam asseruimus ipsius Origenis auctoritate nixi, qui ea utituṛ tom. xix in Joann. vult Codes Regius, sunt pueri, ut manus ipsis Jesus imponeret, sed præterea etiam ut pro illis óraret. nus, abiisse inde, nec enim addidit,. et cum oras set; › poterat enim dicere: Et cum imposuisset eis manus, et orasset, abiit inde. Vide ergo num gran dioribus pueris, qui et manuum ipsius impositionis, et precum pro se ad Patrem fusarum capaces sint, orationem Jesu reservare; puerulis vero sufficere manuum ipsius impositionem dicere queas. Jam vero quod ad ea pertinet ": ‹ Talium est enim re gnum coelorum, quæ vel sapientissimum adhor tantur, ut qui in Ecclesia parvi sunt minime despi ciat, nec puerulos et in Christo infantes contemnat, utile fuerit id ex Evangelio Luce depromere Amen dico vobis, quicunque non acceperit regnum Dei, sicut puer,, qui puer quidem non est, sed vir qui puerilia abolevit, puer pueris factus ", et illis di cens ': «Non potui vobis loqui quasi spiritualibus, sed quasi carnalibus, tanquam parvulis in Christo, lac vobis potum dedi, non escam.» Tolus ergo ille locus bis apud Lucam continetur ': ‹ Afferebant antem ad illum et infantes, ut eos tangeret, et cætera, usque ad id': ‹ Quicunque non accepe rit regnum Dei sicut puer, non intrabit in illud. › In iisdem autem propemodum verbis, et posterio rem potissimum partem Marcus exposuit. De divite qui interrogavit Jesum, el dixit Magister bone, y el cælera. bone, quid boni faciam, ut habeam vitam æter nam *?» et reliqua ad id usque *: • Multi autem erunt primi, novissimi; et novissimi, primi. › Scriptum exstat in Psalmis, ac si homo bonum facere possit: • Qui vult vitam, et diligit dies vi quidem causas ostendit offerendi pueros, non autem ad duas præcedentes causas intulit quæ sequun tur. Oblati sunt enim pueri non solum ut manus eis imponat, sed etiam ut oret. potuit enim dicere: Et imponens eis manus et orans abiit inde. Et vide si potes dicere quoniam majoribus quidem puerorum servatur oratio Christi, qui possunt capere non solum impositionem nianuum ejus super se, sed etiam orationem ejus ad Patrem pro se; minoribus autem pueris sufficit impositio manuum ejus. Dicens autem • Talium est enim regnum coelorum, hortatur ut nemo quamvis sit sapiens in Ecclesia, glorietur adversus parvulos Christi: quoniam non eorum talium pueroruin est regnum coelorum, sed eorum qui per humilitatem facti sunt sicut pueri eum essent sensu perfecti. Hanc autem expositionem commendat apud Lucam positus serme, quoniam cum dixisset: Offerebant ei pueros et infantes ut tan geret eos, videntes autem discipuli probibebant eos;» Jesus autem dixit: Sinite pueros venire ad me, talium est enim regnum cœlorum, › statim quasi convenientia sensui præcedenti addidit, dicens: ‹ Amen dico vobis, qui non receperit regnum Dei, sicut puer, non intrabit in illud.» æternam? Qui dicit ei: Quid me dicis bonum? Nemo bonus nisi unus Deus.» Cum scriptum sit et de hom os Matth. 15. or ibid. 14. Luc. XVIII, 17. * I Cor. XIII, 11. ' I Gor. III, 1, 2. Luc. XVIII, * Luc. xvu, 17. * Matth. xix, 16. * ibid. 30. Codex Regius, Postrema ea vox in codd. H. et R deformata erat: eam asseruimus ipsius Origenis auctoritate nixi, qui ea utituṛ tom. xix in Joann. vult Codes Regius, 9. At scriptum est ", «Cum imposuisset eis ma 10. • Et ecce uuus accedens ait illi: Magister 9. Scriptum est autem post hoc, quoniam e imponens eis manus abiit inde, o et non addit, c et orans; s 10. • Interrogavit Jesum unus de turba dicens: Magister bone, quidl boni faciam, ut habeam vitam 9. At scriptum est ", «Cum imposuisset eis ma 10. • Et ecce uuus accedens ait illi: Magister 9. Scriptum est autem post hoc, quoniam e imponens eis manus abiit inde, o et non addit, c et orans; s 10. • Interrogavit Jesum unus de turba dicens: Magister bone, quidl boni faciam, ut habeam vitam

τῇ τοιαύτῃ δὲ ἁμαρτίᾳ πολλοὶ τῶν λεγομένων πιστεύειν τῷ Χριστῷ ἔνοχοί εἰσιν ἐλεγχόμενοι ἐν ταῖς πραγματείαις τοῦ βίου καὶ οἷς πιστεύονται χρηματικοῖς καὶ ταῖς μέσαις τέχναις ἃς ἐργάζονται, ὡς οὐ καθαροὶ κλοπῆς. οὐ μόνος δὲ ὁ κλέπτης οὐκ εἰσελεύσεται «εἰς τὴν ζωήν,» ἀλλὰ καὶ ὁ κοινωνὸς αὐτοῦ καὶ ὁ συντρέχων αὐτῷ· ἐν μὲν γὰρ τῷ Ἡσαί̈ᾳ γέγραπται· «κοινωνοὶ κλεπτῶν ἀγαπῶντες δῶρα», ἐν δὲ τεσσαρακοστῷ ἐννάτῳ Ψαλμῷ κωλύεται διηγεῖσθαι «τὰ δικαιώματα» τοῦ θεοῦ καὶ ἀναλαμβάνειν ἐπὶ χειλέων ἑαυτοῦ «τὴν διαθήκην» αὐτοῦ ὁ ἐλεγχόμενος ἐν τῷ «εἰ ἐθεώρεις κλέπτην, συνέτρεχες αὐτῷ» [ὥσπερ πρῶτον εἴρηται] καὶ τῷ «μετὰ μοιχῶν τὴν μερίδα σου ἐτίθεις». καὶ [ὅρα ὅτι] οὔτε κλέπτην οὔτε μοιχὸν εἶπε τὸν τοιοῦτον, ἀλλὰ συντρέχοντα μὲν κλέπτῃ «μετὰ μοιχῶν» δὲ τιθέντα ἑαυτοῦ «τὴν μερίδα». τὸν δὲ ἐλευσόμενον «εἰς τὴν ζωὴν» οὐδὲ ψευδομαρτυρεῖν δεῖ, ἐκβάλλεται δὲ τῆς ζωῆς καὶ ὁ μὴ πληρῶν τὴν λέγουσαν ἐντολήν· «τίμα τὸν πατέρα καὶ τὴν μητέρα.» ἀλλὰ τούτων μὲν ἴσως κρατῆσαι τῶν ἐντολῶν οὐ πάνυ χαλεπόν· θὰς, παῦσον τὴν γλῶσσάν σου ἀπὸ κακοῦ, καὶ χείλη σου τοῦ μὴ λαλῆσαι δόλον· ἐκκλινον ἀπὸ κακοῦ, καὶ ποίησον ἀγαθόν· ο ἐνταῦθα δὲ ὁ Σωτὴρ πρὸς τὸν εἰ πόντα· «Τί ἀγαθὸν ποιήσω, ἵνα ζωὴν αἰώνιον κλη ρονομήσω; ν εἶπεν, ὡς τοῦ κυρίως ἀγαθοῦ ἐπὶ μηδένα αναφερομένου ἢ τὸν Θεὸν, τό·. Τί με ἐρωτᾷς περί τοῦ ἀγαθοῦ; εἷς ἐστιν ὁ ἀγαθός Χρὴ δὲ εἰδέναι, ὅτι ἐνταῦθα μὲν κυρίως τὸ ἀγαθὸν ἐπὶ τοῦ θεοῦ τέτακται μόνου· ἐν ἄλλοις δὲ καταχρηστικῶς, καὶ ἐπὶ ἔργων ἀγαθῶν, καὶ ἐπὶ ἀνθρώπου ἀγαθοῦ, καὶ ἐπὶ δένδρου ἀγαθοῦ· καὶ σὺ δ' ἂν εὔροις καὶ ἐπὶ ἄλλων πλειόνων τασσόμενον τὸ ἀγαπόν. Οὐ νομιστέον οὖν μάχεσθαι τό· ι Ποίησον ἀγαθὸν ο πρὸς τό· Τί με ἐρωτᾷς περὶ ἀγαθοῦ, εἷς ἐστιν ὁ ἀγαθὸς, ν λελε γμένον πρὸς τὸν πειθόμενον καὶ εἰπόντα ο Δι δάσκαλε, τί ἀγαθὸν ποιήσω;» Ὁ μὲν οὖν Ματθαίος, ὡς περὶ ἀγαθοῦ ἔργου ερωτηθέντος τοῦ Σωτῆρος ἐν τῷ· ι Τί ἀγαθὸν ποιήσω; ν ἀνέγραψεν· ὁ δὲ Μάρκος καὶ Λουκᾶς φασι τὸν Σωτῆρα εἰρηκέναι· ι Τί με λέγεις ἀγαθόν; οὐδεὶς ἀγαθὸς, εἰ μὴ εἶς, ὁ Θεός, ὡς τὸ τεταγμένον, «ἀγαθὸς, ο ὄνομα ἐπὶ τοῦ Θεοῦ μὴ ἂν ταχθῆναι καὶ ἔφ' ἑτέρου τινός· οὐ γὰρ ᾗ ἀγαθὸς ὁ Θεός, ταύτῃ λέγοιτ' ἂν ε Θεός, ταύτῃ λέγοιτ' ἂν • ἀγαθὸς ἄνθρωπος, ἐκ τοῦ ἀγαθοῦ θησαυροῦ προφέρων τὰ ἀγαθά.» Καὶ ὁ Σωτὴρ δὲ, ὡς ἔστιν εἰκὼν τοῦ Θεοῦ τοῦ ἀοράτου, οὕτως Τὸν πειθόμενον καὶ εἰπόντα. πυθόμενον, γινώσκων ὁ Σωτὴρ τὴν τοῦ πυνθανομένου ἕξιν. εἶπαν αὐτῷ πυνθανομένῳ· Πυνθάνῃ, τί ἀγα θὸν ποιήσας,: τῷ πυνθανομένῳ περὶ τοῦ ἀγαθοῦ. Ιν. Τί με ἐρωτᾷς περὶ ἀγαθοῦ; εἷς ἐστιν ὁ ἀγαθός. Τί με λέγεις ἀγαθόν; οὐδεὶς ἀγαθὸς εἰ μὴ εἶς, ὁ Θεός Ὁ μὲν οὖν Ματθαῖος, ὡς περὶ ἀγαθοῦ ἔργου ερωτηθέντος τοῦ Σωτῆρος ἐν τῷ· «Τί ἀγαθὸν ποιήσω;» ἀνέγραψεν· ὁ δὲ Μάρκος καὶ Λουκᾶς φασι τὸν Σωτῆρα εἰρηκέναι·. Τί με λέγεις ἀγαθόν; οὐδεὶς ἀγαθὸς εἰ μὴ εἷς, ὁ Θεός. Καὶ ὁ Σωτὴρ δὲ ὡς ἔστιν εἰκὼν τοῦ Θεοῦ τοῦ ἀοράτου, οὕτως, Περί άρ χῶν, θὰς, παῦσον τὴν γλῶσσάν σου ἀπὸ κακοῦ, καὶ χείλη σου τοῦ μὴ λαλῆσαι δόλον· ἐκκλινον ἀπὸ κακοῦ, καὶ ποίησον ἀγαθόν· ο ἐνταῦθα δὲ ὁ Σωτὴρ πρὸς τὸν εἰ πόντα· «Τί ἀγαθὸν ποιήσω, ἵνα ζωὴν αἰώνιον κλη ρονομήσω; ν εἶπεν, ὡς τοῦ κυρίως ἀγαθοῦ ἐπὶ μηδένα αναφερομένου ἢ τὸν Θεὸν, τό·. Τί με ἐρωτᾷς περί τοῦ ἀγαθοῦ; εἷς ἐστιν ὁ ἀγαθός Χρὴ δὲ εἰδέναι, ὅτι ἐνταῦθα μὲν κυρίως τὸ ἀγαθὸν ἐπὶ τοῦ θεοῦ τέτακται μόνου· ἐν ἄλλοις δὲ καταχρηστικῶς, καὶ ἐπὶ ἔργων ἀγαθῶν, καὶ ἐπὶ ἀνθρώπου ἀγαθοῦ, καὶ ἐπὶ δένδρου ἀγαθοῦ· καὶ σὺ δ' ἂν εὔροις καὶ ἐπὶ ἄλλων πλειόνων τασσόμενον τὸ ἀγαπόν. Οὐ νομιστέον οὖν μάχεσθαι τό· ι Ποίησον ἀγαθὸν ο πρὸς τό· Τί με ἐρωτᾷς περὶ ἀγαθοῦ, εἷς ἐστιν ὁ ἀγαθὸς, ν λελε γμένον πρὸς τὸν πειθόμενον καὶ εἰπόντα ο Δι δάσκαλε, τί ἀγαθὸν ποιήσω;» Ὁ μὲν οὖν Ματθαίος, ὡς περὶ ἀγαθοῦ ἔργου ερωτηθέντος τοῦ Σωτῆρος ἐν τῷ· ι Τί ἀγαθὸν ποιήσω; ν ἀνέγραψεν· ὁ δὲ Μάρκος καὶ Λουκᾶς φασι τὸν Σωτῆρα εἰρηκέναι· ι Τί με λέγεις ἀγαθόν; οὐδεὶς ἀγαθὸς, εἰ μὴ εἶς, ὁ Θεός, ὡς τὸ τεταγμένον, «ἀγαθὸς, ο ὄνομα ἐπὶ τοῦ Θεοῦ μὴ ἂν ταχθῆναι καὶ ἔφ' ἑτέρου τινός· οὐ γὰρ ᾗ ἀγαθὸς ὁ Θεός, ταύτῃ λέγοιτ' ἂν ε Θεός, ταύτῃ λέγοιτ' ἂν • ἀγαθὸς ἄνθρωπος, ἐκ τοῦ ἀγαθοῦ θησαυροῦ προφέρων τὰ ἀγαθά.» Καὶ ὁ Σωτὴρ δὲ, ὡς ἔστιν εἰκὼν τοῦ Θεοῦ τοῦ ἀοράτου, οὕτως Τὸν πειθόμενον καὶ εἰπόντα. πυθόμενον, γινώσκων ὁ Σωτὴρ τὴν τοῦ πυνθανομένου ἕξιν. εἶπαν αὐτῷ πυνθανομένῳ· Πυνθάνῃ, τί ἀγα θὸν ποιήσας,: τῷ πυνθανομένῳ περὶ τοῦ ἀγαθοῦ. Ιν. Τί με ἐρωτᾷς περὶ ἀγαθοῦ; εἷς ἐστιν ὁ ἀγαθός. Τί με λέγεις ἀγαθόν; οὐδεὶς ἀγαθὸς εἰ μὴ εἶς, ὁ Θεός Ὁ μὲν οὖν Ματθαῖος, ὡς περὶ ἀγαθοῦ ἔργου ερωτηθέντος τοῦ Σωτῆρος ἐν τῷ· «Τί ἀγαθὸν ποιήσω;» ἀνέγραψεν· ὁ δὲ Μάρκος καὶ Λουκᾶς φασι τὸν Σωτῆρα εἰρηκέναι·. Τί με λέγεις ἀγαθόν; οὐδεὶς ἀγαθὸς εἰ μὴ εἷς, ὁ Θεός. Καὶ ὁ Σωτὴρ δὲ ὡς ἔστιν εἰκὼν τοῦ Θεοῦ τοῦ ἀοράτου, οὕτως, Περί άρ χῶν, dere bonos, prolibe linguam tuam a malo, et labia tua ne loquantur dolum. Diverte a malo, et fac lonum.. Hic autem Servator ei qui dixit: Quid boni faciam ut habeam vitam æternam?, ita re spondit, quasi bonum proprie dictum ad unum Deum pertineat: c Quid me interrogas de bono? unus est bonus. At vero sciendum est bonum proprie dictum soli Deo hic attribui: alias vero abusive tam operibus bonis, quam homini bono, et arbori bonæ; multis vero etiam aliis bonum ascri ptum videas. Minime ergo existimandum est verba hæc • Fac bonum, o cum his pugnare: • Quid me interrogas de bono? unus est bonus,, quæ ci dicta sunt, qui interrogans ait: e Magister bone, quid boni faciam?, Matthæus enim scripsit quasi de bono opere interrogatum fuisse Servatorem his verbis Quid boni faciam?, Marcus autem et Lucas Servatorem dixisse referunt *: • Quid me dicis bonum? nemo bonus, nisi unus Deus;» adeo ut vocabulum illud, bonus,» Deo attributum, alii præterea nulli attribuendum sit: nec enim quatenus bonus est Deus, eatenus dici queat *: • Homo bonus, de bono thesauro profe rens bonum. › Et Servator quidem quemadmodum est imago Dei invisibilis 10, ita et • imago bonita mine bono Bonus homo de bono thesauro cordis sui profert bona: et de angelis bonis, et de Spiritu sancto bono, et de Filio Dei bono: hic Salvator ad eum qui dixit: Quid boni faciain, ut habeam vitam æternam?, ita respondit, ut proprie nulli conveniat esse bonum, nisi tantummodo Deo, dicens:: Quid me dicis bonum? Unus est enim bonus Deus. Scire autem oportet quoniam hic quidem proprie bonum soli convenire dicitur Deo: in aliis autem abusive. Quod ergo invenitur in aliis appellatio boni, non est contrarium huic dicto quod ait: • Nemo bonus, nisi unus Deus:» quoniam omnes, sicut diximus, abu sive dicuntur boni, unus autem proprie. Ipse quoque Dominus, qui est imago Dei invisibilis, sic et puni tatis illius imago est: et sicut ipse distat a bonitate Patris quasi imago bonitatis a principali bonitate, sic et omnes in quibus bonitatis nomen positum invenitur, distant a bonitate Filii. Plus autem distant omnes boni a bonitate Filii, quam bonitas Filii a bonitate paterna: quoniam plus Filius propinquus est Patri in omnibus bonis, quam omnes Filio. Forsitan autem et propter eum qui dixit: Quid boni faciam ut habeam vitam æternam; hoc Christus respondit ad eum: Quid me dicis bonum? Nemo Psal. XXXIII, 13, 14, 15. Matth. xix, 17. Marc. x, 18; Luc. xvii, 19. • Matth. x, 35; Luc. vi, 45. Col. 1, 15. intelligitur utrumque dictum: Quid me dicis bo num, et, interrogas me de bono?, HuetiuS. Sic halent codd. l. et R. perperam: lege, infra Item et infra, etc., et deinde @ bone, nondum est interrogatio. Commodissime ergo Ita habent antiqua pleraque exemplaria, Matth. xix, 17. Ita vulgat. interp.: • Quid me in terrogas de bono? unus est bonus Deus. › Ita Æthiops, et Hieronymus, et Theophylactus, et Eu thymius. Sic autem vulgo editur quemadmo dum habent Marcus et Lucas, unde posteriorem hanc lectionem in Matthæum transiisse, et inde antiquiorem exegisse verisimile est. Quanquam et minime recens est, utpote quam Syrus, et Arabs, et Persa repræsentent. Origenes vero utramque le stionem sequitur, sed priorem, tanquam e Mat thæo, posteriorem, tanquam e Marco Lucave peti tam inquit, » Augustinus, De conc. evan gel., lib. ri, cap. 63: Potest autem videri distare aliquid, quod hic secundum Matthæum dicitur Quid me interrogas de bono? secundum alios au tem: Quid me dicis bonum? Nam quid me interro gas de bono? ad illud magis referri potest quod ait ille quærens: Quid boni faciam? Ibi enim et bo mum nominavit, et interrogatio est. Magister autem etc. Origenes, lib. cap. 2: • Superest quid sit imnago bonitatis ejus inquirere: in quo etiam, ut opinor, intelligi convenit ea quæ superius de imagine ca que per speculum deformatur, expressimus. Principalis namque bonitas sine dubio ex qua Filius natus, qui per omnia imago est Patris, procul dubio etiam bonitatis ejus convenienter imago dicetur. Non enim alia aliqua secunda bonitas exsistit in Filio, praeter eam quæ est a Patre. Unde et recte ipse Salvator in Evangelio dicit: Quoniam nisi unus Deus Pater; quo scilicet per hoc intelli gatur Filius non esse alterius bonitatis, sed illius solius quæ in Patre est; cujus recte imago appella tur, quia neque aliunde est, nisi ex ipsa principali Domitate; ne altera bouilas, quam in Patre, esse nemo bonus, dere bonos, prolibe linguam tuam a malo, et labia tua ne loquantur dolum. Diverte a malo, et fac lonum.. Hic autem Servator ei qui dixit: Quid boni faciam ut habeam vitam æternam?, ita re spondit, quasi bonum proprie dictum ad unum Deum pertineat: c Quid me interrogas de bono? unus est bonus. At vero sciendum est bonum proprie dictum soli Deo hic attribui: alias vero abusive tam operibus bonis, quam homini bono, et arbori bonæ; multis vero etiam aliis bonum ascri ptum videas. Minime ergo existimandum est verba hæc • Fac bonum, o cum his pugnare: • Quid me interrogas de bono? unus est bonus,, quæ ci dicta sunt, qui interrogans ait: e Magister bone, quid boni faciam?, Matthæus enim scripsit quasi de bono opere interrogatum fuisse Servatorem his verbis Quid boni faciam?, Marcus autem et Lucas Servatorem dixisse referunt *: • Quid me dicis bonum? nemo bonus, nisi unus Deus;» adeo ut vocabulum illud, bonus,» Deo attributum, alii præterea nulli attribuendum sit: nec enim quatenus bonus est Deus, eatenus dici queat *: • Homo bonus, de bono thesauro profe rens bonum. › Et Servator quidem quemadmodum est imago Dei invisibilis 10, ita et • imago bonita mine bono Bonus homo de bono thesauro cordis sui profert bona: et de angelis bonis, et de Spiritu sancto bono, et de Filio Dei bono: hic Salvator ad eum qui dixit: Quid boni faciain, ut habeam vitam æternam?, ita respondit, ut proprie nulli conveniat esse bonum, nisi tantummodo Deo, dicens:: Quid me dicis bonum? Unus est enim bonus Deus. Scire autem oportet quoniam hic quidem proprie bonum soli convenire dicitur Deo: in aliis autem abusive. Quod ergo invenitur in aliis appellatio boni, non est contrarium huic dicto quod ait: • Nemo bonus, nisi unus Deus:» quoniam omnes, sicut diximus, abu sive dicuntur boni, unus autem proprie. Ipse quoque Dominus, qui est imago Dei invisibilis, sic et puni tatis illius imago est: et sicut ipse distat a bonitate Patris quasi imago bonitatis a principali bonitate, sic et omnes in quibus bonitatis nomen positum invenitur, distant a bonitate Filii. Plus autem distant omnes boni a bonitate Filii, quam bonitas Filii a bonitate paterna: quoniam plus Filius propinquus est Patri in omnibus bonis, quam omnes Filio. Forsitan autem et propter eum qui dixit: Quid boni faciam ut habeam vitam æternam; hoc Christus respondit ad eum: Quid me dicis bonum? Nemo Psal. XXXIII, 13, 14, 15. Matth. xix, 17. Marc. x, 18; Luc. xvii, 19. • Matth. x, 35; Luc. vi, 45. Col. 1, 15. intelligitur utrumque dictum: Quid me dicis bo num, et, interrogas me de bono?, HuetiuS. Sic halent codd. l. et R. perperam: lege, infra Item et infra, etc., et deinde @ bone, nondum est interrogatio. Commodissime ergo Ita habent antiqua pleraque exemplaria, Matth. xix, 17. Ita vulgat. interp.: • Quid me in terrogas de bono? unus est bonus Deus. › Ita Æthiops, et Hieronymus, et Theophylactus, et Eu thymius. Sic autem vulgo editur quemadmo dum habent Marcus et Lucas, unde posteriorem hanc lectionem in Matthæum transiisse, et inde antiquiorem exegisse verisimile est. Quanquam et minime recens est, utpote quam Syrus, et Arabs, et Persa repræsentent. Origenes vero utramque le stionem sequitur, sed priorem, tanquam e Mat thæo, posteriorem, tanquam e Marco Lucave peti tam inquit, » Augustinus, De conc. evan gel., lib. ri, cap. 63: Potest autem videri distare aliquid, quod hic secundum Matthæum dicitur Quid me interrogas de bono? secundum alios au tem: Quid me dicis bonum? Nam quid me interro gas de bono? ad illud magis referri potest quod ait ille quærens: Quid boni faciam? Ibi enim et bo mum nominavit, et interrogatio est. Magister autem etc. Origenes, lib. cap. 2: • Superest quid sit imnago bonitatis ejus inquirere: in quo etiam, ut opinor, intelligi convenit ea quæ superius de imagine ca que per speculum deformatur, expressimus. Principalis namque bonitas sine dubio ex qua Filius natus, qui per omnia imago est Patris, procul dubio etiam bonitatis ejus convenienter imago dicetur. Non enim alia aliqua secunda bonitas exsistit in Filio, praeter eam quæ est a Patre. Unde et recte ipse Salvator in Evangelio dicit: Quoniam nisi unus Deus Pater; quo scilicet per hoc intelli gatur Filius non esse alterius bonitatis, sed illius solius quæ in Patre est; cujus recte imago appella tur, quia neque aliunde est, nisi ex ipsa principali Domitate; ne altera bouilas, quam in Patre, esse nemo bonus,

τῇ τοιαύτῃ δὲ ἁμαρτίᾳ πολλοὶ τῶν λεγομένων πιστεύειν τῷ Χριστῷ ἔνοχοί εἰσιν ἐλεγχόμενοι ἐν ταῖς πραγματείαις τοῦ βίου καὶ οἷς πιστεύονται χρηματικοῖς καὶ ταῖς μέσαις τέχναις ἃς ἐργάζονται, ὡς οὐ καθαροὶ κλοπῆς. οὐ μόνος δὲ ὁ κλέπτης οὐκ εἰσελεύσεται «εἰς τὴν ζωήν,» ἀλλὰ καὶ ὁ κοινωνὸς αὐτοῦ καὶ ὁ συντρέχων αὐτῷ· ἐν μὲν γὰρ τῷ Ἡσαί̈ᾳ γέγραπται· «κοινωνοὶ κλεπτῶν ἀγαπῶντες δῶρα», ἐν δὲ τεσσαρακοστῷ ἐννάτῳ Ψαλμῷ κωλύεται διηγεῖσθαι «τὰ δικαιώματα» τοῦ θεοῦ καὶ ἀναλαμβάνειν ἐπὶ χειλέων ἑαυτοῦ «τὴν διαθήκην» αὐτοῦ ὁ ἐλεγχόμενος ἐν τῷ «εἰ ἐθεώρεις κλέπτην, συνέτρεχες αὐτῷ» [ὥσπερ πρῶτον εἴρηται] καὶ τῷ «μετὰ μοιχῶν τὴν μερίδα σου ἐτίθεις». καὶ [ὅρα ὅτι] οὔτε κλέπτην οὔτε μοιχὸν εἶπε τὸν τοιοῦτον, ἀλλὰ συντρέχοντα μὲν κλέπτῃ «μετὰ μοιχῶν» δὲ τιθέντα ἑαυτοῦ «τὴν μερίδα». τὸν δὲ ἐλευσόμενον «εἰς τὴν ζωὴν» οὐδὲ ψευδομαρτυρεῖν δεῖ, ἐκβάλλεται δὲ τῆς ζωῆς καὶ ὁ μὴ πληρῶν τὴν λέγουσαν ἐντολήν· «τίμα τὸν πατέρα καὶ τὴν μητέρα.» ἀλλὰ τούτων μὲν ἴσως κρατῆσαι τῶν ἐντολῶν οὐ πάνυ χαλεπόν· θὰς, παῦσον τὴν γλῶσσάν σου ἀπὸ κακοῦ, καὶ χείλη σου τοῦ μὴ λαλῆσαι δόλον· ἐκκλινον ἀπὸ κακοῦ, καὶ ποίησον ἀγαθόν· ο ἐνταῦθα δὲ ὁ Σωτὴρ πρὸς τὸν εἰ πόντα· «Τί ἀγαθὸν ποιήσω, ἵνα ζωὴν αἰώνιον κλη ρονομήσω; ν εἶπεν, ὡς τοῦ κυρίως ἀγαθοῦ ἐπὶ μηδένα αναφερομένου ἢ τὸν Θεὸν, τό·. Τί με ἐρωτᾷς περί τοῦ ἀγαθοῦ; εἷς ἐστιν ὁ ἀγαθός Χρὴ δὲ εἰδέναι, ὅτι ἐνταῦθα μὲν κυρίως τὸ ἀγαθὸν ἐπὶ τοῦ θεοῦ τέτακται μόνου· ἐν ἄλλοις δὲ καταχρηστικῶς, καὶ ἐπὶ ἔργων ἀγαθῶν, καὶ ἐπὶ ἀνθρώπου ἀγαθοῦ, καὶ ἐπὶ δένδρου ἀγαθοῦ· καὶ σὺ δ' ἂν εὔροις καὶ ἐπὶ ἄλλων πλειόνων τασσόμενον τὸ ἀγαπόν. Οὐ νομιστέον οὖν μάχεσθαι τό· ι Ποίησον ἀγαθὸν ο πρὸς τό· Τί με ἐρωτᾷς περὶ ἀγαθοῦ, εἷς ἐστιν ὁ ἀγαθὸς, ν λελε γμένον πρὸς τὸν πειθόμενον καὶ εἰπόντα ο Δι δάσκαλε, τί ἀγαθὸν ποιήσω;» Ὁ μὲν οὖν Ματθαίος, ὡς περὶ ἀγαθοῦ ἔργου ερωτηθέντος τοῦ Σωτῆρος ἐν τῷ· ι Τί ἀγαθὸν ποιήσω; ν ἀνέγραψεν· ὁ δὲ Μάρκος καὶ Λουκᾶς φασι τὸν Σωτῆρα εἰρηκέναι· ι Τί με λέγεις ἀγαθόν; οὐδεὶς ἀγαθὸς, εἰ μὴ εἶς, ὁ Θεός, ὡς τὸ τεταγμένον, «ἀγαθὸς, ο ὄνομα ἐπὶ τοῦ Θεοῦ μὴ ἂν ταχθῆναι καὶ ἔφ' ἑτέρου τινός· οὐ γὰρ ᾗ ἀγαθὸς ὁ Θεός, ταύτῃ λέγοιτ' ἂν ε Θεός, ταύτῃ λέγοιτ' ἂν • ἀγαθὸς ἄνθρωπος, ἐκ τοῦ ἀγαθοῦ θησαυροῦ προφέρων τὰ ἀγαθά.» Καὶ ὁ Σωτὴρ δὲ, ὡς ἔστιν εἰκὼν τοῦ Θεοῦ τοῦ ἀοράτου, οὕτως Τὸν πειθόμενον καὶ εἰπόντα. πυθόμενον, γινώσκων ὁ Σωτὴρ τὴν τοῦ πυνθανομένου ἕξιν. εἶπαν αὐτῷ πυνθανομένῳ· Πυνθάνῃ, τί ἀγα θὸν ποιήσας,: τῷ πυνθανομένῳ περὶ τοῦ ἀγαθοῦ. Ιν. Τί με ἐρωτᾷς περὶ ἀγαθοῦ; εἷς ἐστιν ὁ ἀγαθός. Τί με λέγεις ἀγαθόν; οὐδεὶς ἀγαθὸς εἰ μὴ εἶς, ὁ Θεός Ὁ μὲν οὖν Ματθαῖος, ὡς περὶ ἀγαθοῦ ἔργου ερωτηθέντος τοῦ Σωτῆρος ἐν τῷ· «Τί ἀγαθὸν ποιήσω;» ἀνέγραψεν· ὁ δὲ Μάρκος καὶ Λουκᾶς φασι τὸν Σωτῆρα εἰρηκέναι·. Τί με λέγεις ἀγαθόν; οὐδεὶς ἀγαθὸς εἰ μὴ εἷς, ὁ Θεός. Καὶ ὁ Σωτὴρ δὲ ὡς ἔστιν εἰκὼν τοῦ Θεοῦ τοῦ ἀοράτου, οὕτως, Περί άρ χῶν, θὰς, παῦσον τὴν γλῶσσάν σου ἀπὸ κακοῦ, καὶ χείλη σου τοῦ μὴ λαλῆσαι δόλον· ἐκκλινον ἀπὸ κακοῦ, καὶ ποίησον ἀγαθόν· ο ἐνταῦθα δὲ ὁ Σωτὴρ πρὸς τὸν εἰ πόντα· «Τί ἀγαθὸν ποιήσω, ἵνα ζωὴν αἰώνιον κλη ρονομήσω; ν εἶπεν, ὡς τοῦ κυρίως ἀγαθοῦ ἐπὶ μηδένα αναφερομένου ἢ τὸν Θεὸν, τό·. Τί με ἐρωτᾷς περί τοῦ ἀγαθοῦ; εἷς ἐστιν ὁ ἀγαθός Χρὴ δὲ εἰδέναι, ὅτι ἐνταῦθα μὲν κυρίως τὸ ἀγαθὸν ἐπὶ τοῦ θεοῦ τέτακται μόνου· ἐν ἄλλοις δὲ καταχρηστικῶς, καὶ ἐπὶ ἔργων ἀγαθῶν, καὶ ἐπὶ ἀνθρώπου ἀγαθοῦ, καὶ ἐπὶ δένδρου ἀγαθοῦ· καὶ σὺ δ' ἂν εὔροις καὶ ἐπὶ ἄλλων πλειόνων τασσόμενον τὸ ἀγαπόν. Οὐ νομιστέον οὖν μάχεσθαι τό· ι Ποίησον ἀγαθὸν ο πρὸς τό· Τί με ἐρωτᾷς περὶ ἀγαθοῦ, εἷς ἐστιν ὁ ἀγαθὸς, ν λελε γμένον πρὸς τὸν πειθόμενον καὶ εἰπόντα ο Δι δάσκαλε, τί ἀγαθὸν ποιήσω;» Ὁ μὲν οὖν Ματθαίος, ὡς περὶ ἀγαθοῦ ἔργου ερωτηθέντος τοῦ Σωτῆρος ἐν τῷ· ι Τί ἀγαθὸν ποιήσω; ν ἀνέγραψεν· ὁ δὲ Μάρκος καὶ Λουκᾶς φασι τὸν Σωτῆρα εἰρηκέναι· ι Τί με λέγεις ἀγαθόν; οὐδεὶς ἀγαθὸς, εἰ μὴ εἶς, ὁ Θεός, ὡς τὸ τεταγμένον, «ἀγαθὸς, ο ὄνομα ἐπὶ τοῦ Θεοῦ μὴ ἂν ταχθῆναι καὶ ἔφ' ἑτέρου τινός· οὐ γὰρ ᾗ ἀγαθὸς ὁ Θεός, ταύτῃ λέγοιτ' ἂν ε Θεός, ταύτῃ λέγοιτ' ἂν • ἀγαθὸς ἄνθρωπος, ἐκ τοῦ ἀγαθοῦ θησαυροῦ προφέρων τὰ ἀγαθά.» Καὶ ὁ Σωτὴρ δὲ, ὡς ἔστιν εἰκὼν τοῦ Θεοῦ τοῦ ἀοράτου, οὕτως Τὸν πειθόμενον καὶ εἰπόντα. πυθόμενον, γινώσκων ὁ Σωτὴρ τὴν τοῦ πυνθανομένου ἕξιν. εἶπαν αὐτῷ πυνθανομένῳ· Πυνθάνῃ, τί ἀγα θὸν ποιήσας,: τῷ πυνθανομένῳ περὶ τοῦ ἀγαθοῦ. Ιν. Τί με ἐρωτᾷς περὶ ἀγαθοῦ; εἷς ἐστιν ὁ ἀγαθός. Τί με λέγεις ἀγαθόν; οὐδεὶς ἀγαθὸς εἰ μὴ εἶς, ὁ Θεός Ὁ μὲν οὖν Ματθαῖος, ὡς περὶ ἀγαθοῦ ἔργου ερωτηθέντος τοῦ Σωτῆρος ἐν τῷ· «Τί ἀγαθὸν ποιήσω;» ἀνέγραψεν· ὁ δὲ Μάρκος καὶ Λουκᾶς φασι τὸν Σωτῆρα εἰρηκέναι·. Τί με λέγεις ἀγαθόν; οὐδεὶς ἀγαθὸς εἰ μὴ εἷς, ὁ Θεός. Καὶ ὁ Σωτὴρ δὲ ὡς ἔστιν εἰκὼν τοῦ Θεοῦ τοῦ ἀοράτου, οὕτως, Περί άρ χῶν, dere bonos, prolibe linguam tuam a malo, et labia tua ne loquantur dolum. Diverte a malo, et fac lonum.. Hic autem Servator ei qui dixit: Quid boni faciam ut habeam vitam æternam?, ita re spondit, quasi bonum proprie dictum ad unum Deum pertineat: c Quid me interrogas de bono? unus est bonus. At vero sciendum est bonum proprie dictum soli Deo hic attribui: alias vero abusive tam operibus bonis, quam homini bono, et arbori bonæ; multis vero etiam aliis bonum ascri ptum videas. Minime ergo existimandum est verba hæc • Fac bonum, o cum his pugnare: • Quid me interrogas de bono? unus est bonus,, quæ ci dicta sunt, qui interrogans ait: e Magister bone, quid boni faciam?, Matthæus enim scripsit quasi de bono opere interrogatum fuisse Servatorem his verbis Quid boni faciam?, Marcus autem et Lucas Servatorem dixisse referunt *: • Quid me dicis bonum? nemo bonus, nisi unus Deus;» adeo ut vocabulum illud, bonus,» Deo attributum, alii præterea nulli attribuendum sit: nec enim quatenus bonus est Deus, eatenus dici queat *: • Homo bonus, de bono thesauro profe rens bonum. › Et Servator quidem quemadmodum est imago Dei invisibilis 10, ita et • imago bonita mine bono Bonus homo de bono thesauro cordis sui profert bona: et de angelis bonis, et de Spiritu sancto bono, et de Filio Dei bono: hic Salvator ad eum qui dixit: Quid boni faciain, ut habeam vitam æternam?, ita respondit, ut proprie nulli conveniat esse bonum, nisi tantummodo Deo, dicens:: Quid me dicis bonum? Unus est enim bonus Deus. Scire autem oportet quoniam hic quidem proprie bonum soli convenire dicitur Deo: in aliis autem abusive. Quod ergo invenitur in aliis appellatio boni, non est contrarium huic dicto quod ait: • Nemo bonus, nisi unus Deus:» quoniam omnes, sicut diximus, abu sive dicuntur boni, unus autem proprie. Ipse quoque Dominus, qui est imago Dei invisibilis, sic et puni tatis illius imago est: et sicut ipse distat a bonitate Patris quasi imago bonitatis a principali bonitate, sic et omnes in quibus bonitatis nomen positum invenitur, distant a bonitate Filii. Plus autem distant omnes boni a bonitate Filii, quam bonitas Filii a bonitate paterna: quoniam plus Filius propinquus est Patri in omnibus bonis, quam omnes Filio. Forsitan autem et propter eum qui dixit: Quid boni faciam ut habeam vitam æternam; hoc Christus respondit ad eum: Quid me dicis bonum? Nemo Psal. XXXIII, 13, 14, 15. Matth. xix, 17. Marc. x, 18; Luc. xvii, 19. • Matth. x, 35; Luc. vi, 45. Col. 1, 15. intelligitur utrumque dictum: Quid me dicis bo num, et, interrogas me de bono?, HuetiuS. Sic halent codd. l. et R. perperam: lege, infra Item et infra, etc., et deinde @ bone, nondum est interrogatio. Commodissime ergo Ita habent antiqua pleraque exemplaria, Matth. xix, 17. Ita vulgat. interp.: • Quid me in terrogas de bono? unus est bonus Deus. › Ita Æthiops, et Hieronymus, et Theophylactus, et Eu thymius. Sic autem vulgo editur quemadmo dum habent Marcus et Lucas, unde posteriorem hanc lectionem in Matthæum transiisse, et inde antiquiorem exegisse verisimile est. Quanquam et minime recens est, utpote quam Syrus, et Arabs, et Persa repræsentent. Origenes vero utramque le stionem sequitur, sed priorem, tanquam e Mat thæo, posteriorem, tanquam e Marco Lucave peti tam inquit, » Augustinus, De conc. evan gel., lib. ri, cap. 63: Potest autem videri distare aliquid, quod hic secundum Matthæum dicitur Quid me interrogas de bono? secundum alios au tem: Quid me dicis bonum? Nam quid me interro gas de bono? ad illud magis referri potest quod ait ille quærens: Quid boni faciam? Ibi enim et bo mum nominavit, et interrogatio est. Magister autem etc. Origenes, lib. cap. 2: • Superest quid sit imnago bonitatis ejus inquirere: in quo etiam, ut opinor, intelligi convenit ea quæ superius de imagine ca que per speculum deformatur, expressimus. Principalis namque bonitas sine dubio ex qua Filius natus, qui per omnia imago est Patris, procul dubio etiam bonitatis ejus convenienter imago dicetur. Non enim alia aliqua secunda bonitas exsistit in Filio, praeter eam quæ est a Patre. Unde et recte ipse Salvator in Evangelio dicit: Quoniam nisi unus Deus Pater; quo scilicet per hoc intelli gatur Filius non esse alterius bonitatis, sed illius solius quæ in Patre est; cujus recte imago appella tur, quia neque aliunde est, nisi ex ipsa principali Domitate; ne altera bouilas, quam in Patre, esse nemo bonus, dere bonos, prolibe linguam tuam a malo, et labia tua ne loquantur dolum. Diverte a malo, et fac lonum.. Hic autem Servator ei qui dixit: Quid boni faciam ut habeam vitam æternam?, ita re spondit, quasi bonum proprie dictum ad unum Deum pertineat: c Quid me interrogas de bono? unus est bonus. At vero sciendum est bonum proprie dictum soli Deo hic attribui: alias vero abusive tam operibus bonis, quam homini bono, et arbori bonæ; multis vero etiam aliis bonum ascri ptum videas. Minime ergo existimandum est verba hæc • Fac bonum, o cum his pugnare: • Quid me interrogas de bono? unus est bonus,, quæ ci dicta sunt, qui interrogans ait: e Magister bone, quid boni faciam?, Matthæus enim scripsit quasi de bono opere interrogatum fuisse Servatorem his verbis Quid boni faciam?, Marcus autem et Lucas Servatorem dixisse referunt *: • Quid me dicis bonum? nemo bonus, nisi unus Deus;» adeo ut vocabulum illud, bonus,» Deo attributum, alii præterea nulli attribuendum sit: nec enim quatenus bonus est Deus, eatenus dici queat *: • Homo bonus, de bono thesauro profe rens bonum. › Et Servator quidem quemadmodum est imago Dei invisibilis 10, ita et • imago bonita mine bono Bonus homo de bono thesauro cordis sui profert bona: et de angelis bonis, et de Spiritu sancto bono, et de Filio Dei bono: hic Salvator ad eum qui dixit: Quid boni faciain, ut habeam vitam æternam?, ita respondit, ut proprie nulli conveniat esse bonum, nisi tantummodo Deo, dicens:: Quid me dicis bonum? Unus est enim bonus Deus. Scire autem oportet quoniam hic quidem proprie bonum soli convenire dicitur Deo: in aliis autem abusive. Quod ergo invenitur in aliis appellatio boni, non est contrarium huic dicto quod ait: • Nemo bonus, nisi unus Deus:» quoniam omnes, sicut diximus, abu sive dicuntur boni, unus autem proprie. Ipse quoque Dominus, qui est imago Dei invisibilis, sic et puni tatis illius imago est: et sicut ipse distat a bonitate Patris quasi imago bonitatis a principali bonitate, sic et omnes in quibus bonitatis nomen positum invenitur, distant a bonitate Filii. Plus autem distant omnes boni a bonitate Filii, quam bonitas Filii a bonitate paterna: quoniam plus Filius propinquus est Patri in omnibus bonis, quam omnes Filio. Forsitan autem et propter eum qui dixit: Quid boni faciam ut habeam vitam æternam; hoc Christus respondit ad eum: Quid me dicis bonum? Nemo Psal. XXXIII, 13, 14, 15. Matth. xix, 17. Marc. x, 18; Luc. xvii, 19. • Matth. x, 35; Luc. vi, 45. Col. 1, 15. intelligitur utrumque dictum: Quid me dicis bo num, et, interrogas me de bono?, HuetiuS. Sic halent codd. l. et R. perperam: lege, infra Item et infra, etc., et deinde @ bone, nondum est interrogatio. Commodissime ergo Ita habent antiqua pleraque exemplaria, Matth. xix, 17. Ita vulgat. interp.: • Quid me in terrogas de bono? unus est bonus Deus. › Ita Æthiops, et Hieronymus, et Theophylactus, et Eu thymius. Sic autem vulgo editur quemadmo dum habent Marcus et Lucas, unde posteriorem hanc lectionem in Matthæum transiisse, et inde antiquiorem exegisse verisimile est. Quanquam et minime recens est, utpote quam Syrus, et Arabs, et Persa repræsentent. Origenes vero utramque le stionem sequitur, sed priorem, tanquam e Mat thæo, posteriorem, tanquam e Marco Lucave peti tam inquit, » Augustinus, De conc. evan gel., lib. ri, cap. 63: Potest autem videri distare aliquid, quod hic secundum Matthæum dicitur Quid me interrogas de bono? secundum alios au tem: Quid me dicis bonum? Nam quid me interro gas de bono? ad illud magis referri potest quod ait ille quærens: Quid boni faciam? Ibi enim et bo mum nominavit, et interrogatio est. Magister autem etc. Origenes, lib. cap. 2: • Superest quid sit imnago bonitatis ejus inquirere: in quo etiam, ut opinor, intelligi convenit ea quæ superius de imagine ca que per speculum deformatur, expressimus. Principalis namque bonitas sine dubio ex qua Filius natus, qui per omnia imago est Patris, procul dubio etiam bonitatis ejus convenienter imago dicetur. Non enim alia aliqua secunda bonitas exsistit in Filio, praeter eam quæ est a Patre. Unde et recte ipse Salvator in Evangelio dicit: Quoniam nisi unus Deus Pater; quo scilicet per hoc intelli gatur Filius non esse alterius bonitatis, sed illius solius quæ in Patre est; cujus recte imago appella tur, quia neque aliunde est, nisi ex ipsa principali Domitate; ne altera bouilas, quam in Patre, esse nemo bonus,

τί ἔτι ὑστερῶ;» ἀπεκρίνατο ὁ σωτὴρ ὡς μή- [πω] τελείου ὄντος τοῦ «ταῦτα πάντα» πεποιηκότος, καὶ ὡς συγκατατιθέμενος τῷ «ταῦτα πάντα» ἐποίησα, τὸ «εἰ θέλεις τέλειος εἶναι, ὕπαγε πώλησόν σου τὰ ὑπάρχοντα καὶ δὸς πτωχοῖς, καὶ ἕξεις θησαυρὸν ἐν οὐρανῷ, καὶ δεῦρο ἀκολούθει μοι.» πρόςχες οὖν, εἰ δυνάμεθα πρὸς τὴν προκειμένην ζήτησιν καθ’ ἕνα μὲν τρόπον οὕτως ἀπαντῆσαι, ὅτι μήποτε τὸ «ἀγαπήσεις τὸν πλησίον σου ὡς ἑαυτὸν» ὑπονοεῖσθαι δύναται ὡς οὐχ ὑπὸ τοῦ σωτῆρος ἐνταῦθα παρειλῆφθαι, ἀλλ’ ὑπό τινος τὴν ἀκρίβειαν μὴ νοήσαντος τῶν λεγομένων προστεθεῖσθαι. καὶ ι τῆς ἀγαθότητος αὐτοῦ εἰκών· › καὶ παντὸς δὲ ';» τοῦ ὑποδεεστέρου ᾧ ἐφαρμόζεται ἡ «ἀγαθὸν,» φωνή, ἄλλο σημαινόμενον ἔχει τὸ ἐφ᾽ αὐτοῦ λεγόμενον· εἴπερ ὡς μὲν πρὸς τὸν Πατέρα εἰκὼν ἐστιν ἀγαθότητος, ὡς δὲ πρὸς τὰ λοιπὰ, ὅπερ ἡ τοῦ Πατρὸς ἀγαθότης εἰς αὐτόν ἢ καὶ μᾶλλον ἐστί τινα αναλογίαν προσεχῆ ἰδεῖν ἐπὶ ἀγαθότητος τοῦ Θεοῦ πρὸς τὸν Σωτῆρα ὄντα εἰκόνα τῆς ἀγαθότητος αὐτοῦ, ἤπερ ἐπὶ τοῦ Σωτῆρος πρὸς ἀγαθὸν ἄνθρωπον, καὶ ἀγαθὸν ἔργον, καὶ ἀγαθὸν δένδρον πλεῖον γὰρ ἡ ὑπεροχή πρὸς τὰ ὑποδεέ στερα ἀγαθὰ ἐν τῷ Σωτῆρι, καθό ἐστιν εἰκὼν τῆς ἀγαθότητος αὐτοῦ τοῦ Θεοῦ, ἤπερ ἡ ὑπεροχή τοῦ Θεοῦ ὄντος ἀγαθοῦ πρὸς τὸν εἰπόντα Σωτῆρα·. Ο Πατὴρ ὁ πέμψας με μείζων μου ἐστὶν, ο ὄντα πρὸς ἑτέρους καὶ εἰκόνα τῆς ἀγαθότητος τοῦ Θεοῦ. Τάχα δὲ τοῦ βουλήματος ἔχεται τῶν λελεγμένων πρὸς τό· «Τί ἀγαθὸν ποιήσω; ο λελέχθαι δὲ πρὸς αὐτό Τί με ἐρωτᾷς περὶ τοῦ ἀγαθοῦ; εἷς ἐστιν ὁ ἀγα θὸς, ο τό· Οταν ποιήσητε πάντα τὰ διαταχθέντα ὑμῖν, ὀφείλετε λέγειν ὅτι δοῦλοι ἀχρεῖοί ἐσμεν ὀφείλομεν ποιῆσαι, πεποιήκαμεν· ν ἐὰν γὰρ ποιή σωμεν πάντα τὰ διαταχθέντα, οὐδ᾽ οὕτως, ὡς πρὸς τὰς ἐνθάδε λέξεις, ἀγαθόν τι πεποιήκαμεν· οὐκ ἂν γὰρ, ἀγαθῶν ὄντων ὧν ποιοῦμεν, ἐλέλεκτο δεῖν λέ γειν ἐπὶ τῷ γεγονέναι τὰ διαταχθέντα τό· «Δοῦλοι ἀχρεῖοι ἐσμεν.» Εστι δὲ καταχρηστικῶς αὐτὰ εἰπεῖν εἶναι ἀγαθὰ, ὁμοίως τῷ Εκκλινον ἀπὸ κακοῦ, καὶ ποίησον ἀγαθόν.» Οἶμαι δ' ὅτι ὁ ποιῶν τὸ προστε ταγμένον ἐν τῷ· ι Εκκλινον ἀπὸ κακοῦ, καὶ ποίη σον ἀγαθὸν,» ὡς μὲν πρὸς τὰ ὑπὸ τῶν λοιπῶν ἀνο θρώπων ἐπιτελούμενα ποιεῖ ἀγαθόν· ὡς δὲ πρὸς τὸ ἀληθῶς ἀγαθὸν, ὥσπερ ι οὐ δικαιωθήσεται ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ πᾶς ζῶν, ο πάσης ἀνθρωπίνης δικαιοσύνης ἐλεγχομένης ὡς οὐ δικαιοσύνης, ἐπὰν θεωρηθῇ ἡ τοῦ Περὶ ἀρχῶν Εἰς αὐτόν. πρὸς αὐτόν. πλεῖον γὰρ ἡ ὑποδοχή. πλείων γὰρ ἡ ὑπεροχή. λεγομένων. λέλεκται δὲ πρὸς αὐτό. Οφείλετε λέγειν, 10, λέγετε. καὶ ι τῆς ἀγαθότητος αὐτοῦ εἰκών· › καὶ παντὸς δὲ ';» τοῦ ὑποδεεστέρου ᾧ ἐφαρμόζεται ἡ «ἀγαθὸν,» φωνή, ἄλλο σημαινόμενον ἔχει τὸ ἐφ᾽ αὐτοῦ λεγόμενον· εἴπερ ὡς μὲν πρὸς τὸν Πατέρα εἰκὼν ἐστιν ἀγαθότητος, ὡς δὲ πρὸς τὰ λοιπὰ, ὅπερ ἡ τοῦ Πατρὸς ἀγαθότης εἰς αὐτόν ἢ καὶ μᾶλλον ἐστί τινα αναλογίαν προσεχῆ ἰδεῖν ἐπὶ ἀγαθότητος τοῦ Θεοῦ πρὸς τὸν Σωτῆρα ὄντα εἰκόνα τῆς ἀγαθότητος αὐτοῦ, ἤπερ ἐπὶ τοῦ Σωτῆρος πρὸς ἀγαθὸν ἄνθρωπον, καὶ ἀγαθὸν ἔργον, καὶ ἀγαθὸν δένδρον πλεῖον γὰρ ἡ ὑπεροχή πρὸς τὰ ὑποδεέ στερα ἀγαθὰ ἐν τῷ Σωτῆρι, καθό ἐστιν εἰκὼν τῆς ἀγαθότητος αὐτοῦ τοῦ Θεοῦ, ἤπερ ἡ ὑπεροχή τοῦ Θεοῦ ὄντος ἀγαθοῦ πρὸς τὸν εἰπόντα Σωτῆρα·. Ο Πατὴρ ὁ πέμψας με μείζων μου ἐστὶν, ο ὄντα πρὸς ἑτέρους καὶ εἰκόνα τῆς ἀγαθότητος τοῦ Θεοῦ. Τάχα δὲ τοῦ βουλήματος ἔχεται τῶν λελεγμένων πρὸς τό· «Τί ἀγαθὸν ποιήσω; ο λελέχθαι δὲ πρὸς αὐτό Τί με ἐρωτᾷς περὶ τοῦ ἀγαθοῦ; εἷς ἐστιν ὁ ἀγα θὸς, ο τό· Οταν ποιήσητε πάντα τὰ διαταχθέντα ὑμῖν, ὀφείλετε λέγειν ὅτι δοῦλοι ἀχρεῖοί ἐσμεν ὀφείλομεν ποιῆσαι, πεποιήκαμεν· ν ἐὰν γὰρ ποιή σωμεν πάντα τὰ διαταχθέντα, οὐδ᾽ οὕτως, ὡς πρὸς τὰς ἐνθάδε λέξεις, ἀγαθόν τι πεποιήκαμεν· οὐκ ἂν γὰρ, ἀγαθῶν ὄντων ὧν ποιοῦμεν, ἐλέλεκτο δεῖν λέ γειν ἐπὶ τῷ γεγονέναι τὰ διαταχθέντα τό· «Δοῦλοι ἀχρεῖοι ἐσμεν.» Εστι δὲ καταχρηστικῶς αὐτὰ εἰπεῖν εἶναι ἀγαθὰ, ὁμοίως τῷ Εκκλινον ἀπὸ κακοῦ, καὶ ποίησον ἀγαθόν.» Οἶμαι δ' ὅτι ὁ ποιῶν τὸ προστε ταγμένον ἐν τῷ· ι Εκκλινον ἀπὸ κακοῦ, καὶ ποίη σον ἀγαθὸν,» ὡς μὲν πρὸς τὰ ὑπὸ τῶν λοιπῶν ἀνο θρώπων ἐπιτελούμενα ποιεῖ ἀγαθόν· ὡς δὲ πρὸς τὸ ἀληθῶς ἀγαθὸν, ὥσπερ ι οὐ δικαιωθήσεται ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ πᾶς ζῶν, ο πάσης ἀνθρωπίνης δικαιοσύνης ἐλεγχομένης ὡς οὐ δικαιοσύνης, ἐπὰν θεωρηθῇ ἡ τοῦ Περὶ ἀρχῶν Εἰς αὐτόν. πρὸς αὐτόν. πλεῖον γὰρ ἡ ὑποδοχή. πλείων γὰρ ἡ ὑπεροχή. λεγομένων. λέλεκται δὲ πρὸς αὐτό. Οφείλετε λέγειν, 10, λέγετε. i281 tis illius est alia est autem vocis hujus, c bo num, significatio, cum inferiori cuivis applicatur si modo respectu Patris, imago est bonitatis ipsius, et eam habet erga reliqua omnia rationem, quam bonitas Patris erga ipsum, vel etiam proportionem quandam affinem magis et propinquam inter boni tatem Dei, respectu Filii, qui bonitatis ipsius imago est, observare licet, quam Servatoris respectu bo‐ minis boni, vel boni operis, vel arboris bonæ: plus elenim inferioribus bonis Servator præstat, quate nus imago est bonitatis Dei ipsius, quam Deus, qui bonus est, Servatori qui dixit 1: «Pater qui misit me, major me est,› qui et aliorum ratione est boni tatis Dei imago. Fortasse vero cum eorum signifi catione quæ dicta sunt super co: • Quid boni fa ciam?» (ea autem dicta sunt: Quid me interro gas de bono? unus est bonus), connexionem habet illud ": «Cum feceritis omnia quæ præcepta sunt vobis, debetis dicere: Servi inutiles sumus; quod debuimus facere, fecimus. Nam si quæcunque in mandatis habuerimus a nobis gesta fuerint, ne sic quidem, juxta loci hujus significationem, boni quid quam fecerimus; nam si bona essent quæ facimus, minime post morem mandatis gestum, dicendum id esse scriberetur: «Servi inutiles sumus.» At en bona esse per abusionem dicere licet, perinde ac illud: Diverte a malo, et fac bonum. > Ego vero existimo eum qui id facessit quod hoc loco mandatum est: • Diverte a malo, et fac bonum, ratione, quidem eorum quæ a reliquis hominibus aguntur, bonum facere: at respectu veri boni, quemadmodum e non justificabitur in conspectu Dei omnis vivens 1,» cum humana omnis justitia, justitia non esse deprehendatur, postquam justitia bonus, nisi unus Deus, ut illud confirmet quod alibi dicit: Cum omnia feceritis quæ præcepta sunt vobis, debetis dicere: Servi inutiles sumus; quod debuimus facere, fecimus. Nam etsi omnia fecerimus quæ præcepta sunt nobis, nec sie, quantum ad hæc verba, bonum aliquid fecimus. Nec enim si vere bona essent quæ facimus, scriptum fuisset, ut facientes ea dicamus esse nos inutiles servos, si proprie conveniret hominibus appellatio bonitatis: quoniam omne bonum nostrum, abusive et non proprie dicitur bonum. Vere enim quando declinamus a malo et facimus bonum, quantum ad comparationem cæterorum hominum nolentium declinare a malo et facere bonum, dicuntur bona quæ agimus: quantum autem ad veritatem, secundum quod dicitur in hoc loco quia unus est bonus, bonum nostrum non est bonum. Et sicut non justificatur in conspectu Dei omnis vivens, quoniam, quantum ad comparationem justitiæ Dei, omnis justitia hominum invenitur neque justitia esse: sic nec bonus invenitur quisquam in con * Luc. xvi, 10. Psal. XXXIII, Sap. vil, Joan. XIV, Mauth. xix, 16, 17. Psal. Atque hæc ad purgandum Origenem valerent, si non librorum illorum interpres Ruli nus in præfixa illis præfatione lectorem monuisset, ea se vel prætermisisse, vel mutasse, quibus S. Tri nitatis majestas lædi videbatur. Hic ergo Origeniana nostra consuli velim. Huetius. videatur in Filio; neque aliqua dissimilitudo, aut non substantialem in se continentia bonitatem. › distantia bonitatis in Filio est. Propter quod non debet velut blasphemiæ aliquod genus putari in en quod dictum est: Nemo bonus, nisi unus Deus Pa ter; ut propterea putetur vel Christus, vel Spiritus sanctus negari quod bonus sit; sed, ut superius diximus, principalis bonitas in Deo sentienda est Patre, ex quo et Filius natus, et Spiritus sanctus procedens, sine dubio bonitatis ejus naturam reti nent, quæ est in eo fonte de quo vel natus est Fi lius, vel procedens Spiritus sanctus. Jam vero si qua bona alia in Scripturis dicuntur, vel angelus, vel homo, vel thesaurus, vel cor bonum, vel arbor bona; hæc omnia abusive dicuntur, accidentalem, Codex Regius, Codex Regius, Lege Codex Regius, Paulo post lege etc. Luc. xvu, i281 tis illius est alia est autem vocis hujus, c bo num, significatio, cum inferiori cuivis applicatur si modo respectu Patris, imago est bonitatis ipsius, et eam habet erga reliqua omnia rationem, quam bonitas Patris erga ipsum, vel etiam proportionem quandam affinem magis et propinquam inter boni tatem Dei, respectu Filii, qui bonitatis ipsius imago est, observare licet, quam Servatoris respectu bo‐ minis boni, vel boni operis, vel arboris bonæ: plus elenim inferioribus bonis Servator præstat, quate nus imago est bonitatis Dei ipsius, quam Deus, qui bonus est, Servatori qui dixit 1: «Pater qui misit me, major me est,› qui et aliorum ratione est boni tatis Dei imago. Fortasse vero cum eorum signifi catione quæ dicta sunt super co: • Quid boni fa ciam?» (ea autem dicta sunt: Quid me interro gas de bono? unus est bonus), connexionem habet illud ": «Cum feceritis omnia quæ præcepta sunt vobis, debetis dicere: Servi inutiles sumus; quod debuimus facere, fecimus. Nam si quæcunque in mandatis habuerimus a nobis gesta fuerint, ne sic quidem, juxta loci hujus significationem, boni quid quam fecerimus; nam si bona essent quæ facimus, minime post morem mandatis gestum, dicendum id esse scriberetur: «Servi inutiles sumus.» At en bona esse per abusionem dicere licet, perinde ac illud: Diverte a malo, et fac bonum. > Ego vero existimo eum qui id facessit quod hoc loco mandatum est: • Diverte a malo, et fac bonum, ratione, quidem eorum quæ a reliquis hominibus aguntur, bonum facere: at respectu veri boni, quemadmodum e non justificabitur in conspectu Dei omnis vivens 1,» cum humana omnis justitia, justitia non esse deprehendatur, postquam justitia bonus, nisi unus Deus, ut illud confirmet quod alibi dicit: Cum omnia feceritis quæ præcepta sunt vobis, debetis dicere: Servi inutiles sumus; quod debuimus facere, fecimus. Nam etsi omnia fecerimus quæ præcepta sunt nobis, nec sie, quantum ad hæc verba, bonum aliquid fecimus. Nec enim si vere bona essent quæ facimus, scriptum fuisset, ut facientes ea dicamus esse nos inutiles servos, si proprie conveniret hominibus appellatio bonitatis: quoniam omne bonum nostrum, abusive et non proprie dicitur bonum. Vere enim quando declinamus a malo et facimus bonum, quantum ad comparationem cæterorum hominum nolentium declinare a malo et facere bonum, dicuntur bona quæ agimus: quantum autem ad veritatem, secundum quod dicitur in hoc loco quia unus est bonus, bonum nostrum non est bonum. Et sicut non justificatur in conspectu Dei omnis vivens, quoniam, quantum ad comparationem justitiæ Dei, omnis justitia hominum invenitur neque justitia esse: sic nec bonus invenitur quisquam in con * Luc. xvi, 10. Psal. XXXIII, Sap. vil, Joan. XIV, Mauth. xix, 16, 17. Psal. Atque hæc ad purgandum Origenem valerent, si non librorum illorum interpres Ruli nus in præfixa illis præfatione lectorem monuisset, ea se vel prætermisisse, vel mutasse, quibus S. Tri nitatis majestas lædi videbatur. Hic ergo Origeniana nostra consuli velim. Huetius. videatur in Filio; neque aliqua dissimilitudo, aut non substantialem in se continentia bonitatem. › distantia bonitatis in Filio est. Propter quod non debet velut blasphemiæ aliquod genus putari in en quod dictum est: Nemo bonus, nisi unus Deus Pa ter; ut propterea putetur vel Christus, vel Spiritus sanctus negari quod bonus sit; sed, ut superius diximus, principalis bonitas in Deo sentienda est Patre, ex quo et Filius natus, et Spiritus sanctus procedens, sine dubio bonitatis ejus naturam reti nent, quæ est in eo fonte de quo vel natus est Fi lius, vel procedens Spiritus sanctus. Jam vero si qua bona alia in Scripturis dicuntur, vel angelus, vel homo, vel thesaurus, vel cor bonum, vel arbor bona; hæc omnia abusive dicuntur, accidentalem, Codex Regius, Codex Regius, Lege Codex Regius, Paulo post lege etc. Luc. xvu,

τί ἔτι ὑστερῶ;» ἀπεκρίνατο ὁ σωτὴρ ὡς μή- [πω] τελείου ὄντος τοῦ «ταῦτα πάντα» πεποιηκότος, καὶ ὡς συγκατατιθέμενος τῷ «ταῦτα πάντα» ἐποίησα, τὸ «εἰ θέλεις τέλειος εἶναι, ὕπαγε πώλησόν σου τὰ ὑπάρχοντα καὶ δὸς πτωχοῖς, καὶ ἕξεις θησαυρὸν ἐν οὐρανῷ, καὶ δεῦρο ἀκολούθει μοι.» πρόςχες οὖν, εἰ δυνάμεθα πρὸς τὴν προκειμένην ζήτησιν καθ’ ἕνα μὲν τρόπον οὕτως ἀπαντῆσαι, ὅτι μήποτε τὸ «ἀγαπήσεις τὸν πλησίον σου ὡς ἑαυτὸν» ὑπονοεῖσθαι δύναται ὡς οὐχ ὑπὸ τοῦ σωτῆρος ἐνταῦθα παρειλῆφθαι, ἀλλ’ ὑπό τινος τὴν ἀκρίβειαν μὴ νοήσαντος τῶν λεγομένων προστεθεῖσθαι. καὶ ι τῆς ἀγαθότητος αὐτοῦ εἰκών· › καὶ παντὸς δὲ ';» τοῦ ὑποδεεστέρου ᾧ ἐφαρμόζεται ἡ «ἀγαθὸν,» φωνή, ἄλλο σημαινόμενον ἔχει τὸ ἐφ᾽ αὐτοῦ λεγόμενον· εἴπερ ὡς μὲν πρὸς τὸν Πατέρα εἰκὼν ἐστιν ἀγαθότητος, ὡς δὲ πρὸς τὰ λοιπὰ, ὅπερ ἡ τοῦ Πατρὸς ἀγαθότης εἰς αὐτόν ἢ καὶ μᾶλλον ἐστί τινα αναλογίαν προσεχῆ ἰδεῖν ἐπὶ ἀγαθότητος τοῦ Θεοῦ πρὸς τὸν Σωτῆρα ὄντα εἰκόνα τῆς ἀγαθότητος αὐτοῦ, ἤπερ ἐπὶ τοῦ Σωτῆρος πρὸς ἀγαθὸν ἄνθρωπον, καὶ ἀγαθὸν ἔργον, καὶ ἀγαθὸν δένδρον πλεῖον γὰρ ἡ ὑπεροχή πρὸς τὰ ὑποδεέ στερα ἀγαθὰ ἐν τῷ Σωτῆρι, καθό ἐστιν εἰκὼν τῆς ἀγαθότητος αὐτοῦ τοῦ Θεοῦ, ἤπερ ἡ ὑπεροχή τοῦ Θεοῦ ὄντος ἀγαθοῦ πρὸς τὸν εἰπόντα Σωτῆρα·. Ο Πατὴρ ὁ πέμψας με μείζων μου ἐστὶν, ο ὄντα πρὸς ἑτέρους καὶ εἰκόνα τῆς ἀγαθότητος τοῦ Θεοῦ. Τάχα δὲ τοῦ βουλήματος ἔχεται τῶν λελεγμένων πρὸς τό· «Τί ἀγαθὸν ποιήσω; ο λελέχθαι δὲ πρὸς αὐτό Τί με ἐρωτᾷς περὶ τοῦ ἀγαθοῦ; εἷς ἐστιν ὁ ἀγα θὸς, ο τό· Οταν ποιήσητε πάντα τὰ διαταχθέντα ὑμῖν, ὀφείλετε λέγειν ὅτι δοῦλοι ἀχρεῖοί ἐσμεν ὀφείλομεν ποιῆσαι, πεποιήκαμεν· ν ἐὰν γὰρ ποιή σωμεν πάντα τὰ διαταχθέντα, οὐδ᾽ οὕτως, ὡς πρὸς τὰς ἐνθάδε λέξεις, ἀγαθόν τι πεποιήκαμεν· οὐκ ἂν γὰρ, ἀγαθῶν ὄντων ὧν ποιοῦμεν, ἐλέλεκτο δεῖν λέ γειν ἐπὶ τῷ γεγονέναι τὰ διαταχθέντα τό· «Δοῦλοι ἀχρεῖοι ἐσμεν.» Εστι δὲ καταχρηστικῶς αὐτὰ εἰπεῖν εἶναι ἀγαθὰ, ὁμοίως τῷ Εκκλινον ἀπὸ κακοῦ, καὶ ποίησον ἀγαθόν.» Οἶμαι δ' ὅτι ὁ ποιῶν τὸ προστε ταγμένον ἐν τῷ· ι Εκκλινον ἀπὸ κακοῦ, καὶ ποίη σον ἀγαθὸν,» ὡς μὲν πρὸς τὰ ὑπὸ τῶν λοιπῶν ἀνο θρώπων ἐπιτελούμενα ποιεῖ ἀγαθόν· ὡς δὲ πρὸς τὸ ἀληθῶς ἀγαθὸν, ὥσπερ ι οὐ δικαιωθήσεται ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ πᾶς ζῶν, ο πάσης ἀνθρωπίνης δικαιοσύνης ἐλεγχομένης ὡς οὐ δικαιοσύνης, ἐπὰν θεωρηθῇ ἡ τοῦ Περὶ ἀρχῶν Εἰς αὐτόν. πρὸς αὐτόν. πλεῖον γὰρ ἡ ὑποδοχή. πλείων γὰρ ἡ ὑπεροχή. λεγομένων. λέλεκται δὲ πρὸς αὐτό. Οφείλετε λέγειν, 10, λέγετε. καὶ ι τῆς ἀγαθότητος αὐτοῦ εἰκών· › καὶ παντὸς δὲ ';» τοῦ ὑποδεεστέρου ᾧ ἐφαρμόζεται ἡ «ἀγαθὸν,» φωνή, ἄλλο σημαινόμενον ἔχει τὸ ἐφ᾽ αὐτοῦ λεγόμενον· εἴπερ ὡς μὲν πρὸς τὸν Πατέρα εἰκὼν ἐστιν ἀγαθότητος, ὡς δὲ πρὸς τὰ λοιπὰ, ὅπερ ἡ τοῦ Πατρὸς ἀγαθότης εἰς αὐτόν ἢ καὶ μᾶλλον ἐστί τινα αναλογίαν προσεχῆ ἰδεῖν ἐπὶ ἀγαθότητος τοῦ Θεοῦ πρὸς τὸν Σωτῆρα ὄντα εἰκόνα τῆς ἀγαθότητος αὐτοῦ, ἤπερ ἐπὶ τοῦ Σωτῆρος πρὸς ἀγαθὸν ἄνθρωπον, καὶ ἀγαθὸν ἔργον, καὶ ἀγαθὸν δένδρον πλεῖον γὰρ ἡ ὑπεροχή πρὸς τὰ ὑποδεέ στερα ἀγαθὰ ἐν τῷ Σωτῆρι, καθό ἐστιν εἰκὼν τῆς ἀγαθότητος αὐτοῦ τοῦ Θεοῦ, ἤπερ ἡ ὑπεροχή τοῦ Θεοῦ ὄντος ἀγαθοῦ πρὸς τὸν εἰπόντα Σωτῆρα·. Ο Πατὴρ ὁ πέμψας με μείζων μου ἐστὶν, ο ὄντα πρὸς ἑτέρους καὶ εἰκόνα τῆς ἀγαθότητος τοῦ Θεοῦ. Τάχα δὲ τοῦ βουλήματος ἔχεται τῶν λελεγμένων πρὸς τό· «Τί ἀγαθὸν ποιήσω; ο λελέχθαι δὲ πρὸς αὐτό Τί με ἐρωτᾷς περὶ τοῦ ἀγαθοῦ; εἷς ἐστιν ὁ ἀγα θὸς, ο τό· Οταν ποιήσητε πάντα τὰ διαταχθέντα ὑμῖν, ὀφείλετε λέγειν ὅτι δοῦλοι ἀχρεῖοί ἐσμεν ὀφείλομεν ποιῆσαι, πεποιήκαμεν· ν ἐὰν γὰρ ποιή σωμεν πάντα τὰ διαταχθέντα, οὐδ᾽ οὕτως, ὡς πρὸς τὰς ἐνθάδε λέξεις, ἀγαθόν τι πεποιήκαμεν· οὐκ ἂν γὰρ, ἀγαθῶν ὄντων ὧν ποιοῦμεν, ἐλέλεκτο δεῖν λέ γειν ἐπὶ τῷ γεγονέναι τὰ διαταχθέντα τό· «Δοῦλοι ἀχρεῖοι ἐσμεν.» Εστι δὲ καταχρηστικῶς αὐτὰ εἰπεῖν εἶναι ἀγαθὰ, ὁμοίως τῷ Εκκλινον ἀπὸ κακοῦ, καὶ ποίησον ἀγαθόν.» Οἶμαι δ' ὅτι ὁ ποιῶν τὸ προστε ταγμένον ἐν τῷ· ι Εκκλινον ἀπὸ κακοῦ, καὶ ποίη σον ἀγαθὸν,» ὡς μὲν πρὸς τὰ ὑπὸ τῶν λοιπῶν ἀνο θρώπων ἐπιτελούμενα ποιεῖ ἀγαθόν· ὡς δὲ πρὸς τὸ ἀληθῶς ἀγαθὸν, ὥσπερ ι οὐ δικαιωθήσεται ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ πᾶς ζῶν, ο πάσης ἀνθρωπίνης δικαιοσύνης ἐλεγχομένης ὡς οὐ δικαιοσύνης, ἐπὰν θεωρηθῇ ἡ τοῦ Περὶ ἀρχῶν Εἰς αὐτόν. πρὸς αὐτόν. πλεῖον γὰρ ἡ ὑποδοχή. πλείων γὰρ ἡ ὑπεροχή. λεγομένων. λέλεκται δὲ πρὸς αὐτό. Οφείλετε λέγειν, 10, λέγετε. i281 tis illius est alia est autem vocis hujus, c bo num, significatio, cum inferiori cuivis applicatur si modo respectu Patris, imago est bonitatis ipsius, et eam habet erga reliqua omnia rationem, quam bonitas Patris erga ipsum, vel etiam proportionem quandam affinem magis et propinquam inter boni tatem Dei, respectu Filii, qui bonitatis ipsius imago est, observare licet, quam Servatoris respectu bo‐ minis boni, vel boni operis, vel arboris bonæ: plus elenim inferioribus bonis Servator præstat, quate nus imago est bonitatis Dei ipsius, quam Deus, qui bonus est, Servatori qui dixit 1: «Pater qui misit me, major me est,› qui et aliorum ratione est boni tatis Dei imago. Fortasse vero cum eorum signifi catione quæ dicta sunt super co: • Quid boni fa ciam?» (ea autem dicta sunt: Quid me interro gas de bono? unus est bonus), connexionem habet illud ": «Cum feceritis omnia quæ præcepta sunt vobis, debetis dicere: Servi inutiles sumus; quod debuimus facere, fecimus. Nam si quæcunque in mandatis habuerimus a nobis gesta fuerint, ne sic quidem, juxta loci hujus significationem, boni quid quam fecerimus; nam si bona essent quæ facimus, minime post morem mandatis gestum, dicendum id esse scriberetur: «Servi inutiles sumus.» At en bona esse per abusionem dicere licet, perinde ac illud: Diverte a malo, et fac bonum. > Ego vero existimo eum qui id facessit quod hoc loco mandatum est: • Diverte a malo, et fac bonum, ratione, quidem eorum quæ a reliquis hominibus aguntur, bonum facere: at respectu veri boni, quemadmodum e non justificabitur in conspectu Dei omnis vivens 1,» cum humana omnis justitia, justitia non esse deprehendatur, postquam justitia bonus, nisi unus Deus, ut illud confirmet quod alibi dicit: Cum omnia feceritis quæ præcepta sunt vobis, debetis dicere: Servi inutiles sumus; quod debuimus facere, fecimus. Nam etsi omnia fecerimus quæ præcepta sunt nobis, nec sie, quantum ad hæc verba, bonum aliquid fecimus. Nec enim si vere bona essent quæ facimus, scriptum fuisset, ut facientes ea dicamus esse nos inutiles servos, si proprie conveniret hominibus appellatio bonitatis: quoniam omne bonum nostrum, abusive et non proprie dicitur bonum. Vere enim quando declinamus a malo et facimus bonum, quantum ad comparationem cæterorum hominum nolentium declinare a malo et facere bonum, dicuntur bona quæ agimus: quantum autem ad veritatem, secundum quod dicitur in hoc loco quia unus est bonus, bonum nostrum non est bonum. Et sicut non justificatur in conspectu Dei omnis vivens, quoniam, quantum ad comparationem justitiæ Dei, omnis justitia hominum invenitur neque justitia esse: sic nec bonus invenitur quisquam in con * Luc. xvi, 10. Psal. XXXIII, Sap. vil, Joan. XIV, Mauth. xix, 16, 17. Psal. Atque hæc ad purgandum Origenem valerent, si non librorum illorum interpres Ruli nus in præfixa illis præfatione lectorem monuisset, ea se vel prætermisisse, vel mutasse, quibus S. Tri nitatis majestas lædi videbatur. Hic ergo Origeniana nostra consuli velim. Huetius. videatur in Filio; neque aliqua dissimilitudo, aut non substantialem in se continentia bonitatem. › distantia bonitatis in Filio est. Propter quod non debet velut blasphemiæ aliquod genus putari in en quod dictum est: Nemo bonus, nisi unus Deus Pa ter; ut propterea putetur vel Christus, vel Spiritus sanctus negari quod bonus sit; sed, ut superius diximus, principalis bonitas in Deo sentienda est Patre, ex quo et Filius natus, et Spiritus sanctus procedens, sine dubio bonitatis ejus naturam reti nent, quæ est in eo fonte de quo vel natus est Fi lius, vel procedens Spiritus sanctus. Jam vero si qua bona alia in Scripturis dicuntur, vel angelus, vel homo, vel thesaurus, vel cor bonum, vel arbor bona; hæc omnia abusive dicuntur, accidentalem, Codex Regius, Codex Regius, Lege Codex Regius, Paulo post lege etc. Luc. xvu, i281 tis illius est alia est autem vocis hujus, c bo num, significatio, cum inferiori cuivis applicatur si modo respectu Patris, imago est bonitatis ipsius, et eam habet erga reliqua omnia rationem, quam bonitas Patris erga ipsum, vel etiam proportionem quandam affinem magis et propinquam inter boni tatem Dei, respectu Filii, qui bonitatis ipsius imago est, observare licet, quam Servatoris respectu bo‐ minis boni, vel boni operis, vel arboris bonæ: plus elenim inferioribus bonis Servator præstat, quate nus imago est bonitatis Dei ipsius, quam Deus, qui bonus est, Servatori qui dixit 1: «Pater qui misit me, major me est,› qui et aliorum ratione est boni tatis Dei imago. Fortasse vero cum eorum signifi catione quæ dicta sunt super co: • Quid boni fa ciam?» (ea autem dicta sunt: Quid me interro gas de bono? unus est bonus), connexionem habet illud ": «Cum feceritis omnia quæ præcepta sunt vobis, debetis dicere: Servi inutiles sumus; quod debuimus facere, fecimus. Nam si quæcunque in mandatis habuerimus a nobis gesta fuerint, ne sic quidem, juxta loci hujus significationem, boni quid quam fecerimus; nam si bona essent quæ facimus, minime post morem mandatis gestum, dicendum id esse scriberetur: «Servi inutiles sumus.» At en bona esse per abusionem dicere licet, perinde ac illud: Diverte a malo, et fac bonum. > Ego vero existimo eum qui id facessit quod hoc loco mandatum est: • Diverte a malo, et fac bonum, ratione, quidem eorum quæ a reliquis hominibus aguntur, bonum facere: at respectu veri boni, quemadmodum e non justificabitur in conspectu Dei omnis vivens 1,» cum humana omnis justitia, justitia non esse deprehendatur, postquam justitia bonus, nisi unus Deus, ut illud confirmet quod alibi dicit: Cum omnia feceritis quæ præcepta sunt vobis, debetis dicere: Servi inutiles sumus; quod debuimus facere, fecimus. Nam etsi omnia fecerimus quæ præcepta sunt nobis, nec sie, quantum ad hæc verba, bonum aliquid fecimus. Nec enim si vere bona essent quæ facimus, scriptum fuisset, ut facientes ea dicamus esse nos inutiles servos, si proprie conveniret hominibus appellatio bonitatis: quoniam omne bonum nostrum, abusive et non proprie dicitur bonum. Vere enim quando declinamus a malo et facimus bonum, quantum ad comparationem cæterorum hominum nolentium declinare a malo et facere bonum, dicuntur bona quæ agimus: quantum autem ad veritatem, secundum quod dicitur in hoc loco quia unus est bonus, bonum nostrum non est bonum. Et sicut non justificatur in conspectu Dei omnis vivens, quoniam, quantum ad comparationem justitiæ Dei, omnis justitia hominum invenitur neque justitia esse: sic nec bonus invenitur quisquam in con * Luc. xvi, 10. Psal. XXXIII, Sap. vil, Joan. XIV, Mauth. xix, 16, 17. Psal. Atque hæc ad purgandum Origenem valerent, si non librorum illorum interpres Ruli nus in præfixa illis præfatione lectorem monuisset, ea se vel prætermisisse, vel mutasse, quibus S. Tri nitatis majestas lædi videbatur. Hic ergo Origeniana nostra consuli velim. Huetius. videatur in Filio; neque aliqua dissimilitudo, aut non substantialem in se continentia bonitatem. › distantia bonitatis in Filio est. Propter quod non debet velut blasphemiæ aliquod genus putari in en quod dictum est: Nemo bonus, nisi unus Deus Pa ter; ut propterea putetur vel Christus, vel Spiritus sanctus negari quod bonus sit; sed, ut superius diximus, principalis bonitas in Deo sentienda est Patre, ex quo et Filius natus, et Spiritus sanctus procedens, sine dubio bonitatis ejus naturam reti nent, quæ est in eo fonte de quo vel natus est Fi lius, vel procedens Spiritus sanctus. Jam vero si qua bona alia in Scripturis dicuntur, vel angelus, vel homo, vel thesaurus, vel cor bonum, vel arbor bona; hæc omnia abusive dicuntur, accidentalem, Codex Regius, Codex Regius, Lege Codex Regius, Paulo post lege etc. Luc. xvu,

ἐνατενίσας γὰρ αὐτοῦ τῇ διανοίᾳ, εἶδεν ἄνθρωπον εὐσυνειδήτως ἐπαγγειλάμενον πεπληρωκέναι τὰς προκειμένας ἐντολάς. οὐκ ἂν δὲ εἰρημένου πρὸς ταῖς ἑτέραις ἐντολαῖς καὶ τοῦ «ἀγαπήσεις τὸν πλησίον σου ὡς ἑαυτὸν» τὴν κεφαλαιωδεστέραν καὶ διαφέρουσαν παρέλιπον ἐντολὴν ὁ Μᾶρκος καὶ ὁ Λουκᾶς, ἐὰν μὴ ἔρα τις ὅμοια μὲν φήσῃ εἶναι τὰ γεγραμμένα, οὐ περὶ τοῦ αὐτοῦ δὲ λελέχθαι. πῶς δὲ κἂν ὡς οὐδέπω τελείῳ τῷ πρὸς ἑτέροις [ἐπαγγειλαμένῳ] καὶ τὴν «ἀγαπήσεις τὸν πλησίον σου ὡς ἑαυτὸν» ἐντολὴν πεπληρωκότι ἔφη ὁ Ἰησοῦς τὸ «εἰ θέλεις τέλειος εἶναι, ὕπαγε πώλησόν σου τὰ ὑπάρχοντα καὶ δὸς πτωχοῖς» καὶ τὰ ἑξῆς; Καὶ εἰ μὲν μὴ καὶ περὶ ἄλλων πολλῶν διαφωνία ἦν πρὸς ἄλληλα τῶν ἀντιγράφων, ὥστε πάντα τὰ κατὰ Ματθαῖον μὴ συνᾴδειν ἀλλήλοις, ὁμοίως δὲ καὶ τὰ λοιπὰ εὐαγγέλια, κἂν ἀσεβής τις ἔδοξεν εἶναι ὁ ὑπονοῶν ἐνταῦθα προσερρίφθαι οὐκ εἰρημένην ὑπὸ τοῦ σωτῆρος πρὸς τὸν πλούσιον τὴν «ἀγαπήσεις τὸν πλησίον σου ὡς ἑαυτὸν» ἐντολήν. Θεοῦ δικαιοσύνη· οὕτως οὐδὲ ἀγαθὸς χρηματίσειεν ἐνώπιον τοῦ ἀγαθοῦ Θεοῦ πᾶς ὃς πρὸς τὰ ὑπο δεέστερα συγκρίσει ἐκείνων ἀγαθὸς ἂν λεχθείη. Λέγοιτο δ' ἂν ὑπό τινος, ὡς ἄρα γινώσκων ὁ Σω τὴρ τὴν τοῦ πυνθανομένου ἕξιν καὶ προαίρεσιν, πάνυ ἀποδέουσαν τοῦ ποιεῖν τὸ ἐφικτὸν ἀνθρώποις ἀγαθὸν, εἶπεν αὐτῷ πυνθανομένῳ· «Τί ἀγαθὸν ποιήσω;» τό· «Τί με επερωτᾷς περὶ τοῦ ἀγαθοῦ; ο ὡσεὶ ἔλεγε· Μὴ παρεσκευασμένος ὢν πρὸς τὰ λεχθη σόμενα ἂν περὶ τοῦ ἀγαθοῦ, πυνθάνῃ τί ἀγαθὸν ποιήσας, ζωὴν αἰώνιον κληρονομήσεις. Εἶτα δ σκει, ὅτι ἀληθῶς ἀγαθὸς εἷς ἐστι, περὶ οὗ καὶ ὁ νόμος λέγει τό· «Ακουε, Ἰσραήλ. Κύριος ὁ Θεὸς ἡμῶν Κύριος ἐστι (55)·, κυρίως γὰρ ὁ Σωτὴρ, καὶ κυρίως Κύριος, καὶ κυρίως ἀγαθὸς οὗτός ἐστιν, ὃν πείθομαι πάντα ὡς ἀγαθὸν ποιεῖν. Ζητήσεις δὲ πῶς τῆς ἀγαθότητος αὐτοῦ πνεῖ καὶ τὰ μὴ νοούμενα ὑπὸ τῶν ὅσον ἐφ' ἑαυτοῖς συκοφαντούντων τὸν τοῦ νόμου Θεὸν καὶ κατηγορούντων αὐτοῦ ἃ οὐδὲ περὶ ἀνθρώπου ταχέως λέγειν εὔκολόν ἐστι· πείθομαι γὰρ Θεοῦ ἀγαθότητος πνεῖν καὶ τό· ο Ἐγὼ ἀπο κτενῶ, ν οὐκ ἔλαττον τοῦ· «Καὶ ζῆν ποιήσω· ν ὁμοίως δὲ καὶ τό· ο Πατάξω,» οὐχ ἧττον τοῦ· «Κἀγὼ ἰά σομαι.» Εἰ δὲ καὶ αὐτὸς ἀλγεῖν ποιεῖ, ἰστέον ότι πολλάκις καὶ ἰατρὸς ἀλγεῖν ποιεῖ· ποιήσας δὲ ἀλγεῖν ὁ Θεὸς, πάλιν ἀποκαθίστησιν· οὕτω δὲ καὶ ἀπὸ ἀγα θότητος, οὓς ἔπαισεν, ἔπαισεν· «ὡς γὰρ υἱοῖς τοῖς παιδευομένοις προσφέρεται ὁ Θεός· τίς γὰρ υἱὸς ὄν οὐ παιδεύει πατήρ;» Αλλὰ καὶ ι πᾶσα παιδεία πρὸς τὸ παρὸν οὐ δοκεῖ χαρᾶς εἶναι, ἀλλὰ λύπης· ὕστερον δὲ καρπὸν εἰρηνικὸν τοῖς δι' αὐτῆς γεγυμνασμένοις ἀποδίδωσι δικαιοσύνης.» Διόπερ ὡς ἔπαισεν ὁ Θεὸς, οὕτως καὶ ἰάσατο· ἀληθὲς γὰρ τό· ι Επαισε, καὶ αἱ χεῖρες αὐτοῦ ἰάσαντο.» Εἰ καὶ παράδοξον δὲ τὸ λεχθησόμενον, ὅμως λεχθήσεται. Ἀγαθοῦ Θεοῦ ὀνο μαζόμενος θυμὸς ἔργον σωτήριον ποιεῖ ἐλέγχων, καὶ ἡ λεγομένη ὀργὴ αὐτοῦ, ἐπεὶ ἐστιν ἀγαθοῦ Θεοῦ, παιδεύει. Πολλὰ δ᾽ ἂν λέγοιτο πρὸς τοὺς δυναμένους ν, 18. Πᾶς ἐς πρός, πᾶς ὁ, Κύριός έστι. Κύριος εἷς ἐστι, Ηυετιus. Συκοφαντούντων τὸν τοῦ νόμου Θεόν. Ταχέως. τάχα, Εt Θεοῦ δικαιοσύνη· οὕτως οὐδὲ ἀγαθὸς χρηματίσειεν ἐνώπιον τοῦ ἀγαθοῦ Θεοῦ πᾶς ὃς πρὸς τὰ ὑπο δεέστερα συγκρίσει ἐκείνων ἀγαθὸς ἂν λεχθείη. Λέγοιτο δ' ἂν ὑπό τινος, ὡς ἄρα γινώσκων ὁ Σω τὴρ τὴν τοῦ πυνθανομένου ἕξιν καὶ προαίρεσιν, πάνυ ἀποδέουσαν τοῦ ποιεῖν τὸ ἐφικτὸν ἀνθρώποις ἀγαθὸν, εἶπεν αὐτῷ πυνθανομένῳ· «Τί ἀγαθὸν ποιήσω;» τό· «Τί με επερωτᾷς περὶ τοῦ ἀγαθοῦ; ο ὡσεὶ ἔλεγε· Μὴ παρεσκευασμένος ὢν πρὸς τὰ λεχθη σόμενα ἂν περὶ τοῦ ἀγαθοῦ, πυνθάνῃ τί ἀγαθὸν ποιήσας, ζωὴν αἰώνιον κληρονομήσεις. Εἶτα δ σκει, ὅτι ἀληθῶς ἀγαθὸς εἷς ἐστι, περὶ οὗ καὶ ὁ νόμος λέγει τό· «Ακουε, Ἰσραήλ. Κύριος ὁ Θεὸς ἡμῶν Κύριος ἐστι (55)·, κυρίως γὰρ ὁ Σωτὴρ, καὶ κυρίως Κύριος, καὶ κυρίως ἀγαθὸς οὗτός ἐστιν, ὃν πείθομαι πάντα ὡς ἀγαθὸν ποιεῖν. Ζητήσεις δὲ πῶς τῆς ἀγαθότητος αὐτοῦ πνεῖ καὶ τὰ μὴ νοούμενα ὑπὸ τῶν ὅσον ἐφ' ἑαυτοῖς συκοφαντούντων τὸν τοῦ νόμου Θεὸν καὶ κατηγορούντων αὐτοῦ ἃ οὐδὲ περὶ ἀνθρώπου ταχέως λέγειν εὔκολόν ἐστι· πείθομαι γὰρ Θεοῦ ἀγαθότητος πνεῖν καὶ τό· ο Ἐγὼ ἀπο κτενῶ, ν οὐκ ἔλαττον τοῦ· «Καὶ ζῆν ποιήσω· ν ὁμοίως δὲ καὶ τό· ο Πατάξω,» οὐχ ἧττον τοῦ· «Κἀγὼ ἰά σομαι.» Εἰ δὲ καὶ αὐτὸς ἀλγεῖν ποιεῖ, ἰστέον ότι πολλάκις καὶ ἰατρὸς ἀλγεῖν ποιεῖ· ποιήσας δὲ ἀλγεῖν ὁ Θεὸς, πάλιν ἀποκαθίστησιν· οὕτω δὲ καὶ ἀπὸ ἀγα θότητος, οὓς ἔπαισεν, ἔπαισεν· «ὡς γὰρ υἱοῖς τοῖς παιδευομένοις προσφέρεται ὁ Θεός· τίς γὰρ υἱὸς ὄν οὐ παιδεύει πατήρ;» Αλλὰ καὶ ι πᾶσα παιδεία πρὸς τὸ παρὸν οὐ δοκεῖ χαρᾶς εἶναι, ἀλλὰ λύπης· ὕστερον δὲ καρπὸν εἰρηνικὸν τοῖς δι' αὐτῆς γεγυμνασμένοις ἀποδίδωσι δικαιοσύνης.» Διόπερ ὡς ἔπαισεν ὁ Θεὸς, οὕτως καὶ ἰάσατο· ἀληθὲς γὰρ τό· ι Επαισε, καὶ αἱ χεῖρες αὐτοῦ ἰάσαντο.» Εἰ καὶ παράδοξον δὲ τὸ λεχθησόμενον, ὅμως λεχθήσεται. Ἀγαθοῦ Θεοῦ ὀνο μαζόμενος θυμὸς ἔργον σωτήριον ποιεῖ ἐλέγχων, καὶ ἡ λεγομένη ὀργὴ αὐτοῦ, ἐπεὶ ἐστιν ἀγαθοῦ Θεοῦ, παιδεύει. Πολλὰ δ᾽ ἂν λέγοιτο πρὸς τοὺς δυναμένους ν, 18. Πᾶς ἐς πρός, πᾶς ὁ, Κύριός έστι. Κύριος εἷς ἐστι, Ηυετιus. Συκοφαντούντων τὸν τοῦ νόμου Θεόν. Ταχέως. τάχα, Εt Dei in conspectu fuerit; ita coram bono Deo bo num nequaquam appellatum iri, qui cum inferiori bus comparatus, boni nomen meruisset. valorein interrogantis affectionem et voluntatem, quæ multum aberat ut bonum omne in hominis potestate positum præstaret, interroganti ei " Quid boni faciam?» respondisse: • Quid ne in terrogas de bono? > ac si dixisset: lis obeundis præceptis quæ de bono tibi tradam, haudquaquam paratus, quæris quid boni faciens vitam æternam consequeris. Deinde unum vere bonum esse docet, de quo id ait lex 18: «Audi, Israel, Dominus Deus noster, Dominus unus est;» proprie enim Servator ille est, proprie Dominus, et proprie bonus, a quo omnia ut bona fieri persuasum habeo. Quæres au tem quomodo bonitatem illius ea etiam spirent, quæ ab iis minime intelliguntur, qui Deum legis, quai tum in se est, calumniantur, eumque hoc crimi nantur nomine, quo ne hominem quidem reprehen dere promptum foret. Sic enim auimum meum in duco, non minus id Dei bonitatem significare Ego occidam,, atque illud: e Et ego vivere fa ciam;» item et hoc: • Percutiam; s haud secus ac: Et ego sanabo. • Quod si doloris ille non nunquam auctor est, sciendum est medicum quo que sæpe doloris auctorem esse: at dolorem iu cutiens Deus, rursus sanitati restituit; ita et quos percussit, bonitate sua adductus percussit. Quos. enim corripit: Tanquam filiis se offert Deus; quis enim filius quem non corripit pater?, Verum om. nis disciplina in præsenti quidem videtur non esse gaudii, sed maroris: postea autem fructum pacatissimum exercitatis per eam reddit justitiæ "¸ Idcirco quemadmodum percussit Deus, ita et sana vit; verum enim illud est ": «Percussit, et manus ejus sanaverunt.» At quamvis præter omnium opi nionem sit quod dicetur, dicetur tamen; boni Dei spectu Dei, quantum ad comparationem bonitatis illius, quamvis quantum ad comparationem cæterorum hominum bonus quis appelletur. ciat vel humanum bonum, dixit ei interroganti: c Quid boni faciam? Quid me interrogas de bono?, tanquam si dicat: Cum sis imparatus ad ea quæ dicuntur bona, quid me interrogas de bono, quid boni faciens vitam æternam possidebis: et sic docet quoniam vere unus est bonus. Considera autem quomodo bonitatem ejus omnia sperant etiam ea quæ videntur contraria esse: quale est: Ego percutiam, et ego occidam;» non minus quam quod dicit:. Et vivere faciam, et ego sanabo. Et si ipse facit dolorem, scire debemus quoniam et medicus frequenter facit dolorem. Faciens enim Deus dolorem iterum restituit. Sic et ex bonitate quos percutit, percutit quasi filios. Quis enim est filius quem non corripit pater? Sed et omnis disciplina ad præsens non videtur esse gaudii, sed moeroris: postmodum autem fructum pacificum reddet eis qui per eam exercitantur. Propterea, sicut percutit Deus, sic et sanat. Verum est enim quod scribitur: «Percussit, et manus ejus sanaverunt.. si novum videtur quod dicere volo, tamen dico Boni Dei est ipse quoque qui dicitur furor ejus: quoniam opus salutis operatur arguens; et quæ dicitur ira ejus, quoniam est boni Dei, corripit ut emendet. Et multa possunt dici de bonitate ejus ad ædificatio nem hominum, ut non conturbentur de bonitate ipsius. Multa enim justerabscondit a timentibus se,»ut ne Matth. xix, 16, 17. Deut. VI, 4. 1º Deut. xxxı, 39. Job v, 18.» Hebr. xır, 7, 11. ss Job etc. Ita ad oram habet codex Anglicanus, at in contextu, quemadmodum et Regius. Deuter. vi, 4, LXX habent et editiones universa. Si monianorum videlicet, Saturnilianorum aliorum que. Ib. Codex Regius non male. Dei in conspectu fuerit; ita coram bono Deo bo num nequaquam appellatum iri, qui cum inferiori bus comparatus, boni nomen meruisset. valorein interrogantis affectionem et voluntatem, quæ multum aberat ut bonum omne in hominis potestate positum præstaret, interroganti ei " Quid boni faciam?» respondisse: • Quid ne in terrogas de bono? > ac si dixisset: lis obeundis præceptis quæ de bono tibi tradam, haudquaquam paratus, quæris quid boni faciens vitam æternam consequeris. Deinde unum vere bonum esse docet, de quo id ait lex 18: «Audi, Israel, Dominus Deus noster, Dominus unus est;» proprie enim Servator ille est, proprie Dominus, et proprie bonus, a quo omnia ut bona fieri persuasum habeo. Quæres au tem quomodo bonitatem illius ea etiam spirent, quæ ab iis minime intelliguntur, qui Deum legis, quai tum in se est, calumniantur, eumque hoc crimi nantur nomine, quo ne hominem quidem reprehen dere promptum foret. Sic enim auimum meum in duco, non minus id Dei bonitatem significare Ego occidam,, atque illud: e Et ego vivere fa ciam;» item et hoc: • Percutiam; s haud secus ac: Et ego sanabo. • Quod si doloris ille non nunquam auctor est, sciendum est medicum quo que sæpe doloris auctorem esse: at dolorem iu cutiens Deus, rursus sanitati restituit; ita et quos percussit, bonitate sua adductus percussit. Quos. enim corripit: Tanquam filiis se offert Deus; quis enim filius quem non corripit pater?, Verum om. nis disciplina in præsenti quidem videtur non esse gaudii, sed maroris: postea autem fructum pacatissimum exercitatis per eam reddit justitiæ "¸ Idcirco quemadmodum percussit Deus, ita et sana vit; verum enim illud est ": «Percussit, et manus ejus sanaverunt.» At quamvis præter omnium opi nionem sit quod dicetur, dicetur tamen; boni Dei spectu Dei, quantum ad comparationem bonitatis illius, quamvis quantum ad comparationem cæterorum hominum bonus quis appelletur. ciat vel humanum bonum, dixit ei interroganti: c Quid boni faciam? Quid me interrogas de bono?, tanquam si dicat: Cum sis imparatus ad ea quæ dicuntur bona, quid me interrogas de bono, quid boni faciens vitam æternam possidebis: et sic docet quoniam vere unus est bonus. Considera autem quomodo bonitatem ejus omnia sperant etiam ea quæ videntur contraria esse: quale est: Ego percutiam, et ego occidam;» non minus quam quod dicit:. Et vivere faciam, et ego sanabo. Et si ipse facit dolorem, scire debemus quoniam et medicus frequenter facit dolorem. Faciens enim Deus dolorem iterum restituit. Sic et ex bonitate quos percutit, percutit quasi filios. Quis enim est filius quem non corripit pater? Sed et omnis disciplina ad præsens non videtur esse gaudii, sed moeroris: postmodum autem fructum pacificum reddet eis qui per eam exercitantur. Propterea, sicut percutit Deus, sic et sanat. Verum est enim quod scribitur: «Percussit, et manus ejus sanaverunt.. si novum videtur quod dicere volo, tamen dico Boni Dei est ipse quoque qui dicitur furor ejus: quoniam opus salutis operatur arguens; et quæ dicitur ira ejus, quoniam est boni Dei, corripit ut emendet. Et multa possunt dici de bonitate ejus ad ædificatio nem hominum, ut non conturbentur de bonitate ipsius. Multa enim justerabscondit a timentibus se,»ut ne Matth. xix, 16, 17. Deut. VI, 4. 1º Deut. xxxı, 39. Job v, 18.» Hebr. xır, 7, 11. ss Job etc. Ita ad oram habet codex Anglicanus, at in contextu, quemadmodum et Regius. Deuter. vi, 4, LXX habent et editiones universa. Si monianorum videlicet, Saturnilianorum aliorum que. Ib. Codex Regius non male. 11. Ac dicat fortasse aliquis cognoscentem Ser 11. Dicere autern poterit quis, quoniam sciens Dominus propositum interrogantis satis abesse ut fa 11. Ac dicat fortasse aliquis cognoscentem Ser 11. Dicere autern poterit quis, quoniam sciens Dominus propositum interrogantis satis abesse ut fa

ἐνατενίσας γὰρ αὐτοῦ τῇ διανοίᾳ, εἶδεν ἄνθρωπον εὐσυνειδήτως ἐπαγγειλάμενον πεπληρωκέναι τὰς προκειμένας ἐντολάς. οὐκ ἂν δὲ εἰρημένου πρὸς ταῖς ἑτέραις ἐντολαῖς καὶ τοῦ «ἀγαπήσεις τὸν πλησίον σου ὡς ἑαυτὸν» τὴν κεφαλαιωδεστέραν καὶ διαφέρουσαν παρέλιπον ἐντολὴν ὁ Μᾶρκος καὶ ὁ Λουκᾶς, ἐὰν μὴ ἔρα τις ὅμοια μὲν φήσῃ εἶναι τὰ γεγραμμένα, οὐ περὶ τοῦ αὐτοῦ δὲ λελέχθαι. πῶς δὲ κἂν ὡς οὐδέπω τελείῳ τῷ πρὸς ἑτέροις [ἐπαγγειλαμένῳ] καὶ τὴν «ἀγαπήσεις τὸν πλησίον σου ὡς ἑαυτὸν» ἐντολὴν πεπληρωκότι ἔφη ὁ Ἰησοῦς τὸ «εἰ θέλεις τέλειος εἶναι, ὕπαγε πώλησόν σου τὰ ὑπάρχοντα καὶ δὸς πτωχοῖς» καὶ τὰ ἑξῆς; Καὶ εἰ μὲν μὴ καὶ περὶ ἄλλων πολλῶν διαφωνία ἦν πρὸς ἄλληλα τῶν ἀντιγράφων, ὥστε πάντα τὰ κατὰ Ματθαῖον μὴ συνᾴδειν ἀλλήλοις, ὁμοίως δὲ καὶ τὰ λοιπὰ εὐαγγέλια, κἂν ἀσεβής τις ἔδοξεν εἶναι ὁ ὑπονοῶν ἐνταῦθα προσερρίφθαι οὐκ εἰρημένην ὑπὸ τοῦ σωτῆρος πρὸς τὸν πλούσιον τὴν «ἀγαπήσεις τὸν πλησίον σου ὡς ἑαυτὸν» ἐντολήν. Θεοῦ δικαιοσύνη· οὕτως οὐδὲ ἀγαθὸς χρηματίσειεν ἐνώπιον τοῦ ἀγαθοῦ Θεοῦ πᾶς ὃς πρὸς τὰ ὑπο δεέστερα συγκρίσει ἐκείνων ἀγαθὸς ἂν λεχθείη. Λέγοιτο δ' ἂν ὑπό τινος, ὡς ἄρα γινώσκων ὁ Σω τὴρ τὴν τοῦ πυνθανομένου ἕξιν καὶ προαίρεσιν, πάνυ ἀποδέουσαν τοῦ ποιεῖν τὸ ἐφικτὸν ἀνθρώποις ἀγαθὸν, εἶπεν αὐτῷ πυνθανομένῳ· «Τί ἀγαθὸν ποιήσω;» τό· «Τί με επερωτᾷς περὶ τοῦ ἀγαθοῦ; ο ὡσεὶ ἔλεγε· Μὴ παρεσκευασμένος ὢν πρὸς τὰ λεχθη σόμενα ἂν περὶ τοῦ ἀγαθοῦ, πυνθάνῃ τί ἀγαθὸν ποιήσας, ζωὴν αἰώνιον κληρονομήσεις. Εἶτα δ σκει, ὅτι ἀληθῶς ἀγαθὸς εἷς ἐστι, περὶ οὗ καὶ ὁ νόμος λέγει τό· «Ακουε, Ἰσραήλ. Κύριος ὁ Θεὸς ἡμῶν Κύριος ἐστι (55)·, κυρίως γὰρ ὁ Σωτὴρ, καὶ κυρίως Κύριος, καὶ κυρίως ἀγαθὸς οὗτός ἐστιν, ὃν πείθομαι πάντα ὡς ἀγαθὸν ποιεῖν. Ζητήσεις δὲ πῶς τῆς ἀγαθότητος αὐτοῦ πνεῖ καὶ τὰ μὴ νοούμενα ὑπὸ τῶν ὅσον ἐφ' ἑαυτοῖς συκοφαντούντων τὸν τοῦ νόμου Θεὸν καὶ κατηγορούντων αὐτοῦ ἃ οὐδὲ περὶ ἀνθρώπου ταχέως λέγειν εὔκολόν ἐστι· πείθομαι γὰρ Θεοῦ ἀγαθότητος πνεῖν καὶ τό· ο Ἐγὼ ἀπο κτενῶ, ν οὐκ ἔλαττον τοῦ· «Καὶ ζῆν ποιήσω· ν ὁμοίως δὲ καὶ τό· ο Πατάξω,» οὐχ ἧττον τοῦ· «Κἀγὼ ἰά σομαι.» Εἰ δὲ καὶ αὐτὸς ἀλγεῖν ποιεῖ, ἰστέον ότι πολλάκις καὶ ἰατρὸς ἀλγεῖν ποιεῖ· ποιήσας δὲ ἀλγεῖν ὁ Θεὸς, πάλιν ἀποκαθίστησιν· οὕτω δὲ καὶ ἀπὸ ἀγα θότητος, οὓς ἔπαισεν, ἔπαισεν· «ὡς γὰρ υἱοῖς τοῖς παιδευομένοις προσφέρεται ὁ Θεός· τίς γὰρ υἱὸς ὄν οὐ παιδεύει πατήρ;» Αλλὰ καὶ ι πᾶσα παιδεία πρὸς τὸ παρὸν οὐ δοκεῖ χαρᾶς εἶναι, ἀλλὰ λύπης· ὕστερον δὲ καρπὸν εἰρηνικὸν τοῖς δι' αὐτῆς γεγυμνασμένοις ἀποδίδωσι δικαιοσύνης.» Διόπερ ὡς ἔπαισεν ὁ Θεὸς, οὕτως καὶ ἰάσατο· ἀληθὲς γὰρ τό· ι Επαισε, καὶ αἱ χεῖρες αὐτοῦ ἰάσαντο.» Εἰ καὶ παράδοξον δὲ τὸ λεχθησόμενον, ὅμως λεχθήσεται. Ἀγαθοῦ Θεοῦ ὀνο μαζόμενος θυμὸς ἔργον σωτήριον ποιεῖ ἐλέγχων, καὶ ἡ λεγομένη ὀργὴ αὐτοῦ, ἐπεὶ ἐστιν ἀγαθοῦ Θεοῦ, παιδεύει. Πολλὰ δ᾽ ἂν λέγοιτο πρὸς τοὺς δυναμένους ν, 18. Πᾶς ἐς πρός, πᾶς ὁ, Κύριός έστι. Κύριος εἷς ἐστι, Ηυετιus. Συκοφαντούντων τὸν τοῦ νόμου Θεόν. Ταχέως. τάχα, Εt Θεοῦ δικαιοσύνη· οὕτως οὐδὲ ἀγαθὸς χρηματίσειεν ἐνώπιον τοῦ ἀγαθοῦ Θεοῦ πᾶς ὃς πρὸς τὰ ὑπο δεέστερα συγκρίσει ἐκείνων ἀγαθὸς ἂν λεχθείη. Λέγοιτο δ' ἂν ὑπό τινος, ὡς ἄρα γινώσκων ὁ Σω τὴρ τὴν τοῦ πυνθανομένου ἕξιν καὶ προαίρεσιν, πάνυ ἀποδέουσαν τοῦ ποιεῖν τὸ ἐφικτὸν ἀνθρώποις ἀγαθὸν, εἶπεν αὐτῷ πυνθανομένῳ· «Τί ἀγαθὸν ποιήσω;» τό· «Τί με επερωτᾷς περὶ τοῦ ἀγαθοῦ; ο ὡσεὶ ἔλεγε· Μὴ παρεσκευασμένος ὢν πρὸς τὰ λεχθη σόμενα ἂν περὶ τοῦ ἀγαθοῦ, πυνθάνῃ τί ἀγαθὸν ποιήσας, ζωὴν αἰώνιον κληρονομήσεις. Εἶτα δ σκει, ὅτι ἀληθῶς ἀγαθὸς εἷς ἐστι, περὶ οὗ καὶ ὁ νόμος λέγει τό· «Ακουε, Ἰσραήλ. Κύριος ὁ Θεὸς ἡμῶν Κύριος ἐστι (55)·, κυρίως γὰρ ὁ Σωτὴρ, καὶ κυρίως Κύριος, καὶ κυρίως ἀγαθὸς οὗτός ἐστιν, ὃν πείθομαι πάντα ὡς ἀγαθὸν ποιεῖν. Ζητήσεις δὲ πῶς τῆς ἀγαθότητος αὐτοῦ πνεῖ καὶ τὰ μὴ νοούμενα ὑπὸ τῶν ὅσον ἐφ' ἑαυτοῖς συκοφαντούντων τὸν τοῦ νόμου Θεὸν καὶ κατηγορούντων αὐτοῦ ἃ οὐδὲ περὶ ἀνθρώπου ταχέως λέγειν εὔκολόν ἐστι· πείθομαι γὰρ Θεοῦ ἀγαθότητος πνεῖν καὶ τό· ο Ἐγὼ ἀπο κτενῶ, ν οὐκ ἔλαττον τοῦ· «Καὶ ζῆν ποιήσω· ν ὁμοίως δὲ καὶ τό· ο Πατάξω,» οὐχ ἧττον τοῦ· «Κἀγὼ ἰά σομαι.» Εἰ δὲ καὶ αὐτὸς ἀλγεῖν ποιεῖ, ἰστέον ότι πολλάκις καὶ ἰατρὸς ἀλγεῖν ποιεῖ· ποιήσας δὲ ἀλγεῖν ὁ Θεὸς, πάλιν ἀποκαθίστησιν· οὕτω δὲ καὶ ἀπὸ ἀγα θότητος, οὓς ἔπαισεν, ἔπαισεν· «ὡς γὰρ υἱοῖς τοῖς παιδευομένοις προσφέρεται ὁ Θεός· τίς γὰρ υἱὸς ὄν οὐ παιδεύει πατήρ;» Αλλὰ καὶ ι πᾶσα παιδεία πρὸς τὸ παρὸν οὐ δοκεῖ χαρᾶς εἶναι, ἀλλὰ λύπης· ὕστερον δὲ καρπὸν εἰρηνικὸν τοῖς δι' αὐτῆς γεγυμνασμένοις ἀποδίδωσι δικαιοσύνης.» Διόπερ ὡς ἔπαισεν ὁ Θεὸς, οὕτως καὶ ἰάσατο· ἀληθὲς γὰρ τό· ι Επαισε, καὶ αἱ χεῖρες αὐτοῦ ἰάσαντο.» Εἰ καὶ παράδοξον δὲ τὸ λεχθησόμενον, ὅμως λεχθήσεται. Ἀγαθοῦ Θεοῦ ὀνο μαζόμενος θυμὸς ἔργον σωτήριον ποιεῖ ἐλέγχων, καὶ ἡ λεγομένη ὀργὴ αὐτοῦ, ἐπεὶ ἐστιν ἀγαθοῦ Θεοῦ, παιδεύει. Πολλὰ δ᾽ ἂν λέγοιτο πρὸς τοὺς δυναμένους ν, 18. Πᾶς ἐς πρός, πᾶς ὁ, Κύριός έστι. Κύριος εἷς ἐστι, Ηυετιus. Συκοφαντούντων τὸν τοῦ νόμου Θεόν. Ταχέως. τάχα, Εt Dei in conspectu fuerit; ita coram bono Deo bo num nequaquam appellatum iri, qui cum inferiori bus comparatus, boni nomen meruisset. valorein interrogantis affectionem et voluntatem, quæ multum aberat ut bonum omne in hominis potestate positum præstaret, interroganti ei " Quid boni faciam?» respondisse: • Quid ne in terrogas de bono? > ac si dixisset: lis obeundis præceptis quæ de bono tibi tradam, haudquaquam paratus, quæris quid boni faciens vitam æternam consequeris. Deinde unum vere bonum esse docet, de quo id ait lex 18: «Audi, Israel, Dominus Deus noster, Dominus unus est;» proprie enim Servator ille est, proprie Dominus, et proprie bonus, a quo omnia ut bona fieri persuasum habeo. Quæres au tem quomodo bonitatem illius ea etiam spirent, quæ ab iis minime intelliguntur, qui Deum legis, quai tum in se est, calumniantur, eumque hoc crimi nantur nomine, quo ne hominem quidem reprehen dere promptum foret. Sic enim auimum meum in duco, non minus id Dei bonitatem significare Ego occidam,, atque illud: e Et ego vivere fa ciam;» item et hoc: • Percutiam; s haud secus ac: Et ego sanabo. • Quod si doloris ille non nunquam auctor est, sciendum est medicum quo que sæpe doloris auctorem esse: at dolorem iu cutiens Deus, rursus sanitati restituit; ita et quos percussit, bonitate sua adductus percussit. Quos. enim corripit: Tanquam filiis se offert Deus; quis enim filius quem non corripit pater?, Verum om. nis disciplina in præsenti quidem videtur non esse gaudii, sed maroris: postea autem fructum pacatissimum exercitatis per eam reddit justitiæ "¸ Idcirco quemadmodum percussit Deus, ita et sana vit; verum enim illud est ": «Percussit, et manus ejus sanaverunt.» At quamvis præter omnium opi nionem sit quod dicetur, dicetur tamen; boni Dei spectu Dei, quantum ad comparationem bonitatis illius, quamvis quantum ad comparationem cæterorum hominum bonus quis appelletur. ciat vel humanum bonum, dixit ei interroganti: c Quid boni faciam? Quid me interrogas de bono?, tanquam si dicat: Cum sis imparatus ad ea quæ dicuntur bona, quid me interrogas de bono, quid boni faciens vitam æternam possidebis: et sic docet quoniam vere unus est bonus. Considera autem quomodo bonitatem ejus omnia sperant etiam ea quæ videntur contraria esse: quale est: Ego percutiam, et ego occidam;» non minus quam quod dicit:. Et vivere faciam, et ego sanabo. Et si ipse facit dolorem, scire debemus quoniam et medicus frequenter facit dolorem. Faciens enim Deus dolorem iterum restituit. Sic et ex bonitate quos percutit, percutit quasi filios. Quis enim est filius quem non corripit pater? Sed et omnis disciplina ad præsens non videtur esse gaudii, sed moeroris: postmodum autem fructum pacificum reddet eis qui per eam exercitantur. Propterea, sicut percutit Deus, sic et sanat. Verum est enim quod scribitur: «Percussit, et manus ejus sanaverunt.. si novum videtur quod dicere volo, tamen dico Boni Dei est ipse quoque qui dicitur furor ejus: quoniam opus salutis operatur arguens; et quæ dicitur ira ejus, quoniam est boni Dei, corripit ut emendet. Et multa possunt dici de bonitate ejus ad ædificatio nem hominum, ut non conturbentur de bonitate ipsius. Multa enim justerabscondit a timentibus se,»ut ne Matth. xix, 16, 17. Deut. VI, 4. 1º Deut. xxxı, 39. Job v, 18.» Hebr. xır, 7, 11. ss Job etc. Ita ad oram habet codex Anglicanus, at in contextu, quemadmodum et Regius. Deuter. vi, 4, LXX habent et editiones universa. Si monianorum videlicet, Saturnilianorum aliorum que. Ib. Codex Regius non male. Dei in conspectu fuerit; ita coram bono Deo bo num nequaquam appellatum iri, qui cum inferiori bus comparatus, boni nomen meruisset. valorein interrogantis affectionem et voluntatem, quæ multum aberat ut bonum omne in hominis potestate positum præstaret, interroganti ei " Quid boni faciam?» respondisse: • Quid ne in terrogas de bono? > ac si dixisset: lis obeundis præceptis quæ de bono tibi tradam, haudquaquam paratus, quæris quid boni faciens vitam æternam consequeris. Deinde unum vere bonum esse docet, de quo id ait lex 18: «Audi, Israel, Dominus Deus noster, Dominus unus est;» proprie enim Servator ille est, proprie Dominus, et proprie bonus, a quo omnia ut bona fieri persuasum habeo. Quæres au tem quomodo bonitatem illius ea etiam spirent, quæ ab iis minime intelliguntur, qui Deum legis, quai tum in se est, calumniantur, eumque hoc crimi nantur nomine, quo ne hominem quidem reprehen dere promptum foret. Sic enim auimum meum in duco, non minus id Dei bonitatem significare Ego occidam,, atque illud: e Et ego vivere fa ciam;» item et hoc: • Percutiam; s haud secus ac: Et ego sanabo. • Quod si doloris ille non nunquam auctor est, sciendum est medicum quo que sæpe doloris auctorem esse: at dolorem iu cutiens Deus, rursus sanitati restituit; ita et quos percussit, bonitate sua adductus percussit. Quos. enim corripit: Tanquam filiis se offert Deus; quis enim filius quem non corripit pater?, Verum om. nis disciplina in præsenti quidem videtur non esse gaudii, sed maroris: postea autem fructum pacatissimum exercitatis per eam reddit justitiæ "¸ Idcirco quemadmodum percussit Deus, ita et sana vit; verum enim illud est ": «Percussit, et manus ejus sanaverunt.» At quamvis præter omnium opi nionem sit quod dicetur, dicetur tamen; boni Dei spectu Dei, quantum ad comparationem bonitatis illius, quamvis quantum ad comparationem cæterorum hominum bonus quis appelletur. ciat vel humanum bonum, dixit ei interroganti: c Quid boni faciam? Quid me interrogas de bono?, tanquam si dicat: Cum sis imparatus ad ea quæ dicuntur bona, quid me interrogas de bono, quid boni faciens vitam æternam possidebis: et sic docet quoniam vere unus est bonus. Considera autem quomodo bonitatem ejus omnia sperant etiam ea quæ videntur contraria esse: quale est: Ego percutiam, et ego occidam;» non minus quam quod dicit:. Et vivere faciam, et ego sanabo. Et si ipse facit dolorem, scire debemus quoniam et medicus frequenter facit dolorem. Faciens enim Deus dolorem iterum restituit. Sic et ex bonitate quos percutit, percutit quasi filios. Quis enim est filius quem non corripit pater? Sed et omnis disciplina ad præsens non videtur esse gaudii, sed moeroris: postmodum autem fructum pacificum reddet eis qui per eam exercitantur. Propterea, sicut percutit Deus, sic et sanat. Verum est enim quod scribitur: «Percussit, et manus ejus sanaverunt.. si novum videtur quod dicere volo, tamen dico Boni Dei est ipse quoque qui dicitur furor ejus: quoniam opus salutis operatur arguens; et quæ dicitur ira ejus, quoniam est boni Dei, corripit ut emendet. Et multa possunt dici de bonitate ejus ad ædificatio nem hominum, ut non conturbentur de bonitate ipsius. Multa enim justerabscondit a timentibus se,»ut ne Matth. xix, 16, 17. Deut. VI, 4. 1º Deut. xxxı, 39. Job v, 18.» Hebr. xır, 7, 11. ss Job etc. Ita ad oram habet codex Anglicanus, at in contextu, quemadmodum et Regius. Deuter. vi, 4, LXX habent et editiones universa. Si monianorum videlicet, Saturnilianorum aliorum que. Ib. Codex Regius non male. 11. Ac dicat fortasse aliquis cognoscentem Ser 11. Dicere autern poterit quis, quoniam sciens Dominus propositum interrogantis satis abesse ut fa 11. Ac dicat fortasse aliquis cognoscentem Ser 11. Dicere autern poterit quis, quoniam sciens Dominus propositum interrogantis satis abesse ut fa

ὁ τοίνυν θέλων μὴ παρερρῖφθαι ἐνταῦθα τὴν «ἀγαπήσεις τὸν πλησίον σου ὡς ἑαυτὸν» ἐντολήν, ἀλλ’ ἀληθῶς ὑπὸ τοῦ κυρίου μετὰ τὰς προτέρας εἰρῆσθαι τότε, ἐρεῖ ὅτι ἠρέμα καὶ ἀμισῶς ἐλέγξαι βουλόμενος ὁ σωτὴρ ἡμῶν τὸν πλούσιον ἐκεῖνον ὡς οὐκ ἀληθεύοντα ἐν τῷ εἰρηκέναι καὶ τὴν «ἀγαπήσεις τὸν πλησίον σου ὡς ἑαυτὸν» ἐντολὴν τετηρηκέναι, ἔφη αὐτῷ τὸ «εἰ θέλεις τέλειος εἶναι, ὕπαγε πώλησόν σου τὰ ὑπάρχοντα καὶ δὸς πτωχοῖς·» οὕτως γὰρ φανήσῃ ἀληθεύων περὶ τοῦ τὴν «ἀγαπήσεις τὸν πλησίον σου ὡς ἑαυτὸν» ἐντολὴν τετηρηκέναι. Ἐὰν δέ τις τῇ ἀνθρωπίνῃ ἐνορῶν ἀσθενείᾳ καὶ τῷ δυσκόλως ἄν τινα τὸ τοιοῦτον ὑπὲρ τῆς ἐν θεῷ τελειότητος ποιῆσαι καταφρονῇ μὲν τῆς λέξεως τράπηται δὲ ἐπ’ ἀλληγορίας, δυσωπηθήσεται ἔκ τινων καὶ Ἑλληνικῶν ἱστοριῶν, ἐν αἷς διὰ τὴν παρ’ Ἕλλησι σοφίαν ἱστοροῦνταί τινες τὸ ἐνταῦθα τῷ πλουσίῳ ὑπὸ τοῦ σωτῆρος εἰρημένον πεποιηκέναι. μη βλάπτεσθαι περὶ ἀγαθότητος Θεοῦ, καὶ τοῦ πλή θους τῆς χρηστότητος αὐτοῦ, ἡ ἐν εὐλόγως ἔκρυψε τοῖς φοβουμένοις αὐτὸν, ἵνα μὴ τοῦ πλούτου τῆς χρη στότητος αὐτοῦ, καὶ τῆς ἀνοχῆς, καὶ τῆς μακροθυμίας καταφρονήσαντες, κατὰ τὴν ἑαυτῶν σκληρότητα, καὶ ἀμετανόητον καρδίαν θησαυρίσωσιν ἑαυτοῖς ὀργὴν» πλείονα, ο ἣν οὐκ ἂν ἐθησαύριζον κρυπτομένου τοῦ πλήθους τῆς χρηστότητος τοῦ Θεοῦ αὐτοῖς. Περὶ μὲν οὖν τοῦ· Τίς ὁ ἀγαθὸς, καὶ πρὸς τό· Τί ἀγαθὸν ποιήσω λελέχθω δεδυνήμεθα εἰς τὸν τόπον ἰδεῖν. Εξῆς δέ ἐστι θεωρῆσαι πως εἴρηται τό· «Εἰ δὲ θέλεις εἰς τὴν ζωὴν εἰσελθεῖν, τήρησον τὰς ἐντολὰς, ο ἐν ᾧ πρόσχες, ὅτι ὡς ἔξω τῆς ζωῆς ἔτι τυγχάνοντι τῷ πυνθανομένῳ περὶ τοῦ ἀγαθοῦ φησι τό· «Εἰ θέ λεις εἰς τὴν ζωὴν εἰσελθεῖν.» Ενθα δὴ προσεχῶς ἐστι νοῆσαι τὸ, ἔξω τῆς ζωῆς εἶναι, καὶ τὸ, εἰσελθεῖν εἰς τὴν ζωήν. Μήποτε οὖν καθ᾿ ἕνα μὲν τρόπον ἔξω τῆς ζωῆς ἐστιν ὁ ἔξω τυγχάνων τοῦ εἰπόντος·. Ἐγώ εἰμι ἡ ζωή,» καὶ ἀλλότριος ὢν αὐτοῦ· καθ᾿ ἕτερον δὲ πᾶς ὁ ἐπὶ γῆς, κἂν δικαιότατος ᾖ, δύναται μὲν εἶναι ἐν τῇ σκιᾷ τῆς ζωῆς, λέγων· «Πνεῦμα προσ ώπου ἡμῶν Χριστός Κύριος, οὗ εἴπομεν· Ἐν τῇ σκιᾷ αὐτοῦ ζησόμεθα ἐν τοῖς ἔθνεσιν, › οὐ μὴν ἐν αὐτῇ τῇ ζωῇ, ἅτε σῶμα θανάτου περικείμενος, καὶ λέγων· «Τίς με ρύσεται ἐκ τοῦ σώματος τοῦ θανάτου τούτου;» καί· Καθήμενος ἐν χώρᾳ καὶ σκιᾷ θανά του,» καὶ μηδέπω ἐλθὼν ἐπὶ τὴν τῶν ζώντων γῆν καὶ γὰρ ἡ ζωὴ οὐ μόνον τῶν φαύλων, ἀλλὰ καὶ τοῦ ἐπὶ γῆς Παύλου, καὶ τῶν ἀποστόλων, κεκρυμμένη ἦν ἐν τῷ Θεῷ. Φησὶ γοῦν·. Ἡ ζωὴ ὑμῶν κέκρυπται σὺν τῷ Χριστῷ ἐν τῷ Θεῷ· ὅταν ὁ Χριστὸς φανερωθῇ, ἡ ζωὴ ἡμῶν, τότε καὶ ὑμεῖς σὺν αὐτῷ φανερωθή σεσθε ἐν δόξῃ.» Τηρήσεις δὲ πάντα τὰ περὶ τοῦ εξίσω, καὶ τοῦ «ἔξω,» ἵνα ἀναλέξῃ τὰ κατάλληλα τῷ· « θέλεις εἰς τὴν ζωὴν εἰσελθεῖν,» οἷον· Δεήθητε οὖν τοῦ Κυρίου τοῦ θερισμοῦ, ἵνα ἐκβάλῃ ἐργάτας εἰς τὸν θερισμὸν αὐτοῦ· ζητήσεις γὰρ, ἐκβάλῃ πό θεν; καὶ εἴπερ ἐνθάδε εἰσὶν οἱ ἐργάται ἐκβεβλη μένοι εἰς τὸν θερισμὸν τοῦ Κυρίου, ἔξω εἰσὶν οὗ ἐξε βλήθησαν χωρίου· καὶ τὰ τοῦ θερισμοῦ καλῶς ποιή "Ενθα δή ζητῶ προσεχώς ἐστι νοῆσαι. τό, ζητῶ, παρέλκει. ζητοῦντι. Ηυετους. Ζητήσεις γὰρ, ἐκβάλῃ πόθεν. Η. πόθεν παροξυτόνως βαρύτονον μη βλάπτεσθαι περὶ ἀγαθότητος Θεοῦ, καὶ τοῦ πλή θους τῆς χρηστότητος αὐτοῦ, ἡ ἐν εὐλόγως ἔκρυψε τοῖς φοβουμένοις αὐτὸν, ἵνα μὴ τοῦ πλούτου τῆς χρη στότητος αὐτοῦ, καὶ τῆς ἀνοχῆς, καὶ τῆς μακροθυμίας καταφρονήσαντες, κατὰ τὴν ἑαυτῶν σκληρότητα, καὶ ἀμετανόητον καρδίαν θησαυρίσωσιν ἑαυτοῖς ὀργὴν» πλείονα, ο ἣν οὐκ ἂν ἐθησαύριζον κρυπτομένου τοῦ πλήθους τῆς χρηστότητος τοῦ Θεοῦ αὐτοῖς. Περὶ μὲν οὖν τοῦ· Τίς ὁ ἀγαθὸς, καὶ πρὸς τό· Τί ἀγαθὸν ποιήσω λελέχθω δεδυνήμεθα εἰς τὸν τόπον ἰδεῖν. Εξῆς δέ ἐστι θεωρῆσαι πως εἴρηται τό· «Εἰ δὲ θέλεις εἰς τὴν ζωὴν εἰσελθεῖν, τήρησον τὰς ἐντολὰς, ο ἐν ᾧ πρόσχες, ὅτι ὡς ἔξω τῆς ζωῆς ἔτι τυγχάνοντι τῷ πυνθανομένῳ περὶ τοῦ ἀγαθοῦ φησι τό· «Εἰ θέ λεις εἰς τὴν ζωὴν εἰσελθεῖν.» Ενθα δὴ προσεχῶς ἐστι νοῆσαι τὸ, ἔξω τῆς ζωῆς εἶναι, καὶ τὸ, εἰσελθεῖν εἰς τὴν ζωήν. Μήποτε οὖν καθ᾿ ἕνα μὲν τρόπον ἔξω τῆς ζωῆς ἐστιν ὁ ἔξω τυγχάνων τοῦ εἰπόντος·. Ἐγώ εἰμι ἡ ζωή,» καὶ ἀλλότριος ὢν αὐτοῦ· καθ᾿ ἕτερον δὲ πᾶς ὁ ἐπὶ γῆς, κἂν δικαιότατος ᾖ, δύναται μὲν εἶναι ἐν τῇ σκιᾷ τῆς ζωῆς, λέγων· «Πνεῦμα προσ ώπου ἡμῶν Χριστός Κύριος, οὗ εἴπομεν· Ἐν τῇ σκιᾷ αὐτοῦ ζησόμεθα ἐν τοῖς ἔθνεσιν, › οὐ μὴν ἐν αὐτῇ τῇ ζωῇ, ἅτε σῶμα θανάτου περικείμενος, καὶ λέγων· «Τίς με ρύσεται ἐκ τοῦ σώματος τοῦ θανάτου τούτου;» καί· Καθήμενος ἐν χώρᾳ καὶ σκιᾷ θανά του,» καὶ μηδέπω ἐλθὼν ἐπὶ τὴν τῶν ζώντων γῆν καὶ γὰρ ἡ ζωὴ οὐ μόνον τῶν φαύλων, ἀλλὰ καὶ τοῦ ἐπὶ γῆς Παύλου, καὶ τῶν ἀποστόλων, κεκρυμμένη ἦν ἐν τῷ Θεῷ. Φησὶ γοῦν·. Ἡ ζωὴ ὑμῶν κέκρυπται σὺν τῷ Χριστῷ ἐν τῷ Θεῷ· ὅταν ὁ Χριστὸς φανερωθῇ, ἡ ζωὴ ἡμῶν, τότε καὶ ὑμεῖς σὺν αὐτῷ φανερωθή σεσθε ἐν δόξῃ.» Τηρήσεις δὲ πάντα τὰ περὶ τοῦ εξίσω, καὶ τοῦ «ἔξω,» ἵνα ἀναλέξῃ τὰ κατάλληλα τῷ· « θέλεις εἰς τὴν ζωὴν εἰσελθεῖν,» οἷον· Δεήθητε οὖν τοῦ Κυρίου τοῦ θερισμοῦ, ἵνα ἐκβάλῃ ἐργάτας εἰς τὸν θερισμὸν αὐτοῦ· ζητήσεις γὰρ, ἐκβάλῃ πό θεν; καὶ εἴπερ ἐνθάδε εἰσὶν οἱ ἐργάται ἐκβεβλη μένοι εἰς τὸν θερισμὸν τοῦ Κυρίου, ἔξω εἰσὶν οὗ ἐξε βλήθησαν χωρίου· καὶ τὰ τοῦ θερισμοῦ καλῶς ποιή "Ενθα δή ζητῶ προσεχώς ἐστι νοῆσαι. τό, ζητῶ, παρέλκει. ζητοῦντι. Ηυετους. Ζητήσεις γὰρ, ἐκβάλῃ πόθεν. Η. πόθεν παροξυτόνως βαρύτονον furor, uti vulgo appellatur, rem facit salutarem, «cum corripit: et quæ ipsius ira dicitur, quandoqui dem boni Dei est, ad emendationem castigat. Ac multa quidem iis quos ea res minime offenderet, de bonitate Dei dici possent, et de multitudine dulcedinis ipsius", quam non sine ratione e als condit timentibus se, ne divitiis bonitatis ejus con temptis, et patientia, et longanimitate secundum «». duritiam suam et impœnitens cor, thesaurizent ;» & sibi majorem iram s › quam absconditis sibi divitiis bonitatis Dei, minime thesaurizassent. Ad hanc ergo quæstionem, quisnam bonus sit, tum ad il lud: ‹ Quid boni faciam?, ea a nobis dicta sint quæ super hoc loco excogitare potuimus. nam sit horum sententia: ‹ Si autem vis ad vitam ingredi, serva mandata *,» in quibus id observa, quasi extra vitam constituto ei qui de bono inter rogat, dictum fuisse: c Si vis ad vitam ingredi.» Hic autem attente perspicere licet quid sit, extra vitam esse, et quid, in vitam ingredi. Vide ergo annon `una quidem ratione extra vitam constitutus sit, qui extra eum est qui dixit ": «Ego sum vita, et ab illo alienus est; alia vero ratione, quisquis super terram degit, etiamsi justissimus sit, in um bra quidem vita esse potest, dicens 37: «Spiritus oris nostri Christus Dominus, cui diximus: In um bra tua vivemus in gentibus, › at non in ipsa vita, utpote qui mortis corpore indutus sit, et dicat Quis me liberabit de corpore mortis hujus? › et "; Sedeat in regione et umbra mortis, et in vivo rum terram nondum pervenerit; vita siquidem non impiorum solummodo, sed Pauli etiam super ter ram degentis, et apostolorum in Deo erat abscondita. Ait ergo ": «Vila vestra est abscondita cum Christo in Deo, cum Christus apparuerit, vita nostra, tunc et vos apparebitis cum ipso in gloria. > Quæcunque autem ad intra» et ad ‹ extra › per tinent observabis, ut quæ bis congruunt • Si vis ad vitam ingredi, simul colligas; verbi causa ‹ Rogate ergo Dominum messis, ut mittat operarios in messen suam;» quæres enim, unde mittat; et siquidem bic sint operarii missi in messem Domini, extra eum locum sunt e quo fuerunt dimissi, et divitias bonitatis ejus, et longanimitatis contemnentes, e secundum duritiam cordis sui, et sine po nitentia cordis thesaurizent sibi iram,› quam non thesaurizabunt si absconsa fuerit multitudo bonitatis ejus ab eis. quasi extra vitam constituto ei qui interrogabat de bono, ita respondit: Si vis intrare in vitam.» Hic autem requiro quomodo quis sit extra vitam, et quomodo intret in vitam: et ne forte secundum unum quidem modum sit homo extra vitam, qui est extra eum qui dixit: Ego sum vita.» Alias autem omnis qui super terram est, quamvis justissimus esse videatur, potest quidem in umbra esse vitæ, non autem in ipsa vita; cum sit corpore mortis circumdatus, et dicens: «Quis me liberabit de corpore mortis hu jus?» et: «Sedes in regione et in umbra mortis,» eo quod nondum venit in terram vivorum. Introibit au tem quis in vitam, abstinens quidem se ab operibus mortuis, appetens autem opera viva, etiam nunquam quidem mortua loquens, sed secundum verbum Dei vivum vivens, et non habens jam cogitationes mor Psal. xxx, 20.» Rom. 11, 4, 5. Matth. xix, 17. Joan. XI, 25, et xiv, 6. "Thren. IV, Matth. 1x, 38. Rom. VH, 24. so Matth. IV, 16. Col. III, 3, 4. Codex Regius Sed Vel legendum Codd. et R., habent, quod interrogatio nem notat. Sed si sit, non male cum se quentibus cohærebit. lp. furor, uti vulgo appellatur, rem facit salutarem, «cum corripit: et quæ ipsius ira dicitur, quandoqui dem boni Dei est, ad emendationem castigat. Ac multa quidem iis quos ea res minime offenderet, de bonitate Dei dici possent, et de multitudine dulcedinis ipsius", quam non sine ratione e als condit timentibus se, ne divitiis bonitatis ejus con temptis, et patientia, et longanimitate secundum «». duritiam suam et impœnitens cor, thesaurizent ;» & sibi majorem iram s › quam absconditis sibi divitiis bonitatis Dei, minime thesaurizassent. Ad hanc ergo quæstionem, quisnam bonus sit, tum ad il lud: ‹ Quid boni faciam?, ea a nobis dicta sint quæ super hoc loco excogitare potuimus. nam sit horum sententia: ‹ Si autem vis ad vitam ingredi, serva mandata *,» in quibus id observa, quasi extra vitam constituto ei qui de bono inter rogat, dictum fuisse: c Si vis ad vitam ingredi.» Hic autem attente perspicere licet quid sit, extra vitam esse, et quid, in vitam ingredi. Vide ergo annon `una quidem ratione extra vitam constitutus sit, qui extra eum est qui dixit ": «Ego sum vita, et ab illo alienus est; alia vero ratione, quisquis super terram degit, etiamsi justissimus sit, in um bra quidem vita esse potest, dicens 37: «Spiritus oris nostri Christus Dominus, cui diximus: In um bra tua vivemus in gentibus, › at non in ipsa vita, utpote qui mortis corpore indutus sit, et dicat Quis me liberabit de corpore mortis hujus? › et "; Sedeat in regione et umbra mortis, et in vivo rum terram nondum pervenerit; vita siquidem non impiorum solummodo, sed Pauli etiam super ter ram degentis, et apostolorum in Deo erat abscondita. Ait ergo ": «Vila vestra est abscondita cum Christo in Deo, cum Christus apparuerit, vita nostra, tunc et vos apparebitis cum ipso in gloria. > Quæcunque autem ad intra» et ad ‹ extra › per tinent observabis, ut quæ bis congruunt • Si vis ad vitam ingredi, simul colligas; verbi causa ‹ Rogate ergo Dominum messis, ut mittat operarios in messen suam;» quæres enim, unde mittat; et siquidem bic sint operarii missi in messem Domini, extra eum locum sunt e quo fuerunt dimissi, et divitias bonitatis ejus, et longanimitatis contemnentes, e secundum duritiam cordis sui, et sine po nitentia cordis thesaurizent sibi iram,› quam non thesaurizabunt si absconsa fuerit multitudo bonitatis ejus ab eis. quasi extra vitam constituto ei qui interrogabat de bono, ita respondit: Si vis intrare in vitam.» Hic autem requiro quomodo quis sit extra vitam, et quomodo intret in vitam: et ne forte secundum unum quidem modum sit homo extra vitam, qui est extra eum qui dixit: Ego sum vita.» Alias autem omnis qui super terram est, quamvis justissimus esse videatur, potest quidem in umbra esse vitæ, non autem in ipsa vita; cum sit corpore mortis circumdatus, et dicens: «Quis me liberabit de corpore mortis hu jus?» et: «Sedes in regione et in umbra mortis,» eo quod nondum venit in terram vivorum. Introibit au tem quis in vitam, abstinens quidem se ab operibus mortuis, appetens autem opera viva, etiam nunquam quidem mortua loquens, sed secundum verbum Dei vivum vivens, et non habens jam cogitationes mor Psal. xxx, 20.» Rom. 11, 4, 5. Matth. xix, 17. Joan. XI, 25, et xiv, 6. "Thren. IV, Matth. 1x, 38. Rom. VH, 24. so Matth. IV, 16. Col. III, 3, 4. Codex Regius Sed Vel legendum Codd. et R., habent, quod interrogatio nem notat. Sed si sit, non male cum se quentibus cohærebit. lp. 12. Deinceps vero illud disputandum venit, quæ 12. Post hoc autem dicit: c Si vis ad vitam intrare, serva mandata.» Ubi considera quoniam adhuc 12. Deinceps vero illud disputandum venit, quæ 12. Post hoc autem dicit: c Si vis ad vitam intrare, serva mandata.» Ubi considera quoniam adhuc

ὁ τοίνυν θέλων μὴ παρερρῖφθαι ἐνταῦθα τὴν «ἀγαπήσεις τὸν πλησίον σου ὡς ἑαυτὸν» ἐντολήν, ἀλλ’ ἀληθῶς ὑπὸ τοῦ κυρίου μετὰ τὰς προτέρας εἰρῆσθαι τότε, ἐρεῖ ὅτι ἠρέμα καὶ ἀμισῶς ἐλέγξαι βουλόμενος ὁ σωτὴρ ἡμῶν τὸν πλούσιον ἐκεῖνον ὡς οὐκ ἀληθεύοντα ἐν τῷ εἰρηκέναι καὶ τὴν «ἀγαπήσεις τὸν πλησίον σου ὡς ἑαυτὸν» ἐντολὴν τετηρηκέναι, ἔφη αὐτῷ τὸ «εἰ θέλεις τέλειος εἶναι, ὕπαγε πώλησόν σου τὰ ὑπάρχοντα καὶ δὸς πτωχοῖς·» οὕτως γὰρ φανήσῃ ἀληθεύων περὶ τοῦ τὴν «ἀγαπήσεις τὸν πλησίον σου ὡς ἑαυτὸν» ἐντολὴν τετηρηκέναι. Ἐὰν δέ τις τῇ ἀνθρωπίνῃ ἐνορῶν ἀσθενείᾳ καὶ τῷ δυσκόλως ἄν τινα τὸ τοιοῦτον ὑπὲρ τῆς ἐν θεῷ τελειότητος ποιῆσαι καταφρονῇ μὲν τῆς λέξεως τράπηται δὲ ἐπ’ ἀλληγορίας, δυσωπηθήσεται ἔκ τινων καὶ Ἑλληνικῶν ἱστοριῶν, ἐν αἷς διὰ τὴν παρ’ Ἕλλησι σοφίαν ἱστοροῦνταί τινες τὸ ἐνταῦθα τῷ πλουσίῳ ὑπὸ τοῦ σωτῆρος εἰρημένον πεποιηκέναι. μη βλάπτεσθαι περὶ ἀγαθότητος Θεοῦ, καὶ τοῦ πλή θους τῆς χρηστότητος αὐτοῦ, ἡ ἐν εὐλόγως ἔκρυψε τοῖς φοβουμένοις αὐτὸν, ἵνα μὴ τοῦ πλούτου τῆς χρη στότητος αὐτοῦ, καὶ τῆς ἀνοχῆς, καὶ τῆς μακροθυμίας καταφρονήσαντες, κατὰ τὴν ἑαυτῶν σκληρότητα, καὶ ἀμετανόητον καρδίαν θησαυρίσωσιν ἑαυτοῖς ὀργὴν» πλείονα, ο ἣν οὐκ ἂν ἐθησαύριζον κρυπτομένου τοῦ πλήθους τῆς χρηστότητος τοῦ Θεοῦ αὐτοῖς. Περὶ μὲν οὖν τοῦ· Τίς ὁ ἀγαθὸς, καὶ πρὸς τό· Τί ἀγαθὸν ποιήσω λελέχθω δεδυνήμεθα εἰς τὸν τόπον ἰδεῖν. Εξῆς δέ ἐστι θεωρῆσαι πως εἴρηται τό· «Εἰ δὲ θέλεις εἰς τὴν ζωὴν εἰσελθεῖν, τήρησον τὰς ἐντολὰς, ο ἐν ᾧ πρόσχες, ὅτι ὡς ἔξω τῆς ζωῆς ἔτι τυγχάνοντι τῷ πυνθανομένῳ περὶ τοῦ ἀγαθοῦ φησι τό· «Εἰ θέ λεις εἰς τὴν ζωὴν εἰσελθεῖν.» Ενθα δὴ προσεχῶς ἐστι νοῆσαι τὸ, ἔξω τῆς ζωῆς εἶναι, καὶ τὸ, εἰσελθεῖν εἰς τὴν ζωήν. Μήποτε οὖν καθ᾿ ἕνα μὲν τρόπον ἔξω τῆς ζωῆς ἐστιν ὁ ἔξω τυγχάνων τοῦ εἰπόντος·. Ἐγώ εἰμι ἡ ζωή,» καὶ ἀλλότριος ὢν αὐτοῦ· καθ᾿ ἕτερον δὲ πᾶς ὁ ἐπὶ γῆς, κἂν δικαιότατος ᾖ, δύναται μὲν εἶναι ἐν τῇ σκιᾷ τῆς ζωῆς, λέγων· «Πνεῦμα προσ ώπου ἡμῶν Χριστός Κύριος, οὗ εἴπομεν· Ἐν τῇ σκιᾷ αὐτοῦ ζησόμεθα ἐν τοῖς ἔθνεσιν, › οὐ μὴν ἐν αὐτῇ τῇ ζωῇ, ἅτε σῶμα θανάτου περικείμενος, καὶ λέγων· «Τίς με ρύσεται ἐκ τοῦ σώματος τοῦ θανάτου τούτου;» καί· Καθήμενος ἐν χώρᾳ καὶ σκιᾷ θανά του,» καὶ μηδέπω ἐλθὼν ἐπὶ τὴν τῶν ζώντων γῆν καὶ γὰρ ἡ ζωὴ οὐ μόνον τῶν φαύλων, ἀλλὰ καὶ τοῦ ἐπὶ γῆς Παύλου, καὶ τῶν ἀποστόλων, κεκρυμμένη ἦν ἐν τῷ Θεῷ. Φησὶ γοῦν·. Ἡ ζωὴ ὑμῶν κέκρυπται σὺν τῷ Χριστῷ ἐν τῷ Θεῷ· ὅταν ὁ Χριστὸς φανερωθῇ, ἡ ζωὴ ἡμῶν, τότε καὶ ὑμεῖς σὺν αὐτῷ φανερωθή σεσθε ἐν δόξῃ.» Τηρήσεις δὲ πάντα τὰ περὶ τοῦ εξίσω, καὶ τοῦ «ἔξω,» ἵνα ἀναλέξῃ τὰ κατάλληλα τῷ· « θέλεις εἰς τὴν ζωὴν εἰσελθεῖν,» οἷον· Δεήθητε οὖν τοῦ Κυρίου τοῦ θερισμοῦ, ἵνα ἐκβάλῃ ἐργάτας εἰς τὸν θερισμὸν αὐτοῦ· ζητήσεις γὰρ, ἐκβάλῃ πό θεν; καὶ εἴπερ ἐνθάδε εἰσὶν οἱ ἐργάται ἐκβεβλη μένοι εἰς τὸν θερισμὸν τοῦ Κυρίου, ἔξω εἰσὶν οὗ ἐξε βλήθησαν χωρίου· καὶ τὰ τοῦ θερισμοῦ καλῶς ποιή "Ενθα δή ζητῶ προσεχώς ἐστι νοῆσαι. τό, ζητῶ, παρέλκει. ζητοῦντι. Ηυετους. Ζητήσεις γὰρ, ἐκβάλῃ πόθεν. Η. πόθεν παροξυτόνως βαρύτονον μη βλάπτεσθαι περὶ ἀγαθότητος Θεοῦ, καὶ τοῦ πλή θους τῆς χρηστότητος αὐτοῦ, ἡ ἐν εὐλόγως ἔκρυψε τοῖς φοβουμένοις αὐτὸν, ἵνα μὴ τοῦ πλούτου τῆς χρη στότητος αὐτοῦ, καὶ τῆς ἀνοχῆς, καὶ τῆς μακροθυμίας καταφρονήσαντες, κατὰ τὴν ἑαυτῶν σκληρότητα, καὶ ἀμετανόητον καρδίαν θησαυρίσωσιν ἑαυτοῖς ὀργὴν» πλείονα, ο ἣν οὐκ ἂν ἐθησαύριζον κρυπτομένου τοῦ πλήθους τῆς χρηστότητος τοῦ Θεοῦ αὐτοῖς. Περὶ μὲν οὖν τοῦ· Τίς ὁ ἀγαθὸς, καὶ πρὸς τό· Τί ἀγαθὸν ποιήσω λελέχθω δεδυνήμεθα εἰς τὸν τόπον ἰδεῖν. Εξῆς δέ ἐστι θεωρῆσαι πως εἴρηται τό· «Εἰ δὲ θέλεις εἰς τὴν ζωὴν εἰσελθεῖν, τήρησον τὰς ἐντολὰς, ο ἐν ᾧ πρόσχες, ὅτι ὡς ἔξω τῆς ζωῆς ἔτι τυγχάνοντι τῷ πυνθανομένῳ περὶ τοῦ ἀγαθοῦ φησι τό· «Εἰ θέ λεις εἰς τὴν ζωὴν εἰσελθεῖν.» Ενθα δὴ προσεχῶς ἐστι νοῆσαι τὸ, ἔξω τῆς ζωῆς εἶναι, καὶ τὸ, εἰσελθεῖν εἰς τὴν ζωήν. Μήποτε οὖν καθ᾿ ἕνα μὲν τρόπον ἔξω τῆς ζωῆς ἐστιν ὁ ἔξω τυγχάνων τοῦ εἰπόντος·. Ἐγώ εἰμι ἡ ζωή,» καὶ ἀλλότριος ὢν αὐτοῦ· καθ᾿ ἕτερον δὲ πᾶς ὁ ἐπὶ γῆς, κἂν δικαιότατος ᾖ, δύναται μὲν εἶναι ἐν τῇ σκιᾷ τῆς ζωῆς, λέγων· «Πνεῦμα προσ ώπου ἡμῶν Χριστός Κύριος, οὗ εἴπομεν· Ἐν τῇ σκιᾷ αὐτοῦ ζησόμεθα ἐν τοῖς ἔθνεσιν, › οὐ μὴν ἐν αὐτῇ τῇ ζωῇ, ἅτε σῶμα θανάτου περικείμενος, καὶ λέγων· «Τίς με ρύσεται ἐκ τοῦ σώματος τοῦ θανάτου τούτου;» καί· Καθήμενος ἐν χώρᾳ καὶ σκιᾷ θανά του,» καὶ μηδέπω ἐλθὼν ἐπὶ τὴν τῶν ζώντων γῆν καὶ γὰρ ἡ ζωὴ οὐ μόνον τῶν φαύλων, ἀλλὰ καὶ τοῦ ἐπὶ γῆς Παύλου, καὶ τῶν ἀποστόλων, κεκρυμμένη ἦν ἐν τῷ Θεῷ. Φησὶ γοῦν·. Ἡ ζωὴ ὑμῶν κέκρυπται σὺν τῷ Χριστῷ ἐν τῷ Θεῷ· ὅταν ὁ Χριστὸς φανερωθῇ, ἡ ζωὴ ἡμῶν, τότε καὶ ὑμεῖς σὺν αὐτῷ φανερωθή σεσθε ἐν δόξῃ.» Τηρήσεις δὲ πάντα τὰ περὶ τοῦ εξίσω, καὶ τοῦ «ἔξω,» ἵνα ἀναλέξῃ τὰ κατάλληλα τῷ· « θέλεις εἰς τὴν ζωὴν εἰσελθεῖν,» οἷον· Δεήθητε οὖν τοῦ Κυρίου τοῦ θερισμοῦ, ἵνα ἐκβάλῃ ἐργάτας εἰς τὸν θερισμὸν αὐτοῦ· ζητήσεις γὰρ, ἐκβάλῃ πό θεν; καὶ εἴπερ ἐνθάδε εἰσὶν οἱ ἐργάται ἐκβεβλη μένοι εἰς τὸν θερισμὸν τοῦ Κυρίου, ἔξω εἰσὶν οὗ ἐξε βλήθησαν χωρίου· καὶ τὰ τοῦ θερισμοῦ καλῶς ποιή "Ενθα δή ζητῶ προσεχώς ἐστι νοῆσαι. τό, ζητῶ, παρέλκει. ζητοῦντι. Ηυετους. Ζητήσεις γὰρ, ἐκβάλῃ πόθεν. Η. πόθεν παροξυτόνως βαρύτονον furor, uti vulgo appellatur, rem facit salutarem, «cum corripit: et quæ ipsius ira dicitur, quandoqui dem boni Dei est, ad emendationem castigat. Ac multa quidem iis quos ea res minime offenderet, de bonitate Dei dici possent, et de multitudine dulcedinis ipsius", quam non sine ratione e als condit timentibus se, ne divitiis bonitatis ejus con temptis, et patientia, et longanimitate secundum «». duritiam suam et impœnitens cor, thesaurizent ;» & sibi majorem iram s › quam absconditis sibi divitiis bonitatis Dei, minime thesaurizassent. Ad hanc ergo quæstionem, quisnam bonus sit, tum ad il lud: ‹ Quid boni faciam?, ea a nobis dicta sint quæ super hoc loco excogitare potuimus. nam sit horum sententia: ‹ Si autem vis ad vitam ingredi, serva mandata *,» in quibus id observa, quasi extra vitam constituto ei qui de bono inter rogat, dictum fuisse: c Si vis ad vitam ingredi.» Hic autem attente perspicere licet quid sit, extra vitam esse, et quid, in vitam ingredi. Vide ergo annon `una quidem ratione extra vitam constitutus sit, qui extra eum est qui dixit ": «Ego sum vita, et ab illo alienus est; alia vero ratione, quisquis super terram degit, etiamsi justissimus sit, in um bra quidem vita esse potest, dicens 37: «Spiritus oris nostri Christus Dominus, cui diximus: In um bra tua vivemus in gentibus, › at non in ipsa vita, utpote qui mortis corpore indutus sit, et dicat Quis me liberabit de corpore mortis hujus? › et "; Sedeat in regione et umbra mortis, et in vivo rum terram nondum pervenerit; vita siquidem non impiorum solummodo, sed Pauli etiam super ter ram degentis, et apostolorum in Deo erat abscondita. Ait ergo ": «Vila vestra est abscondita cum Christo in Deo, cum Christus apparuerit, vita nostra, tunc et vos apparebitis cum ipso in gloria. > Quæcunque autem ad intra» et ad ‹ extra › per tinent observabis, ut quæ bis congruunt • Si vis ad vitam ingredi, simul colligas; verbi causa ‹ Rogate ergo Dominum messis, ut mittat operarios in messen suam;» quæres enim, unde mittat; et siquidem bic sint operarii missi in messem Domini, extra eum locum sunt e quo fuerunt dimissi, et divitias bonitatis ejus, et longanimitatis contemnentes, e secundum duritiam cordis sui, et sine po nitentia cordis thesaurizent sibi iram,› quam non thesaurizabunt si absconsa fuerit multitudo bonitatis ejus ab eis. quasi extra vitam constituto ei qui interrogabat de bono, ita respondit: Si vis intrare in vitam.» Hic autem requiro quomodo quis sit extra vitam, et quomodo intret in vitam: et ne forte secundum unum quidem modum sit homo extra vitam, qui est extra eum qui dixit: Ego sum vita.» Alias autem omnis qui super terram est, quamvis justissimus esse videatur, potest quidem in umbra esse vitæ, non autem in ipsa vita; cum sit corpore mortis circumdatus, et dicens: «Quis me liberabit de corpore mortis hu jus?» et: «Sedes in regione et in umbra mortis,» eo quod nondum venit in terram vivorum. Introibit au tem quis in vitam, abstinens quidem se ab operibus mortuis, appetens autem opera viva, etiam nunquam quidem mortua loquens, sed secundum verbum Dei vivum vivens, et non habens jam cogitationes mor Psal. xxx, 20.» Rom. 11, 4, 5. Matth. xix, 17. Joan. XI, 25, et xiv, 6. "Thren. IV, Matth. 1x, 38. Rom. VH, 24. so Matth. IV, 16. Col. III, 3, 4. Codex Regius Sed Vel legendum Codd. et R., habent, quod interrogatio nem notat. Sed si sit, non male cum se quentibus cohærebit. lp. furor, uti vulgo appellatur, rem facit salutarem, «cum corripit: et quæ ipsius ira dicitur, quandoqui dem boni Dei est, ad emendationem castigat. Ac multa quidem iis quos ea res minime offenderet, de bonitate Dei dici possent, et de multitudine dulcedinis ipsius", quam non sine ratione e als condit timentibus se, ne divitiis bonitatis ejus con temptis, et patientia, et longanimitate secundum «». duritiam suam et impœnitens cor, thesaurizent ;» & sibi majorem iram s › quam absconditis sibi divitiis bonitatis Dei, minime thesaurizassent. Ad hanc ergo quæstionem, quisnam bonus sit, tum ad il lud: ‹ Quid boni faciam?, ea a nobis dicta sint quæ super hoc loco excogitare potuimus. nam sit horum sententia: ‹ Si autem vis ad vitam ingredi, serva mandata *,» in quibus id observa, quasi extra vitam constituto ei qui de bono inter rogat, dictum fuisse: c Si vis ad vitam ingredi.» Hic autem attente perspicere licet quid sit, extra vitam esse, et quid, in vitam ingredi. Vide ergo annon `una quidem ratione extra vitam constitutus sit, qui extra eum est qui dixit ": «Ego sum vita, et ab illo alienus est; alia vero ratione, quisquis super terram degit, etiamsi justissimus sit, in um bra quidem vita esse potest, dicens 37: «Spiritus oris nostri Christus Dominus, cui diximus: In um bra tua vivemus in gentibus, › at non in ipsa vita, utpote qui mortis corpore indutus sit, et dicat Quis me liberabit de corpore mortis hujus? › et "; Sedeat in regione et umbra mortis, et in vivo rum terram nondum pervenerit; vita siquidem non impiorum solummodo, sed Pauli etiam super ter ram degentis, et apostolorum in Deo erat abscondita. Ait ergo ": «Vila vestra est abscondita cum Christo in Deo, cum Christus apparuerit, vita nostra, tunc et vos apparebitis cum ipso in gloria. > Quæcunque autem ad intra» et ad ‹ extra › per tinent observabis, ut quæ bis congruunt • Si vis ad vitam ingredi, simul colligas; verbi causa ‹ Rogate ergo Dominum messis, ut mittat operarios in messen suam;» quæres enim, unde mittat; et siquidem bic sint operarii missi in messem Domini, extra eum locum sunt e quo fuerunt dimissi, et divitias bonitatis ejus, et longanimitatis contemnentes, e secundum duritiam cordis sui, et sine po nitentia cordis thesaurizent sibi iram,› quam non thesaurizabunt si absconsa fuerit multitudo bonitatis ejus ab eis. quasi extra vitam constituto ei qui interrogabat de bono, ita respondit: Si vis intrare in vitam.» Hic autem requiro quomodo quis sit extra vitam, et quomodo intret in vitam: et ne forte secundum unum quidem modum sit homo extra vitam, qui est extra eum qui dixit: Ego sum vita.» Alias autem omnis qui super terram est, quamvis justissimus esse videatur, potest quidem in umbra esse vitæ, non autem in ipsa vita; cum sit corpore mortis circumdatus, et dicens: «Quis me liberabit de corpore mortis hu jus?» et: «Sedes in regione et in umbra mortis,» eo quod nondum venit in terram vivorum. Introibit au tem quis in vitam, abstinens quidem se ab operibus mortuis, appetens autem opera viva, etiam nunquam quidem mortua loquens, sed secundum verbum Dei vivum vivens, et non habens jam cogitationes mor Psal. xxx, 20.» Rom. 11, 4, 5. Matth. xix, 17. Joan. XI, 25, et xiv, 6. "Thren. IV, Matth. 1x, 38. Rom. VH, 24. so Matth. IV, 16. Col. III, 3, 4. Codex Regius Sed Vel legendum Codd. et R., habent, quod interrogatio nem notat. Sed si sit, non male cum se quentibus cohærebit. lp. 12. Deinceps vero illud disputandum venit, quæ 12. Post hoc autem dicit: c Si vis ad vitam intrare, serva mandata.» Ubi considera quoniam adhuc 12. Deinceps vero illud disputandum venit, quæ 12. Post hoc autem dicit: c Si vis ad vitam intrare, serva mandata.» Ubi considera quoniam adhuc

καὶ μετ’ ὀλίγα πάλιν ἐν τῇ αὐτῇ γέγραπται βίβλῳ ὅτι «τοῦ πλήθους τῶν πιστευόντων ἦν καρδία καὶ ψυχὴ μία» καὶ τὰ ἑξῆς, ἕως τοῦ «ἤγαγε τὸ χρῆμα καὶ ἔθηκε παρὰ τοὺς ἀποστόλους». εἶτα ἐπιφέρεται τούτοις τὰ περὶ τοῦ Ἀνανίου καὶ τῆς Σαπφείρας, ἀποδομένων μὲν «κτῆμα» ἑαυτῶν, νοσφισαμένων δὲ «ἀπὸ τῆς τιμῆς» καὶ οὐχ ὅλον ἀλλὰ μέρος ἀποθεμένων παρὰ τοῖς «τῶν ἀποστόλων» ποσί, καὶ διὰ τοῦτο ἐπὶ ἁμαρτίᾳ παθόντων τὰ ἀναγεγραμμένα. ἄξιοι γὰρ ἦσαν τοῦ ἐκ θείας ἐπισκοπῆς ἀπολαβεῖν ἐνταῦθα τὸ ἡμαρτημένον διὰ τὸν νοσφισμόν, ἵνα καθαρώτεροι ἀπαλλαγῶσιν ἀπὸ τοῦ βίου [τούτου], καθαρθέντες τῇ ἀπαντησάσῃ αὐτοῖς παιδεύσει ἐν κοινῷ θανάτῳ, διὰ τὸ καὶ πεπιστευκέναι καὶ «μέρος τι παρὰ τοὺς πόδας τῶν ἀποστόλων» τεθεικέναι. Δοκεῖ δέ μοι ὅτι «ἀκούων Ἀνανίας τοὺς λόγους τούτους» διὰ τοῦτο «πεσὼν ἀπέψυξεν», ἐπεὶ οὐκ ἤνεγκε τὸν ἔλεγχον [Πέτρου], ἀλλὰ βασανιζόμενος τοσοῦτον ἐκολάσθη ὡς καὶ ἐκψῦξαι, καθικομένων τῶν λόγων Πέτρου τῆς ψυχῆς αὐτοῦ. καὶ οὐ Πέτρον γε νομιστέον ἐνταῦθα ἀνῃρηκέναι τὸν Ἀνανίαν, ἀλλ’ ἐκεῖνον μὴ ὑπομεμενηκέναι τὴν σφοδρότητα τοῦ εἰπόντος πρὸς αὐτὸν Πέτρου· σαντες ἔργα εἰσελεύσονται εἰς τὴν ζωὴν καθαρισθέν τες μὲν ἀπὸ νεκρῶν ἔργων, τὰ δὲ ἐναντία ἐκείνοις πράττοντες ἔργα τῶντα· καὶ μηκέτι μὲν νεκρὰ λα λοῦντες, λέγοντες δὲ κατὰ τὸν ζῶντα λόγον τοῦ Θεοῦ καὶ ἐνεργῆ. Οὕτω δέ ἐστιν ἀνάλογον βήμασι ζωή; αἰωνίου ἐναντία λογισμοῖς τοῖς κατηγοροῦσιν, ὅτε, κ τῶν λογισμῶν κατηγορούντων, ἢ καὶ ἀπολογουμέν νων › ἐν ἡμέρᾳ κρίσεως, σωθήσεται μὲν ἐκεῖνος εξ οἱ λογισμοὶ ἀπολογοῦνται· ἀπολεῖται δὲ οὗ οἱ λογισμο γίνονται κατήγοροι. Εἰ τοίνυν καὶ ἡμεῖς θέλομεν εἰς τὴν ζωὴν εἰσελθεῖν, ἀκούσωμεν τοῦ λέγοντος Ἰησοῦ Εἰ θέλεις εἰς τὴν ζωὴν εἰσελθεῖν, τήρησον τὰς ἑν τολὰς,» καὶ κατὰ τὴν ἀναλογίαν γε τῆς τῶν ἐντολῶν τηρήσεως εἰς τὴν ζωὴν εἰσελευσώμεθα γινόμεν νοι αὐτῆς ἤτοι εἰς τὰ ἐνδότατα καὶ μακαριώτατα, ἢ ὅπου ποθ᾿ ἡμᾶς φέρει τῆς ζωῆς, ἡ ἐλαττόνων και ἀμυδροτέρων τῶν ἐντολῶν τήρησις. Ὁ δὲ ἀκούσας· «Τήρησον τὰς ἐντολὰς, ο λέγει Ποίας;» ἵνα μάθωμεν ποίας μάλιστα τηρεῖν ἡμᾶς ἐντολὰς ὁ Ἰησοῦς βούλεται· εἶπε γὰρ πρὸς τό «Ποίας;» τό· «Οὐ μοιχεύσεις· Οὐ φονεύσεις· Ο κλέψεις· Οὐ ψευδομαρτυρήσεις Τίμα τον πατέρα καὶ τὴν μητέρα·, καί·. Αγαπήσεις τὸν πλησίον σου ὡς σεαυτόν.» Καὶ τάχα ἀρκεῖ πρὸς τὸ, ἵν' οὖ τως ὀνομάσω, εἰσελθεῖν, οὐκ ἀρκοῦντα πρὸς τελειό τητα, ταῦτα καὶ τὰ τούτοις εἰς τὴν ἀρχὴν ζωῆς παρα πλήσια, ὡς τὸν ἔνοχον παραπλήσια μιᾶς τούτων τῶν ἐντολῶν μηδὲ εἰς τὴν ἀρχὴν τῆς ζωῆς εἰσελθεῖν δύνασθαι. Καθαρευτέον οὖν τῷ κἂν ἐλθεῖν βουλομένῳ εἰς τὴν ζωὴν ἀπὸ μοιχείας, καὶ φόνου, καὶ πάση; κλοπῆς· ὡς γὰρ μοιχὸς καὶ φονεύς, οὐκ εἰσελεύσεται εἰς τὴν ζωήν, οὕτως οὐδὲ ὁ κλέπτων. Τῇ τοιαύτῃ δὲ ἁμαρτίᾳ πολλοὶ τῶν λεγομένων πιστεύειν τῷ Χριστῷ ἔνοχοί εἰσιν ἐλεγχόμενοι ἐν ταῖς πραγματείαις του βίου, καὶ οἷς πιστεύονται χρηματικοῖς, καὶ ταῖς μέσ σαις τέχναις ἃς ἐργάζονται, ὡς οὐ καθαροὶ κλο πῆς. Οὐ μόνος δὲ ὁ κλέπτης οὐκ εἰσελεύσεται εἰς τὴν ζωὴν, ἀλλὰ καὶ ὁ κοινωνὸς αὐτοῦ, καὶ ὁ συντρέχων αὐτῷ· ἐν μὲν γὰρ τῷ Ησαΐα γέγραπται· «Κοινωνί Εισελευσώμεθα. εἰσ ελευσόμεθα. Παραπλήσια. Καὶ ταῖς μέσαις τέχναις. Μέσας τέχνας ἀγοραῖοι, βάναυσοι, Ηυετους. σαντες ἔργα εἰσελεύσονται εἰς τὴν ζωὴν καθαρισθέν τες μὲν ἀπὸ νεκρῶν ἔργων, τὰ δὲ ἐναντία ἐκείνοις πράττοντες ἔργα τῶντα· καὶ μηκέτι μὲν νεκρὰ λα λοῦντες, λέγοντες δὲ κατὰ τὸν ζῶντα λόγον τοῦ Θεοῦ καὶ ἐνεργῆ. Οὕτω δέ ἐστιν ἀνάλογον βήμασι ζωή; αἰωνίου ἐναντία λογισμοῖς τοῖς κατηγοροῦσιν, ὅτε, κ τῶν λογισμῶν κατηγορούντων, ἢ καὶ ἀπολογουμέν νων › ἐν ἡμέρᾳ κρίσεως, σωθήσεται μὲν ἐκεῖνος εξ οἱ λογισμοὶ ἀπολογοῦνται· ἀπολεῖται δὲ οὗ οἱ λογισμο γίνονται κατήγοροι. Εἰ τοίνυν καὶ ἡμεῖς θέλομεν εἰς τὴν ζωὴν εἰσελθεῖν, ἀκούσωμεν τοῦ λέγοντος Ἰησοῦ Εἰ θέλεις εἰς τὴν ζωὴν εἰσελθεῖν, τήρησον τὰς ἑν τολὰς,» καὶ κατὰ τὴν ἀναλογίαν γε τῆς τῶν ἐντολῶν τηρήσεως εἰς τὴν ζωὴν εἰσελευσώμεθα γινόμεν νοι αὐτῆς ἤτοι εἰς τὰ ἐνδότατα καὶ μακαριώτατα, ἢ ὅπου ποθ᾿ ἡμᾶς φέρει τῆς ζωῆς, ἡ ἐλαττόνων και ἀμυδροτέρων τῶν ἐντολῶν τήρησις. Ὁ δὲ ἀκούσας· «Τήρησον τὰς ἐντολὰς, ο λέγει Ποίας;» ἵνα μάθωμεν ποίας μάλιστα τηρεῖν ἡμᾶς ἐντολὰς ὁ Ἰησοῦς βούλεται· εἶπε γὰρ πρὸς τό «Ποίας;» τό· «Οὐ μοιχεύσεις· Οὐ φονεύσεις· Ο κλέψεις· Οὐ ψευδομαρτυρήσεις Τίμα τον πατέρα καὶ τὴν μητέρα·, καί·. Αγαπήσεις τὸν πλησίον σου ὡς σεαυτόν.» Καὶ τάχα ἀρκεῖ πρὸς τὸ, ἵν' οὖ τως ὀνομάσω, εἰσελθεῖν, οὐκ ἀρκοῦντα πρὸς τελειό τητα, ταῦτα καὶ τὰ τούτοις εἰς τὴν ἀρχὴν ζωῆς παρα πλήσια, ὡς τὸν ἔνοχον παραπλήσια μιᾶς τούτων τῶν ἐντολῶν μηδὲ εἰς τὴν ἀρχὴν τῆς ζωῆς εἰσελθεῖν δύνασθαι. Καθαρευτέον οὖν τῷ κἂν ἐλθεῖν βουλομένῳ εἰς τὴν ζωὴν ἀπὸ μοιχείας, καὶ φόνου, καὶ πάση; κλοπῆς· ὡς γὰρ μοιχὸς καὶ φονεύς, οὐκ εἰσελεύσεται εἰς τὴν ζωήν, οὕτως οὐδὲ ὁ κλέπτων. Τῇ τοιαύτῃ δὲ ἁμαρτίᾳ πολλοὶ τῶν λεγομένων πιστεύειν τῷ Χριστῷ ἔνοχοί εἰσιν ἐλεγχόμενοι ἐν ταῖς πραγματείαις του βίου, καὶ οἷς πιστεύονται χρηματικοῖς, καὶ ταῖς μέσ σαις τέχναις ἃς ἐργάζονται, ὡς οὐ καθαροὶ κλο πῆς. Οὐ μόνος δὲ ὁ κλέπτης οὐκ εἰσελεύσεται εἰς τὴν ζωὴν, ἀλλὰ καὶ ὁ κοινωνὸς αὐτοῦ, καὶ ὁ συντρέχων αὐτῷ· ἐν μὲν γὰρ τῷ Ησαΐα γέγραπται· «Κοινωνί Εισελευσώμεθα. εἰσ ελευσόμεθα. Παραπλήσια. Καὶ ταῖς μέσαις τέχναις. Μέσας τέχνας ἀγοραῖοι, βάναυσοι, Ηυετους. post messis opera recle peracta, in vitam ingre dientur, a mortuis quidem operibus purgati, viva autem opera his contraria agentes; nec mortua amplius loquentes, at juxta vivum sermonem Dei et efficacem dicentes ". Ita etiam instar verboruın æternæ vitæ, quædam sunt cogitationibus accusan tibus contraria, quando scilicet cogitationibus accusantibus vel defendentibus ", indie judicii, is salvus erit cujus cogitationes defendunt; peribit autem cujus cogitationes accusant. Quod si nos igitur in vitam quoque volumus ingredi, audiamus Jesum dicentem ": ‹ Si vis ad vitam ingredi, serva mandata, et pro servatorum a nobis mandatorum ratione ad vitam ingrediemur, vel interioris ipsius ac beatissimæ partis compotes effecti, vel cujus cunque tandem minorum leviorumque mandatorum) obsérvatio nos faciet participes. cata, ait: c Quæ?, ut quænam potissimum man data a nobis Jesus servari velit, ediscamus: ad id enim: < Quæ?» id dixit: «Non adulterabis: Non homicidium facies: Non facies furtum: Non falsumi testimonium dices: Honora patrem et matrem;» et: ‹ Diliges proximum tuum sicut teipsum. › Ac illa fortasse iisque consimilia, ad ingrediéndum in vitæ, ut ita dicam, principia sufficiunt, quæ ad in tegritatem adipiscendam minime sufficerent; adeo ut qui in unum pariter ex his mandatis peccaverit, ue in principium quidem vitæ intrare queat. Adulterii itaque, et homicidii, et cujuslibet furti insons esse debet, qui in vitam ingredi cogitat. Quemadmodum enim neque adulter, neque homi cida in vitam intrabunt, ita neque qui furti se alli gat. Cujus quidem criminis rei sunt eorum quam plurimi, qui Christi fidem dicuntur amplexi, cum in vitæ negotiis, in fidei suæ commissis pecuniis, in mediis quas exercent artibus, furti minime in sontes esse deprehendantur. Nec fur tantummodo, verum et ipsius in furto particeps ac socius in vi tuas in corde, sed vivas. Sicut enim sunt opera mortua, et opera viva, et verba mortua, et verba viva, ita sunt et cogitationes mortuæ, et cogitationes vive. De quibus ait Apostolus: Cogitationibus_invicem ac cusantibus, aut etiam defendentibus in die cum judicaverit Dominus occulta hominum.» Et salvabitur quidem ille cujus cogitationes fuerint defendentes: peribit autem, cujus fuerint accusantes. Si ergo et nos volumus introire in vitam, audiamus dicente Jesu: Si vis introire in vitam, serva mandata; et sa cundum mensuram observationis mandatorum ingrediemur in vitam, aut in interiora ejus et beatiora, aut in mediocria, aut ad quamcunque partem vitæ illius ad quam induxerit nos observantia mandatorum. jesus observare. Ad quam interrogationem dixit: e Non occides: Now adulterabis: Non furtum facies Non falsum testimonium dices: flonora patrem tuum et matrem; et: Diliges proximum tuum sient teipsum. Et forsitan ista sufficiunt ut in principium, ut ita dicam, vitæ ingrediatur quis, non autem suf ficiunt hær, vel alia similia istis, ad interiora vitæ introducere quemquam. Qui autem præterierit unum mandatorum istorum, nec in principium vitæ intrabit. Abstinendum est ergo omni volenti vel in princi pium vitæ intrare, ab adulterio, ab homicidio, a furto. Sicut enim adulter et homicida non intraut in vi tam, sic nec fur. In hoc enim peccato multi etiam eorum qui videntur credidisse Christo, incurrunt, ne gotia hujus mundi agentes, et pecuniarios actus qui creduntur eis, et qui operantur artes istas mediocres, "Hebr. 1v, 12.» Rom. 11, 15. Matth. XIX, Forte scribendum, Forte redundat, nec male d leveris. ibid., et 19. dici existimo quæ et vulgars appellantur, quaeque in quaestu faciendo, et compa ramulo victu occupantur. post messis opera recle peracta, in vitam ingre dientur, a mortuis quidem operibus purgati, viva autem opera his contraria agentes; nec mortua amplius loquentes, at juxta vivum sermonem Dei et efficacem dicentes ". Ita etiam instar verboruın æternæ vitæ, quædam sunt cogitationibus accusan tibus contraria, quando scilicet cogitationibus accusantibus vel defendentibus ", indie judicii, is salvus erit cujus cogitationes defendunt; peribit autem cujus cogitationes accusant. Quod si nos igitur in vitam quoque volumus ingredi, audiamus Jesum dicentem ": ‹ Si vis ad vitam ingredi, serva mandata, et pro servatorum a nobis mandatorum ratione ad vitam ingrediemur, vel interioris ipsius ac beatissimæ partis compotes effecti, vel cujus cunque tandem minorum leviorumque mandatorum) obsérvatio nos faciet participes. cata, ait: c Quæ?, ut quænam potissimum man data a nobis Jesus servari velit, ediscamus: ad id enim: < Quæ?» id dixit: «Non adulterabis: Non homicidium facies: Non facies furtum: Non falsumi testimonium dices: Honora patrem et matrem;» et: ‹ Diliges proximum tuum sicut teipsum. › Ac illa fortasse iisque consimilia, ad ingrediéndum in vitæ, ut ita dicam, principia sufficiunt, quæ ad in tegritatem adipiscendam minime sufficerent; adeo ut qui in unum pariter ex his mandatis peccaverit, ue in principium quidem vitæ intrare queat. Adulterii itaque, et homicidii, et cujuslibet furti insons esse debet, qui in vitam ingredi cogitat. Quemadmodum enim neque adulter, neque homi cida in vitam intrabunt, ita neque qui furti se alli gat. Cujus quidem criminis rei sunt eorum quam plurimi, qui Christi fidem dicuntur amplexi, cum in vitæ negotiis, in fidei suæ commissis pecuniis, in mediis quas exercent artibus, furti minime in sontes esse deprehendantur. Nec fur tantummodo, verum et ipsius in furto particeps ac socius in vi tuas in corde, sed vivas. Sicut enim sunt opera mortua, et opera viva, et verba mortua, et verba viva, ita sunt et cogitationes mortuæ, et cogitationes vive. De quibus ait Apostolus: Cogitationibus_invicem ac cusantibus, aut etiam defendentibus in die cum judicaverit Dominus occulta hominum.» Et salvabitur quidem ille cujus cogitationes fuerint defendentes: peribit autem, cujus fuerint accusantes. Si ergo et nos volumus introire in vitam, audiamus dicente Jesu: Si vis introire in vitam, serva mandata; et sa cundum mensuram observationis mandatorum ingrediemur in vitam, aut in interiora ejus et beatiora, aut in mediocria, aut ad quamcunque partem vitæ illius ad quam induxerit nos observantia mandatorum. jesus observare. Ad quam interrogationem dixit: e Non occides: Now adulterabis: Non furtum facies Non falsum testimonium dices: flonora patrem tuum et matrem; et: Diliges proximum tuum sient teipsum. Et forsitan ista sufficiunt ut in principium, ut ita dicam, vitæ ingrediatur quis, non autem suf ficiunt hær, vel alia similia istis, ad interiora vitæ introducere quemquam. Qui autem præterierit unum mandatorum istorum, nec in principium vitæ intrabit. Abstinendum est ergo omni volenti vel in princi pium vitæ intrare, ab adulterio, ab homicidio, a furto. Sicut enim adulter et homicida non intraut in vi tam, sic nec fur. In hoc enim peccato multi etiam eorum qui videntur credidisse Christo, incurrunt, ne gotia hujus mundi agentes, et pecuniarios actus qui creduntur eis, et qui operantur artes istas mediocres, "Hebr. 1v, 12.» Rom. 11, 15. Matth. XIX, Forte scribendum, Forte redundat, nec male d leveris. ibid., et 19. dici existimo quæ et vulgars appellantur, quaeque in quaestu faciendo, et compa ramulo victu occupantur. 13. At ille postquam audivit: Serva man 15. Ille audiens: Serva mandata, i respondit: «Quæ?, ut discamus qualia maxime mandala, vult mes 13. At ille postquam audivit: Serva man 15. Ille audiens: Serva mandata, i respondit: «Quæ?, ut discamus qualia maxime mandala, vult mes

καὶ μετ’ ὀλίγα πάλιν ἐν τῇ αὐτῇ γέγραπται βίβλῳ ὅτι «τοῦ πλήθους τῶν πιστευόντων ἦν καρδία καὶ ψυχὴ μία» καὶ τὰ ἑξῆς, ἕως τοῦ «ἤγαγε τὸ χρῆμα καὶ ἔθηκε παρὰ τοὺς ἀποστόλους». εἶτα ἐπιφέρεται τούτοις τὰ περὶ τοῦ Ἀνανίου καὶ τῆς Σαπφείρας, ἀποδομένων μὲν «κτῆμα» ἑαυτῶν, νοσφισαμένων δὲ «ἀπὸ τῆς τιμῆς» καὶ οὐχ ὅλον ἀλλὰ μέρος ἀποθεμένων παρὰ τοῖς «τῶν ἀποστόλων» ποσί, καὶ διὰ τοῦτο ἐπὶ ἁμαρτίᾳ παθόντων τὰ ἀναγεγραμμένα. ἄξιοι γὰρ ἦσαν τοῦ ἐκ θείας ἐπισκοπῆς ἀπολαβεῖν ἐνταῦθα τὸ ἡμαρτημένον διὰ τὸν νοσφισμόν, ἵνα καθαρώτεροι ἀπαλλαγῶσιν ἀπὸ τοῦ βίου [τούτου], καθαρθέντες τῇ ἀπαντησάσῃ αὐτοῖς παιδεύσει ἐν κοινῷ θανάτῳ, διὰ τὸ καὶ πεπιστευκέναι καὶ «μέρος τι παρὰ τοὺς πόδας τῶν ἀποστόλων» τεθεικέναι. Δοκεῖ δέ μοι ὅτι «ἀκούων Ἀνανίας τοὺς λόγους τούτους» διὰ τοῦτο «πεσὼν ἀπέψυξεν», ἐπεὶ οὐκ ἤνεγκε τὸν ἔλεγχον [Πέτρου], ἀλλὰ βασανιζόμενος τοσοῦτον ἐκολάσθη ὡς καὶ ἐκψῦξαι, καθικομένων τῶν λόγων Πέτρου τῆς ψυχῆς αὐτοῦ. καὶ οὐ Πέτρον γε νομιστέον ἐνταῦθα ἀνῃρηκέναι τὸν Ἀνανίαν, ἀλλ’ ἐκεῖνον μὴ ὑπομεμενηκέναι τὴν σφοδρότητα τοῦ εἰπόντος πρὸς αὐτὸν Πέτρου· σαντες ἔργα εἰσελεύσονται εἰς τὴν ζωὴν καθαρισθέν τες μὲν ἀπὸ νεκρῶν ἔργων, τὰ δὲ ἐναντία ἐκείνοις πράττοντες ἔργα τῶντα· καὶ μηκέτι μὲν νεκρὰ λα λοῦντες, λέγοντες δὲ κατὰ τὸν ζῶντα λόγον τοῦ Θεοῦ καὶ ἐνεργῆ. Οὕτω δέ ἐστιν ἀνάλογον βήμασι ζωή; αἰωνίου ἐναντία λογισμοῖς τοῖς κατηγοροῦσιν, ὅτε, κ τῶν λογισμῶν κατηγορούντων, ἢ καὶ ἀπολογουμέν νων › ἐν ἡμέρᾳ κρίσεως, σωθήσεται μὲν ἐκεῖνος εξ οἱ λογισμοὶ ἀπολογοῦνται· ἀπολεῖται δὲ οὗ οἱ λογισμο γίνονται κατήγοροι. Εἰ τοίνυν καὶ ἡμεῖς θέλομεν εἰς τὴν ζωὴν εἰσελθεῖν, ἀκούσωμεν τοῦ λέγοντος Ἰησοῦ Εἰ θέλεις εἰς τὴν ζωὴν εἰσελθεῖν, τήρησον τὰς ἑν τολὰς,» καὶ κατὰ τὴν ἀναλογίαν γε τῆς τῶν ἐντολῶν τηρήσεως εἰς τὴν ζωὴν εἰσελευσώμεθα γινόμεν νοι αὐτῆς ἤτοι εἰς τὰ ἐνδότατα καὶ μακαριώτατα, ἢ ὅπου ποθ᾿ ἡμᾶς φέρει τῆς ζωῆς, ἡ ἐλαττόνων και ἀμυδροτέρων τῶν ἐντολῶν τήρησις. Ὁ δὲ ἀκούσας· «Τήρησον τὰς ἐντολὰς, ο λέγει Ποίας;» ἵνα μάθωμεν ποίας μάλιστα τηρεῖν ἡμᾶς ἐντολὰς ὁ Ἰησοῦς βούλεται· εἶπε γὰρ πρὸς τό «Ποίας;» τό· «Οὐ μοιχεύσεις· Οὐ φονεύσεις· Ο κλέψεις· Οὐ ψευδομαρτυρήσεις Τίμα τον πατέρα καὶ τὴν μητέρα·, καί·. Αγαπήσεις τὸν πλησίον σου ὡς σεαυτόν.» Καὶ τάχα ἀρκεῖ πρὸς τὸ, ἵν' οὖ τως ὀνομάσω, εἰσελθεῖν, οὐκ ἀρκοῦντα πρὸς τελειό τητα, ταῦτα καὶ τὰ τούτοις εἰς τὴν ἀρχὴν ζωῆς παρα πλήσια, ὡς τὸν ἔνοχον παραπλήσια μιᾶς τούτων τῶν ἐντολῶν μηδὲ εἰς τὴν ἀρχὴν τῆς ζωῆς εἰσελθεῖν δύνασθαι. Καθαρευτέον οὖν τῷ κἂν ἐλθεῖν βουλομένῳ εἰς τὴν ζωὴν ἀπὸ μοιχείας, καὶ φόνου, καὶ πάση; κλοπῆς· ὡς γὰρ μοιχὸς καὶ φονεύς, οὐκ εἰσελεύσεται εἰς τὴν ζωήν, οὕτως οὐδὲ ὁ κλέπτων. Τῇ τοιαύτῃ δὲ ἁμαρτίᾳ πολλοὶ τῶν λεγομένων πιστεύειν τῷ Χριστῷ ἔνοχοί εἰσιν ἐλεγχόμενοι ἐν ταῖς πραγματείαις του βίου, καὶ οἷς πιστεύονται χρηματικοῖς, καὶ ταῖς μέσ σαις τέχναις ἃς ἐργάζονται, ὡς οὐ καθαροὶ κλο πῆς. Οὐ μόνος δὲ ὁ κλέπτης οὐκ εἰσελεύσεται εἰς τὴν ζωὴν, ἀλλὰ καὶ ὁ κοινωνὸς αὐτοῦ, καὶ ὁ συντρέχων αὐτῷ· ἐν μὲν γὰρ τῷ Ησαΐα γέγραπται· «Κοινωνί Εισελευσώμεθα. εἰσ ελευσόμεθα. Παραπλήσια. Καὶ ταῖς μέσαις τέχναις. Μέσας τέχνας ἀγοραῖοι, βάναυσοι, Ηυετους. σαντες ἔργα εἰσελεύσονται εἰς τὴν ζωὴν καθαρισθέν τες μὲν ἀπὸ νεκρῶν ἔργων, τὰ δὲ ἐναντία ἐκείνοις πράττοντες ἔργα τῶντα· καὶ μηκέτι μὲν νεκρὰ λα λοῦντες, λέγοντες δὲ κατὰ τὸν ζῶντα λόγον τοῦ Θεοῦ καὶ ἐνεργῆ. Οὕτω δέ ἐστιν ἀνάλογον βήμασι ζωή; αἰωνίου ἐναντία λογισμοῖς τοῖς κατηγοροῦσιν, ὅτε, κ τῶν λογισμῶν κατηγορούντων, ἢ καὶ ἀπολογουμέν νων › ἐν ἡμέρᾳ κρίσεως, σωθήσεται μὲν ἐκεῖνος εξ οἱ λογισμοὶ ἀπολογοῦνται· ἀπολεῖται δὲ οὗ οἱ λογισμο γίνονται κατήγοροι. Εἰ τοίνυν καὶ ἡμεῖς θέλομεν εἰς τὴν ζωὴν εἰσελθεῖν, ἀκούσωμεν τοῦ λέγοντος Ἰησοῦ Εἰ θέλεις εἰς τὴν ζωὴν εἰσελθεῖν, τήρησον τὰς ἑν τολὰς,» καὶ κατὰ τὴν ἀναλογίαν γε τῆς τῶν ἐντολῶν τηρήσεως εἰς τὴν ζωὴν εἰσελευσώμεθα γινόμεν νοι αὐτῆς ἤτοι εἰς τὰ ἐνδότατα καὶ μακαριώτατα, ἢ ὅπου ποθ᾿ ἡμᾶς φέρει τῆς ζωῆς, ἡ ἐλαττόνων και ἀμυδροτέρων τῶν ἐντολῶν τήρησις. Ὁ δὲ ἀκούσας· «Τήρησον τὰς ἐντολὰς, ο λέγει Ποίας;» ἵνα μάθωμεν ποίας μάλιστα τηρεῖν ἡμᾶς ἐντολὰς ὁ Ἰησοῦς βούλεται· εἶπε γὰρ πρὸς τό «Ποίας;» τό· «Οὐ μοιχεύσεις· Οὐ φονεύσεις· Ο κλέψεις· Οὐ ψευδομαρτυρήσεις Τίμα τον πατέρα καὶ τὴν μητέρα·, καί·. Αγαπήσεις τὸν πλησίον σου ὡς σεαυτόν.» Καὶ τάχα ἀρκεῖ πρὸς τὸ, ἵν' οὖ τως ὀνομάσω, εἰσελθεῖν, οὐκ ἀρκοῦντα πρὸς τελειό τητα, ταῦτα καὶ τὰ τούτοις εἰς τὴν ἀρχὴν ζωῆς παρα πλήσια, ὡς τὸν ἔνοχον παραπλήσια μιᾶς τούτων τῶν ἐντολῶν μηδὲ εἰς τὴν ἀρχὴν τῆς ζωῆς εἰσελθεῖν δύνασθαι. Καθαρευτέον οὖν τῷ κἂν ἐλθεῖν βουλομένῳ εἰς τὴν ζωὴν ἀπὸ μοιχείας, καὶ φόνου, καὶ πάση; κλοπῆς· ὡς γὰρ μοιχὸς καὶ φονεύς, οὐκ εἰσελεύσεται εἰς τὴν ζωήν, οὕτως οὐδὲ ὁ κλέπτων. Τῇ τοιαύτῃ δὲ ἁμαρτίᾳ πολλοὶ τῶν λεγομένων πιστεύειν τῷ Χριστῷ ἔνοχοί εἰσιν ἐλεγχόμενοι ἐν ταῖς πραγματείαις του βίου, καὶ οἷς πιστεύονται χρηματικοῖς, καὶ ταῖς μέσ σαις τέχναις ἃς ἐργάζονται, ὡς οὐ καθαροὶ κλο πῆς. Οὐ μόνος δὲ ὁ κλέπτης οὐκ εἰσελεύσεται εἰς τὴν ζωὴν, ἀλλὰ καὶ ὁ κοινωνὸς αὐτοῦ, καὶ ὁ συντρέχων αὐτῷ· ἐν μὲν γὰρ τῷ Ησαΐα γέγραπται· «Κοινωνί Εισελευσώμεθα. εἰσ ελευσόμεθα. Παραπλήσια. Καὶ ταῖς μέσαις τέχναις. Μέσας τέχνας ἀγοραῖοι, βάναυσοι, Ηυετους. post messis opera recle peracta, in vitam ingre dientur, a mortuis quidem operibus purgati, viva autem opera his contraria agentes; nec mortua amplius loquentes, at juxta vivum sermonem Dei et efficacem dicentes ". Ita etiam instar verboruın æternæ vitæ, quædam sunt cogitationibus accusan tibus contraria, quando scilicet cogitationibus accusantibus vel defendentibus ", indie judicii, is salvus erit cujus cogitationes defendunt; peribit autem cujus cogitationes accusant. Quod si nos igitur in vitam quoque volumus ingredi, audiamus Jesum dicentem ": ‹ Si vis ad vitam ingredi, serva mandata, et pro servatorum a nobis mandatorum ratione ad vitam ingrediemur, vel interioris ipsius ac beatissimæ partis compotes effecti, vel cujus cunque tandem minorum leviorumque mandatorum) obsérvatio nos faciet participes. cata, ait: c Quæ?, ut quænam potissimum man data a nobis Jesus servari velit, ediscamus: ad id enim: < Quæ?» id dixit: «Non adulterabis: Non homicidium facies: Non facies furtum: Non falsumi testimonium dices: Honora patrem et matrem;» et: ‹ Diliges proximum tuum sicut teipsum. › Ac illa fortasse iisque consimilia, ad ingrediéndum in vitæ, ut ita dicam, principia sufficiunt, quæ ad in tegritatem adipiscendam minime sufficerent; adeo ut qui in unum pariter ex his mandatis peccaverit, ue in principium quidem vitæ intrare queat. Adulterii itaque, et homicidii, et cujuslibet furti insons esse debet, qui in vitam ingredi cogitat. Quemadmodum enim neque adulter, neque homi cida in vitam intrabunt, ita neque qui furti se alli gat. Cujus quidem criminis rei sunt eorum quam plurimi, qui Christi fidem dicuntur amplexi, cum in vitæ negotiis, in fidei suæ commissis pecuniis, in mediis quas exercent artibus, furti minime in sontes esse deprehendantur. Nec fur tantummodo, verum et ipsius in furto particeps ac socius in vi tuas in corde, sed vivas. Sicut enim sunt opera mortua, et opera viva, et verba mortua, et verba viva, ita sunt et cogitationes mortuæ, et cogitationes vive. De quibus ait Apostolus: Cogitationibus_invicem ac cusantibus, aut etiam defendentibus in die cum judicaverit Dominus occulta hominum.» Et salvabitur quidem ille cujus cogitationes fuerint defendentes: peribit autem, cujus fuerint accusantes. Si ergo et nos volumus introire in vitam, audiamus dicente Jesu: Si vis introire in vitam, serva mandata; et sa cundum mensuram observationis mandatorum ingrediemur in vitam, aut in interiora ejus et beatiora, aut in mediocria, aut ad quamcunque partem vitæ illius ad quam induxerit nos observantia mandatorum. jesus observare. Ad quam interrogationem dixit: e Non occides: Now adulterabis: Non furtum facies Non falsum testimonium dices: flonora patrem tuum et matrem; et: Diliges proximum tuum sient teipsum. Et forsitan ista sufficiunt ut in principium, ut ita dicam, vitæ ingrediatur quis, non autem suf ficiunt hær, vel alia similia istis, ad interiora vitæ introducere quemquam. Qui autem præterierit unum mandatorum istorum, nec in principium vitæ intrabit. Abstinendum est ergo omni volenti vel in princi pium vitæ intrare, ab adulterio, ab homicidio, a furto. Sicut enim adulter et homicida non intraut in vi tam, sic nec fur. In hoc enim peccato multi etiam eorum qui videntur credidisse Christo, incurrunt, ne gotia hujus mundi agentes, et pecuniarios actus qui creduntur eis, et qui operantur artes istas mediocres, "Hebr. 1v, 12.» Rom. 11, 15. Matth. XIX, Forte scribendum, Forte redundat, nec male d leveris. ibid., et 19. dici existimo quæ et vulgars appellantur, quaeque in quaestu faciendo, et compa ramulo victu occupantur. post messis opera recle peracta, in vitam ingre dientur, a mortuis quidem operibus purgati, viva autem opera his contraria agentes; nec mortua amplius loquentes, at juxta vivum sermonem Dei et efficacem dicentes ". Ita etiam instar verboruın æternæ vitæ, quædam sunt cogitationibus accusan tibus contraria, quando scilicet cogitationibus accusantibus vel defendentibus ", indie judicii, is salvus erit cujus cogitationes defendunt; peribit autem cujus cogitationes accusant. Quod si nos igitur in vitam quoque volumus ingredi, audiamus Jesum dicentem ": ‹ Si vis ad vitam ingredi, serva mandata, et pro servatorum a nobis mandatorum ratione ad vitam ingrediemur, vel interioris ipsius ac beatissimæ partis compotes effecti, vel cujus cunque tandem minorum leviorumque mandatorum) obsérvatio nos faciet participes. cata, ait: c Quæ?, ut quænam potissimum man data a nobis Jesus servari velit, ediscamus: ad id enim: < Quæ?» id dixit: «Non adulterabis: Non homicidium facies: Non facies furtum: Non falsumi testimonium dices: Honora patrem et matrem;» et: ‹ Diliges proximum tuum sicut teipsum. › Ac illa fortasse iisque consimilia, ad ingrediéndum in vitæ, ut ita dicam, principia sufficiunt, quæ ad in tegritatem adipiscendam minime sufficerent; adeo ut qui in unum pariter ex his mandatis peccaverit, ue in principium quidem vitæ intrare queat. Adulterii itaque, et homicidii, et cujuslibet furti insons esse debet, qui in vitam ingredi cogitat. Quemadmodum enim neque adulter, neque homi cida in vitam intrabunt, ita neque qui furti se alli gat. Cujus quidem criminis rei sunt eorum quam plurimi, qui Christi fidem dicuntur amplexi, cum in vitæ negotiis, in fidei suæ commissis pecuniis, in mediis quas exercent artibus, furti minime in sontes esse deprehendantur. Nec fur tantummodo, verum et ipsius in furto particeps ac socius in vi tuas in corde, sed vivas. Sicut enim sunt opera mortua, et opera viva, et verba mortua, et verba viva, ita sunt et cogitationes mortuæ, et cogitationes vive. De quibus ait Apostolus: Cogitationibus_invicem ac cusantibus, aut etiam defendentibus in die cum judicaverit Dominus occulta hominum.» Et salvabitur quidem ille cujus cogitationes fuerint defendentes: peribit autem, cujus fuerint accusantes. Si ergo et nos volumus introire in vitam, audiamus dicente Jesu: Si vis introire in vitam, serva mandata; et sa cundum mensuram observationis mandatorum ingrediemur in vitam, aut in interiora ejus et beatiora, aut in mediocria, aut ad quamcunque partem vitæ illius ad quam induxerit nos observantia mandatorum. jesus observare. Ad quam interrogationem dixit: e Non occides: Now adulterabis: Non furtum facies Non falsum testimonium dices: flonora patrem tuum et matrem; et: Diliges proximum tuum sient teipsum. Et forsitan ista sufficiunt ut in principium, ut ita dicam, vitæ ingrediatur quis, non autem suf ficiunt hær, vel alia similia istis, ad interiora vitæ introducere quemquam. Qui autem præterierit unum mandatorum istorum, nec in principium vitæ intrabit. Abstinendum est ergo omni volenti vel in princi pium vitæ intrare, ab adulterio, ab homicidio, a furto. Sicut enim adulter et homicida non intraut in vi tam, sic nec fur. In hoc enim peccato multi etiam eorum qui videntur credidisse Christo, incurrunt, ne gotia hujus mundi agentes, et pecuniarios actus qui creduntur eis, et qui operantur artes istas mediocres, "Hebr. 1v, 12.» Rom. 11, 15. Matth. XIX, Forte scribendum, Forte redundat, nec male d leveris. ibid., et 19. dici existimo quæ et vulgars appellantur, quaeque in quaestu faciendo, et compa ramulo victu occupantur. 13. At ille postquam audivit: Serva man 15. Ille audiens: Serva mandata, i respondit: «Quæ?, ut discamus qualia maxime mandala, vult mes 13. At ille postquam audivit: Serva man 15. Ille audiens: Serva mandata, i respondit: «Quæ?, ut discamus qualia maxime mandala, vult mes

«ὕπαγε πώλησόν σου τὰ ὑπάρχοντα καὶ δὸς πτωχοῖς.» γενναίων δ’ οἶμαι καὶ ἐχόντων τὰ χαρακτηρίζοντα τὸν ἐπίσκοπον πάντα ἔργον ἦν προτρέψασθαι τοὺς καὶ δυναμένους καὶ πειθομένους τῇ προτροπῇ καὶ διὰ τοῦ παρέχειν ἐκ τοῦ κοινοῦ αὐτοῖς τὰ ἐφόδια καὶ ἄλλους ἐπὶ τοῦτο παρακαλεῖν· ἐγένετο γὰρ ἂν εἰκών τις τοῦ κατὰ τοὺς ἀποστόλους τῆς συμφωνίας τῶν πιστευόντων βίου. Ζητήσαι δ’ ἄν τις [ἀκολούθως] ὅτι, εἴπερ «τέλειός» ἐστιν ὁ πάσας ἔχων τὰς ἀρετὰς καὶ μηκέτι [τι] ἀπὸ κακίας πράττων, πῶς «τέλειος» γένοιτ’ ἂν ὁ πωλήσας ἑαυτοῦ «τὰ ὑπάρχοντα καὶ» δοὺς τοῖς «πτωχοῖς.» ἔστω γάρ τινα τοῦτο πεποιηκέναι, πῶς δ’ αὖ καὶ ἀόργητος γένοιτ’ ἂν ἀθρόως, εἰ τύχοι εὐέμπτωτος ὢν εἰς ὀργήν; πῶς δὲ καὶ ἄλυπος καὶ κρείττων παντὸς οὑτινοσοῦν συμβῆναι δυναμένου [τοῦ] τὴν λύπην προκαλουμένου; πῶς δὲ καὶ ἔξω φόβου πάντη ἔσται τοῦ περὶ πόνων ἢ θανάτου ἢ τῶν ὅσα δύναται τὴν ἔτι ἀτελεστέραν ψυχὴν φοβῆσαι; τίνα δὲ τρόπον ὁ ἀποδόμενος «τὰ ὑπάρχοντα καὶ» διαδοὺς «πτωχοῖς» ἐκτὸς ἔσται πάσης ἐπιθυμίας; κλεπτῶν ἀγαπῶντες δῶρα· ν ἐν δὲ μθ' ψαλμῷ κω λύεται ο διηγεῖσθαι τὰ δικαιώματα τοῦ Θεοῦ, καὶ ἀναλαμβάνειν ἐπὶ χειλέων ἑαυτοῦ τὴν Διαθήκην αὐτ τοῦ, ὁ ὁ ἐλεγχόμενος ἐν τῷ· «Εἰ ἐθεώρεις κλέπτην, συνέτρεχες αὐτῷ, ο καὶ ὥσπερ πρῶτον εἴρηται τό Μετὰ μοιχῶν τὴν μερίδα σου ἐτίθεις· καὶ οὔτε κλέπτην, οὔτε μοιχὸν εἶπε τὸν τοιοῦτον, ἀλλὰ συν τρέχοντα μὲν κλέπτῃ, μετὰ μοιχῶν δὲ τιθέντα ἑαυτοῦ τὴν μερίδα. Τὸν δὲ ἐλευσόμενον εἰς τὴν ζωὴν οὐδὲ ψευδομαρτυρεῖν δεῖ· ἐκβάλλεται δὲ τῆς ζωῆς καὶ ὁ μὴ πληρῶν τὴν λέγουσαν ἐντολήν· «Τίμα τὸν πατέρα καὶ τὴν μητέρα.» ᾿Αλλὰ τούτων μὲν ἴσως κρατῆσαι τῶν ἐντολῶν οὐ πάνυ χαλεπόν· ἔργον δέ ἐστιν ὡς μείζον, καὶ χρήσιμον τοῖς διὰ τῶν προτέρων εἰσ αχθέντων εἰς αὐτὴν τό, ο Αγαπήσεις τὸν πλησίον του ὡς ἑαυτὸν, ο πληρῶσαι. Ἐπεὶ δὲ καὶ κατὰ τὸν Απόστολον τό· ε Οὐ φονεύσεις· Οὐ μοιχεύσεις· Οὐ κλέψεις· καὶ εἴ τις ἑτέρα ἐντολὴ, ἐν τῷ λόγῳ τούτῳ ἀνακεφαλαιοῦται, ἐν τῷ· ᾿Αγαπήσεις τὸν πλησίον σου ώς σεαυτόν· ο τέλειος δὲ ὁ πᾶσαν πληρώσας εν τηλὴν, δηλονότι τέλειος ἂν εἴη ὁ πληρώσας τὴν, Αγαπήσεις τὸν πλησίον σου ώς σεαυτὸν, ο ἐντολήν. Εἰ δὲ τέλειος οὗτος, ζητήσαι τις ἂν πῶς, τοῦ νεα νίσκου εἰπόντος· «Ταῦτα πάντα ἐφυλαξάμην ἐκ νεό τητός μου· τί ἔτι ὑστερῶ;» ἀπεκρίνατο ὁ Σωτὴρ, ὡς μὴ τελείου ὄντος τοῦ ταῦτα πάντα πεποιηκότος, καὶ ὡς συγκατατιθέμενος τῷ· Ταῦτα πάντα ἐποίησα, τό· «Εἰ θέλεις τέλειος εἶναι, υπαγε, πώλησόν σου τὰ ὑπάρχοντα, καὶ δὸς πτωχοῖς, καὶ ἕξεις θησαυρὸν ἐν οὐρανῷ, καὶ δεῦρο ἀκολούθει μοι.» Πρόσχες οὖν εἰ δυνάμεθα πρὸς τὴν προκειμένην ζήτησιν καθ᾿ ἕνα μὲν τρόπον οὕτως ἀπαντῆσαι, ὅτι μήποτε το· ο 'Αγαπή σεις τὸν πλησίον σου ὡς ἑαυτὸν, ἡ ὁπονοεῖσθαι ΣΙΣ, Χρήσιμον τοῖς διὰ τῶν προτέρων εισαχθέν των εἰς αὐτήν. τοῖς διὰ τῶν προτέρων εισαχθεῖσιν εἰς αὐτήν. » Προτέρων, ἐντολῶν. Αὐτήν, ζωήν. εἰσ αχθέντων. Ηυετους. Μήποτε το· Ἀγαπήσεις, Μήποτε, τό· ᾿Αγαπήσεις τὸν πλησίον σου ὡς ἑαυτόν· ὑπονοεῖσθαι δύναται ὡς οὐχ, Καὶ εἰ μὲν μὴ καὶ περὶ ἄλλων διαφωνία ἦν πρὸς ἄλληλα τῶν ἀντιγράφων..... κἂν ἀσεβής τις ἔδοξεν εἶναι ὁ ὑπονοῶν, κλεπτῶν ἀγαπῶντες δῶρα· ν ἐν δὲ μθ' ψαλμῷ κω λύεται ο διηγεῖσθαι τὰ δικαιώματα τοῦ Θεοῦ, καὶ ἀναλαμβάνειν ἐπὶ χειλέων ἑαυτοῦ τὴν Διαθήκην αὐτ τοῦ, ὁ ὁ ἐλεγχόμενος ἐν τῷ· «Εἰ ἐθεώρεις κλέπτην, συνέτρεχες αὐτῷ, ο καὶ ὥσπερ πρῶτον εἴρηται τό Μετὰ μοιχῶν τὴν μερίδα σου ἐτίθεις· καὶ οὔτε κλέπτην, οὔτε μοιχὸν εἶπε τὸν τοιοῦτον, ἀλλὰ συν τρέχοντα μὲν κλέπτῃ, μετὰ μοιχῶν δὲ τιθέντα ἑαυτοῦ τὴν μερίδα. Τὸν δὲ ἐλευσόμενον εἰς τὴν ζωὴν οὐδὲ ψευδομαρτυρεῖν δεῖ· ἐκβάλλεται δὲ τῆς ζωῆς καὶ ὁ μὴ πληρῶν τὴν λέγουσαν ἐντολήν· «Τίμα τὸν πατέρα καὶ τὴν μητέρα.» ᾿Αλλὰ τούτων μὲν ἴσως κρατῆσαι τῶν ἐντολῶν οὐ πάνυ χαλεπόν· ἔργον δέ ἐστιν ὡς μείζον, καὶ χρήσιμον τοῖς διὰ τῶν προτέρων εἰσ αχθέντων εἰς αὐτὴν τό, ο Αγαπήσεις τὸν πλησίον του ὡς ἑαυτὸν, ο πληρῶσαι. Ἐπεὶ δὲ καὶ κατὰ τὸν Απόστολον τό· ε Οὐ φονεύσεις· Οὐ μοιχεύσεις· Οὐ κλέψεις· καὶ εἴ τις ἑτέρα ἐντολὴ, ἐν τῷ λόγῳ τούτῳ ἀνακεφαλαιοῦται, ἐν τῷ· ᾿Αγαπήσεις τὸν πλησίον σου ώς σεαυτόν· ο τέλειος δὲ ὁ πᾶσαν πληρώσας εν τηλὴν, δηλονότι τέλειος ἂν εἴη ὁ πληρώσας τὴν, Αγαπήσεις τὸν πλησίον σου ώς σεαυτὸν, ο ἐντολήν. Εἰ δὲ τέλειος οὗτος, ζητήσαι τις ἂν πῶς, τοῦ νεα νίσκου εἰπόντος· «Ταῦτα πάντα ἐφυλαξάμην ἐκ νεό τητός μου· τί ἔτι ὑστερῶ;» ἀπεκρίνατο ὁ Σωτὴρ, ὡς μὴ τελείου ὄντος τοῦ ταῦτα πάντα πεποιηκότος, καὶ ὡς συγκατατιθέμενος τῷ· Ταῦτα πάντα ἐποίησα, τό· «Εἰ θέλεις τέλειος εἶναι, υπαγε, πώλησόν σου τὰ ὑπάρχοντα, καὶ δὸς πτωχοῖς, καὶ ἕξεις θησαυρὸν ἐν οὐρανῷ, καὶ δεῦρο ἀκολούθει μοι.» Πρόσχες οὖν εἰ δυνάμεθα πρὸς τὴν προκειμένην ζήτησιν καθ᾿ ἕνα μὲν τρόπον οὕτως ἀπαντῆσαι, ὅτι μήποτε το· ο 'Αγαπή σεις τὸν πλησίον σου ὡς ἑαυτὸν, ἡ ὁπονοεῖσθαι ΣΙΣ, Χρήσιμον τοῖς διὰ τῶν προτέρων εισαχθέν των εἰς αὐτήν. τοῖς διὰ τῶν προτέρων εισαχθεῖσιν εἰς αὐτήν. » Προτέρων, ἐντολῶν. Αὐτήν, ζωήν. εἰσ αχθέντων. Ηυετους. Μήποτε το· Ἀγαπήσεις, Μήποτε, τό· ᾿Αγαπήσεις τὸν πλησίον σου ὡς ἑαυτόν· ὑπονοεῖσθαι δύναται ὡς οὐχ, Καὶ εἰ μὲν μὴ καὶ περὶ ἄλλων διαφωνία ἦν πρὸς ἄλληλα τῶν ἀντιγράφων..... κἂν ἀσεβής τις ἔδοξεν εἶναι ὁ ὑπονοῶν, tam non ingredietur; scriptum quippe est in Isaia Socii furum omnes diligunt munera; in psalmo autem quadragesimo nono «Enarrare justitias Dei, et assumere Testamentum ejus per os suum › prohibetur, qui his verbis arguitur 38: Si videbas furem, currebas cum co, et ut dictum est ante illud Cum adulteris portionem tuam ponebas; ɔ nec furem eum, neque adulterum dixit, sed furis so cium, et cum adulteris portionem suam ponentem. Nec vero falsum testimonium dicere debet qui in vitam ingressurus est; et a vita quoque rejicitur qui mandatum illud non facessit 3: • Honora pa trem et matrem.» At iis fortasse parere mandatis, haud multum ardua res est. Verum præceptum il lud perficere 40: • Diliges proximum tuum sicut te ipsum,» operosa res est, utpote major, et iis uti lior qui priorum ope vitæ sunt compotes. Quoniam autem ex ipsius Apostoli sententia, mandata haec Non occides: Non machaberis: Non furtum fa cies; et si quod est aliud mandatum, in hoc verbo instauratur: Diliges proximum tuum sicut teipsum; › perfectus autem ille est qui omne mandatum ser vavit, is profecto perfectus est, qui illud præstitit Diliges proximum tuum sicut teipsum. › quomodo dicente adolescente ** ‹ Omnia cu stoulivi a juventute mea: quid adhuc mihi deest?, quasi perfectus non fuerit, qui hæc omnia fecit, et quasi haec omnia ab illo facta fuisse concedens Ser valor responderit 4: «Si vis perfectus esse, vade, vende quæ habes, et da pauperibus, et babebis the saurum in coelo, et veni, sequere me.. Vide igi tur an propositam quæstionem uno modo ita solvere queamus, in dubium revocari posse annon verba hæc Diliges proximum tuum sicut teipsum, › qui omnes non sunt mundi a furto. Non solum autem fures non intrant in vitam; sed nec socii eorum, nec qui consentiunt eis: scriptum est enim in Isaia: ‹ Socii furum diligentes munera. › Item in psalmo quadragesimo nono, prohibetur enarrare justitias Domini, et assumere in ore suo testamentum ejus con sentiens furibus, ita: c Si videbas furen, concurrebas ei, quod primum dictum est, in secundo autem loco: Et cum adulteris partem tuam ponebas. Et vide quia nec ipsum furem nec ipsum adulterum dicit: sed concurrentem furibus, et cun adulteris partem suam ponentem. Qui vult intrare in vitam, nec falsum testimonium dicere debet. Expellitur autem a vita, et qui non honorabit patrem suum et natrem. Séd forsitan hæc servare mandata non satis difficile est: opus autem est omnibus qui per mandata præ cedentia inducuntur, quasi majus et utilius quod mandat implere: Diliges proximum tuum sicut te ipsum; quoniam et secundum quod ait: Non occides, et non furtum facies, non adulterabis, et si quod est aliud mandatum, in hoc verbo recapitulatur: Diliges proximum tuum sicut teipsum.» Et si omne mandatum in hoc verbo recapitulatur: Diliges proximum tuum sicut teipsum, perfectus est qui im pleverit omne mandatum, qui implevit et hoc, quod est: «Diliges proximum tuum sicut teipsum. › Hæc omnia servavi a juventute mea, quid adhuc mihi restat?, respondit Dominus quasi adhuc nondum perfecto constituto qui hæc omnia fecit; et quasi consentiens ei qui dixit: Hæc omnia feci, respondit Si vis perfectus esse, vade et vende omnia quæ possides, et da pauperibus, et habebis thesaurum in "Isa. 1, 23. s Psal. xLIX, 16. ibid. 18. Matth. xix, 19. ibid. Rom. x, 9. * Matth. Jurare ausim sic scripsisse Orige nem Vetus interpr.: Opus autem est omnibus qui per mandata præcedentia inducuntur, quasi majus et utilius. subaudi sub audi Codd. tamen H. et R. habent etc. Gravissimam hic Origeni dicam impingit Beza, quasi Scripturæ manus temere intulerit: at notasset id ab Origene dubitando, et conjectando proponi, non asseri inquit, etc. Tum vero quasi veritus ne id sibi quis vitio verteret, factum excusat etc. Postremo alian subjungit explicationem, ut qui priorem non pro Daverit, posteriorem retineat. ib. tam non ingredietur; scriptum quippe est in Isaia Socii furum omnes diligunt munera; in psalmo autem quadragesimo nono «Enarrare justitias Dei, et assumere Testamentum ejus per os suum › prohibetur, qui his verbis arguitur 38: Si videbas furem, currebas cum co, et ut dictum est ante illud Cum adulteris portionem tuam ponebas; ɔ nec furem eum, neque adulterum dixit, sed furis so cium, et cum adulteris portionem suam ponentem. Nec vero falsum testimonium dicere debet qui in vitam ingressurus est; et a vita quoque rejicitur qui mandatum illud non facessit 3: • Honora pa trem et matrem.» At iis fortasse parere mandatis, haud multum ardua res est. Verum præceptum il lud perficere 40: • Diliges proximum tuum sicut te ipsum,» operosa res est, utpote major, et iis uti lior qui priorum ope vitæ sunt compotes. Quoniam autem ex ipsius Apostoli sententia, mandata haec Non occides: Non machaberis: Non furtum fa cies; et si quod est aliud mandatum, in hoc verbo instauratur: Diliges proximum tuum sicut teipsum; › perfectus autem ille est qui omne mandatum ser vavit, is profecto perfectus est, qui illud præstitit Diliges proximum tuum sicut teipsum. › quomodo dicente adolescente ** ‹ Omnia cu stoulivi a juventute mea: quid adhuc mihi deest?, quasi perfectus non fuerit, qui hæc omnia fecit, et quasi haec omnia ab illo facta fuisse concedens Ser valor responderit 4: «Si vis perfectus esse, vade, vende quæ habes, et da pauperibus, et babebis the saurum in coelo, et veni, sequere me.. Vide igi tur an propositam quæstionem uno modo ita solvere queamus, in dubium revocari posse annon verba hæc Diliges proximum tuum sicut teipsum, › qui omnes non sunt mundi a furto. Non solum autem fures non intrant in vitam; sed nec socii eorum, nec qui consentiunt eis: scriptum est enim in Isaia: ‹ Socii furum diligentes munera. › Item in psalmo quadragesimo nono, prohibetur enarrare justitias Domini, et assumere in ore suo testamentum ejus con sentiens furibus, ita: c Si videbas furen, concurrebas ei, quod primum dictum est, in secundo autem loco: Et cum adulteris partem tuam ponebas. Et vide quia nec ipsum furem nec ipsum adulterum dicit: sed concurrentem furibus, et cun adulteris partem suam ponentem. Qui vult intrare in vitam, nec falsum testimonium dicere debet. Expellitur autem a vita, et qui non honorabit patrem suum et natrem. Séd forsitan hæc servare mandata non satis difficile est: opus autem est omnibus qui per mandata præ cedentia inducuntur, quasi majus et utilius quod mandat implere: Diliges proximum tuum sicut te ipsum; quoniam et secundum quod ait: Non occides, et non furtum facies, non adulterabis, et si quod est aliud mandatum, in hoc verbo recapitulatur: Diliges proximum tuum sicut teipsum.» Et si omne mandatum in hoc verbo recapitulatur: Diliges proximum tuum sicut teipsum, perfectus est qui im pleverit omne mandatum, qui implevit et hoc, quod est: «Diliges proximum tuum sicut teipsum. › Hæc omnia servavi a juventute mea, quid adhuc mihi restat?, respondit Dominus quasi adhuc nondum perfecto constituto qui hæc omnia fecit; et quasi consentiens ei qui dixit: Hæc omnia feci, respondit Si vis perfectus esse, vade et vende omnia quæ possides, et da pauperibus, et habebis thesaurum in "Isa. 1, 23. s Psal. xLIX, 16. ibid. 18. Matth. xix, 19. ibid. Rom. x, 9. * Matth. Jurare ausim sic scripsisse Orige nem Vetus interpr.: Opus autem est omnibus qui per mandata præcedentia inducuntur, quasi majus et utilius. subaudi sub audi Codd. tamen H. et R. habent etc. Gravissimam hic Origeni dicam impingit Beza, quasi Scripturæ manus temere intulerit: at notasset id ab Origene dubitando, et conjectando proponi, non asseri inquit, etc. Tum vero quasi veritus ne id sibi quis vitio verteret, factum excusat etc. Postremo alian subjungit explicationem, ut qui priorem non pro Daverit, posteriorem retineat. ib. 14. Quod si perfectus ille est, quæsiverit aliquis, 14. Si autem iste est perfectus qui diligit proximum suum sicut se, quære quomodo dicenti adolescenti 20. ta ibid, 21. 14. Quod si perfectus ille est, quæsiverit aliquis, 14. Si autem iste est perfectus qui diligit proximum suum sicut se, quære quomodo dicenti adolescenti 20. ta ibid, 21.

«ὕπαγε πώλησόν σου τὰ ὑπάρχοντα καὶ δὸς πτωχοῖς.» γενναίων δ’ οἶμαι καὶ ἐχόντων τὰ χαρακτηρίζοντα τὸν ἐπίσκοπον πάντα ἔργον ἦν προτρέψασθαι τοὺς καὶ δυναμένους καὶ πειθομένους τῇ προτροπῇ καὶ διὰ τοῦ παρέχειν ἐκ τοῦ κοινοῦ αὐτοῖς τὰ ἐφόδια καὶ ἄλλους ἐπὶ τοῦτο παρακαλεῖν· ἐγένετο γὰρ ἂν εἰκών τις τοῦ κατὰ τοὺς ἀποστόλους τῆς συμφωνίας τῶν πιστευόντων βίου. Ζητήσαι δ’ ἄν τις [ἀκολούθως] ὅτι, εἴπερ «τέλειός» ἐστιν ὁ πάσας ἔχων τὰς ἀρετὰς καὶ μηκέτι [τι] ἀπὸ κακίας πράττων, πῶς «τέλειος» γένοιτ’ ἂν ὁ πωλήσας ἑαυτοῦ «τὰ ὑπάρχοντα καὶ» δοὺς τοῖς «πτωχοῖς.» ἔστω γάρ τινα τοῦτο πεποιηκέναι, πῶς δ’ αὖ καὶ ἀόργητος γένοιτ’ ἂν ἀθρόως, εἰ τύχοι εὐέμπτωτος ὢν εἰς ὀργήν; πῶς δὲ καὶ ἄλυπος καὶ κρείττων παντὸς οὑτινοσοῦν συμβῆναι δυναμένου [τοῦ] τὴν λύπην προκαλουμένου; πῶς δὲ καὶ ἔξω φόβου πάντη ἔσται τοῦ περὶ πόνων ἢ θανάτου ἢ τῶν ὅσα δύναται τὴν ἔτι ἀτελεστέραν ψυχὴν φοβῆσαι; τίνα δὲ τρόπον ὁ ἀποδόμενος «τὰ ὑπάρχοντα καὶ» διαδοὺς «πτωχοῖς» ἐκτὸς ἔσται πάσης ἐπιθυμίας; κλεπτῶν ἀγαπῶντες δῶρα· ν ἐν δὲ μθ' ψαλμῷ κω λύεται ο διηγεῖσθαι τὰ δικαιώματα τοῦ Θεοῦ, καὶ ἀναλαμβάνειν ἐπὶ χειλέων ἑαυτοῦ τὴν Διαθήκην αὐτ τοῦ, ὁ ὁ ἐλεγχόμενος ἐν τῷ· «Εἰ ἐθεώρεις κλέπτην, συνέτρεχες αὐτῷ, ο καὶ ὥσπερ πρῶτον εἴρηται τό Μετὰ μοιχῶν τὴν μερίδα σου ἐτίθεις· καὶ οὔτε κλέπτην, οὔτε μοιχὸν εἶπε τὸν τοιοῦτον, ἀλλὰ συν τρέχοντα μὲν κλέπτῃ, μετὰ μοιχῶν δὲ τιθέντα ἑαυτοῦ τὴν μερίδα. Τὸν δὲ ἐλευσόμενον εἰς τὴν ζωὴν οὐδὲ ψευδομαρτυρεῖν δεῖ· ἐκβάλλεται δὲ τῆς ζωῆς καὶ ὁ μὴ πληρῶν τὴν λέγουσαν ἐντολήν· «Τίμα τὸν πατέρα καὶ τὴν μητέρα.» ᾿Αλλὰ τούτων μὲν ἴσως κρατῆσαι τῶν ἐντολῶν οὐ πάνυ χαλεπόν· ἔργον δέ ἐστιν ὡς μείζον, καὶ χρήσιμον τοῖς διὰ τῶν προτέρων εἰσ αχθέντων εἰς αὐτὴν τό, ο Αγαπήσεις τὸν πλησίον του ὡς ἑαυτὸν, ο πληρῶσαι. Ἐπεὶ δὲ καὶ κατὰ τὸν Απόστολον τό· ε Οὐ φονεύσεις· Οὐ μοιχεύσεις· Οὐ κλέψεις· καὶ εἴ τις ἑτέρα ἐντολὴ, ἐν τῷ λόγῳ τούτῳ ἀνακεφαλαιοῦται, ἐν τῷ· ᾿Αγαπήσεις τὸν πλησίον σου ώς σεαυτόν· ο τέλειος δὲ ὁ πᾶσαν πληρώσας εν τηλὴν, δηλονότι τέλειος ἂν εἴη ὁ πληρώσας τὴν, Αγαπήσεις τὸν πλησίον σου ώς σεαυτὸν, ο ἐντολήν. Εἰ δὲ τέλειος οὗτος, ζητήσαι τις ἂν πῶς, τοῦ νεα νίσκου εἰπόντος· «Ταῦτα πάντα ἐφυλαξάμην ἐκ νεό τητός μου· τί ἔτι ὑστερῶ;» ἀπεκρίνατο ὁ Σωτὴρ, ὡς μὴ τελείου ὄντος τοῦ ταῦτα πάντα πεποιηκότος, καὶ ὡς συγκατατιθέμενος τῷ· Ταῦτα πάντα ἐποίησα, τό· «Εἰ θέλεις τέλειος εἶναι, υπαγε, πώλησόν σου τὰ ὑπάρχοντα, καὶ δὸς πτωχοῖς, καὶ ἕξεις θησαυρὸν ἐν οὐρανῷ, καὶ δεῦρο ἀκολούθει μοι.» Πρόσχες οὖν εἰ δυνάμεθα πρὸς τὴν προκειμένην ζήτησιν καθ᾿ ἕνα μὲν τρόπον οὕτως ἀπαντῆσαι, ὅτι μήποτε το· ο 'Αγαπή σεις τὸν πλησίον σου ὡς ἑαυτὸν, ἡ ὁπονοεῖσθαι ΣΙΣ, Χρήσιμον τοῖς διὰ τῶν προτέρων εισαχθέν των εἰς αὐτήν. τοῖς διὰ τῶν προτέρων εισαχθεῖσιν εἰς αὐτήν. » Προτέρων, ἐντολῶν. Αὐτήν, ζωήν. εἰσ αχθέντων. Ηυετους. Μήποτε το· Ἀγαπήσεις, Μήποτε, τό· ᾿Αγαπήσεις τὸν πλησίον σου ὡς ἑαυτόν· ὑπονοεῖσθαι δύναται ὡς οὐχ, Καὶ εἰ μὲν μὴ καὶ περὶ ἄλλων διαφωνία ἦν πρὸς ἄλληλα τῶν ἀντιγράφων..... κἂν ἀσεβής τις ἔδοξεν εἶναι ὁ ὑπονοῶν, κλεπτῶν ἀγαπῶντες δῶρα· ν ἐν δὲ μθ' ψαλμῷ κω λύεται ο διηγεῖσθαι τὰ δικαιώματα τοῦ Θεοῦ, καὶ ἀναλαμβάνειν ἐπὶ χειλέων ἑαυτοῦ τὴν Διαθήκην αὐτ τοῦ, ὁ ὁ ἐλεγχόμενος ἐν τῷ· «Εἰ ἐθεώρεις κλέπτην, συνέτρεχες αὐτῷ, ο καὶ ὥσπερ πρῶτον εἴρηται τό Μετὰ μοιχῶν τὴν μερίδα σου ἐτίθεις· καὶ οὔτε κλέπτην, οὔτε μοιχὸν εἶπε τὸν τοιοῦτον, ἀλλὰ συν τρέχοντα μὲν κλέπτῃ, μετὰ μοιχῶν δὲ τιθέντα ἑαυτοῦ τὴν μερίδα. Τὸν δὲ ἐλευσόμενον εἰς τὴν ζωὴν οὐδὲ ψευδομαρτυρεῖν δεῖ· ἐκβάλλεται δὲ τῆς ζωῆς καὶ ὁ μὴ πληρῶν τὴν λέγουσαν ἐντολήν· «Τίμα τὸν πατέρα καὶ τὴν μητέρα.» ᾿Αλλὰ τούτων μὲν ἴσως κρατῆσαι τῶν ἐντολῶν οὐ πάνυ χαλεπόν· ἔργον δέ ἐστιν ὡς μείζον, καὶ χρήσιμον τοῖς διὰ τῶν προτέρων εἰσ αχθέντων εἰς αὐτὴν τό, ο Αγαπήσεις τὸν πλησίον του ὡς ἑαυτὸν, ο πληρῶσαι. Ἐπεὶ δὲ καὶ κατὰ τὸν Απόστολον τό· ε Οὐ φονεύσεις· Οὐ μοιχεύσεις· Οὐ κλέψεις· καὶ εἴ τις ἑτέρα ἐντολὴ, ἐν τῷ λόγῳ τούτῳ ἀνακεφαλαιοῦται, ἐν τῷ· ᾿Αγαπήσεις τὸν πλησίον σου ώς σεαυτόν· ο τέλειος δὲ ὁ πᾶσαν πληρώσας εν τηλὴν, δηλονότι τέλειος ἂν εἴη ὁ πληρώσας τὴν, Αγαπήσεις τὸν πλησίον σου ώς σεαυτὸν, ο ἐντολήν. Εἰ δὲ τέλειος οὗτος, ζητήσαι τις ἂν πῶς, τοῦ νεα νίσκου εἰπόντος· «Ταῦτα πάντα ἐφυλαξάμην ἐκ νεό τητός μου· τί ἔτι ὑστερῶ;» ἀπεκρίνατο ὁ Σωτὴρ, ὡς μὴ τελείου ὄντος τοῦ ταῦτα πάντα πεποιηκότος, καὶ ὡς συγκατατιθέμενος τῷ· Ταῦτα πάντα ἐποίησα, τό· «Εἰ θέλεις τέλειος εἶναι, υπαγε, πώλησόν σου τὰ ὑπάρχοντα, καὶ δὸς πτωχοῖς, καὶ ἕξεις θησαυρὸν ἐν οὐρανῷ, καὶ δεῦρο ἀκολούθει μοι.» Πρόσχες οὖν εἰ δυνάμεθα πρὸς τὴν προκειμένην ζήτησιν καθ᾿ ἕνα μὲν τρόπον οὕτως ἀπαντῆσαι, ὅτι μήποτε το· ο 'Αγαπή σεις τὸν πλησίον σου ὡς ἑαυτὸν, ἡ ὁπονοεῖσθαι ΣΙΣ, Χρήσιμον τοῖς διὰ τῶν προτέρων εισαχθέν των εἰς αὐτήν. τοῖς διὰ τῶν προτέρων εισαχθεῖσιν εἰς αὐτήν. » Προτέρων, ἐντολῶν. Αὐτήν, ζωήν. εἰσ αχθέντων. Ηυετους. Μήποτε το· Ἀγαπήσεις, Μήποτε, τό· ᾿Αγαπήσεις τὸν πλησίον σου ὡς ἑαυτόν· ὑπονοεῖσθαι δύναται ὡς οὐχ, Καὶ εἰ μὲν μὴ καὶ περὶ ἄλλων διαφωνία ἦν πρὸς ἄλληλα τῶν ἀντιγράφων..... κἂν ἀσεβής τις ἔδοξεν εἶναι ὁ ὑπονοῶν, tam non ingredietur; scriptum quippe est in Isaia Socii furum omnes diligunt munera; in psalmo autem quadragesimo nono «Enarrare justitias Dei, et assumere Testamentum ejus per os suum › prohibetur, qui his verbis arguitur 38: Si videbas furem, currebas cum co, et ut dictum est ante illud Cum adulteris portionem tuam ponebas; ɔ nec furem eum, neque adulterum dixit, sed furis so cium, et cum adulteris portionem suam ponentem. Nec vero falsum testimonium dicere debet qui in vitam ingressurus est; et a vita quoque rejicitur qui mandatum illud non facessit 3: • Honora pa trem et matrem.» At iis fortasse parere mandatis, haud multum ardua res est. Verum præceptum il lud perficere 40: • Diliges proximum tuum sicut te ipsum,» operosa res est, utpote major, et iis uti lior qui priorum ope vitæ sunt compotes. Quoniam autem ex ipsius Apostoli sententia, mandata haec Non occides: Non machaberis: Non furtum fa cies; et si quod est aliud mandatum, in hoc verbo instauratur: Diliges proximum tuum sicut teipsum; › perfectus autem ille est qui omne mandatum ser vavit, is profecto perfectus est, qui illud præstitit Diliges proximum tuum sicut teipsum. › quomodo dicente adolescente ** ‹ Omnia cu stoulivi a juventute mea: quid adhuc mihi deest?, quasi perfectus non fuerit, qui hæc omnia fecit, et quasi haec omnia ab illo facta fuisse concedens Ser valor responderit 4: «Si vis perfectus esse, vade, vende quæ habes, et da pauperibus, et babebis the saurum in coelo, et veni, sequere me.. Vide igi tur an propositam quæstionem uno modo ita solvere queamus, in dubium revocari posse annon verba hæc Diliges proximum tuum sicut teipsum, › qui omnes non sunt mundi a furto. Non solum autem fures non intrant in vitam; sed nec socii eorum, nec qui consentiunt eis: scriptum est enim in Isaia: ‹ Socii furum diligentes munera. › Item in psalmo quadragesimo nono, prohibetur enarrare justitias Domini, et assumere in ore suo testamentum ejus con sentiens furibus, ita: c Si videbas furen, concurrebas ei, quod primum dictum est, in secundo autem loco: Et cum adulteris partem tuam ponebas. Et vide quia nec ipsum furem nec ipsum adulterum dicit: sed concurrentem furibus, et cun adulteris partem suam ponentem. Qui vult intrare in vitam, nec falsum testimonium dicere debet. Expellitur autem a vita, et qui non honorabit patrem suum et natrem. Séd forsitan hæc servare mandata non satis difficile est: opus autem est omnibus qui per mandata præ cedentia inducuntur, quasi majus et utilius quod mandat implere: Diliges proximum tuum sicut te ipsum; quoniam et secundum quod ait: Non occides, et non furtum facies, non adulterabis, et si quod est aliud mandatum, in hoc verbo recapitulatur: Diliges proximum tuum sicut teipsum.» Et si omne mandatum in hoc verbo recapitulatur: Diliges proximum tuum sicut teipsum, perfectus est qui im pleverit omne mandatum, qui implevit et hoc, quod est: «Diliges proximum tuum sicut teipsum. › Hæc omnia servavi a juventute mea, quid adhuc mihi restat?, respondit Dominus quasi adhuc nondum perfecto constituto qui hæc omnia fecit; et quasi consentiens ei qui dixit: Hæc omnia feci, respondit Si vis perfectus esse, vade et vende omnia quæ possides, et da pauperibus, et habebis thesaurum in "Isa. 1, 23. s Psal. xLIX, 16. ibid. 18. Matth. xix, 19. ibid. Rom. x, 9. * Matth. Jurare ausim sic scripsisse Orige nem Vetus interpr.: Opus autem est omnibus qui per mandata præcedentia inducuntur, quasi majus et utilius. subaudi sub audi Codd. tamen H. et R. habent etc. Gravissimam hic Origeni dicam impingit Beza, quasi Scripturæ manus temere intulerit: at notasset id ab Origene dubitando, et conjectando proponi, non asseri inquit, etc. Tum vero quasi veritus ne id sibi quis vitio verteret, factum excusat etc. Postremo alian subjungit explicationem, ut qui priorem non pro Daverit, posteriorem retineat. ib. tam non ingredietur; scriptum quippe est in Isaia Socii furum omnes diligunt munera; in psalmo autem quadragesimo nono «Enarrare justitias Dei, et assumere Testamentum ejus per os suum › prohibetur, qui his verbis arguitur 38: Si videbas furem, currebas cum co, et ut dictum est ante illud Cum adulteris portionem tuam ponebas; ɔ nec furem eum, neque adulterum dixit, sed furis so cium, et cum adulteris portionem suam ponentem. Nec vero falsum testimonium dicere debet qui in vitam ingressurus est; et a vita quoque rejicitur qui mandatum illud non facessit 3: • Honora pa trem et matrem.» At iis fortasse parere mandatis, haud multum ardua res est. Verum præceptum il lud perficere 40: • Diliges proximum tuum sicut te ipsum,» operosa res est, utpote major, et iis uti lior qui priorum ope vitæ sunt compotes. Quoniam autem ex ipsius Apostoli sententia, mandata haec Non occides: Non machaberis: Non furtum fa cies; et si quod est aliud mandatum, in hoc verbo instauratur: Diliges proximum tuum sicut teipsum; › perfectus autem ille est qui omne mandatum ser vavit, is profecto perfectus est, qui illud præstitit Diliges proximum tuum sicut teipsum. › quomodo dicente adolescente ** ‹ Omnia cu stoulivi a juventute mea: quid adhuc mihi deest?, quasi perfectus non fuerit, qui hæc omnia fecit, et quasi haec omnia ab illo facta fuisse concedens Ser valor responderit 4: «Si vis perfectus esse, vade, vende quæ habes, et da pauperibus, et babebis the saurum in coelo, et veni, sequere me.. Vide igi tur an propositam quæstionem uno modo ita solvere queamus, in dubium revocari posse annon verba hæc Diliges proximum tuum sicut teipsum, › qui omnes non sunt mundi a furto. Non solum autem fures non intrant in vitam; sed nec socii eorum, nec qui consentiunt eis: scriptum est enim in Isaia: ‹ Socii furum diligentes munera. › Item in psalmo quadragesimo nono, prohibetur enarrare justitias Domini, et assumere in ore suo testamentum ejus con sentiens furibus, ita: c Si videbas furen, concurrebas ei, quod primum dictum est, in secundo autem loco: Et cum adulteris partem tuam ponebas. Et vide quia nec ipsum furem nec ipsum adulterum dicit: sed concurrentem furibus, et cun adulteris partem suam ponentem. Qui vult intrare in vitam, nec falsum testimonium dicere debet. Expellitur autem a vita, et qui non honorabit patrem suum et natrem. Séd forsitan hæc servare mandata non satis difficile est: opus autem est omnibus qui per mandata præ cedentia inducuntur, quasi majus et utilius quod mandat implere: Diliges proximum tuum sicut te ipsum; quoniam et secundum quod ait: Non occides, et non furtum facies, non adulterabis, et si quod est aliud mandatum, in hoc verbo recapitulatur: Diliges proximum tuum sicut teipsum.» Et si omne mandatum in hoc verbo recapitulatur: Diliges proximum tuum sicut teipsum, perfectus est qui im pleverit omne mandatum, qui implevit et hoc, quod est: «Diliges proximum tuum sicut teipsum. › Hæc omnia servavi a juventute mea, quid adhuc mihi restat?, respondit Dominus quasi adhuc nondum perfecto constituto qui hæc omnia fecit; et quasi consentiens ei qui dixit: Hæc omnia feci, respondit Si vis perfectus esse, vade et vende omnia quæ possides, et da pauperibus, et habebis thesaurum in "Isa. 1, 23. s Psal. xLIX, 16. ibid. 18. Matth. xix, 19. ibid. Rom. x, 9. * Matth. Jurare ausim sic scripsisse Orige nem Vetus interpr.: Opus autem est omnibus qui per mandata præcedentia inducuntur, quasi majus et utilius. subaudi sub audi Codd. tamen H. et R. habent etc. Gravissimam hic Origeni dicam impingit Beza, quasi Scripturæ manus temere intulerit: at notasset id ab Origene dubitando, et conjectando proponi, non asseri inquit, etc. Tum vero quasi veritus ne id sibi quis vitio verteret, factum excusat etc. Postremo alian subjungit explicationem, ut qui priorem non pro Daverit, posteriorem retineat. ib. 14. Quod si perfectus ille est, quæsiverit aliquis, 14. Si autem iste est perfectus qui diligit proximum suum sicut se, quære quomodo dicenti adolescenti 20. ta ibid, 21. 14. Quod si perfectus ille est, quæsiverit aliquis, 14. Si autem iste est perfectus qui diligit proximum suum sicut se, quære quomodo dicenti adolescenti 20. ta ibid, 21.

εἴτε γὰρ παρ’ αὐτὸ τοῦτο μόνον φήσομέν τινα τέλειον γεγονέναι, κἂν μὴ ἀναλαβὼν ᾖ ἃ ἐξεθέμεθα, ἀτόπῳ περιπεσούμεθα λέγοντες εἶναί τινα καὶ τέλειον ἅμα καὶ ἁμαρτωλόν [ἁμαρτωλὸς γὰρ ὁ ὀργίλος καὶ ὁ τὴν τοῦ κόσμου λύπην λυπούμενος καὶ ὁ τὰ ἐπίπονα ἢ θάνατον φοβούμενος καὶ [ὁ] ἐπιθυμῶν τῶν ἀπόντων καὶ [ὁ] ἀλόγως ἐπαιρόμενος τὴν ψυχὴν ὡς ἐπ’ ἀγαθοῖς τοῖς οὐκ ἀγαθοῖς]. εἴτε ἅμα τῷ ἀποδόσθαι τινὰ τὴν οὐσίαν καὶ διαδοῦναι «πτωχοῖς» φήσομεν αὐτὸν ὡσπερεὶ θεόληπτον γενόμενον πάσας τὰς ἀρετὰς ἀνειληφέναι καὶ πᾶσαν κακίαν ἀποτεθεῖσθαι, πιστῶς μὲν [ἵνα κοινότερον ὀνομάσω] ἐροῦμεν, οὐκ οἶδα δὲ εἰ ἀληθῶς· καὶ τάχα καταγελάσονται ἡμῶν, ὡς οὐ φρόνιμα λεγόντων, οἱ ἀκούσαντες τοιαύτης λύσεως προσαγομένης τῷ ἐπηπορημένῳ. Φρονιμώτερον οὖν τις δόξαι ἂν [λέγειν], τηρῶν τὰ τῆς λέξεως καὶ μηδαμῶς τροπολογῶν τὰ κατ’ αὐτήν, οὕτως ἀπαντῶν, ὡς πιστὸς μέν, εἰ δὲ καὶ ἀξίως τῶν κατὰ τὸν τόπον νοῶν τὰ λεγόμενα ἢ μή, καὶ αὐτὸς κρινεῖς.

εἴτε γὰρ παρ’ αὐτὸ τοῦτο μόνον φήσομέν τινα τέλειον γεγονέναι, κἂν μὴ ἀναλαβὼν ᾖ ἃ ἐξεθέμεθα, ἀτόπῳ περιπεσούμεθα λέγοντες εἶναί τινα καὶ τέλειον ἅμα καὶ ἁμαρτωλόν [ἁμαρτωλὸς γὰρ ὁ ὀργίλος καὶ ὁ τὴν τοῦ κόσμου λύπην λυπούμενος καὶ ὁ τὰ ἐπίπονα ἢ θάνατον φοβούμενος καὶ [ὁ] ἐπιθυμῶν τῶν ἀπόντων καὶ [ὁ] ἀλόγως ἐπαιρόμενος τὴν ψυχὴν ὡς ἐπ’ ἀγαθοῖς τοῖς οὐκ ἀγαθοῖς]. εἴτε ἅμα τῷ ἀποδόσθαι τινὰ τὴν οὐσίαν καὶ διαδοῦναι «πτωχοῖς» φήσομεν αὐτὸν ὡσπερεὶ θεόληπτον γενόμενον πάσας τὰς ἀρετὰς ἀνειληφέναι καὶ πᾶσαν κακίαν ἀποτεθεῖσθαι, πιστῶς μὲν [ἵνα κοινότερον ὀνομάσω] ἐροῦμεν, οὐκ οἶδα δὲ εἰ ἀληθῶς· καὶ τάχα καταγελάσονται ἡμῶν, ὡς οὐ φρόνιμα λεγόντων, οἱ ἀκούσαντες τοιαύτης λύσεως προσαγομένης τῷ ἐπηπορημένῳ. Φρονιμώτερον οὖν τις δόξαι ἂν [λέγειν], τηρῶν τὰ τῆς λέξεως καὶ μηδαμῶς τροπολογῶν τὰ κατ’ αὐτήν, οὕτως ἀπαντῶν, ὡς πιστὸς μέν, εἰ δὲ καὶ ἀξίως τῶν κατὰ τὸν τόπον νοῶν τὰ λεγόμενα ἢ μή, καὶ αὐτὸς κρινεῖς.

φήσει δὲ ὁ οὕτως ἀπολογούμενος ὅτι οὐκ ἀνάγκη τοῦτο νοηθῆναι αὐτῆς ἡμέρας ἀπαντῆσαι τῷ ἀποδομένῳ «τὰ ὑπάρχοντα καὶ» διαδόντι «πτωχοῖς,» ἀλλ’ ἴσως ἀπ’ ἐκείνης μὲν τῆς ἡμέρας ἄρξεται ἡ θεία ἐπισκοπὴ ἐπὶ τὰ τοιαῦτα αὐτὸν ἄγειν, λέγω δὲ τὴν ἐπαινετὴν ἀπάθειαν καὶ πᾶσαν τὴν ἀρετήν. «προβαίνων» δὲ ὡς ὁ Ἰσαὰκ διὰ τὴν ἀπὸ τοῦ θεοῦ εἰς αὐτὸν ἐν Χριστῷ βοήθειαν «μείζων» ἔσται, «ἕως οὗ» αὐξάνων «μέγας» γένηται «σφόδρα σφόδρα» ἐν πάσῃ ἀρετῇ, πάσης ἐξαφανισθείσης τῆς κακίας ἀπὸ τῆς ψυχῆς αὐτοῦ. καὶ οὐκ ἀναγκασθήσεταί γε ὁ ταύτην ἀποδεδωκὼς τὴν διήγησιν εἰπεῖν τέλειον παρ’ αὐτὸ τοῦτο γενέσθαι ἄνθρωπον[, ὅτι παρέδωκε «τὰ ὑπάρχοντα τοῖς πτωχοῖς,»] «τὰ» ἄλλα ἁμαρτάνοντα. Ἕτερος δὲ [οὐκ οἶδα μὲν εἰ ἀκμάζων τῇ πίστει [καὶ] φαντασίᾳ τοῦ διαβαίνειν ἐπὶ τὴν φρόνησιν, οὐκ οἶδα δὲ εἰ καὶ μέγεθός τι ζητήσας καὶ εὑρὼν εἰς τοὺς τόπους νοημάτων ἀξίων τοῦ θεοῦ] καταλιπὼν τὴν λέξιν ἐπὶ τροπολογίαν ἀναβήσεται καὶ ἐρεῖ «ὑπάρχοντα» ἑκάστῳ εἶναι τὰ ἑπόμενα αὐτῷ μετὰ τὴν ἔξοδον, ὡς εἶναι τῶν ὑπαρχόντων δικαίοις μὲν ἀγαθὴν ὕπαρξιν, φαύλοις δὲ τὴν ἐναντίαν. καὶ δὸς πτωχοῖς, καὶ τὰ ἑξῆς; Καὶ εἰ μὲν μὴ καὶ περὶ ἄλλων πολλῶν διαφωνία ἦν πρὸς ἄλληλα τῶν ἀντιγράφων, ὥστε πάντα τὰ κατὰ Ματθαῖον μὴ συν ᾄδειν ἀλλήλοις, ὁμοίως δὲ καὶ τὰ λοιπὰ Εὐαγγέλια, ἂν ἀσεβής τις ἔδοξεν εἶναι ὁ ὑπονοῶν ἐνταῦθα προσ “: ‹ εῤῥίφθαι, οὐκ εἰρημένην ὑπὸ τοῦ Σωτῆρος πρὸς τὸν πλούσιον τήν ο Αγαπήσεις τὸν πλησίον σου ώς σεαυ τὸν,» ἐντολὴν· νυνὶ δὲ δηλονότι πολλὴ γέγονεν ἡ τῶν ἀντιγράφων διαφορά, εἴτε ἀπὸ ῥαθυμίας τινῶν γρα φέων, εἴτε ἀπὸ τόλμης τινῶν μοχθηρᾶς τῆς διορθών σεως τῶν γραφομένων, εἴτε καὶ ἀπὸ τῶν τὰ ἑαυτοῖς δοκοῦντα ἐν τῇ διορθώσει προστιθέντων ἢ ἀφαιροῦν των. Τὴν μὲν οὖν ἐν τοῖς ἀντιγράφοις τῆς Παλαίας Διαθήκης διαφωνίαν, Θεοῦ διδόντος, εὕρομεν ἰάσα σθαι, κριτηρίῳ χρησάμενοι ταῖς λοιπαῖς ἐκδόσεσιν τῶν γὰρ ἀμφιβαλλομένων παρὰ τοῖς Ἑβδομή κοντα διὰ τὴν τῶν ἀντιγράφων διαφωνίαν, τὴν κρί σιν ποιησάμενοι ἀπὸ τῶν λοιπῶν ἐκδόσεων, τὸ συν ᾄδον ἐκείναις ἐφυλάξαμεν, καί τινα μὲν ὠβελίσαμεν 672; ἐν τῷ Εβραϊκῷ μὴ κείμενα, οὐ τολμήσαντες αὐτὰ πάντη περιελεῖν· τινὰ δὲ μετ᾿ ἀστερίσκων προσεθή χαμεν, ἵνα δῆλον ᾖ, ὅτι μὴ κείμενα παρὰ τοῖς Ε6 δομήκοντα ἐκ τῶν λοιπῶν ἐκδόσεων συμφώνως τῷ Εβραϊκῷ προσεθήκαμεν· καὶ ὁ μὲν βουλόμενος προη ται αὐτά· ᾧ δὲ προσκόπτει τὸ τοιοῦτον, δ βούλεται περὶ τῆς παραδοχῆς αὐτῶν, ἢ μὴ, ποιήσῃ. Ο τοίνυν θέλων μὴ παρεῤῥίφθαι ἐνταῦθα τήν, ο Αγαπήσεις τὸν πλησίον σου ὡς σεαυτὸν,» ἐντολὴν, ἀλλ' ἀληθῶς: ‹ ὑπὸ τοῦ Κυρίου μετὰ τὰς προτέρας εἰρῆσθαι τότε, Τῶν γὰρ ἀμφιβαλλομένων, Καὶ ταῦτα δέ φημι οὐχὶ ὀκνῶν τοῦ ἐρευνᾶν καὶ τὰς κατὰ Ἰουδαίων γραφὰς, καὶ πάσας τὰς ἡμετέρας ταῖς ἐκείνων συγκρίνειν, καὶ ὁρᾶν τὰς ἐν αὐταῖς διαφοράς. Εἰ μὴ φορτικὸν γοῦν εἰπεῖν, ἐπιπολὺ τοῦτο ὅση δύναμις πεποιήκαμεν γυμνάζοντες αὐτῶν τὸν νοῦν ἐν πάσαις ταῖς ἐκδόσεσι καὶ ταῖς διαφοραῖς αὐτῶν· μετὰ τοῦ ποσῶς μᾶλλον ἀσκεῖν τὴν ἑρμηνείαν τῶν Ο. Ηυετους. » καὶ δὸς πτωχοῖς, καὶ τὰ ἑξῆς; Καὶ εἰ μὲν μὴ καὶ περὶ ἄλλων πολλῶν διαφωνία ἦν πρὸς ἄλληλα τῶν ἀντιγράφων, ὥστε πάντα τὰ κατὰ Ματθαῖον μὴ συν ᾄδειν ἀλλήλοις, ὁμοίως δὲ καὶ τὰ λοιπὰ Εὐαγγέλια, ἂν ἀσεβής τις ἔδοξεν εἶναι ὁ ὑπονοῶν ἐνταῦθα προσ “: ‹ εῤῥίφθαι, οὐκ εἰρημένην ὑπὸ τοῦ Σωτῆρος πρὸς τὸν πλούσιον τήν ο Αγαπήσεις τὸν πλησίον σου ώς σεαυ τὸν,» ἐντολὴν· νυνὶ δὲ δηλονότι πολλὴ γέγονεν ἡ τῶν ἀντιγράφων διαφορά, εἴτε ἀπὸ ῥαθυμίας τινῶν γρα φέων, εἴτε ἀπὸ τόλμης τινῶν μοχθηρᾶς τῆς διορθών σεως τῶν γραφομένων, εἴτε καὶ ἀπὸ τῶν τὰ ἑαυτοῖς δοκοῦντα ἐν τῇ διορθώσει προστιθέντων ἢ ἀφαιροῦν των. Τὴν μὲν οὖν ἐν τοῖς ἀντιγράφοις τῆς Παλαίας Διαθήκης διαφωνίαν, Θεοῦ διδόντος, εὕρομεν ἰάσα σθαι, κριτηρίῳ χρησάμενοι ταῖς λοιπαῖς ἐκδόσεσιν τῶν γὰρ ἀμφιβαλλομένων παρὰ τοῖς Ἑβδομή κοντα διὰ τὴν τῶν ἀντιγράφων διαφωνίαν, τὴν κρί σιν ποιησάμενοι ἀπὸ τῶν λοιπῶν ἐκδόσεων, τὸ συν ᾄδον ἐκείναις ἐφυλάξαμεν, καί τινα μὲν ὠβελίσαμεν 672; ἐν τῷ Εβραϊκῷ μὴ κείμενα, οὐ τολμήσαντες αὐτὰ πάντη περιελεῖν· τινὰ δὲ μετ᾿ ἀστερίσκων προσεθή χαμεν, ἵνα δῆλον ᾖ, ὅτι μὴ κείμενα παρὰ τοῖς Ε δομήκοντα ἐκ τῶν λοιπῶν ἐκδόσεων συμφώνως τῷ Εβραϊκῷ προσεθήκαμεν· καὶ ὁ μὲν βουλόμενος προη ται αὐτά· ᾧ δὲ προσκόπτει τὸ τοιοῦτον, δ βούλεται περὶ τῆς παραδοχῆς αὐτῶν, ἢ μὴ, ποιήσῃ. Ο τοίνυν θέλων μὴ παρεῤῥίφθαι ἐνταῦθα τήν, ο Αγαπήσεις τὸν πλησίον σου ὡς σεαυτὸν,» ἐντολὴν, ἀλλ' ἀληθῶς: ‹ ὑπὸ τοῦ Κυρίου μετὰ τὰς προτέρας εἰρῆσθαι τότε, Τῶν γὰρ ἀμφιβαλλομένων, Καὶ ταῦτα δέ φημι οὐχὶ ὀκνῶν τοῦ ἐρευνᾶν καὶ τὰς κατὰ Ἰουδαίων γραφὰς, καὶ πάσας τὰς ἡμετέρας ταῖς ἐκείνων συγκρίνειν, καὶ ὁρᾶν τὰς ἐν αὐταῖς διαφοράς. Εἰ μὴ φορτικὸν γοῦν εἰπεῖν, ἐπιπολὺ τοῦτο ὅση δύναμις πεποιήκαμεν γυμνάζοντες αὐτῶν τὸν νοῦν ἐν πάσαις ταῖς ἐκδόσεσι καὶ ταῖς διαφοραῖς αὐτῶν· μετὰ τοῦ ποσῶς μᾶλλον ἀσκεῖν τὴν ἑρμηνείαν τῶν Ο. Ηυετους. » sane nisi in aliis exemplaribus quamplurimis discri mina occurrerent, adeo ut non universa quæ ex stant apud Matthæum, ac reliqua itidem Evangelia sibi invicem congruant, impius profecto videretur qui mandatum illud Diliges proximum tuum sicut teipsum, a Servatore erga divitem minime allegatum, hic fuisse insertum suspicaretur. Nunc autem sive propter scriptorum quorumdam in-` diligentiam, sive propter nefariam aliquorum Scripturas emendantium audaciam, seu propter eos qui, dum emendant, pro arbitrio addunt, vel detra lunt, magna enimvero exemplarium exsistit diffe rentia. Profecto discrepantiæ, quae in Veteris Testa menti exemplaribus occurrit, Deo annuente, reme dium adhibere potuimus; reliquis editionibus usi, ut ex iis judicium faceremus: nam quæ apud In terpretes LXX propter exemplarium varietatem du bia erant, e reliquis editionibus æstimatione facta, perpetuum cum illis consensum retinuimus et nonnulla quidem in llebræo non exstantia obelo confiximus, cum ea penitus rejicere minime fueri mus ausi; aliqua vero cum asteriscis addidimus, ut perspicuum sit ea nos e reliquis editionibus Ile bræo consonantibus addidisse, cum in LXX Inter pretibus minime reperirentur, et ut ea missa faciat, cui libitum erit; quem autem offendit illud, de eo admittendo, necne, pro arbitrio statuat. At qu! mandatum hocce Diliges proximum tuum sicut teipsum, hic minime fuisse insertum, sed post ipsum.» Nain secundum Marcum sic dicit: Intendens in eum qui dixerat: ‹ Omnia hæc servavi a juven tute mea, dilexit eum, vel, osculatus est eum. Videtur enim affirmasse professionem ejus qui dixit se omnia ea implevisse. Intendens enim in eum, mente vidit hominem ex bona conscientia confitentem, se proposita implevisse mandata. Nunquam enim si extra cætera mandata etiam illud se implevisse dixis set: Diliges proximum tuum sicut teipsum, capitale et maximum Marcus et Lucas prætermisissent man datum: nisi forte quis similia quidem dicat scripia, non autem de eodem ipso dicta esse. Quomodo autem quasi nondum perfecto ei qui extra cætera etiam hoc implevit mandatum: Diliges proximum tuum sicut teipsum;» Jesus responderet:. Si vis perfectus esse, vade, vende omnia quæ pussides, et da pauperibus. Multam enim differentiam inter exemplaria invenimus, sive per negligentiam scribentium, sive ex temeritate quorumdam, sive propter eos qui negligunt emendare Scripturas, vel propter eos qui, quod ipsis videtur, in emendationibus vel adjiciunt vel subducunt. Et in exemplaribus quidem Veteris Testamenti quæcunque fuerunt inconsonantia, Deo præstante, coaptare potuimus, utentes judicio cætera rum editionum: ea enim quæ videbantur apud Septuaginta dubia esse propter consonantiam exemplario rum, facientes judicium ex editionibus reliquis convenientia servavimus: et quædam quidem notavimus quasi non posita in Hebræo, non audentes ea omnino auferre: quædam autein cum asteriscis addidimus, ut sit manifestum quoniam que non fuerunt posita apud Septuaginta, ex editionibus cæteris addidimus convenienter Hebræo. In exemplaribus autem Novi Testamenti hoc ipsum ne posse facere sine pe riculo non putavi. Tantum suspiciones exponere me debere, et rationes causasque suspicionum, non esse irrationabile existimavi, sicut in hoc loco quod dicitur: Diliges proximum tuum sicut teipsum, quo niam apud Marcum et Lucam positum non est. Judicent autem qui possunt, utrum vera sint quæ tractamus, an falsa. Tamen quasi posito etiam hoc: Diliges proximum tuum sicut teipsum, age aliter tractemus bunc locum. Scriptum est in Evangelio quodam, quod dicitur secundum Hebræos, si tamen placet alicui suscipere illud, non ad auctoritatem, sed ad manifestationem propositæ quæstionis. Dixit, inquit, ad eum alter divitum: Magister, quid bonum facieus vivam? Dixit ei: Homo, leges et prophetas fac. Respondit ad eum: Feci. Dixit ei; Vade, vende omnia quæ possides, et divide pauperibus, et veni, sequere ine. Coepit autem dives scalpere caput suum, et non placuit ei. Et dixit ad eum Dominus Matth. xxx, 19. etc. Origenes in Ep. ad African. Verum ergo est quod scripsimus in libro De optimo genere interpretandi, jam ipsis Origenis temporibus multum variasse LXX inter pretum editiones, ut nemo mirari debeat unde tantæ hodieque exemplarium exsistant differentiæ, cum novas etiam Hexaplis illis suis et Tetraplis Origenes invexerit. Ea porro hic significari verisi mile est ut in Origenianis libro in demonstravimus. sane nisi in aliis exemplaribus quamplurimis discri mina occurrerent, adeo ut non universa quæ ex stant apud Matthæum, ac reliqua itidem Evangelia sibi invicem congruant, impius profecto videretur qui mandatum illud Diliges proximum tuum sicut teipsum, a Servatore erga divitem minime allegatum, hic fuisse insertum suspicaretur. Nunc autem sive propter scriptorum quorumdam in-` diligentiam, sive propter nefariam aliquorum Scripturas emendantium audaciam, seu propter eos qui, dum emendant, pro arbitrio addunt, vel detra lunt, magna enimvero exemplarium exsistit diffe rentia. Profecto discrepantiæ, quae in Veteris Testa menti exemplaribus occurrit, Deo annuente, reme dium adhibere potuimus; reliquis editionibus usi, ut ex iis judicium faceremus: nam quæ apud In terpretes LXX propter exemplarium varietatem du bia erant, e reliquis editionibus æstimatione facta, perpetuum cum illis consensum retinuimus et nonnulla quidem in llebræo non exstantia obelo confiximus, cum ea penitus rejicere minime fueri mus ausi; aliqua vero cum asteriscis addidimus, ut perspicuum sit ea nos e reliquis editionibus Ile bræo consonantibus addidisse, cum in LXX Inter pretibus minime reperirentur, et ut ea missa faciat, cui libitum erit; quem autem offendit illud, de eo admittendo, necne, pro arbitrio statuat. At qu! mandatum hocce Diliges proximum tuum sicut teipsum, hic minime fuisse insertum, sed post ipsum.» Nain secundum Marcum sic dicit: Intendens in eum qui dixerat: ‹ Omnia hæc servavi a juven tute mea, dilexit eum, vel, osculatus est eum. Videtur enim affirmasse professionem ejus qui dixit se omnia ea implevisse. Intendens enim in eum, mente vidit hominem ex bona conscientia confitentem, se proposita implevisse mandata. Nunquam enim si extra cætera mandata etiam illud se implevisse dixis set: Diliges proximum tuum sicut teipsum, capitale et maximum Marcus et Lucas prætermisissent man datum: nisi forte quis similia quidem dicat scripia, non autem de eodem ipso dicta esse. Quomodo autem quasi nondum perfecto ei qui extra cætera etiam hoc implevit mandatum: Diliges proximum tuum sicut teipsum;» Jesus responderet:. Si vis perfectus esse, vade, vende omnia quæ pussides, et da pauperibus. Multam enim differentiam inter exemplaria invenimus, sive per negligentiam scribentium, sive ex temeritate quorumdam, sive propter eos qui negligunt emendare Scripturas, vel propter eos qui, quod ipsis videtur, in emendationibus vel adjiciunt vel subducunt. Et in exemplaribus quidem Veteris Testamenti quæcunque fuerunt inconsonantia, Deo præstante, coaptare potuimus, utentes judicio cætera rum editionum: ea enim quæ videbantur apud Septuaginta dubia esse propter consonantiam exemplario rum, facientes judicium ex editionibus reliquis convenientia servavimus: et quædam quidem notavimus quasi non posita in Hebræo, non audentes ea omnino auferre: quædam autein cum asteriscis addidimus, ut sit manifestum quoniam que non fuerunt posita apud Septuaginta, ex editionibus cæteris addidimus convenienter Hebræo. In exemplaribus autem Novi Testamenti hoc ipsum ne posse facere sine pe riculo non putavi. Tantum suspiciones exponere me debere, et rationes causasque suspicionum, non esse irrationabile existimavi, sicut in hoc loco quod dicitur: Diliges proximum tuum sicut teipsum, quo niam apud Marcum et Lucam positum non est. Judicent autem qui possunt, utrum vera sint quæ tractamus, an falsa. Tamen quasi posito etiam hoc: Diliges proximum tuum sicut teipsum, age aliter tractemus bunc locum. Scriptum est in Evangelio quodam, quod dicitur secundum Hebræos, si tamen placet alicui suscipere illud, non ad auctoritatem, sed ad manifestationem propositæ quæstionis. Dixit, inquit, ad eum alter divitum: Magister, quid bonum facieus vivam? Dixit ei: Homo, leges et prophetas fac. Respondit ad eum: Feci. Dixit ei; Vade, vende omnia quæ possides, et divide pauperibus, et veni, sequere ine. Coepit autem dives scalpere caput suum, et non placuit ei. Et dixit ad eum Dominus Matth. xxx, 19. etc. Origenes in Ep. ad African. Verum ergo est quod scripsimus in libro De optimo genere interpretandi, jam ipsis Origenis temporibus multum variasse LXX inter pretum editiones, ut nemo mirari debeat unde tantæ hodieque exemplarium exsistant differentiæ, cum novas etiam Hexaplis illis suis et Tetraplis Origenes invexerit. Ea porro hic significari verisi mile est ut in Origenianis libro in demonstravimus.

φήσει δὲ ὁ οὕτως ἀπολογούμενος ὅτι οὐκ ἀνάγκη τοῦτο νοηθῆναι αὐτῆς ἡμέρας ἀπαντῆσαι τῷ ἀποδομένῳ «τὰ ὑπάρχοντα καὶ» διαδόντι «πτωχοῖς,» ἀλλ’ ἴσως ἀπ’ ἐκείνης μὲν τῆς ἡμέρας ἄρξεται ἡ θεία ἐπισκοπὴ ἐπὶ τὰ τοιαῦτα αὐτὸν ἄγειν, λέγω δὲ τὴν ἐπαινετὴν ἀπάθειαν καὶ πᾶσαν τὴν ἀρετήν. «προβαίνων» δὲ ὡς ὁ Ἰσαὰκ διὰ τὴν ἀπὸ τοῦ θεοῦ εἰς αὐτὸν ἐν Χριστῷ βοήθειαν «μείζων» ἔσται, «ἕως οὗ» αὐξάνων «μέγας» γένηται «σφόδρα σφόδρα» ἐν πάσῃ ἀρετῇ, πάσης ἐξαφανισθείσης τῆς κακίας ἀπὸ τῆς ψυχῆς αὐτοῦ. καὶ οὐκ ἀναγκασθήσεταί γε ὁ ταύτην ἀποδεδωκὼς τὴν διήγησιν εἰπεῖν τέλειον παρ’ αὐτὸ τοῦτο γενέσθαι ἄνθρωπον[, ὅτι παρέδωκε «τὰ ὑπάρχοντα τοῖς πτωχοῖς,»] «τὰ» ἄλλα ἁμαρτάνοντα. Ἕτερος δὲ [οὐκ οἶδα μὲν εἰ ἀκμάζων τῇ πίστει [καὶ] φαντασίᾳ τοῦ διαβαίνειν ἐπὶ τὴν φρόνησιν, οὐκ οἶδα δὲ εἰ καὶ μέγεθός τι ζητήσας καὶ εὑρὼν εἰς τοὺς τόπους νοημάτων ἀξίων τοῦ θεοῦ] καταλιπὼν τὴν λέξιν ἐπὶ τροπολογίαν ἀναβήσεται καὶ ἐρεῖ «ὑπάρχοντα» ἑκάστῳ εἶναι τὰ ἑπόμενα αὐτῷ μετὰ τὴν ἔξοδον, ὡς εἶναι τῶν ὑπαρχόντων δικαίοις μὲν ἀγαθὴν ὕπαρξιν, φαύλοις δὲ τὴν ἐναντίαν. καὶ δὸς πτωχοῖς, καὶ τὰ ἑξῆς; Καὶ εἰ μὲν μὴ καὶ περὶ ἄλλων πολλῶν διαφωνία ἦν πρὸς ἄλληλα τῶν ἀντιγράφων, ὥστε πάντα τὰ κατὰ Ματθαῖον μὴ συν ᾄδειν ἀλλήλοις, ὁμοίως δὲ καὶ τὰ λοιπὰ Εὐαγγέλια, ἂν ἀσεβής τις ἔδοξεν εἶναι ὁ ὑπονοῶν ἐνταῦθα προσ “: ‹ εῤῥίφθαι, οὐκ εἰρημένην ὑπὸ τοῦ Σωτῆρος πρὸς τὸν πλούσιον τήν ο Αγαπήσεις τὸν πλησίον σου ώς σεαυ τὸν,» ἐντολὴν· νυνὶ δὲ δηλονότι πολλὴ γέγονεν ἡ τῶν ἀντιγράφων διαφορά, εἴτε ἀπὸ ῥαθυμίας τινῶν γρα φέων, εἴτε ἀπὸ τόλμης τινῶν μοχθηρᾶς τῆς διορθών σεως τῶν γραφομένων, εἴτε καὶ ἀπὸ τῶν τὰ ἑαυτοῖς δοκοῦντα ἐν τῇ διορθώσει προστιθέντων ἢ ἀφαιροῦν των. Τὴν μὲν οὖν ἐν τοῖς ἀντιγράφοις τῆς Παλαίας Διαθήκης διαφωνίαν, Θεοῦ διδόντος, εὕρομεν ἰάσα σθαι, κριτηρίῳ χρησάμενοι ταῖς λοιπαῖς ἐκδόσεσιν τῶν γὰρ ἀμφιβαλλομένων παρὰ τοῖς Ἑβδομή κοντα διὰ τὴν τῶν ἀντιγράφων διαφωνίαν, τὴν κρί σιν ποιησάμενοι ἀπὸ τῶν λοιπῶν ἐκδόσεων, τὸ συν ᾄδον ἐκείναις ἐφυλάξαμεν, καί τινα μὲν ὠβελίσαμεν 672; ἐν τῷ Εβραϊκῷ μὴ κείμενα, οὐ τολμήσαντες αὐτὰ πάντη περιελεῖν· τινὰ δὲ μετ᾿ ἀστερίσκων προσεθή χαμεν, ἵνα δῆλον ᾖ, ὅτι μὴ κείμενα παρὰ τοῖς Ε6 δομήκοντα ἐκ τῶν λοιπῶν ἐκδόσεων συμφώνως τῷ Εβραϊκῷ προσεθήκαμεν· καὶ ὁ μὲν βουλόμενος προη ται αὐτά· ᾧ δὲ προσκόπτει τὸ τοιοῦτον, δ βούλεται περὶ τῆς παραδοχῆς αὐτῶν, ἢ μὴ, ποιήσῃ. Ο τοίνυν θέλων μὴ παρεῤῥίφθαι ἐνταῦθα τήν, ο Αγαπήσεις τὸν πλησίον σου ὡς σεαυτὸν,» ἐντολὴν, ἀλλ' ἀληθῶς: ‹ ὑπὸ τοῦ Κυρίου μετὰ τὰς προτέρας εἰρῆσθαι τότε, Τῶν γὰρ ἀμφιβαλλομένων, Καὶ ταῦτα δέ φημι οὐχὶ ὀκνῶν τοῦ ἐρευνᾶν καὶ τὰς κατὰ Ἰουδαίων γραφὰς, καὶ πάσας τὰς ἡμετέρας ταῖς ἐκείνων συγκρίνειν, καὶ ὁρᾶν τὰς ἐν αὐταῖς διαφοράς. Εἰ μὴ φορτικὸν γοῦν εἰπεῖν, ἐπιπολὺ τοῦτο ὅση δύναμις πεποιήκαμεν γυμνάζοντες αὐτῶν τὸν νοῦν ἐν πάσαις ταῖς ἐκδόσεσι καὶ ταῖς διαφοραῖς αὐτῶν· μετὰ τοῦ ποσῶς μᾶλλον ἀσκεῖν τὴν ἑρμηνείαν τῶν Ο. Ηυετους. » καὶ δὸς πτωχοῖς, καὶ τὰ ἑξῆς; Καὶ εἰ μὲν μὴ καὶ περὶ ἄλλων πολλῶν διαφωνία ἦν πρὸς ἄλληλα τῶν ἀντιγράφων, ὥστε πάντα τὰ κατὰ Ματθαῖον μὴ συν ᾄδειν ἀλλήλοις, ὁμοίως δὲ καὶ τὰ λοιπὰ Εὐαγγέλια, ἂν ἀσεβής τις ἔδοξεν εἶναι ὁ ὑπονοῶν ἐνταῦθα προσ “: ‹ εῤῥίφθαι, οὐκ εἰρημένην ὑπὸ τοῦ Σωτῆρος πρὸς τὸν πλούσιον τήν ο Αγαπήσεις τὸν πλησίον σου ώς σεαυ τὸν,» ἐντολὴν· νυνὶ δὲ δηλονότι πολλὴ γέγονεν ἡ τῶν ἀντιγράφων διαφορά, εἴτε ἀπὸ ῥαθυμίας τινῶν γρα φέων, εἴτε ἀπὸ τόλμης τινῶν μοχθηρᾶς τῆς διορθών σεως τῶν γραφομένων, εἴτε καὶ ἀπὸ τῶν τὰ ἑαυτοῖς δοκοῦντα ἐν τῇ διορθώσει προστιθέντων ἢ ἀφαιροῦν των. Τὴν μὲν οὖν ἐν τοῖς ἀντιγράφοις τῆς Παλαίας Διαθήκης διαφωνίαν, Θεοῦ διδόντος, εὕρομεν ἰάσα σθαι, κριτηρίῳ χρησάμενοι ταῖς λοιπαῖς ἐκδόσεσιν τῶν γὰρ ἀμφιβαλλομένων παρὰ τοῖς Ἑβδομή κοντα διὰ τὴν τῶν ἀντιγράφων διαφωνίαν, τὴν κρί σιν ποιησάμενοι ἀπὸ τῶν λοιπῶν ἐκδόσεων, τὸ συν ᾄδον ἐκείναις ἐφυλάξαμεν, καί τινα μὲν ὠβελίσαμεν 672; ἐν τῷ Εβραϊκῷ μὴ κείμενα, οὐ τολμήσαντες αὐτὰ πάντη περιελεῖν· τινὰ δὲ μετ᾿ ἀστερίσκων προσεθή χαμεν, ἵνα δῆλον ᾖ, ὅτι μὴ κείμενα παρὰ τοῖς Ε δομήκοντα ἐκ τῶν λοιπῶν ἐκδόσεων συμφώνως τῷ Εβραϊκῷ προσεθήκαμεν· καὶ ὁ μὲν βουλόμενος προη ται αὐτά· ᾧ δὲ προσκόπτει τὸ τοιοῦτον, δ βούλεται περὶ τῆς παραδοχῆς αὐτῶν, ἢ μὴ, ποιήσῃ. Ο τοίνυν θέλων μὴ παρεῤῥίφθαι ἐνταῦθα τήν, ο Αγαπήσεις τὸν πλησίον σου ὡς σεαυτὸν,» ἐντολὴν, ἀλλ' ἀληθῶς: ‹ ὑπὸ τοῦ Κυρίου μετὰ τὰς προτέρας εἰρῆσθαι τότε, Τῶν γὰρ ἀμφιβαλλομένων, Καὶ ταῦτα δέ φημι οὐχὶ ὀκνῶν τοῦ ἐρευνᾶν καὶ τὰς κατὰ Ἰουδαίων γραφὰς, καὶ πάσας τὰς ἡμετέρας ταῖς ἐκείνων συγκρίνειν, καὶ ὁρᾶν τὰς ἐν αὐταῖς διαφοράς. Εἰ μὴ φορτικὸν γοῦν εἰπεῖν, ἐπιπολὺ τοῦτο ὅση δύναμις πεποιήκαμεν γυμνάζοντες αὐτῶν τὸν νοῦν ἐν πάσαις ταῖς ἐκδόσεσι καὶ ταῖς διαφοραῖς αὐτῶν· μετὰ τοῦ ποσῶς μᾶλλον ἀσκεῖν τὴν ἑρμηνείαν τῶν Ο. Ηυετους. » sane nisi in aliis exemplaribus quamplurimis discri mina occurrerent, adeo ut non universa quæ ex stant apud Matthæum, ac reliqua itidem Evangelia sibi invicem congruant, impius profecto videretur qui mandatum illud Diliges proximum tuum sicut teipsum, a Servatore erga divitem minime allegatum, hic fuisse insertum suspicaretur. Nunc autem sive propter scriptorum quorumdam in-` diligentiam, sive propter nefariam aliquorum Scripturas emendantium audaciam, seu propter eos qui, dum emendant, pro arbitrio addunt, vel detra lunt, magna enimvero exemplarium exsistit diffe rentia. Profecto discrepantiæ, quae in Veteris Testa menti exemplaribus occurrit, Deo annuente, reme dium adhibere potuimus; reliquis editionibus usi, ut ex iis judicium faceremus: nam quæ apud In terpretes LXX propter exemplarium varietatem du bia erant, e reliquis editionibus æstimatione facta, perpetuum cum illis consensum retinuimus et nonnulla quidem in llebræo non exstantia obelo confiximus, cum ea penitus rejicere minime fueri mus ausi; aliqua vero cum asteriscis addidimus, ut perspicuum sit ea nos e reliquis editionibus Ile bræo consonantibus addidisse, cum in LXX Inter pretibus minime reperirentur, et ut ea missa faciat, cui libitum erit; quem autem offendit illud, de eo admittendo, necne, pro arbitrio statuat. At qu! mandatum hocce Diliges proximum tuum sicut teipsum, hic minime fuisse insertum, sed post ipsum.» Nain secundum Marcum sic dicit: Intendens in eum qui dixerat: ‹ Omnia hæc servavi a juven tute mea, dilexit eum, vel, osculatus est eum. Videtur enim affirmasse professionem ejus qui dixit se omnia ea implevisse. Intendens enim in eum, mente vidit hominem ex bona conscientia confitentem, se proposita implevisse mandata. Nunquam enim si extra cætera mandata etiam illud se implevisse dixis set: Diliges proximum tuum sicut teipsum, capitale et maximum Marcus et Lucas prætermisissent man datum: nisi forte quis similia quidem dicat scripia, non autem de eodem ipso dicta esse. Quomodo autem quasi nondum perfecto ei qui extra cætera etiam hoc implevit mandatum: Diliges proximum tuum sicut teipsum;» Jesus responderet:. Si vis perfectus esse, vade, vende omnia quæ pussides, et da pauperibus. Multam enim differentiam inter exemplaria invenimus, sive per negligentiam scribentium, sive ex temeritate quorumdam, sive propter eos qui negligunt emendare Scripturas, vel propter eos qui, quod ipsis videtur, in emendationibus vel adjiciunt vel subducunt. Et in exemplaribus quidem Veteris Testamenti quæcunque fuerunt inconsonantia, Deo præstante, coaptare potuimus, utentes judicio cætera rum editionum: ea enim quæ videbantur apud Septuaginta dubia esse propter consonantiam exemplario rum, facientes judicium ex editionibus reliquis convenientia servavimus: et quædam quidem notavimus quasi non posita in Hebræo, non audentes ea omnino auferre: quædam autein cum asteriscis addidimus, ut sit manifestum quoniam que non fuerunt posita apud Septuaginta, ex editionibus cæteris addidimus convenienter Hebræo. In exemplaribus autem Novi Testamenti hoc ipsum ne posse facere sine pe riculo non putavi. Tantum suspiciones exponere me debere, et rationes causasque suspicionum, non esse irrationabile existimavi, sicut in hoc loco quod dicitur: Diliges proximum tuum sicut teipsum, quo niam apud Marcum et Lucam positum non est. Judicent autem qui possunt, utrum vera sint quæ tractamus, an falsa. Tamen quasi posito etiam hoc: Diliges proximum tuum sicut teipsum, age aliter tractemus bunc locum. Scriptum est in Evangelio quodam, quod dicitur secundum Hebræos, si tamen placet alicui suscipere illud, non ad auctoritatem, sed ad manifestationem propositæ quæstionis. Dixit, inquit, ad eum alter divitum: Magister, quid bonum facieus vivam? Dixit ei: Homo, leges et prophetas fac. Respondit ad eum: Feci. Dixit ei; Vade, vende omnia quæ possides, et divide pauperibus, et veni, sequere ine. Coepit autem dives scalpere caput suum, et non placuit ei. Et dixit ad eum Dominus Matth. xxx, 19. etc. Origenes in Ep. ad African. Verum ergo est quod scripsimus in libro De optimo genere interpretandi, jam ipsis Origenis temporibus multum variasse LXX inter pretum editiones, ut nemo mirari debeat unde tantæ hodieque exemplarium exsistant differentiæ, cum novas etiam Hexaplis illis suis et Tetraplis Origenes invexerit. Ea porro hic significari verisi mile est ut in Origenianis libro in demonstravimus. sane nisi in aliis exemplaribus quamplurimis discri mina occurrerent, adeo ut non universa quæ ex stant apud Matthæum, ac reliqua itidem Evangelia sibi invicem congruant, impius profecto videretur qui mandatum illud Diliges proximum tuum sicut teipsum, a Servatore erga divitem minime allegatum, hic fuisse insertum suspicaretur. Nunc autem sive propter scriptorum quorumdam in-` diligentiam, sive propter nefariam aliquorum Scripturas emendantium audaciam, seu propter eos qui, dum emendant, pro arbitrio addunt, vel detra lunt, magna enimvero exemplarium exsistit diffe rentia. Profecto discrepantiæ, quae in Veteris Testa menti exemplaribus occurrit, Deo annuente, reme dium adhibere potuimus; reliquis editionibus usi, ut ex iis judicium faceremus: nam quæ apud In terpretes LXX propter exemplarium varietatem du bia erant, e reliquis editionibus æstimatione facta, perpetuum cum illis consensum retinuimus et nonnulla quidem in llebræo non exstantia obelo confiximus, cum ea penitus rejicere minime fueri mus ausi; aliqua vero cum asteriscis addidimus, ut perspicuum sit ea nos e reliquis editionibus Ile bræo consonantibus addidisse, cum in LXX Inter pretibus minime reperirentur, et ut ea missa faciat, cui libitum erit; quem autem offendit illud, de eo admittendo, necne, pro arbitrio statuat. At qu! mandatum hocce Diliges proximum tuum sicut teipsum, hic minime fuisse insertum, sed post ipsum.» Nain secundum Marcum sic dicit: Intendens in eum qui dixerat: ‹ Omnia hæc servavi a juven tute mea, dilexit eum, vel, osculatus est eum. Videtur enim affirmasse professionem ejus qui dixit se omnia ea implevisse. Intendens enim in eum, mente vidit hominem ex bona conscientia confitentem, se proposita implevisse mandata. Nunquam enim si extra cætera mandata etiam illud se implevisse dixis set: Diliges proximum tuum sicut teipsum, capitale et maximum Marcus et Lucas prætermisissent man datum: nisi forte quis similia quidem dicat scripia, non autem de eodem ipso dicta esse. Quomodo autem quasi nondum perfecto ei qui extra cætera etiam hoc implevit mandatum: Diliges proximum tuum sicut teipsum;» Jesus responderet:. Si vis perfectus esse, vade, vende omnia quæ pussides, et da pauperibus. Multam enim differentiam inter exemplaria invenimus, sive per negligentiam scribentium, sive ex temeritate quorumdam, sive propter eos qui negligunt emendare Scripturas, vel propter eos qui, quod ipsis videtur, in emendationibus vel adjiciunt vel subducunt. Et in exemplaribus quidem Veteris Testamenti quæcunque fuerunt inconsonantia, Deo præstante, coaptare potuimus, utentes judicio cætera rum editionum: ea enim quæ videbantur apud Septuaginta dubia esse propter consonantiam exemplario rum, facientes judicium ex editionibus reliquis convenientia servavimus: et quædam quidem notavimus quasi non posita in Hebræo, non audentes ea omnino auferre: quædam autein cum asteriscis addidimus, ut sit manifestum quoniam que non fuerunt posita apud Septuaginta, ex editionibus cæteris addidimus convenienter Hebræo. In exemplaribus autem Novi Testamenti hoc ipsum ne posse facere sine pe riculo non putavi. Tantum suspiciones exponere me debere, et rationes causasque suspicionum, non esse irrationabile existimavi, sicut in hoc loco quod dicitur: Diliges proximum tuum sicut teipsum, quo niam apud Marcum et Lucam positum non est. Judicent autem qui possunt, utrum vera sint quæ tractamus, an falsa. Tamen quasi posito etiam hoc: Diliges proximum tuum sicut teipsum, age aliter tractemus bunc locum. Scriptum est in Evangelio quodam, quod dicitur secundum Hebræos, si tamen placet alicui suscipere illud, non ad auctoritatem, sed ad manifestationem propositæ quæstionis. Dixit, inquit, ad eum alter divitum: Magister, quid bonum facieus vivam? Dixit ei: Homo, leges et prophetas fac. Respondit ad eum: Feci. Dixit ei; Vade, vende omnia quæ possides, et divide pauperibus, et veni, sequere ine. Coepit autem dives scalpere caput suum, et non placuit ei. Et dixit ad eum Dominus Matth. xxx, 19. etc. Origenes in Ep. ad African. Verum ergo est quod scripsimus in libro De optimo genere interpretandi, jam ipsis Origenis temporibus multum variasse LXX inter pretum editiones, ut nemo mirari debeat unde tantæ hodieque exemplarium exsistant differentiæ, cum novas etiam Hexaplis illis suis et Tetraplis Origenes invexerit. Ea porro hic significari verisi mile est ut in Origenianis libro in demonstravimus.

ὁ ταύτῃ παριστάμενος τῇ δόξῃ φήσει πεπληρῶσθαι τὸν ἁμαρτωλὸν πνευμάτων κατὰ τὴν ἀναλογίαν τῶν ἁμαρτημάτων· οἷον εἰ πόρνος εἴη τοῦ λεγομένου ἐν τοῖς προφήταις πνεύματος πορνείας, εἰ δὲ θυμικὸς πνεύματος θυμοῦ, οὕτω δὲ καὶ εἰ κατάλαλος πνεύματος καταλαλιᾶς. ταῦτα οὖν τις ἐκτήσατο «τὰ ὑπάρχοντα» φαῦλος ὢν καὶ γενόμενος τῇ μετοχῇ τῶν χειρόνων πνευμάτων Τυφῶνος πολυπλοκώτερος. ὥσπερ δ’ ἐκτήσατο αὐτὰ ὠνησάμενος προαιρέσει εἰκούσῃ τοῖς φαύλοις, οὕτως ἀποδοῖτο ἂν [αὐτὰ καὶ δοίη ἂν] οἷς θέλει ὁ λόγος οὗτος «πτωχοῖς» διὰ τοῦ πείθεσθαι τῷ Ἰησοῦ· ἐρεῖ, ὅτι ἠρέμα καὶ ἀμέσως ἐλέγξαι βουλόμενο; ὁ Σωτὴρ ἡμῶν τὸν πλούσιον ἐκεῖνον, ὡς οὐκ ἀληθεύοντα ἐν τῷ εἰρηκέναι καὶ τὴν, ο Αγαπήσεις τὸν πλησίον σου ὡς σεαυτόν, ο ἐντολὴν τετηρηκέναι, ἔφη αὐτῷ τό Εἰ θέλεις τέλειος εἶναι, ύπαγε, πώλησόν σου τὰ ὑπάρχοντα, καὶ δὸς πτωχοῖς·· οὕτως γὰρ φανήση ἀληθεύων περὶ τοῦ, «Αγαπήσεις τὸν πλησίον στην ὡς σεαυτὸν ὁ ἐντολὴν τετηρηκέναι. Ἐὰν δέ τις, τῇ ἀνθρωπίνῃ ἐνορῶν ἀσθενείᾳ, καὶ τῷ δυσκόλως ἄν τινα τὸ τοιοῦτον ὑπὲρ τῆς ἐν Θεῷ τελειότητος ποιῆσαι, καταφρονῇ μὲν τῆς λέξεως, τρά πηται δὲ ἐπ' ἀλληγορίας, δυσωπηθήσεται ἔκ τινων καὶ Ἑλληνικῶν ἱστοριῶν, ἐν οἷς διὰ τὴν παρ' Ἕλλησι σοφίαν. ἱστοροῦνταί τινες τὸ ἐνταῦθα τῷ πλου σίῳ ὑπὸ τοῦ Σωτῆρος εἰρημένον πεποιηκέναι. Κρά τητα γὰρ τὸν Θηβαῖον ἑλόμενον δι' ἐλευθερίαν καὶ παράδειγμα εὐτελοῦς βίου, καὶ, ὡς ᾤετο, μακά ριον ἑαυτὸν παραστῆσαι βουλόμενον τοῖς Ἕλλησι, με δενὸς χρήζοντα, φασὶν ἀποδόμενον πᾶσαν τὴν οὐσίαν τῷ Θηβαίων δήμῳ δεδωρῆσθαι, μετὰ τοῦ εἰρηκέναι, ὅτι, «Σήμερον ὁ Κράτης Κράτητα ἐλευθεροῖ.» περ δὲ δι᾽ Ἑλληνικὴν σοφίαν, καὶ δόγματα ἑλόντα τὴν ψυχήν ἀνθρώπου τὸ τοιοῦτόν τις πεποίηκε, πῶς οὐχὶ μᾶλλον δυνατὸν τὸ τοιοῦτον πράξαί τινα μνώμενον ἑαυτῷ τὴν τελειότητα; Εἰ δὲ καὶ ἀπὸ τῆς θείας Γραφῆς πεισθῆναι τις βούλεται περὶ τοῦ σπέρμα δυ νατὸν εἶναι τὸ τοιοῦτον ἀκουσάτω τῶν ἱστορος μένων ὑπὸ τοῦ Λουκᾶ ἐν ταῖς τῶν ἀποστόλων Πρά ξεσι περὶ τῶν προτραπέντων ὑπὸ τῆς ἐν τοῖς ἀπο στόλοις δυνάμεως πιστεύειν, καὶ βιοῦν τελείως κατά τὸν Ἰησοῦ λόγον· οὕτως δ' ἔχει τὰ ῥητά «Πάντες δὲ Περὶ τοῦ, Αγαπήσεις, περὶ τοῦ, τὴν, ᾿Αγαπήσεις. Ἐν οἷς διὰ τὴν παρ' Ἕλλησι σοφίαν. Κράτητα γὰρ τὸν Θηβαῖον, Περὶ τοῦ μὴ δανείζεσθαι,: Αὐτός, καταλιπὼν τὴν οὐσίαν μηλόβοτον, ἀρθεὶς ἐπὶ τοῦ βωμοῦ εἶπεν· Ἐλευθεροι Κράτητα Θηβαῖον Κράτης. Περὶ τοῦ σπέρμα δυνατὸν εἶναι τὸ τοιού τον. σπέρμα, πράγμα, νεί χρῆμα, 'Ρητά. βήματα. 44,: Πάντες δὲ οἱ πιστεύοντες ἦσαν ἐπὶ τὸ αὐτὸ, καὶ εἶχον ἅπαντα κοινά. ἐρεῖ, ὅτι ἠρέμα καὶ ἀμέσως ἐλέγξαι βουλόμενο; ὁ Σωτὴρ ἡμῶν τὸν πλούσιον ἐκεῖνον, ὡς οὐκ ἀληθεύοντα ἐν τῷ εἰρηκέναι καὶ τὴν, ο Αγαπήσεις τὸν πλησίον σου ὡς σεαυτόν, ο ἐντολὴν τετηρηκέναι, ἔφη αὐτῷ τό Εἰ θέλεις τέλειος εἶναι, ύπαγε, πώλησόν σου τὰ ὑπάρχοντα, καὶ δὸς πτωχοῖς·· οὕτως γὰρ φανήση ἀληθεύων περὶ τοῦ, «Αγαπήσεις τὸν πλησίον στην ὡς σεαυτὸν ὁ ἐντολὴν τετηρηκέναι. Ἐὰν δέ τις, τῇ ἀνθρωπίνῃ ἐνορῶν ἀσθενείᾳ, καὶ τῷ δυσκόλως ἄν τινα τὸ τοιοῦτον ὑπὲρ τῆς ἐν Θεῷ τελειότητος ποιῆσαι, καταφρονῇ μὲν τῆς λέξεως, τρά πηται δὲ ἐπ' ἀλληγορίας, δυσωπηθήσεται ἔκ τινων καὶ Ἑλληνικῶν ἱστοριῶν, ἐν οἷς διὰ τὴν παρ' Ἕλλησι σοφίαν. ἱστοροῦνταί τινες τὸ ἐνταῦθα τῷ πλου σίῳ ὑπὸ τοῦ Σωτῆρος εἰρημένον πεποιηκέναι. Κρά τητα γὰρ τὸν Θηβαῖον ἑλόμενον δι' ἐλευθερίαν καὶ παράδειγμα εὐτελοῦς βίου, καὶ, ὡς ᾤετο, μακά ριον ἑαυτὸν παραστῆσαι βουλόμενον τοῖς Ἕλλησι, με δενὸς χρήζοντα, φασὶν ἀποδόμενον πᾶσαν τὴν οὐσίαν τῷ Θηβαίων δήμῳ δεδωρῆσθαι, μετὰ τοῦ εἰρηκέναι, ὅτι, «Σήμερον ὁ Κράτης Κράτητα ἐλευθεροῖ.» περ δὲ δι᾽ Ἑλληνικὴν σοφίαν, καὶ δόγματα ἑλόντα τὴν ψυχήν ἀνθρώπου τὸ τοιοῦτόν τις πεποίηκε, πῶς οὐχὶ μᾶλλον δυνατὸν τὸ τοιοῦτον πράξαί τινα μνώμενον ἑαυτῷ τὴν τελειότητα; Εἰ δὲ καὶ ἀπὸ τῆς θείας Γραφῆς πεισθῆναι τις βούλεται περὶ τοῦ σπέρμα δυ νατὸν εἶναι τὸ τοιοῦτον ἀκουσάτω τῶν ἱστορος μένων ὑπὸ τοῦ Λουκᾶ ἐν ταῖς τῶν ἀποστόλων Πρά ξεσι περὶ τῶν προτραπέντων ὑπὸ τῆς ἐν τοῖς ἀπο στόλοις δυνάμεως πιστεύειν, καὶ βιοῦν τελείως κατά τὸν Ἰησοῦ λόγον· οὕτως δ' ἔχει τὰ ῥητά «Πάντες δὲ Περὶ τοῦ, Αγαπήσεις, περὶ τοῦ, τὴν, ᾿Αγαπήσεις. Ἐν οἷς διὰ τὴν παρ' Ἕλλησι σοφίαν. Κράτητα γὰρ τὸν Θηβαῖον, Περὶ τοῦ μὴ δανείζεσθαι,: Αὐτός, καταλιπὼν τὴν οὐσίαν μηλόβοτον, ἀρθεὶς ἐπὶ τοῦ βωμοῦ εἶπεν· Ἐλευθεροι Κράτητα Θηβαῖον Κράτης. Περὶ τοῦ σπέρμα δυνατὸν εἶναι τὸ τοιού τον. σπέρμα, πράγμα, νεί χρῆμα, 'Ρητά. βήματα. 44,: Πάντες δὲ οἱ πιστεύοντες ἦσαν ἐπὶ τὸ αὐτὸ, καὶ εἶχον ἅπαντα κοινά. priora mandata tunc a Domino revera pronuntiatum fuisse contendet, Servatorem nostrum inquiet di vitem hunc leniter, et nullius interposita opera in crepare volentem, propterea quod mandatum hoc Diliges proximum tuum sicut teipsum, a se ser vatum fuisse dicens, verax non fuisset, id ei di xisse ": «Si vis perfectus esse, vade, vende quæ habes, et da pauperibus;» eo sed enim pacto ser vasse te mandatum hoc: Diliges proximum tuum sicut teipsum, vere dixisse videberis. dens, et ad difficultatem rei ejusmodi gerendæ, per. fectionis in Deo adipiscendæ gratia, verba quidem negligat, ad allegorias autem animum convertat, pudorem ei jactatæ quædam a gentilibus historiæ injicient, in quibus feruntur nonnulli, ob prædica tam apud gentiles sapientiam, idem illud egisse, quod diviti hic a Servatore præcipitur. Cratetem enim Thebanum ferunt, cum libertatis consequendæ causa parce et frugaliter vivendi rationem iniisset, seseque beatum Græcis, ut quidem animo fingebat, et nullius indigentem rei præstare vellet, distra clas omnes, ac divenditas facultates Thebanorum populo erogasse, cum simul id prædicasset Cratetem hodie Crates libertate donat., Quod si propter gentilem sapientiam, et dogmata humanam animam trucidantia, rem ejusmodi ali quis designavit; quanto magis id facere potest qui in comparanda perfectione studium suum ac ope ram ponit? Sin divinæ Scripturæ vires id nostras haudquaquam superare docenti fidem aliquis adhi bere vult, audiat quæ in Actis apostolorum a Luca de iis commemorantur, quos apostoli ad ample Quomodo dicis Legem feci et prophetas? quoniam scriptum est in lege: Diliges proximum tuum sicut teipsum, et ecce multi fratres tui filii Abrahæ amicti sunt stercore, morientes præ fame, et domus tua plena est multis bonis, et non egreditur omnino aliquid ex ea ad eos. Et conversus dixit Simoni disci pulo suo sedenti apud se: Simon, fili Joanne, facilius est camelum intrare per foramen acus; quam di vitem in regnum coelorum. Verum est ergo quia non implevit dives mandatum: ‹ Diliges proximum tuum sicut teipsum, qui multos despexit pauperes, et non est eis partitus aliquid de tantis facultatibus suis. Impossibile est enim et implere mandatum quod dicit: Diliges proximum tuum sicut teipsum, › et esse divitem, et maxime tantas possessiones habere. Qui ergo non existimat esse abjiciendum verbum hoc quasi falsum: Diliges proximum tuum sicut teipsum; sed recipiendum quasi verum mino dictum, dicet, non satis arguitione reperta, quoniam strictum et non satis odibiliter volens arguere divitem illum Dominus noster quasi non vera dicentem, quod ait se implevisse etiam illud man datum: «Diliges proximum tuum sicut teipsum, dixit ad eum: Si vis perfectus esse, vade, vende omnia quæ possides, et da pauperibus. Sic enim apparebis dicere verum, si dilexisti, aut diligis proxi mum tuum sicut teipsum. a Do dispiciat verba, et ad allegoricum se intellectum convertat: audiat etiam historiam quorumdam gentilium, in qua propter sapientiam mundi referunt, quod hic Dominus diviti facere mandai, quemdam Thebæum so Matth. x, etc. Forte legendum Vide Hieronymium. etc. Origenes, lib. ut Contra Celsum; Philostratus, lib. 1, cap. 10, De vit. Apoll.; Diogenes Laert., lib. vi; Plutarchus, et praesertin Suidas inquit, . Cum enim ipse agros suos iucullos de seruisset, edito loco conscenso, dixit: Cratetem Thebanum Crates libertate donat.» HUEtius. Vetus interpres: Si autem et de divinis Scripturis placari quis vult, quoniam possibile est quod præcepit Christus.» Pro, legendum furet, vel aliquid ejusmodi. Codex Regius, Μox, Act. ", paulo aliter legitur priora mandata tunc a Domino revera pronuntiatum fuisse contendet, Servatorem nostrum inquiet di vitem hunc leniter, et nullius interposita opera in crepare volentem, propterea quod mandatum hoc Diliges proximum tuum sicut teipsum, a se ser vatum fuisse dicens, verax non fuisset, id ei di xisse ": «Si vis perfectus esse, vade, vende quæ habes, et da pauperibus;» eo sed enim pacto ser vasse te mandatum hoc: Diliges proximum tuum sicut teipsum, vere dixisse videberis. dens, et ad difficultatem rei ejusmodi gerendæ, per. fectionis in Deo adipiscendæ gratia, verba quidem negligat, ad allegorias autem animum convertat, pudorem ei jactatæ quædam a gentilibus historiæ injicient, in quibus feruntur nonnulli, ob prædica tam apud gentiles sapientiam, idem illud egisse, quod diviti hic a Servatore præcipitur. Cratetem enim Thebanum ferunt, cum libertatis consequendæ causa parce et frugaliter vivendi rationem iniisset, seseque beatum Græcis, ut quidem animo fingebat, et nullius indigentem rei præstare vellet, distra clas omnes, ac divenditas facultates Thebanorum populo erogasse, cum simul id prædicasset Cratetem hodie Crates libertate donat., Quod si propter gentilem sapientiam, et dogmata humanam animam trucidantia, rem ejusmodi ali quis designavit; quanto magis id facere potest qui in comparanda perfectione studium suum ac ope ram ponit? Sin divinæ Scripturæ vires id nostras haudquaquam superare docenti fidem aliquis adhi bere vult, audiat quæ in Actis apostolorum a Luca de iis commemorantur, quos apostoli ad ample Quomodo dicis Legem feci et prophetas? quoniam scriptum est in lege: Diliges proximum tuum sicut teipsum, et ecce multi fratres tui filii Abrahæ amicti sunt stercore, morientes præ fame, et domus tua plena est multis bonis, et non egreditur omnino aliquid ex ea ad eos. Et conversus dixit Simoni disci pulo suo sedenti apud se: Simon, fili Joanne, facilius est camelum intrare per foramen acus; quam di vitem in regnum coelorum. Verum est ergo quia non implevit dives mandatum: ‹ Diliges proximum tuum sicut teipsum, qui multos despexit pauperes, et non est eis partitus aliquid de tantis facultatibus suis. Impossibile est enim et implere mandatum quod dicit: Diliges proximum tuum sicut teipsum, › et esse divitem, et maxime tantas possessiones habere. Qui ergo non existimat esse abjiciendum verbum hoc quasi falsum: Diliges proximum tuum sicut teipsum; sed recipiendum quasi verum mino dictum, dicet, non satis arguitione reperta, quoniam strictum et non satis odibiliter volens arguere divitem illum Dominus noster quasi non vera dicentem, quod ait se implevisse etiam illud man datum: «Diliges proximum tuum sicut teipsum, dixit ad eum: Si vis perfectus esse, vade, vende omnia quæ possides, et da pauperibus. Sic enim apparebis dicere verum, si dilexisti, aut diligis proxi mum tuum sicut teipsum. a Do dispiciat verba, et ad allegoricum se intellectum convertat: audiat etiam historiam quorumdam gentilium, in qua propter sapientiam mundi referunt, quod hic Dominus diviti facere mandai, quemdam Thebæum so Matth. x, etc. Forte legendum Vide Hieronymium. etc. Origenes, lib. ut Contra Celsum; Philostratus, lib. 1, cap. 10, De vit. Apoll.; Diogenes Laert., lib. vi; Plutarchus, et praesertin Suidas inquit, . Cum enim ipse agros suos iucullos de seruisset, edito loco conscenso, dixit: Cratetem Thebanum Crates libertate donat.» HUEtius. Vetus interpres: Si autem et de divinis Scripturis placari quis vult, quoniam possibile est quod præcepit Christus.» Pro, legendum furet, vel aliquid ejusmodi. Codex Regius, Μox, Act. ", paulo aliter legitur 15. Quod si quis ad humanam infirmitatem atten 15. Si quis autem aspiciens humanam infirmitatem, et difficile hoc putans hominem posse implere, 15. Quod si quis ad humanam infirmitatem atten 15. Si quis autem aspiciens humanam infirmitatem, et difficile hoc putans hominem posse implere,

ὁ ταύτῃ παριστάμενος τῇ δόξῃ φήσει πεπληρῶσθαι τὸν ἁμαρτωλὸν πνευμάτων κατὰ τὴν ἀναλογίαν τῶν ἁμαρτημάτων· οἷον εἰ πόρνος εἴη τοῦ λεγομένου ἐν τοῖς προφήταις πνεύματος πορνείας, εἰ δὲ θυμικὸς πνεύματος θυμοῦ, οὕτω δὲ καὶ εἰ κατάλαλος πνεύματος καταλαλιᾶς. ταῦτα οὖν τις ἐκτήσατο «τὰ ὑπάρχοντα» φαῦλος ὢν καὶ γενόμενος τῇ μετοχῇ τῶν χειρόνων πνευμάτων Τυφῶνος πολυπλοκώτερος. ὥσπερ δ’ ἐκτήσατο αὐτὰ ὠνησάμενος προαιρέσει εἰκούσῃ τοῖς φαύλοις, οὕτως ἀποδοῖτο ἂν [αὐτὰ καὶ δοίη ἂν] οἷς θέλει ὁ λόγος οὗτος «πτωχοῖς» διὰ τοῦ πείθεσθαι τῷ Ἰησοῦ· ἐρεῖ, ὅτι ἠρέμα καὶ ἀμέσως ἐλέγξαι βουλόμενο; ὁ Σωτὴρ ἡμῶν τὸν πλούσιον ἐκεῖνον, ὡς οὐκ ἀληθεύοντα ἐν τῷ εἰρηκέναι καὶ τὴν, ο Αγαπήσεις τὸν πλησίον σου ὡς σεαυτόν, ο ἐντολὴν τετηρηκέναι, ἔφη αὐτῷ τό Εἰ θέλεις τέλειος εἶναι, ύπαγε, πώλησόν σου τὰ ὑπάρχοντα, καὶ δὸς πτωχοῖς·· οὕτως γὰρ φανήση ἀληθεύων περὶ τοῦ, «Αγαπήσεις τὸν πλησίον στην ὡς σεαυτὸν ὁ ἐντολὴν τετηρηκέναι. Ἐὰν δέ τις, τῇ ἀνθρωπίνῃ ἐνορῶν ἀσθενείᾳ, καὶ τῷ δυσκόλως ἄν τινα τὸ τοιοῦτον ὑπὲρ τῆς ἐν Θεῷ τελειότητος ποιῆσαι, καταφρονῇ μὲν τῆς λέξεως, τρά πηται δὲ ἐπ' ἀλληγορίας, δυσωπηθήσεται ἔκ τινων καὶ Ἑλληνικῶν ἱστοριῶν, ἐν οἷς διὰ τὴν παρ' Ἕλλησι σοφίαν. ἱστοροῦνταί τινες τὸ ἐνταῦθα τῷ πλου σίῳ ὑπὸ τοῦ Σωτῆρος εἰρημένον πεποιηκέναι. Κρά τητα γὰρ τὸν Θηβαῖον ἑλόμενον δι' ἐλευθερίαν καὶ παράδειγμα εὐτελοῦς βίου, καὶ, ὡς ᾤετο, μακά ριον ἑαυτὸν παραστῆσαι βουλόμενον τοῖς Ἕλλησι, με δενὸς χρήζοντα, φασὶν ἀποδόμενον πᾶσαν τὴν οὐσίαν τῷ Θηβαίων δήμῳ δεδωρῆσθαι, μετὰ τοῦ εἰρηκέναι, ὅτι, «Σήμερον ὁ Κράτης Κράτητα ἐλευθεροῖ.» περ δὲ δι᾽ Ἑλληνικὴν σοφίαν, καὶ δόγματα ἑλόντα τὴν ψυχήν ἀνθρώπου τὸ τοιοῦτόν τις πεποίηκε, πῶς οὐχὶ μᾶλλον δυνατὸν τὸ τοιοῦτον πράξαί τινα μνώμενον ἑαυτῷ τὴν τελειότητα; Εἰ δὲ καὶ ἀπὸ τῆς θείας Γραφῆς πεισθῆναι τις βούλεται περὶ τοῦ σπέρμα δυ νατὸν εἶναι τὸ τοιοῦτον ἀκουσάτω τῶν ἱστορος μένων ὑπὸ τοῦ Λουκᾶ ἐν ταῖς τῶν ἀποστόλων Πρά ξεσι περὶ τῶν προτραπέντων ὑπὸ τῆς ἐν τοῖς ἀπο στόλοις δυνάμεως πιστεύειν, καὶ βιοῦν τελείως κατά τὸν Ἰησοῦ λόγον· οὕτως δ' ἔχει τὰ ῥητά «Πάντες δὲ Περὶ τοῦ, Αγαπήσεις, περὶ τοῦ, τὴν, ᾿Αγαπήσεις. Ἐν οἷς διὰ τὴν παρ' Ἕλλησι σοφίαν. Κράτητα γὰρ τὸν Θηβαῖον, Περὶ τοῦ μὴ δανείζεσθαι,: Αὐτός, καταλιπὼν τὴν οὐσίαν μηλόβοτον, ἀρθεὶς ἐπὶ τοῦ βωμοῦ εἶπεν· Ἐλευθεροι Κράτητα Θηβαῖον Κράτης. Περὶ τοῦ σπέρμα δυνατὸν εἶναι τὸ τοιού τον. σπέρμα, πράγμα, νεί χρῆμα, 'Ρητά. βήματα. 44,: Πάντες δὲ οἱ πιστεύοντες ἦσαν ἐπὶ τὸ αὐτὸ, καὶ εἶχον ἅπαντα κοινά. ἐρεῖ, ὅτι ἠρέμα καὶ ἀμέσως ἐλέγξαι βουλόμενο; ὁ Σωτὴρ ἡμῶν τὸν πλούσιον ἐκεῖνον, ὡς οὐκ ἀληθεύοντα ἐν τῷ εἰρηκέναι καὶ τὴν, ο Αγαπήσεις τὸν πλησίον σου ὡς σεαυτόν, ο ἐντολὴν τετηρηκέναι, ἔφη αὐτῷ τό Εἰ θέλεις τέλειος εἶναι, ύπαγε, πώλησόν σου τὰ ὑπάρχοντα, καὶ δὸς πτωχοῖς·· οὕτως γὰρ φανήση ἀληθεύων περὶ τοῦ, «Αγαπήσεις τὸν πλησίον στην ὡς σεαυτὸν ὁ ἐντολὴν τετηρηκέναι. Ἐὰν δέ τις, τῇ ἀνθρωπίνῃ ἐνορῶν ἀσθενείᾳ, καὶ τῷ δυσκόλως ἄν τινα τὸ τοιοῦτον ὑπὲρ τῆς ἐν Θεῷ τελειότητος ποιῆσαι, καταφρονῇ μὲν τῆς λέξεως, τρά πηται δὲ ἐπ' ἀλληγορίας, δυσωπηθήσεται ἔκ τινων καὶ Ἑλληνικῶν ἱστοριῶν, ἐν οἷς διὰ τὴν παρ' Ἕλλησι σοφίαν. ἱστοροῦνταί τινες τὸ ἐνταῦθα τῷ πλου σίῳ ὑπὸ τοῦ Σωτῆρος εἰρημένον πεποιηκέναι. Κρά τητα γὰρ τὸν Θηβαῖον ἑλόμενον δι' ἐλευθερίαν καὶ παράδειγμα εὐτελοῦς βίου, καὶ, ὡς ᾤετο, μακά ριον ἑαυτὸν παραστῆσαι βουλόμενον τοῖς Ἕλλησι, με δενὸς χρήζοντα, φασὶν ἀποδόμενον πᾶσαν τὴν οὐσίαν τῷ Θηβαίων δήμῳ δεδωρῆσθαι, μετὰ τοῦ εἰρηκέναι, ὅτι, «Σήμερον ὁ Κράτης Κράτητα ἐλευθεροῖ.» περ δὲ δι᾽ Ἑλληνικὴν σοφίαν, καὶ δόγματα ἑλόντα τὴν ψυχήν ἀνθρώπου τὸ τοιοῦτόν τις πεποίηκε, πῶς οὐχὶ μᾶλλον δυνατὸν τὸ τοιοῦτον πράξαί τινα μνώμενον ἑαυτῷ τὴν τελειότητα; Εἰ δὲ καὶ ἀπὸ τῆς θείας Γραφῆς πεισθῆναι τις βούλεται περὶ τοῦ σπέρμα δυ νατὸν εἶναι τὸ τοιοῦτον ἀκουσάτω τῶν ἱστορος μένων ὑπὸ τοῦ Λουκᾶ ἐν ταῖς τῶν ἀποστόλων Πρά ξεσι περὶ τῶν προτραπέντων ὑπὸ τῆς ἐν τοῖς ἀπο στόλοις δυνάμεως πιστεύειν, καὶ βιοῦν τελείως κατά τὸν Ἰησοῦ λόγον· οὕτως δ' ἔχει τὰ ῥητά «Πάντες δὲ Περὶ τοῦ, Αγαπήσεις, περὶ τοῦ, τὴν, ᾿Αγαπήσεις. Ἐν οἷς διὰ τὴν παρ' Ἕλλησι σοφίαν. Κράτητα γὰρ τὸν Θηβαῖον, Περὶ τοῦ μὴ δανείζεσθαι,: Αὐτός, καταλιπὼν τὴν οὐσίαν μηλόβοτον, ἀρθεὶς ἐπὶ τοῦ βωμοῦ εἶπεν· Ἐλευθεροι Κράτητα Θηβαῖον Κράτης. Περὶ τοῦ σπέρμα δυνατὸν εἶναι τὸ τοιού τον. σπέρμα, πράγμα, νεί χρῆμα, 'Ρητά. βήματα. 44,: Πάντες δὲ οἱ πιστεύοντες ἦσαν ἐπὶ τὸ αὐτὸ, καὶ εἶχον ἅπαντα κοινά. priora mandata tunc a Domino revera pronuntiatum fuisse contendet, Servatorem nostrum inquiet di vitem hunc leniter, et nullius interposita opera in crepare volentem, propterea quod mandatum hoc Diliges proximum tuum sicut teipsum, a se ser vatum fuisse dicens, verax non fuisset, id ei di xisse ": «Si vis perfectus esse, vade, vende quæ habes, et da pauperibus;» eo sed enim pacto ser vasse te mandatum hoc: Diliges proximum tuum sicut teipsum, vere dixisse videberis. dens, et ad difficultatem rei ejusmodi gerendæ, per. fectionis in Deo adipiscendæ gratia, verba quidem negligat, ad allegorias autem animum convertat, pudorem ei jactatæ quædam a gentilibus historiæ injicient, in quibus feruntur nonnulli, ob prædica tam apud gentiles sapientiam, idem illud egisse, quod diviti hic a Servatore præcipitur. Cratetem enim Thebanum ferunt, cum libertatis consequendæ causa parce et frugaliter vivendi rationem iniisset, seseque beatum Græcis, ut quidem animo fingebat, et nullius indigentem rei præstare vellet, distra clas omnes, ac divenditas facultates Thebanorum populo erogasse, cum simul id prædicasset Cratetem hodie Crates libertate donat., Quod si propter gentilem sapientiam, et dogmata humanam animam trucidantia, rem ejusmodi ali quis designavit; quanto magis id facere potest qui in comparanda perfectione studium suum ac ope ram ponit? Sin divinæ Scripturæ vires id nostras haudquaquam superare docenti fidem aliquis adhi bere vult, audiat quæ in Actis apostolorum a Luca de iis commemorantur, quos apostoli ad ample Quomodo dicis Legem feci et prophetas? quoniam scriptum est in lege: Diliges proximum tuum sicut teipsum, et ecce multi fratres tui filii Abrahæ amicti sunt stercore, morientes præ fame, et domus tua plena est multis bonis, et non egreditur omnino aliquid ex ea ad eos. Et conversus dixit Simoni disci pulo suo sedenti apud se: Simon, fili Joanne, facilius est camelum intrare per foramen acus; quam di vitem in regnum coelorum. Verum est ergo quia non implevit dives mandatum: ‹ Diliges proximum tuum sicut teipsum, qui multos despexit pauperes, et non est eis partitus aliquid de tantis facultatibus suis. Impossibile est enim et implere mandatum quod dicit: Diliges proximum tuum sicut teipsum, › et esse divitem, et maxime tantas possessiones habere. Qui ergo non existimat esse abjiciendum verbum hoc quasi falsum: Diliges proximum tuum sicut teipsum; sed recipiendum quasi verum mino dictum, dicet, non satis arguitione reperta, quoniam strictum et non satis odibiliter volens arguere divitem illum Dominus noster quasi non vera dicentem, quod ait se implevisse etiam illud man datum: «Diliges proximum tuum sicut teipsum, dixit ad eum: Si vis perfectus esse, vade, vende omnia quæ possides, et da pauperibus. Sic enim apparebis dicere verum, si dilexisti, aut diligis proxi mum tuum sicut teipsum. a Do dispiciat verba, et ad allegoricum se intellectum convertat: audiat etiam historiam quorumdam gentilium, in qua propter sapientiam mundi referunt, quod hic Dominus diviti facere mandai, quemdam Thebæum so Matth. x, etc. Forte legendum Vide Hieronymium. etc. Origenes, lib. ut Contra Celsum; Philostratus, lib. 1, cap. 10, De vit. Apoll.; Diogenes Laert., lib. vi; Plutarchus, et praesertin Suidas inquit, . Cum enim ipse agros suos iucullos de seruisset, edito loco conscenso, dixit: Cratetem Thebanum Crates libertate donat.» HUEtius. Vetus interpres: Si autem et de divinis Scripturis placari quis vult, quoniam possibile est quod præcepit Christus.» Pro, legendum furet, vel aliquid ejusmodi. Codex Regius, Μox, Act. ", paulo aliter legitur priora mandata tunc a Domino revera pronuntiatum fuisse contendet, Servatorem nostrum inquiet di vitem hunc leniter, et nullius interposita opera in crepare volentem, propterea quod mandatum hoc Diliges proximum tuum sicut teipsum, a se ser vatum fuisse dicens, verax non fuisset, id ei di xisse ": «Si vis perfectus esse, vade, vende quæ habes, et da pauperibus;» eo sed enim pacto ser vasse te mandatum hoc: Diliges proximum tuum sicut teipsum, vere dixisse videberis. dens, et ad difficultatem rei ejusmodi gerendæ, per. fectionis in Deo adipiscendæ gratia, verba quidem negligat, ad allegorias autem animum convertat, pudorem ei jactatæ quædam a gentilibus historiæ injicient, in quibus feruntur nonnulli, ob prædica tam apud gentiles sapientiam, idem illud egisse, quod diviti hic a Servatore præcipitur. Cratetem enim Thebanum ferunt, cum libertatis consequendæ causa parce et frugaliter vivendi rationem iniisset, seseque beatum Græcis, ut quidem animo fingebat, et nullius indigentem rei præstare vellet, distra clas omnes, ac divenditas facultates Thebanorum populo erogasse, cum simul id prædicasset Cratetem hodie Crates libertate donat., Quod si propter gentilem sapientiam, et dogmata humanam animam trucidantia, rem ejusmodi ali quis designavit; quanto magis id facere potest qui in comparanda perfectione studium suum ac ope ram ponit? Sin divinæ Scripturæ vires id nostras haudquaquam superare docenti fidem aliquis adhi bere vult, audiat quæ in Actis apostolorum a Luca de iis commemorantur, quos apostoli ad ample Quomodo dicis Legem feci et prophetas? quoniam scriptum est in lege: Diliges proximum tuum sicut teipsum, et ecce multi fratres tui filii Abrahæ amicti sunt stercore, morientes præ fame, et domus tua plena est multis bonis, et non egreditur omnino aliquid ex ea ad eos. Et conversus dixit Simoni disci pulo suo sedenti apud se: Simon, fili Joanne, facilius est camelum intrare per foramen acus; quam di vitem in regnum coelorum. Verum est ergo quia non implevit dives mandatum: ‹ Diliges proximum tuum sicut teipsum, qui multos despexit pauperes, et non est eis partitus aliquid de tantis facultatibus suis. Impossibile est enim et implere mandatum quod dicit: Diliges proximum tuum sicut teipsum, › et esse divitem, et maxime tantas possessiones habere. Qui ergo non existimat esse abjiciendum verbum hoc quasi falsum: Diliges proximum tuum sicut teipsum; sed recipiendum quasi verum mino dictum, dicet, non satis arguitione reperta, quoniam strictum et non satis odibiliter volens arguere divitem illum Dominus noster quasi non vera dicentem, quod ait se implevisse etiam illud man datum: «Diliges proximum tuum sicut teipsum, dixit ad eum: Si vis perfectus esse, vade, vende omnia quæ possides, et da pauperibus. Sic enim apparebis dicere verum, si dilexisti, aut diligis proxi mum tuum sicut teipsum. a Do dispiciat verba, et ad allegoricum se intellectum convertat: audiat etiam historiam quorumdam gentilium, in qua propter sapientiam mundi referunt, quod hic Dominus diviti facere mandai, quemdam Thebæum so Matth. x, etc. Forte legendum Vide Hieronymium. etc. Origenes, lib. ut Contra Celsum; Philostratus, lib. 1, cap. 10, De vit. Apoll.; Diogenes Laert., lib. vi; Plutarchus, et praesertin Suidas inquit, . Cum enim ipse agros suos iucullos de seruisset, edito loco conscenso, dixit: Cratetem Thebanum Crates libertate donat.» HUEtius. Vetus interpres: Si autem et de divinis Scripturis placari quis vult, quoniam possibile est quod præcepit Christus.» Pro, legendum furet, vel aliquid ejusmodi. Codex Regius, Μox, Act. ", paulo aliter legitur 15. Quod si quis ad humanam infirmitatem atten 15. Si quis autem aspiciens humanam infirmitatem, et difficile hoc putans hominem posse implere, 15. Quod si quis ad humanam infirmitatem atten 15. Si quis autem aspiciens humanam infirmitatem, et difficile hoc putans hominem posse implere,

τίς γὰρ αὐτῶν ἀπέθετο τὴν φιλοπλουτίαν καὶ τὴν [ἵν’ οὕτως ὀνομάσω] φιλοκοσμίαν; τίς δὲ πάντη ἀπέθετο τὸ πνεῦμα τῆς κενοδοξίας, ἵνα χωρήσῃ «ἐν» τῷ ἑαυτοῦ «οὐρανῷ θησαυρὸν» δόξης θεοῦ καὶ πλούτου τοῦ ἐν παντὶ λόγῳ καὶ πάσῃ σοφίᾳ θεοῦ; τίς δὲ ἀπέθετο τὸ πνεῦμα τῆς ἐπιθυμίας καὶ τοῦ φόβου καὶ τῆς ἡδονῆς καὶ τῆς ὀργῆς; ἀγαπητὸν γὰρ ἐπὶ τῶν ἀποστόλων τὸ τοιοῦτον [καὶ τῶν ἐκείνοις ὁμοίων τὸν] φιλαλήθως ἐξετάζοντα τὰ πράγματα ἀποφήνασθαι. οὗτος δὲ καὶ δύναται ἀκολουθῆσαι τῷ Ἰησοῦ, ὁ [ὡς ἀποδεδώκαμεν] πάντα ἀποδόμενος καὶ ἔχων «θησαυρὸν ἐν οὐρανῷ·» οὐ γὰρ περιέλκεται ὑπό τινος μοχθηροῦ κτήματος, ἵνα μὴ «ἀκολουθῇ» τῷ Ἰησοῦ. Ἑξῆς δὲ τούτοις λέγεται ὅτι «ἀκούσας [δὲ] τὸν λόγον ὁ νεανίσκος ἀπῆλθε λυπούμενος· ἦν γὰρ ἔχων κτήματα πολλά.» καὶ ὄψει γε [ὡς πρὸς τὴν ἀναγωγήν], τίνα τρόπον δυσαποσπάστως ἔχομεν τοῦ φρονεῖν τὸν πλοῦτον ἀγαθὸν εἶναι ἢ τὴν κάτω δόξαν. εἱ πιστεύσαντες ἐπὶ τὸ αὐτὸ, εἶχον ἅπαντα κοινὰ, καὶ τὰ ἑξῆς, ἕως τοῦ Αἰνοῦντες τὸν Θεὸν, καὶ ἔχοντες χάριν πρὸς ὅλον τὸν λαόν· ο καὶ μετ' ὀλίγα πάλιν ἐν τῇ αὐτῇ γέγραπται βίβλῳ, ὅτι «τοῦ πλήθους τῶν πιστευόντων ἦν καρδία καὶ ψυχὴ μία,» καὶ τὰ ἑξῆς, ἕως τοῦ· ι Ηγαγε τὸ χρῆμα, καὶ ἔθηκε παρὰ τοὺς ἀποστόλους • Εἶτα ἐπιφέρεται τούτοις τὰ περὶ τοῦ ᾿Ανανίου καὶ τῆς Σαπφείρας, ἀποδομένων μὲν κτῆμα ἑαυτῶν, νοσφισαμένων δὲ ἀπὸ τῆς τιμῆς, καὶ οὐχ ὅλον, ἀλλὰ μέρος ἀποθεμένων παρὰ τοῖς τῶν ἀπο στόλων ποσί, καὶ διὰ τοῦτο ἐπὶ ἁμαρτίᾳ παθόντων τὰ ἀναγεγραμμένα· ἄξιοι γὰρ ἦσαν τοῦ ἐκ θείας ἐπισκοπῆς ἀπολαβεῖν ἐνταῦθα τὸ ἡμαρτημένον διὰ νοσφισμὸν, ἵνα καθαρώτεροι ἀπαλλαγῶσιν ἀπὸ τοῦ βίου, τιμωρηθέντες τῇ ἀπαντησάσῃ αὐτοῖς παιδεύσει ἐν κοινῷ θανάτῳ, διὰ τὸ καὶ πεπιστευκέναι, καὶ μέ ρος τι παρὰ τοὺς πόδας τῶν ἀποστόλων τεθεικέναι. Δοκεῖ δέ μοι, ὅτι ἀκούων ᾿Ανανίας τοὺς λόγους τού τους, διὰ τοῦτο πεσὼν ἀπέψυξεν, ἐπεὶ οὐκ ἤνεγκε τὸν ἔλεγχον, ἀλλὰ βασανιζόμενος τοσοῦτον ἐκολάσθη, καὶ ὡς ἐκψύξαι, καθικομένων τῶν λόγων Πέτρου τῆς ψυχῆς αὐτοῦ. Καὶ οὐ Πέτρον γε νομιστέον ἐνταῦθα ἀνηρηκέναι τὸν ᾿Ανανίαν, ἀλλ' ἐκεῖνον μὴ ὑπομεμε νηκέναι τὴν σφοδρότητα τοῦ εἰπόντος πρὸς αὐτὸν Πέ τρου· ι Διὰ τί ἐπλήρωσεν ὁ Σατανᾶς τὴν καρδίαν σου;» καὶ τὰ ἑξῆς, ἕως τοῦ· «Καὶ ἐγένετο φόβος μέσ γας ἐπὶ πάντας τοὺς ἀκούοντας.» Εἰκὸς δὲ πρὸς τὴν τοῦ ᾿Ανανίου ἀπόδοσιν, ἐν ᾗ περὶ τοῦ Πέτρου ἀπελο γησάμεθα, ἐνστήσασθαί τινα διὰ Σάπφειραν, ἐπεὶ αὕτη, ι μὴ εἰδυῖα τὰ γεγονὸς, εἰσῆλθε. Καὶ ἀπεκρίθη πρὸς αὐτὴν ὁ Πέτρος λέγων· Εἰ τοσούτου τὸ χωρίον ἀπέδοσθε; Εἰπούσης αὐτῆς, Τοσούτου· ὁ Πέτρος πρὸς αὐτήν φησι· Τί ὅτι συνεφωνήθη ὑμῖν πειράσαι τὸ Πνεῦμα Κυρίου; Ἰδοὺ οἱ πόδες τῶν θαψάντων τὸν ἄνε δρα σου ἐπὶ τῇ θύρα καὶ ἐξοίσουσί σε· ἔπεσε γὰρ παραχρῆμα καὶ αὐτὴ πρὸς τοὺς πόδας αὐτοῦ, καὶ Εξέψυξεν.» ᾿Αλλὰ λεχθείη ἂν, ὅτι κἀκείνη, επιπλησ σομένη καὶ βαρηθεῖσα τὴν ψυχήν, πὴ μὲν ὑπὸ τοῦ ἐπὶ τῇ ἁμαρτίᾳ ἐλέγχου, πὴ δὲ ἐπὶ τῇ τοῦ ἀνδρὸς συμφορά, καὶ λύπῃ τῇ περὶ αὐτοῦ, πὴ δὲ ἐπὶ τῇ κατὰ τὸν Θεὸν λύπη, ἐξέψυξε, προεωρακότος τοῦ Πέ τρου τῷ πνεύματι τὸ ἀπαντησόμενον αὐτῇ. Ταῦτα δὲ ἡμῖν ὅλα εἴρηται, βουλομένοις κατασκευάσαι τὸ δυνατὸν εἶναι βουληθέντα τινὰ τέλειον γενέσθαι, πει σθῆναι τῷ Ἰησοῦ λέγοντι· ο Υπαγε, πώλησόν σου τὰ ὑπάρχοντα, καὶ δὸς πτωχοίς.» Γενναίων δ' οἶμαι, καὶ ἐχόντων τὰ χαρακτηρίζοντα τὸν ἐπίσκοπον πάντα, Ει Ἤγαγε τὸ χρῆμα, καὶ ἔθηκε παρὰ τοὺς ἀποστόλους. 37: Ηνεγκε τὸ χρῆμα καὶ ἔθηκε παρὰ τοὺς πόδας τῶν ἀποστόλων. Ενστήσασθαι. ἐνστήσε σθαι. την θύραν. Εt εἱ πιστεύσαντες ἐπὶ τὸ αὐτὸ, εἶχον ἅπαντα κοινὰ, καὶ τὰ ἑξῆς, ἕως τοῦ Αἰνοῦντες τὸν Θεὸν, καὶ ἔχοντες χάριν πρὸς ὅλον τὸν λαόν· ο καὶ μετ' ὀλίγα πάλιν ἐν τῇ αὐτῇ γέγραπται βίβλῳ, ὅτι «τοῦ πλήθους τῶν πιστευόντων ἦν καρδία καὶ ψυχὴ μία,» καὶ τὰ ἑξῆς, ἕως τοῦ· ι Ηγαγε τὸ χρῆμα, καὶ ἔθηκε παρὰ τοὺς ἀποστόλους • Εἶτα ἐπιφέρεται τούτοις τὰ περὶ τοῦ ᾿Ανανίου καὶ τῆς Σαπφείρας, ἀποδομένων μὲν κτῆμα ἑαυτῶν, νοσφισαμένων δὲ ἀπὸ τῆς τιμῆς, καὶ οὐχ ὅλον, ἀλλὰ μέρος ἀποθεμένων παρὰ τοῖς τῶν ἀπο στόλων ποσί, καὶ διὰ τοῦτο ἐπὶ ἁμαρτίᾳ παθόντων τὰ ἀναγεγραμμένα· ἄξιοι γὰρ ἦσαν τοῦ ἐκ θείας ἐπισκοπῆς ἀπολαβεῖν ἐνταῦθα τὸ ἡμαρτημένον διὰ νοσφισμὸν, ἵνα καθαρώτεροι ἀπαλλαγῶσιν ἀπὸ τοῦ βίου, τιμωρηθέντες τῇ ἀπαντησάσῃ αὐτοῖς παιδεύσει ἐν κοινῷ θανάτῳ, διὰ τὸ καὶ πεπιστευκέναι, καὶ μέ ρος τι παρὰ τοὺς πόδας τῶν ἀποστόλων τεθεικέναι. Δοκεῖ δέ μοι, ὅτι ἀκούων ᾿Ανανίας τοὺς λόγους τού τους, διὰ τοῦτο πεσὼν ἀπέψυξεν, ἐπεὶ οὐκ ἤνεγκε τὸν ἔλεγχον, ἀλλὰ βασανιζόμενος τοσοῦτον ἐκολάσθη, καὶ ὡς ἐκψύξαι, καθικομένων τῶν λόγων Πέτρου τῆς ψυχῆς αὐτοῦ. Καὶ οὐ Πέτρον γε νομιστέον ἐνταῦθα ἀνηρηκέναι τὸν ᾿Ανανίαν, ἀλλ' ἐκεῖνον μὴ ὑπομεμε νηκέναι τὴν σφοδρότητα τοῦ εἰπόντος πρὸς αὐτὸν Πέ τρου· ι Διὰ τί ἐπλήρωσεν ὁ Σατανᾶς τὴν καρδίαν σου;» καὶ τὰ ἑξῆς, ἕως τοῦ· «Καὶ ἐγένετο φόβος μέσ γας ἐπὶ πάντας τοὺς ἀκούοντας.» Εἰκὸς δὲ πρὸς τὴν τοῦ ᾿Ανανίου ἀπόδοσιν, ἐν ᾗ περὶ τοῦ Πέτρου ἀπελο γησάμεθα, ἐνστήσασθαί τινα διὰ Σάπφειραν, ἐπεὶ αὕτη, ι μὴ εἰδυῖα τὰ γεγονὸς, εἰσῆλθε. Καὶ ἀπεκρίθη πρὸς αὐτὴν ὁ Πέτρος λέγων· Εἰ τοσούτου τὸ χωρίον ἀπέδοσθε; Εἰπούσης αὐτῆς, Τοσούτου· ὁ Πέτρος πρὸς αὐτήν φησι· Τί ὅτι συνεφωνήθη ὑμῖν πειράσαι τὸ Πνεῦμα Κυρίου; Ἰδοὺ οἱ πόδες τῶν θαψάντων τὸν ἄνε δρα σου ἐπὶ τῇ θύρα καὶ ἐξοίσουσί σε· ἔπεσε γὰρ παραχρῆμα καὶ αὐτὴ πρὸς τοὺς πόδας αὐτοῦ, καὶ Εξέψυξεν.» ᾿Αλλὰ λεχθείη ἂν, ὅτι κἀκείνη, επιπλησ σομένη καὶ βαρηθεῖσα τὴν ψυχήν, πὴ μὲν ὑπὸ τοῦ ἐπὶ τῇ ἁμαρτίᾳ ἐλέγχου, πὴ δὲ ἐπὶ τῇ τοῦ ἀνδρὸς συμφορά, καὶ λύπῃ τῇ περὶ αὐτοῦ, πὴ δὲ ἐπὶ τῇ κατὰ τὸν Θεὸν λύπη, ἐξέψυξε, προεωρακότος τοῦ Πέ τρου τῷ πνεύματι τὸ ἀπαντησόμενον αὐτῇ. Ταῦτα δὲ ἡμῖν ὅλα εἴρηται, βουλομένοις κατασκευάσαι τὸ δυνατὸν εἶναι βουληθέντα τινὰ τέλειον γενέσθαι, πει σθῆναι τῷ Ἰησοῦ λέγοντι· ο Υπαγε, πώλησόν σου τὰ ὑπάρχοντα, καὶ δὸς πτωχοίς.» Γενναίων δ' οἶμαι, καὶ ἐχόντων τὰ χαρακτηρίζοντα τὸν ἐπίσκοπον πάντα, Ει Ἤγαγε τὸ χρῆμα, καὶ ἔθηκε παρὰ τοὺς ἀποστόλους. 37: Ηνεγκε τὸ χρῆμα καὶ ἔθηκε παρὰ τοὺς πόδας τῶν ἀποστόλων. Ενστήσασθαι. ἐνστήσε σθαι. την θύραν. Εt ctendam fidem, et vitam perfectam, et documentis Jesu consonam instituendam auctoritate sua et virtute compellebant: sic autem se habent illa " Omnes etiam qui crediderant pariter, habebant omnia communia,» et cætera usque ad id us: e Col laudantes Deum, et habentes gratiam ad omnem pleben.. rursum paulo post in eodem libro scriptum est ": • multitudinis credentium fuisse cor et animam unam, › et reliqua ad hæc usque Attulit pretium, et posuit ante apostolos. His deinceps Auaniæ et Sapphiræ historia subnecti tur, qui possessionem quidem suam vendiderant, aliquam autein pretii partem interverterant; nec pretium totum, sed portionem ipsius duntaxat ante pedes apostolorum deposuerant; et idcirco pro peccato id fuerant perpessi quod litteris traditum est; nam quod credidissent, ct partem aliquam ad pedes apostolorum detulissent, meriti certe fuerant, ut in cos animadvertens Deus illic peccati per frau dationem admissi vicem rependeret, ut inflicto sibi per mortem communem supplicio puniti, mundio res ex hac vita migrarent. Propterea autem audito hoc sermone collapsum Ananiam exspirasse reor, quod indicium criminis ferre non potuerit, sed quæstione de illo habita usque adeo castigatus sit, ut pungente ipsius animam Petri sermone exspi rarit. Nec sane Ananiam a Petro morti datum fuisse existimandum est, sed ferre eum non potuisse ve hementiam Petri dicentis: «Cur tentavit Satanas cor tuum?, et reliqua, usque ad id: «Et factus est timor magnus super omnes qui audierunt. › His autem quæ de Anania tradita sunt, in quibus Petri causam defendimus, intercessurum aliquem propter Sapphiram verisimile est, quandoquidem illa, nesciens quod factum fuerat, introivit. respondit ei Petrus dicens: Si tanti agrum vendidi stis? At cum dixisset illa: Tanti; Petrus ait illi Quid utique convenit vobis tentare Spiritum Do mini? Ecce pedes eorum qui sepelierunt virum tuum ad ostium, et efferent te. Confestim enim cecidit et illa ante pedes ejus, et exspiravit ".» Verum dici potest animo conturbatam hanc et op pressam, tum quod peccati manifesta foret, partim propter viri calamitatem et conceptum inde moro rem, partim etiam quod peccati in Deum conscia vehementer angeretur, vitam cum morte commu tasse; cum prius casus illi impendentes Petrus spi fecisse propter libertatem animæ sure, et exemplum vitæ facilioris: et volentem se beatum demonstrare gentibus, et nihil mundi istius opus habentem, tradidisse omnem substantiam suam populo Thebanorum. Si ergo propter sapientiam gentium, et dogmata liberantia animam, sicut illi putabant, hoc facere potuit homo gentilis, quomodo non facilius potest facere qui concupiscit in se suscipere Christi perfectionem? Si autem et de divinis Scripturis placari quis vult quoniam possibile est quod præcepit Christus, audiat historiam de Actibus apostolorum ita conscriptam: Omnes autem qui crediderant in idipsum habebant omnia communia, et possessiones, et substantias vendebant, et dividebant prout quisque opus habebat. Quotidie autem permanentes in idipsum in templo, et frangentes in domibus panem, percipiebant cibum ss Act. IV, 32-37. * Act. v, 3, 5. ss ibil. 7, et seq. Αct. iv, » Act. 11, 44. ss ibid. 47. Forte legendum, Codex Regius, ctendam fidem, et vitam perfectam, et documentis Jesu consonam instituendam auctoritate sua et virtute compellebant: sic autem se habent illa " Omnes etiam qui crediderant pariter, habebant omnia communia,» et cætera usque ad id us: e Col laudantes Deum, et habentes gratiam ad omnem pleben.. rursum paulo post in eodem libro scriptum est ": • multitudinis credentium fuisse cor et animam unam, › et reliqua ad hæc usque Attulit pretium, et posuit ante apostolos. His deinceps Auaniæ et Sapphiræ historia subnecti tur, qui possessionem quidem suam vendiderant, aliquam autein pretii partem interverterant; nec pretium totum, sed portionem ipsius duntaxat ante pedes apostolorum deposuerant; et idcirco pro peccato id fuerant perpessi quod litteris traditum est; nam quod credidissent, ct partem aliquam ad pedes apostolorum detulissent, meriti certe fuerant, ut in cos animadvertens Deus illic peccati per frau dationem admissi vicem rependeret, ut inflicto sibi per mortem communem supplicio puniti, mundio res ex hac vita migrarent. Propterea autem audito hoc sermone collapsum Ananiam exspirasse reor, quod indicium criminis ferre non potuerit, sed quæstione de illo habita usque adeo castigatus sit, ut pungente ipsius animam Petri sermone exspi rarit. Nec sane Ananiam a Petro morti datum fuisse existimandum est, sed ferre eum non potuisse ve hementiam Petri dicentis: «Cur tentavit Satanas cor tuum?, et reliqua, usque ad id: «Et factus est timor magnus super omnes qui audierunt. › His autem quæ de Anania tradita sunt, in quibus Petri causam defendimus, intercessurum aliquem propter Sapphiram verisimile est, quandoquidem illa, nesciens quod factum fuerat, introivit. respondit ei Petrus dicens: Si tanti agrum vendidi stis? At cum dixisset illa: Tanti; Petrus ait illi Quid utique convenit vobis tentare Spiritum Do mini? Ecce pedes eorum qui sepelierunt virum tuum ad ostium, et efferent te. Confestim enim cecidit et illa ante pedes ejus, et exspiravit ".» Verum dici potest animo conturbatam hanc et op pressam, tum quod peccati manifesta foret, partim propter viri calamitatem et conceptum inde moro rem, partim etiam quod peccati in Deum conscia vehementer angeretur, vitam cum morte commu tasse; cum prius casus illi impendentes Petrus spi fecisse propter libertatem animæ sure, et exemplum vitæ facilioris: et volentem se beatum demonstrare gentibus, et nihil mundi istius opus habentem, tradidisse omnem substantiam suam populo Thebanorum. Si ergo propter sapientiam gentium, et dogmata liberantia animam, sicut illi putabant, hoc facere potuit homo gentilis, quomodo non facilius potest facere qui concupiscit in se suscipere Christi perfectionem? Si autem et de divinis Scripturis placari quis vult quoniam possibile est quod præcepit Christus, audiat historiam de Actibus apostolorum ita conscriptam: Omnes autem qui crediderant in idipsum habebant omnia communia, et possessiones, et substantias vendebant, et dividebant prout quisque opus habebat. Quotidie autem permanentes in idipsum in templo, et frangentes in domibus panem, percipiebant cibum ss Act. IV, 32-37. * Act. v, 3, 5. ss ibil. 7, et seq. Αct. iv, » Act. 11, 44. ss ibid. 47. Forte legendum, Codex Regius,

τίς γὰρ αὐτῶν ἀπέθετο τὴν φιλοπλουτίαν καὶ τὴν [ἵν’ οὕτως ὀνομάσω] φιλοκοσμίαν; τίς δὲ πάντη ἀπέθετο τὸ πνεῦμα τῆς κενοδοξίας, ἵνα χωρήσῃ «ἐν» τῷ ἑαυτοῦ «οὐρανῷ θησαυρὸν» δόξης θεοῦ καὶ πλούτου τοῦ ἐν παντὶ λόγῳ καὶ πάσῃ σοφίᾳ θεοῦ; τίς δὲ ἀπέθετο τὸ πνεῦμα τῆς ἐπιθυμίας καὶ τοῦ φόβου καὶ τῆς ἡδονῆς καὶ τῆς ὀργῆς; ἀγαπητὸν γὰρ ἐπὶ τῶν ἀποστόλων τὸ τοιοῦτον [καὶ τῶν ἐκείνοις ὁμοίων τὸν] φιλαλήθως ἐξετάζοντα τὰ πράγματα ἀποφήνασθαι. οὗτος δὲ καὶ δύναται ἀκολουθῆσαι τῷ Ἰησοῦ, ὁ [ὡς ἀποδεδώκαμεν] πάντα ἀποδόμενος καὶ ἔχων «θησαυρὸν ἐν οὐρανῷ·» οὐ γὰρ περιέλκεται ὑπό τινος μοχθηροῦ κτήματος, ἵνα μὴ «ἀκολουθῇ» τῷ Ἰησοῦ. Ἑξῆς δὲ τούτοις λέγεται ὅτι «ἀκούσας [δὲ] τὸν λόγον ὁ νεανίσκος ἀπῆλθε λυπούμενος· ἦν γὰρ ἔχων κτήματα πολλά.» καὶ ὄψει γε [ὡς πρὸς τὴν ἀναγωγήν], τίνα τρόπον δυσαποσπάστως ἔχομεν τοῦ φρονεῖν τὸν πλοῦτον ἀγαθὸν εἶναι ἢ τὴν κάτω δόξαν. εἱ πιστεύσαντες ἐπὶ τὸ αὐτὸ, εἶχον ἅπαντα κοινὰ, καὶ τὰ ἑξῆς, ἕως τοῦ Αἰνοῦντες τὸν Θεὸν, καὶ ἔχοντες χάριν πρὸς ὅλον τὸν λαόν· ο καὶ μετ' ὀλίγα πάλιν ἐν τῇ αὐτῇ γέγραπται βίβλῳ, ὅτι «τοῦ πλήθους τῶν πιστευόντων ἦν καρδία καὶ ψυχὴ μία,» καὶ τὰ ἑξῆς, ἕως τοῦ· ι Ηγαγε τὸ χρῆμα, καὶ ἔθηκε παρὰ τοὺς ἀποστόλους • Εἶτα ἐπιφέρεται τούτοις τὰ περὶ τοῦ ᾿Ανανίου καὶ τῆς Σαπφείρας, ἀποδομένων μὲν κτῆμα ἑαυτῶν, νοσφισαμένων δὲ ἀπὸ τῆς τιμῆς, καὶ οὐχ ὅλον, ἀλλὰ μέρος ἀποθεμένων παρὰ τοῖς τῶν ἀπο στόλων ποσί, καὶ διὰ τοῦτο ἐπὶ ἁμαρτίᾳ παθόντων τὰ ἀναγεγραμμένα· ἄξιοι γὰρ ἦσαν τοῦ ἐκ θείας ἐπισκοπῆς ἀπολαβεῖν ἐνταῦθα τὸ ἡμαρτημένον διὰ νοσφισμὸν, ἵνα καθαρώτεροι ἀπαλλαγῶσιν ἀπὸ τοῦ βίου, τιμωρηθέντες τῇ ἀπαντησάσῃ αὐτοῖς παιδεύσει ἐν κοινῷ θανάτῳ, διὰ τὸ καὶ πεπιστευκέναι, καὶ μέ ρος τι παρὰ τοὺς πόδας τῶν ἀποστόλων τεθεικέναι. Δοκεῖ δέ μοι, ὅτι ἀκούων ᾿Ανανίας τοὺς λόγους τού τους, διὰ τοῦτο πεσὼν ἀπέψυξεν, ἐπεὶ οὐκ ἤνεγκε τὸν ἔλεγχον, ἀλλὰ βασανιζόμενος τοσοῦτον ἐκολάσθη, καὶ ὡς ἐκψύξαι, καθικομένων τῶν λόγων Πέτρου τῆς ψυχῆς αὐτοῦ. Καὶ οὐ Πέτρον γε νομιστέον ἐνταῦθα ἀνηρηκέναι τὸν ᾿Ανανίαν, ἀλλ' ἐκεῖνον μὴ ὑπομεμε νηκέναι τὴν σφοδρότητα τοῦ εἰπόντος πρὸς αὐτὸν Πέ τρου· ι Διὰ τί ἐπλήρωσεν ὁ Σατανᾶς τὴν καρδίαν σου;» καὶ τὰ ἑξῆς, ἕως τοῦ· «Καὶ ἐγένετο φόβος μέσ γας ἐπὶ πάντας τοὺς ἀκούοντας.» Εἰκὸς δὲ πρὸς τὴν τοῦ ᾿Ανανίου ἀπόδοσιν, ἐν ᾗ περὶ τοῦ Πέτρου ἀπελο γησάμεθα, ἐνστήσασθαί τινα διὰ Σάπφειραν, ἐπεὶ αὕτη, ι μὴ εἰδυῖα τὰ γεγονὸς, εἰσῆλθε. Καὶ ἀπεκρίθη πρὸς αὐτὴν ὁ Πέτρος λέγων· Εἰ τοσούτου τὸ χωρίον ἀπέδοσθε; Εἰπούσης αὐτῆς, Τοσούτου· ὁ Πέτρος πρὸς αὐτήν φησι· Τί ὅτι συνεφωνήθη ὑμῖν πειράσαι τὸ Πνεῦμα Κυρίου; Ἰδοὺ οἱ πόδες τῶν θαψάντων τὸν ἄνε δρα σου ἐπὶ τῇ θύρα καὶ ἐξοίσουσί σε· ἔπεσε γὰρ παραχρῆμα καὶ αὐτὴ πρὸς τοὺς πόδας αὐτοῦ, καὶ Εξέψυξεν.» ᾿Αλλὰ λεχθείη ἂν, ὅτι κἀκείνη, επιπλησ σομένη καὶ βαρηθεῖσα τὴν ψυχήν, πὴ μὲν ὑπὸ τοῦ ἐπὶ τῇ ἁμαρτίᾳ ἐλέγχου, πὴ δὲ ἐπὶ τῇ τοῦ ἀνδρὸς συμφορά, καὶ λύπῃ τῇ περὶ αὐτοῦ, πὴ δὲ ἐπὶ τῇ κατὰ τὸν Θεὸν λύπη, ἐξέψυξε, προεωρακότος τοῦ Πέ τρου τῷ πνεύματι τὸ ἀπαντησόμενον αὐτῇ. Ταῦτα δὲ ἡμῖν ὅλα εἴρηται, βουλομένοις κατασκευάσαι τὸ δυνατὸν εἶναι βουληθέντα τινὰ τέλειον γενέσθαι, πει σθῆναι τῷ Ἰησοῦ λέγοντι· ο Υπαγε, πώλησόν σου τὰ ὑπάρχοντα, καὶ δὸς πτωχοίς.» Γενναίων δ' οἶμαι, καὶ ἐχόντων τὰ χαρακτηρίζοντα τὸν ἐπίσκοπον πάντα, Ει Ἤγαγε τὸ χρῆμα, καὶ ἔθηκε παρὰ τοὺς ἀποστόλους. 37: Ηνεγκε τὸ χρῆμα καὶ ἔθηκε παρὰ τοὺς πόδας τῶν ἀποστόλων. Ενστήσασθαι. ἐνστήσε σθαι. την θύραν. Εt εἱ πιστεύσαντες ἐπὶ τὸ αὐτὸ, εἶχον ἅπαντα κοινὰ, καὶ τὰ ἑξῆς, ἕως τοῦ Αἰνοῦντες τὸν Θεὸν, καὶ ἔχοντες χάριν πρὸς ὅλον τὸν λαόν· ο καὶ μετ' ὀλίγα πάλιν ἐν τῇ αὐτῇ γέγραπται βίβλῳ, ὅτι «τοῦ πλήθους τῶν πιστευόντων ἦν καρδία καὶ ψυχὴ μία,» καὶ τὰ ἑξῆς, ἕως τοῦ· ι Ηγαγε τὸ χρῆμα, καὶ ἔθηκε παρὰ τοὺς ἀποστόλους • Εἶτα ἐπιφέρεται τούτοις τὰ περὶ τοῦ ᾿Ανανίου καὶ τῆς Σαπφείρας, ἀποδομένων μὲν κτῆμα ἑαυτῶν, νοσφισαμένων δὲ ἀπὸ τῆς τιμῆς, καὶ οὐχ ὅλον, ἀλλὰ μέρος ἀποθεμένων παρὰ τοῖς τῶν ἀπο στόλων ποσί, καὶ διὰ τοῦτο ἐπὶ ἁμαρτίᾳ παθόντων τὰ ἀναγεγραμμένα· ἄξιοι γὰρ ἦσαν τοῦ ἐκ θείας ἐπισκοπῆς ἀπολαβεῖν ἐνταῦθα τὸ ἡμαρτημένον διὰ νοσφισμὸν, ἵνα καθαρώτεροι ἀπαλλαγῶσιν ἀπὸ τοῦ βίου, τιμωρηθέντες τῇ ἀπαντησάσῃ αὐτοῖς παιδεύσει ἐν κοινῷ θανάτῳ, διὰ τὸ καὶ πεπιστευκέναι, καὶ μέ ρος τι παρὰ τοὺς πόδας τῶν ἀποστόλων τεθεικέναι. Δοκεῖ δέ μοι, ὅτι ἀκούων ᾿Ανανίας τοὺς λόγους τού τους, διὰ τοῦτο πεσὼν ἀπέψυξεν, ἐπεὶ οὐκ ἤνεγκε τὸν ἔλεγχον, ἀλλὰ βασανιζόμενος τοσοῦτον ἐκολάσθη, καὶ ὡς ἐκψύξαι, καθικομένων τῶν λόγων Πέτρου τῆς ψυχῆς αὐτοῦ. Καὶ οὐ Πέτρον γε νομιστέον ἐνταῦθα ἀνηρηκέναι τὸν ᾿Ανανίαν, ἀλλ' ἐκεῖνον μὴ ὑπομεμε νηκέναι τὴν σφοδρότητα τοῦ εἰπόντος πρὸς αὐτὸν Πέ τρου· ι Διὰ τί ἐπλήρωσεν ὁ Σατανᾶς τὴν καρδίαν σου;» καὶ τὰ ἑξῆς, ἕως τοῦ· «Καὶ ἐγένετο φόβος μέσ γας ἐπὶ πάντας τοὺς ἀκούοντας.» Εἰκὸς δὲ πρὸς τὴν τοῦ ᾿Ανανίου ἀπόδοσιν, ἐν ᾗ περὶ τοῦ Πέτρου ἀπελο γησάμεθα, ἐνστήσασθαί τινα διὰ Σάπφειραν, ἐπεὶ αὕτη, ι μὴ εἰδυῖα τὰ γεγονὸς, εἰσῆλθε. Καὶ ἀπεκρίθη πρὸς αὐτὴν ὁ Πέτρος λέγων· Εἰ τοσούτου τὸ χωρίον ἀπέδοσθε; Εἰπούσης αὐτῆς, Τοσούτου· ὁ Πέτρος πρὸς αὐτήν φησι· Τί ὅτι συνεφωνήθη ὑμῖν πειράσαι τὸ Πνεῦμα Κυρίου; Ἰδοὺ οἱ πόδες τῶν θαψάντων τὸν ἄνε δρα σου ἐπὶ τῇ θύρα καὶ ἐξοίσουσί σε· ἔπεσε γὰρ παραχρῆμα καὶ αὐτὴ πρὸς τοὺς πόδας αὐτοῦ, καὶ Εξέψυξεν.» ᾿Αλλὰ λεχθείη ἂν, ὅτι κἀκείνη, επιπλησ σομένη καὶ βαρηθεῖσα τὴν ψυχήν, πὴ μὲν ὑπὸ τοῦ ἐπὶ τῇ ἁμαρτίᾳ ἐλέγχου, πὴ δὲ ἐπὶ τῇ τοῦ ἀνδρὸς συμφορά, καὶ λύπῃ τῇ περὶ αὐτοῦ, πὴ δὲ ἐπὶ τῇ κατὰ τὸν Θεὸν λύπη, ἐξέψυξε, προεωρακότος τοῦ Πέ τρου τῷ πνεύματι τὸ ἀπαντησόμενον αὐτῇ. Ταῦτα δὲ ἡμῖν ὅλα εἴρηται, βουλομένοις κατασκευάσαι τὸ δυνατὸν εἶναι βουληθέντα τινὰ τέλειον γενέσθαι, πει σθῆναι τῷ Ἰησοῦ λέγοντι· ο Υπαγε, πώλησόν σου τὰ ὑπάρχοντα, καὶ δὸς πτωχοίς.» Γενναίων δ' οἶμαι, καὶ ἐχόντων τὰ χαρακτηρίζοντα τὸν ἐπίσκοπον πάντα, Ει Ἤγαγε τὸ χρῆμα, καὶ ἔθηκε παρὰ τοὺς ἀποστόλους. 37: Ηνεγκε τὸ χρῆμα καὶ ἔθηκε παρὰ τοὺς πόδας τῶν ἀποστόλων. Ενστήσασθαι. ἐνστήσε σθαι. την θύραν. Εt ctendam fidem, et vitam perfectam, et documentis Jesu consonam instituendam auctoritate sua et virtute compellebant: sic autem se habent illa " Omnes etiam qui crediderant pariter, habebant omnia communia,» et cætera usque ad id us: e Col laudantes Deum, et habentes gratiam ad omnem pleben.. rursum paulo post in eodem libro scriptum est ": • multitudinis credentium fuisse cor et animam unam, › et reliqua ad hæc usque Attulit pretium, et posuit ante apostolos. His deinceps Auaniæ et Sapphiræ historia subnecti tur, qui possessionem quidem suam vendiderant, aliquam autein pretii partem interverterant; nec pretium totum, sed portionem ipsius duntaxat ante pedes apostolorum deposuerant; et idcirco pro peccato id fuerant perpessi quod litteris traditum est; nam quod credidissent, ct partem aliquam ad pedes apostolorum detulissent, meriti certe fuerant, ut in cos animadvertens Deus illic peccati per frau dationem admissi vicem rependeret, ut inflicto sibi per mortem communem supplicio puniti, mundio res ex hac vita migrarent. Propterea autem audito hoc sermone collapsum Ananiam exspirasse reor, quod indicium criminis ferre non potuerit, sed quæstione de illo habita usque adeo castigatus sit, ut pungente ipsius animam Petri sermone exspi rarit. Nec sane Ananiam a Petro morti datum fuisse existimandum est, sed ferre eum non potuisse ve hementiam Petri dicentis: «Cur tentavit Satanas cor tuum?, et reliqua, usque ad id: «Et factus est timor magnus super omnes qui audierunt. › His autem quæ de Anania tradita sunt, in quibus Petri causam defendimus, intercessurum aliquem propter Sapphiram verisimile est, quandoquidem illa, nesciens quod factum fuerat, introivit. respondit ei Petrus dicens: Si tanti agrum vendidi stis? At cum dixisset illa: Tanti; Petrus ait illi Quid utique convenit vobis tentare Spiritum Do mini? Ecce pedes eorum qui sepelierunt virum tuum ad ostium, et efferent te. Confestim enim cecidit et illa ante pedes ejus, et exspiravit ".» Verum dici potest animo conturbatam hanc et op pressam, tum quod peccati manifesta foret, partim propter viri calamitatem et conceptum inde moro rem, partim etiam quod peccati in Deum conscia vehementer angeretur, vitam cum morte commu tasse; cum prius casus illi impendentes Petrus spi fecisse propter libertatem animæ sure, et exemplum vitæ facilioris: et volentem se beatum demonstrare gentibus, et nihil mundi istius opus habentem, tradidisse omnem substantiam suam populo Thebanorum. Si ergo propter sapientiam gentium, et dogmata liberantia animam, sicut illi putabant, hoc facere potuit homo gentilis, quomodo non facilius potest facere qui concupiscit in se suscipere Christi perfectionem? Si autem et de divinis Scripturis placari quis vult quoniam possibile est quod præcepit Christus, audiat historiam de Actibus apostolorum ita conscriptam: Omnes autem qui crediderant in idipsum habebant omnia communia, et possessiones, et substantias vendebant, et dividebant prout quisque opus habebat. Quotidie autem permanentes in idipsum in templo, et frangentes in domibus panem, percipiebant cibum ss Act. IV, 32-37. * Act. v, 3, 5. ss ibil. 7, et seq. Αct. iv, » Act. 11, 44. ss ibid. 47. Forte legendum, Codex Regius, ctendam fidem, et vitam perfectam, et documentis Jesu consonam instituendam auctoritate sua et virtute compellebant: sic autem se habent illa " Omnes etiam qui crediderant pariter, habebant omnia communia,» et cætera usque ad id us: e Col laudantes Deum, et habentes gratiam ad omnem pleben.. rursum paulo post in eodem libro scriptum est ": • multitudinis credentium fuisse cor et animam unam, › et reliqua ad hæc usque Attulit pretium, et posuit ante apostolos. His deinceps Auaniæ et Sapphiræ historia subnecti tur, qui possessionem quidem suam vendiderant, aliquam autein pretii partem interverterant; nec pretium totum, sed portionem ipsius duntaxat ante pedes apostolorum deposuerant; et idcirco pro peccato id fuerant perpessi quod litteris traditum est; nam quod credidissent, ct partem aliquam ad pedes apostolorum detulissent, meriti certe fuerant, ut in cos animadvertens Deus illic peccati per frau dationem admissi vicem rependeret, ut inflicto sibi per mortem communem supplicio puniti, mundio res ex hac vita migrarent. Propterea autem audito hoc sermone collapsum Ananiam exspirasse reor, quod indicium criminis ferre non potuerit, sed quæstione de illo habita usque adeo castigatus sit, ut pungente ipsius animam Petri sermone exspi rarit. Nec sane Ananiam a Petro morti datum fuisse existimandum est, sed ferre eum non potuisse ve hementiam Petri dicentis: «Cur tentavit Satanas cor tuum?, et reliqua, usque ad id: «Et factus est timor magnus super omnes qui audierunt. › His autem quæ de Anania tradita sunt, in quibus Petri causam defendimus, intercessurum aliquem propter Sapphiram verisimile est, quandoquidem illa, nesciens quod factum fuerat, introivit. respondit ei Petrus dicens: Si tanti agrum vendidi stis? At cum dixisset illa: Tanti; Petrus ait illi Quid utique convenit vobis tentare Spiritum Do mini? Ecce pedes eorum qui sepelierunt virum tuum ad ostium, et efferent te. Confestim enim cecidit et illa ante pedes ejus, et exspiravit ".» Verum dici potest animo conturbatam hanc et op pressam, tum quod peccati manifesta foret, partim propter viri calamitatem et conceptum inde moro rem, partim etiam quod peccati in Deum conscia vehementer angeretur, vitam cum morte commu tasse; cum prius casus illi impendentes Petrus spi fecisse propter libertatem animæ sure, et exemplum vitæ facilioris: et volentem se beatum demonstrare gentibus, et nihil mundi istius opus habentem, tradidisse omnem substantiam suam populo Thebanorum. Si ergo propter sapientiam gentium, et dogmata liberantia animam, sicut illi putabant, hoc facere potuit homo gentilis, quomodo non facilius potest facere qui concupiscit in se suscipere Christi perfectionem? Si autem et de divinis Scripturis placari quis vult quoniam possibile est quod præcepit Christus, audiat historiam de Actibus apostolorum ita conscriptam: Omnes autem qui crediderant in idipsum habebant omnia communia, et possessiones, et substantias vendebant, et dividebant prout quisque opus habebat. Quotidie autem permanentes in idipsum in templo, et frangentes in domibus panem, percipiebant cibum ss Act. IV, 32-37. * Act. v, 3, 5. ss ibil. 7, et seq. Αct. iv, » Act. 11, 44. ss ibid. 47. Forte legendum, Codex Regius,

ᾗ μὲν γὰρ οὐκ ἐμοίχευσεν οὐδὲ ἐφόνευσεν οὐδὲ ἔκλεψεν οὐδὲ ἐψευδομαρτύρησεν, ἀλλὰ καὶ ἤδη νεανίσκος ὢν ἐτίμησε «τὸν πατέρα καὶ τὴν μητέρα» καὶ ἐλυπήθη ἐπὶ τοῖς τὴν τελειότητα ὑποτιθεμένοις λόγοις τοῦ Ἰησοῦ καὶ ἐπαγγελλομένοις αὐτήν, εἰ ἀποδοῖτο «τὰ ὑπάρχοντα,» ἀστεῖόν τι ἦν ἐν αὐτῷ. ᾗ δὲ «ἀπῆλθεν» ἀπὸ τοῦ Ἰησοῦ «λυπούμενος» διὰ τὰ «κτήματα,» δέον αὐτὸν χαίρειν, ὅτι ἀντ’ ἐκείνων ἔμελλεν ἔχειν «θησαυρὸν ἐν οὐρανῷ,» καὶ ἀκολουθῶν τῷ Ἰησοῦ κατ’ ἴχνη βαίνειν υἱοῦ θεοῦ, ψεκτὸς ἦν. Ἀπελθόντος δὲ αὐτοῦ, «εἶπεν ὁ Ἰησοῦς τοῖς μαθηταῖς αὐτοῦ· ἀμὴν λέγω ὑμῖν, ὅτι πλούσιος δυσκόλως εἰσελεύσεται εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν.» ἐφ’ ᾧ παρατηρητέον ὡς τοῦ σωτῆρος ἀκριβῆ λόγον τὸν ἀναγεγραμμένον. οὐκ εἶπε μὲν γὰρ ὅτι «πλούσιος» οὐκ «εἰσελεύσεται εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν,» ἐπείπερ εἰ τὸ τοιοῦτον εἰρήκει, ἀποκεκλείκει ἂν [πάντως] τὸν πλούσιον ἀπὸ τῆς «τῶν οὐρανῶν» βασιλείας.

ᾗ μὲν γὰρ οὐκ ἐμοίχευσεν οὐδὲ ἐφόνευσεν οὐδὲ ἔκλεψεν οὐδὲ ἐψευδομαρτύρησεν, ἀλλὰ καὶ ἤδη νεανίσκος ὢν ἐτίμησε «τὸν πατέρα καὶ τὴν μητέρα» καὶ ἐλυπήθη ἐπὶ τοῖς τὴν τελειότητα ὑποτιθεμένοις λόγοις τοῦ Ἰησοῦ καὶ ἐπαγγελλομένοις αὐτήν, εἰ ἀποδοῖτο «τὰ ὑπάρχοντα,» ἀστεῖόν τι ἦν ἐν αὐτῷ. ᾗ δὲ «ἀπῆλθεν» ἀπὸ τοῦ Ἰησοῦ «λυπούμενος» διὰ τὰ «κτήματα,» δέον αὐτὸν χαίρειν, ὅτι ἀντ’ ἐκείνων ἔμελλεν ἔχειν «θησαυρὸν ἐν οὐρανῷ,» καὶ ἀκολουθῶν τῷ Ἰησοῦ κατ’ ἴχνη βαίνειν υἱοῦ θεοῦ, ψεκτὸς ἦν. Ἀπελθόντος δὲ αὐτοῦ, «εἶπεν ὁ Ἰησοῦς τοῖς μαθηταῖς αὐτοῦ· ἀμὴν λέγω ὑμῖν, ὅτι πλούσιος δυσκόλως εἰσελεύσεται εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν.» ἐφ’ ᾧ παρατηρητέον ὡς τοῦ σωτῆρος ἀκριβῆ λόγον τὸν ἀναγεγραμμένον. οὐκ εἶπε μὲν γὰρ ὅτι «πλούσιος» οὐκ «εἰσελεύσεται εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν,» ἐπείπερ εἰ τὸ τοιοῦτον εἰρήκει, ἀποκεκλείκει ἂν [πάντως] τὸν πλούσιον ἀπὸ τῆς «τῶν οὐρανῶν» βασιλείας.

δηλοῖ δ’ ὅτι [ὡς] αὐτόθεν μὲν ἀδύνατον τὴν «κάμηλον διὰ τρυμαλιᾶς ῥαφίδος εἰσελθεῖν,» [δυνατὸν δὲ ὅσον πρὸς τὸν θεόν, οὕτως καὶ τὸν «πλούσιον» ὅσον πρὸς αὐτὸν ἀδύνατον «εἰς τὴν βασιλείαν» τῶν οὐρανῶν «εἰσελθεῖν»]. τῷ δὲ «δυνατὰ» εἶναι τῷ «θεῷ πάντα» καὶ τὸ τοιοῦτον αὐτῷ δυνατόν ἐστιν, ἀφάτῳ δυνάμει [ἢ] τὴν παχύτητα τοῦ φαύλου λεπτύνοντι ἢ τὴν στενότητα τῆς εἰσόδου χωρητὴν αὐτῷ ποιοῦντι. ὅτι γὰρ τοῦ «δυσκόλως εἰσελθεῖν εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν» τὸν «πλούσιον» παράδειγμα ἔλαβε τὴν τρυμαλιὰν καὶ τὴν «κάμηλον» ἀλλ’ οὐ τοῦ ἀδυνάτου, δῆλον ἐκ τοῦ πρὸς τοὺς μαθητὰς εἰρῆσθαι [φήσαντας· «τίς ἄρα δύναται σωθῆναι;»] τὸ «παρὰ ἀνθρώποις τοῦτο ἀδύνατόν ἐστι, παρὰ δὲ θεῷ πάντα δυνατά.» οὐκοῦν δυνατὸν καὶ τὴν «κάμηλον εἰσελθεῖν διὰ τρυμαλιᾶς ῥαφίδος,» ἀλλ’ οὐ «παρὰ ἀνθρώποις» δυνατόν, [παρὰ δὲ θεῷ]· οὕτως δὲ καὶ τὸν πλούσιον «εἰς τὴν βασιλείαν τοῦ θεοῦ.» τὰς δὲ ἐφόδους τοῦ πῶς ἂν τὰ τοιαῦτα ποιήσαι ὁ θεὸς «δυνατά,» αὐτὸς ἂν εἰδείη καὶ ὁ Χριστὸς αὐτοῦ καὶ ᾧ ἂν ἀποκαλύψῃ ὁ υἱὸς αὐτοῦ. ἑκάστου τῶν πεπιστευμένων, καὶ περὶ τῶν ἐν ταῖς ἱεραῖς Γραφαῖς κεκρυμμένως εἰρημένων. "Ορα δὲ, ὅτι γενική ἐστιν ἡ ἐπαπόρησις, ἤτοι γενναία καὶ οὐκ εὔλυτος· εἴτε γὰρ παρ' αὐτὸ τοῦτο μόνον φήσο μέν τινα τέλειον γεγονέναι, κἂν μὴ ἀναλαβὼν ᾗ & ἐξεθέμεθα, ἀτόπῳ περιπεσούμεθα λέγοντες εἶναί τινα καὶ τέλειον ἅμα καὶ ἁμαρτωλόν· ἁμαρτωλὸς γὰρ ὁ ὀργίλος, καὶ ὁ τὴν τοῦ κόσμου λύπην λυπούμενος, καὶ ὁ τὰ ἐπίπονα καὶ θάνατον φοβούμενος, καὶ ἐπι θυμῶν τῶν ἀπόντων, καὶ ἀλόγως επαιρόμενος την ψυχὴν, ὡς ἐπ' ἀγαθοῖς, τοῖς οὐκ ἀγαθοῖς· εἴτε ἅμα τῷ ἀποδόσθαι τινὰ τὴν οὐσίαν, καὶ διαδοῦναι πτω χαῖς, φήσομεν αὐτὸν ὡσπερεί θεόληπτον γενόμενον πάσας τὰς ἀρετὰς ἀνειληφέναι, καὶ πᾶσαν κακίαν ἀποτεθεῖσθαι, πιστῶς μὲν, ἵνα κοινότερον ὀνομάσω, ἐμοῦμεν, οὐκ οἶδα δὲ εἰ ἀληθῶς· καὶ τάχα καταγελά σοντας ἡμῶν, ὡς οὐ φρόνιμα λεγόντων, οἱ ἀκούσαν τες τοιαύτης λύσεως προσαγομένης τῷ ἐπηπορη μένω. Φρονιμώτερον οὖν τις δόξαι ἂν τηρῶν τὰ τῆς λέ ξεως, καὶ μηδαμῶς τροπολογῶν τὰ κατ' αὐτὴν, οὕ τως ἀπαντῶν ὡς πιστὸς μὲν, εἰ δὲ καὶ ἀξίως τῶν κατὰ τὸν τόπον νοῦ τὰ λεγόμενα, ἢ μὴ, καὶ αὐτ τὸς κρινεῖς. Φήσει οὖν, ὅτι, εἴπερ βοηθεῖται ὁ τοῖς πένησι μεταδιδοὺς ὑπὸ τῆς ἐκείνων εὐχῆς, πρὸς τὴν ἑαυτοῦ σωτηρίαν λαμβάνων τὸ ἐν τοῖς δεομένοις τῶν χρηματικῶν ἐν πνευματικοῖς περίσσευμα εἰς τὸ ἑαυ τοῦ ὑστέρημα, ὡς ὑπέφηνεν ὁ ᾿Απόστολος ἐν τῇ πρὸς Κορινθίους δευτέρα, τίς ἂν ἄλλος τοῦτο πάθοι, καὶ μεγάλην βοήθειαν βοηθηθείη, επακούοντος τοῦ Θεοῦ ταῖς τῶν τοσούτων πενήτων ἀναπεπαυμένων εὐχαῖς, ἐν οἷς τάχα ἂν εἶέν τινες παραπλησίως τοῖς ἀποστό λοις, ἢ ὀλίγῳ ὑποδεεστέροις αὐτῶν πένητες μὲν ἐν τοῖς σωματικοῖς, ὡς ἐκεῖνοι, πλουτούντες δὲ ἐν τοῖς πνευματικοῖς; Οὗτος δὴ ὁ ἀνθυπαλλασσόμενος ἀντὶ πλούτου πενίαν ὑπὲρ τοῦ τέλειος γενέσθαι, πεισθεὶς τοῖς Ἰησοῦ λόγοις, αθρόως ἂν βοηθηθείη, ὡς "Ητοι γενναία καὶ οὐκ εὔλυτος. {61) Απαντῶν. ἀπαντᾶν. Η ὀλίγῳ ὑποδεεστέροις αὐτῶν. Γ. ὑποδεέστερος. υποδεεστέρως. υποδεέστε ρος. 1. Ἰησοῦ. Θεοῦ. ἑκάστου τῶν πεπιστευμένων, καὶ περὶ τῶν ἐν ταῖς ἱεραῖς Γραφαῖς κεκρυμμένως εἰρημένων. "Ορα δὲ, ὅτι γενική ἐστιν ἡ ἐπαπόρησις, ἤτοι γενναία καὶ οὐκ εὔλυτος· εἴτε γὰρ παρ' αὐτὸ τοῦτο μόνον φήσο μέν τινα τέλειον γεγονέναι, κἂν μὴ ἀναλαβὼν ᾗ & ἐξεθέμεθα, ἀτόπῳ περιπεσούμεθα λέγοντες εἶναί τινα καὶ τέλειον ἅμα καὶ ἁμαρτωλόν· ἁμαρτωλὸς γὰρ ὁ ὀργίλος, καὶ ὁ τὴν τοῦ κόσμου λύπην λυπούμενος, καὶ ὁ τὰ ἐπίπονα καὶ θάνατον φοβούμενος, καὶ ἐπι θυμῶν τῶν ἀπόντων, καὶ ἀλόγως επαιρόμενος την ψυχὴν, ὡς ἐπ' ἀγαθοῖς, τοῖς οὐκ ἀγαθοῖς· εἴτε ἅμα τῷ ἀποδόσθαι τινὰ τὴν οὐσίαν, καὶ διαδοῦναι πτω χαῖς, φήσομεν αὐτὸν ὡσπερεί θεόληπτον γενόμενον πάσας τὰς ἀρετὰς ἀνειληφέναι, καὶ πᾶσαν κακίαν ἀποτεθεῖσθαι, πιστῶς μὲν, ἵνα κοινότερον ὀνομάσω, ἐμοῦμεν, οὐκ οἶδα δὲ εἰ ἀληθῶς· καὶ τάχα καταγελά σοντας ἡμῶν, ὡς οὐ φρόνιμα λεγόντων, οἱ ἀκούσαν τες τοιαύτης λύσεως προσαγομένης τῷ ἐπηπορη μένω. Φρονιμώτερον οὖν τις δόξαι ἂν τηρῶν τὰ τῆς λέ ξεως, καὶ μηδαμῶς τροπολογῶν τὰ κατ' αὐτὴν, οὕ τως ἀπαντῶν ὡς πιστὸς μὲν, εἰ δὲ καὶ ἀξίως τῶν κατὰ τὸν τόπον νοῦ τὰ λεγόμενα, ἢ μὴ, καὶ αὐτ τὸς κρινεῖς. Φήσει οὖν, ὅτι, εἴπερ βοηθεῖται ὁ τοῖς πένησι μεταδιδοὺς ὑπὸ τῆς ἐκείνων εὐχῆς, πρὸς τὴν ἑαυτοῦ σωτηρίαν λαμβάνων τὸ ἐν τοῖς δεομένοις τῶν χρηματικῶν ἐν πνευματικοῖς περίσσευμα εἰς τὸ ἑαυ τοῦ ὑστέρημα, ὡς ὑπέφηνεν ὁ ᾿Απόστολος ἐν τῇ πρὸς Κορινθίους δευτέρα, τίς ἂν ἄλλος τοῦτο πάθοι, καὶ μεγάλην βοήθειαν βοηθηθείη, επακούοντος τοῦ Θεοῦ ταῖς τῶν τοσούτων πενήτων ἀναπεπαυμένων εὐχαῖς, ἐν οἷς τάχα ἂν εἶέν τινες παραπλησίως τοῖς ἀποστό λοις, ἢ ὀλίγῳ ὑποδεεστέροις αὐτῶν πένητες μὲν ἐν τοῖς σωματικοῖς, ὡς ἐκεῖνοι, πλουτούντες δὲ ἐν τοῖς πνευματικοῖς; Οὗτος δὴ ὁ ἀνθυπαλλασσόμενος ἀντὶ πλούτου πενίαν ὑπὲρ τοῦ τέλειος γενέσθαι, πεισθεὶς τοῖς Ἰησοῦ λόγοις, αθρόως ἂν βοηθηθείη, ὡς "Ητοι γενναία καὶ οὐκ εὔλυτος. ) Απαντῶν. ἀπαντᾶν. Η ὀλίγῳ ὑποδεεστέροις αὐτῶν. Γ. ὑποδεέστερος. υποδεεστέρως. υποδεέστε ρος. 1. Ἰησοῦ. Θεοῦ. pientiam aliquis adipiscatur, adeo ut unicuique de tutum genus suscepisse, et omnem nequitiam abje ipsius fide, fideique capitibus, et obscurioribus sa cræ Scripturæ locis, hunc percontanti rationem dare possit. At nota arduam esse quaestionem illam, hoc est operosam, quæque non facile solvi queat; nam sive eo ipso duntaxat perfectum aliquem evasisse dicamus, licet ea quæ diximus in se non receperit, in absurdum incurrenus, aliquem perfectum simul et peccatis deditum esse dicentes: peccatis enim deditus est, qui iracundus, qui mundi tristitiam pa litur, qui ærumnas et mortem reformidat, qui ea concupiscit quibus caret, quique, præter rationem, rebus minime bonis, tanquam bonis, effertur; sive simul atque substantiam aliquis vendiderit, et egen tibus diviserit, hunc velut Deo afflatum omne vir cisse pronuntiemus, a fide quidem haud abhorren tia, ut levius dicam, nescio utrum et vera dice mus; et fortasse nos quasi malesana jactantes de ridebunt, qui ejusmodi solutionem propositæ quæ stioni adhibitam audierint. non in tropologias divertens, ita quæstioni obviam ire videbitur, ut fidelis quidem, an etjam pro rerum quæ hoc loco continentur dignitate, eas animo comprehendens, necne, penes te judicium erit. Dicet ergo quod si pauperum precibus juvatur, qui bona sua iis impertivit, ad salutem suam assu mens rerum spiritualium copiam qua præditi sunt, rei pecuniariæ egentes, ut suæ inopia succurrat, quemadmodum in posteriore ad Corinthios declara vit Apostolus", cuinam id contingit potius, vel quis majore juvatur auxilio, tot pauperum sublevatorum preces exaudiente Deo; inter quos apostolis fortasse similes sunt aliqui, vel paulo iis certe inferiores; rebus egentes corporalibus, sicut illi, spiritualibus vero abundantes? Qui ergo sermonibus Jesu addu ctus, ut perfectus evadat, divitiis egestatem permu tat, is confestim adjuvabitur, haud secus ac Christi omnia sua, ut patiens aliquid humanum ex paupertate, poeniteat eum facti, desideret autem similia pos sidere. Si autem et quæ dicitur voluptas, irrationabilis constituta elevatio animæ, passio est, quomodo quis mox ut tradiderit omnia sua pauperibus statim liberabitur a passione jactantiæ vanæ? Adhuc autem adjiciens aliquis dicat: Quomodo potest ex eo quod tradiderit bona sua pauperibus, etiam sapiens fieri, et suscipere sapientiam Dei, ut possit reddere rationem omni homini interroganti se de fide, vel de omni bus quæ in Scripturis absconse sunt dicta? Sive enim ex hoc ipso dicimus quemquam fieri perfectum, si habuerit ea quæ diximus, ad irrationabilitatem venimus, dicentes aliquem et perfectum esse sinul et pec catorem. Peccator est enim omnis qui irascitur sine causa, et si quis sæculi tristitia contristatur, et qui dolores timet, aut mortem, et qui desiderat quod non habet, et qui sine ratione extollitur quasi in bonis quæ non sunt bona. Sive simul ut tradiderit bona sua pauperibus, dicimus eum quasi receptaculum Dei factum suscipere omnes virtutes, et deponere malitiam universam, fideliter quidem ut communiter nemi nem dicimus, nescio autem si vere. Et forsitan deridebunt nos quasi non sapienter dicentes, qui audie rint solutionem hujusmodi. quid dicens de eis, si sic responderit quasi fidelis, dicens quoniam qui pauperibus tradit bona sua, ipso rum orationibus adjuvatur, accipiens ad suam spiritalein inopiam spiritalem abundantiam eorum qui pa tiuntur inopiam carnalem, sicut ait Apostolus ad Corinthios scribens et fit hoc modo perfectus, quam Cor. vult, 14. Verba hæc in contextum irrepsisse probat Regius codex qui ea non agnoscit. HETIUS. Forte legendum, Ita C. H., al Forte legendum, Vetus interpr.: c Qui tamen similes sunt apostolis, aut paulo inferiores;» videtur legisse Godes Regius, pientiam aliquis adipiscatur, adeo ut unicuique de tutum genus suscepisse, et omnem nequitiam abje ipsius fide, fideique capitibus, et obscurioribus sa cræ Scripturæ locis, hunc percontanti rationem dare possit. At nota arduam esse quaestionem illam, hoc est operosam, quæque non facile solvi queat; nam sive eo ipso duntaxat perfectum aliquem evasisse dicamus, licet ea quæ diximus in se non receperit, in absurdum incurrenus, aliquem perfectum simul et peccatis deditum esse dicentes: peccatis enim deditus est, qui iracundus, qui mundi tristitiam pa litur, qui ærumnas et mortem reformidat, qui ea concupiscit quibus caret, quique, præter rationem, rebus minime bonis, tanquam bonis, effertur; sive simul atque substantiam aliquis vendiderit, et egen tibus diviserit, hunc velut Deo afflatum omne vir cisse pronuntiemus, a fide quidem haud abhorren tia, ut levius dicam, nescio utrum et vera dice mus; et fortasse nos quasi malesana jactantes de ridebunt, qui ejusmodi solutionem propositæ quæ stioni adhibitam audierint. non in tropologias divertens, ita quæstioni obviam ire videbitur, ut fidelis quidem, an etjam pro rerum quæ hoc loco continentur dignitate, eas animo comprehendens, necne, penes te judicium erit. Dicet ergo quod si pauperum precibus juvatur, qui bona sua iis impertivit, ad salutem suam assu mens rerum spiritualium copiam qua præditi sunt, rei pecuniariæ egentes, ut suæ inopia succurrat, quemadmodum in posteriore ad Corinthios declara vit Apostolus", cuinam id contingit potius, vel quis majore juvatur auxilio, tot pauperum sublevatorum preces exaudiente Deo; inter quos apostolis fortasse similes sunt aliqui, vel paulo iis certe inferiores; rebus egentes corporalibus, sicut illi, spiritualibus vero abundantes? Qui ergo sermonibus Jesu addu ctus, ut perfectus evadat, divitiis egestatem permu tat, is confestim adjuvabitur, haud secus ac Christi omnia sua, ut patiens aliquid humanum ex paupertate, poeniteat eum facti, desideret autem similia pos sidere. Si autem et quæ dicitur voluptas, irrationabilis constituta elevatio animæ, passio est, quomodo quis mox ut tradiderit omnia sua pauperibus statim liberabitur a passione jactantiæ vanæ? Adhuc autem adjiciens aliquis dicat: Quomodo potest ex eo quod tradiderit bona sua pauperibus, etiam sapiens fieri, et suscipere sapientiam Dei, ut possit reddere rationem omni homini interroganti se de fide, vel de omni bus quæ in Scripturis absconse sunt dicta? Sive enim ex hoc ipso dicimus quemquam fieri perfectum, si habuerit ea quæ diximus, ad irrationabilitatem venimus, dicentes aliquem et perfectum esse sinul et pec catorem. Peccator est enim omnis qui irascitur sine causa, et si quis sæculi tristitia contristatur, et qui dolores timet, aut mortem, et qui desiderat quod non habet, et qui sine ratione extollitur quasi in bonis quæ non sunt bona. Sive simul ut tradiderit bona sua pauperibus, dicimus eum quasi receptaculum Dei factum suscipere omnes virtutes, et deponere malitiam universam, fideliter quidem ut communiter nemi nem dicimus, nescio autem si vere. Et forsitan deridebunt nos quasi non sapienter dicentes, qui audie rint solutionem hujusmodi. quid dicens de eis, si sic responderit quasi fidelis, dicens quoniam qui pauperibus tradit bona sua, ipso rum orationibus adjuvatur, accipiens ad suam spiritalein inopiam spiritalem abundantiam eorum qui pa tiuntur inopiam carnalem, sicut ait Apostolus ad Corinthios scribens et fit hoc modo perfectus, quam Cor. vult, 14. Verba hæc in contextum irrepsisse probat Regius codex qui ea non agnoscit. HETIUS. Forte legendum, Ita C. H., al Forte legendum, Vetus interpr.: c Qui tamen similes sunt apostolis, aut paulo inferiores;» videtur legisse Godes Regius, 17. Sapientius ergo aliquis littera adhaerens, et 17. Sapienter ergo videbitur forsitan dicere qui servans simplicitatem verborum, et non moraliter ali 17. Sapientius ergo aliquis littera adhaerens, et 17. Sapienter ergo videbitur forsitan dicere qui servans simplicitatem verborum, et non moraliter ali

δηλοῖ δ’ ὅτι [ὡς] αὐτόθεν μὲν ἀδύνατον τὴν «κάμηλον διὰ τρυμαλιᾶς ῥαφίδος εἰσελθεῖν,» [δυνατὸν δὲ ὅσον πρὸς τὸν θεόν, οὕτως καὶ τὸν «πλούσιον» ὅσον πρὸς αὐτὸν ἀδύνατον «εἰς τὴν βασιλείαν» τῶν οὐρανῶν «εἰσελθεῖν»]. τῷ δὲ «δυνατὰ» εἶναι τῷ «θεῷ πάντα» καὶ τὸ τοιοῦτον αὐτῷ δυνατόν ἐστιν, ἀφάτῳ δυνάμει [ἢ] τὴν παχύτητα τοῦ φαύλου λεπτύνοντι ἢ τὴν στενότητα τῆς εἰσόδου χωρητὴν αὐτῷ ποιοῦντι. ὅτι γὰρ τοῦ «δυσκόλως εἰσελθεῖν εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν» τὸν «πλούσιον» παράδειγμα ἔλαβε τὴν τρυμαλιὰν καὶ τὴν «κάμηλον» ἀλλ’ οὐ τοῦ ἀδυνάτου, δῆλον ἐκ τοῦ πρὸς τοὺς μαθητὰς εἰρῆσθαι [φήσαντας· «τίς ἄρα δύναται σωθῆναι;»] τὸ «παρὰ ἀνθρώποις τοῦτο ἀδύνατόν ἐστι, παρὰ δὲ θεῷ πάντα δυνατά.» οὐκοῦν δυνατὸν καὶ τὴν «κάμηλον εἰσελθεῖν διὰ τρυμαλιᾶς ῥαφίδος,» ἀλλ’ οὐ «παρὰ ἀνθρώποις» δυνατόν, [παρὰ δὲ θεῷ]· οὕτως δὲ καὶ τὸν πλούσιον «εἰς τὴν βασιλείαν τοῦ θεοῦ.» τὰς δὲ ἐφόδους τοῦ πῶς ἂν τὰ τοιαῦτα ποιήσαι ὁ θεὸς «δυνατά,» αὐτὸς ἂν εἰδείη καὶ ὁ Χριστὸς αὐτοῦ καὶ ᾧ ἂν ἀποκαλύψῃ ὁ υἱὸς αὐτοῦ. ἑκάστου τῶν πεπιστευμένων, καὶ περὶ τῶν ἐν ταῖς ἱεραῖς Γραφαῖς κεκρυμμένως εἰρημένων. "Ορα δὲ, ὅτι γενική ἐστιν ἡ ἐπαπόρησις, ἤτοι γενναία καὶ οὐκ εὔλυτος· εἴτε γὰρ παρ' αὐτὸ τοῦτο μόνον φήσο μέν τινα τέλειον γεγονέναι, κἂν μὴ ἀναλαβὼν ᾗ & ἐξεθέμεθα, ἀτόπῳ περιπεσούμεθα λέγοντες εἶναί τινα καὶ τέλειον ἅμα καὶ ἁμαρτωλόν· ἁμαρτωλὸς γὰρ ὁ ὀργίλος, καὶ ὁ τὴν τοῦ κόσμου λύπην λυπούμενος, καὶ ὁ τὰ ἐπίπονα καὶ θάνατον φοβούμενος, καὶ ἐπι θυμῶν τῶν ἀπόντων, καὶ ἀλόγως επαιρόμενος την ψυχὴν, ὡς ἐπ' ἀγαθοῖς, τοῖς οὐκ ἀγαθοῖς· εἴτε ἅμα τῷ ἀποδόσθαι τινὰ τὴν οὐσίαν, καὶ διαδοῦναι πτω χαῖς, φήσομεν αὐτὸν ὡσπερεί θεόληπτον γενόμενον πάσας τὰς ἀρετὰς ἀνειληφέναι, καὶ πᾶσαν κακίαν ἀποτεθεῖσθαι, πιστῶς μὲν, ἵνα κοινότερον ὀνομάσω, ἐμοῦμεν, οὐκ οἶδα δὲ εἰ ἀληθῶς· καὶ τάχα καταγελά σοντας ἡμῶν, ὡς οὐ φρόνιμα λεγόντων, οἱ ἀκούσαν τες τοιαύτης λύσεως προσαγομένης τῷ ἐπηπορη μένω. Φρονιμώτερον οὖν τις δόξαι ἂν τηρῶν τὰ τῆς λέ ξεως, καὶ μηδαμῶς τροπολογῶν τὰ κατ' αὐτὴν, οὕ τως ἀπαντῶν ὡς πιστὸς μὲν, εἰ δὲ καὶ ἀξίως τῶν κατὰ τὸν τόπον νοῦ τὰ λεγόμενα, ἢ μὴ, καὶ αὐτ τὸς κρινεῖς. Φήσει οὖν, ὅτι, εἴπερ βοηθεῖται ὁ τοῖς πένησι μεταδιδοὺς ὑπὸ τῆς ἐκείνων εὐχῆς, πρὸς τὴν ἑαυτοῦ σωτηρίαν λαμβάνων τὸ ἐν τοῖς δεομένοις τῶν χρηματικῶν ἐν πνευματικοῖς περίσσευμα εἰς τὸ ἑαυ τοῦ ὑστέρημα, ὡς ὑπέφηνεν ὁ ᾿Απόστολος ἐν τῇ πρὸς Κορινθίους δευτέρα, τίς ἂν ἄλλος τοῦτο πάθοι, καὶ μεγάλην βοήθειαν βοηθηθείη, επακούοντος τοῦ Θεοῦ ταῖς τῶν τοσούτων πενήτων ἀναπεπαυμένων εὐχαῖς, ἐν οἷς τάχα ἂν εἶέν τινες παραπλησίως τοῖς ἀποστό λοις, ἢ ὀλίγῳ ὑποδεεστέροις αὐτῶν πένητες μὲν ἐν τοῖς σωματικοῖς, ὡς ἐκεῖνοι, πλουτούντες δὲ ἐν τοῖς πνευματικοῖς; Οὗτος δὴ ὁ ἀνθυπαλλασσόμενος ἀντὶ πλούτου πενίαν ὑπὲρ τοῦ τέλειος γενέσθαι, πεισθεὶς τοῖς Ἰησοῦ λόγοις, αθρόως ἂν βοηθηθείη, ὡς "Ητοι γενναία καὶ οὐκ εὔλυτος. {61) Απαντῶν. ἀπαντᾶν. Η ὀλίγῳ ὑποδεεστέροις αὐτῶν. Γ. ὑποδεέστερος. υποδεεστέρως. υποδεέστε ρος. 1. Ἰησοῦ. Θεοῦ. ἑκάστου τῶν πεπιστευμένων, καὶ περὶ τῶν ἐν ταῖς ἱεραῖς Γραφαῖς κεκρυμμένως εἰρημένων. "Ορα δὲ, ὅτι γενική ἐστιν ἡ ἐπαπόρησις, ἤτοι γενναία καὶ οὐκ εὔλυτος· εἴτε γὰρ παρ' αὐτὸ τοῦτο μόνον φήσο μέν τινα τέλειον γεγονέναι, κἂν μὴ ἀναλαβὼν ᾗ & ἐξεθέμεθα, ἀτόπῳ περιπεσούμεθα λέγοντες εἶναί τινα καὶ τέλειον ἅμα καὶ ἁμαρτωλόν· ἁμαρτωλὸς γὰρ ὁ ὀργίλος, καὶ ὁ τὴν τοῦ κόσμου λύπην λυπούμενος, καὶ ὁ τὰ ἐπίπονα καὶ θάνατον φοβούμενος, καὶ ἐπι θυμῶν τῶν ἀπόντων, καὶ ἀλόγως επαιρόμενος την ψυχὴν, ὡς ἐπ' ἀγαθοῖς, τοῖς οὐκ ἀγαθοῖς· εἴτε ἅμα τῷ ἀποδόσθαι τινὰ τὴν οὐσίαν, καὶ διαδοῦναι πτω χαῖς, φήσομεν αὐτὸν ὡσπερεί θεόληπτον γενόμενον πάσας τὰς ἀρετὰς ἀνειληφέναι, καὶ πᾶσαν κακίαν ἀποτεθεῖσθαι, πιστῶς μὲν, ἵνα κοινότερον ὀνομάσω, ἐμοῦμεν, οὐκ οἶδα δὲ εἰ ἀληθῶς· καὶ τάχα καταγελά σοντας ἡμῶν, ὡς οὐ φρόνιμα λεγόντων, οἱ ἀκούσαν τες τοιαύτης λύσεως προσαγομένης τῷ ἐπηπορη μένω. Φρονιμώτερον οὖν τις δόξαι ἂν τηρῶν τὰ τῆς λέ ξεως, καὶ μηδαμῶς τροπολογῶν τὰ κατ' αὐτὴν, οὕ τως ἀπαντῶν ὡς πιστὸς μὲν, εἰ δὲ καὶ ἀξίως τῶν κατὰ τὸν τόπον νοῦ τὰ λεγόμενα, ἢ μὴ, καὶ αὐτ τὸς κρινεῖς. Φήσει οὖν, ὅτι, εἴπερ βοηθεῖται ὁ τοῖς πένησι μεταδιδοὺς ὑπὸ τῆς ἐκείνων εὐχῆς, πρὸς τὴν ἑαυτοῦ σωτηρίαν λαμβάνων τὸ ἐν τοῖς δεομένοις τῶν χρηματικῶν ἐν πνευματικοῖς περίσσευμα εἰς τὸ ἑαυ τοῦ ὑστέρημα, ὡς ὑπέφηνεν ὁ ᾿Απόστολος ἐν τῇ πρὸς Κορινθίους δευτέρα, τίς ἂν ἄλλος τοῦτο πάθοι, καὶ μεγάλην βοήθειαν βοηθηθείη, επακούοντος τοῦ Θεοῦ ταῖς τῶν τοσούτων πενήτων ἀναπεπαυμένων εὐχαῖς, ἐν οἷς τάχα ἂν εἶέν τινες παραπλησίως τοῖς ἀποστό λοις, ἢ ὀλίγῳ ὑποδεεστέροις αὐτῶν πένητες μὲν ἐν τοῖς σωματικοῖς, ὡς ἐκεῖνοι, πλουτούντες δὲ ἐν τοῖς πνευματικοῖς; Οὗτος δὴ ὁ ἀνθυπαλλασσόμενος ἀντὶ πλούτου πενίαν ὑπὲρ τοῦ τέλειος γενέσθαι, πεισθεὶς τοῖς Ἰησοῦ λόγοις, αθρόως ἂν βοηθηθείη, ὡς "Ητοι γενναία καὶ οὐκ εὔλυτος. ) Απαντῶν. ἀπαντᾶν. Η ὀλίγῳ ὑποδεεστέροις αὐτῶν. Γ. ὑποδεέστερος. υποδεεστέρως. υποδεέστε ρος. 1. Ἰησοῦ. Θεοῦ. pientiam aliquis adipiscatur, adeo ut unicuique de tutum genus suscepisse, et omnem nequitiam abje ipsius fide, fideique capitibus, et obscurioribus sa cræ Scripturæ locis, hunc percontanti rationem dare possit. At nota arduam esse quaestionem illam, hoc est operosam, quæque non facile solvi queat; nam sive eo ipso duntaxat perfectum aliquem evasisse dicamus, licet ea quæ diximus in se non receperit, in absurdum incurrenus, aliquem perfectum simul et peccatis deditum esse dicentes: peccatis enim deditus est, qui iracundus, qui mundi tristitiam pa litur, qui ærumnas et mortem reformidat, qui ea concupiscit quibus caret, quique, præter rationem, rebus minime bonis, tanquam bonis, effertur; sive simul atque substantiam aliquis vendiderit, et egen tibus diviserit, hunc velut Deo afflatum omne vir cisse pronuntiemus, a fide quidem haud abhorren tia, ut levius dicam, nescio utrum et vera dice mus; et fortasse nos quasi malesana jactantes de ridebunt, qui ejusmodi solutionem propositæ quæ stioni adhibitam audierint. non in tropologias divertens, ita quæstioni obviam ire videbitur, ut fidelis quidem, an etjam pro rerum quæ hoc loco continentur dignitate, eas animo comprehendens, necne, penes te judicium erit. Dicet ergo quod si pauperum precibus juvatur, qui bona sua iis impertivit, ad salutem suam assu mens rerum spiritualium copiam qua præditi sunt, rei pecuniariæ egentes, ut suæ inopia succurrat, quemadmodum in posteriore ad Corinthios declara vit Apostolus", cuinam id contingit potius, vel quis majore juvatur auxilio, tot pauperum sublevatorum preces exaudiente Deo; inter quos apostolis fortasse similes sunt aliqui, vel paulo iis certe inferiores; rebus egentes corporalibus, sicut illi, spiritualibus vero abundantes? Qui ergo sermonibus Jesu addu ctus, ut perfectus evadat, divitiis egestatem permu tat, is confestim adjuvabitur, haud secus ac Christi omnia sua, ut patiens aliquid humanum ex paupertate, poeniteat eum facti, desideret autem similia pos sidere. Si autem et quæ dicitur voluptas, irrationabilis constituta elevatio animæ, passio est, quomodo quis mox ut tradiderit omnia sua pauperibus statim liberabitur a passione jactantiæ vanæ? Adhuc autem adjiciens aliquis dicat: Quomodo potest ex eo quod tradiderit bona sua pauperibus, etiam sapiens fieri, et suscipere sapientiam Dei, ut possit reddere rationem omni homini interroganti se de fide, vel de omni bus quæ in Scripturis absconse sunt dicta? Sive enim ex hoc ipso dicimus quemquam fieri perfectum, si habuerit ea quæ diximus, ad irrationabilitatem venimus, dicentes aliquem et perfectum esse sinul et pec catorem. Peccator est enim omnis qui irascitur sine causa, et si quis sæculi tristitia contristatur, et qui dolores timet, aut mortem, et qui desiderat quod non habet, et qui sine ratione extollitur quasi in bonis quæ non sunt bona. Sive simul ut tradiderit bona sua pauperibus, dicimus eum quasi receptaculum Dei factum suscipere omnes virtutes, et deponere malitiam universam, fideliter quidem ut communiter nemi nem dicimus, nescio autem si vere. Et forsitan deridebunt nos quasi non sapienter dicentes, qui audie rint solutionem hujusmodi. quid dicens de eis, si sic responderit quasi fidelis, dicens quoniam qui pauperibus tradit bona sua, ipso rum orationibus adjuvatur, accipiens ad suam spiritalein inopiam spiritalem abundantiam eorum qui pa tiuntur inopiam carnalem, sicut ait Apostolus ad Corinthios scribens et fit hoc modo perfectus, quam Cor. vult, 14. Verba hæc in contextum irrepsisse probat Regius codex qui ea non agnoscit. HETIUS. Forte legendum, Ita C. H., al Forte legendum, Vetus interpr.: c Qui tamen similes sunt apostolis, aut paulo inferiores;» videtur legisse Godes Regius, pientiam aliquis adipiscatur, adeo ut unicuique de tutum genus suscepisse, et omnem nequitiam abje ipsius fide, fideique capitibus, et obscurioribus sa cræ Scripturæ locis, hunc percontanti rationem dare possit. At nota arduam esse quaestionem illam, hoc est operosam, quæque non facile solvi queat; nam sive eo ipso duntaxat perfectum aliquem evasisse dicamus, licet ea quæ diximus in se non receperit, in absurdum incurrenus, aliquem perfectum simul et peccatis deditum esse dicentes: peccatis enim deditus est, qui iracundus, qui mundi tristitiam pa litur, qui ærumnas et mortem reformidat, qui ea concupiscit quibus caret, quique, præter rationem, rebus minime bonis, tanquam bonis, effertur; sive simul atque substantiam aliquis vendiderit, et egen tibus diviserit, hunc velut Deo afflatum omne vir cisse pronuntiemus, a fide quidem haud abhorren tia, ut levius dicam, nescio utrum et vera dice mus; et fortasse nos quasi malesana jactantes de ridebunt, qui ejusmodi solutionem propositæ quæ stioni adhibitam audierint. non in tropologias divertens, ita quæstioni obviam ire videbitur, ut fidelis quidem, an etjam pro rerum quæ hoc loco continentur dignitate, eas animo comprehendens, necne, penes te judicium erit. Dicet ergo quod si pauperum precibus juvatur, qui bona sua iis impertivit, ad salutem suam assu mens rerum spiritualium copiam qua præditi sunt, rei pecuniariæ egentes, ut suæ inopia succurrat, quemadmodum in posteriore ad Corinthios declara vit Apostolus", cuinam id contingit potius, vel quis majore juvatur auxilio, tot pauperum sublevatorum preces exaudiente Deo; inter quos apostolis fortasse similes sunt aliqui, vel paulo iis certe inferiores; rebus egentes corporalibus, sicut illi, spiritualibus vero abundantes? Qui ergo sermonibus Jesu addu ctus, ut perfectus evadat, divitiis egestatem permu tat, is confestim adjuvabitur, haud secus ac Christi omnia sua, ut patiens aliquid humanum ex paupertate, poeniteat eum facti, desideret autem similia pos sidere. Si autem et quæ dicitur voluptas, irrationabilis constituta elevatio animæ, passio est, quomodo quis mox ut tradiderit omnia sua pauperibus statim liberabitur a passione jactantiæ vanæ? Adhuc autem adjiciens aliquis dicat: Quomodo potest ex eo quod tradiderit bona sua pauperibus, etiam sapiens fieri, et suscipere sapientiam Dei, ut possit reddere rationem omni homini interroganti se de fide, vel de omni bus quæ in Scripturis absconse sunt dicta? Sive enim ex hoc ipso dicimus quemquam fieri perfectum, si habuerit ea quæ diximus, ad irrationabilitatem venimus, dicentes aliquem et perfectum esse sinul et pec catorem. Peccator est enim omnis qui irascitur sine causa, et si quis sæculi tristitia contristatur, et qui dolores timet, aut mortem, et qui desiderat quod non habet, et qui sine ratione extollitur quasi in bonis quæ non sunt bona. Sive simul ut tradiderit bona sua pauperibus, dicimus eum quasi receptaculum Dei factum suscipere omnes virtutes, et deponere malitiam universam, fideliter quidem ut communiter nemi nem dicimus, nescio autem si vere. Et forsitan deridebunt nos quasi non sapienter dicentes, qui audie rint solutionem hujusmodi. quid dicens de eis, si sic responderit quasi fidelis, dicens quoniam qui pauperibus tradit bona sua, ipso rum orationibus adjuvatur, accipiens ad suam spiritalein inopiam spiritalem abundantiam eorum qui pa tiuntur inopiam carnalem, sicut ait Apostolus ad Corinthios scribens et fit hoc modo perfectus, quam Cor. vult, 14. Verba hæc in contextum irrepsisse probat Regius codex qui ea non agnoscit. HETIUS. Forte legendum, Ita C. H., al Forte legendum, Vetus interpr.: c Qui tamen similes sunt apostolis, aut paulo inferiores;» videtur legisse Godes Regius, 17. Sapientius ergo aliquis littera adhaerens, et 17. Sapienter ergo videbitur forsitan dicere qui servans simplicitatem verborum, et non moraliter ali 17. Sapientius ergo aliquis littera adhaerens, et 17. Sapienter ergo videbitur forsitan dicere qui servans simplicitatem verborum, et non moraliter ali

καὶ ζητήσεις γε ἐν τοῖς ἀνθρώποις ἄλλον μὲν τὸν «κάμηλον» [γενόμενον] εἰσερχόμενον διὰ «τρυμαλιᾶς ῥαφίδος,» ἄλλον δὲ τὸν «πλούσιον» [ἀδυνάτως [μὲν] «ἀνθρώποις» δυνατῶς δὲ τῷ θεῷ] εἰσερχόμενον «εἰς τὴν βασιλείαν τοῦ θεοῦ·» οὕτως δὲ καὶ ἐπὶ τῆς καμήλου καὶ ἐπὶ τῆς «τρυμαλιᾶς» τῆς «ῥαφίδος,» ὁστισποτοῦν ἐὰν εὑρεθῇ κάμηλος καὶ ἡτισοῦν ἐὰν νοηθῇ [κάμηλος] τρυμαλιὰ «ῥαφίδος,» [ἣ] εἰσελεύσεται δι’ ἐκείνης· ὅτι «ἀδύνατον» μὲν «ἀνθρώποις, παρὰ δὲ θεῷ» καὶ τοῦτο δυνατόν. εἰ δὲ ἐμφαίνει ταῦτα καὶ παρίστησι τελικά τινα μυστήρια καὶ ἐπί [τι] τέλος ἄγοντα διά τινων ὁδῶν θεῷ μόνῳ δυνατῶν ἢ μή, ὁ δυνάμενος ἐξεταζέτω. Ἑξῆς ἔστιν ἰδεῖν τὰ περὶ τοῦ «τότε ἀποκριθεὶς ὁ Πέτρος εἶπεν αὐτῷ· ἰδοὺ ἡμεῖς ἀφήκαμεν πάντα καὶ ἠκολουθήσαμέν σοι· τί ἄρα ἔσται ἡμῖν;» καὶ ταῦτα δὲ ὁ μέν τις τηρήσει κατὰ τὴν λέξιν, ὁ δέ τις ἀνασκευάσας τὸ τῆς λέξεως ὡς οὐ μεγαλοφυὲς τροπολογήσει. ὁ μὲν οὖν τῇ λέξει παριστάμενος τοιαῦτα ἐρεῖ· καὶ οἱ ἀπόστολοι τοῦ Χριστοῦ, πρὸς τὸ γενέσθαι του φὸς ἐν Χριστῷ, καὶ ἀνδρεῖος, καὶ δίκαιος, καὶ οὐ φρων, καὶ ἐκτὸς παντὸς πάθους. Φήσει δὲ ὁ οὕτως ἀπολογούμενος, ὅτι οὐκ ἀνάγκη τοῦτο νοηθῆναι αὐτ τῆς ἡμέρας ἁπαντῆσαι τῷ ἀποδεδομένῳ τὰ ὑπάρ χοντα, καὶ διδόντι πτωχοῖς, ἀλλ᾽ ἴσως ἀπ' ἐκείνης μὲν τῆς ἡμέρας ἄρξεται ἡ θεία ἐπισκοπὴ ἐπὶ τὰ τα αῦτα αὐτὸν ἄγειν· λέγω δὲ τὴν ἐπαινετὴν ἀπάθειαν καὶ πᾶσαν τὴν ἀρετήν· προβαίνων δὲ ὡς ὁ διὰ τὴν ἀπὸ τοῦ Θεοῦ εἰς αὐτὸν ἐν Χριστῷ βοήθειαν, μείζων ἔσται, ἕως οὗ αὐξάνων μέγας γένηται το δρα σφόδρα ἐν πάσῃ ἀρετῇ, πάσης ἐξαφανισθείσης τῆς κακίας ἀπὸ τῆς ψυχῆς αὐτοῦ. Καὶ οὐκ ἀναγκα σθήσεταί γε ὁ ταύτην ἀποδεδωκὼς τὴν διήγησιν είν πεῖν τέλειον παρ' αὐτὸ τοῦτο γενέσθαι ἄνθρωπον τὰ ἄλλα ἁμαρτάνοντα. Ετερος δὲ, οὐκ οἶδα μὲν εἰ σκάζων τῇ πίστει, φαντασία τοῦ διαβαίνειν ἐπὶ τὴν φρόνησιν, οὐκ οἶδα δὲ εἰ καὶ μέγεθός τι ζητήσας καὶ εὑρὼν εἰς τοὺς το πους νοημάτων ἀξίων τοῦ Θεοῦ, καταλιπὼν τὴν λέξιν ἐπὶ τροπολογίαν ἀναβήσεται, καὶ ἐρεῖ ὑπάρχοντα ἑκάστῳ εἶναι τὰ ἑπόμενα αὐτῷ μετὰ τὴν ἔξοδον, ὡς εἶναι τῶν ὑπαρχόντων δικαίοις μὲν ἀγαθὴν ὕπαρξιν, φαύλοις δὲ τὴν ἐναντίαν. Ἐνταῦθα οὖν φησι τὸν πολλὰ ἔχοντα κτήματα πλούσιον σύμβολον εἶναι τοῦ πολλὰ κεκτημένου φαῦλα, ἐν οἷς εἶναι δύναται καὶ ἡ φιλοπλουτία, καὶ ἡ φιλοδοξία, καὶ ἄλλα γήινα πρά γματα πεπληρωκότα αὐτοῦ τὴν ψυχὴν ψεκτοῦ πλού του. Ἐπεὶ οὖν δύναταί ποτε ὁ οὕτως πλούσιος ἀπέ χεσθαι μέν τινων φαύλων, ὡς μοιχείας, καὶ φόνου, καὶ κλοπῆς, καὶ ψευδομαρτυρίας, καὶ καθήκοντα δὲ ἀποδιδόναι πρὸς γονεῖς μετά τινος τιμῆς, εἶναι δέ τις καὶ φιλάνθρωπος πρὸς τὸν πλησίον, οὐ μὴν καὶ τέ λειος, συμβολικῶς τῷ τοιούτῳ προστάσσει ὁ Σωτὴρ ἀποδόσθαι τὰ μοχθηρὰ ὑπάρχοντα, καὶ ὡσπερεί παρ ραδοῦναι αὐτὰ ταῖς ἐνεργηκυίαις αὐτὰ δυνάμεσι, πτωχευούσαις παντὸς καλοῦ, καὶ διὰ τοῦτο μὴ ὑφι σταμέναις τὴν ἀπειλὴν, κατὰ τὸ γεγραμμένον Πτωχὸς δὲ οὐχ ὑφίσταται ἀπειλήν.» Αλλ' εὖ οἶδ' ὅτι σφόδρα βίαιος εἶναι δόξει ἡ τοιαύτη ἀπόδοσις, λύουσα μὲν οὐκ ἀγεννῶς τὰ περὶ τελειότητος ηύπο ρημένα· οὐ πάνυ δὲ πείθουσά πως τὸ ἀποθέσθαι τὴν κακίαν, καὶ τὴν ἀπὸ κακίας ἀποδόσθαι ὑπαρξιν, το Ενταῦθα ούν φησι, φήσει, αναβήσεται καὶ ἐρεῖ. Μεντίας. καὶ οἱ ἀπόστολοι τοῦ Χριστοῦ, πρὸς τὸ γενέσθαι του φὸς ἐν Χριστῷ, καὶ ἀνδρεῖος, καὶ δίκαιος, καὶ οὐ φρων, καὶ ἐκτὸς παντὸς πάθους. Φήσει δὲ ὁ οὕτως ἀπολογούμενος, ὅτι οὐκ ἀνάγκη τοῦτο νοηθῆναι αὐτ τῆς ἡμέρας ἁπαντῆσαι τῷ ἀποδεδομένῳ τὰ ὑπάρ χοντα, καὶ διδόντι πτωχοῖς, ἀλλ᾽ ἴσως ἀπ' ἐκείνης μὲν τῆς ἡμέρας ἄρξεται ἡ θεία ἐπισκοπὴ ἐπὶ τὰ τα αῦτα αὐτὸν ἄγειν· λέγω δὲ τὴν ἐπαινετὴν ἀπάθειαν καὶ πᾶσαν τὴν ἀρετήν· προβαίνων δὲ ὡς ὁ διὰ τὴν ἀπὸ τοῦ Θεοῦ εἰς αὐτὸν ἐν Χριστῷ βοήθειαν, μείζων ἔσται, ἕως οὗ αὐξάνων μέγας γένηται το δρα σφόδρα ἐν πάσῃ ἀρετῇ, πάσης ἐξαφανισθείσης τῆς κακίας ἀπὸ τῆς ψυχῆς αὐτοῦ. Καὶ οὐκ ἀναγκα σθήσεταί γε ὁ ταύτην ἀποδεδωκὼς τὴν διήγησιν είν πεῖν τέλειον παρ' αὐτὸ τοῦτο γενέσθαι ἄνθρωπον τὰ ἄλλα ἁμαρτάνοντα. Ετερος δὲ, οὐκ οἶδα μὲν εἰ σκάζων τῇ πίστει, φαντασία τοῦ διαβαίνειν ἐπὶ τὴν φρόνησιν, οὐκ οἶδα δὲ εἰ καὶ μέγεθός τι ζητήσας καὶ εὑρὼν εἰς τοὺς το πους νοημάτων ἀξίων τοῦ Θεοῦ, καταλιπὼν τὴν λέξιν ἐπὶ τροπολογίαν ἀναβήσεται, καὶ ἐρεῖ ὑπάρχοντα ἑκάστῳ εἶναι τὰ ἑπόμενα αὐτῷ μετὰ τὴν ἔξοδον, ὡς εἶναι τῶν ὑπαρχόντων δικαίοις μὲν ἀγαθὴν ὕπαρξιν, φαύλοις δὲ τὴν ἐναντίαν. Ἐνταῦθα οὖν φησι τὸν πολλὰ ἔχοντα κτήματα πλούσιον σύμβολον εἶναι τοῦ πολλὰ κεκτημένου φαῦλα, ἐν οἷς εἶναι δύναται καὶ ἡ φιλοπλουτία, καὶ ἡ φιλοδοξία, καὶ ἄλλα γήινα πρά γματα πεπληρωκότα αὐτοῦ τὴν ψυχὴν ψεκτοῦ πλού του. Ἐπεὶ οὖν δύναταί ποτε ὁ οὕτως πλούσιος ἀπέ χεσθαι μέν τινων φαύλων, ὡς μοιχείας, καὶ φόνου, καὶ κλοπῆς, καὶ ψευδομαρτυρίας, καὶ καθήκοντα δὲ ἀποδιδόναι πρὸς γονεῖς μετά τινος τιμῆς, εἶναι δέ τις καὶ φιλάνθρωπος πρὸς τὸν πλησίον, οὐ μὴν καὶ τέ λειος, συμβολικῶς τῷ τοιούτῳ προστάσσει ὁ Σωτὴρ ἀποδόσθαι τὰ μοχθηρὰ ὑπάρχοντα, καὶ ὡσπερεί παρ ραδοῦναι αὐτὰ ταῖς ἐνεργηκυίαις αὐτὰ δυνάμεσι, πτωχευούσαις παντὸς καλοῦ, καὶ διὰ τοῦτο μὴ ὑφι σταμέναις τὴν ἀπειλὴν, κατὰ τὸ γεγραμμένον Πτωχὸς δὲ οὐχ ὑφίσταται ἀπειλήν.» Αλλ' εὖ οἶδ' ὅτι σφόδρα βίαιος εἶναι δόξει ἡ τοιαύτη ἀπόδοσις, λύουσα μὲν οὐκ ἀγεννῶς τὰ περὶ τελειότητος ηύπο ρημένα· οὐ πάνυ δὲ πείθουσά πως τὸ ἀποθέσθαι τὴν κακίαν, καὶ τὴν ἀπὸ κακίας ἀποδόσθαι ὑπαρξιν, το Ενταῦθα ούν φησι, φήσει, αναβήσεται καὶ ἐρεῖ. Μεντίας. apostoli, ut sapiens in Christo, et fortis, et prudens et omni affectu vacuus efficiatur. At qui ejusmodi explicationem tuendi hujus loci gratia proferet, mi nime necessarium esse dicet, ut ipso die quo quis bona sua vendidit, et pauperibus distribuit, id con tingere nobis animo fingamus, sed ab illo fortasse die hunc ad ea deducere divina cura incipiet; lau dabilem illam ab affectibus immunitatem dico et omnigenam virtutem: deinde vero tanquam Isaac proficiens et crescens ³, propter collatum ipsi a Deo in Christo adjumentum, major erit, donce in omni virtute incrementum capiens, erasa ex ipsius anima omni nequitia, valde valde magnus exsistat. Nec vero qui expositionem hanc tradiderit, dicere coge tur hominem alioqui peccatis deditum eo ipso per fectum evadere. sensus reconditos penetrandi studio, forsitan etiam cogitationum Deo dignarum sublimitate super his locis quæsita ab eo et reperta, relicta littera ad tro pologiam ascendet, et dicet bona uniuscujusque ea esse quæ illum post excessum consequuntur; adeo ut justi bonis aſſuant facultatibus, contrariis vero improbi. llic ergo divitem multa possidenten bona typum ejus esse dicet qui nequitiis multis abundat; inter quas divitiarum amor, gloriæ cupi ditas, et res aliæ terrenæ bonis vituperabilibus ani mam ipsius replentes censeri possunt. Quoniam ergo qui ea ratione dives est, a pravitatibus qui busdam alienus esse potest, velut ab adulterio, et homicidio, et furto, et falsi testimonii dictione, et eum honore aliquo erga parentes officio perfungi, tum et in proximos humanus esse, verumtamen non perfectus; ejusmodi homini per symbola præ eipit Servator ut nefaria hæc bona divendat, et quasi tradat potestatibus ea operantibus, omnium egenis bonorum, proptereaque minas non sustinen tibus, juxta id quod scriptum est: • Qui autem pauper est, increpationem non sustinet.» Hanc porro explicationem valde coactam visum iri ac vio lentam certo scio, quæ propositam quidem de per fectione quæstionem non inscite solvat; non autem nequitiam deponere, et quæ a nequitia proveniunt vis aliquas (quod humanum est) habuerit passiones, et si quis alius hanc inopiam passus fuerit, et magno adjutorio fuerit adjuvatus, Deo exaudiente tantorum pauperumn refrigeratorum preces: qui tamen similes sunt apostolis, aut paulo inferiores, pauperes quidem in corporalibus sicut illi, divites autem in spiritali bus. Aut ita. Iste qui mutavit pro divitiis paupertatem ut fiat perfectus, credens sermonibus Christi, ad juvabitur ratione sicut apostoli Christi, ut sapiens fiat in Christo, ut magnanimis, ut justus, ut castus, et absque omni omnino passione. Non tamen sic debemus intelligere, ut in ipsa die, vel in ipso tempore quo tradiderit bona sua pauperibus, efficiatur omnino perfectus. Sed consequenter ex illa quidem die in cipiet speculatio Dei adducere eum ad omnes virtutes, ut incipiat ex eo proficere sicut Isaac propter adju torium Dei collatum in se, et magis atque magis crescet per singulos dies, donec adjutus sicut Isɔɔ magnus efficiatur valde in omni virtute, omni videlicet malitia avulsa de anima ejus. Et sic qui hanc expo sitionem defendere vult, dicere non cogetur perfectum fieri hominem per hoc ipsum quod tradiderit bona sua pauperibus, alias delinquentem. Intellectuum eminentium et digniorum Christo, relinquens verbi simplicitatem et expositionem moralem transibit, dicens substantiam esse uniuscujusque animæ actus ipsius post exitum, ut sit substantia qui Prov. xiit, 8. Gen. etc. Lege supra Cæterum vide Hieronymum et Theophylactum. apostoli, ut sapiens in Christo, et fortis, et prudens et omni affectu vacuus efficiatur. At qui ejusmodi explicationem tuendi hujus loci gratia proferet, mi nime necessarium esse dicet, ut ipso die quo quis bona sua vendidit, et pauperibus distribuit, id con tingere nobis animo fingamus, sed ab illo fortasse die hunc ad ea deducere divina cura incipiet; lau dabilem illam ab affectibus immunitatem dico et omnigenam virtutem: deinde vero tanquam Isaac proficiens et crescens ³, propter collatum ipsi a Deo in Christo adjumentum, major erit, donce in omni virtute incrementum capiens, erasa ex ipsius anima omni nequitia, valde valde magnus exsistat. Nec vero qui expositionem hanc tradiderit, dicere coge tur hominem alioqui peccatis deditum eo ipso per fectum evadere. sensus reconditos penetrandi studio, forsitan etiam cogitationum Deo dignarum sublimitate super his locis quæsita ab eo et reperta, relicta littera ad tro pologiam ascendet, et dicet bona uniuscujusque ea esse quæ illum post excessum consequuntur; adeo ut justi bonis aſſuant facultatibus, contrariis vero improbi. llic ergo divitem multa possidenten bona typum ejus esse dicet qui nequitiis multis abundat; inter quas divitiarum amor, gloriæ cupi ditas, et res aliæ terrenæ bonis vituperabilibus ani mam ipsius replentes censeri possunt. Quoniam ergo qui ea ratione dives est, a pravitatibus qui busdam alienus esse potest, velut ab adulterio, et homicidio, et furto, et falsi testimonii dictione, et eum honore aliquo erga parentes officio perfungi, tum et in proximos humanus esse, verumtamen non perfectus; ejusmodi homini per symbola præ eipit Servator ut nefaria hæc bona divendat, et quasi tradat potestatibus ea operantibus, omnium egenis bonorum, proptereaque minas non sustinen tibus, juxta id quod scriptum est: • Qui autem pauper est, increpationem non sustinet.» Hanc porro explicationem valde coactam visum iri ac vio lentam certo scio, quæ propositam quidem de per fectione quæstionem non inscite solvat; non autem nequitiam deponere, et quæ a nequitia proveniunt vis aliquas (quod humanum est) habuerit passiones, et si quis alius hanc inopiam passus fuerit, et magno adjutorio fuerit adjuvatus, Deo exaudiente tantorum pauperumn refrigeratorum preces: qui tamen similes sunt apostolis, aut paulo inferiores, pauperes quidem in corporalibus sicut illi, divites autem in spiritali bus. Aut ita. Iste qui mutavit pro divitiis paupertatem ut fiat perfectus, credens sermonibus Christi, ad juvabitur ratione sicut apostoli Christi, ut sapiens fiat in Christo, ut magnanimis, ut justus, ut castus, et absque omni omnino passione. Non tamen sic debemus intelligere, ut in ipsa die, vel in ipso tempore quo tradiderit bona sua pauperibus, efficiatur omnino perfectus. Sed consequenter ex illa quidem die in cipiet speculatio Dei adducere eum ad omnes virtutes, ut incipiat ex eo proficere sicut Isaac propter adju torium Dei collatum in se, et magis atque magis crescet per singulos dies, donec adjutus sicut Isɔɔ magnus efficiatur valde in omni virtute, omni videlicet malitia avulsa de anima ejus. Et sic qui hanc expo sitionem defendere vult, dicere non cogetur perfectum fieri hominem per hoc ipsum quod tradiderit bona sua pauperibus, alias delinquentem. Intellectuum eminentium et digniorum Christo, relinquens verbi simplicitatem et expositionem moralem transibit, dicens substantiam esse uniuscujusque animæ actus ipsius post exitum, ut sit substantia qui Prov. xiit, 8. Gen. etc. Lege supra Cæterum vide Hieronymum et Theophylactum. 18. Alter autem in fide fortasse non constans, 18. Alter autem forsitan abundans fide et studio transeundi ad subtiliora, et ad magnitudinem aliquara 18. Alter autem in fide fortasse non constans, 18. Alter autem forsitan abundans fide et studio transeundi ad subtiliora, et ad magnitudinem aliquara

καὶ ζητήσεις γε ἐν τοῖς ἀνθρώποις ἄλλον μὲν τὸν «κάμηλον» [γενόμενον] εἰσερχόμενον διὰ «τρυμαλιᾶς ῥαφίδος,» ἄλλον δὲ τὸν «πλούσιον» [ἀδυνάτως [μὲν] «ἀνθρώποις» δυνατῶς δὲ τῷ θεῷ] εἰσερχόμενον «εἰς τὴν βασιλείαν τοῦ θεοῦ·» οὕτως δὲ καὶ ἐπὶ τῆς καμήλου καὶ ἐπὶ τῆς «τρυμαλιᾶς» τῆς «ῥαφίδος,» ὁστισποτοῦν ἐὰν εὑρεθῇ κάμηλος καὶ ἡτισοῦν ἐὰν νοηθῇ [κάμηλος] τρυμαλιὰ «ῥαφίδος,» [ἣ] εἰσελεύσεται δι’ ἐκείνης· ὅτι «ἀδύνατον» μὲν «ἀνθρώποις, παρὰ δὲ θεῷ» καὶ τοῦτο δυνατόν. εἰ δὲ ἐμφαίνει ταῦτα καὶ παρίστησι τελικά τινα μυστήρια καὶ ἐπί [τι] τέλος ἄγοντα διά τινων ὁδῶν θεῷ μόνῳ δυνατῶν ἢ μή, ὁ δυνάμενος ἐξεταζέτω. Ἑξῆς ἔστιν ἰδεῖν τὰ περὶ τοῦ «τότε ἀποκριθεὶς ὁ Πέτρος εἶπεν αὐτῷ· ἰδοὺ ἡμεῖς ἀφήκαμεν πάντα καὶ ἠκολουθήσαμέν σοι· τί ἄρα ἔσται ἡμῖν;» καὶ ταῦτα δὲ ὁ μέν τις τηρήσει κατὰ τὴν λέξιν, ὁ δέ τις ἀνασκευάσας τὸ τῆς λέξεως ὡς οὐ μεγαλοφυὲς τροπολογήσει. ὁ μὲν οὖν τῇ λέξει παριστάμενος τοιαῦτα ἐρεῖ· καὶ οἱ ἀπόστολοι τοῦ Χριστοῦ, πρὸς τὸ γενέσθαι του φὸς ἐν Χριστῷ, καὶ ἀνδρεῖος, καὶ δίκαιος, καὶ οὐ φρων, καὶ ἐκτὸς παντὸς πάθους. Φήσει δὲ ὁ οὕτως ἀπολογούμενος, ὅτι οὐκ ἀνάγκη τοῦτο νοηθῆναι αὐτ τῆς ἡμέρας ἁπαντῆσαι τῷ ἀποδεδομένῳ τὰ ὑπάρ χοντα, καὶ διδόντι πτωχοῖς, ἀλλ᾽ ἴσως ἀπ' ἐκείνης μὲν τῆς ἡμέρας ἄρξεται ἡ θεία ἐπισκοπὴ ἐπὶ τὰ τα αῦτα αὐτὸν ἄγειν· λέγω δὲ τὴν ἐπαινετὴν ἀπάθειαν καὶ πᾶσαν τὴν ἀρετήν· προβαίνων δὲ ὡς ὁ διὰ τὴν ἀπὸ τοῦ Θεοῦ εἰς αὐτὸν ἐν Χριστῷ βοήθειαν, μείζων ἔσται, ἕως οὗ αὐξάνων μέγας γένηται το δρα σφόδρα ἐν πάσῃ ἀρετῇ, πάσης ἐξαφανισθείσης τῆς κακίας ἀπὸ τῆς ψυχῆς αὐτοῦ. Καὶ οὐκ ἀναγκα σθήσεταί γε ὁ ταύτην ἀποδεδωκὼς τὴν διήγησιν είν πεῖν τέλειον παρ' αὐτὸ τοῦτο γενέσθαι ἄνθρωπον τὰ ἄλλα ἁμαρτάνοντα. Ετερος δὲ, οὐκ οἶδα μὲν εἰ σκάζων τῇ πίστει, φαντασία τοῦ διαβαίνειν ἐπὶ τὴν φρόνησιν, οὐκ οἶδα δὲ εἰ καὶ μέγεθός τι ζητήσας καὶ εὑρὼν εἰς τοὺς το πους νοημάτων ἀξίων τοῦ Θεοῦ, καταλιπὼν τὴν λέξιν ἐπὶ τροπολογίαν ἀναβήσεται, καὶ ἐρεῖ ὑπάρχοντα ἑκάστῳ εἶναι τὰ ἑπόμενα αὐτῷ μετὰ τὴν ἔξοδον, ὡς εἶναι τῶν ὑπαρχόντων δικαίοις μὲν ἀγαθὴν ὕπαρξιν, φαύλοις δὲ τὴν ἐναντίαν. Ἐνταῦθα οὖν φησι τὸν πολλὰ ἔχοντα κτήματα πλούσιον σύμβολον εἶναι τοῦ πολλὰ κεκτημένου φαῦλα, ἐν οἷς εἶναι δύναται καὶ ἡ φιλοπλουτία, καὶ ἡ φιλοδοξία, καὶ ἄλλα γήινα πρά γματα πεπληρωκότα αὐτοῦ τὴν ψυχὴν ψεκτοῦ πλού του. Ἐπεὶ οὖν δύναταί ποτε ὁ οὕτως πλούσιος ἀπέ χεσθαι μέν τινων φαύλων, ὡς μοιχείας, καὶ φόνου, καὶ κλοπῆς, καὶ ψευδομαρτυρίας, καὶ καθήκοντα δὲ ἀποδιδόναι πρὸς γονεῖς μετά τινος τιμῆς, εἶναι δέ τις καὶ φιλάνθρωπος πρὸς τὸν πλησίον, οὐ μὴν καὶ τέ λειος, συμβολικῶς τῷ τοιούτῳ προστάσσει ὁ Σωτὴρ ἀποδόσθαι τὰ μοχθηρὰ ὑπάρχοντα, καὶ ὡσπερεί παρ ραδοῦναι αὐτὰ ταῖς ἐνεργηκυίαις αὐτὰ δυνάμεσι, πτωχευούσαις παντὸς καλοῦ, καὶ διὰ τοῦτο μὴ ὑφι σταμέναις τὴν ἀπειλὴν, κατὰ τὸ γεγραμμένον Πτωχὸς δὲ οὐχ ὑφίσταται ἀπειλήν.» Αλλ' εὖ οἶδ' ὅτι σφόδρα βίαιος εἶναι δόξει ἡ τοιαύτη ἀπόδοσις, λύουσα μὲν οὐκ ἀγεννῶς τὰ περὶ τελειότητος ηύπο ρημένα· οὐ πάνυ δὲ πείθουσά πως τὸ ἀποθέσθαι τὴν κακίαν, καὶ τὴν ἀπὸ κακίας ἀποδόσθαι ὑπαρξιν, το Ενταῦθα ούν φησι, φήσει, αναβήσεται καὶ ἐρεῖ. Μεντίας. καὶ οἱ ἀπόστολοι τοῦ Χριστοῦ, πρὸς τὸ γενέσθαι του φὸς ἐν Χριστῷ, καὶ ἀνδρεῖος, καὶ δίκαιος, καὶ οὐ φρων, καὶ ἐκτὸς παντὸς πάθους. Φήσει δὲ ὁ οὕτως ἀπολογούμενος, ὅτι οὐκ ἀνάγκη τοῦτο νοηθῆναι αὐτ τῆς ἡμέρας ἁπαντῆσαι τῷ ἀποδεδομένῳ τὰ ὑπάρ χοντα, καὶ διδόντι πτωχοῖς, ἀλλ᾽ ἴσως ἀπ' ἐκείνης μὲν τῆς ἡμέρας ἄρξεται ἡ θεία ἐπισκοπὴ ἐπὶ τὰ τα αῦτα αὐτὸν ἄγειν· λέγω δὲ τὴν ἐπαινετὴν ἀπάθειαν καὶ πᾶσαν τὴν ἀρετήν· προβαίνων δὲ ὡς ὁ διὰ τὴν ἀπὸ τοῦ Θεοῦ εἰς αὐτὸν ἐν Χριστῷ βοήθειαν, μείζων ἔσται, ἕως οὗ αὐξάνων μέγας γένηται το δρα σφόδρα ἐν πάσῃ ἀρετῇ, πάσης ἐξαφανισθείσης τῆς κακίας ἀπὸ τῆς ψυχῆς αὐτοῦ. Καὶ οὐκ ἀναγκα σθήσεταί γε ὁ ταύτην ἀποδεδωκὼς τὴν διήγησιν είν πεῖν τέλειον παρ' αὐτὸ τοῦτο γενέσθαι ἄνθρωπον τὰ ἄλλα ἁμαρτάνοντα. Ετερος δὲ, οὐκ οἶδα μὲν εἰ σκάζων τῇ πίστει, φαντασία τοῦ διαβαίνειν ἐπὶ τὴν φρόνησιν, οὐκ οἶδα δὲ εἰ καὶ μέγεθός τι ζητήσας καὶ εὑρὼν εἰς τοὺς το πους νοημάτων ἀξίων τοῦ Θεοῦ, καταλιπὼν τὴν λέξιν ἐπὶ τροπολογίαν ἀναβήσεται, καὶ ἐρεῖ ὑπάρχοντα ἑκάστῳ εἶναι τὰ ἑπόμενα αὐτῷ μετὰ τὴν ἔξοδον, ὡς εἶναι τῶν ὑπαρχόντων δικαίοις μὲν ἀγαθὴν ὕπαρξιν, φαύλοις δὲ τὴν ἐναντίαν. Ἐνταῦθα οὖν φησι τὸν πολλὰ ἔχοντα κτήματα πλούσιον σύμβολον εἶναι τοῦ πολλὰ κεκτημένου φαῦλα, ἐν οἷς εἶναι δύναται καὶ ἡ φιλοπλουτία, καὶ ἡ φιλοδοξία, καὶ ἄλλα γήινα πρά γματα πεπληρωκότα αὐτοῦ τὴν ψυχὴν ψεκτοῦ πλού του. Ἐπεὶ οὖν δύναταί ποτε ὁ οὕτως πλούσιος ἀπέ χεσθαι μέν τινων φαύλων, ὡς μοιχείας, καὶ φόνου, καὶ κλοπῆς, καὶ ψευδομαρτυρίας, καὶ καθήκοντα δὲ ἀποδιδόναι πρὸς γονεῖς μετά τινος τιμῆς, εἶναι δέ τις καὶ φιλάνθρωπος πρὸς τὸν πλησίον, οὐ μὴν καὶ τέ λειος, συμβολικῶς τῷ τοιούτῳ προστάσσει ὁ Σωτὴρ ἀποδόσθαι τὰ μοχθηρὰ ὑπάρχοντα, καὶ ὡσπερεί παρ ραδοῦναι αὐτὰ ταῖς ἐνεργηκυίαις αὐτὰ δυνάμεσι, πτωχευούσαις παντὸς καλοῦ, καὶ διὰ τοῦτο μὴ ὑφι σταμέναις τὴν ἀπειλὴν, κατὰ τὸ γεγραμμένον Πτωχὸς δὲ οὐχ ὑφίσταται ἀπειλήν.» Αλλ' εὖ οἶδ' ὅτι σφόδρα βίαιος εἶναι δόξει ἡ τοιαύτη ἀπόδοσις, λύουσα μὲν οὐκ ἀγεννῶς τὰ περὶ τελειότητος ηύπο ρημένα· οὐ πάνυ δὲ πείθουσά πως τὸ ἀποθέσθαι τὴν κακίαν, καὶ τὴν ἀπὸ κακίας ἀποδόσθαι ὑπαρξιν, το Ενταῦθα ούν φησι, φήσει, αναβήσεται καὶ ἐρεῖ. Μεντίας. apostoli, ut sapiens in Christo, et fortis, et prudens et omni affectu vacuus efficiatur. At qui ejusmodi explicationem tuendi hujus loci gratia proferet, mi nime necessarium esse dicet, ut ipso die quo quis bona sua vendidit, et pauperibus distribuit, id con tingere nobis animo fingamus, sed ab illo fortasse die hunc ad ea deducere divina cura incipiet; lau dabilem illam ab affectibus immunitatem dico et omnigenam virtutem: deinde vero tanquam Isaac proficiens et crescens ³, propter collatum ipsi a Deo in Christo adjumentum, major erit, donce in omni virtute incrementum capiens, erasa ex ipsius anima omni nequitia, valde valde magnus exsistat. Nec vero qui expositionem hanc tradiderit, dicere coge tur hominem alioqui peccatis deditum eo ipso per fectum evadere. sensus reconditos penetrandi studio, forsitan etiam cogitationum Deo dignarum sublimitate super his locis quæsita ab eo et reperta, relicta littera ad tro pologiam ascendet, et dicet bona uniuscujusque ea esse quæ illum post excessum consequuntur; adeo ut justi bonis aſſuant facultatibus, contrariis vero improbi. llic ergo divitem multa possidenten bona typum ejus esse dicet qui nequitiis multis abundat; inter quas divitiarum amor, gloriæ cupi ditas, et res aliæ terrenæ bonis vituperabilibus ani mam ipsius replentes censeri possunt. Quoniam ergo qui ea ratione dives est, a pravitatibus qui busdam alienus esse potest, velut ab adulterio, et homicidio, et furto, et falsi testimonii dictione, et eum honore aliquo erga parentes officio perfungi, tum et in proximos humanus esse, verumtamen non perfectus; ejusmodi homini per symbola præ eipit Servator ut nefaria hæc bona divendat, et quasi tradat potestatibus ea operantibus, omnium egenis bonorum, proptereaque minas non sustinen tibus, juxta id quod scriptum est: • Qui autem pauper est, increpationem non sustinet.» Hanc porro explicationem valde coactam visum iri ac vio lentam certo scio, quæ propositam quidem de per fectione quæstionem non inscite solvat; non autem nequitiam deponere, et quæ a nequitia proveniunt vis aliquas (quod humanum est) habuerit passiones, et si quis alius hanc inopiam passus fuerit, et magno adjutorio fuerit adjuvatus, Deo exaudiente tantorum pauperumn refrigeratorum preces: qui tamen similes sunt apostolis, aut paulo inferiores, pauperes quidem in corporalibus sicut illi, divites autem in spiritali bus. Aut ita. Iste qui mutavit pro divitiis paupertatem ut fiat perfectus, credens sermonibus Christi, ad juvabitur ratione sicut apostoli Christi, ut sapiens fiat in Christo, ut magnanimis, ut justus, ut castus, et absque omni omnino passione. Non tamen sic debemus intelligere, ut in ipsa die, vel in ipso tempore quo tradiderit bona sua pauperibus, efficiatur omnino perfectus. Sed consequenter ex illa quidem die in cipiet speculatio Dei adducere eum ad omnes virtutes, ut incipiat ex eo proficere sicut Isaac propter adju torium Dei collatum in se, et magis atque magis crescet per singulos dies, donec adjutus sicut Isɔɔ magnus efficiatur valde in omni virtute, omni videlicet malitia avulsa de anima ejus. Et sic qui hanc expo sitionem defendere vult, dicere non cogetur perfectum fieri hominem per hoc ipsum quod tradiderit bona sua pauperibus, alias delinquentem. Intellectuum eminentium et digniorum Christo, relinquens verbi simplicitatem et expositionem moralem transibit, dicens substantiam esse uniuscujusque animæ actus ipsius post exitum, ut sit substantia qui Prov. xiit, 8. Gen. etc. Lege supra Cæterum vide Hieronymum et Theophylactum. apostoli, ut sapiens in Christo, et fortis, et prudens et omni affectu vacuus efficiatur. At qui ejusmodi explicationem tuendi hujus loci gratia proferet, mi nime necessarium esse dicet, ut ipso die quo quis bona sua vendidit, et pauperibus distribuit, id con tingere nobis animo fingamus, sed ab illo fortasse die hunc ad ea deducere divina cura incipiet; lau dabilem illam ab affectibus immunitatem dico et omnigenam virtutem: deinde vero tanquam Isaac proficiens et crescens ³, propter collatum ipsi a Deo in Christo adjumentum, major erit, donce in omni virtute incrementum capiens, erasa ex ipsius anima omni nequitia, valde valde magnus exsistat. Nec vero qui expositionem hanc tradiderit, dicere coge tur hominem alioqui peccatis deditum eo ipso per fectum evadere. sensus reconditos penetrandi studio, forsitan etiam cogitationum Deo dignarum sublimitate super his locis quæsita ab eo et reperta, relicta littera ad tro pologiam ascendet, et dicet bona uniuscujusque ea esse quæ illum post excessum consequuntur; adeo ut justi bonis aſſuant facultatibus, contrariis vero improbi. llic ergo divitem multa possidenten bona typum ejus esse dicet qui nequitiis multis abundat; inter quas divitiarum amor, gloriæ cupi ditas, et res aliæ terrenæ bonis vituperabilibus ani mam ipsius replentes censeri possunt. Quoniam ergo qui ea ratione dives est, a pravitatibus qui busdam alienus esse potest, velut ab adulterio, et homicidio, et furto, et falsi testimonii dictione, et eum honore aliquo erga parentes officio perfungi, tum et in proximos humanus esse, verumtamen non perfectus; ejusmodi homini per symbola præ eipit Servator ut nefaria hæc bona divendat, et quasi tradat potestatibus ea operantibus, omnium egenis bonorum, proptereaque minas non sustinen tibus, juxta id quod scriptum est: • Qui autem pauper est, increpationem non sustinet.» Hanc porro explicationem valde coactam visum iri ac vio lentam certo scio, quæ propositam quidem de per fectione quæstionem non inscite solvat; non autem nequitiam deponere, et quæ a nequitia proveniunt vis aliquas (quod humanum est) habuerit passiones, et si quis alius hanc inopiam passus fuerit, et magno adjutorio fuerit adjuvatus, Deo exaudiente tantorum pauperumn refrigeratorum preces: qui tamen similes sunt apostolis, aut paulo inferiores, pauperes quidem in corporalibus sicut illi, divites autem in spiritali bus. Aut ita. Iste qui mutavit pro divitiis paupertatem ut fiat perfectus, credens sermonibus Christi, ad juvabitur ratione sicut apostoli Christi, ut sapiens fiat in Christo, ut magnanimis, ut justus, ut castus, et absque omni omnino passione. Non tamen sic debemus intelligere, ut in ipsa die, vel in ipso tempore quo tradiderit bona sua pauperibus, efficiatur omnino perfectus. Sed consequenter ex illa quidem die in cipiet speculatio Dei adducere eum ad omnes virtutes, ut incipiat ex eo proficere sicut Isaac propter adju torium Dei collatum in se, et magis atque magis crescet per singulos dies, donec adjutus sicut Isɔɔ magnus efficiatur valde in omni virtute, omni videlicet malitia avulsa de anima ejus. Et sic qui hanc expo sitionem defendere vult, dicere non cogetur perfectum fieri hominem per hoc ipsum quod tradiderit bona sua pauperibus, alias delinquentem. Intellectuum eminentium et digniorum Christo, relinquens verbi simplicitatem et expositionem moralem transibit, dicens substantiam esse uniuscujusque animæ actus ipsius post exitum, ut sit substantia qui Prov. xiit, 8. Gen. etc. Lege supra Cæterum vide Hieronymum et Theophylactum. 18. Alter autem in fide fortasse non constans, 18. Alter autem forsitan abundans fide et studio transeundi ad subtiliora, et ad magnitudinem aliquara 18. Alter autem in fide fortasse non constans, 18. Alter autem forsitan abundans fide et studio transeundi ad subtiliora, et ad magnitudinem aliquara

καὶ ζητήσεις γε ἐν τοῖς ἀνθρώποις ἄλλον μὲν τὸν «κάμηλον» [γενόμενον] εἰσερχόμενον διὰ «τρυμαλιᾶς ῥαφίδος,» ἄλλον δὲ τὸν «πλούσιον» [ἀδυνάτως [μὲν] «ἀνθρώποις» δυνατῶς δὲ τῷ θεῷ] εἰσερχόμενον «εἰς τὴν βασιλείαν τοῦ θεοῦ·» οὕτως δὲ καὶ ἐπὶ τῆς καμήλου καὶ ἐπὶ τῆς «τρυμαλιᾶς» τῆς «ῥαφίδος,» ὁστισποτοῦν ἐὰν εὑρεθῇ κάμηλος καὶ ἡτισοῦν ἐὰν νοηθῇ [κάμηλος] τρυμαλιὰ «ῥαφίδος,» [ἣ] εἰσελεύσεται δι’ ἐκείνης· ὅτι «ἀδύνατον» μὲν «ἀνθρώποις, παρὰ δὲ θεῷ» καὶ τοῦτο δυνατόν. εἰ δὲ ἐμφαίνει ταῦτα καὶ παρίστησι τελικά τινα μυστήρια καὶ ἐπί [τι] τέλος ἄγοντα διά τινων ὁδῶν θεῷ μόνῳ δυνατῶν ἢ μή, ὁ δυνάμενος ἐξεταζέτω. Ἑξῆς ἔστιν ἰδεῖν τὰ περὶ τοῦ «τότε ἀποκριθεὶς ὁ Πέτρος εἶπεν αὐτῷ· ἰδοὺ ἡμεῖς ἀφήκαμεν πάντα καὶ ἠκολουθήσαμέν σοι· τί ἄρα ἔσται ἡμῖν;» καὶ ταῦτα δὲ ὁ μέν τις τηρήσει κατὰ τὴν λέξιν, ὁ δέ τις ἀνασκευάσας τὸ τῆς λέξεως ὡς οὐ μεγαλοφυὲς τροπολογήσει. ὁ μὲν οὖν τῇ λέξει παριστάμενος τοιαῦτα ἐρεῖ· καὶ οἱ ἀπόστολοι τοῦ Χριστοῦ, πρὸς τὸ γενέσθαι του φὸς ἐν Χριστῷ, καὶ ἀνδρεῖος, καὶ δίκαιος, καὶ οὐ φρων, καὶ ἐκτὸς παντὸς πάθους. Φήσει δὲ ὁ οὕτως ἀπολογούμενος, ὅτι οὐκ ἀνάγκη τοῦτο νοηθῆναι αὐτ τῆς ἡμέρας ἁπαντῆσαι τῷ ἀποδεδομένῳ τὰ ὑπάρ χοντα, καὶ διδόντι πτωχοῖς, ἀλλ᾽ ἴσως ἀπ' ἐκείνης μὲν τῆς ἡμέρας ἄρξεται ἡ θεία ἐπισκοπὴ ἐπὶ τὰ τα αῦτα αὐτὸν ἄγειν· λέγω δὲ τὴν ἐπαινετὴν ἀπάθειαν καὶ πᾶσαν τὴν ἀρετήν· προβαίνων δὲ ὡς ὁ διὰ τὴν ἀπὸ τοῦ Θεοῦ εἰς αὐτὸν ἐν Χριστῷ βοήθειαν, μείζων ἔσται, ἕως οὗ αὐξάνων μέγας γένηται το δρα σφόδρα ἐν πάσῃ ἀρετῇ, πάσης ἐξαφανισθείσης τῆς κακίας ἀπὸ τῆς ψυχῆς αὐτοῦ. Καὶ οὐκ ἀναγκα σθήσεταί γε ὁ ταύτην ἀποδεδωκὼς τὴν διήγησιν είν πεῖν τέλειον παρ' αὐτὸ τοῦτο γενέσθαι ἄνθρωπον τὰ ἄλλα ἁμαρτάνοντα. Ετερος δὲ, οὐκ οἶδα μὲν εἰ σκάζων τῇ πίστει, φαντασία τοῦ διαβαίνειν ἐπὶ τὴν φρόνησιν, οὐκ οἶδα δὲ εἰ καὶ μέγεθός τι ζητήσας καὶ εὑρὼν εἰς τοὺς το πους νοημάτων ἀξίων τοῦ Θεοῦ, καταλιπὼν τὴν λέξιν ἐπὶ τροπολογίαν ἀναβήσεται, καὶ ἐρεῖ ὑπάρχοντα ἑκάστῳ εἶναι τὰ ἑπόμενα αὐτῷ μετὰ τὴν ἔξοδον, ὡς εἶναι τῶν ὑπαρχόντων δικαίοις μὲν ἀγαθὴν ὕπαρξιν, φαύλοις δὲ τὴν ἐναντίαν. Ἐνταῦθα οὖν φησι τὸν πολλὰ ἔχοντα κτήματα πλούσιον σύμβολον εἶναι τοῦ πολλὰ κεκτημένου φαῦλα, ἐν οἷς εἶναι δύναται καὶ ἡ φιλοπλουτία, καὶ ἡ φιλοδοξία, καὶ ἄλλα γήινα πρά γματα πεπληρωκότα αὐτοῦ τὴν ψυχὴν ψεκτοῦ πλού του. Ἐπεὶ οὖν δύναταί ποτε ὁ οὕτως πλούσιος ἀπέ χεσθαι μέν τινων φαύλων, ὡς μοιχείας, καὶ φόνου, καὶ κλοπῆς, καὶ ψευδομαρτυρίας, καὶ καθήκοντα δὲ ἀποδιδόναι πρὸς γονεῖς μετά τινος τιμῆς, εἶναι δέ τις καὶ φιλάνθρωπος πρὸς τὸν πλησίον, οὐ μὴν καὶ τέ λειος, συμβολικῶς τῷ τοιούτῳ προστάσσει ὁ Σωτὴρ ἀποδόσθαι τὰ μοχθηρὰ ὑπάρχοντα, καὶ ὡσπερεί παρ ραδοῦναι αὐτὰ ταῖς ἐνεργηκυίαις αὐτὰ δυνάμεσι, πτωχευούσαις παντὸς καλοῦ, καὶ διὰ τοῦτο μὴ ὑφι σταμέναις τὴν ἀπειλὴν, κατὰ τὸ γεγραμμένον Πτωχὸς δὲ οὐχ ὑφίσταται ἀπειλήν.» Αλλ' εὖ οἶδ' ὅτι σφόδρα βίαιος εἶναι δόξει ἡ τοιαύτη ἀπόδοσις, λύουσα μὲν οὐκ ἀγεννῶς τὰ περὶ τελειότητος ηύπο ρημένα· οὐ πάνυ δὲ πείθουσά πως τὸ ἀποθέσθαι τὴν κακίαν, καὶ τὴν ἀπὸ κακίας ἀποδόσθαι ὑπαρξιν, το Ενταῦθα ούν φησι, φήσει, αναβήσεται καὶ ἐρεῖ. Μεντίας. καὶ οἱ ἀπόστολοι τοῦ Χριστοῦ, πρὸς τὸ γενέσθαι του φὸς ἐν Χριστῷ, καὶ ἀνδρεῖος, καὶ δίκαιος, καὶ οὐ φρων, καὶ ἐκτὸς παντὸς πάθους. Φήσει δὲ ὁ οὕτως ἀπολογούμενος, ὅτι οὐκ ἀνάγκη τοῦτο νοηθῆναι αὐτ τῆς ἡμέρας ἁπαντῆσαι τῷ ἀποδεδομένῳ τὰ ὑπάρ χοντα, καὶ διδόντι πτωχοῖς, ἀλλ᾽ ἴσως ἀπ' ἐκείνης μὲν τῆς ἡμέρας ἄρξεται ἡ θεία ἐπισκοπὴ ἐπὶ τὰ τα αῦτα αὐτὸν ἄγειν· λέγω δὲ τὴν ἐπαινετὴν ἀπάθειαν καὶ πᾶσαν τὴν ἀρετήν· προβαίνων δὲ ὡς ὁ διὰ τὴν ἀπὸ τοῦ Θεοῦ εἰς αὐτὸν ἐν Χριστῷ βοήθειαν, μείζων ἔσται, ἕως οὗ αὐξάνων μέγας γένηται το δρα σφόδρα ἐν πάσῃ ἀρετῇ, πάσης ἐξαφανισθείσης τῆς κακίας ἀπὸ τῆς ψυχῆς αὐτοῦ. Καὶ οὐκ ἀναγκα σθήσεταί γε ὁ ταύτην ἀποδεδωκὼς τὴν διήγησιν είν πεῖν τέλειον παρ' αὐτὸ τοῦτο γενέσθαι ἄνθρωπον τὰ ἄλλα ἁμαρτάνοντα. Ετερος δὲ, οὐκ οἶδα μὲν εἰ σκάζων τῇ πίστει, φαντασία τοῦ διαβαίνειν ἐπὶ τὴν φρόνησιν, οὐκ οἶδα δὲ εἰ καὶ μέγεθός τι ζητήσας καὶ εὑρὼν εἰς τοὺς το πους νοημάτων ἀξίων τοῦ Θεοῦ, καταλιπὼν τὴν λέξιν ἐπὶ τροπολογίαν ἀναβήσεται, καὶ ἐρεῖ ὑπάρχοντα ἑκάστῳ εἶναι τὰ ἑπόμενα αὐτῷ μετὰ τὴν ἔξοδον, ὡς εἶναι τῶν ὑπαρχόντων δικαίοις μὲν ἀγαθὴν ὕπαρξιν, φαύλοις δὲ τὴν ἐναντίαν. Ἐνταῦθα οὖν φησι τὸν πολλὰ ἔχοντα κτήματα πλούσιον σύμβολον εἶναι τοῦ πολλὰ κεκτημένου φαῦλα, ἐν οἷς εἶναι δύναται καὶ ἡ φιλοπλουτία, καὶ ἡ φιλοδοξία, καὶ ἄλλα γήινα πρά γματα πεπληρωκότα αὐτοῦ τὴν ψυχὴν ψεκτοῦ πλού του. Ἐπεὶ οὖν δύναταί ποτε ὁ οὕτως πλούσιος ἀπέ χεσθαι μέν τινων φαύλων, ὡς μοιχείας, καὶ φόνου, καὶ κλοπῆς, καὶ ψευδομαρτυρίας, καὶ καθήκοντα δὲ ἀποδιδόναι πρὸς γονεῖς μετά τινος τιμῆς, εἶναι δέ τις καὶ φιλάνθρωπος πρὸς τὸν πλησίον, οὐ μὴν καὶ τέ λειος, συμβολικῶς τῷ τοιούτῳ προστάσσει ὁ Σωτὴρ ἀποδόσθαι τὰ μοχθηρὰ ὑπάρχοντα, καὶ ὡσπερεί παρ ραδοῦναι αὐτὰ ταῖς ἐνεργηκυίαις αὐτὰ δυνάμεσι, πτωχευούσαις παντὸς καλοῦ, καὶ διὰ τοῦτο μὴ ὑφι σταμέναις τὴν ἀπειλὴν, κατὰ τὸ γεγραμμένον Πτωχὸς δὲ οὐχ ὑφίσταται ἀπειλήν.» Αλλ' εὖ οἶδ' ὅτι σφόδρα βίαιος εἶναι δόξει ἡ τοιαύτη ἀπόδοσις, λύουσα μὲν οὐκ ἀγεννῶς τὰ περὶ τελειότητος ηύπο ρημένα· οὐ πάνυ δὲ πείθουσά πως τὸ ἀποθέσθαι τὴν κακίαν, καὶ τὴν ἀπὸ κακίας ἀποδόσθαι ὑπαρξιν, το Ενταῦθα ούν φησι, φήσει, αναβήσεται καὶ ἐρεῖ. Μεντίας. apostoli, ut sapiens in Christo, et fortis, et prudens et omni affectu vacuus efficiatur. At qui ejusmodi explicationem tuendi hujus loci gratia proferet, mi nime necessarium esse dicet, ut ipso die quo quis bona sua vendidit, et pauperibus distribuit, id con tingere nobis animo fingamus, sed ab illo fortasse die hunc ad ea deducere divina cura incipiet; lau dabilem illam ab affectibus immunitatem dico et omnigenam virtutem: deinde vero tanquam Isaac proficiens et crescens ³, propter collatum ipsi a Deo in Christo adjumentum, major erit, donce in omni virtute incrementum capiens, erasa ex ipsius anima omni nequitia, valde valde magnus exsistat. Nec vero qui expositionem hanc tradiderit, dicere coge tur hominem alioqui peccatis deditum eo ipso per fectum evadere. sensus reconditos penetrandi studio, forsitan etiam cogitationum Deo dignarum sublimitate super his locis quæsita ab eo et reperta, relicta littera ad tro pologiam ascendet, et dicet bona uniuscujusque ea esse quæ illum post excessum consequuntur; adeo ut justi bonis aſſuant facultatibus, contrariis vero improbi. llic ergo divitem multa possidenten bona typum ejus esse dicet qui nequitiis multis abundat; inter quas divitiarum amor, gloriæ cupi ditas, et res aliæ terrenæ bonis vituperabilibus ani mam ipsius replentes censeri possunt. Quoniam ergo qui ea ratione dives est, a pravitatibus qui busdam alienus esse potest, velut ab adulterio, et homicidio, et furto, et falsi testimonii dictione, et eum honore aliquo erga parentes officio perfungi, tum et in proximos humanus esse, verumtamen non perfectus; ejusmodi homini per symbola præ eipit Servator ut nefaria hæc bona divendat, et quasi tradat potestatibus ea operantibus, omnium egenis bonorum, proptereaque minas non sustinen tibus, juxta id quod scriptum est: • Qui autem pauper est, increpationem non sustinet.» Hanc porro explicationem valde coactam visum iri ac vio lentam certo scio, quæ propositam quidem de per fectione quæstionem non inscite solvat; non autem nequitiam deponere, et quæ a nequitia proveniunt vis aliquas (quod humanum est) habuerit passiones, et si quis alius hanc inopiam passus fuerit, et magno adjutorio fuerit adjuvatus, Deo exaudiente tantorum pauperumn refrigeratorum preces: qui tamen similes sunt apostolis, aut paulo inferiores, pauperes quidem in corporalibus sicut illi, divites autem in spiritali bus. Aut ita. Iste qui mutavit pro divitiis paupertatem ut fiat perfectus, credens sermonibus Christi, ad juvabitur ratione sicut apostoli Christi, ut sapiens fiat in Christo, ut magnanimis, ut justus, ut castus, et absque omni omnino passione. Non tamen sic debemus intelligere, ut in ipsa die, vel in ipso tempore quo tradiderit bona sua pauperibus, efficiatur omnino perfectus. Sed consequenter ex illa quidem die in cipiet speculatio Dei adducere eum ad omnes virtutes, ut incipiat ex eo proficere sicut Isaac propter adju torium Dei collatum in se, et magis atque magis crescet per singulos dies, donec adjutus sicut Isɔɔ magnus efficiatur valde in omni virtute, omni videlicet malitia avulsa de anima ejus. Et sic qui hanc expo sitionem defendere vult, dicere non cogetur perfectum fieri hominem per hoc ipsum quod tradiderit bona sua pauperibus, alias delinquentem. Intellectuum eminentium et digniorum Christo, relinquens verbi simplicitatem et expositionem moralem transibit, dicens substantiam esse uniuscujusque animæ actus ipsius post exitum, ut sit substantia qui Prov. xiit, 8. Gen. etc. Lege supra Cæterum vide Hieronymum et Theophylactum. apostoli, ut sapiens in Christo, et fortis, et prudens et omni affectu vacuus efficiatur. At qui ejusmodi explicationem tuendi hujus loci gratia proferet, mi nime necessarium esse dicet, ut ipso die quo quis bona sua vendidit, et pauperibus distribuit, id con tingere nobis animo fingamus, sed ab illo fortasse die hunc ad ea deducere divina cura incipiet; lau dabilem illam ab affectibus immunitatem dico et omnigenam virtutem: deinde vero tanquam Isaac proficiens et crescens ³, propter collatum ipsi a Deo in Christo adjumentum, major erit, donce in omni virtute incrementum capiens, erasa ex ipsius anima omni nequitia, valde valde magnus exsistat. Nec vero qui expositionem hanc tradiderit, dicere coge tur hominem alioqui peccatis deditum eo ipso per fectum evadere. sensus reconditos penetrandi studio, forsitan etiam cogitationum Deo dignarum sublimitate super his locis quæsita ab eo et reperta, relicta littera ad tro pologiam ascendet, et dicet bona uniuscujusque ea esse quæ illum post excessum consequuntur; adeo ut justi bonis aſſuant facultatibus, contrariis vero improbi. llic ergo divitem multa possidenten bona typum ejus esse dicet qui nequitiis multis abundat; inter quas divitiarum amor, gloriæ cupi ditas, et res aliæ terrenæ bonis vituperabilibus ani mam ipsius replentes censeri possunt. Quoniam ergo qui ea ratione dives est, a pravitatibus qui busdam alienus esse potest, velut ab adulterio, et homicidio, et furto, et falsi testimonii dictione, et eum honore aliquo erga parentes officio perfungi, tum et in proximos humanus esse, verumtamen non perfectus; ejusmodi homini per symbola præ eipit Servator ut nefaria hæc bona divendat, et quasi tradat potestatibus ea operantibus, omnium egenis bonorum, proptereaque minas non sustinen tibus, juxta id quod scriptum est: • Qui autem pauper est, increpationem non sustinet.» Hanc porro explicationem valde coactam visum iri ac vio lentam certo scio, quæ propositam quidem de per fectione quæstionem non inscite solvat; non autem nequitiam deponere, et quæ a nequitia proveniunt vis aliquas (quod humanum est) habuerit passiones, et si quis alius hanc inopiam passus fuerit, et magno adjutorio fuerit adjuvatus, Deo exaudiente tantorum pauperumn refrigeratorum preces: qui tamen similes sunt apostolis, aut paulo inferiores, pauperes quidem in corporalibus sicut illi, divites autem in spiritali bus. Aut ita. Iste qui mutavit pro divitiis paupertatem ut fiat perfectus, credens sermonibus Christi, ad juvabitur ratione sicut apostoli Christi, ut sapiens fiat in Christo, ut magnanimis, ut justus, ut castus, et absque omni omnino passione. Non tamen sic debemus intelligere, ut in ipsa die, vel in ipso tempore quo tradiderit bona sua pauperibus, efficiatur omnino perfectus. Sed consequenter ex illa quidem die in cipiet speculatio Dei adducere eum ad omnes virtutes, ut incipiat ex eo proficere sicut Isaac propter adju torium Dei collatum in se, et magis atque magis crescet per singulos dies, donec adjutus sicut Isɔɔ magnus efficiatur valde in omni virtute, omni videlicet malitia avulsa de anima ejus. Et sic qui hanc expo sitionem defendere vult, dicere non cogetur perfectum fieri hominem per hoc ipsum quod tradiderit bona sua pauperibus, alias delinquentem. Intellectuum eminentium et digniorum Christo, relinquens verbi simplicitatem et expositionem moralem transibit, dicens substantiam esse uniuscujusque animæ actus ipsius post exitum, ut sit substantia qui Prov. xiit, 8. Gen. etc. Lege supra Cæterum vide Hieronymum et Theophylactum. 18. Alter autem in fide fortasse non constans, 18. Alter autem forsitan abundans fide et studio transeundi ad subtiliora, et ad magnitudinem aliquara 18. Alter autem in fide fortasse non constans, 18. Alter autem forsitan abundans fide et studio transeundi ad subtiliora, et ad magnitudinem aliquara

Μέγα οὖν δηλοῦται περὶ τοῦ Πέτρου καὶ τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ, ἐπείπερ ἀκούσαντες τὸ «δεῦτε ἀκολουθεῖτέ μοι, καὶ ποιήσω ὑμᾶς ἁλιεῖς ἀνθρώπων» μηδὲν ἀναβαλλόμενοι «εὐθέως ἀφέντες τὰ δίκτυα ἠκολούθησαν αὐτῷ», οὐ μιμησάμενοι τὸν εἰπόντα· «ἀλλὰ πρῶτον ἐπίτρεψόν μοι εἰς τὸν οἶκόν μου ἀπελθεῖν καὶ ἀποτάξασθαι τοῖς εἰς τὸν οἶκόν μου», οὐδὲ παραπλήσιόν τι ποιήσαντες τῷ λέγοντι· «ἐπίτρεψόν μοι πρῶτον ἀπελθεῖν καὶ θάψαι τὸν πατέρα μου». καὶ πρόσχες ἐπιμελῶς ὅτι ἀξιολόγως πληγέντες ὑπὸ τῆς προστάξεως τοῦ Ἰησοῦ καὶ τῆς ἐπαγγελίας αὐτοῦ, καὶ πιστεύσαντες ὅτι ὀλίγην ἁλιευτικὴν καταλιπόντες τὴν ἰχθύων ἀνθρώπους ἔμελλον ἀγρεύειν πρὸς σωτηρίαν, καὶ οἱονεὶ τρωθέντες ὑπό τε τῆς εἰς τὸν Ἰησοῦν καὶ ἧς ἐπηγγείλατο αὐτοῖς διακονίας φιλανθρώπου μέλλουσιν ἀνθρώπους θηρεύειν, «εὐθέως ἀφέντες τὰ δίκτυα» καὶ ὡσπερεὶ ἐπιλαθόμενοι τῶν οἴκοι «ἠκολούθησαν αὐτῷ», ὡς ἄξιον γεγονέναι [τοῦ] ἐπ’ ἐκείνῃ τῇ ὁρμῇ τὸν Πέτρον σεμνύνασθαι καὶ εἰρηκέναι τὸ προειρημένον. ἅμα δὲ παρατηρητέον ὅτι τοῦτο εἴρηκεν «ὁ Πέτρος» κατανοήσας μὲν τὴν εἰρημένην ὑπὸ τοῦ Ἰησοῦ φωνήν· καὶ δοῦναι πτωχοίς. Ἐν τοιούτῳ προσκατειλημμένος τόπῳ ὁ ταύτῃ παριστάμενος τῇ δόξῃ, φήσει πε πληρῶσθαι τὸν ἁμαρτωλὸν πνευμάτων κατὰ τὴν ἀνα λογίαν τῶν ἁμαρτημάτων· οἷον εἰ πόρνος εἴη, τοῦ λεγομένου ἐν τοῖς προφήταις πνεύματος πορνείας εἰ δὲ θυμικός, πνεύματος θυμοῦ· οὕτω δὲ καὶ εἰ και τάλαλος, πνεύματος καταλαλιᾶς. Ταῦτα οὖν τις ἐκτή σατο τὰ ὑπάρχοντα φαῦλος ῶν, καὶ γενόμενος τῇ μετα οχῇ τῶν χειρόνων πνευμάτων Τυφώνος πολυπλοκώ τερος "Ωσπερ δ' ἐκτήσατο αὐτὰ, ὠνησάμενος προαιρέσει εικούσῃ τοῖς φαύλοις, οὕτως ἀποδοῦτο ἂν οἷς θέλει ὁ λόγος οὗτος πτωχοίς διὰ τοῦ πείθεσθαι τῷ Ἰησοῦ· ὡς γὰρ ἡ εἰρήνη τῶν ἀποστόλων πρὸς αὐτοὺς ἀνακάμπτει, ἐὰν μὴ υἱὸς εἰρήνης τύχοι εἶναι ὁ ἀκούων τό· «Εἰρήνη ὑμῖν, οὕτως ἡ πορνεία, καὶ πάντα τὰ ἁμαρτήματα, πάντα ἀνακάμψαι ἂν πρὸς τοὺς αἰτίους τῶν ἁμαρτημάτων πτωχούς. Καὶ ἔστι μὴ διστάσαι περὶ τοῦ τέλειον γίνεσθαι τὸν οὕτω πωλήσαντα πάντα τὰ ἀποδεδομένα ὑπάρχοντα, καὶ δόντα πτωχοῖς. Εἰ δὲ χρόνῳ πολλῷ ἀποδίδοται τὰ ὑπάρχοντα, καὶ πολ λοῦ δεῖται χρόνου πρὸς τὸ δοῦναι αὐτὰ οἷς είπομεν πτωχεῖς, οὐδὲν ἂν κωλύοιτο ὁ λόγος χρόνῳ διδούς, κατ' ἀναλογίαν ὧν ἀποδέδοται τοῖς πτωχοῖς, τέλειον γίνεσθαι τὸν ταῦτα ποιοῦντα· σαφῶς δὲ ὁ ταῦτα πρά ξας ἕξει θησαυρὸν ἐν οὐρανῷ, καὶ αὐτὸς γινόμενος ἐπουράνιος· οἷος μὲν γὰρ ὁ χοϊκὸς, ὁ πονηρὸς δη λαδή, τοιοῦτοι καὶ οἱ χοῖκοί· καὶ οἷος ὁ ἐπουράνιος, τουτέστιν ὁ Χριστὸς, τοιοῦτοι καὶ οἱ ἐπουράνιοι. Ἐν τῷ οὖν αὐτοῦ μέρει οὐρανῷ ἕξει θησαυρὸν ὁ βουλη θεὶς τέλειος γενέσθαι, καὶ πωλήσας πάντα τὰ ὑπάρ χοντα, καὶ δοὺς τοῖς πτωχοίς. ᾿Αλλὰ μὴ ὑπολάβης τὸν τηλικοῦτον δύνασθαι ἐν τοῖς κατὰ τὰ βιωτικὰ πλουσίοις εὑρεθῆναι· τίς γὰρ αὐτῶν ἀπέδοτο τὴν φι λοπλουτίαν, καὶ τὴν, ἵν᾽ οὕτως ὀνομάτω, φιλοκου σμίαν; Τίς δὲ πάντη ἀπέδοτο τὸ πνεῦμα τῆς κενοδο ξίας, ἵνα χωρήσῃ ἐν τῷ ἑαυτοῦ οὐρανῷ θησαυρὸν δό Παριστάμενος. παραστησά μενος. Τυφώνος πολυπλοκώτερος. από: Είτε τι θηρίον ὢν τυγχάνω Τυφώνος πολυπλο κώτερον, καὶ μᾶλλον ἔτι τετυφωμένον καὶ δοῦναι πτωχοίς. Ἐν τοιούτῳ προσκατειλημμένος τόπῳ ὁ ταύτῃ παριστάμενος τῇ δόξῃ, φήσει πε πληρῶσθαι τὸν ἁμαρτωλὸν πνευμάτων κατὰ τὴν ἀνα λογίαν τῶν ἁμαρτημάτων· οἷον εἰ πόρνος εἴη, τοῦ λεγομένου ἐν τοῖς προφήταις πνεύματος πορνείας εἰ δὲ θυμικός, πνεύματος θυμοῦ· οὕτω δὲ καὶ εἰ και τάλαλος, πνεύματος καταλαλιᾶς. Ταῦτα οὖν τις ἐκτή σατο τὰ ὑπάρχοντα φαῦλος ῶν, καὶ γενόμενος τῇ μετα οχῇ τῶν χειρόνων πνευμάτων Τυφώνος πολυπλοκώ τερος "Ωσπερ δ' ἐκτήσατο αὐτὰ, ὠνησάμενος προαιρέσει εικούσῃ τοῖς φαύλοις, οὕτως ἀποδοῦτο ἂν οἷς θέλει ὁ λόγος οὗτος πτωχοίς διὰ τοῦ πείθεσθαι τῷ Ἰησοῦ· ὡς γὰρ ἡ εἰρήνη τῶν ἀποστόλων πρὸς αὐτοὺς ἀνακάμπτει, ἐὰν μὴ υἱὸς εἰρήνης τύχοι εἶναι ὁ ἀκούων τό· «Εἰρήνη ὑμῖν, οὕτως ἡ πορνεία, καὶ πάντα τὰ ἁμαρτήματα, πάντα ἀνακάμψαι ἂν πρὸς τοὺς αἰτίους τῶν ἁμαρτημάτων πτωχούς. Καὶ ἔστι μὴ διστάσαι περὶ τοῦ τέλειον γίνεσθαι τὸν οὕτω πωλήσαντα πάντα τὰ ἀποδεδομένα ὑπάρχοντα, καὶ δόντα πτωχοῖς. Εἰ δὲ χρόνῳ πολλῷ ἀποδίδοται τὰ ὑπάρχοντα, καὶ πολ λοῦ δεῖται χρόνου πρὸς τὸ δοῦναι αὐτὰ οἷς είπομεν πτωχεῖς, οὐδὲν ἂν κωλύοιτο ὁ λόγος χρόνῳ διδούς, κατ' ἀναλογίαν ὧν ἀποδέδοται τοῖς πτωχοῖς, τέλειον γίνεσθαι τὸν ταῦτα ποιοῦντα· σαφῶς δὲ ὁ ταῦτα πρά ξας ἕξει θησαυρὸν ἐν οὐρανῷ, καὶ αὐτὸς γινόμενος ἐπουράνιος· οἷος μὲν γὰρ ὁ χοϊκὸς, ὁ πονηρὸς δη λαδή, τοιοῦτοι καὶ οἱ χοῖκοί· καὶ οἷος ὁ ἐπουράνιος, τουτέστιν ὁ Χριστὸς, τοιοῦτοι καὶ οἱ ἐπουράνιοι. Ἐν τῷ οὖν αὐτοῦ μέρει οὐρανῷ ἕξει θησαυρὸν ὁ βουλη θεὶς τέλειος γενέσθαι, καὶ πωλήσας πάντα τὰ ὑπάρ χοντα, καὶ δοὺς τοῖς πτωχοίς. ᾿Αλλὰ μὴ ὑπολάβης τὸν τηλικοῦτον δύνασθαι ἐν τοῖς κατὰ τὰ βιωτικὰ πλουσίοις εὑρεθῆναι· τίς γὰρ αὐτῶν ἀπέδοτο τὴν φι λοπλουτίαν, καὶ τὴν, ἵν᾽ οὕτως ὀνομάτω, φιλοκου σμίαν; Τίς δὲ πάντη ἀπέδοτο τὸ πνεῦμα τῆς κενοδο ξίας, ἵνα χωρήσῃ ἐν τῷ ἑαυτοῦ οὐρανῷ θησαυρὸν δό Παριστάμενος. παραστησά μενος. Τυφώνος πολυπλοκώτερος. από: Είτε τι θηρίον ὢν τυγχάνω Τυφώνος πολυπλο κώτερον, καὶ μᾶλλον ἔτι τετυφωμένον facultates vendere et pauperibus erogare persua deat. Qui opinioni huic assentiens hic fuerit depre hensus, pro peccatorum suorum ratione spiritibus repletum esse peccatorem dicet; ut si scortatur, verbi causa, fuerit, scortationis dicto a prophetis spiritu "; si iracundus, spiritu iracundia, si ob trectator, spiritu obtrectationis. Has ergo possidet facultates qui malus est, et nequiorum commu nione spirituum Typhone mutabilior est. Et quem admodum voluntate malis obtemperante ea emens sibi comparavit; ita Jesu morem gerendo his pau peribus illa divendat, qui isto sermone signi ficantur. Ut enim apostolorum pax ad ipsos rever titur, si pacis forte filius non fuerit, qui illud au dit: c Pax vobis; ita scortatio, et reliqua om nia peccata al pauperes revertentur, qui causam illis præbuerunt. Nec dubium esse potest quin effi ciatur perfectus qui facultates omnes, quas dixi mus, vendiderit, et egenis fuerit largitus. Quod si diuturno tempore venduntur facultates et ad ea pau peribus quos diximus, eroganda, longum tempus desideratur; non impediet profecto haec distribu tionis diuturnitas, quominus qui ista facit, pro re rum a se egenis distributarum ratione, perfectus evadat; futurum autem ut thesaurum in caelo ba beat, caelestis et ipse effectus, qui hæc egerit per spicuum est: qualis enim terrenus est, malus vi delicet, tales sunt et terreni; et qualis est coelestis, nempe Christus, tales sunt et caelestes. In portione ergo sua, calo videlicet, thesaurum habebit qui perfectus fieri voluerit, et bona sua omnia vendide rit, et pauperibus impertiverit. Verum ne inter ho mines mundi hujus divitiis affluentes tantum virum reperiri posse existimes; quis enim illorum cupi ditatem divitiarum, et hujus, ut ita dican, mundi amorem vendidit? Quis inanis gloriæ studium peni dem justorum boni actus, ipsorum autem malorum, mali. Hic ergo dicit eum qui multas habebat posses siones, divitem fuisse in mysterio ejus qui multa possidet opera mala, in quibus potest esse et amor pe cuniarum, et concupiscentia gloriæ, et aliæ res terrenæ replentes animam ejus. Quoniam ergo potest aliquando qui hoc modo dives est abstinere quidem se a malis quibusdam, utputa, ab homicidio, ab adul terio, a furto, a falso testimonio, et quæ conveniunt parentibus reddere cum quodam honore: potest etiam esse aliquis et misericors ad proximos, non tamen et perfectus: ideo consilians hujusmodi viro imperat Christus vendere omnem substantiam malam, et quasi tradere eam virtutibus operantibus eam, quæ ab omni bono pauperes sunt, et propter hoc non sufferunt minas, secundum quod scriptum est Pauper autem non suffert minas. Sed scio quia valde violenta videbitur expositio ista, solvens quidem honeste quæ de perfectione sunt dicta, non autem valde persuadens, ut deponens quis quæ malitiæ sunt, vendere intelligatur substantiam, et dare pauperibus. Quasi in tali autem præventus loco dicam: qui hanc expositionem defendit, dicere potest quoniam plenus est peccator spiritibus secundum mensuram peccato rum suorum utputa fornicarius, secundum quod dicitur in Scripturis, spiritu fornicationis; furibundus, spiritu furoris et mali loquax, spiritu criminationis. Istam substantiam acquisivit qui malus fuit, et factus est participatione malorum spirituum abundantior et multiplicior in ipsis malis. Sicut autem acquisivit quis eam emens arbitrio proprio complacens malis, sic vendit ean, et dat talibus pauperibus, de qualibus loquitur sermo per hoc quod credidit verbis Christi, et reliquit eam. Sicut enim pax apostolorum rever titur ad ipsos, nisi fuerit filius pacis: sic fornicatio, et universa peccata revertuntur ad pauperes qui auctores sunt peccatorum, cum non fuerit utens malis eorum. Et sic neque dubitatio erit quin statim fiat perfectus qui sic vendidit omnes, sicut tradidimus, proprias facultates, et dedit pauperibus. Si autem el tempore multo hujusmodi facultates venduntur et multum tempus necessarium est ut tradantur quibus, dixi pauperibus, nihil contrarium est: sed secundum estimationem traditorum malorum pauperibus'per tempora fit perfectus qui talia fecit. Manifestum est autem, ut qui talia egit habeat thesaurum in cœlo, ea Ose. iv, 12, et v, 4. Luc. x, 6. Codex Regius, Plato, in Pha quem locum repetit Plutarchus, Adversus Colot. Sextus Empir., lib. vut Adversus logicos, cap. de Hom., Suidas, Ap stolius, Gregorius Cypr. HUETIUS. facultates vendere et pauperibus erogare persua deat. Qui opinioni huic assentiens hic fuerit depre hensus, pro peccatorum suorum ratione spiritibus repletum esse peccatorem dicet; ut si scortatur, verbi causa, fuerit, scortationis dicto a prophetis spiritu "; si iracundus, spiritu iracundia, si ob trectator, spiritu obtrectationis. Has ergo possidet facultates qui malus est, et nequiorum commu nione spirituum Typhone mutabilior est. Et quem admodum voluntate malis obtemperante ea emens sibi comparavit; ita Jesu morem gerendo his pau peribus illa divendat, qui isto sermone signi ficantur. Ut enim apostolorum pax ad ipsos rever titur, si pacis forte filius non fuerit, qui illud au dit: c Pax vobis; ita scortatio, et reliqua om nia peccata al pauperes revertentur, qui causam illis præbuerunt. Nec dubium esse potest quin effi ciatur perfectus qui facultates omnes, quas dixi mus, vendiderit, et egenis fuerit largitus. Quod si diuturno tempore venduntur facultates et ad ea pau peribus quos diximus, eroganda, longum tempus desideratur; non impediet profecto haec distribu tionis diuturnitas, quominus qui ista facit, pro re rum a se egenis distributarum ratione, perfectus evadat; futurum autem ut thesaurum in caelo ba beat, caelestis et ipse effectus, qui hæc egerit per spicuum est: qualis enim terrenus est, malus vi delicet, tales sunt et terreni; et qualis est coelestis, nempe Christus, tales sunt et caelestes. In portione ergo sua, calo videlicet, thesaurum habebit qui perfectus fieri voluerit, et bona sua omnia vendide rit, et pauperibus impertiverit. Verum ne inter ho mines mundi hujus divitiis affluentes tantum virum reperiri posse existimes; quis enim illorum cupi ditatem divitiarum, et hujus, ut ita dican, mundi amorem vendidit? Quis inanis gloriæ studium peni dem justorum boni actus, ipsorum autem malorum, mali. Hic ergo dicit eum qui multas habebat posses siones, divitem fuisse in mysterio ejus qui multa possidet opera mala, in quibus potest esse et amor pe cuniarum, et concupiscentia gloriæ, et aliæ res terrenæ replentes animam ejus. Quoniam ergo potest aliquando qui hoc modo dives est abstinere quidem se a malis quibusdam, utputa, ab homicidio, ab adul terio, a furto, a falso testimonio, et quæ conveniunt parentibus reddere cum quodam honore: potest etiam esse aliquis et misericors ad proximos, non tamen et perfectus: ideo consilians hujusmodi viro imperat Christus vendere omnem substantiam malam, et quasi tradere eam virtutibus operantibus eam, quæ ab omni bono pauperes sunt, et propter hoc non sufferunt minas, secundum quod scriptum est Pauper autem non suffert minas. Sed scio quia valde violenta videbitur expositio ista, solvens quidem honeste quæ de perfectione sunt dicta, non autem valde persuadens, ut deponens quis quæ malitiæ sunt, vendere intelligatur substantiam, et dare pauperibus. Quasi in tali autem præventus loco dicam: qui hanc expositionem defendit, dicere potest quoniam plenus est peccator spiritibus secundum mensuram peccato rum suorum utputa fornicarius, secundum quod dicitur in Scripturis, spiritu fornicationis; furibundus, spiritu furoris et mali loquax, spiritu criminationis. Istam substantiam acquisivit qui malus fuit, et factus est participatione malorum spirituum abundantior et multiplicior in ipsis malis. Sicut autem acquisivit quis eam emens arbitrio proprio complacens malis, sic vendit ean, et dat talibus pauperibus, de qualibus loquitur sermo per hoc quod credidit verbis Christi, et reliquit eam. Sicut enim pax apostolorum rever titur ad ipsos, nisi fuerit filius pacis: sic fornicatio, et universa peccata revertuntur ad pauperes qui auctores sunt peccatorum, cum non fuerit utens malis eorum. Et sic neque dubitatio erit quin statim fiat perfectus qui sic vendidit omnes, sicut tradidimus, proprias facultates, et dedit pauperibus. Si autem el tempore multo hujusmodi facultates venduntur et multum tempus necessarium est ut tradantur quibus, dixi pauperibus, nihil contrarium est: sed secundum estimationem traditorum malorum pauperibus'per tempora fit perfectus qui talia fecit. Manifestum est autem, ut qui talia egit habeat thesaurum in cœlo, ea Ose. iv, 12, et v, 4. Luc. x, 6. Codex Regius, Plato, in Pha quem locum repetit Plutarchus, Adversus Colot. Sextus Empir., lib. vut Adversus logicos, cap. de Hom., Suidas, Ap stolius, Gregorius Cypr. HUETIUS.

«εἰ θέλεις τέλειος εἶναι ὕπαγε πώλησόν σου τὰ ὑπάρχοντα καὶ δὸς πτωχοῖς, καὶ ἕξεις θησαυρὸν ἐν οὐρανῷ, καὶ δεῦρο ἀκολούθει μοι,» θεασάμενος δὲ καὶ τὸν ἀκούσαντα νεανίσκον καὶ μετὰ λύπης ἀπεληλυθότα, ἐπείπερ προκεκρίκει τὰ «πολλὰ» ἐπὶ τῆς γῆς «κτήματα» τοῦ «τέλειος» ἐν θεῷ γενέσθαι, νοήσας δὲ καὶ τὸ δύσκολον περὶ τοῦ «εἰσελθεῖν εἰς τὴν τῶν οὐρανῶν βασιλείαν» τοῦ πλουσίου, ὡσπερεὶ καὶ αὐτὸς οὐκ εὐχερὲς πρᾶγμα ποιῶν ἐν τῷ «πάντα» καταλελοιπέναι καὶ ἠκολουθηκέναι τῷ σωτῆρι, εἶπε τὰ προκείμενα. διὸ καὶ παρρησιασαμένῳ τῷ Πέτρῳ ἀποκρίνεται τὰ τῆς ἐπιφερομένης μεγάλης ἐπαγγελίας ὁ σωτὴρ περὶ τοῦ μέλλειν ἕνα τῶν κριτῶν τοῦ Ἰσραὴλ ἔσεσθαι τὸν Πέτρον. Ὁ δὲ τῆς λέξεως [ὡς] οὐχ ἱκανῆς πεῖσαι μεγαλοφυῆ ἀκροατὴν καταφρονήσας, ὡς καὶ ἄλλων λέξεων τῆς γραφῆς τὸ σεμνὸν ἐν τῇ ἀναγωγῇ ἐχουσῶν, τοιαῦτα φήσει ὅτι αὐτὸ τὸ «ἰδοὺ ἡμεῖς ἀφήκαμεν πάντα καὶ ἠκολουθήσαμέν σοι,» δικτυδίου καταλειφθέντος καὶ πενιχρᾶς οἰκίας καὶ ἐπιπόνου ἐν πενίᾳ βίου, οὐ πάνυ τι [μέγα ἐστὶν οὐδὲ] ἀξίως λέλεκται τοῦ τηλικούτου μαθητοῦ, ᾧ «σὰρξ καὶ αἷμα οὐκ ἀπεκάλυψεν» ὅτι Ἰησοῦς εἴη «ὁ Χριστὸς ὁ υἱὸς τοῦ θεοῦ τοῦ ζῶντος», «ἀλλ’ ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς πατὴρ» αὐτοῦ, καὶ ᾧ λέλεκται τὸ «σὺ εἶ ὁ Πέτρος, καὶ ἐπὶ ταύτῃ τῇ πέτρᾳ οἰκοδομήσω μου τὴν ἐκκλησίαν, καὶ πύλαι ᾅδου οὐ κατισχύσουσιν αὐτῆς». ἀλλὰ μήποτε τὰ [προ-] αποδεδομένα εἰς τὴν διήγησιν τοῦ· «ὕπαγε πώλησόν σου τὰ ὑπάρχοντα» καὶ τὰ ἑξῆς χρήσιμα [καὶ ἀληθινὰ] εἰς τὰ προκείμενά ἐστι. Πέτρος γὰρ ἀφῆκε «πάντα,» ἐφ’ οἷς ἁμαρτωλὸς ἦν καὶ δι’ ἃ εἶπεν· «ἔξελθε ἀπ’ ἐμοῦ, κύριε, ὅτι ἀνὴρ ἁμαρτωλὸς ἐγώ εἰμι», καὶ μέγας αὐτοῦ ἔπαινος ἦν τεθαρρηκότος ἐπὶ τῷ μηκέτι ἁμαρτάνειν λέγειν· σοφίᾳ Θεοῦ; Τίς δὲ ἀπέθετο τὸ πνεῦμα τῆς ἐπιθυ μίας, καὶ τοῦ φόβου, καὶ τῆς ἡδονῆς, καὶ τῆς ὀργῆς; ᾿Αγαπητὸν γὰρ ἐπὶ τῶν ἀποστόλων τὸ τοιοῦτον φιλα ληθῶς ἐξετάζοντα τὰ πράγματα ἀποφήνασθαι. Οὗτος δὲ καὶ δύναται ἀκολουθῆσαι τῷ Ἰησοῦ, ὁ ὡς ἀποδε δώκαμεν πάντα ἀποδόμενος, καὶ ἔχων θησαυρὸν ἐν οὐρανῷ· οὐ γὰρ περιέχεται ὑπό τινος μοχθηρού κτήματος, ἵνα μὴ ἀκολουθῇ τῷ Ἰησοῦ. ξης Θεοῦ, καὶ πλούτου τοῦ ἐν παντὶ λόγῳ καὶ πάση Εξῆς δὲ τούτοις λέγεται, ὅτι «'Ακούσας τὸν λόγον ὁ νεανίσκος, ἀπῆλθε λυπούμενος· ἦν γὰρ ἔχων κτήματα πολλά.» Καὶ ὄψει γε, ὡς πρὸς τὴν ἀναγωγήν τίνα, τρό που δυσαποσπάστως ἔχομεν τοῦ φρονεῖν τὸν πλοῦτον ἀγαθὸν εἶναι, ἢ τὴν κάτω δόξαν· ἀλλὰ καὶ μᾶλλον θέλο μεν, ἐπεὶ ἀγαπῶμεν τὴν ἐπιθυμίαν, τυχεῖν τῶν φαύλως ἐπιθυμουμένων, ἢ ἀπαλλαγῆναι τῆς ἐπιθυμίας· καὶ μᾶλλον περιπεσεῖν οἷς φανταζόμεθα φοβεροίς, ήπερ ἀποθέσθαι τὸν ἐχθρὸν τῷ φόβῳ τοῦ Θεοῦ φόβον. Αλλ' οὐδὲ πρεσβύτερός τις εἰσῆκται καθεστηκώς, οὐδὲ ἀνὴρ καταργήσας τὰ τοῦ νηπίου, ἀλλὰ νεανίσκος ὁ τὸν λόγον ἀκούσας, καὶ ἀπελθὼν λυπούμενος. Τοιοῦτος γὰρ ἦν τὴν ψυχὴν, διὸ καὶ καταλιπὼν τὸν Ἰησοῦν ἀπῆλθεν· ἐπὶ ψόγῳ γὰρ εἴρηται τό· «Απῆλθε,» καὶ ἀπῆλθε λυπούμενος, λύπην ο τὴν τοῦ κόσμου, κ την θάνατον κατεργαζομένην.» Τίς γὰρ ἀγαπῶν τὸ ὀργίζεσθαι, καὶ τὸ λυπεῖσθαι, ἔχων κτήματα πολλά ἅπερ ἠγάπα, διὸ ἀπῆλθε λυπούμενος, καὶ ὅσα ἀπὸ κακίας ἦν κεκρατηκότα τῆς ψυχῆς αὐτοῦ; Εἰ μέντοι ἐπὶ τῆς ἱστορίας μένοις κατά τινα τῶν προαποδειο μένων διήγησιν, ἐξ ἡμισείας εὕροις ἂν ἐπαινετόν, καὶ ἐξ ἡμισείας ψεκτὸν τὸν νεανίσκον τοῦτον· ἡ μὲν γὰρ οὐκ ἐμοίχευσεν, οὐδὲ ἐφόνευσεν, οὐδὲ ἔκλεψεν, οὐδὲ ἐψευδομαρτύρησεν, ἀλλὰ καὶ ἤδη νεανίσκος ὢν ἐτίμησε τὸν πατέρα καὶ τὴν μητέρα, καὶ ἐλυπήθη ἐπὶ τοῖς τὴν τελειότητα ὑποτιθεμένοις λόγοις τοῦ Ἰη σοῦ, καὶ ἐπαγγελλομένοις αὐτὴν, εἰ ἀποδοῖτο τὰ ὑπάρχοντα, ἀστεῖόν τι ἦν ἐν αὐτῷ· ἡ δὲ ἀπῆλθεν σε Τίς γὰρ ἀγαπῶν, σοφίᾳ Θεοῦ; Τίς δὲ ἀπέθετο τὸ πνεῦμα τῆς ἐπιθυ μίας, καὶ τοῦ φόβου, καὶ τῆς ἡδονῆς, καὶ τῆς ὀργῆς; ᾿Αγαπητὸν γὰρ ἐπὶ τῶν ἀποστόλων τὸ τοιοῦτον φιλα ληθῶς ἐξετάζοντα τὰ πράγματα ἀποφήνασθαι. Οὗτος δὲ καὶ δύναται ἀκολουθῆσαι τῷ Ἰησοῦ, ὁ ὡς ἀποδε δώκαμεν πάντα ἀποδόμενος, καὶ ἔχων θησαυρὸν ἐν οὐρανῷ· οὐ γὰρ περιέχεται ὑπό τινος μοχθηρού κτήματος, ἵνα μὴ ἀκολουθῇ τῷ Ἰησοῦ. ξης Θεοῦ, καὶ πλούτου τοῦ ἐν παντὶ λόγῳ καὶ πάση Εξῆς δὲ τούτοις λέγεται, ὅτι «'Ακούσας τὸν λόγον ὁ νεανίσκος, ἀπῆλθε λυπούμενος· ἦν γὰρ ἔχων κτήματα πολλά.» Καὶ ὄψει γε, ὡς πρὸς τὴν ἀναγωγήν τίνα, τρό που δυσαποσπάστως ἔχομεν τοῦ φρονεῖν τὸν πλοῦτον ἀγαθὸν εἶναι, ἢ τὴν κάτω δόξαν· ἀλλὰ καὶ μᾶλλον θέλο μεν, ἐπεὶ ἀγαπῶμεν τὴν ἐπιθυμίαν, τυχεῖν τῶν φαύλως ἐπιθυμουμένων, ἢ ἀπαλλαγῆναι τῆς ἐπιθυμίας· καὶ μᾶλλον περιπεσεῖν οἷς φανταζόμεθα φοβεροίς, ήπερ ἀποθέσθαι τὸν ἐχθρὸν τῷ φόβῳ τοῦ Θεοῦ φόβον. Αλλ' οὐδὲ πρεσβύτερός τις εἰσῆκται καθεστηκώς, οὐδὲ ἀνὴρ καταργήσας τὰ τοῦ νηπίου, ἀλλὰ νεανίσκος ὁ τὸν λόγον ἀκούσας, καὶ ἀπελθὼν λυπούμενος. Τοιοῦτος γὰρ ἦν τὴν ψυχὴν, διὸ καὶ καταλιπὼν τὸν Ἰησοῦν ἀπῆλθεν· ἐπὶ ψόγῳ γὰρ εἴρηται τό· «Απῆλθε,» καὶ ἀπῆλθε λυπούμενος, λύπην ο τὴν τοῦ κόσμου, κ την θάνατον κατεργαζομένην.» Τίς γὰρ ἀγαπῶν τὸ ὀργίζεσθαι, καὶ τὸ λυπεῖσθαι, ἔχων κτήματα πολλά ἅπερ ἠγάπα, διὸ ἀπῆλθε λυπούμενος, καὶ ὅσα ἀπὸ κακίας ἦν κεκρατηκότα τῆς ψυχῆς αὐτοῦ; Εἰ μέντοι ἐπὶ τῆς ἱστορίας μένοις κατά τινα τῶν προαποδειο μένων διήγησιν, ἐξ ἡμισείας εὕροις ἂν ἐπαινετόν, καὶ ἐξ ἡμισείας ψεκτὸν τὸν νεανίσκον τοῦτον· ἡ μὲν γὰρ οὐκ ἐμοίχευσεν, οὐδὲ ἐφόνευσεν, οὐδὲ ἔκλεψεν, οὐδὲ ἐψευδομαρτύρησεν, ἀλλὰ καὶ ἤδη νεανίσκος ὢν ἐτίμησε τὸν πατέρα καὶ τὴν μητέρα, καὶ ἐλυπήθη ἐπὶ τοῖς τὴν τελειότητα ὑποτιθεμένοις λόγοις τοῦ Ἰη σοῦ, καὶ ἐπαγγελλομένοις αὐτὴν, εἰ ἀποδοῖτο τὰ ὑπάρχοντα, ἀστεῖόν τι ἦν ἐν αὐτῷ· ἡ δὲ ἀπῆλθεν σε Τίς γὰρ ἀγαπῶν, tus exspuit, ut thesaurum gloria Dei, et divitiarum quæ in omni sermone, et in omni sapientia Dei continentur, in suo coelo consequatur? Quis spiri tum concupiscentia, et timoris, et voluptatis, et iracundiæ abjeeit? Nam si quis veritatis studio res disquirens, tales fuisse apostolos demonstraverit, satis esse putandum est. Ille vero Jesum sequi po test, qui omnia vendidit, sicut a nobis traditum est, et thesaurum habet in cœlo; nec enim a mala aliqua possessione retrahitur quominus Jesum sequatur. disset autem adolescens verbum, abiit tristis; erat enim possessiones habens mullas. • Et quoad explicationem quidem anagogicam, animadvertes quam alte nobis animo infixum sit, divitias et terrenam hanc gloriam bonum quid esse; sed et rerum quas temere concupiscimus, compotes fieri malumus, quoniam concupiscentiam ipsam amamus, quam illa liberari; et in res a nobis pro formidan dis habitas minime incidere, quam timorem timori Dei adversum deponere. Non vero homo aliquis provectæ jam ac confirmatæ ætatis introductus est, nec vir qui puerilia abolevisset; sed adolescens, qui audito sermone tristis abiit; talis quippe animo erat, et propterea relicto Jesu abiit. Nam quasi vi tuperationis causa dictum est: ‹ Abiit, › et ‹ abiit tristis, saeculi nempe c tristitia, quæ mortem ope ratur “. › Qualis enim ille est iracundiam amans et tristitiam, multas habens facultates quas amabat, unde tristis abiit, et quæcunque ex nequitia pro fecta animum ipsius invaserant? Quod si juxta expositionem aliquam ex iis quas supra tradidimus, historiam sequi velis, partim laude, partim vitupe ratione dignum adolescentem hunc esse comperies; quatenus enim mochatus non est, nec occidit, ne que furatus est, neque falsum dixit testimonium, sed cum jam foret adolescens patri et matri hono rem detulit, et tristitia affectus est propter sermo ipse factus coelestis. Qualis enim terrenus, hoc est malignus, tales et terreni: et qualis cœlestis, id est Christus, tales et coelestes. In parte ergo sui cœli habebit thesaurum qui voluerit esse perfectus, et ven diderit omnes facultates suas, et dederit pauperibus. Sed ne existimes bujusmodi virum inveniri inter di vites hujusmodi quales sunt modo. Quis enim horum deponit amorem divitiarum, et, ut ita dicam, mundi amorem: quis ad plenum deposuit spiritum gloriæ vanæ, ut suscipiat in suo coelo thesaurum gloriæ Dei, et divitias quæ sunt in omni verbo, et in omni sapientia Dei? Quis enim deposuit spiritum concupiscentive et timoris, aut iræ, aut voluptatis propriæ? Ergo qui vult secundum subtilitatem discutere veritatis, pro nuntiabit hoc in apostolis esse, et qui similes fuerint eis. Iste autem talis et poterit sequi Christum, qui, sicut diximus, vendidit universa et habuit thesaurum in cœlo. Nec enim distrahitur hujusmodi vir ab aliqua mala possessione, quominus Christum sequatur. secundum conversationem humanam quomodo cum difficultate divellimur a bonis terrenarum divitiarum, vel a concupiscentia gloriæ vanæ. Magis enim volumus adipisci etiam ea quæ male desideramus, quam liberari a desideriis malis et magis volumus ut non incidamus in ea quæ arbitramur esse timenda, quam deponere inimicum timori Dei timorem. Sed vide quia non senior aliquis introducitur in hoc loco, nequo vir qui evacuaverit quæ parvuli erant: sed adolescens qui audiens verbum, abiit tristis. Adolescens euin erat secundum animam, et propterea relinquens Christum, abiit. Ad vituperationem enim dictum est ejus, et abiit tristis: tristatus tristitia sæculi, quæ mortem operatur. Erat enim habens possessiones multas quas diligebat, diligens irasci, diligens tristari: propter quod et abiit tristis: et quantacunque ei nascebantur ex malo, quæ tenebant animam ejus. Si autem intelligere vis historiam secundum exposi tionem aliquorum, quam superius ex parte tetigimus, in dimidio invenis hunc adolescentem laudabilem, 6ª Matth. xix, 22. Cor. XIII, 11. Cor. VII, 10. etc. Vetus interpres: «Erat enim habens possessiones multas quas dili gebat. Legebat, y ráp. HUETIUS. tus exspuit, ut thesaurum gloria Dei, et divitiarum quæ in omni sermone, et in omni sapientia Dei continentur, in suo coelo consequatur? Quis spiri tum concupiscentia, et timoris, et voluptatis, et iracundiæ abjeeit? Nam si quis veritatis studio res disquirens, tales fuisse apostolos demonstraverit, satis esse putandum est. Ille vero Jesum sequi po test, qui omnia vendidit, sicut a nobis traditum est, et thesaurum habet in cœlo; nec enim a mala aliqua possessione retrahitur quominus Jesum sequatur. disset autem adolescens verbum, abiit tristis; erat enim possessiones habens mullas. • Et quoad explicationem quidem anagogicam, animadvertes quam alte nobis animo infixum sit, divitias et terrenam hanc gloriam bonum quid esse; sed et rerum quas temere concupiscimus, compotes fieri malumus, quoniam concupiscentiam ipsam amamus, quam illa liberari; et in res a nobis pro formidan dis habitas minime incidere, quam timorem timori Dei adversum deponere. Non vero homo aliquis provectæ jam ac confirmatæ ætatis introductus est, nec vir qui puerilia abolevisset; sed adolescens, qui audito sermone tristis abiit; talis quippe animo erat, et propterea relicto Jesu abiit. Nam quasi vi tuperationis causa dictum est: ‹ Abiit, › et ‹ abiit tristis, saeculi nempe c tristitia, quæ mortem ope ratur “. › Qualis enim ille est iracundiam amans et tristitiam, multas habens facultates quas amabat, unde tristis abiit, et quæcunque ex nequitia pro fecta animum ipsius invaserant? Quod si juxta expositionem aliquam ex iis quas supra tradidimus, historiam sequi velis, partim laude, partim vitupe ratione dignum adolescentem hunc esse comperies; quatenus enim mochatus non est, nec occidit, ne que furatus est, neque falsum dixit testimonium, sed cum jam foret adolescens patri et matri hono rem detulit, et tristitia affectus est propter sermo ipse factus coelestis. Qualis enim terrenus, hoc est malignus, tales et terreni: et qualis cœlestis, id est Christus, tales et coelestes. In parte ergo sui cœli habebit thesaurum qui voluerit esse perfectus, et ven diderit omnes facultates suas, et dederit pauperibus. Sed ne existimes bujusmodi virum inveniri inter di vites hujusmodi quales sunt modo. Quis enim horum deponit amorem divitiarum, et, ut ita dicam, mundi amorem: quis ad plenum deposuit spiritum gloriæ vanæ, ut suscipiat in suo coelo thesaurum gloriæ Dei, et divitias quæ sunt in omni verbo, et in omni sapientia Dei? Quis enim deposuit spiritum concupiscentive et timoris, aut iræ, aut voluptatis propriæ? Ergo qui vult secundum subtilitatem discutere veritatis, pro nuntiabit hoc in apostolis esse, et qui similes fuerint eis. Iste autem talis et poterit sequi Christum, qui, sicut diximus, vendidit universa et habuit thesaurum in cœlo. Nec enim distrahitur hujusmodi vir ab aliqua mala possessione, quominus Christum sequatur. secundum conversationem humanam quomodo cum difficultate divellimur a bonis terrenarum divitiarum, vel a concupiscentia gloriæ vanæ. Magis enim volumus adipisci etiam ea quæ male desideramus, quam liberari a desideriis malis et magis volumus ut non incidamus in ea quæ arbitramur esse timenda, quam deponere inimicum timori Dei timorem. Sed vide quia non senior aliquis introducitur in hoc loco, nequo vir qui evacuaverit quæ parvuli erant: sed adolescens qui audiens verbum, abiit tristis. Adolescens euin erat secundum animam, et propterea relinquens Christum, abiit. Ad vituperationem enim dictum est ejus, et abiit tristis: tristatus tristitia sæculi, quæ mortem operatur. Erat enim habens possessiones multas quas diligebat, diligens irasci, diligens tristari: propter quod et abiit tristis: et quantacunque ei nascebantur ex malo, quæ tenebant animam ejus. Si autem intelligere vis historiam secundum exposi tionem aliquorum, quam superius ex parte tetigimus, in dimidio invenis hunc adolescentem laudabilem, 6ª Matth. xix, 22. Cor. XIII, 11. Cor. VII, 10. etc. Vetus interpres: «Erat enim habens possessiones multas quas dili gebat. Legebat, y ráp. HUETIUS. 19. Deinceps vero scriptum est: • Cum au 19. • Audiens verbum adolescens, abiit tristis. Erat enim habens possessiones nullas.» Et considera 19. Deinceps vero scriptum est: • Cum au 19. • Audiens verbum adolescens, abiit tristis. Erat enim habens possessiones nullas.» Et considera

«εἰ θέλεις τέλειος εἶναι ὕπαγε πώλησόν σου τὰ ὑπάρχοντα καὶ δὸς πτωχοῖς, καὶ ἕξεις θησαυρὸν ἐν οὐρανῷ, καὶ δεῦρο ἀκολούθει μοι,» θεασάμενος δὲ καὶ τὸν ἀκούσαντα νεανίσκον καὶ μετὰ λύπης ἀπεληλυθότα, ἐπείπερ προκεκρίκει τὰ «πολλὰ» ἐπὶ τῆς γῆς «κτήματα» τοῦ «τέλειος» ἐν θεῷ γενέσθαι, νοήσας δὲ καὶ τὸ δύσκολον περὶ τοῦ «εἰσελθεῖν εἰς τὴν τῶν οὐρανῶν βασιλείαν» τοῦ πλουσίου, ὡσπερεὶ καὶ αὐτὸς οὐκ εὐχερὲς πρᾶγμα ποιῶν ἐν τῷ «πάντα» καταλελοιπέναι καὶ ἠκολουθηκέναι τῷ σωτῆρι, εἶπε τὰ προκείμενα. διὸ καὶ παρρησιασαμένῳ τῷ Πέτρῳ ἀποκρίνεται τὰ τῆς ἐπιφερομένης μεγάλης ἐπαγγελίας ὁ σωτὴρ περὶ τοῦ μέλλειν ἕνα τῶν κριτῶν τοῦ Ἰσραὴλ ἔσεσθαι τὸν Πέτρον. Ὁ δὲ τῆς λέξεως [ὡς] οὐχ ἱκανῆς πεῖσαι μεγαλοφυῆ ἀκροατὴν καταφρονήσας, ὡς καὶ ἄλλων λέξεων τῆς γραφῆς τὸ σεμνὸν ἐν τῇ ἀναγωγῇ ἐχουσῶν, τοιαῦτα φήσει ὅτι αὐτὸ τὸ «ἰδοὺ ἡμεῖς ἀφήκαμεν πάντα καὶ ἠκολουθήσαμέν σοι,» δικτυδίου καταλειφθέντος καὶ πενιχρᾶς οἰκίας καὶ ἐπιπόνου ἐν πενίᾳ βίου, οὐ πάνυ τι [μέγα ἐστὶν οὐδὲ] ἀξίως λέλεκται τοῦ τηλικούτου μαθητοῦ, ᾧ «σὰρξ καὶ αἷμα οὐκ ἀπεκάλυψεν» ὅτι Ἰησοῦς εἴη «ὁ Χριστὸς ὁ υἱὸς τοῦ θεοῦ τοῦ ζῶντος», «ἀλλ’ ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς πατὴρ» αὐτοῦ, καὶ ᾧ λέλεκται τὸ «σὺ εἶ ὁ Πέτρος, καὶ ἐπὶ ταύτῃ τῇ πέτρᾳ οἰκοδομήσω μου τὴν ἐκκλησίαν, καὶ πύλαι ᾅδου οὐ κατισχύσουσιν αὐτῆς». ἀλλὰ μήποτε τὰ [προ-] αποδεδομένα εἰς τὴν διήγησιν τοῦ· «ὕπαγε πώλησόν σου τὰ ὑπάρχοντα» καὶ τὰ ἑξῆς χρήσιμα [καὶ ἀληθινὰ] εἰς τὰ προκείμενά ἐστι. Πέτρος γὰρ ἀφῆκε «πάντα,» ἐφ’ οἷς ἁμαρτωλὸς ἦν καὶ δι’ ἃ εἶπεν· «ἔξελθε ἀπ’ ἐμοῦ, κύριε, ὅτι ἀνὴρ ἁμαρτωλὸς ἐγώ εἰμι», καὶ μέγας αὐτοῦ ἔπαινος ἦν τεθαρρηκότος ἐπὶ τῷ μηκέτι ἁμαρτάνειν λέγειν· σοφίᾳ Θεοῦ; Τίς δὲ ἀπέθετο τὸ πνεῦμα τῆς ἐπιθυ μίας, καὶ τοῦ φόβου, καὶ τῆς ἡδονῆς, καὶ τῆς ὀργῆς; ᾿Αγαπητὸν γὰρ ἐπὶ τῶν ἀποστόλων τὸ τοιοῦτον φιλα ληθῶς ἐξετάζοντα τὰ πράγματα ἀποφήνασθαι. Οὗτος δὲ καὶ δύναται ἀκολουθῆσαι τῷ Ἰησοῦ, ὁ ὡς ἀποδε δώκαμεν πάντα ἀποδόμενος, καὶ ἔχων θησαυρὸν ἐν οὐρανῷ· οὐ γὰρ περιέχεται ὑπό τινος μοχθηρού κτήματος, ἵνα μὴ ἀκολουθῇ τῷ Ἰησοῦ. ξης Θεοῦ, καὶ πλούτου τοῦ ἐν παντὶ λόγῳ καὶ πάση Εξῆς δὲ τούτοις λέγεται, ὅτι «'Ακούσας τὸν λόγον ὁ νεανίσκος, ἀπῆλθε λυπούμενος· ἦν γὰρ ἔχων κτήματα πολλά.» Καὶ ὄψει γε, ὡς πρὸς τὴν ἀναγωγήν τίνα, τρό που δυσαποσπάστως ἔχομεν τοῦ φρονεῖν τὸν πλοῦτον ἀγαθὸν εἶναι, ἢ τὴν κάτω δόξαν· ἀλλὰ καὶ μᾶλλον θέλο μεν, ἐπεὶ ἀγαπῶμεν τὴν ἐπιθυμίαν, τυχεῖν τῶν φαύλως ἐπιθυμουμένων, ἢ ἀπαλλαγῆναι τῆς ἐπιθυμίας· καὶ μᾶλλον περιπεσεῖν οἷς φανταζόμεθα φοβεροίς, ήπερ ἀποθέσθαι τὸν ἐχθρὸν τῷ φόβῳ τοῦ Θεοῦ φόβον. Αλλ' οὐδὲ πρεσβύτερός τις εἰσῆκται καθεστηκώς, οὐδὲ ἀνὴρ καταργήσας τὰ τοῦ νηπίου, ἀλλὰ νεανίσκος ὁ τὸν λόγον ἀκούσας, καὶ ἀπελθὼν λυπούμενος. Τοιοῦτος γὰρ ἦν τὴν ψυχὴν, διὸ καὶ καταλιπὼν τὸν Ἰησοῦν ἀπῆλθεν· ἐπὶ ψόγῳ γὰρ εἴρηται τό· «Απῆλθε,» καὶ ἀπῆλθε λυπούμενος, λύπην ο τὴν τοῦ κόσμου, κ την θάνατον κατεργαζομένην.» Τίς γὰρ ἀγαπῶν τὸ ὀργίζεσθαι, καὶ τὸ λυπεῖσθαι, ἔχων κτήματα πολλά ἅπερ ἠγάπα, διὸ ἀπῆλθε λυπούμενος, καὶ ὅσα ἀπὸ κακίας ἦν κεκρατηκότα τῆς ψυχῆς αὐτοῦ; Εἰ μέντοι ἐπὶ τῆς ἱστορίας μένοις κατά τινα τῶν προαποδειο μένων διήγησιν, ἐξ ἡμισείας εὕροις ἂν ἐπαινετόν, καὶ ἐξ ἡμισείας ψεκτὸν τὸν νεανίσκον τοῦτον· ἡ μὲν γὰρ οὐκ ἐμοίχευσεν, οὐδὲ ἐφόνευσεν, οὐδὲ ἔκλεψεν, οὐδὲ ἐψευδομαρτύρησεν, ἀλλὰ καὶ ἤδη νεανίσκος ὢν ἐτίμησε τὸν πατέρα καὶ τὴν μητέρα, καὶ ἐλυπήθη ἐπὶ τοῖς τὴν τελειότητα ὑποτιθεμένοις λόγοις τοῦ Ἰη σοῦ, καὶ ἐπαγγελλομένοις αὐτὴν, εἰ ἀποδοῖτο τὰ ὑπάρχοντα, ἀστεῖόν τι ἦν ἐν αὐτῷ· ἡ δὲ ἀπῆλθεν σε Τίς γὰρ ἀγαπῶν, σοφίᾳ Θεοῦ; Τίς δὲ ἀπέθετο τὸ πνεῦμα τῆς ἐπιθυ μίας, καὶ τοῦ φόβου, καὶ τῆς ἡδονῆς, καὶ τῆς ὀργῆς; ᾿Αγαπητὸν γὰρ ἐπὶ τῶν ἀποστόλων τὸ τοιοῦτον φιλα ληθῶς ἐξετάζοντα τὰ πράγματα ἀποφήνασθαι. Οὗτος δὲ καὶ δύναται ἀκολουθῆσαι τῷ Ἰησοῦ, ὁ ὡς ἀποδε δώκαμεν πάντα ἀποδόμενος, καὶ ἔχων θησαυρὸν ἐν οὐρανῷ· οὐ γὰρ περιέχεται ὑπό τινος μοχθηρού κτήματος, ἵνα μὴ ἀκολουθῇ τῷ Ἰησοῦ. ξης Θεοῦ, καὶ πλούτου τοῦ ἐν παντὶ λόγῳ καὶ πάση Εξῆς δὲ τούτοις λέγεται, ὅτι «'Ακούσας τὸν λόγον ὁ νεανίσκος, ἀπῆλθε λυπούμενος· ἦν γὰρ ἔχων κτήματα πολλά.» Καὶ ὄψει γε, ὡς πρὸς τὴν ἀναγωγήν τίνα, τρό που δυσαποσπάστως ἔχομεν τοῦ φρονεῖν τὸν πλοῦτον ἀγαθὸν εἶναι, ἢ τὴν κάτω δόξαν· ἀλλὰ καὶ μᾶλλον θέλο μεν, ἐπεὶ ἀγαπῶμεν τὴν ἐπιθυμίαν, τυχεῖν τῶν φαύλως ἐπιθυμουμένων, ἢ ἀπαλλαγῆναι τῆς ἐπιθυμίας· καὶ μᾶλλον περιπεσεῖν οἷς φανταζόμεθα φοβεροίς, ήπερ ἀποθέσθαι τὸν ἐχθρὸν τῷ φόβῳ τοῦ Θεοῦ φόβον. Αλλ' οὐδὲ πρεσβύτερός τις εἰσῆκται καθεστηκώς, οὐδὲ ἀνὴρ καταργήσας τὰ τοῦ νηπίου, ἀλλὰ νεανίσκος ὁ τὸν λόγον ἀκούσας, καὶ ἀπελθὼν λυπούμενος. Τοιοῦτος γὰρ ἦν τὴν ψυχὴν, διὸ καὶ καταλιπὼν τὸν Ἰησοῦν ἀπῆλθεν· ἐπὶ ψόγῳ γὰρ εἴρηται τό· «Απῆλθε,» καὶ ἀπῆλθε λυπούμενος, λύπην ο τὴν τοῦ κόσμου, κ την θάνατον κατεργαζομένην.» Τίς γὰρ ἀγαπῶν τὸ ὀργίζεσθαι, καὶ τὸ λυπεῖσθαι, ἔχων κτήματα πολλά ἅπερ ἠγάπα, διὸ ἀπῆλθε λυπούμενος, καὶ ὅσα ἀπὸ κακίας ἦν κεκρατηκότα τῆς ψυχῆς αὐτοῦ; Εἰ μέντοι ἐπὶ τῆς ἱστορίας μένοις κατά τινα τῶν προαποδειο μένων διήγησιν, ἐξ ἡμισείας εὕροις ἂν ἐπαινετόν, καὶ ἐξ ἡμισείας ψεκτὸν τὸν νεανίσκον τοῦτον· ἡ μὲν γὰρ οὐκ ἐμοίχευσεν, οὐδὲ ἐφόνευσεν, οὐδὲ ἔκλεψεν, οὐδὲ ἐψευδομαρτύρησεν, ἀλλὰ καὶ ἤδη νεανίσκος ὢν ἐτίμησε τὸν πατέρα καὶ τὴν μητέρα, καὶ ἐλυπήθη ἐπὶ τοῖς τὴν τελειότητα ὑποτιθεμένοις λόγοις τοῦ Ἰη σοῦ, καὶ ἐπαγγελλομένοις αὐτὴν, εἰ ἀποδοῖτο τὰ ὑπάρχοντα, ἀστεῖόν τι ἦν ἐν αὐτῷ· ἡ δὲ ἀπῆλθεν σε Τίς γὰρ ἀγαπῶν, tus exspuit, ut thesaurum gloria Dei, et divitiarum quæ in omni sermone, et in omni sapientia Dei continentur, in suo coelo consequatur? Quis spiri tum concupiscentia, et timoris, et voluptatis, et iracundiæ abjeeit? Nam si quis veritatis studio res disquirens, tales fuisse apostolos demonstraverit, satis esse putandum est. Ille vero Jesum sequi po test, qui omnia vendidit, sicut a nobis traditum est, et thesaurum habet in cœlo; nec enim a mala aliqua possessione retrahitur quominus Jesum sequatur. disset autem adolescens verbum, abiit tristis; erat enim possessiones habens mullas. • Et quoad explicationem quidem anagogicam, animadvertes quam alte nobis animo infixum sit, divitias et terrenam hanc gloriam bonum quid esse; sed et rerum quas temere concupiscimus, compotes fieri malumus, quoniam concupiscentiam ipsam amamus, quam illa liberari; et in res a nobis pro formidan dis habitas minime incidere, quam timorem timori Dei adversum deponere. Non vero homo aliquis provectæ jam ac confirmatæ ætatis introductus est, nec vir qui puerilia abolevisset; sed adolescens, qui audito sermone tristis abiit; talis quippe animo erat, et propterea relicto Jesu abiit. Nam quasi vi tuperationis causa dictum est: ‹ Abiit, › et ‹ abiit tristis, saeculi nempe c tristitia, quæ mortem ope ratur “. › Qualis enim ille est iracundiam amans et tristitiam, multas habens facultates quas amabat, unde tristis abiit, et quæcunque ex nequitia pro fecta animum ipsius invaserant? Quod si juxta expositionem aliquam ex iis quas supra tradidimus, historiam sequi velis, partim laude, partim vitupe ratione dignum adolescentem hunc esse comperies; quatenus enim mochatus non est, nec occidit, ne que furatus est, neque falsum dixit testimonium, sed cum jam foret adolescens patri et matri hono rem detulit, et tristitia affectus est propter sermo ipse factus coelestis. Qualis enim terrenus, hoc est malignus, tales et terreni: et qualis cœlestis, id est Christus, tales et coelestes. In parte ergo sui cœli habebit thesaurum qui voluerit esse perfectus, et ven diderit omnes facultates suas, et dederit pauperibus. Sed ne existimes bujusmodi virum inveniri inter di vites hujusmodi quales sunt modo. Quis enim horum deponit amorem divitiarum, et, ut ita dicam, mundi amorem: quis ad plenum deposuit spiritum gloriæ vanæ, ut suscipiat in suo coelo thesaurum gloriæ Dei, et divitias quæ sunt in omni verbo, et in omni sapientia Dei? Quis enim deposuit spiritum concupiscentive et timoris, aut iræ, aut voluptatis propriæ? Ergo qui vult secundum subtilitatem discutere veritatis, pro nuntiabit hoc in apostolis esse, et qui similes fuerint eis. Iste autem talis et poterit sequi Christum, qui, sicut diximus, vendidit universa et habuit thesaurum in cœlo. Nec enim distrahitur hujusmodi vir ab aliqua mala possessione, quominus Christum sequatur. secundum conversationem humanam quomodo cum difficultate divellimur a bonis terrenarum divitiarum, vel a concupiscentia gloriæ vanæ. Magis enim volumus adipisci etiam ea quæ male desideramus, quam liberari a desideriis malis et magis volumus ut non incidamus in ea quæ arbitramur esse timenda, quam deponere inimicum timori Dei timorem. Sed vide quia non senior aliquis introducitur in hoc loco, nequo vir qui evacuaverit quæ parvuli erant: sed adolescens qui audiens verbum, abiit tristis. Adolescens euin erat secundum animam, et propterea relinquens Christum, abiit. Ad vituperationem enim dictum est ejus, et abiit tristis: tristatus tristitia sæculi, quæ mortem operatur. Erat enim habens possessiones multas quas diligebat, diligens irasci, diligens tristari: propter quod et abiit tristis: et quantacunque ei nascebantur ex malo, quæ tenebant animam ejus. Si autem intelligere vis historiam secundum exposi tionem aliquorum, quam superius ex parte tetigimus, in dimidio invenis hunc adolescentem laudabilem, 6ª Matth. xix, 22. Cor. XIII, 11. Cor. VII, 10. etc. Vetus interpres: «Erat enim habens possessiones multas quas dili gebat. Legebat, y ráp. HUETIUS. tus exspuit, ut thesaurum gloria Dei, et divitiarum quæ in omni sermone, et in omni sapientia Dei continentur, in suo coelo consequatur? Quis spiri tum concupiscentia, et timoris, et voluptatis, et iracundiæ abjeeit? Nam si quis veritatis studio res disquirens, tales fuisse apostolos demonstraverit, satis esse putandum est. Ille vero Jesum sequi po test, qui omnia vendidit, sicut a nobis traditum est, et thesaurum habet in cœlo; nec enim a mala aliqua possessione retrahitur quominus Jesum sequatur. disset autem adolescens verbum, abiit tristis; erat enim possessiones habens mullas. • Et quoad explicationem quidem anagogicam, animadvertes quam alte nobis animo infixum sit, divitias et terrenam hanc gloriam bonum quid esse; sed et rerum quas temere concupiscimus, compotes fieri malumus, quoniam concupiscentiam ipsam amamus, quam illa liberari; et in res a nobis pro formidan dis habitas minime incidere, quam timorem timori Dei adversum deponere. Non vero homo aliquis provectæ jam ac confirmatæ ætatis introductus est, nec vir qui puerilia abolevisset; sed adolescens, qui audito sermone tristis abiit; talis quippe animo erat, et propterea relicto Jesu abiit. Nam quasi vi tuperationis causa dictum est: ‹ Abiit, › et ‹ abiit tristis, saeculi nempe c tristitia, quæ mortem ope ratur “. › Qualis enim ille est iracundiam amans et tristitiam, multas habens facultates quas amabat, unde tristis abiit, et quæcunque ex nequitia pro fecta animum ipsius invaserant? Quod si juxta expositionem aliquam ex iis quas supra tradidimus, historiam sequi velis, partim laude, partim vitupe ratione dignum adolescentem hunc esse comperies; quatenus enim mochatus non est, nec occidit, ne que furatus est, neque falsum dixit testimonium, sed cum jam foret adolescens patri et matri hono rem detulit, et tristitia affectus est propter sermo ipse factus coelestis. Qualis enim terrenus, hoc est malignus, tales et terreni: et qualis cœlestis, id est Christus, tales et coelestes. In parte ergo sui cœli habebit thesaurum qui voluerit esse perfectus, et ven diderit omnes facultates suas, et dederit pauperibus. Sed ne existimes bujusmodi virum inveniri inter di vites hujusmodi quales sunt modo. Quis enim horum deponit amorem divitiarum, et, ut ita dicam, mundi amorem: quis ad plenum deposuit spiritum gloriæ vanæ, ut suscipiat in suo coelo thesaurum gloriæ Dei, et divitias quæ sunt in omni verbo, et in omni sapientia Dei? Quis enim deposuit spiritum concupiscentive et timoris, aut iræ, aut voluptatis propriæ? Ergo qui vult secundum subtilitatem discutere veritatis, pro nuntiabit hoc in apostolis esse, et qui similes fuerint eis. Iste autem talis et poterit sequi Christum, qui, sicut diximus, vendidit universa et habuit thesaurum in cœlo. Nec enim distrahitur hujusmodi vir ab aliqua mala possessione, quominus Christum sequatur. secundum conversationem humanam quomodo cum difficultate divellimur a bonis terrenarum divitiarum, vel a concupiscentia gloriæ vanæ. Magis enim volumus adipisci etiam ea quæ male desideramus, quam liberari a desideriis malis et magis volumus ut non incidamus in ea quæ arbitramur esse timenda, quam deponere inimicum timori Dei timorem. Sed vide quia non senior aliquis introducitur in hoc loco, nequo vir qui evacuaverit quæ parvuli erant: sed adolescens qui audiens verbum, abiit tristis. Adolescens euin erat secundum animam, et propterea relinquens Christum, abiit. Ad vituperationem enim dictum est ejus, et abiit tristis: tristatus tristitia sæculi, quæ mortem operatur. Erat enim habens possessiones multas quas diligebat, diligens irasci, diligens tristari: propter quod et abiit tristis: et quantacunque ei nascebantur ex malo, quæ tenebant animam ejus. Si autem intelligere vis historiam secundum exposi tionem aliquorum, quam superius ex parte tetigimus, in dimidio invenis hunc adolescentem laudabilem, 6ª Matth. xix, 22. Cor. XIII, 11. Cor. VII, 10. etc. Vetus interpres: «Erat enim habens possessiones multas quas dili gebat. Legebat, y ráp. HUETIUS. 19. Deinceps vero scriptum est: • Cum au 19. • Audiens verbum adolescens, abiit tristis. Erat enim habens possessiones nullas.» Et considera 19. Deinceps vero scriptum est: • Cum au 19. • Audiens verbum adolescens, abiit tristis. Erat enim habens possessiones nullas.» Et considera

«εἰ θέλεις τέλειος εἶναι ὕπαγε πώλησόν σου τὰ ὑπάρχοντα καὶ δὸς πτωχοῖς, καὶ ἕξεις θησαυρὸν ἐν οὐρανῷ, καὶ δεῦρο ἀκολούθει μοι,» θεασάμενος δὲ καὶ τὸν ἀκούσαντα νεανίσκον καὶ μετὰ λύπης ἀπεληλυθότα, ἐπείπερ προκεκρίκει τὰ «πολλὰ» ἐπὶ τῆς γῆς «κτήματα» τοῦ «τέλειος» ἐν θεῷ γενέσθαι, νοήσας δὲ καὶ τὸ δύσκολον περὶ τοῦ «εἰσελθεῖν εἰς τὴν τῶν οὐρανῶν βασιλείαν» τοῦ πλουσίου, ὡσπερεὶ καὶ αὐτὸς οὐκ εὐχερὲς πρᾶγμα ποιῶν ἐν τῷ «πάντα» καταλελοιπέναι καὶ ἠκολουθηκέναι τῷ σωτῆρι, εἶπε τὰ προκείμενα. διὸ καὶ παρρησιασαμένῳ τῷ Πέτρῳ ἀποκρίνεται τὰ τῆς ἐπιφερομένης μεγάλης ἐπαγγελίας ὁ σωτὴρ περὶ τοῦ μέλλειν ἕνα τῶν κριτῶν τοῦ Ἰσραὴλ ἔσεσθαι τὸν Πέτρον. Ὁ δὲ τῆς λέξεως [ὡς] οὐχ ἱκανῆς πεῖσαι μεγαλοφυῆ ἀκροατὴν καταφρονήσας, ὡς καὶ ἄλλων λέξεων τῆς γραφῆς τὸ σεμνὸν ἐν τῇ ἀναγωγῇ ἐχουσῶν, τοιαῦτα φήσει ὅτι αὐτὸ τὸ «ἰδοὺ ἡμεῖς ἀφήκαμεν πάντα καὶ ἠκολουθήσαμέν σοι,» δικτυδίου καταλειφθέντος καὶ πενιχρᾶς οἰκίας καὶ ἐπιπόνου ἐν πενίᾳ βίου, οὐ πάνυ τι [μέγα ἐστὶν οὐδὲ] ἀξίως λέλεκται τοῦ τηλικούτου μαθητοῦ, ᾧ «σὰρξ καὶ αἷμα οὐκ ἀπεκάλυψεν» ὅτι Ἰησοῦς εἴη «ὁ Χριστὸς ὁ υἱὸς τοῦ θεοῦ τοῦ ζῶντος», «ἀλλ’ ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς πατὴρ» αὐτοῦ, καὶ ᾧ λέλεκται τὸ «σὺ εἶ ὁ Πέτρος, καὶ ἐπὶ ταύτῃ τῇ πέτρᾳ οἰκοδομήσω μου τὴν ἐκκλησίαν, καὶ πύλαι ᾅδου οὐ κατισχύσουσιν αὐτῆς». ἀλλὰ μήποτε τὰ [προ-] αποδεδομένα εἰς τὴν διήγησιν τοῦ· «ὕπαγε πώλησόν σου τὰ ὑπάρχοντα» καὶ τὰ ἑξῆς χρήσιμα [καὶ ἀληθινὰ] εἰς τὰ προκείμενά ἐστι. Πέτρος γὰρ ἀφῆκε «πάντα,» ἐφ’ οἷς ἁμαρτωλὸς ἦν καὶ δι’ ἃ εἶπεν· «ἔξελθε ἀπ’ ἐμοῦ, κύριε, ὅτι ἀνὴρ ἁμαρτωλὸς ἐγώ εἰμι», καὶ μέγας αὐτοῦ ἔπαινος ἦν τεθαρρηκότος ἐπὶ τῷ μηκέτι ἁμαρτάνειν λέγειν· σοφίᾳ Θεοῦ; Τίς δὲ ἀπέθετο τὸ πνεῦμα τῆς ἐπιθυ μίας, καὶ τοῦ φόβου, καὶ τῆς ἡδονῆς, καὶ τῆς ὀργῆς; ᾿Αγαπητὸν γὰρ ἐπὶ τῶν ἀποστόλων τὸ τοιοῦτον φιλα ληθῶς ἐξετάζοντα τὰ πράγματα ἀποφήνασθαι. Οὗτος δὲ καὶ δύναται ἀκολουθῆσαι τῷ Ἰησοῦ, ὁ ὡς ἀποδε δώκαμεν πάντα ἀποδόμενος, καὶ ἔχων θησαυρὸν ἐν οὐρανῷ· οὐ γὰρ περιέχεται ὑπό τινος μοχθηρού κτήματος, ἵνα μὴ ἀκολουθῇ τῷ Ἰησοῦ. ξης Θεοῦ, καὶ πλούτου τοῦ ἐν παντὶ λόγῳ καὶ πάση Εξῆς δὲ τούτοις λέγεται, ὅτι «'Ακούσας τὸν λόγον ὁ νεανίσκος, ἀπῆλθε λυπούμενος· ἦν γὰρ ἔχων κτήματα πολλά.» Καὶ ὄψει γε, ὡς πρὸς τὴν ἀναγωγήν τίνα, τρό που δυσαποσπάστως ἔχομεν τοῦ φρονεῖν τὸν πλοῦτον ἀγαθὸν εἶναι, ἢ τὴν κάτω δόξαν· ἀλλὰ καὶ μᾶλλον θέλο μεν, ἐπεὶ ἀγαπῶμεν τὴν ἐπιθυμίαν, τυχεῖν τῶν φαύλως ἐπιθυμουμένων, ἢ ἀπαλλαγῆναι τῆς ἐπιθυμίας· καὶ μᾶλλον περιπεσεῖν οἷς φανταζόμεθα φοβεροίς, ήπερ ἀποθέσθαι τὸν ἐχθρὸν τῷ φόβῳ τοῦ Θεοῦ φόβον. Αλλ' οὐδὲ πρεσβύτερός τις εἰσῆκται καθεστηκώς, οὐδὲ ἀνὴρ καταργήσας τὰ τοῦ νηπίου, ἀλλὰ νεανίσκος ὁ τὸν λόγον ἀκούσας, καὶ ἀπελθὼν λυπούμενος. Τοιοῦτος γὰρ ἦν τὴν ψυχὴν, διὸ καὶ καταλιπὼν τὸν Ἰησοῦν ἀπῆλθεν· ἐπὶ ψόγῳ γὰρ εἴρηται τό· «Απῆλθε,» καὶ ἀπῆλθε λυπούμενος, λύπην ο τὴν τοῦ κόσμου, κ την θάνατον κατεργαζομένην.» Τίς γὰρ ἀγαπῶν τὸ ὀργίζεσθαι, καὶ τὸ λυπεῖσθαι, ἔχων κτήματα πολλά ἅπερ ἠγάπα, διὸ ἀπῆλθε λυπούμενος, καὶ ὅσα ἀπὸ κακίας ἦν κεκρατηκότα τῆς ψυχῆς αὐτοῦ; Εἰ μέντοι ἐπὶ τῆς ἱστορίας μένοις κατά τινα τῶν προαποδειο μένων διήγησιν, ἐξ ἡμισείας εὕροις ἂν ἐπαινετόν, καὶ ἐξ ἡμισείας ψεκτὸν τὸν νεανίσκον τοῦτον· ἡ μὲν γὰρ οὐκ ἐμοίχευσεν, οὐδὲ ἐφόνευσεν, οὐδὲ ἔκλεψεν, οὐδὲ ἐψευδομαρτύρησεν, ἀλλὰ καὶ ἤδη νεανίσκος ὢν ἐτίμησε τὸν πατέρα καὶ τὴν μητέρα, καὶ ἐλυπήθη ἐπὶ τοῖς τὴν τελειότητα ὑποτιθεμένοις λόγοις τοῦ Ἰη σοῦ, καὶ ἐπαγγελλομένοις αὐτὴν, εἰ ἀποδοῖτο τὰ ὑπάρχοντα, ἀστεῖόν τι ἦν ἐν αὐτῷ· ἡ δὲ ἀπῆλθεν σε Τίς γὰρ ἀγαπῶν, σοφίᾳ Θεοῦ; Τίς δὲ ἀπέθετο τὸ πνεῦμα τῆς ἐπιθυ μίας, καὶ τοῦ φόβου, καὶ τῆς ἡδονῆς, καὶ τῆς ὀργῆς; ᾿Αγαπητὸν γὰρ ἐπὶ τῶν ἀποστόλων τὸ τοιοῦτον φιλα ληθῶς ἐξετάζοντα τὰ πράγματα ἀποφήνασθαι. Οὗτος δὲ καὶ δύναται ἀκολουθῆσαι τῷ Ἰησοῦ, ὁ ὡς ἀποδε δώκαμεν πάντα ἀποδόμενος, καὶ ἔχων θησαυρὸν ἐν οὐρανῷ· οὐ γὰρ περιέχεται ὑπό τινος μοχθηρού κτήματος, ἵνα μὴ ἀκολουθῇ τῷ Ἰησοῦ. ξης Θεοῦ, καὶ πλούτου τοῦ ἐν παντὶ λόγῳ καὶ πάση Εξῆς δὲ τούτοις λέγεται, ὅτι «'Ακούσας τὸν λόγον ὁ νεανίσκος, ἀπῆλθε λυπούμενος· ἦν γὰρ ἔχων κτήματα πολλά.» Καὶ ὄψει γε, ὡς πρὸς τὴν ἀναγωγήν τίνα, τρό που δυσαποσπάστως ἔχομεν τοῦ φρονεῖν τὸν πλοῦτον ἀγαθὸν εἶναι, ἢ τὴν κάτω δόξαν· ἀλλὰ καὶ μᾶλλον θέλο μεν, ἐπεὶ ἀγαπῶμεν τὴν ἐπιθυμίαν, τυχεῖν τῶν φαύλως ἐπιθυμουμένων, ἢ ἀπαλλαγῆναι τῆς ἐπιθυμίας· καὶ μᾶλλον περιπεσεῖν οἷς φανταζόμεθα φοβεροίς, ήπερ ἀποθέσθαι τὸν ἐχθρὸν τῷ φόβῳ τοῦ Θεοῦ φόβον. Αλλ' οὐδὲ πρεσβύτερός τις εἰσῆκται καθεστηκώς, οὐδὲ ἀνὴρ καταργήσας τὰ τοῦ νηπίου, ἀλλὰ νεανίσκος ὁ τὸν λόγον ἀκούσας, καὶ ἀπελθὼν λυπούμενος. Τοιοῦτος γὰρ ἦν τὴν ψυχὴν, διὸ καὶ καταλιπὼν τὸν Ἰησοῦν ἀπῆλθεν· ἐπὶ ψόγῳ γὰρ εἴρηται τό· «Απῆλθε,» καὶ ἀπῆλθε λυπούμενος, λύπην ο τὴν τοῦ κόσμου, κ την θάνατον κατεργαζομένην.» Τίς γὰρ ἀγαπῶν τὸ ὀργίζεσθαι, καὶ τὸ λυπεῖσθαι, ἔχων κτήματα πολλά ἅπερ ἠγάπα, διὸ ἀπῆλθε λυπούμενος, καὶ ὅσα ἀπὸ κακίας ἦν κεκρατηκότα τῆς ψυχῆς αὐτοῦ; Εἰ μέντοι ἐπὶ τῆς ἱστορίας μένοις κατά τινα τῶν προαποδειο μένων διήγησιν, ἐξ ἡμισείας εὕροις ἂν ἐπαινετόν, καὶ ἐξ ἡμισείας ψεκτὸν τὸν νεανίσκον τοῦτον· ἡ μὲν γὰρ οὐκ ἐμοίχευσεν, οὐδὲ ἐφόνευσεν, οὐδὲ ἔκλεψεν, οὐδὲ ἐψευδομαρτύρησεν, ἀλλὰ καὶ ἤδη νεανίσκος ὢν ἐτίμησε τὸν πατέρα καὶ τὴν μητέρα, καὶ ἐλυπήθη ἐπὶ τοῖς τὴν τελειότητα ὑποτιθεμένοις λόγοις τοῦ Ἰη σοῦ, καὶ ἐπαγγελλομένοις αὐτὴν, εἰ ἀποδοῖτο τὰ ὑπάρχοντα, ἀστεῖόν τι ἦν ἐν αὐτῷ· ἡ δὲ ἀπῆλθεν σε Τίς γὰρ ἀγαπῶν, tus exspuit, ut thesaurum gloria Dei, et divitiarum quæ in omni sermone, et in omni sapientia Dei continentur, in suo coelo consequatur? Quis spiri tum concupiscentia, et timoris, et voluptatis, et iracundiæ abjeeit? Nam si quis veritatis studio res disquirens, tales fuisse apostolos demonstraverit, satis esse putandum est. Ille vero Jesum sequi po test, qui omnia vendidit, sicut a nobis traditum est, et thesaurum habet in cœlo; nec enim a mala aliqua possessione retrahitur quominus Jesum sequatur. disset autem adolescens verbum, abiit tristis; erat enim possessiones habens mullas. • Et quoad explicationem quidem anagogicam, animadvertes quam alte nobis animo infixum sit, divitias et terrenam hanc gloriam bonum quid esse; sed et rerum quas temere concupiscimus, compotes fieri malumus, quoniam concupiscentiam ipsam amamus, quam illa liberari; et in res a nobis pro formidan dis habitas minime incidere, quam timorem timori Dei adversum deponere. Non vero homo aliquis provectæ jam ac confirmatæ ætatis introductus est, nec vir qui puerilia abolevisset; sed adolescens, qui audito sermone tristis abiit; talis quippe animo erat, et propterea relicto Jesu abiit. Nam quasi vi tuperationis causa dictum est: ‹ Abiit, › et ‹ abiit tristis, saeculi nempe c tristitia, quæ mortem ope ratur “. › Qualis enim ille est iracundiam amans et tristitiam, multas habens facultates quas amabat, unde tristis abiit, et quæcunque ex nequitia pro fecta animum ipsius invaserant? Quod si juxta expositionem aliquam ex iis quas supra tradidimus, historiam sequi velis, partim laude, partim vitupe ratione dignum adolescentem hunc esse comperies; quatenus enim mochatus non est, nec occidit, ne que furatus est, neque falsum dixit testimonium, sed cum jam foret adolescens patri et matri hono rem detulit, et tristitia affectus est propter sermo ipse factus coelestis. Qualis enim terrenus, hoc est malignus, tales et terreni: et qualis cœlestis, id est Christus, tales et coelestes. In parte ergo sui cœli habebit thesaurum qui voluerit esse perfectus, et ven diderit omnes facultates suas, et dederit pauperibus. Sed ne existimes bujusmodi virum inveniri inter di vites hujusmodi quales sunt modo. Quis enim horum deponit amorem divitiarum, et, ut ita dicam, mundi amorem: quis ad plenum deposuit spiritum gloriæ vanæ, ut suscipiat in suo coelo thesaurum gloriæ Dei, et divitias quæ sunt in omni verbo, et in omni sapientia Dei? Quis enim deposuit spiritum concupiscentive et timoris, aut iræ, aut voluptatis propriæ? Ergo qui vult secundum subtilitatem discutere veritatis, pro nuntiabit hoc in apostolis esse, et qui similes fuerint eis. Iste autem talis et poterit sequi Christum, qui, sicut diximus, vendidit universa et habuit thesaurum in cœlo. Nec enim distrahitur hujusmodi vir ab aliqua mala possessione, quominus Christum sequatur. secundum conversationem humanam quomodo cum difficultate divellimur a bonis terrenarum divitiarum, vel a concupiscentia gloriæ vanæ. Magis enim volumus adipisci etiam ea quæ male desideramus, quam liberari a desideriis malis et magis volumus ut non incidamus in ea quæ arbitramur esse timenda, quam deponere inimicum timori Dei timorem. Sed vide quia non senior aliquis introducitur in hoc loco, nequo vir qui evacuaverit quæ parvuli erant: sed adolescens qui audiens verbum, abiit tristis. Adolescens euin erat secundum animam, et propterea relinquens Christum, abiit. Ad vituperationem enim dictum est ejus, et abiit tristis: tristatus tristitia sæculi, quæ mortem operatur. Erat enim habens possessiones multas quas diligebat, diligens irasci, diligens tristari: propter quod et abiit tristis: et quantacunque ei nascebantur ex malo, quæ tenebant animam ejus. Si autem intelligere vis historiam secundum exposi tionem aliquorum, quam superius ex parte tetigimus, in dimidio invenis hunc adolescentem laudabilem, 6ª Matth. xix, 22. Cor. XIII, 11. Cor. VII, 10. etc. Vetus interpres: «Erat enim habens possessiones multas quas dili gebat. Legebat, y ráp. HUETIUS. tus exspuit, ut thesaurum gloria Dei, et divitiarum quæ in omni sermone, et in omni sapientia Dei continentur, in suo coelo consequatur? Quis spiri tum concupiscentia, et timoris, et voluptatis, et iracundiæ abjeeit? Nam si quis veritatis studio res disquirens, tales fuisse apostolos demonstraverit, satis esse putandum est. Ille vero Jesum sequi po test, qui omnia vendidit, sicut a nobis traditum est, et thesaurum habet in cœlo; nec enim a mala aliqua possessione retrahitur quominus Jesum sequatur. disset autem adolescens verbum, abiit tristis; erat enim possessiones habens mullas. • Et quoad explicationem quidem anagogicam, animadvertes quam alte nobis animo infixum sit, divitias et terrenam hanc gloriam bonum quid esse; sed et rerum quas temere concupiscimus, compotes fieri malumus, quoniam concupiscentiam ipsam amamus, quam illa liberari; et in res a nobis pro formidan dis habitas minime incidere, quam timorem timori Dei adversum deponere. Non vero homo aliquis provectæ jam ac confirmatæ ætatis introductus est, nec vir qui puerilia abolevisset; sed adolescens, qui audito sermone tristis abiit; talis quippe animo erat, et propterea relicto Jesu abiit. Nam quasi vi tuperationis causa dictum est: ‹ Abiit, › et ‹ abiit tristis, saeculi nempe c tristitia, quæ mortem ope ratur “. › Qualis enim ille est iracundiam amans et tristitiam, multas habens facultates quas amabat, unde tristis abiit, et quæcunque ex nequitia pro fecta animum ipsius invaserant? Quod si juxta expositionem aliquam ex iis quas supra tradidimus, historiam sequi velis, partim laude, partim vitupe ratione dignum adolescentem hunc esse comperies; quatenus enim mochatus non est, nec occidit, ne que furatus est, neque falsum dixit testimonium, sed cum jam foret adolescens patri et matri hono rem detulit, et tristitia affectus est propter sermo ipse factus coelestis. Qualis enim terrenus, hoc est malignus, tales et terreni: et qualis cœlestis, id est Christus, tales et coelestes. In parte ergo sui cœli habebit thesaurum qui voluerit esse perfectus, et ven diderit omnes facultates suas, et dederit pauperibus. Sed ne existimes bujusmodi virum inveniri inter di vites hujusmodi quales sunt modo. Quis enim horum deponit amorem divitiarum, et, ut ita dicam, mundi amorem: quis ad plenum deposuit spiritum gloriæ vanæ, ut suscipiat in suo coelo thesaurum gloriæ Dei, et divitias quæ sunt in omni verbo, et in omni sapientia Dei? Quis enim deposuit spiritum concupiscentive et timoris, aut iræ, aut voluptatis propriæ? Ergo qui vult secundum subtilitatem discutere veritatis, pro nuntiabit hoc in apostolis esse, et qui similes fuerint eis. Iste autem talis et poterit sequi Christum, qui, sicut diximus, vendidit universa et habuit thesaurum in cœlo. Nec enim distrahitur hujusmodi vir ab aliqua mala possessione, quominus Christum sequatur. secundum conversationem humanam quomodo cum difficultate divellimur a bonis terrenarum divitiarum, vel a concupiscentia gloriæ vanæ. Magis enim volumus adipisci etiam ea quæ male desideramus, quam liberari a desideriis malis et magis volumus ut non incidamus in ea quæ arbitramur esse timenda, quam deponere inimicum timori Dei timorem. Sed vide quia non senior aliquis introducitur in hoc loco, nequo vir qui evacuaverit quæ parvuli erant: sed adolescens qui audiens verbum, abiit tristis. Adolescens euin erat secundum animam, et propterea relinquens Christum, abiit. Ad vituperationem enim dictum est ejus, et abiit tristis: tristatus tristitia sæculi, quæ mortem operatur. Erat enim habens possessiones multas quas diligebat, diligens irasci, diligens tristari: propter quod et abiit tristis: et quantacunque ei nascebantur ex malo, quæ tenebant animam ejus. Si autem intelligere vis historiam secundum exposi tionem aliquorum, quam superius ex parte tetigimus, in dimidio invenis hunc adolescentem laudabilem, 6ª Matth. xix, 22. Cor. XIII, 11. Cor. VII, 10. etc. Vetus interpres: «Erat enim habens possessiones multas quas dili gebat. Legebat, y ráp. HUETIUS. 19. Deinceps vero scriptum est: • Cum au 19. • Audiens verbum adolescens, abiit tristis. Erat enim habens possessiones nullas.» Et considera 19. Deinceps vero scriptum est: • Cum au 19. • Audiens verbum adolescens, abiit tristis. Erat enim habens possessiones nullas.» Et considera

ἅπερ καὶ αὐτὰ καὶ ἁπλούστερον ἔχει τινὰ προτρεπτικὸν ἐπὶ τὸ καταλιπεῖν τὰ ὑπάρχοντα νοῦν, καὶ ἕτερον παρὰ τοῦτον βαθύτερον. ὁ μὲν οὖν κατὰ τὴν λέξιν ἑρμηνεύων τὸν τόπον τοῦ εὐαγγελίου τοιαῦτα ἐρεῖ· [οὐ] πάντας εἶπεν ἀκολουθεῖν τῷ Ἰησοῦ ὁ λόγος, ἀλλὰ τοὺς μὲν τότε ἀποστόλους καὶ [τοὺς] ὁμοίως ἐκείνοις ἐπιμόνως αὐτῷ ἀκολουθήσαντας [ἀκολουθήσαντας ἑαυτῷ] ὠνόμασεν· τοὺς δὲ μεταγενεστέρους ἐδήλωσε [τῷ] «καὶ πᾶς ὅστις ἀφῆκεν ἀδελφοὺς ἢ ἀδελφὰς» καὶ τὰ ἑξῆς. ἀλλ’ ὡς βιαίως διηγησάμενον τὸ ἀκολουθεῖν ἀνατρέψει τις λέγων περὶ πάντων εἰρῆσθαι τὸ ἀκολουθεῖν ἐν τῷ «ὃς ἂν μὴ ἄρῃ τὸν σταυρὸν αὐτοῦ καὶ ἀκολουθήσῃ ὀπίσω μου, οὐκ ἔστι μου ἄξιος εἶναι μαθητής». Οἱ τοίνυν «ἀκολουθήσαντες» τῷ σωτῆρι καθεδοῦνται «ἐπὶ δώδεκα θρόνους κρίνοντες τὰς δώδεκα φυλὰς τοῦ Ἰσραήλ.» καὶ ταύτην λήψονται τὴν ἐξουσίαν ἐν τῇ ἀναστάσει τῶν νεκρῶν· αὕτη γάρ ἐστιν ἡ παλιγγενεσία καινή τις γένεσις οὖσα, ὅτε οὐρανὸς καινὸς καὶ [ἡ] γῆ καινὴ τοῖς ἑαυτοὺς ἀνακαινώσασι κτίζεται καὶ καινὴ διαθήκη παραδίδοται καὶ τὸ ποτήριον αὐτῆς. ἀπὸ τοῦ Ἰησοῦ λυπούμενος διὰ τὰ κτήματα, δέον αὐ- Λ τὸν χαίρειν, ὅτι ἀντ᾽ ἐκείνων ἔμελλεν ἔχειν θησαυρὸν ἐν οὐρανῷ, καὶ ἀκολουθῶν τῷ Ἰησοῦ κατ᾽ ἴχνη βαί νειν υἱοῦ Θεοῦ, ψεκτὸς ἦν. ᾿Απελθόντος δὲ αὐτοῦ, «εἶπεν ὁ Ἰησοῦς τοῖς μαθη ταῖς αὐτοῦ· Ἀμὴν λέγω ὑμῖν, ὅτι δυσκόλως πλού σιος εἰσελεύσεται εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν ἐφ᾽ ᾧ παρατηρητέον ὡς τοῦ Σωτῆρος ἀκριβῆ λόγον τὸν ἀναγεγραμμένον· οὐκ εἶπε μὲν γὰρ, ὅτι πλού σιος οὐκ εἰσελεύσεται εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν, ἐπείπερ εἰ τὸ τοιοῦτον εἰρήκει, ἀποκεκλείκει ἂν τὸν πλούσιον ἀπὸ τῆς τῶν οὐρανῶν βασιλείας· φησὶ δὲ, ὅτι • Πλούσιος δυσκόλως εἰσελεύσεται·, τὸ χαλεπὸν μὲν πρὸς σωτηρίαν τοῦ πλουσίου παριστὰς, οὐ μὴν ἀδύνατον, ὅπερ ἐπὶ μὲν τοῦ ῥητοῦ αὐτόθεν λόγον ἔχειν φαίνεται δυναμένων πλουσίων μετὰ δυσκολίας ἀντιστῆναι τοῖς πάθεσι, καὶ ταῖς ἁμαρτίαις, καὶ μὴ πάντη ὑπ' αὐτῶν ἀλῶναι· εἰ δὲ τροπολογούμενος πλούσιος παραλαμβάνοιτο, ζητήσεις πῶς κἂν δυσκό λους εἰσελεύσεται εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν. Τὴν δὲ δυσκολίαν εἰσόδου τοῦ πλουσίου ἑκατέρως νοουμέ νου ἐμφαίνει ἡ παραβολὴ τοῦ· • Ευκοπώτερόν ἐστι κάμηλον διὰ τρύπης ῥαφίδος διελθεῖν, ἢ πλούσιον ‹ εἰσελθεῖν εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν·, ἐν ᾗ παρα- › βολῇ ὁ μὲν πλούσιος παραβάλλεται καμήλῳ, οὐ διὰ τὸ ἀκάθαρτον τοῦ ζώου μόνον, ὡς ὁ νόμος ἐδί σε Τὴν δὲ δυσκολίαν εἰσόδου τοῦ πλουσίου: Τινὲς δὲ κάμηλον ἑκατέρως νοουμένου. Τὴν δὲ δυσκολίαν τῆς εἰσόδου ἑκατέ πως νοουμένου, τεθλιμμένην τὴν εἰς τῶν οὐρανῶν βασιλείαν εἴσοδον τῷ ἑκατέρῳ πλουσίῳ. Οὐ διὰ τὸ ἀκάθαρτον τοῦ, Παροιμιώ δες Κάμιλος δὲ τὸ παχύ σχοινίον διὰ τοῦ ι, Κά μηλος· Κάμηλος δὲ, τὸ παχύ σχοινίον, οὐ τὸ ζῶόν φασιν, ἀλλὰ τὸ παχύ σχοινίον, ᾧ χρῶνται οἱ ναῦται πρὸς τὸ ῥίπτειν τὰς ἀγκύρας. ἀπὸ τοῦ Ἰησοῦ λυπούμενος διὰ τὰ κτήματα, δέον αὐ- Λ τὸν χαίρειν, ὅτι ἀντ᾽ ἐκείνων ἔμελλεν ἔχειν θησαυρὸν ἐν οὐρανῷ, καὶ ἀκολουθῶν τῷ Ἰησοῦ κατ᾽ ἴχνη βαί νειν υἱοῦ Θεοῦ, ψεκτὸς ἦν. ᾿Απελθόντος δὲ αὐτοῦ, «εἶπεν ὁ Ἰησοῦς τοῖς μαθη ταῖς αὐτοῦ· Ἀμὴν λέγω ὑμῖν, ὅτι δυσκόλως πλού σιος εἰσελεύσεται εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν ἐφ᾽ ᾧ παρατηρητέον ὡς τοῦ Σωτῆρος ἀκριβῆ λόγον τὸν ἀναγεγραμμένον· οὐκ εἶπε μὲν γὰρ, ὅτι πλού σιος οὐκ εἰσελεύσεται εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν, ἐπείπερ εἰ τὸ τοιοῦτον εἰρήκει, ἀποκεκλείκει ἂν τὸν πλούσιον ἀπὸ τῆς τῶν οὐρανῶν βασιλείας· φησὶ δὲ, ὅτι • Πλούσιος δυσκόλως εἰσελεύσεται·, τὸ χαλεπὸν μὲν πρὸς σωτηρίαν τοῦ πλουσίου παριστὰς, οὐ μὴν ἀδύνατον, ὅπερ ἐπὶ μὲν τοῦ ῥητοῦ αὐτόθεν λόγον ἔχειν φαίνεται δυναμένων πλουσίων μετὰ δυσκολίας ἀντιστῆναι τοῖς πάθεσι, καὶ ταῖς ἁμαρτίαις, καὶ μὴ πάντη ὑπ' αὐτῶν ἀλῶναι· εἰ δὲ τροπολογούμενος πλούσιος παραλαμβάνοιτο, ζητήσεις πῶς κἂν δυσκό λους εἰσελεύσεται εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν. Τὴν δὲ δυσκολίαν εἰσόδου τοῦ πλουσίου ἑκατέρως νοουμέ νου ἐμφαίνει ἡ παραβολὴ τοῦ· • Ευκοπώτερόν ἐστι κάμηλον διὰ τρύπης ῥαφίδος διελθεῖν, ἢ πλούσιον ‹ εἰσελθεῖν εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν·, ἐν ᾗ παρα- › βολῇ ὁ μὲν πλούσιος παραβάλλεται καμήλῳ, οὐ διὰ τὸ ἀκάθαρτον τοῦ ζώου μόνον, ὡς ὁ νόμος ἐδί σε Τὴν δὲ δυσκολίαν εἰσόδου τοῦ πλουσίου: Τινὲς δὲ κάμηλον ἑκατέρως νοουμένου. Τὴν δὲ δυσκολίαν τῆς εἰσόδου ἑκατέ πως νοουμένου, τεθλιμμένην τὴν εἰς τῶν οὐρανῶν βασιλείαν εἴσοδον τῷ ἑκατέρῳ πλουσίῳ. Οὐ διὰ τὸ ἀκάθαρτον τοῦ, Παροιμιώ δες Κάμιλος δὲ τὸ παχύ σχοινίον διὰ τοῦ ι, Κά μηλος· Κάμηλος δὲ, τὸ παχύ σχοινίον, οὐ τὸ ζῶόν φασιν, ἀλλὰ τὸ παχύ σχοινίον, ᾧ χρῶνται οἱ ναῦται πρὸς τὸ ῥίπτειν τὰς ἀγκύρας. nes Jesu perfectionis præcepta tradentes, eamque si bona venderet pollicentes, bonum aliquid in illo fuit: quatenus autem divitiarum causa tristis a Jesu abiit, cum lætari potius debuisset, quod thesaurum in cœlo pro illis foret habiturus, et Jesum sequens filii Dei vestigiis insistere reprehensionem meruit. lis suis Amen dico vobis quia dives difficile intra bit in regnum cœlorum "., Ubi observanda est utpote accurata Servatoris oratio, quæ hic refertur non enim dixit non intraturum divitem in regnum cœlorum; quandoquidem si tale quid dixisset, a cœlorum regno divitem profecto exclusisset; ait autem: «Dives difficile intrabit;» salutis quidem adeptionem diviti difficilem esse docens, at vires tamen illius non superare, quod ex ipso quidem contextu sequi videtur; cum non absque difficultate quidem affectibus et peccatis divites possint obsi stere, ita ut non corripiantur penitus ab illis, et invadantur. Quod si dives tropologice intellectus assumatur, quomodo etiam cum difficultate in re gnum coelorum ingredi possit, disquires; divitem autem utrolibet modo intellectum non nisi difficul ter intrare posse declarat parabola his verbis “ Facilius est camelum per foramen acus transire, quam divitem intrare in regnum cœlorum. In qua parabola camelo dives comparatur, non solum propter animalis hujus immunditiam, quemadmo in dimidio antem vituperabilem. Laudabilem quidem, quia nec occidit, nec adulteratus est, nec aliquid eorum fecit quæ prohibet lex: sed adhuc adolescens constitutus honoravit patrem et matrem; vitupera bilem autem, quia tristatus est in verbis Christi vocantibus eum ad perfectionem, et promittentibus ei ut si tradidisset omnia quæ habebat, magnus efficeretur.. in regnum coelorum. Ex quo considerandus est sermo Cbristi cautissimus, quoniam non simpliciter dixit Dives non intrabit in regnum coelorum. Quod si dixisset, exclusisset utique divites a regno coelorum. Nunc autem dicit: Dives difficile introibit, difficultatem quidem salutis divitum manifestans: non autem impossibilitatem suæ potentiæ damnans. Quod ex hoc ipso textu manifestissime declaratur, posse divitem cum difficultate quidem resistere passionibus suis atque peccatis, tamen posse. Si autem mora liter intelligamus divitem, secundum quod supra diximus, eum qui multorum malorum habet substantiam 6s Matth. xxx, 23. Matth. xix, 24. phylacti in hunc Matthaei locum Vetus interpres: • Difficul talem autem iniroitus utriusque divitis,» etc.; sen tentia valde congrua, unde corruptam codicum no strorum scripturam emendare non piguit. Talis illa erat in C. R. et in C. H. infra etc. illud Sospitatoris dictum a trito inter Hebræos adagio de camelo, vel elephante, et acus foramine profluxisse volunt plerique: atque inde factum ut Origenes hoc loco, et lib. vi Contra Celsum, llilarius, Hieronymus, Chrysostomus, Syrus interpres et Arabs tortum illud et gibberum animal hic intel lexerint. At camelus etiam funem nauticum cras siorem significat; atque id docet Aristophanis scho liastes quod non auctoris nullius idonei sententia firmatum est, ut pronuntiat Beza, et astruit Drusius, sed Glossa rum veterum: c Camelus, funiculus;» Suidae in inquit, et Theo Quidam vero camelum non animal dicunt, sed crassum funem quo utuntur nautæ ad projiciendas ancho ras, › ut et in Marc. x, 25, et Luc. xviii, 5, et Eu thymii; et ipsius veriloquii: nam Syriace et Arabice utrumque significat, camelum pecudem, et funem. Inde Latinum camelus, Hispaniscum gume na, Italiacum gomena, et Gallicum, gomène. Voca bulum autem câble, quo ad rudentem signandum utuntur Galli et Belgæ, fit ab Ilebraico, ejus dem significationis: quæ vox in linguas omnes He braicæ alines, Syriacam, Chaldaicam, Arabicam et Ethiopicam propagata est. Liquet ex supra dictis merito dubitari posse, an pecudem hoc loco came lus significet, cum præsertim cum funiculis tenuio ribus, filisve quæ acubus inseruntur, comparatio nem videatur instituisse Servator noster, non cura deformi hac pecude, cui cum acu nulla oinnino res est. Favet huic opinioni Alcoranus, in cujus Surat ta de linibis profertur hic Evangelii locus, in eoque non funis, sed pecus intelligitur. ID. nes Jesu perfectionis præcepta tradentes, eamque si bona venderet pollicentes, bonum aliquid in illo fuit: quatenus autem divitiarum causa tristis a Jesu abiit, cum lætari potius debuisset, quod thesaurum in cœlo pro illis foret habiturus, et Jesum sequens filii Dei vestigiis insistere reprehensionem meruit. lis suis Amen dico vobis quia dives difficile intra bit in regnum cœlorum "., Ubi observanda est utpote accurata Servatoris oratio, quæ hic refertur non enim dixit non intraturum divitem in regnum cœlorum; quandoquidem si tale quid dixisset, a cœlorum regno divitem profecto exclusisset; ait autem: «Dives difficile intrabit;» salutis quidem adeptionem diviti difficilem esse docens, at vires tamen illius non superare, quod ex ipso quidem contextu sequi videtur; cum non absque difficultate quidem affectibus et peccatis divites possint obsi stere, ita ut non corripiantur penitus ab illis, et invadantur. Quod si dives tropologice intellectus assumatur, quomodo etiam cum difficultate in re gnum coelorum ingredi possit, disquires; divitem autem utrolibet modo intellectum non nisi difficul ter intrare posse declarat parabola his verbis “ Facilius est camelum per foramen acus transire, quam divitem intrare in regnum cœlorum. In qua parabola camelo dives comparatur, non solum propter animalis hujus immunditiam, quemadmo in dimidio antem vituperabilem. Laudabilem quidem, quia nec occidit, nec adulteratus est, nec aliquid eorum fecit quæ prohibet lex: sed adhuc adolescens constitutus honoravit patrem et matrem; vitupera bilem autem, quia tristatus est in verbis Christi vocantibus eum ad perfectionem, et promittentibus ei ut si tradidisset omnia quæ habebat, magnus efficeretur.. in regnum coelorum. Ex quo considerandus est sermo Cbristi cautissimus, quoniam non simpliciter dixit Dives non intrabit in regnum coelorum. Quod si dixisset, exclusisset utique divites a regno coelorum. Nunc autem dicit: Dives difficile introibit, difficultatem quidem salutis divitum manifestans: non autem impossibilitatem suæ potentiæ damnans. Quod ex hoc ipso textu manifestissime declaratur, posse divitem cum difficultate quidem resistere passionibus suis atque peccatis, tamen posse. Si autem mora liter intelligamus divitem, secundum quod supra diximus, eum qui multorum malorum habet substantiam 6s Matth. xxx, 23. Matth. xix, 24. phylacti in hunc Matthaei locum Vetus interpres: • Difficul talem autem iniroitus utriusque divitis,» etc.; sen tentia valde congrua, unde corruptam codicum no strorum scripturam emendare non piguit. Talis illa erat in C. R. et in C. H. infra etc. illud Sospitatoris dictum a trito inter Hebræos adagio de camelo, vel elephante, et acus foramine profluxisse volunt plerique: atque inde factum ut Origenes hoc loco, et lib. vi Contra Celsum, llilarius, Hieronymus, Chrysostomus, Syrus interpres et Arabs tortum illud et gibberum animal hic intel lexerint. At camelus etiam funem nauticum cras siorem significat; atque id docet Aristophanis scho liastes quod non auctoris nullius idonei sententia firmatum est, ut pronuntiat Beza, et astruit Drusius, sed Glossa rum veterum: c Camelus, funiculus;» Suidae in inquit, et Theo Quidam vero camelum non animal dicunt, sed crassum funem quo utuntur nautæ ad projiciendas ancho ras, › ut et in Marc. x, 25, et Luc. xviii, 5, et Eu thymii; et ipsius veriloquii: nam Syriace et Arabice utrumque significat, camelum pecudem, et funem. Inde Latinum camelus, Hispaniscum gume na, Italiacum gomena, et Gallicum, gomène. Voca bulum autem câble, quo ad rudentem signandum utuntur Galli et Belgæ, fit ab Ilebraico, ejus dem significationis: quæ vox in linguas omnes He braicæ alines, Syriacam, Chaldaicam, Arabicam et Ethiopicam propagata est. Liquet ex supra dictis merito dubitari posse, an pecudem hoc loco came lus significet, cum præsertim cum funiculis tenuio ribus, filisve quæ acubus inseruntur, comparatio nem videatur instituisse Servator noster, non cura deformi hac pecude, cui cum acu nulla oinnino res est. Favet huic opinioni Alcoranus, in cujus Surat ta de linibis profertur hic Evangelii locus, in eoque non funis, sed pecus intelligitur. ID. 20. Cum vero abiisset ille, Jesus dixit discipu 20. Abeunte autem eo, dixit Jesus discipulis suis: «Amen dico vobis, quoniam dives difficile intrabit 20. Cum vero abiisset ille, Jesus dixit discipu 20. Abeunte autem eo, dixit Jesus discipulis suis: «Amen dico vobis, quoniam dives difficile intrabit

ἅπερ καὶ αὐτὰ καὶ ἁπλούστερον ἔχει τινὰ προτρεπτικὸν ἐπὶ τὸ καταλιπεῖν τὰ ὑπάρχοντα νοῦν, καὶ ἕτερον παρὰ τοῦτον βαθύτερον. ὁ μὲν οὖν κατὰ τὴν λέξιν ἑρμηνεύων τὸν τόπον τοῦ εὐαγγελίου τοιαῦτα ἐρεῖ· [οὐ] πάντας εἶπεν ἀκολουθεῖν τῷ Ἰησοῦ ὁ λόγος, ἀλλὰ τοὺς μὲν τότε ἀποστόλους καὶ [τοὺς] ὁμοίως ἐκείνοις ἐπιμόνως αὐτῷ ἀκολουθήσαντας [ἀκολουθήσαντας ἑαυτῷ] ὠνόμασεν· τοὺς δὲ μεταγενεστέρους ἐδήλωσε [τῷ] «καὶ πᾶς ὅστις ἀφῆκεν ἀδελφοὺς ἢ ἀδελφὰς» καὶ τὰ ἑξῆς. ἀλλ’ ὡς βιαίως διηγησάμενον τὸ ἀκολουθεῖν ἀνατρέψει τις λέγων περὶ πάντων εἰρῆσθαι τὸ ἀκολουθεῖν ἐν τῷ «ὃς ἂν μὴ ἄρῃ τὸν σταυρὸν αὐτοῦ καὶ ἀκολουθήσῃ ὀπίσω μου, οὐκ ἔστι μου ἄξιος εἶναι μαθητής». Οἱ τοίνυν «ἀκολουθήσαντες» τῷ σωτῆρι καθεδοῦνται «ἐπὶ δώδεκα θρόνους κρίνοντες τὰς δώδεκα φυλὰς τοῦ Ἰσραήλ.» καὶ ταύτην λήψονται τὴν ἐξουσίαν ἐν τῇ ἀναστάσει τῶν νεκρῶν· αὕτη γάρ ἐστιν ἡ παλιγγενεσία καινή τις γένεσις οὖσα, ὅτε οὐρανὸς καινὸς καὶ [ἡ] γῆ καινὴ τοῖς ἑαυτοὺς ἀνακαινώσασι κτίζεται καὶ καινὴ διαθήκη παραδίδοται καὶ τὸ ποτήριον αὐτῆς. ἀπὸ τοῦ Ἰησοῦ λυπούμενος διὰ τὰ κτήματα, δέον αὐ- Λ τὸν χαίρειν, ὅτι ἀντ᾽ ἐκείνων ἔμελλεν ἔχειν θησαυρὸν ἐν οὐρανῷ, καὶ ἀκολουθῶν τῷ Ἰησοῦ κατ᾽ ἴχνη βαί νειν υἱοῦ Θεοῦ, ψεκτὸς ἦν. ᾿Απελθόντος δὲ αὐτοῦ, «εἶπεν ὁ Ἰησοῦς τοῖς μαθη ταῖς αὐτοῦ· Ἀμὴν λέγω ὑμῖν, ὅτι δυσκόλως πλού σιος εἰσελεύσεται εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν ἐφ᾽ ᾧ παρατηρητέον ὡς τοῦ Σωτῆρος ἀκριβῆ λόγον τὸν ἀναγεγραμμένον· οὐκ εἶπε μὲν γὰρ, ὅτι πλού σιος οὐκ εἰσελεύσεται εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν, ἐπείπερ εἰ τὸ τοιοῦτον εἰρήκει, ἀποκεκλείκει ἂν τὸν πλούσιον ἀπὸ τῆς τῶν οὐρανῶν βασιλείας· φησὶ δὲ, ὅτι • Πλούσιος δυσκόλως εἰσελεύσεται·, τὸ χαλεπὸν μὲν πρὸς σωτηρίαν τοῦ πλουσίου παριστὰς, οὐ μὴν ἀδύνατον, ὅπερ ἐπὶ μὲν τοῦ ῥητοῦ αὐτόθεν λόγον ἔχειν φαίνεται δυναμένων πλουσίων μετὰ δυσκολίας ἀντιστῆναι τοῖς πάθεσι, καὶ ταῖς ἁμαρτίαις, καὶ μὴ πάντη ὑπ' αὐτῶν ἀλῶναι· εἰ δὲ τροπολογούμενος πλούσιος παραλαμβάνοιτο, ζητήσεις πῶς κἂν δυσκό λους εἰσελεύσεται εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν. Τὴν δὲ δυσκολίαν εἰσόδου τοῦ πλουσίου ἑκατέρως νοουμέ νου ἐμφαίνει ἡ παραβολὴ τοῦ· • Ευκοπώτερόν ἐστι κάμηλον διὰ τρύπης ῥαφίδος διελθεῖν, ἢ πλούσιον ‹ εἰσελθεῖν εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν·, ἐν ᾗ παρα- › βολῇ ὁ μὲν πλούσιος παραβάλλεται καμήλῳ, οὐ διὰ τὸ ἀκάθαρτον τοῦ ζώου μόνον, ὡς ὁ νόμος ἐδί σε Τὴν δὲ δυσκολίαν εἰσόδου τοῦ πλουσίου: Τινὲς δὲ κάμηλον ἑκατέρως νοουμένου. Τὴν δὲ δυσκολίαν τῆς εἰσόδου ἑκατέ πως νοουμένου, τεθλιμμένην τὴν εἰς τῶν οὐρανῶν βασιλείαν εἴσοδον τῷ ἑκατέρῳ πλουσίῳ. Οὐ διὰ τὸ ἀκάθαρτον τοῦ, Παροιμιώ δες Κάμιλος δὲ τὸ παχύ σχοινίον διὰ τοῦ ι, Κά μηλος· Κάμηλος δὲ, τὸ παχύ σχοινίον, οὐ τὸ ζῶόν φασιν, ἀλλὰ τὸ παχύ σχοινίον, ᾧ χρῶνται οἱ ναῦται πρὸς τὸ ῥίπτειν τὰς ἀγκύρας. ἀπὸ τοῦ Ἰησοῦ λυπούμενος διὰ τὰ κτήματα, δέον αὐ- Λ τὸν χαίρειν, ὅτι ἀντ᾽ ἐκείνων ἔμελλεν ἔχειν θησαυρὸν ἐν οὐρανῷ, καὶ ἀκολουθῶν τῷ Ἰησοῦ κατ᾽ ἴχνη βαί νειν υἱοῦ Θεοῦ, ψεκτὸς ἦν. ᾿Απελθόντος δὲ αὐτοῦ, «εἶπεν ὁ Ἰησοῦς τοῖς μαθη ταῖς αὐτοῦ· Ἀμὴν λέγω ὑμῖν, ὅτι δυσκόλως πλού σιος εἰσελεύσεται εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν ἐφ᾽ ᾧ παρατηρητέον ὡς τοῦ Σωτῆρος ἀκριβῆ λόγον τὸν ἀναγεγραμμένον· οὐκ εἶπε μὲν γὰρ, ὅτι πλού σιος οὐκ εἰσελεύσεται εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν, ἐπείπερ εἰ τὸ τοιοῦτον εἰρήκει, ἀποκεκλείκει ἂν τὸν πλούσιον ἀπὸ τῆς τῶν οὐρανῶν βασιλείας· φησὶ δὲ, ὅτι • Πλούσιος δυσκόλως εἰσελεύσεται·, τὸ χαλεπὸν μὲν πρὸς σωτηρίαν τοῦ πλουσίου παριστὰς, οὐ μὴν ἀδύνατον, ὅπερ ἐπὶ μὲν τοῦ ῥητοῦ αὐτόθεν λόγον ἔχειν φαίνεται δυναμένων πλουσίων μετὰ δυσκολίας ἀντιστῆναι τοῖς πάθεσι, καὶ ταῖς ἁμαρτίαις, καὶ μὴ πάντη ὑπ' αὐτῶν ἀλῶναι· εἰ δὲ τροπολογούμενος πλούσιος παραλαμβάνοιτο, ζητήσεις πῶς κἂν δυσκό λους εἰσελεύσεται εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν. Τὴν δὲ δυσκολίαν εἰσόδου τοῦ πλουσίου ἑκατέρως νοουμέ νου ἐμφαίνει ἡ παραβολὴ τοῦ· • Ευκοπώτερόν ἐστι κάμηλον διὰ τρύπης ῥαφίδος διελθεῖν, ἢ πλούσιον ‹ εἰσελθεῖν εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν·, ἐν ᾗ παρα- › βολῇ ὁ μὲν πλούσιος παραβάλλεται καμήλῳ, οὐ διὰ τὸ ἀκάθαρτον τοῦ ζώου μόνον, ὡς ὁ νόμος ἐδί σε Τὴν δὲ δυσκολίαν εἰσόδου τοῦ πλουσίου: Τινὲς δὲ κάμηλον ἑκατέρως νοουμένου. Τὴν δὲ δυσκολίαν τῆς εἰσόδου ἑκατέ πως νοουμένου, τεθλιμμένην τὴν εἰς τῶν οὐρανῶν βασιλείαν εἴσοδον τῷ ἑκατέρῳ πλουσίῳ. Οὐ διὰ τὸ ἀκάθαρτον τοῦ, Παροιμιώ δες Κάμιλος δὲ τὸ παχύ σχοινίον διὰ τοῦ ι, Κά μηλος· Κάμηλος δὲ, τὸ παχύ σχοινίον, οὐ τὸ ζῶόν φασιν, ἀλλὰ τὸ παχύ σχοινίον, ᾧ χρῶνται οἱ ναῦται πρὸς τὸ ῥίπτειν τὰς ἀγκύρας. nes Jesu perfectionis præcepta tradentes, eamque si bona venderet pollicentes, bonum aliquid in illo fuit: quatenus autem divitiarum causa tristis a Jesu abiit, cum lætari potius debuisset, quod thesaurum in cœlo pro illis foret habiturus, et Jesum sequens filii Dei vestigiis insistere reprehensionem meruit. lis suis Amen dico vobis quia dives difficile intra bit in regnum cœlorum "., Ubi observanda est utpote accurata Servatoris oratio, quæ hic refertur non enim dixit non intraturum divitem in regnum cœlorum; quandoquidem si tale quid dixisset, a cœlorum regno divitem profecto exclusisset; ait autem: «Dives difficile intrabit;» salutis quidem adeptionem diviti difficilem esse docens, at vires tamen illius non superare, quod ex ipso quidem contextu sequi videtur; cum non absque difficultate quidem affectibus et peccatis divites possint obsi stere, ita ut non corripiantur penitus ab illis, et invadantur. Quod si dives tropologice intellectus assumatur, quomodo etiam cum difficultate in re gnum coelorum ingredi possit, disquires; divitem autem utrolibet modo intellectum non nisi difficul ter intrare posse declarat parabola his verbis “ Facilius est camelum per foramen acus transire, quam divitem intrare in regnum cœlorum. In qua parabola camelo dives comparatur, non solum propter animalis hujus immunditiam, quemadmo in dimidio antem vituperabilem. Laudabilem quidem, quia nec occidit, nec adulteratus est, nec aliquid eorum fecit quæ prohibet lex: sed adhuc adolescens constitutus honoravit patrem et matrem; vitupera bilem autem, quia tristatus est in verbis Christi vocantibus eum ad perfectionem, et promittentibus ei ut si tradidisset omnia quæ habebat, magnus efficeretur.. in regnum coelorum. Ex quo considerandus est sermo Cbristi cautissimus, quoniam non simpliciter dixit Dives non intrabit in regnum coelorum. Quod si dixisset, exclusisset utique divites a regno coelorum. Nunc autem dicit: Dives difficile introibit, difficultatem quidem salutis divitum manifestans: non autem impossibilitatem suæ potentiæ damnans. Quod ex hoc ipso textu manifestissime declaratur, posse divitem cum difficultate quidem resistere passionibus suis atque peccatis, tamen posse. Si autem mora liter intelligamus divitem, secundum quod supra diximus, eum qui multorum malorum habet substantiam 6s Matth. xxx, 23. Matth. xix, 24. phylacti in hunc Matthaei locum Vetus interpres: • Difficul talem autem iniroitus utriusque divitis,» etc.; sen tentia valde congrua, unde corruptam codicum no strorum scripturam emendare non piguit. Talis illa erat in C. R. et in C. H. infra etc. illud Sospitatoris dictum a trito inter Hebræos adagio de camelo, vel elephante, et acus foramine profluxisse volunt plerique: atque inde factum ut Origenes hoc loco, et lib. vi Contra Celsum, llilarius, Hieronymus, Chrysostomus, Syrus interpres et Arabs tortum illud et gibberum animal hic intel lexerint. At camelus etiam funem nauticum cras siorem significat; atque id docet Aristophanis scho liastes quod non auctoris nullius idonei sententia firmatum est, ut pronuntiat Beza, et astruit Drusius, sed Glossa rum veterum: c Camelus, funiculus;» Suidae in inquit, et Theo Quidam vero camelum non animal dicunt, sed crassum funem quo utuntur nautæ ad projiciendas ancho ras, › ut et in Marc. x, 25, et Luc. xviii, 5, et Eu thymii; et ipsius veriloquii: nam Syriace et Arabice utrumque significat, camelum pecudem, et funem. Inde Latinum camelus, Hispaniscum gume na, Italiacum gomena, et Gallicum, gomène. Voca bulum autem câble, quo ad rudentem signandum utuntur Galli et Belgæ, fit ab Ilebraico, ejus dem significationis: quæ vox in linguas omnes He braicæ alines, Syriacam, Chaldaicam, Arabicam et Ethiopicam propagata est. Liquet ex supra dictis merito dubitari posse, an pecudem hoc loco came lus significet, cum præsertim cum funiculis tenuio ribus, filisve quæ acubus inseruntur, comparatio nem videatur instituisse Servator noster, non cura deformi hac pecude, cui cum acu nulla oinnino res est. Favet huic opinioni Alcoranus, in cujus Surat ta de linibis profertur hic Evangelii locus, in eoque non funis, sed pecus intelligitur. ID. nes Jesu perfectionis præcepta tradentes, eamque si bona venderet pollicentes, bonum aliquid in illo fuit: quatenus autem divitiarum causa tristis a Jesu abiit, cum lætari potius debuisset, quod thesaurum in cœlo pro illis foret habiturus, et Jesum sequens filii Dei vestigiis insistere reprehensionem meruit. lis suis Amen dico vobis quia dives difficile intra bit in regnum cœlorum "., Ubi observanda est utpote accurata Servatoris oratio, quæ hic refertur non enim dixit non intraturum divitem in regnum cœlorum; quandoquidem si tale quid dixisset, a cœlorum regno divitem profecto exclusisset; ait autem: «Dives difficile intrabit;» salutis quidem adeptionem diviti difficilem esse docens, at vires tamen illius non superare, quod ex ipso quidem contextu sequi videtur; cum non absque difficultate quidem affectibus et peccatis divites possint obsi stere, ita ut non corripiantur penitus ab illis, et invadantur. Quod si dives tropologice intellectus assumatur, quomodo etiam cum difficultate in re gnum coelorum ingredi possit, disquires; divitem autem utrolibet modo intellectum non nisi difficul ter intrare posse declarat parabola his verbis “ Facilius est camelum per foramen acus transire, quam divitem intrare in regnum cœlorum. In qua parabola camelo dives comparatur, non solum propter animalis hujus immunditiam, quemadmo in dimidio antem vituperabilem. Laudabilem quidem, quia nec occidit, nec adulteratus est, nec aliquid eorum fecit quæ prohibet lex: sed adhuc adolescens constitutus honoravit patrem et matrem; vitupera bilem autem, quia tristatus est in verbis Christi vocantibus eum ad perfectionem, et promittentibus ei ut si tradidisset omnia quæ habebat, magnus efficeretur.. in regnum coelorum. Ex quo considerandus est sermo Cbristi cautissimus, quoniam non simpliciter dixit Dives non intrabit in regnum coelorum. Quod si dixisset, exclusisset utique divites a regno coelorum. Nunc autem dicit: Dives difficile introibit, difficultatem quidem salutis divitum manifestans: non autem impossibilitatem suæ potentiæ damnans. Quod ex hoc ipso textu manifestissime declaratur, posse divitem cum difficultate quidem resistere passionibus suis atque peccatis, tamen posse. Si autem mora liter intelligamus divitem, secundum quod supra diximus, eum qui multorum malorum habet substantiam 6s Matth. xxx, 23. Matth. xix, 24. phylacti in hunc Matthaei locum Vetus interpres: • Difficul talem autem iniroitus utriusque divitis,» etc.; sen tentia valde congrua, unde corruptam codicum no strorum scripturam emendare non piguit. Talis illa erat in C. R. et in C. H. infra etc. illud Sospitatoris dictum a trito inter Hebræos adagio de camelo, vel elephante, et acus foramine profluxisse volunt plerique: atque inde factum ut Origenes hoc loco, et lib. vi Contra Celsum, llilarius, Hieronymus, Chrysostomus, Syrus interpres et Arabs tortum illud et gibberum animal hic intel lexerint. At camelus etiam funem nauticum cras siorem significat; atque id docet Aristophanis scho liastes quod non auctoris nullius idonei sententia firmatum est, ut pronuntiat Beza, et astruit Drusius, sed Glossa rum veterum: c Camelus, funiculus;» Suidae in inquit, et Theo Quidam vero camelum non animal dicunt, sed crassum funem quo utuntur nautæ ad projiciendas ancho ras, › ut et in Marc. x, 25, et Luc. xviii, 5, et Eu thymii; et ipsius veriloquii: nam Syriace et Arabice utrumque significat, camelum pecudem, et funem. Inde Latinum camelus, Hispaniscum gume na, Italiacum gomena, et Gallicum, gomène. Voca bulum autem câble, quo ad rudentem signandum utuntur Galli et Belgæ, fit ab Ilebraico, ejus dem significationis: quæ vox in linguas omnes He braicæ alines, Syriacam, Chaldaicam, Arabicam et Ethiopicam propagata est. Liquet ex supra dictis merito dubitari posse, an pecudem hoc loco came lus significet, cum præsertim cum funiculis tenuio ribus, filisve quæ acubus inseruntur, comparatio nem videatur instituisse Servator noster, non cura deformi hac pecude, cui cum acu nulla oinnino res est. Favet huic opinioni Alcoranus, in cujus Surat ta de linibis profertur hic Evangelii locus, in eoque non funis, sed pecus intelligitur. ID. 20. Cum vero abiisset ille, Jesus dixit discipu 20. Abeunte autem eo, dixit Jesus discipulis suis: «Amen dico vobis, quoniam dives difficile intrabit 20. Cum vero abiisset ille, Jesus dixit discipu 20. Abeunte autem eo, dixit Jesus discipulis suis: «Amen dico vobis, quoniam dives difficile intrabit

δαξεν, ἀλλὰ καὶ τὴν ὄλην αὐτοῦ σκολοτέστα (70) ἦ ὃς τῶν οὐρανῶν βασιλεία τρυμαλιξ ῥαφίδος, εἰς παράστασιν τοῦ πάνω στενὴν εἶνα, καὶ εἰς ὑπερβολὴν τεθλιμμένην τὴν εἰς τῶν οὐρανῶν βασιλείαν εἶσοδον τῷ ἑκατέρῳ πλουσίῳ. Δηλοῦ δ' ὅτι: αὐτόθεν μὲν (71) ἀδύνατον τὴν κάμηλον διὰ τρυμαλιξ ῥαφίδος εἰσελθεῖν· τῷ δὲ δυνατῷ εἶνα: τῷ Θεῷ πάντα, καὶ τὸ τοιοῦτον αὐτῷ δυνατὸν ἐστὶν, ἀφάτω δυνάμει· τὴν παχύτητα τοῦ φράσουλον λεπτύνοντος (72), ἤ στενόττα τῆς εἰσδόσεως χωρητὴν αὐτῷ ποιοῦντος. «Οτι γὰρ τοῦ δυσκόλως, εἰσελθεῖν εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν τὸν πλούσιον παράδειγμα ἐλαβε τὴν τρυμαλιὰν, καὶ τὴν κάμηλον, ἀλλ' οὐ τοῦ ἀδύνατου, δῆλον ἐκ τοῦ πρὸς τοῦς μαθητὰς εἰρητᾶ: φήσαντας · « Τίς ἄρα δύναται σωθῆναι; » τότε · « Παρὰ ἀνθρώποις τοῦτο ἀδύνατῶν ἐστι· παρὰ δὲ Θεῷ πάντα δυνατὰ. Οὐκοῦν δυνατῶν καὶ τὴν κάμηλον εἰσελθεῖν διὰ τρυμαλιξ ῥαφίδος, ἀλλ' οὐ παρὰ ἀνθρώποις δυνατὸν· οὐτῶς δὲ καὶ τὴν πλούσιον εἰς τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ. Τὰς δὲ ἐξδόσους τοῦ, πῶς ἦν τὰ τοιαῦτα ποιήσα: ὁ Θεὸς δυνατὰ, αὐτῶς ἦν εἰδεῖν, καὶ ὁ Χριστὸς αὐτοῦ, καὶ ὁ μὲν ἀποκαλύψῃ ὁ Γιδ's αὐτοῦ. ὁ μὲν οὖν ἀδιασθήκως ἐν σοφίᾳ καὶ λόγῳ ἐπιτολιμήσαν ἦν ἐπὶ πλεῖον καὶ τῇ περὶ τῆς ῥαφίδος, καὶ τῆς τρυμαλιξ ἀυτῆς διγγήσει· πῶς δὲ τοσοῦτον παραθησόμεθα; ὅτι ἐστί· τίνα ἐν τῷ νόμῳ γνώμενα τέχνη ῥαφίδευτον χρήζοντος ῥαφίδος, ἵνα κατὰ σοζίαν Θεοῦ ποιήση τὰ ἔργα ἦς ἀνείληφε τέχνης· ὡς οὖν νοηθεῖτα τὰ τοῦ ῥαφίδευτον ἔργα, κάκεσήν ἡ ῥαφίς, νοηθήσεται καὶ τὰ τῆς λελεγμένα, ἀπέρ νῦν ἀλέγειν, καὶ σαφηνίζειν, τάχα μὲν καὶ ὑπέρ ἡμᾶς ἐστι· τάχα δὲ καὶ τῷ εἰδότι, πολλὴς ἦν καὶ ἀκρίβου ἕγοιτο παρεχθάσεως. Δύο δὲ προκειμένων, τοῦ κάμηλον διὰ τρυμαλιξ ῥαφίδος εἰσελθεῖν, καὶ τοῦ πλούσιον εἰς τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ, εὐκοπώτερον εἶνας φρησὶ τὸ πράτερον. Καὶ ζητήσεις γε ἐν τοῖς ἀνθρώποις ἀλλὸν μὲν τὸν κάμηλον εἰσερχόμενον διὰ τρυμαλιξ ῥαφίδος, ἀλλὸν δὲ τὴν πλούσιον ἀδυνάτως ἀνθρώποις, δυνατῶς dum in lege perhībitur, sed etiam quod universa corpore tortuosus sit. At cœlorum regnum foramini acus assimilatur, ut angustam esse portam utrique diviti, et arctum regni cœlorum aditum demonstretur. Ostendit autem fieri per sese maime posse ut camelus per foramen acus intret: cum autem omnia in potestate Dei sita sint, profecto et illud dum ineffabili virtute improbi crassitiem attenuat, vel aditus angustiam ipsi amplificat. Quod autem foraminis et cameli exemplo usus sit, ut ostenderet difficile quidem esse in cœlorum regnum divitem intrare, at impossibile non esse, ex eo constat quod discipulis dicentibus⁷: « Quis ergo poterit salvus esse? » ⁸ responsum sit ⁸⁰: « Apud homines hoc impossibile est, apud Deum autem omnia possibilis sunt. » Fieri itaque potest ut camelus etiam per foramen acus transeat, at id in hominum potestate non est; ita et ut in regnum Dei dives ingrediatur. Quanam vero ratione res ejusmodi possibiles efficiat Deus, ipse noverit, ipsiusque Christus, et cui Filius, ipse revelaverit. Qui ergo in sapientia et sermone excellit, super acu, ipsiusque foramine, pluribus commentari audebit: nos autem quomodo rem tantam explicabimus? quoniam sunt quædam in lege, quæ sunt arte sutoris acu indigentis, ut juxta sapientiam Dei opera artis edat quam amplexus est. Quo ergo modo sutoris opificia, atque illa acus, eodem et ea intelligentur quæ hic narrantur; quæ nunc exponere et illustrare vires fortasse nostras superat; et ut ea intellectualem comprehenderem, longam fortasse et importunam digressionem continerem. Cum duo igitur proposita sint, camelum per foramen acus, et divitem in cœleste regnum intrare, facilius esse prius illud docet. Ac inter homines quidem alium camelum per foramen acus intrantem, et alium divitem, præter hominum, at non Dei potestatem, in regnum Dei intran- A VETUS INTERPRETATIO. autem introitus utriusque divitis ad salutem manifestat subjecta parabola dicens: « Facili est camelum per foramen acus intrare, quam divitem in regnum cœlorum. » In qua parabola dives comparatur camelum non solum propter immunditiam animalis, sicut docuit lex, sed etiam propter totius cormis ergo tortuositatem. Regnum autem cœlorum foramini acus assimilatur, ut demonstretur ex eo quoniam satis arctus est, et supra modum contribulatus regni cœlestis introitus. Ostendit autem quoniam ex se ipso impossibile est camelum per foramen acus intrare, possibile autem quantum ad Deum. Sic et divitem, quantum ad ipsum pertinet, impossibile est intrare in regnum cœlorum, possibile autem quantum ad Deum, qui potens est ineffabili sua virtute, aut crassitudinem malorum mali hominis subtiliare, aut angustiam introitus facere ei capacem. Quoniam autem propter difficultatem introitus, et non propter impossibilitatem acceptet ad exemplum foramen et camelum, claret ex eo quod ad discipulos dicentes: « Quis ergo potest fieri salvus? » respondet: « Apud homines impossibile est, apud Deum autem omnia possibilia. » Ergo possibile est camelum per foramen acus intrare, non tamen apud homines, sed apud Deum. Quomodo autem faciat hæc possibilia Deus, ipse scit, et Christus ejus, et cui revelavit Christus. Qui autem proficit in sapientia et sermone, audebit forsit abundantius et de acu, et de foramine ejus exponere. Nos autem hoc adjecimus solum, quoniam sunt quædam quæ sunt in lege artificio consutili, necessariam habentia acum, ut secundum sapientiam Dei faciat opera quis artificii, quod suscepit. Qualitercunque ergo intelligat fuerint opera consutilia, ipsa consutura dabit intelligere quæ intelligi deheant in hoc loco. Quæ nunc dicere et manifestare forsit quidem et supra nos est, forsit autem et scienti multum et importum exitum habere videlicitar. Duo bus ergo propositis, camelum per foramen acus intrare, et divitem Matth. xix, 25. Matth. xix, 26. Origenes, tract. in Matth. : « Quomodo autem non existentur cœci, quos latet magnitudo et terrorositas cœlorum, id est actum perversum. rum? » Huetus. (70) Ἀλλὰ καὶ τὴν ὄλην αὐτοῦ σκολοτέστα. (71) Codex Regius, αὐτὸ μέν. (72) Ἀεπτύνοντος. Forte legendum λεπτύνυντι, et paulo post, πολύοντι.

θανάτου μὲν γὰρ ὄντος πρὸ προσώπου [ἀνθρώπων] δι’ ἐκεῖνον ἀπιστεῖται ὑπὸ τῶν κρατουμένων ὑπ’ αὐτοῦ ζωή· καταργηθέντος δὲ θανάτου πιστεύεται ὑπὸ πάντων ἡ ζωή. ἐν δὲ τῷ νόμῳ εὑρήσεις καὶ τὸ «τέθεικα τὴν ζωὴν καὶ τὸν θάνατον πρὸ προσώπου σου» καὶ τὸ «ἔσται ἡ ζωή σου κρεμαμένη ἀπέναντι τῶν ὀφθαλμῶν ὑμῶν» καί· «οὐ μὴ πιστεύσητε τῇ ζωῇ ὑμῶν». καθέζεται δὲ «ὁ υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ἐπὶ θρόνου δόξης αὐτοῦ,» οὐδενὸς ἀτίμου καὶ ἀδόξου ἐν θεῷ βασιλευομένου ὑπ’ αὐτοῦ· πάντες γὰρ τότε οἱ μὴ «δόξαν παρὰ ἀνθρώπων» λαμβάνοντες μηδέ [τι] ποιοῦντες πρὸς τὸ δοξασθῆναι «ὑπὸ τῶν ἀνθρώπων», ἀλλὰ τὴν δόξαν τὴν ἀπὸ «τοῦ μόνου» ζητοῦντες, βασιλευθήσονται ὑπὸ τοῦ καθημένου «ἐπὶ θρόνου δόξης αὐτοῦ.» τότε δὲ καὶ ἀποδίδοται τὰ τῆς εὐχῆς τῷ σωτῆρι εὐξαμένῳ καὶ εἰπόντι· «πάτερ, δόξασόν με τῇ δόξῃ ᾗ εἶχον παρὰ σοὶ πρὸ τοῦ τὸν κόσμον εἶναι». δὲ τῷ Θεῷ εἰσερχόμενον εἰς τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ·; οὕτως δὲ καὶ ἐπὶ τῆς τρυμαλιᾶς ῥαφίδος, ὅτι ἀδύνατον μὲν ἀνθρώποις, ὅστις ποτοῦν ἐὰν εὑρεθῇ κάμηλος, καὶ εἴ τις οὖν ἐὰν εὑρεθῇ κάμηλος, τρυμα λιὰ ῥαφίδος, ἢ εἰσελεύσεται δι' ἐκείνης· παρὰ δὲ Θεῷ καὶ τοῦτο δυνατόν. Εἰ δὲ ἐμφαίνει ταῦτα καὶ παρ ίστησι τελικά τινα μυστήρια καὶ ἐπὶ τέλος ἄγοντα διά τινων ὁδῶν Θεῷ μόνῳ δυνατῶν, ἢ μὴ, ὁ δυνάμενος ἐξεταζέτω. Ἐξῆς ἐστιν ἰδεῖν τὰ περὶ τοῦ·. Τότε ἀποκριθεὶς ὁ Πέτρος εἶπεν αὐτῷ· Ἰδοὺ ἡμεῖς ἀφήκαμεν πάντα, καὶ ἠκολουθήσαμέν σοι· τί ἄρα ἔσται ἡμῖν;» Καὶ ταῦτα δὲ ἡ μέν τις τηρήσει κατὰ τὴν λέξιν· ὁ δέ τις ἀνασκευάσας τὸ τῆς λέξεως, ὡς οὐ μεγαλοφυές, τροπο λογήσει· ὁ μὲν οὖν τῇ λέξει παριστάμενος τοιαῦτα ἐρεῖ· Ώσπερ ἐπὶ τῆς δόσεως οὐ τὸ διδόμενον, ἀλλὰ τὴν προαίρεσιν, ἀποδεχόμενος ὁ Θεὸς, δικαιοῖ καὶ ἀποδέχεται τὸν τὸ ἔλαττον προαιρέσει τελειοτέρᾳ δεδωκότα, παρὰ τὸν τὸ πλεῖον ἐκ πλειόνων, καὶ δια θέσει ὑποδεεστέρα, ὡς δῆλόν ἐστιν ἐκ τῶν ἀναγε γραμμένων περὶ τῆς δόσεως τῶν πλουσίων, καὶ τῶν δύο λεπτῶν, ἅτινα ἡ χήρα εἰς λόγον πενήτων ἔβαλεν εἰς τὸ γαζοφυλάκιον· οὕτως καὶ ἐπὶ τῶν διὰ τὴν πρὸς τὸ θεῖον ἀγάπην καταλιπόντων & κέκτηνται, ἵνα ἀπερισπάστως ἀκολουθῶσι τῷ Χριστῷ τοῦ Θεοῦ, πάντα πράττοντες κατὰ τὸν λόγον αὐτοῦ· οὐ πάντως μᾶλλον ἀπόδεκτος ὁ τὰ πλείονα καταλιπών τοῦ τὰ ἐλάττονα, καὶ μάλιστα ὅτε τύχοι ὅλῃ ψυχῇ τις κατα λιπὼν τὰ ἐλάττονα, παρὰ τὸν δοκοῦντα καταπεφρο νηκέναι τῶν πλειόνων. Εἰ καὶ μικρὰ οὖν καὶ εὐ τελῆ ὁ Πέτρος καταλέλοιπεν ἅμα τῷ ἀδελφῷ αὐτοῦ Ανδρέᾳ, ἡνίκα ἀκούσαντες ἀμφότεροι τό Δεῦτε ἀκολουθεῖτέ μοι, καὶ ποιήσω ὑμᾶς ἁλιεῖς ἀνθρώπων, εὐθέως ἀφέντες τὰ δίκτυα ἠκολούθησαν αὐτῷ,» ἀλλ' οὐ μικρὰ λελόγισται παρὰ τῷ Θεῷ, καὶ τανοήσαντι, ὅτι ἀπὸ ἕξεως αὐτὸ τοιαύτης πεποιήκα τῆς καμήλου καὶ ἐπὶ τῆς τρυ μαλιάς. Καὶ παρίστησι τελικά τινα μυστήρια. Μυστήρια τελικά ἐπὶ τέλος ἄγοντα. ἀγαθὰ τελικά τῶν ἀγαθῶν τὰ μὲν εἶναι τε λικά, τὰ δὲ ποιητικά.Quæ τελικά Κἂν ὡς ἐν ἰα τριχοῖς δὲ βοηθήμασι ταῦτα λέγοιτο ἀγαθά, χρή ἐκλαμβάνειν, ὅτι οὐκ ἐπὶ τελικὰ ἰατρικῆς ἀγαθὰ, ἀλλά ποιητικά· τελικὸν δὲ κατὰ τὴν ἰατρικὴν ἀγαθὸν ἡ τοῦ σώματος ὑγεία. Η ετιυς. Εἰ καὶ μικρὰ οὖν καὶ εὐτελῆ, αὐτοῦ. αὐτῷ, δὲ τῷ Θεῷ εἰσερχόμενον εἰς τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ·; οὕτως δὲ καὶ ἐπὶ τῆς τρυμαλιᾶς ῥαφίδος, ὅτι ἀδύνατον μὲν ἀνθρώποις, ὅστις ποτοῦν ἐὰν εὑρεθῇ κάμηλος, καὶ εἴ τις οὖν ἐὰν εὑρεθῇ κάμηλος, τρυμα λιὰ ῥαφίδος, ἢ εἰσελεύσεται δι' ἐκείνης· παρὰ δὲ Θεῷ καὶ τοῦτο δυνατόν. Εἰ δὲ ἐμφαίνει ταῦτα καὶ παρ ίστησι τελικά τινα μυστήρια καὶ ἐπὶ τέλος ἄγοντα διά τινων ὁδῶν Θεῷ μόνῳ δυνατῶν, ἢ μὴ, ὁ δυνάμενος ἐξεταζέτω. Ἐξῆς ἐστιν ἰδεῖν τὰ περὶ τοῦ·. Τότε ἀποκριθεὶς ὁ Πέτρος εἶπεν αὐτῷ· Ἰδοὺ ἡμεῖς ἀφήκαμεν πάντα, καὶ ἠκολουθήσαμέν σοι· τί ἄρα ἔσται ἡμῖν;» Καὶ ταῦτα δὲ ἡ μέν τις τηρήσει κατὰ τὴν λέξιν· ὁ δέ τις ἀνασκευάσας τὸ τῆς λέξεως, ὡς οὐ μεγαλοφυές, τροπο λογήσει· ὁ μὲν οὖν τῇ λέξει παριστάμενος τοιαῦτα ἐρεῖ· Ώσπερ ἐπὶ τῆς δόσεως οὐ τὸ διδόμενον, ἀλλὰ τὴν προαίρεσιν, ἀποδεχόμενος ὁ Θεὸς, δικαιοῖ καὶ ἀποδέχεται τὸν τὸ ἔλαττον προαιρέσει τελειοτέρᾳ δεδωκότα, παρὰ τὸν τὸ πλεῖον ἐκ πλειόνων, καὶ δια θέσει ὑποδεεστέρα, ὡς δῆλόν ἐστιν ἐκ τῶν ἀναγε γραμμένων περὶ τῆς δόσεως τῶν πλουσίων, καὶ τῶν δύο λεπτῶν, ἅτινα ἡ χήρα εἰς λόγον πενήτων ἔβαλεν εἰς τὸ γαζοφυλάκιον· οὕτως καὶ ἐπὶ τῶν διὰ τὴν πρὸς τὸ θεῖον ἀγάπην καταλιπόντων & κέκτηνται, ἵνα ἀπερισπάστως ἀκολουθῶσι τῷ Χριστῷ τοῦ Θεοῦ, πάντα πράττοντες κατὰ τὸν λόγον αὐτοῦ· οὐ πάντως μᾶλλον ἀπόδεκτος ὁ τὰ πλείονα καταλιπών τοῦ τὰ ἐλάττονα, καὶ μάλιστα ὅτε τύχοι ὅλῃ ψυχῇ τις κατα λιπὼν τὰ ἐλάττονα, παρὰ τὸν δοκοῦντα καταπεφρο νηκέναι τῶν πλειόνων. Εἰ καὶ μικρὰ οὖν καὶ εὐ τελῆ ὁ Πέτρος καταλέλοιπεν ἅμα τῷ ἀδελφῷ αὐτοῦ Ανδρέᾳ, ἡνίκα ἀκούσαντες ἀμφότεροι τό Δεῦτε ἀκολουθεῖτέ μοι, καὶ ποιήσω ὑμᾶς ἁλιεῖς ἀνθρώπων, εὐθέως ἀφέντες τὰ δίκτυα ἠκολούθησαν αὐτῷ,» ἀλλ' οὐ μικρὰ λελόγισται παρὰ τῷ Θεῷ, καὶ τανοήσαντι, ὅτι ἀπὸ ἕξεως αὐτὸ τοιαύτης πεποιήκα τῆς καμήλου καὶ ἐπὶ τῆς τρυ μαλιάς. Καὶ παρίστησι τελικά τινα μυστήρια. Μυστήρια τελικά ἐπὶ τέλος ἄγοντα. ἀγαθὰ τελικά τῶν ἀγαθῶν τὰ μὲν εἶναι τε λικά, τὰ δὲ ποιητικά.Quæ τελικά Κἂν ὡς ἐν ἰα τριχοῖς δὲ βοηθήμασι ταῦτα λέγοιτο ἀγαθά, χρή ἐκλαμβάνειν, ὅτι οὐκ ἐπὶ τελικὰ ἰατρικῆς ἀγαθὰ, ἀλλά ποιητικά· τελικὸν δὲ κατὰ τὴν ἰατρικὴν ἀγαθὸν ἡ τοῦ σώματος ὑγεία. Η ετιυς. Εἰ καὶ μικρὰ οὖν καὶ εὐτελῆ, αὐτοῦ. αὐτῷ, lem quæres ita et de foramine acus, quoniam al in hominibus quidem fieri nequit; quicunque tandem reperiatur camelus, et foramen acus, si modo quis repertus fuerit camelus qui per illud intret; at a Deo id fieri potest. Disquirat autem qui pote rit an mysteria quædam ad finem pertinentia, et per certas quasdam vias in Dei solius potestate si tas ad finem deducentia hæc exhibeant, necne, ac significent. ad id pertinent ": ‹ Tunc respondens Petrus dixit ei: Ecce nos reliquimus omnia, et secuti sumus tc. Quid ergo erit nobis?» Atque hæc quidem ad ver bum interpretabitur quispiam; alius autem litteram tanquam non satis sublimem et eximiam confu tans, ad tropologicam expositionem recurret. Qui igitur litterae rationen habebit, hæc dicet: Quem admodum in donatione non ipsum munus, sed vo luntatem ac studium laudans et probans Deus, ex cusat et acceptiorem habet qui pauciora quidem, sed perfectiore studio, quam qui plura ex majori copia, sed minore affectu dedit, ut liquet ex iis quæ de divitum largitione conscripta sunt, et mi nutis duobus quæ vidua in gazophylacium pro pau peribus mittebat; idem et iis contingit, qui facul tatibus suis omnibus præ amore Dei nuntium remit. tunt; nihil non juxta sermonem Christi Dei agentes, ut eum indissolubili nexu hærentes subsequantur; plane acceptior ille non est qui plura, quam qui pauciora reliquerit, prasertim si ferventiore studio pauciora reliquerit, quam qui plura aspernatus fuisse videtur. Quamvis ergo perexigua essent, et nullius fere pretii quæ Petrus una cum fratre An drea reliquit, cum uterque his auditis o:. Venite post me, et faciam vos fieri piscatores hominum, continuo relictis retibus secuti sunt eum;» at illa regnum cœlorum, facilius esse dixit primum. Quære autem inter homines, alium quidem camelum constitutum per foramen acus intrantem: alium autem divitem impossibiliter quidem, quantum ad homines, possibiliter autem, quantum ad Deum, intrantem in regnum cœlorum. Quicunque ergo inventus fuerit esse camelus, et quodcunque intellectum fuerit acus foramen, intrabit per illud. Puto gentium introitum in regnum coelorum faciliorem ostendere volens, quam Judæorum divitum, hanc similitudinem introduxit. la quibus autem gentes dicebantur pauperes, in his Judæi divites erant. Utrum autem manifestent hæc fines aliquos secundum mysteria quædam adducentes ad fines aliquos per quasdam vias Deo soli possibiles, necne, discutiat qui discutere potest. Quid ergo erit nobis? Hoc poterit quis simpliciter interpretari, et moraliter. Qui ergo simpliciter vult intelligere, talia dicet: Sicut enim in datis non ipsum datum, sed affectum dantis aspiciens Deus justifi cat, et melius suscipit parva dantem cum magno affectu, quam magna ex affectu modico, sicut mani stum est ex his quæ scribuntur propter data divitis magna, et duo minuta viduæ: sic et in his qui Propter Dei dilectionem dimittunt quæ possident, ut inseparabiliter Christum sequantur, omnia secun dum verbum ejus agentes, non magis acceptabilis erit qui plura reliquerit, eo qui parva dimiserit. Ergo Matth. xix, 27. Matth. IV, 19, 20. Codex Regius, quid sint ipse exponit Origenes, Ita Stoici appella bant, bona ad finem ultimum pertinentia. Laertius, lib. vi in Zenon:Ἔτι cujusmodi sint ipse dein ceps explicat: et Cicero, lib. De fnib.: «Sequi tur illa divisio, ut bonorum alia sint ad illud ulti mum pertinentia; sic enim appello que di cuntur.» Origenes, in ipsal. iv, etc. Augusti nus in psal. cii, conc. in; Gregor. homil. in Evangel.; Brevis enarratio, Chrysostomo tributa, Euthymius. Ib. Codex Regius et Anglicanus Editio Huetii male. lem quæres ita et de foramine acus, quoniam al in hominibus quidem fieri nequit; quicunque tandem reperiatur camelus, et foramen acus, si modo quis repertus fuerit camelus qui per illud intret; at a Deo id fieri potest. Disquirat autem qui pote rit an mysteria quædam ad finem pertinentia, et per certas quasdam vias in Dei solius potestate si tas ad finem deducentia hæc exhibeant, necne, ac significent. ad id pertinent ": ‹ Tunc respondens Petrus dixit ei: Ecce nos reliquimus omnia, et secuti sumus tc. Quid ergo erit nobis?» Atque hæc quidem ad ver bum interpretabitur quispiam; alius autem litteram tanquam non satis sublimem et eximiam confu tans, ad tropologicam expositionem recurret. Qui igitur litterae rationen habebit, hæc dicet: Quem admodum in donatione non ipsum munus, sed vo luntatem ac studium laudans et probans Deus, ex cusat et acceptiorem habet qui pauciora quidem, sed perfectiore studio, quam qui plura ex majori copia, sed minore affectu dedit, ut liquet ex iis quæ de divitum largitione conscripta sunt, et mi nutis duobus quæ vidua in gazophylacium pro pau peribus mittebat; idem et iis contingit, qui facul tatibus suis omnibus præ amore Dei nuntium remit. tunt; nihil non juxta sermonem Christi Dei agentes, ut eum indissolubili nexu hærentes subsequantur; plane acceptior ille non est qui plura, quam qui pauciora reliquerit, prasertim si ferventiore studio pauciora reliquerit, quam qui plura aspernatus fuisse videtur. Quamvis ergo perexigua essent, et nullius fere pretii quæ Petrus una cum fratre An drea reliquit, cum uterque his auditis o:. Venite post me, et faciam vos fieri piscatores hominum, continuo relictis retibus secuti sunt eum;» at illa regnum cœlorum, facilius esse dixit primum. Quære autem inter homines, alium quidem camelum constitutum per foramen acus intrantem: alium autem divitem impossibiliter quidem, quantum ad homines, possibiliter autem, quantum ad Deum, intrantem in regnum cœlorum. Quicunque ergo inventus fuerit esse camelus, et quodcunque intellectum fuerit acus foramen, intrabit per illud. Puto gentium introitum in regnum coelorum faciliorem ostendere volens, quam Judæorum divitum, hanc similitudinem introduxit. la quibus autem gentes dicebantur pauperes, in his Judæi divites erant. Utrum autem manifestent hæc fines aliquos secundum mysteria quædam adducentes ad fines aliquos per quasdam vias Deo soli possibiles, necne, discutiat qui discutere potest. Quid ergo erit nobis? Hoc poterit quis simpliciter interpretari, et moraliter. Qui ergo simpliciter vult intelligere, talia dicet: Sicut enim in datis non ipsum datum, sed affectum dantis aspiciens Deus justifi cat, et melius suscipit parva dantem cum magno affectu, quam magna ex affectu modico, sicut mani stum est ex his quæ scribuntur propter data divitis magna, et duo minuta viduæ: sic et in his qui Propter Dei dilectionem dimittunt quæ possident, ut inseparabiliter Christum sequantur, omnia secun dum verbum ejus agentes, non magis acceptabilis erit qui plura reliquerit, eo qui parva dimiserit. Ergo Matth. xix, 27. Matth. IV, 19, 20. Codex Regius, quid sint ipse exponit Origenes, Ita Stoici appella bant, bona ad finem ultimum pertinentia. Laertius, lib. vi in Zenon:Ἔτι cujusmodi sint ipse dein ceps explicat: et Cicero, lib. De fnib.: «Sequi tur illa divisio, ut bonorum alia sint ad illud ulti mum pertinentia; sic enim appello que di cuntur.» Origenes, in ipsal. iv, etc. Augusti nus in psal. cii, conc. in; Gregor. homil. in Evangel.; Brevis enarratio, Chrysostomo tributa, Euthymius. Ib. Codex Regius et Anglicanus Editio Huetii male. 21. Deinceps vero ea discutienda sunt, 682 que 21. In illo tempore, dixit Simon Petrus ad Jesum: Ecce nos reliquimus omnia, et secuti sumus te. 21. Deinceps vero ea discutienda sunt, 682 que 21. In illo tempore, dixit Simon Petrus ad Jesum: Ecce nos reliquimus omnia, et secuti sumus te.

θανάτου μὲν γὰρ ὄντος πρὸ προσώπου [ἀνθρώπων] δι’ ἐκεῖνον ἀπιστεῖται ὑπὸ τῶν κρατουμένων ὑπ’ αὐτοῦ ζωή· καταργηθέντος δὲ θανάτου πιστεύεται ὑπὸ πάντων ἡ ζωή. ἐν δὲ τῷ νόμῳ εὑρήσεις καὶ τὸ «τέθεικα τὴν ζωὴν καὶ τὸν θάνατον πρὸ προσώπου σου» καὶ τὸ «ἔσται ἡ ζωή σου κρεμαμένη ἀπέναντι τῶν ὀφθαλμῶν ὑμῶν» καί· «οὐ μὴ πιστεύσητε τῇ ζωῇ ὑμῶν». καθέζεται δὲ «ὁ υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ἐπὶ θρόνου δόξης αὐτοῦ,» οὐδενὸς ἀτίμου καὶ ἀδόξου ἐν θεῷ βασιλευομένου ὑπ’ αὐτοῦ· πάντες γὰρ τότε οἱ μὴ «δόξαν παρὰ ἀνθρώπων» λαμβάνοντες μηδέ [τι] ποιοῦντες πρὸς τὸ δοξασθῆναι «ὑπὸ τῶν ἀνθρώπων», ἀλλὰ τὴν δόξαν τὴν ἀπὸ «τοῦ μόνου» ζητοῦντες, βασιλευθήσονται ὑπὸ τοῦ καθημένου «ἐπὶ θρόνου δόξης αὐτοῦ.» τότε δὲ καὶ ἀποδίδοται τὰ τῆς εὐχῆς τῷ σωτῆρι εὐξαμένῳ καὶ εἰπόντι· «πάτερ, δόξασόν με τῇ δόξῃ ᾗ εἶχον παρὰ σοὶ πρὸ τοῦ τὸν κόσμον εἶναι». δὲ τῷ Θεῷ εἰσερχόμενον εἰς τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ·; οὕτως δὲ καὶ ἐπὶ τῆς τρυμαλιᾶς ῥαφίδος, ὅτι ἀδύνατον μὲν ἀνθρώποις, ὅστις ποτοῦν ἐὰν εὑρεθῇ κάμηλος, καὶ εἴ τις οὖν ἐὰν εὑρεθῇ κάμηλος, τρυμα λιὰ ῥαφίδος, ἢ εἰσελεύσεται δι' ἐκείνης· παρὰ δὲ Θεῷ καὶ τοῦτο δυνατόν. Εἰ δὲ ἐμφαίνει ταῦτα καὶ παρ ίστησι τελικά τινα μυστήρια καὶ ἐπὶ τέλος ἄγοντα διά τινων ὁδῶν Θεῷ μόνῳ δυνατῶν, ἢ μὴ, ὁ δυνάμενος ἐξεταζέτω. Ἐξῆς ἐστιν ἰδεῖν τὰ περὶ τοῦ·. Τότε ἀποκριθεὶς ὁ Πέτρος εἶπεν αὐτῷ· Ἰδοὺ ἡμεῖς ἀφήκαμεν πάντα, καὶ ἠκολουθήσαμέν σοι· τί ἄρα ἔσται ἡμῖν;» Καὶ ταῦτα δὲ ἡ μέν τις τηρήσει κατὰ τὴν λέξιν· ὁ δέ τις ἀνασκευάσας τὸ τῆς λέξεως, ὡς οὐ μεγαλοφυές, τροπο λογήσει· ὁ μὲν οὖν τῇ λέξει παριστάμενος τοιαῦτα ἐρεῖ· Ώσπερ ἐπὶ τῆς δόσεως οὐ τὸ διδόμενον, ἀλλὰ τὴν προαίρεσιν, ἀποδεχόμενος ὁ Θεὸς, δικαιοῖ καὶ ἀποδέχεται τὸν τὸ ἔλαττον προαιρέσει τελειοτέρᾳ δεδωκότα, παρὰ τὸν τὸ πλεῖον ἐκ πλειόνων, καὶ δια θέσει ὑποδεεστέρα, ὡς δῆλόν ἐστιν ἐκ τῶν ἀναγε γραμμένων περὶ τῆς δόσεως τῶν πλουσίων, καὶ τῶν δύο λεπτῶν, ἅτινα ἡ χήρα εἰς λόγον πενήτων ἔβαλεν εἰς τὸ γαζοφυλάκιον· οὕτως καὶ ἐπὶ τῶν διὰ τὴν πρὸς τὸ θεῖον ἀγάπην καταλιπόντων & κέκτηνται, ἵνα ἀπερισπάστως ἀκολουθῶσι τῷ Χριστῷ τοῦ Θεοῦ, πάντα πράττοντες κατὰ τὸν λόγον αὐτοῦ· οὐ πάντως μᾶλλον ἀπόδεκτος ὁ τὰ πλείονα καταλιπών τοῦ τὰ ἐλάττονα, καὶ μάλιστα ὅτε τύχοι ὅλῃ ψυχῇ τις κατα λιπὼν τὰ ἐλάττονα, παρὰ τὸν δοκοῦντα καταπεφρο νηκέναι τῶν πλειόνων. Εἰ καὶ μικρὰ οὖν καὶ εὐ τελῆ ὁ Πέτρος καταλέλοιπεν ἅμα τῷ ἀδελφῷ αὐτοῦ Ανδρέᾳ, ἡνίκα ἀκούσαντες ἀμφότεροι τό Δεῦτε ἀκολουθεῖτέ μοι, καὶ ποιήσω ὑμᾶς ἁλιεῖς ἀνθρώπων, εὐθέως ἀφέντες τὰ δίκτυα ἠκολούθησαν αὐτῷ,» ἀλλ' οὐ μικρὰ λελόγισται παρὰ τῷ Θεῷ, καὶ τανοήσαντι, ὅτι ἀπὸ ἕξεως αὐτὸ τοιαύτης πεποιήκα τῆς καμήλου καὶ ἐπὶ τῆς τρυ μαλιάς. Καὶ παρίστησι τελικά τινα μυστήρια. Μυστήρια τελικά ἐπὶ τέλος ἄγοντα. ἀγαθὰ τελικά τῶν ἀγαθῶν τὰ μὲν εἶναι τε λικά, τὰ δὲ ποιητικά.Quæ τελικά Κἂν ὡς ἐν ἰα τριχοῖς δὲ βοηθήμασι ταῦτα λέγοιτο ἀγαθά, χρή ἐκλαμβάνειν, ὅτι οὐκ ἐπὶ τελικὰ ἰατρικῆς ἀγαθὰ, ἀλλά ποιητικά· τελικὸν δὲ κατὰ τὴν ἰατρικὴν ἀγαθὸν ἡ τοῦ σώματος ὑγεία. Η ετιυς. Εἰ καὶ μικρὰ οὖν καὶ εὐτελῆ, αὐτοῦ. αὐτῷ, δὲ τῷ Θεῷ εἰσερχόμενον εἰς τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ·; οὕτως δὲ καὶ ἐπὶ τῆς τρυμαλιᾶς ῥαφίδος, ὅτι ἀδύνατον μὲν ἀνθρώποις, ὅστις ποτοῦν ἐὰν εὑρεθῇ κάμηλος, καὶ εἴ τις οὖν ἐὰν εὑρεθῇ κάμηλος, τρυμα λιὰ ῥαφίδος, ἢ εἰσελεύσεται δι' ἐκείνης· παρὰ δὲ Θεῷ καὶ τοῦτο δυνατόν. Εἰ δὲ ἐμφαίνει ταῦτα καὶ παρ ίστησι τελικά τινα μυστήρια καὶ ἐπὶ τέλος ἄγοντα διά τινων ὁδῶν Θεῷ μόνῳ δυνατῶν, ἢ μὴ, ὁ δυνάμενος ἐξεταζέτω. Ἐξῆς ἐστιν ἰδεῖν τὰ περὶ τοῦ·. Τότε ἀποκριθεὶς ὁ Πέτρος εἶπεν αὐτῷ· Ἰδοὺ ἡμεῖς ἀφήκαμεν πάντα, καὶ ἠκολουθήσαμέν σοι· τί ἄρα ἔσται ἡμῖν;» Καὶ ταῦτα δὲ ἡ μέν τις τηρήσει κατὰ τὴν λέξιν· ὁ δέ τις ἀνασκευάσας τὸ τῆς λέξεως, ὡς οὐ μεγαλοφυές, τροπο λογήσει· ὁ μὲν οὖν τῇ λέξει παριστάμενος τοιαῦτα ἐρεῖ· Ώσπερ ἐπὶ τῆς δόσεως οὐ τὸ διδόμενον, ἀλλὰ τὴν προαίρεσιν, ἀποδεχόμενος ὁ Θεὸς, δικαιοῖ καὶ ἀποδέχεται τὸν τὸ ἔλαττον προαιρέσει τελειοτέρᾳ δεδωκότα, παρὰ τὸν τὸ πλεῖον ἐκ πλειόνων, καὶ δια θέσει ὑποδεεστέρα, ὡς δῆλόν ἐστιν ἐκ τῶν ἀναγε γραμμένων περὶ τῆς δόσεως τῶν πλουσίων, καὶ τῶν δύο λεπτῶν, ἅτινα ἡ χήρα εἰς λόγον πενήτων ἔβαλεν εἰς τὸ γαζοφυλάκιον· οὕτως καὶ ἐπὶ τῶν διὰ τὴν πρὸς τὸ θεῖον ἀγάπην καταλιπόντων & κέκτηνται, ἵνα ἀπερισπάστως ἀκολουθῶσι τῷ Χριστῷ τοῦ Θεοῦ, πάντα πράττοντες κατὰ τὸν λόγον αὐτοῦ· οὐ πάντως μᾶλλον ἀπόδεκτος ὁ τὰ πλείονα καταλιπών τοῦ τὰ ἐλάττονα, καὶ μάλιστα ὅτε τύχοι ὅλῃ ψυχῇ τις κατα λιπὼν τὰ ἐλάττονα, παρὰ τὸν δοκοῦντα καταπεφρο νηκέναι τῶν πλειόνων. Εἰ καὶ μικρὰ οὖν καὶ εὐ τελῆ ὁ Πέτρος καταλέλοιπεν ἅμα τῷ ἀδελφῷ αὐτοῦ Ανδρέᾳ, ἡνίκα ἀκούσαντες ἀμφότεροι τό Δεῦτε ἀκολουθεῖτέ μοι, καὶ ποιήσω ὑμᾶς ἁλιεῖς ἀνθρώπων, εὐθέως ἀφέντες τὰ δίκτυα ἠκολούθησαν αὐτῷ,» ἀλλ' οὐ μικρὰ λελόγισται παρὰ τῷ Θεῷ, καὶ τανοήσαντι, ὅτι ἀπὸ ἕξεως αὐτὸ τοιαύτης πεποιήκα τῆς καμήλου καὶ ἐπὶ τῆς τρυ μαλιάς. Καὶ παρίστησι τελικά τινα μυστήρια. Μυστήρια τελικά ἐπὶ τέλος ἄγοντα. ἀγαθὰ τελικά τῶν ἀγαθῶν τὰ μὲν εἶναι τε λικά, τὰ δὲ ποιητικά.Quæ τελικά Κἂν ὡς ἐν ἰα τριχοῖς δὲ βοηθήμασι ταῦτα λέγοιτο ἀγαθά, χρή ἐκλαμβάνειν, ὅτι οὐκ ἐπὶ τελικὰ ἰατρικῆς ἀγαθὰ, ἀλλά ποιητικά· τελικὸν δὲ κατὰ τὴν ἰατρικὴν ἀγαθὸν ἡ τοῦ σώματος ὑγεία. Η ετιυς. Εἰ καὶ μικρὰ οὖν καὶ εὐτελῆ, αὐτοῦ. αὐτῷ, lem quæres ita et de foramine acus, quoniam al in hominibus quidem fieri nequit; quicunque tandem reperiatur camelus, et foramen acus, si modo quis repertus fuerit camelus qui per illud intret; at a Deo id fieri potest. Disquirat autem qui pote rit an mysteria quædam ad finem pertinentia, et per certas quasdam vias in Dei solius potestate si tas ad finem deducentia hæc exhibeant, necne, ac significent. ad id pertinent ": ‹ Tunc respondens Petrus dixit ei: Ecce nos reliquimus omnia, et secuti sumus tc. Quid ergo erit nobis?» Atque hæc quidem ad ver bum interpretabitur quispiam; alius autem litteram tanquam non satis sublimem et eximiam confu tans, ad tropologicam expositionem recurret. Qui igitur litterae rationen habebit, hæc dicet: Quem admodum in donatione non ipsum munus, sed vo luntatem ac studium laudans et probans Deus, ex cusat et acceptiorem habet qui pauciora quidem, sed perfectiore studio, quam qui plura ex majori copia, sed minore affectu dedit, ut liquet ex iis quæ de divitum largitione conscripta sunt, et mi nutis duobus quæ vidua in gazophylacium pro pau peribus mittebat; idem et iis contingit, qui facul tatibus suis omnibus præ amore Dei nuntium remit. tunt; nihil non juxta sermonem Christi Dei agentes, ut eum indissolubili nexu hærentes subsequantur; plane acceptior ille non est qui plura, quam qui pauciora reliquerit, prasertim si ferventiore studio pauciora reliquerit, quam qui plura aspernatus fuisse videtur. Quamvis ergo perexigua essent, et nullius fere pretii quæ Petrus una cum fratre An drea reliquit, cum uterque his auditis o:. Venite post me, et faciam vos fieri piscatores hominum, continuo relictis retibus secuti sunt eum;» at illa regnum cœlorum, facilius esse dixit primum. Quære autem inter homines, alium quidem camelum constitutum per foramen acus intrantem: alium autem divitem impossibiliter quidem, quantum ad homines, possibiliter autem, quantum ad Deum, intrantem in regnum cœlorum. Quicunque ergo inventus fuerit esse camelus, et quodcunque intellectum fuerit acus foramen, intrabit per illud. Puto gentium introitum in regnum coelorum faciliorem ostendere volens, quam Judæorum divitum, hanc similitudinem introduxit. la quibus autem gentes dicebantur pauperes, in his Judæi divites erant. Utrum autem manifestent hæc fines aliquos secundum mysteria quædam adducentes ad fines aliquos per quasdam vias Deo soli possibiles, necne, discutiat qui discutere potest. Quid ergo erit nobis? Hoc poterit quis simpliciter interpretari, et moraliter. Qui ergo simpliciter vult intelligere, talia dicet: Sicut enim in datis non ipsum datum, sed affectum dantis aspiciens Deus justifi cat, et melius suscipit parva dantem cum magno affectu, quam magna ex affectu modico, sicut mani stum est ex his quæ scribuntur propter data divitis magna, et duo minuta viduæ: sic et in his qui Propter Dei dilectionem dimittunt quæ possident, ut inseparabiliter Christum sequantur, omnia secun dum verbum ejus agentes, non magis acceptabilis erit qui plura reliquerit, eo qui parva dimiserit. Ergo Matth. xix, 27. Matth. IV, 19, 20. Codex Regius, quid sint ipse exponit Origenes, Ita Stoici appella bant, bona ad finem ultimum pertinentia. Laertius, lib. vi in Zenon:Ἔτι cujusmodi sint ipse dein ceps explicat: et Cicero, lib. De fnib.: «Sequi tur illa divisio, ut bonorum alia sint ad illud ulti mum pertinentia; sic enim appello que di cuntur.» Origenes, in ipsal. iv, etc. Augusti nus in psal. cii, conc. in; Gregor. homil. in Evangel.; Brevis enarratio, Chrysostomo tributa, Euthymius. Ib. Codex Regius et Anglicanus Editio Huetii male. lem quæres ita et de foramine acus, quoniam al in hominibus quidem fieri nequit; quicunque tandem reperiatur camelus, et foramen acus, si modo quis repertus fuerit camelus qui per illud intret; at a Deo id fieri potest. Disquirat autem qui pote rit an mysteria quædam ad finem pertinentia, et per certas quasdam vias in Dei solius potestate si tas ad finem deducentia hæc exhibeant, necne, ac significent. ad id pertinent ": ‹ Tunc respondens Petrus dixit ei: Ecce nos reliquimus omnia, et secuti sumus tc. Quid ergo erit nobis?» Atque hæc quidem ad ver bum interpretabitur quispiam; alius autem litteram tanquam non satis sublimem et eximiam confu tans, ad tropologicam expositionem recurret. Qui igitur litterae rationen habebit, hæc dicet: Quem admodum in donatione non ipsum munus, sed vo luntatem ac studium laudans et probans Deus, ex cusat et acceptiorem habet qui pauciora quidem, sed perfectiore studio, quam qui plura ex majori copia, sed minore affectu dedit, ut liquet ex iis quæ de divitum largitione conscripta sunt, et mi nutis duobus quæ vidua in gazophylacium pro pau peribus mittebat; idem et iis contingit, qui facul tatibus suis omnibus præ amore Dei nuntium remit. tunt; nihil non juxta sermonem Christi Dei agentes, ut eum indissolubili nexu hærentes subsequantur; plane acceptior ille non est qui plura, quam qui pauciora reliquerit, prasertim si ferventiore studio pauciora reliquerit, quam qui plura aspernatus fuisse videtur. Quamvis ergo perexigua essent, et nullius fere pretii quæ Petrus una cum fratre An drea reliquit, cum uterque his auditis o:. Venite post me, et faciam vos fieri piscatores hominum, continuo relictis retibus secuti sunt eum;» at illa regnum cœlorum, facilius esse dixit primum. Quære autem inter homines, alium quidem camelum constitutum per foramen acus intrantem: alium autem divitem impossibiliter quidem, quantum ad homines, possibiliter autem, quantum ad Deum, intrantem in regnum cœlorum. Quicunque ergo inventus fuerit esse camelus, et quodcunque intellectum fuerit acus foramen, intrabit per illud. Puto gentium introitum in regnum coelorum faciliorem ostendere volens, quam Judæorum divitum, hanc similitudinem introduxit. la quibus autem gentes dicebantur pauperes, in his Judæi divites erant. Utrum autem manifestent hæc fines aliquos secundum mysteria quædam adducentes ad fines aliquos per quasdam vias Deo soli possibiles, necne, discutiat qui discutere potest. Quid ergo erit nobis? Hoc poterit quis simpliciter interpretari, et moraliter. Qui ergo simpliciter vult intelligere, talia dicet: Sicut enim in datis non ipsum datum, sed affectum dantis aspiciens Deus justifi cat, et melius suscipit parva dantem cum magno affectu, quam magna ex affectu modico, sicut mani stum est ex his quæ scribuntur propter data divitis magna, et duo minuta viduæ: sic et in his qui Propter Dei dilectionem dimittunt quæ possident, ut inseparabiliter Christum sequantur, omnia secun dum verbum ejus agentes, non magis acceptabilis erit qui plura reliquerit, eo qui parva dimiserit. Ergo Matth. xix, 27. Matth. IV, 19, 20. Codex Regius, quid sint ipse exponit Origenes, Ita Stoici appella bant, bona ad finem ultimum pertinentia. Laertius, lib. vi in Zenon:Ἔτι cujusmodi sint ipse dein ceps explicat: et Cicero, lib. De fnib.: «Sequi tur illa divisio, ut bonorum alia sint ad illud ulti mum pertinentia; sic enim appello que di cuntur.» Origenes, in ipsal. iv, etc. Augusti nus in psal. cii, conc. in; Gregor. homil. in Evangel.; Brevis enarratio, Chrysostomo tributa, Euthymius. Ib. Codex Regius et Anglicanus Editio Huetii male. 21. Deinceps vero ea discutienda sunt, 682 que 21. In illo tempore, dixit Simon Petrus ad Jesum: Ecce nos reliquimus omnia, et secuti sumus te. 21. Deinceps vero ea discutienda sunt, 682 que 21. In illo tempore, dixit Simon Petrus ad Jesum: Ecce nos reliquimus omnia, et secuti sumus te.

θανάτου μὲν γὰρ ὄντος πρὸ προσώπου [ἀνθρώπων] δι’ ἐκεῖνον ἀπιστεῖται ὑπὸ τῶν κρατουμένων ὑπ’ αὐτοῦ ζωή· καταργηθέντος δὲ θανάτου πιστεύεται ὑπὸ πάντων ἡ ζωή. ἐν δὲ τῷ νόμῳ εὑρήσεις καὶ τὸ «τέθεικα τὴν ζωὴν καὶ τὸν θάνατον πρὸ προσώπου σου» καὶ τὸ «ἔσται ἡ ζωή σου κρεμαμένη ἀπέναντι τῶν ὀφθαλμῶν ὑμῶν» καί· «οὐ μὴ πιστεύσητε τῇ ζωῇ ὑμῶν». καθέζεται δὲ «ὁ υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ἐπὶ θρόνου δόξης αὐτοῦ,» οὐδενὸς ἀτίμου καὶ ἀδόξου ἐν θεῷ βασιλευομένου ὑπ’ αὐτοῦ· πάντες γὰρ τότε οἱ μὴ «δόξαν παρὰ ἀνθρώπων» λαμβάνοντες μηδέ [τι] ποιοῦντες πρὸς τὸ δοξασθῆναι «ὑπὸ τῶν ἀνθρώπων», ἀλλὰ τὴν δόξαν τὴν ἀπὸ «τοῦ μόνου» ζητοῦντες, βασιλευθήσονται ὑπὸ τοῦ καθημένου «ἐπὶ θρόνου δόξης αὐτοῦ.» τότε δὲ καὶ ἀποδίδοται τὰ τῆς εὐχῆς τῷ σωτῆρι εὐξαμένῳ καὶ εἰπόντι· «πάτερ, δόξασόν με τῇ δόξῃ ᾗ εἶχον παρὰ σοὶ πρὸ τοῦ τὸν κόσμον εἶναι». δὲ τῷ Θεῷ εἰσερχόμενον εἰς τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ·; οὕτως δὲ καὶ ἐπὶ τῆς τρυμαλιᾶς ῥαφίδος, ὅτι ἀδύνατον μὲν ἀνθρώποις, ὅστις ποτοῦν ἐὰν εὑρεθῇ κάμηλος, καὶ εἴ τις οὖν ἐὰν εὑρεθῇ κάμηλος, τρυμα λιὰ ῥαφίδος, ἢ εἰσελεύσεται δι' ἐκείνης· παρὰ δὲ Θεῷ καὶ τοῦτο δυνατόν. Εἰ δὲ ἐμφαίνει ταῦτα καὶ παρ ίστησι τελικά τινα μυστήρια καὶ ἐπὶ τέλος ἄγοντα διά τινων ὁδῶν Θεῷ μόνῳ δυνατῶν, ἢ μὴ, ὁ δυνάμενος ἐξεταζέτω. Ἐξῆς ἐστιν ἰδεῖν τὰ περὶ τοῦ·. Τότε ἀποκριθεὶς ὁ Πέτρος εἶπεν αὐτῷ· Ἰδοὺ ἡμεῖς ἀφήκαμεν πάντα, καὶ ἠκολουθήσαμέν σοι· τί ἄρα ἔσται ἡμῖν;» Καὶ ταῦτα δὲ ἡ μέν τις τηρήσει κατὰ τὴν λέξιν· ὁ δέ τις ἀνασκευάσας τὸ τῆς λέξεως, ὡς οὐ μεγαλοφυές, τροπο λογήσει· ὁ μὲν οὖν τῇ λέξει παριστάμενος τοιαῦτα ἐρεῖ· Ώσπερ ἐπὶ τῆς δόσεως οὐ τὸ διδόμενον, ἀλλὰ τὴν προαίρεσιν, ἀποδεχόμενος ὁ Θεὸς, δικαιοῖ καὶ ἀποδέχεται τὸν τὸ ἔλαττον προαιρέσει τελειοτέρᾳ δεδωκότα, παρὰ τὸν τὸ πλεῖον ἐκ πλειόνων, καὶ δια θέσει ὑποδεεστέρα, ὡς δῆλόν ἐστιν ἐκ τῶν ἀναγε γραμμένων περὶ τῆς δόσεως τῶν πλουσίων, καὶ τῶν δύο λεπτῶν, ἅτινα ἡ χήρα εἰς λόγον πενήτων ἔβαλεν εἰς τὸ γαζοφυλάκιον· οὕτως καὶ ἐπὶ τῶν διὰ τὴν πρὸς τὸ θεῖον ἀγάπην καταλιπόντων & κέκτηνται, ἵνα ἀπερισπάστως ἀκολουθῶσι τῷ Χριστῷ τοῦ Θεοῦ, πάντα πράττοντες κατὰ τὸν λόγον αὐτοῦ· οὐ πάντως μᾶλλον ἀπόδεκτος ὁ τὰ πλείονα καταλιπών τοῦ τὰ ἐλάττονα, καὶ μάλιστα ὅτε τύχοι ὅλῃ ψυχῇ τις κατα λιπὼν τὰ ἐλάττονα, παρὰ τὸν δοκοῦντα καταπεφρο νηκέναι τῶν πλειόνων. Εἰ καὶ μικρὰ οὖν καὶ εὐ τελῆ ὁ Πέτρος καταλέλοιπεν ἅμα τῷ ἀδελφῷ αὐτοῦ Ανδρέᾳ, ἡνίκα ἀκούσαντες ἀμφότεροι τό Δεῦτε ἀκολουθεῖτέ μοι, καὶ ποιήσω ὑμᾶς ἁλιεῖς ἀνθρώπων, εὐθέως ἀφέντες τὰ δίκτυα ἠκολούθησαν αὐτῷ,» ἀλλ' οὐ μικρὰ λελόγισται παρὰ τῷ Θεῷ, καὶ τανοήσαντι, ὅτι ἀπὸ ἕξεως αὐτὸ τοιαύτης πεποιήκα τῆς καμήλου καὶ ἐπὶ τῆς τρυ μαλιάς. Καὶ παρίστησι τελικά τινα μυστήρια. Μυστήρια τελικά ἐπὶ τέλος ἄγοντα. ἀγαθὰ τελικά τῶν ἀγαθῶν τὰ μὲν εἶναι τε λικά, τὰ δὲ ποιητικά.Quæ τελικά Κἂν ὡς ἐν ἰα τριχοῖς δὲ βοηθήμασι ταῦτα λέγοιτο ἀγαθά, χρή ἐκλαμβάνειν, ὅτι οὐκ ἐπὶ τελικὰ ἰατρικῆς ἀγαθὰ, ἀλλά ποιητικά· τελικὸν δὲ κατὰ τὴν ἰατρικὴν ἀγαθὸν ἡ τοῦ σώματος ὑγεία. Η ετιυς. Εἰ καὶ μικρὰ οὖν καὶ εὐτελῆ, αὐτοῦ. αὐτῷ, δὲ τῷ Θεῷ εἰσερχόμενον εἰς τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ·; οὕτως δὲ καὶ ἐπὶ τῆς τρυμαλιᾶς ῥαφίδος, ὅτι ἀδύνατον μὲν ἀνθρώποις, ὅστις ποτοῦν ἐὰν εὑρεθῇ κάμηλος, καὶ εἴ τις οὖν ἐὰν εὑρεθῇ κάμηλος, τρυμα λιὰ ῥαφίδος, ἢ εἰσελεύσεται δι' ἐκείνης· παρὰ δὲ Θεῷ καὶ τοῦτο δυνατόν. Εἰ δὲ ἐμφαίνει ταῦτα καὶ παρ ίστησι τελικά τινα μυστήρια καὶ ἐπὶ τέλος ἄγοντα διά τινων ὁδῶν Θεῷ μόνῳ δυνατῶν, ἢ μὴ, ὁ δυνάμενος ἐξεταζέτω. Ἐξῆς ἐστιν ἰδεῖν τὰ περὶ τοῦ·. Τότε ἀποκριθεὶς ὁ Πέτρος εἶπεν αὐτῷ· Ἰδοὺ ἡμεῖς ἀφήκαμεν πάντα, καὶ ἠκολουθήσαμέν σοι· τί ἄρα ἔσται ἡμῖν;» Καὶ ταῦτα δὲ ἡ μέν τις τηρήσει κατὰ τὴν λέξιν· ὁ δέ τις ἀνασκευάσας τὸ τῆς λέξεως, ὡς οὐ μεγαλοφυές, τροπο λογήσει· ὁ μὲν οὖν τῇ λέξει παριστάμενος τοιαῦτα ἐρεῖ· Ώσπερ ἐπὶ τῆς δόσεως οὐ τὸ διδόμενον, ἀλλὰ τὴν προαίρεσιν, ἀποδεχόμενος ὁ Θεὸς, δικαιοῖ καὶ ἀποδέχεται τὸν τὸ ἔλαττον προαιρέσει τελειοτέρᾳ δεδωκότα, παρὰ τὸν τὸ πλεῖον ἐκ πλειόνων, καὶ δια θέσει ὑποδεεστέρα, ὡς δῆλόν ἐστιν ἐκ τῶν ἀναγε γραμμένων περὶ τῆς δόσεως τῶν πλουσίων, καὶ τῶν δύο λεπτῶν, ἅτινα ἡ χήρα εἰς λόγον πενήτων ἔβαλεν εἰς τὸ γαζοφυλάκιον· οὕτως καὶ ἐπὶ τῶν διὰ τὴν πρὸς τὸ θεῖον ἀγάπην καταλιπόντων & κέκτηνται, ἵνα ἀπερισπάστως ἀκολουθῶσι τῷ Χριστῷ τοῦ Θεοῦ, πάντα πράττοντες κατὰ τὸν λόγον αὐτοῦ· οὐ πάντως μᾶλλον ἀπόδεκτος ὁ τὰ πλείονα καταλιπών τοῦ τὰ ἐλάττονα, καὶ μάλιστα ὅτε τύχοι ὅλῃ ψυχῇ τις κατα λιπὼν τὰ ἐλάττονα, παρὰ τὸν δοκοῦντα καταπεφρο νηκέναι τῶν πλειόνων. Εἰ καὶ μικρὰ οὖν καὶ εὐ τελῆ ὁ Πέτρος καταλέλοιπεν ἅμα τῷ ἀδελφῷ αὐτοῦ Ανδρέᾳ, ἡνίκα ἀκούσαντες ἀμφότεροι τό Δεῦτε ἀκολουθεῖτέ μοι, καὶ ποιήσω ὑμᾶς ἁλιεῖς ἀνθρώπων, εὐθέως ἀφέντες τὰ δίκτυα ἠκολούθησαν αὐτῷ,» ἀλλ' οὐ μικρὰ λελόγισται παρὰ τῷ Θεῷ, καὶ τανοήσαντι, ὅτι ἀπὸ ἕξεως αὐτὸ τοιαύτης πεποιήκα τῆς καμήλου καὶ ἐπὶ τῆς τρυ μαλιάς. Καὶ παρίστησι τελικά τινα μυστήρια. Μυστήρια τελικά ἐπὶ τέλος ἄγοντα. ἀγαθὰ τελικά τῶν ἀγαθῶν τὰ μὲν εἶναι τε λικά, τὰ δὲ ποιητικά.Quæ τελικά Κἂν ὡς ἐν ἰα τριχοῖς δὲ βοηθήμασι ταῦτα λέγοιτο ἀγαθά, χρή ἐκλαμβάνειν, ὅτι οὐκ ἐπὶ τελικὰ ἰατρικῆς ἀγαθὰ, ἀλλά ποιητικά· τελικὸν δὲ κατὰ τὴν ἰατρικὴν ἀγαθὸν ἡ τοῦ σώματος ὑγεία. Η ετιυς. Εἰ καὶ μικρὰ οὖν καὶ εὐτελῆ, αὐτοῦ. αὐτῷ, lem quæres ita et de foramine acus, quoniam al in hominibus quidem fieri nequit; quicunque tandem reperiatur camelus, et foramen acus, si modo quis repertus fuerit camelus qui per illud intret; at a Deo id fieri potest. Disquirat autem qui pote rit an mysteria quædam ad finem pertinentia, et per certas quasdam vias in Dei solius potestate si tas ad finem deducentia hæc exhibeant, necne, ac significent. ad id pertinent ": ‹ Tunc respondens Petrus dixit ei: Ecce nos reliquimus omnia, et secuti sumus tc. Quid ergo erit nobis?» Atque hæc quidem ad ver bum interpretabitur quispiam; alius autem litteram tanquam non satis sublimem et eximiam confu tans, ad tropologicam expositionem recurret. Qui igitur litterae rationen habebit, hæc dicet: Quem admodum in donatione non ipsum munus, sed vo luntatem ac studium laudans et probans Deus, ex cusat et acceptiorem habet qui pauciora quidem, sed perfectiore studio, quam qui plura ex majori copia, sed minore affectu dedit, ut liquet ex iis quæ de divitum largitione conscripta sunt, et mi nutis duobus quæ vidua in gazophylacium pro pau peribus mittebat; idem et iis contingit, qui facul tatibus suis omnibus præ amore Dei nuntium remit. tunt; nihil non juxta sermonem Christi Dei agentes, ut eum indissolubili nexu hærentes subsequantur; plane acceptior ille non est qui plura, quam qui pauciora reliquerit, prasertim si ferventiore studio pauciora reliquerit, quam qui plura aspernatus fuisse videtur. Quamvis ergo perexigua essent, et nullius fere pretii quæ Petrus una cum fratre An drea reliquit, cum uterque his auditis o:. Venite post me, et faciam vos fieri piscatores hominum, continuo relictis retibus secuti sunt eum;» at illa regnum cœlorum, facilius esse dixit primum. Quære autem inter homines, alium quidem camelum constitutum per foramen acus intrantem: alium autem divitem impossibiliter quidem, quantum ad homines, possibiliter autem, quantum ad Deum, intrantem in regnum cœlorum. Quicunque ergo inventus fuerit esse camelus, et quodcunque intellectum fuerit acus foramen, intrabit per illud. Puto gentium introitum in regnum coelorum faciliorem ostendere volens, quam Judæorum divitum, hanc similitudinem introduxit. la quibus autem gentes dicebantur pauperes, in his Judæi divites erant. Utrum autem manifestent hæc fines aliquos secundum mysteria quædam adducentes ad fines aliquos per quasdam vias Deo soli possibiles, necne, discutiat qui discutere potest. Quid ergo erit nobis? Hoc poterit quis simpliciter interpretari, et moraliter. Qui ergo simpliciter vult intelligere, talia dicet: Sicut enim in datis non ipsum datum, sed affectum dantis aspiciens Deus justifi cat, et melius suscipit parva dantem cum magno affectu, quam magna ex affectu modico, sicut mani stum est ex his quæ scribuntur propter data divitis magna, et duo minuta viduæ: sic et in his qui Propter Dei dilectionem dimittunt quæ possident, ut inseparabiliter Christum sequantur, omnia secun dum verbum ejus agentes, non magis acceptabilis erit qui plura reliquerit, eo qui parva dimiserit. Ergo Matth. xix, 27. Matth. IV, 19, 20. Codex Regius, quid sint ipse exponit Origenes, Ita Stoici appella bant, bona ad finem ultimum pertinentia. Laertius, lib. vi in Zenon:Ἔτι cujusmodi sint ipse dein ceps explicat: et Cicero, lib. De fnib.: «Sequi tur illa divisio, ut bonorum alia sint ad illud ulti mum pertinentia; sic enim appello que di cuntur.» Origenes, in ipsal. iv, etc. Augusti nus in psal. cii, conc. in; Gregor. homil. in Evangel.; Brevis enarratio, Chrysostomo tributa, Euthymius. Ib. Codex Regius et Anglicanus Editio Huetii male. lem quæres ita et de foramine acus, quoniam al in hominibus quidem fieri nequit; quicunque tandem reperiatur camelus, et foramen acus, si modo quis repertus fuerit camelus qui per illud intret; at a Deo id fieri potest. Disquirat autem qui pote rit an mysteria quædam ad finem pertinentia, et per certas quasdam vias in Dei solius potestate si tas ad finem deducentia hæc exhibeant, necne, ac significent. ad id pertinent ": ‹ Tunc respondens Petrus dixit ei: Ecce nos reliquimus omnia, et secuti sumus tc. Quid ergo erit nobis?» Atque hæc quidem ad ver bum interpretabitur quispiam; alius autem litteram tanquam non satis sublimem et eximiam confu tans, ad tropologicam expositionem recurret. Qui igitur litterae rationen habebit, hæc dicet: Quem admodum in donatione non ipsum munus, sed vo luntatem ac studium laudans et probans Deus, ex cusat et acceptiorem habet qui pauciora quidem, sed perfectiore studio, quam qui plura ex majori copia, sed minore affectu dedit, ut liquet ex iis quæ de divitum largitione conscripta sunt, et mi nutis duobus quæ vidua in gazophylacium pro pau peribus mittebat; idem et iis contingit, qui facul tatibus suis omnibus præ amore Dei nuntium remit. tunt; nihil non juxta sermonem Christi Dei agentes, ut eum indissolubili nexu hærentes subsequantur; plane acceptior ille non est qui plura, quam qui pauciora reliquerit, prasertim si ferventiore studio pauciora reliquerit, quam qui plura aspernatus fuisse videtur. Quamvis ergo perexigua essent, et nullius fere pretii quæ Petrus una cum fratre An drea reliquit, cum uterque his auditis o:. Venite post me, et faciam vos fieri piscatores hominum, continuo relictis retibus secuti sunt eum;» at illa regnum cœlorum, facilius esse dixit primum. Quære autem inter homines, alium quidem camelum constitutum per foramen acus intrantem: alium autem divitem impossibiliter quidem, quantum ad homines, possibiliter autem, quantum ad Deum, intrantem in regnum cœlorum. Quicunque ergo inventus fuerit esse camelus, et quodcunque intellectum fuerit acus foramen, intrabit per illud. Puto gentium introitum in regnum coelorum faciliorem ostendere volens, quam Judæorum divitum, hanc similitudinem introduxit. la quibus autem gentes dicebantur pauperes, in his Judæi divites erant. Utrum autem manifestent hæc fines aliquos secundum mysteria quædam adducentes ad fines aliquos per quasdam vias Deo soli possibiles, necne, discutiat qui discutere potest. Quid ergo erit nobis? Hoc poterit quis simpliciter interpretari, et moraliter. Qui ergo simpliciter vult intelligere, talia dicet: Sicut enim in datis non ipsum datum, sed affectum dantis aspiciens Deus justifi cat, et melius suscipit parva dantem cum magno affectu, quam magna ex affectu modico, sicut mani stum est ex his quæ scribuntur propter data divitis magna, et duo minuta viduæ: sic et in his qui Propter Dei dilectionem dimittunt quæ possident, ut inseparabiliter Christum sequantur, omnia secun dum verbum ejus agentes, non magis acceptabilis erit qui plura reliquerit, eo qui parva dimiserit. Ergo Matth. xix, 27. Matth. IV, 19, 20. Codex Regius, quid sint ipse exponit Origenes, Ita Stoici appella bant, bona ad finem ultimum pertinentia. Laertius, lib. vi in Zenon:Ἔτι cujusmodi sint ipse dein ceps explicat: et Cicero, lib. De fnib.: «Sequi tur illa divisio, ut bonorum alia sint ad illud ulti mum pertinentia; sic enim appello que di cuntur.» Origenes, in ipsal. iv, etc. Augusti nus in psal. cii, conc. in; Gregor. homil. in Evangel.; Brevis enarratio, Chrysostomo tributa, Euthymius. Ib. Codex Regius et Anglicanus Editio Huetii male. 21. Deinceps vero ea discutienda sunt, 682 que 21. In illo tempore, dixit Simon Petrus ad Jesum: Ecce nos reliquimus omnia, et secuti sumus te. 21. Deinceps vero ea discutienda sunt, 682 que 21. In illo tempore, dixit Simon Petrus ad Jesum: Ecce nos reliquimus omnia, et secuti sumus te.

ἀνάγειν δὲ μετὰ τὸν περὶ «τοῦ Ἰσραὴλ» καὶ τὸν περὶ τῶν «δώδεκα» φυλῶν λόγον [ὥστε «δώδεκα» τάγματα εἰπεῖν γενικὰ ψυχῶν καὶ εὐγενεστέρων, ὧν αἱ μὲν διαφέρουσαι ἐν ὑπεροχῇ εἰσιν αἱ δὲ καθ’ ἕνδεκα μοίρας τεταγμέναι λοιπαὶ [ἐν] τάξει δευτέρᾳ], ὑπὲρ ἡμᾶς ἐστι μὴ τηλικαῦτα θεωροῦντας, ὡς δυνηθῆναι παραστῆσαι πῶς «δώδεκά» εἰσιν ἀστέρες οἱ πατέρες τῶν «δώδεκα» φυλῶν «τοῦ Ἰσραήλ,» ὥσπερ ἐδήλου τὸ προφητικὸν [ἵν’ οὕτως ὀνομάσω] ὄναρ τοῦ Ἰωσήφ. οἱονεὶ δὲ καὶ ἕκαστος τῶν κρινομένων Ἰσραηλιτῶν ὑπό τινος ἢ συνωνύμου ἄστρου ἢ ἄστρῳ παραπλησίου ἀποστόλου καὶ τοῦ τὸν ἀποστολικὸν βίον βιώσαντος κριθήσεται. Εἰ μὲν οὖν τις «πάντα» ἀφῆκε καὶ ἠκολούθησε τῷ Ἰησοῦ, τῶν εἰρημένων πρὸς τὸν Πέτρον κατὰ τὴν πεῦσιν αὐτοῦ τεύξεται· εἰ δὲ οὐ «πάντα» μὲν τὰ δὲ ἐπιφερόμενα, ὁ τοιοῦτος «πολλαπλασίονα λήψεται καὶ ζωὴν αἰώνιον κληρονομήσει.» τίνα δὲ οὐ «πάντα» ἀλλ’ εἰδικῶς λελεγμένα, κατανοητέον ἐκ τοῦ «καὶ πᾶς ὅστις ἀφῆκεν ἀδελφοὺς ἢ ἀδελφὰς» καὶ τὰ ἑξῆς. σιν, ὡς εἰ καὶ ἐκέκτηντο πολλὰ κτήματα, καὶ πλεῖστα β μου ' ὑπάρχοντα, μὴ ἂν ὑπ' αὐτῶν κατασχεθῆναι, μηδέ ἐμποδισθῆναι τὴν ὁρμὴν βουλομένην ἀκολουθῆσαι τῷ Ἰησοῦ· καὶ θαῤῥῶν, οἶμαι, ἐπὶ τῇ προαιρέσει μάλ λον ἢ τῇ ὕλῃ ὧν καταλέλοιπεν ὁ Πέτρος παρρησιασά μενος, εἶπε τῷ Ἰησοῦ τό·. Ἰδοὺ ἡμεῖς ἀφήκαμεν πάντα, καὶ ἠκολουθήσαμέν σοι· τί ἄρα ἔσται ἡμῖν; ν Εἰκὸς δὲ καὶ μὴ δίκτυα μόνον αὐτὸν καταλελοιπέναι, ἀλλὰ καὶ εἶχον, καὶ γυναῖκα ἧς ἡ μήτηρ ἐπι στάντος τοῦ Ἰησοῦ ἀπήλλακται τοῦ πυρετοῦ· στα χάσαιτο δ' ἄν τις, ὅτι δυνατὸν καὶ τέκνα αὐτόν και ταλελοιπέναι οὐκ ἀδύνατον δὲ καὶ κτῆσίν τιν βραχείαν. Μέγα οὖν δηλοῦται περὶ τοῦ Πέτρου και τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ, ἐπείπερ ἀκούσαντες τό·. Δεύτε ἀκολουθεῖτέ μοι, καὶ ποιήσω ὑμᾶς ἁλιεῖς ἀνθρώπων, μηδὲν ἀναβαλλόμενοι, «εὐθέως ἀφέντες τὰ δίκτυα έχο λούθησαν αὐτῷ, ν οὐ μιμησάμενοι τὸν εἰπόντα ᾿Αλλὰ πρῶτον ἐπίτρεψόν μοι εἰς τὸν οἶκόν μου ἀπελθεῖν, καὶ ἀποτάξασθαι τοῖς εἰς τὸν οἶκόν οὐδὲ παραπλήσιόν τι ποιήσαντες τῷ λέγοντι· ο Ἐπίσ τρεψόν μοι πρῶτον ἀπελθεῖν, καὶ θάψαι τὸν πατέρα μου.» Καὶ πρόσχες ἐπιμελῶς, ὅτι ἀξιολόγως πλη γέντες ὑπὸ τῆς προστάξεως τοῦ Ἰησοῦ καὶ τῆς ἐπαγ γελίας αὐτοῦ, καὶ πιστεύσαντες, ὅτι, ὀλίγην ἁλιευτι κὴν καταλιπόντες τὴν ἰχθύων, ἀνθρώπους ἔμελλον ἀγρεύειν πρὸς σωτηρίαν, καὶ οἱονεὶ τρωθέντες ὑπό τε εἰς τὸν Ἰησοῦν καὶ ἧς ἐπηγγείλατο αὐτοῖς διακο νίας φιλανθρώπου, μέλλουσιν ἀνθρώπους θηρεύειν, εὐθέως ἀφέντες τὰ δίκτυα, ο καὶ ὡσπερεὶ ἐπιλε θόμενοι τῶν οἴκοι, ι ἠκολούθησαν αὐτῷ, ο ὡς ἄξιον γεγονέναι ἐπ' ἐκείνῃ τῇ ὁρμῇ τὸν Πέτρον σεμνύνα σθαι, καὶ εἰρηκέναι τὸ προειρημένον. "Αμα δὲ παρα τηρητέον, ὅτι τοῦτο εἴρηκεν ὁ Πέτρος κατανοήσας μὲν τὴν, «Εἰ θέλεις τέλειος εἶναι,» εἰρημένην ὑπὸ τοῦ Ἰησοῦ φωνὴν, ο ὕπαγε, πώλησόν σου τὰ ὑπάρ χοντα, καὶ δὸς πτωχοῖς, καὶ ἕξεις θησαυρὸν ἐν οὐ ρανῷ, καὶ δεῦρο, ἀκολούθει μοι·. θεασάμενος δὲ καὶ τὸν ἀκούσαντα νεανίσκον καὶ μετὰ λύπης ἀπ εληλυθότα, ἐπείπερ προκεκρίκει τὰ πολλὰ ἐπὶ τῆς Βουλομένην. βουλομένων. Ἀλλὰ καὶ οἶκον, καὶ γυναϊκα. συνείσακτον, ἀγαπη τήν Καὶ τέκνα αὐτὸν καταλελοιπέναι. σιν, ὡς εἰ καὶ ἐκέκτηντο πολλὰ κτήματα, καὶ πλεῖστα β μου ' ὑπάρχοντα, μὴ ἂν ὑπ' αὐτῶν κατασχεθῆναι, μηδέ ἐμποδισθῆναι τὴν ὁρμὴν βουλομένην ἀκολουθῆσαι τῷ Ἰησοῦ· καὶ θαῤῥῶν, οἶμαι, ἐπὶ τῇ προαιρέσει μάλ λον ἢ τῇ ὕλῃ ὧν καταλέλοιπεν ὁ Πέτρος παρρησιασά μενος, εἶπε τῷ Ἰησοῦ τό·. Ἰδοὺ ἡμεῖς ἀφήκαμεν πάντα, καὶ ἠκολουθήσαμέν σοι· τί ἄρα ἔσται ἡμῖν; ν Εἰκὸς δὲ καὶ μὴ δίκτυα μόνον αὐτὸν καταλελοιπέναι, ἀλλὰ καὶ εἶχον, καὶ γυναῖκα ἧς ἡ μήτηρ ἐπι στάντος τοῦ Ἰησοῦ ἀπήλλακται τοῦ πυρετοῦ· στα χάσαιτο δ' ἄν τις, ὅτι δυνατὸν καὶ τέκνα αὐτόν και ταλελοιπέναι οὐκ ἀδύνατον δὲ καὶ κτῆσίν τιν βραχείαν. Μέγα οὖν δηλοῦται περὶ τοῦ Πέτρου και τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ, ἐπείπερ ἀκούσαντες τό·. Δεύτε ἀκολουθεῖτέ μοι, καὶ ποιήσω ὑμᾶς ἁλιεῖς ἀνθρώπων, μηδὲν ἀναβαλλόμενοι, «εὐθέως ἀφέντες τὰ δίκτυα έχο λούθησαν αὐτῷ, ν οὐ μιμησάμενοι τὸν εἰπόντα ᾿Αλλὰ πρῶτον ἐπίτρεψόν μοι εἰς τὸν οἶκόν μου ἀπελθεῖν, καὶ ἀποτάξασθαι τοῖς εἰς τὸν οἶκόν οὐδὲ παραπλήσιόν τι ποιήσαντες τῷ λέγοντι· ο Ἐπίσ τρεψόν μοι πρῶτον ἀπελθεῖν, καὶ θάψαι τὸν πατέρα μου.» Καὶ πρόσχες ἐπιμελῶς, ὅτι ἀξιολόγως πλη γέντες ὑπὸ τῆς προστάξεως τοῦ Ἰησοῦ καὶ τῆς ἐπαγ γελίας αὐτοῦ, καὶ πιστεύσαντες, ὅτι, ὀλίγην ἁλιευτι κὴν καταλιπόντες τὴν ἰχθύων, ἀνθρώπους ἔμελλον ἀγρεύειν πρὸς σωτηρίαν, καὶ οἱονεὶ τρωθέντες ὑπό τε εἰς τὸν Ἰησοῦν καὶ ἧς ἐπηγγείλατο αὐτοῖς διακο νίας φιλανθρώπου, μέλλουσιν ἀνθρώπους θηρεύειν, εὐθέως ἀφέντες τὰ δίκτυα, ο καὶ ὡσπερεὶ ἐπιλε θόμενοι τῶν οἴκοι, ι ἠκολούθησαν αὐτῷ, ο ὡς ἄξιον γεγονέναι ἐπ' ἐκείνῃ τῇ ὁρμῇ τὸν Πέτρον σεμνύνα σθαι, καὶ εἰρηκέναι τὸ προειρημένον. "Αμα δὲ παρα τηρητέον, ὅτι τοῦτο εἴρηκεν ὁ Πέτρος κατανοήσας μὲν τὴν, «Εἰ θέλεις τέλειος εἶναι,» εἰρημένην ὑπὸ τοῦ Ἰησοῦ φωνὴν, ο ὕπαγε, πώλησόν σου τὰ ὑπάρ χοντα, καὶ δὸς πτωχοῖς, καὶ ἕξεις θησαυρὸν ἐν οὐ ρανῷ, καὶ δεῦρο, ἀκολούθει μοι·. θεασάμενος δὲ καὶ τὸν ἀκούσαντα νεανίσκον καὶ μετὰ λύπης ἀπ εληλυθότα, ἐπείπερ προκεκρίκει τὰ πολλὰ ἐπὶ τῆς Βουλομένην. βουλομένων. Ἀλλὰ καὶ οἶκον, καὶ γυναϊκα. συνείσακτον, ἀγαπη τήν Καὶ τέκνα αὐτὸν καταλελοιπέναι. a Deo parvi estimata non sunt, qui hæc eos tali affectu fecisse intelligebat, ut si pluribus etiam fuissent præditi facultatibus et bonis, id eis moræ el impedimento haudquaquam fuisset, quominus vehementi Jesum sequendi desiderio parerent; atque huic opinor alacritati potius ac studio, quain rerum a se relictarum sordibus confisum Petrum dixisse Jesu: ‹ Ecce nos reliquimus omnia, et secuti sumus te. Quid ergo erit nobis? At eum non retia solum, sed et domum reliquisse verisimile fit, et uxorem, cujus mater Jesu ope febri fuerat exoluta "; quin et liberos hunc forsitan reliquisse, et exiguam aliquam possessionem conjici potest. Ingens ergo aliquid de Petro ipsiusque fratre signi ficatur, siquidem iis auditis 78: «Venile post me, et faciam vos fieri piscatores hominum,, nihil cunctati, continuo relictis retibus secuti sunt eum; › cum non idem egissent ac ille qui dixit ™ At primum permitte mihi, ut in domum meam abeam, et renuntiem his quæ domi meæ sunt;, nec tale quid fecissent ac qui dixit”: ‹ Permitte me primum ire, et sepelire patrem meum.» Ac illud diligenter observa, eos non mediocriter mandato Jesu, ipsiusque pollicitatione perculsos, atque illud credentes futurum, ut exiguo hoc piscatorio quæstu relicto, homines ad salutem captarent, ac velut homi percussos ea spe sibi ab illo facta, Jesu, nibusque ministrandi, dum homines piscarentur, ‹ continuo relictis retibus; > et eorum quæ domi possidebant oblitos, seculos esse eum,, adeo ut repentinæ hujus voluntatis beneficio dignus exstiterit Petrus, qui sese efferret, et quæ supra commemo rata sunt, jactaret. Simul etiam animadvertendum est id dixisse Petrum, cum attendisset quidem ad hanc Dei orationem 78: Si vis perfectus esse, vade, vende quæ habes, et da pauperibus, et habe Dis thesaurum in caelo, et veni, sequere me;, adolescentem autem qui id audierat, cum mœrore abeuntem perspexisset, quoniam terrenas com et si minima, et contemptibilia Petrus cum fratre suo reliquit, quando audientes: «Venite post me, et faciam vos piscatores hominum, statim relictis retibus secuti sunt eum, sed non minima sunt æstimata apud Deum, considerantem quoniam ex tanta plenitudine dilectionis illa minima reliquerunt, ut etiam si multas habuissent possessiones, omnia sine dubio reliquissent, nec ab eis ullo modo retenti fuissent, aut impediti ab impetu dilectionis hujusmodi. Et puto quod magis confidens Petrus de affectu suo, quan de ipsa quantitate rerum relictarum, fiducialiter dixit: «Ecce nos reliquimus omnia et secuti sumus te. Quid ergo erit nobis? Consequens est autein sentire, quoniam non solum retia, sed etiam domum et uxorem forte reliquit, et filios, et possessiones quasdam etsi parvas. Magnum ergo aliquid demonstra tur de Petro, et de fratre ipsius, quoniam audientes: • Venite post me, et faciam vos piscatores homi num, nihil cogitantes statim relictis retibus secuti sunt eum, nec sunt imitati eum qui dixit: Sed primum permitte mihi ire et renuntiare eis qui sunt in domo; nec simile aliquid fecerunt ei qui dixit Permitte mihi primum ut sepeliam patrem meum.» Et diligenter attende, quoniam honestissime percussi Christi præcepto, et promissionibus ejus, et credentes quoniam modicam capturam piscium relinquentes, homines piscaturi fuerant ad salutem, statim relictis retibus, et quasi obliti suorum omnium, secuti sunt cun ut digni efficiantur hac interrogatione, quam fecit dicens: «Ecce nos reli 7t Matth. VIII, 14. Matth. 18, 19, 20. Luc. 1x, 61.” ibid. 59. Matth. XIX, 21. Forte legendum Vel uxorem igitur non retinuit, vel si eam, circumduxit, ut ex Cor. 1x, 5, concludunt nonnulli, non ut uxorem, sed tanquam sororem, seu seu (sic enim mulieres ille appellabantur), abdicato omni conjugali officio, retinuit. Id præclare astruit Clemens Alexandrinus, lib. ut Strom., et Hierony mus, lib. in Jovinian. Huetius. Petro nillam ergo ignorabat Origenes, de qua Augustinus, contra Adimantum, c. 17, ex libro quodam apocry pho, qui fortasse an epistola est pseudo-Marcelli; Martyrologium Romanum, Usuardus et alii. Ip. a Deo parvi estimata non sunt, qui hæc eos tali affectu fecisse intelligebat, ut si pluribus etiam fuissent præditi facultatibus et bonis, id eis moræ el impedimento haudquaquam fuisset, quominus vehementi Jesum sequendi desiderio parerent; atque huic opinor alacritati potius ac studio, quain rerum a se relictarum sordibus confisum Petrum dixisse Jesu: ‹ Ecce nos reliquimus omnia, et secuti sumus te. Quid ergo erit nobis? At eum non retia solum, sed et domum reliquisse verisimile fit, et uxorem, cujus mater Jesu ope febri fuerat exoluta "; quin et liberos hunc forsitan reliquisse, et exiguam aliquam possessionem conjici potest. Ingens ergo aliquid de Petro ipsiusque fratre signi ficatur, siquidem iis auditis 78: «Venile post me, et faciam vos fieri piscatores hominum,, nihil cunctati, continuo relictis retibus secuti sunt eum; › cum non idem egissent ac ille qui dixit ™ At primum permitte mihi, ut in domum meam abeam, et renuntiem his quæ domi meæ sunt;, nec tale quid fecissent ac qui dixit”: ‹ Permitte me primum ire, et sepelire patrem meum.» Ac illud diligenter observa, eos non mediocriter mandato Jesu, ipsiusque pollicitatione perculsos, atque illud credentes futurum, ut exiguo hoc piscatorio quæstu relicto, homines ad salutem captarent, ac velut homi percussos ea spe sibi ab illo facta, Jesu, nibusque ministrandi, dum homines piscarentur, ‹ continuo relictis retibus; > et eorum quæ domi possidebant oblitos, seculos esse eum,, adeo ut repentinæ hujus voluntatis beneficio dignus exstiterit Petrus, qui sese efferret, et quæ supra commemo rata sunt, jactaret. Simul etiam animadvertendum est id dixisse Petrum, cum attendisset quidem ad hanc Dei orationem 78: Si vis perfectus esse, vade, vende quæ habes, et da pauperibus, et habe Dis thesaurum in caelo, et veni, sequere me;, adolescentem autem qui id audierat, cum mœrore abeuntem perspexisset, quoniam terrenas com et si minima, et contemptibilia Petrus cum fratre suo reliquit, quando audientes: «Venite post me, et faciam vos piscatores hominum, statim relictis retibus secuti sunt eum, sed non minima sunt æstimata apud Deum, considerantem quoniam ex tanta plenitudine dilectionis illa minima reliquerunt, ut etiam si multas habuissent possessiones, omnia sine dubio reliquissent, nec ab eis ullo modo retenti fuissent, aut impediti ab impetu dilectionis hujusmodi. Et puto quod magis confidens Petrus de affectu suo, quan de ipsa quantitate rerum relictarum, fiducialiter dixit: «Ecce nos reliquimus omnia et secuti sumus te. Quid ergo erit nobis? Consequens est autein sentire, quoniam non solum retia, sed etiam domum et uxorem forte reliquit, et filios, et possessiones quasdam etsi parvas. Magnum ergo aliquid demonstra tur de Petro, et de fratre ipsius, quoniam audientes: • Venite post me, et faciam vos piscatores homi num, nihil cogitantes statim relictis retibus secuti sunt eum, nec sunt imitati eum qui dixit: Sed primum permitte mihi ire et renuntiare eis qui sunt in domo; nec simile aliquid fecerunt ei qui dixit Permitte mihi primum ut sepeliam patrem meum.» Et diligenter attende, quoniam honestissime percussi Christi præcepto, et promissionibus ejus, et credentes quoniam modicam capturam piscium relinquentes, homines piscaturi fuerant ad salutem, statim relictis retibus, et quasi obliti suorum omnium, secuti sunt cun ut digni efficiantur hac interrogatione, quam fecit dicens: «Ecce nos reli 7t Matth. VIII, 14. Matth. 18, 19, 20. Luc. 1x, 61.” ibid. 59. Matth. XIX, 21. Forte legendum Vel uxorem igitur non retinuit, vel si eam, circumduxit, ut ex Cor. 1x, 5, concludunt nonnulli, non ut uxorem, sed tanquam sororem, seu seu (sic enim mulieres ille appellabantur), abdicato omni conjugali officio, retinuit. Id præclare astruit Clemens Alexandrinus, lib. ut Strom., et Hierony mus, lib. in Jovinian. Huetius. Petro nillam ergo ignorabat Origenes, de qua Augustinus, contra Adimantum, c. 17, ex libro quodam apocry pho, qui fortasse an epistola est pseudo-Marcelli; Martyrologium Romanum, Usuardus et alii. Ip.

ἀνάγειν δὲ μετὰ τὸν περὶ «τοῦ Ἰσραὴλ» καὶ τὸν περὶ τῶν «δώδεκα» φυλῶν λόγον [ὥστε «δώδεκα» τάγματα εἰπεῖν γενικὰ ψυχῶν καὶ εὐγενεστέρων, ὧν αἱ μὲν διαφέρουσαι ἐν ὑπεροχῇ εἰσιν αἱ δὲ καθ’ ἕνδεκα μοίρας τεταγμέναι λοιπαὶ [ἐν] τάξει δευτέρᾳ], ὑπὲρ ἡμᾶς ἐστι μὴ τηλικαῦτα θεωροῦντας, ὡς δυνηθῆναι παραστῆσαι πῶς «δώδεκά» εἰσιν ἀστέρες οἱ πατέρες τῶν «δώδεκα» φυλῶν «τοῦ Ἰσραήλ,» ὥσπερ ἐδήλου τὸ προφητικὸν [ἵν’ οὕτως ὀνομάσω] ὄναρ τοῦ Ἰωσήφ. οἱονεὶ δὲ καὶ ἕκαστος τῶν κρινομένων Ἰσραηλιτῶν ὑπό τινος ἢ συνωνύμου ἄστρου ἢ ἄστρῳ παραπλησίου ἀποστόλου καὶ τοῦ τὸν ἀποστολικὸν βίον βιώσαντος κριθήσεται. Εἰ μὲν οὖν τις «πάντα» ἀφῆκε καὶ ἠκολούθησε τῷ Ἰησοῦ, τῶν εἰρημένων πρὸς τὸν Πέτρον κατὰ τὴν πεῦσιν αὐτοῦ τεύξεται· εἰ δὲ οὐ «πάντα» μὲν τὰ δὲ ἐπιφερόμενα, ὁ τοιοῦτος «πολλαπλασίονα λήψεται καὶ ζωὴν αἰώνιον κληρονομήσει.» τίνα δὲ οὐ «πάντα» ἀλλ’ εἰδικῶς λελεγμένα, κατανοητέον ἐκ τοῦ «καὶ πᾶς ὅστις ἀφῆκεν ἀδελφοὺς ἢ ἀδελφὰς» καὶ τὰ ἑξῆς. σιν, ὡς εἰ καὶ ἐκέκτηντο πολλὰ κτήματα, καὶ πλεῖστα β μου ' ὑπάρχοντα, μὴ ἂν ὑπ' αὐτῶν κατασχεθῆναι, μηδέ ἐμποδισθῆναι τὴν ὁρμὴν βουλομένην ἀκολουθῆσαι τῷ Ἰησοῦ· καὶ θαῤῥῶν, οἶμαι, ἐπὶ τῇ προαιρέσει μάλ λον ἢ τῇ ὕλῃ ὧν καταλέλοιπεν ὁ Πέτρος παρρησιασά μενος, εἶπε τῷ Ἰησοῦ τό·. Ἰδοὺ ἡμεῖς ἀφήκαμεν πάντα, καὶ ἠκολουθήσαμέν σοι· τί ἄρα ἔσται ἡμῖν; ν Εἰκὸς δὲ καὶ μὴ δίκτυα μόνον αὐτὸν καταλελοιπέναι, ἀλλὰ καὶ εἶχον, καὶ γυναῖκα ἧς ἡ μήτηρ ἐπι στάντος τοῦ Ἰησοῦ ἀπήλλακται τοῦ πυρετοῦ· στα χάσαιτο δ' ἄν τις, ὅτι δυνατὸν καὶ τέκνα αὐτόν και ταλελοιπέναι οὐκ ἀδύνατον δὲ καὶ κτῆσίν τιν βραχείαν. Μέγα οὖν δηλοῦται περὶ τοῦ Πέτρου και τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ, ἐπείπερ ἀκούσαντες τό·. Δεύτε ἀκολουθεῖτέ μοι, καὶ ποιήσω ὑμᾶς ἁλιεῖς ἀνθρώπων, μηδὲν ἀναβαλλόμενοι, «εὐθέως ἀφέντες τὰ δίκτυα έχο λούθησαν αὐτῷ, ν οὐ μιμησάμενοι τὸν εἰπόντα ᾿Αλλὰ πρῶτον ἐπίτρεψόν μοι εἰς τὸν οἶκόν μου ἀπελθεῖν, καὶ ἀποτάξασθαι τοῖς εἰς τὸν οἶκόν οὐδὲ παραπλήσιόν τι ποιήσαντες τῷ λέγοντι· ο Ἐπίσ τρεψόν μοι πρῶτον ἀπελθεῖν, καὶ θάψαι τὸν πατέρα μου.» Καὶ πρόσχες ἐπιμελῶς, ὅτι ἀξιολόγως πλη γέντες ὑπὸ τῆς προστάξεως τοῦ Ἰησοῦ καὶ τῆς ἐπαγ γελίας αὐτοῦ, καὶ πιστεύσαντες, ὅτι, ὀλίγην ἁλιευτι κὴν καταλιπόντες τὴν ἰχθύων, ἀνθρώπους ἔμελλον ἀγρεύειν πρὸς σωτηρίαν, καὶ οἱονεὶ τρωθέντες ὑπό τε εἰς τὸν Ἰησοῦν καὶ ἧς ἐπηγγείλατο αὐτοῖς διακο νίας φιλανθρώπου, μέλλουσιν ἀνθρώπους θηρεύειν, εὐθέως ἀφέντες τὰ δίκτυα, ο καὶ ὡσπερεὶ ἐπιλε θόμενοι τῶν οἴκοι, ι ἠκολούθησαν αὐτῷ, ο ὡς ἄξιον γεγονέναι ἐπ' ἐκείνῃ τῇ ὁρμῇ τὸν Πέτρον σεμνύνα σθαι, καὶ εἰρηκέναι τὸ προειρημένον. "Αμα δὲ παρα τηρητέον, ὅτι τοῦτο εἴρηκεν ὁ Πέτρος κατανοήσας μὲν τὴν, «Εἰ θέλεις τέλειος εἶναι,» εἰρημένην ὑπὸ τοῦ Ἰησοῦ φωνὴν, ο ὕπαγε, πώλησόν σου τὰ ὑπάρ χοντα, καὶ δὸς πτωχοῖς, καὶ ἕξεις θησαυρὸν ἐν οὐ ρανῷ, καὶ δεῦρο, ἀκολούθει μοι·. θεασάμενος δὲ καὶ τὸν ἀκούσαντα νεανίσκον καὶ μετὰ λύπης ἀπ εληλυθότα, ἐπείπερ προκεκρίκει τὰ πολλὰ ἐπὶ τῆς Βουλομένην. βουλομένων. Ἀλλὰ καὶ οἶκον, καὶ γυναϊκα. συνείσακτον, ἀγαπη τήν Καὶ τέκνα αὐτὸν καταλελοιπέναι. σιν, ὡς εἰ καὶ ἐκέκτηντο πολλὰ κτήματα, καὶ πλεῖστα β μου ' ὑπάρχοντα, μὴ ἂν ὑπ' αὐτῶν κατασχεθῆναι, μηδέ ἐμποδισθῆναι τὴν ὁρμὴν βουλομένην ἀκολουθῆσαι τῷ Ἰησοῦ· καὶ θαῤῥῶν, οἶμαι, ἐπὶ τῇ προαιρέσει μάλ λον ἢ τῇ ὕλῃ ὧν καταλέλοιπεν ὁ Πέτρος παρρησιασά μενος, εἶπε τῷ Ἰησοῦ τό·. Ἰδοὺ ἡμεῖς ἀφήκαμεν πάντα, καὶ ἠκολουθήσαμέν σοι· τί ἄρα ἔσται ἡμῖν; ν Εἰκὸς δὲ καὶ μὴ δίκτυα μόνον αὐτὸν καταλελοιπέναι, ἀλλὰ καὶ εἶχον, καὶ γυναῖκα ἧς ἡ μήτηρ ἐπι στάντος τοῦ Ἰησοῦ ἀπήλλακται τοῦ πυρετοῦ· στα χάσαιτο δ' ἄν τις, ὅτι δυνατὸν καὶ τέκνα αὐτόν και ταλελοιπέναι οὐκ ἀδύνατον δὲ καὶ κτῆσίν τιν βραχείαν. Μέγα οὖν δηλοῦται περὶ τοῦ Πέτρου και τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ, ἐπείπερ ἀκούσαντες τό·. Δεύτε ἀκολουθεῖτέ μοι, καὶ ποιήσω ὑμᾶς ἁλιεῖς ἀνθρώπων, μηδὲν ἀναβαλλόμενοι, «εὐθέως ἀφέντες τὰ δίκτυα έχο λούθησαν αὐτῷ, ν οὐ μιμησάμενοι τὸν εἰπόντα ᾿Αλλὰ πρῶτον ἐπίτρεψόν μοι εἰς τὸν οἶκόν μου ἀπελθεῖν, καὶ ἀποτάξασθαι τοῖς εἰς τὸν οἶκόν οὐδὲ παραπλήσιόν τι ποιήσαντες τῷ λέγοντι· ο Ἐπίσ τρεψόν μοι πρῶτον ἀπελθεῖν, καὶ θάψαι τὸν πατέρα μου.» Καὶ πρόσχες ἐπιμελῶς, ὅτι ἀξιολόγως πλη γέντες ὑπὸ τῆς προστάξεως τοῦ Ἰησοῦ καὶ τῆς ἐπαγ γελίας αὐτοῦ, καὶ πιστεύσαντες, ὅτι, ὀλίγην ἁλιευτι κὴν καταλιπόντες τὴν ἰχθύων, ἀνθρώπους ἔμελλον ἀγρεύειν πρὸς σωτηρίαν, καὶ οἱονεὶ τρωθέντες ὑπό τε εἰς τὸν Ἰησοῦν καὶ ἧς ἐπηγγείλατο αὐτοῖς διακο νίας φιλανθρώπου, μέλλουσιν ἀνθρώπους θηρεύειν, εὐθέως ἀφέντες τὰ δίκτυα, ο καὶ ὡσπερεὶ ἐπιλε θόμενοι τῶν οἴκοι, ι ἠκολούθησαν αὐτῷ, ο ὡς ἄξιον γεγονέναι ἐπ' ἐκείνῃ τῇ ὁρμῇ τὸν Πέτρον σεμνύνα σθαι, καὶ εἰρηκέναι τὸ προειρημένον. "Αμα δὲ παρα τηρητέον, ὅτι τοῦτο εἴρηκεν ὁ Πέτρος κατανοήσας μὲν τὴν, «Εἰ θέλεις τέλειος εἶναι,» εἰρημένην ὑπὸ τοῦ Ἰησοῦ φωνὴν, ο ὕπαγε, πώλησόν σου τὰ ὑπάρ χοντα, καὶ δὸς πτωχοῖς, καὶ ἕξεις θησαυρὸν ἐν οὐ ρανῷ, καὶ δεῦρο, ἀκολούθει μοι·. θεασάμενος δὲ καὶ τὸν ἀκούσαντα νεανίσκον καὶ μετὰ λύπης ἀπ εληλυθότα, ἐπείπερ προκεκρίκει τὰ πολλὰ ἐπὶ τῆς Βουλομένην. βουλομένων. Ἀλλὰ καὶ οἶκον, καὶ γυναϊκα. συνείσακτον, ἀγαπη τήν Καὶ τέκνα αὐτὸν καταλελοιπέναι. a Deo parvi estimata non sunt, qui hæc eos tali affectu fecisse intelligebat, ut si pluribus etiam fuissent præditi facultatibus et bonis, id eis moræ el impedimento haudquaquam fuisset, quominus vehementi Jesum sequendi desiderio parerent; atque huic opinor alacritati potius ac studio, quain rerum a se relictarum sordibus confisum Petrum dixisse Jesu: ‹ Ecce nos reliquimus omnia, et secuti sumus te. Quid ergo erit nobis? At eum non retia solum, sed et domum reliquisse verisimile fit, et uxorem, cujus mater Jesu ope febri fuerat exoluta "; quin et liberos hunc forsitan reliquisse, et exiguam aliquam possessionem conjici potest. Ingens ergo aliquid de Petro ipsiusque fratre signi ficatur, siquidem iis auditis 78: «Venile post me, et faciam vos fieri piscatores hominum,, nihil cunctati, continuo relictis retibus secuti sunt eum; › cum non idem egissent ac ille qui dixit ™ At primum permitte mihi, ut in domum meam abeam, et renuntiem his quæ domi meæ sunt;, nec tale quid fecissent ac qui dixit”: ‹ Permitte me primum ire, et sepelire patrem meum.» Ac illud diligenter observa, eos non mediocriter mandato Jesu, ipsiusque pollicitatione perculsos, atque illud credentes futurum, ut exiguo hoc piscatorio quæstu relicto, homines ad salutem captarent, ac velut homi percussos ea spe sibi ab illo facta, Jesu, nibusque ministrandi, dum homines piscarentur, ‹ continuo relictis retibus; > et eorum quæ domi possidebant oblitos, seculos esse eum,, adeo ut repentinæ hujus voluntatis beneficio dignus exstiterit Petrus, qui sese efferret, et quæ supra commemo rata sunt, jactaret. Simul etiam animadvertendum est id dixisse Petrum, cum attendisset quidem ad hanc Dei orationem 78: Si vis perfectus esse, vade, vende quæ habes, et da pauperibus, et habe Dis thesaurum in caelo, et veni, sequere me;, adolescentem autem qui id audierat, cum mœrore abeuntem perspexisset, quoniam terrenas com et si minima, et contemptibilia Petrus cum fratre suo reliquit, quando audientes: «Venite post me, et faciam vos piscatores hominum, statim relictis retibus secuti sunt eum, sed non minima sunt æstimata apud Deum, considerantem quoniam ex tanta plenitudine dilectionis illa minima reliquerunt, ut etiam si multas habuissent possessiones, omnia sine dubio reliquissent, nec ab eis ullo modo retenti fuissent, aut impediti ab impetu dilectionis hujusmodi. Et puto quod magis confidens Petrus de affectu suo, quan de ipsa quantitate rerum relictarum, fiducialiter dixit: «Ecce nos reliquimus omnia et secuti sumus te. Quid ergo erit nobis? Consequens est autein sentire, quoniam non solum retia, sed etiam domum et uxorem forte reliquit, et filios, et possessiones quasdam etsi parvas. Magnum ergo aliquid demonstra tur de Petro, et de fratre ipsius, quoniam audientes: • Venite post me, et faciam vos piscatores homi num, nihil cogitantes statim relictis retibus secuti sunt eum, nec sunt imitati eum qui dixit: Sed primum permitte mihi ire et renuntiare eis qui sunt in domo; nec simile aliquid fecerunt ei qui dixit Permitte mihi primum ut sepeliam patrem meum.» Et diligenter attende, quoniam honestissime percussi Christi præcepto, et promissionibus ejus, et credentes quoniam modicam capturam piscium relinquentes, homines piscaturi fuerant ad salutem, statim relictis retibus, et quasi obliti suorum omnium, secuti sunt cun ut digni efficiantur hac interrogatione, quam fecit dicens: «Ecce nos reli 7t Matth. VIII, 14. Matth. 18, 19, 20. Luc. 1x, 61.” ibid. 59. Matth. XIX, 21. Forte legendum Vel uxorem igitur non retinuit, vel si eam, circumduxit, ut ex Cor. 1x, 5, concludunt nonnulli, non ut uxorem, sed tanquam sororem, seu seu (sic enim mulieres ille appellabantur), abdicato omni conjugali officio, retinuit. Id præclare astruit Clemens Alexandrinus, lib. ut Strom., et Hierony mus, lib. in Jovinian. Huetius. Petro nillam ergo ignorabat Origenes, de qua Augustinus, contra Adimantum, c. 17, ex libro quodam apocry pho, qui fortasse an epistola est pseudo-Marcelli; Martyrologium Romanum, Usuardus et alii. Ip. a Deo parvi estimata non sunt, qui hæc eos tali affectu fecisse intelligebat, ut si pluribus etiam fuissent præditi facultatibus et bonis, id eis moræ el impedimento haudquaquam fuisset, quominus vehementi Jesum sequendi desiderio parerent; atque huic opinor alacritati potius ac studio, quain rerum a se relictarum sordibus confisum Petrum dixisse Jesu: ‹ Ecce nos reliquimus omnia, et secuti sumus te. Quid ergo erit nobis? At eum non retia solum, sed et domum reliquisse verisimile fit, et uxorem, cujus mater Jesu ope febri fuerat exoluta "; quin et liberos hunc forsitan reliquisse, et exiguam aliquam possessionem conjici potest. Ingens ergo aliquid de Petro ipsiusque fratre signi ficatur, siquidem iis auditis 78: «Venile post me, et faciam vos fieri piscatores hominum,, nihil cunctati, continuo relictis retibus secuti sunt eum; › cum non idem egissent ac ille qui dixit ™ At primum permitte mihi, ut in domum meam abeam, et renuntiem his quæ domi meæ sunt;, nec tale quid fecissent ac qui dixit”: ‹ Permitte me primum ire, et sepelire patrem meum.» Ac illud diligenter observa, eos non mediocriter mandato Jesu, ipsiusque pollicitatione perculsos, atque illud credentes futurum, ut exiguo hoc piscatorio quæstu relicto, homines ad salutem captarent, ac velut homi percussos ea spe sibi ab illo facta, Jesu, nibusque ministrandi, dum homines piscarentur, ‹ continuo relictis retibus; > et eorum quæ domi possidebant oblitos, seculos esse eum,, adeo ut repentinæ hujus voluntatis beneficio dignus exstiterit Petrus, qui sese efferret, et quæ supra commemo rata sunt, jactaret. Simul etiam animadvertendum est id dixisse Petrum, cum attendisset quidem ad hanc Dei orationem 78: Si vis perfectus esse, vade, vende quæ habes, et da pauperibus, et habe Dis thesaurum in caelo, et veni, sequere me;, adolescentem autem qui id audierat, cum mœrore abeuntem perspexisset, quoniam terrenas com et si minima, et contemptibilia Petrus cum fratre suo reliquit, quando audientes: «Venite post me, et faciam vos piscatores hominum, statim relictis retibus secuti sunt eum, sed non minima sunt æstimata apud Deum, considerantem quoniam ex tanta plenitudine dilectionis illa minima reliquerunt, ut etiam si multas habuissent possessiones, omnia sine dubio reliquissent, nec ab eis ullo modo retenti fuissent, aut impediti ab impetu dilectionis hujusmodi. Et puto quod magis confidens Petrus de affectu suo, quan de ipsa quantitate rerum relictarum, fiducialiter dixit: «Ecce nos reliquimus omnia et secuti sumus te. Quid ergo erit nobis? Consequens est autein sentire, quoniam non solum retia, sed etiam domum et uxorem forte reliquit, et filios, et possessiones quasdam etsi parvas. Magnum ergo aliquid demonstra tur de Petro, et de fratre ipsius, quoniam audientes: • Venite post me, et faciam vos piscatores homi num, nihil cogitantes statim relictis retibus secuti sunt eum, nec sunt imitati eum qui dixit: Sed primum permitte mihi ire et renuntiare eis qui sunt in domo; nec simile aliquid fecerunt ei qui dixit Permitte mihi primum ut sepeliam patrem meum.» Et diligenter attende, quoniam honestissime percussi Christi præcepto, et promissionibus ejus, et credentes quoniam modicam capturam piscium relinquentes, homines piscaturi fuerant ad salutem, statim relictis retibus, et quasi obliti suorum omnium, secuti sunt cun ut digni efficiantur hac interrogatione, quam fecit dicens: «Ecce nos reli 7t Matth. VIII, 14. Matth. 18, 19, 20. Luc. 1x, 61.” ibid. 59. Matth. XIX, 21. Forte legendum Vel uxorem igitur non retinuit, vel si eam, circumduxit, ut ex Cor. 1x, 5, concludunt nonnulli, non ut uxorem, sed tanquam sororem, seu seu (sic enim mulieres ille appellabantur), abdicato omni conjugali officio, retinuit. Id præclare astruit Clemens Alexandrinus, lib. ut Strom., et Hierony mus, lib. in Jovinian. Huetius. Petro nillam ergo ignorabat Origenes, de qua Augustinus, contra Adimantum, c. 17, ex libro quodam apocry pho, qui fortasse an epistola est pseudo-Marcelli; Martyrologium Romanum, Usuardus et alii. Ip.

πολλαπλασίονας μὲν γὰρ «ἀδελφοὺς» καὶ «ἀδελφὰς» ὧν τις ἀφῆκε διὰ τὸν τοῦ θεοῦ λόγον, εὐχερὲς διηγήσασθαι· καὶ γὰρ ἐν τῷ κόσμῳ τούτῳ πολλαπλασίους οἱ κατὰ τὴν πίστιν ἀδελφοὶ τῶν δι’ ἀπιστίαν καταλελειμμένων ὑπὸ τῶν πιστευσάντων. οὕτω δὲ καὶ γονεῖς πάντας τοὺς ἀνεπιλήπτους ἐπισκόπους καὶ τοὺς ἀνεγκλήτους πρεσβυτέρους λαμβάνει τις, ἀνθ’ ὧν καταλέλοιπε δύο· ὁμοίως δὲ καὶ «τέκνα» πάντας τοὺς ἡλικίαν ἔχοντας τέκνων. πῶς δὲ πολλαπλασίονας «ἀγροὺς ἢ οἰκίας» ὧν τις καταλέλοιπε κληρονομεῖ, οὐκέτι ὁμοίως ἀποδοῦναι δύναται, ἂν μὴ ἄρα τις βιασάμενος ἐπ’ ὀλίγων τὸ τοιοῦτον παραστήσῃ, ὅπερ οὐκ εὔλογον· ἅπαξ δὲ ἀλληγορῶν τοὺς «ἀγροὺς» καὶ τὰς «οἰκίας» ἀναγκασθήσεται κατὰ τὸ ἀκόλουθον καὶ τὰ ἀνωτέρω τούτων ἀποδοῦναι. Εἰσὶν οὖν [οἶμαι] ἐν ταῖς ἁγίαις καὶ μακαρίαις δυνάμεσιν «ἀδελφοὶ» οἱ «εἰς ἄνδρα τέλειον» κατηντηκότες τῶν τὸ «μέτρον τῆς ἡλικίας τοῦ Χριστοῦ» κεχωρηκότων καὶ «ἀδελφαὶ» πάντες οἱ παρθένος ἁγνὴ παραστησάμενοι Χριστῷ οὐκ ἀπ’ ἀνθρώπων [οἶμαι] μόνον, ἀλλὰ καὶ τῶν λοιπῶν δυνάμεων. γονεῖς δὲ τοιοῦτοι εἶεν ἂν τίνες ἢ περὶ ὧν εἴρηται πρὸς τὸν Ἀβραάμ· γῆς κτήματα τοῦ τέλειος ἐν τῷ Θεῷ γενέσθαι νοήσας δὲ καὶ τὸ δύσκολον περὶ τοῦ εἰσελθεῖν εἰς τὴν τῶν οὐρανῶν βασιλείαν τοῦ πλουσίου, ώσπερεὶ καὶ αὐτὸς οὐκ εὐχερὲς πρᾶγμα ποιῶν ἐν τῷ πάντα κατα λελοιπέναι, καὶ ἠκολουθηκέναι τῷ Σωτῆρι, εἶπε τὰ προκείμενα· διὸ καὶ παῤῥησιασαμένῳ τῷ Πέτρῳ ἀποκρίνεται τὰ τῆς ἐπιφερομένης μεγάλης επαγγε λίας ὁ Σωτὴρ περὶ τοῦ μέλλειν ἕνα τῶν κριτῶν τοῦ Ἰσραὴλ ἔσεσθαι τὸν Πέτρον. Ὁ δὲ τῆς λέξεως οὐχ ἱκανῆς πεῖσαι μεγαλοφυῆ ἀκροατὴν καταφρονήσας, ὡς καὶ ἄλλων λέξεων τῆς Γραφῆς τὸ σεμνὸν ἐν τῇ ἀναγωγῇ ἐχουσῶν, τοιαῦτα φήσει, ὅτι αὐτὸ τό· «Ἰδοὺ ἡμεῖς ἀφήκαμεν πάντα, καὶ ἠκολουθήσαμέν σοι, ο δικτυδίου καταλειφθέντος, καὶ πενιχρᾶς οἰκίας, καὶ ἐπιπόνου ἐν πενίᾳ βίου, οὐ πάνυ τι ἀξίως λέλεκται τοῦ τηλικούτου μαθητοῦ, ᾧ σὰρξ καὶ αἷμα οὐκ ἀπεκάλυψεν, ὅτι Ἰησοῦς εἴη ὁ Χρι στὸς ὁ Υἱός τοῦ Θεοῦ τοῦ ζῶντος, ἀλλ' ὁ ἐν τοῖς οὐρα νοῖς Πατὴρ αὐτοῦ, καὶ ᾧ λέλεκται τό· «Σὺ εἶ ὁ Πέ τρος, καὶ ἐπὶ ταύτῃ τῇ πέτρα οἰκοδομήσω μου την Ἐκκλησίαν, καὶ πύλαι ᾅδου οὐ κατισχύσουσιν αὐτῆς. Ἀλλὰ μήποτε τὰ ἀποδεδομένα εἰς τὴν διήγησιν τό ι Υπαγε, πώλησόν σου τὰ ὑπάρχοντα, ο καὶ τὰ ἑξῆς, χρήσιμα εἰς τὰ προκείμενά ἐστι· Πέ τρος γὰρ ἀφῆκε πάντα, ἐφ᾽ οἷς ἁμαρτωλὸς ἦν, καὶ δι᾽ ἃ εἶπεν· «Εξελθε ἀπ' ἐμοῦ, Κύριε, ὅτι ἀνο ἁμαρτωλὸς ἐγώ εἰμι· ν καὶ μέγας αὐτοῦ ἔπαινος ἦν τεθαῤῥηκότος ἐπὶ τῷ μηκέτι ἁμαρτάνειν λέγειν Αφήκαμεν πάντα,» καὶ οὐ μόνον τὰ χείρονα κατα λελοίπαμεν, ἀλλὰ καὶ • Ακολουθήσαμέν σοι.» Τὸ δέ· «Σοὶ ἠκολουθήσαμεν, ο ἴσον δύναται εἶναι τῷ ᾿Αποκαλύψαντος ἡμῖν Πατρὸς ὅστις εἶ, καὶ ὅτι δικαιο σύνη εἶ, ἠκολουθήσαμέν σοι, καθὴ δικαιοσύνη τυγ χάνεις· οὕτω δὲ καὶ καθὸ ἁγιασμὸς, καὶ καθὸ σου φία, καὶ καθὸ εἰρήνη, καὶ καθὸ ἀλήθεια, καὶ καθὸ ὁδὸς ἡ φέρουσα πρὸς Θεὸν, καὶ καθὸ ζωὴ ἀληθινή διόπερ ὡς ἀθλητὴς μετὰ τὸν ἀγῶνα πυνθανόμενος που το Τῷ Θεῷ. τῷ. Τό. τοῦ. Εt γῆς κτήματα τοῦ τέλειος ἐν τῷ Θεῷ γενέσθαι νοήσας δὲ καὶ τὸ δύσκολον περὶ τοῦ εἰσελθεῖν εἰς τὴν τῶν οὐρανῶν βασιλείαν τοῦ πλουσίου, ώσπερεὶ καὶ αὐτὸς οὐκ εὐχερὲς πρᾶγμα ποιῶν ἐν τῷ πάντα κατα λελοιπέναι, καὶ ἠκολουθηκέναι τῷ Σωτῆρι, εἶπε τὰ προκείμενα· διὸ καὶ παῤῥησιασαμένῳ τῷ Πέτρῳ ἀποκρίνεται τὰ τῆς ἐπιφερομένης μεγάλης επαγγε λίας ὁ Σωτὴρ περὶ τοῦ μέλλειν ἕνα τῶν κριτῶν τοῦ Ἰσραὴλ ἔσεσθαι τὸν Πέτρον. Ὁ δὲ τῆς λέξεως οὐχ ἱκανῆς πεῖσαι μεγαλοφυῆ ἀκροατὴν καταφρονήσας, ὡς καὶ ἄλλων λέξεων τῆς Γραφῆς τὸ σεμνὸν ἐν τῇ ἀναγωγῇ ἐχουσῶν, τοιαῦτα φήσει, ὅτι αὐτὸ τό· «Ἰδοὺ ἡμεῖς ἀφήκαμεν πάντα, καὶ ἠκολουθήσαμέν σοι, ο δικτυδίου καταλειφθέντος, καὶ πενιχρᾶς οἰκίας, καὶ ἐπιπόνου ἐν πενίᾳ βίου, οὐ πάνυ τι ἀξίως λέλεκται τοῦ τηλικούτου μαθητοῦ, ᾧ σὰρξ καὶ αἷμα οὐκ ἀπεκάλυψεν, ὅτι Ἰησοῦς εἴη ὁ Χρι στὸς ὁ Υἱός τοῦ Θεοῦ τοῦ ζῶντος, ἀλλ' ὁ ἐν τοῖς οὐρα νοῖς Πατὴρ αὐτοῦ, καὶ ᾧ λέλεκται τό· «Σὺ εἶ ὁ Πέ τρος, καὶ ἐπὶ ταύτῃ τῇ πέτρα οἰκοδομήσω μου την Ἐκκλησίαν, καὶ πύλαι ᾅδου οὐ κατισχύσουσιν αὐτῆς. Ἀλλὰ μήποτε τὰ ἀποδεδομένα εἰς τὴν διήγησιν τό ι Υπαγε, πώλησόν σου τὰ ὑπάρχοντα, ο καὶ τὰ ἑξῆς, χρήσιμα εἰς τὰ προκείμενά ἐστι· Πέ τρος γὰρ ἀφῆκε πάντα, ἐφ᾽ οἷς ἁμαρτωλὸς ἦν, καὶ δι᾽ ἃ εἶπεν· «Εξελθε ἀπ' ἐμοῦ, Κύριε, ὅτι ἀνο ἁμαρτωλὸς ἐγώ εἰμι· ν καὶ μέγας αὐτοῦ ἔπαινος ἦν τεθαῤῥηκότος ἐπὶ τῷ μηκέτι ἁμαρτάνειν λέγειν Αφήκαμεν πάντα,» καὶ οὐ μόνον τὰ χείρονα κατα λελοίπαμεν, ἀλλὰ καὶ • Ακολουθήσαμέν σοι.» Τὸ δέ· «Σοὶ ἠκολουθήσαμεν, ο ἴσον δύναται εἶναι τῷ ᾿Αποκαλύψαντος ἡμῖν Πατρὸς ὅστις εἶ, καὶ ὅτι δικαιο σύνη εἶ, ἠκολουθήσαμέν σοι, καθὴ δικαιοσύνη τυγ χάνεις· οὕτω δὲ καὶ καθὸ ἁγιασμὸς, καὶ καθὸ σου φία, καὶ καθὸ εἰρήνη, καὶ καθὸ ἀλήθεια, καὶ καθὸ ὁδὸς ἡ φέρουσα πρὸς Θεὸν, καὶ καθὸ ζωὴ ἀληθινή διόπερ ὡς ἀθλητὴς μετὰ τὸν ἀγῶνα πυνθανόμενος που το Τῷ Θεῷ. τῷ. Τό. τοῦ. Εt plures divitias perfectioni in Deo adipiscendæ pre tulerat cum præterea apprime teneret quam in regnum cœlorum intrare diviti operosum foret et arduum, quasi rem et ipse non facilem egisset, cum omnia reliquerat, et Servatorem fuerat secutus, ea dixisse quæ nunc tractamnus. Idcirco Petro id au dacter elocuto, magnam hanc pollicitationem, quæ subnera est, in responsum dedit Servator, futurum nempe Petrum unum ex judicibus Israel. sensu auditor præstantiore præditus ingenio per suaderi non possit, cum et alia Scripturæ verba graviorem et nobiliorem sensum in expositione analogica contineant, is dicet sermonem hunc Ece nos reliquimus omnia, et seculi sumus te, reticulo, dono paupertina, et ærumnosa in egestate vita relictis, haud prolatum fuisse pro dignitate tanti discipuli, cui caro et sanguis Jesum esse Christum Filium Dei vivi non revelaverant, sed Pater ipsius qui in coelis est; cuique dictum fue rat 7: «Tu es Petrus, et super hanc petram adlifie cabo Ecclesiam inean, et portæ inferi non præva lebunt adversus eam. At ea fortasse ad loci hujus explicationem conducunt, quæ supra a nobis tra dita sunt, cum id illustraremus ": c Vade, vende quæ habes, › et cætera: omnibus siquidem nun tium remisit Petrus, quæ se peccati reum effìcie bant, et propter quae dixit": «Exi a me, quia homo peccator sun, Domine,» et magna profecto illius laus erat qui se non amplius peccaturum confidens dixerat 19: «Reliquimus omnia,» deteriora solum reliquimus, sed et ‹ secuti sumus te.» Illud autem: • Secuti sumus te, idem sonat fortasse ac illud: Postquam Pater nobis quinam sis aperuit, teque justitiam esse revelavit, quatenus justitia es, te secuti sumus; ita et qualenus san ctificatio es, et quatenus sapientia, et quatenus pax quimus omnia, et secuti sumus te. Observa simul et hoc, quoniam occasio interrogationi hujusmodi ex illo facta Petro, quod verbum Christi audivit dicentis: Si vis perfectus esse, vade, vende omnia quae possides, et da pauperibus, et habebis thesaurum in caelis, et veni, sequere me.» Deinde quia conside ravit adolescentem cum tristitia abeuntem, quoniam præposuit multas possessiones habere in terris quam esse perfectus in Deo: considerans quoque et difficultatem divituni ingrediendi in regnum_cœlo rum, ideo quasi ipse non facilem rem consummaverit in eo quod universa reliquit, et secutus est Jesum, dixit: «Ecce nos reliquimus omnia, et secuti sumus te. Propterea Petro fiducialiter ista dicenti, respon dit promissionem istam maximam Christus, ut sit unus de judicibus illis. nestatem sensus in moralibus expositionibus considerantem, etiam hunc locum ita trademus, quomodo hoc ipsum quod ait: Ecce nos reliquimus omnia, et secuti sumus te. Retia contemptibilia reliquisse, vel pauperem domum, et vitam in paupertate doloribus plenam, non adeo magnum est, neque dignum tali discipulo, cui non caro et sanguis revelaverat esse Jesum Christum Filium Dei vivi, sed Pater cœlestis: cui etiam fuerat dictum: Tu es Petrus, et super hanc petrain ædificabo Ecclesiam meam et portæ inferorum non prævalebunt ei. › Ergone forte ea quæ tradita sunt superius de verbis Clíristi dicentis: «Vade, et vende omnia quæ possides, et da pauperibus, et habebis thesaurum in cœlis, et veni, sequere me, utilia et vera sunt in præsenti? Petrus enim omnia reliquit, in quibus erat peccator. Propter quæ et dixerat: c Exi a mne, Domine, quoniam homo peccator sum ego. magna laus erat ejus confitentis ut de cætero non peccaret, qui dixit: Ecce nos reliquimus omnia: et non solum mala reliquimus, sed c et te seculi sumus. Quod autem dicit:. Et secuti sumus te o potest dici secunduin omnia quæ Pater revelavit Petro esse Filium suum, secuti sumus te justitiam, se. cundum quod justitia es: secuti sumus te sanctificationem, secundum quod sanctificatio es, et sa pientia, et pax, et veritas, et vita ducens ad Deum, et vita vera. Propter quod quasi victor athleta post Matth. xvi, 17, 18. * Matth. XIX, 21. Matth. xix, 27. In codice Regio deest Luc. V, Forte legendum plures divitias perfectioni in Deo adipiscendæ pre tulerat cum præterea apprime teneret quam in regnum cœlorum intrare diviti operosum foret et arduum, quasi rem et ipse non facilem egisset, cum omnia reliquerat, et Servatorem fuerat secutus, ea dixisse quæ nunc tractamnus. Idcirco Petro id au dacter elocuto, magnam hanc pollicitationem, quæ subnera est, in responsum dedit Servator, futurum nempe Petrum unum ex judicibus Israel. sensu auditor præstantiore præditus ingenio per suaderi non possit, cum et alia Scripturæ verba graviorem et nobiliorem sensum in expositione analogica contineant, is dicet sermonem hunc Ece nos reliquimus omnia, et seculi sumus te, reticulo, dono paupertina, et ærumnosa in egestate vita relictis, haud prolatum fuisse pro dignitate tanti discipuli, cui caro et sanguis Jesum esse Christum Filium Dei vivi non revelaverant, sed Pater ipsius qui in coelis est; cuique dictum fue rat 7: «Tu es Petrus, et super hanc petram adlifie cabo Ecclesiam inean, et portæ inferi non præva lebunt adversus eam. At ea fortasse ad loci hujus explicationem conducunt, quæ supra a nobis tra dita sunt, cum id illustraremus ": c Vade, vende quæ habes, › et cætera: omnibus siquidem nun tium remisit Petrus, quæ se peccati reum effìcie bant, et propter quae dixit": «Exi a me, quia homo peccator sun, Domine,» et magna profecto illius laus erat qui se non amplius peccaturum confidens dixerat 19: «Reliquimus omnia,» deteriora solum reliquimus, sed et ‹ secuti sumus te.» Illud autem: • Secuti sumus te, idem sonat fortasse ac illud: Postquam Pater nobis quinam sis aperuit, teque justitiam esse revelavit, quatenus justitia es, te secuti sumus; ita et qualenus san ctificatio es, et quatenus sapientia, et quatenus pax quimus omnia, et secuti sumus te. Observa simul et hoc, quoniam occasio interrogationi hujusmodi ex illo facta Petro, quod verbum Christi audivit dicentis: Si vis perfectus esse, vade, vende omnia quae possides, et da pauperibus, et habebis thesaurum in caelis, et veni, sequere me.» Deinde quia conside ravit adolescentem cum tristitia abeuntem, quoniam præposuit multas possessiones habere in terris quam esse perfectus in Deo: considerans quoque et difficultatem divituni ingrediendi in regnum_cœlo rum, ideo quasi ipse non facilem rem consummaverit in eo quod universa reliquit, et secutus est Jesum, dixit: «Ecce nos reliquimus omnia, et secuti sumus te. Propterea Petro fiducialiter ista dicenti, respon dit promissionem istam maximam Christus, ut sit unus de judicibus illis. nestatem sensus in moralibus expositionibus considerantem, etiam hunc locum ita trademus, quomodo hoc ipsum quod ait: Ecce nos reliquimus omnia, et secuti sumus te. Retia contemptibilia reliquisse, vel pauperem domum, et vitam in paupertate doloribus plenam, non adeo magnum est, neque dignum tali discipulo, cui non caro et sanguis revelaverat esse Jesum Christum Filium Dei vivi, sed Pater cœlestis: cui etiam fuerat dictum: Tu es Petrus, et super hanc petrain ædificabo Ecclesiam meam et portæ inferorum non prævalebunt ei. › Ergone forte ea quæ tradita sunt superius de verbis Clíristi dicentis: «Vade, et vende omnia quæ possides, et da pauperibus, et habebis thesaurum in cœlis, et veni, sequere me, utilia et vera sunt in præsenti? Petrus enim omnia reliquit, in quibus erat peccator. Propter quæ et dixerat: c Exi a mne, Domine, quoniam homo peccator sum ego. magna laus erat ejus confitentis ut de cætero non peccaret, qui dixit: Ecce nos reliquimus omnia: et non solum mala reliquimus, sed c et te seculi sumus. Quod autem dicit:. Et secuti sumus te o potest dici secunduin omnia quæ Pater revelavit Petro esse Filium suum, secuti sumus te justitiam, se. cundum quod justitia es: secuti sumus te sanctificationem, secundum quod sanctificatio es, et sa pientia, et pax, et veritas, et vita ducens ad Deum, et vita vera. Propter quod quasi victor athleta post Matth. xvi, 17, 18. * Matth. XIX, 21. Matth. xix, 27. In codice Regio deest Luc. V, Forte legendum 22. At qui litteræ sensum spernet, utpote a quo 22. Quoniam autem verbi simplicitas non est satis idonea auditorem ingenii eminentioris placare, ho 22. At qui litteræ sensum spernet, utpote a quo 22. Quoniam autem verbi simplicitas non est satis idonea auditorem ingenii eminentioris placare, ho

«σὺ δὲ ἀπελεύσῃ πρὸς τοὺς πατέρας σου μετ’ εἰρήνης, τραφεὶς ἐν γήρᾳ καλῷ»; εἰ δὲ γίνονταί ποτε οὗτοι [ἀνάλογον ἐκείνοις τοῖς πατράσιν] ἑτέρων πατέρες, πολλαπλάσιον καὶ «τέκνα» λήψονται ὁμοίως τῷ Ἀβραάμ. καὶ τοὺς «ἀγροὺς» δὲ καὶ τὰς «οἰκίας» πολλαπλασίονας τῶν καταλειπομένων νόει μοι ἐν τῇ ἀναπαύσει τοῦ θείου παραδείσου καὶ τῇ πόλει τοῦ θεοῦ, περὶ ἧς «δεδοξασμένα ἐλαλήθη», ἧς «ὁ θεὸς ἐν ταῖς βάρεσι γινώσκεται, ὅταν ἀντιλαμβάνηται αὐτῆς», ὥστ’ ἂν εἰπεῖν πρὸς τοὺς τὰς ἐκεῖ «οἰκίας» κληρονομοῦντας· «καθάπερ ἠκούσαμεν, οὕτως εἴδομεν ἐν πόλει κυρίου τῶν δυνάμεων, ἐν πόλει τοῦ θεοῦ ἡμῶν», περὶ ἧς λέγεται· «καταδιέλεσθε τὰς βάρεις αὐτῆς». ἐπὶ τοιούτοις δὴ κληρονομεῖν τὴν αἰώνιον ζωὴν μακάριον, τοσούτους ἔχοντας κληρονομ[ίαν ἀγρ]οὺς καὶ τοσαῦτα δένδρα ὑπὸ θεοῦ γεωργούμενα καὶ «οἰκίας» ἐκ λίθων ζώντων, ἐν αἷς ἀναπαύσεται «πᾶς ὅστις ἀφῆκεν ἀδελφοὺς ἢ ἀδελφὰς» καὶ τὰ λοιπά. ἀγῶνι ἆθλα, πυνθάνεται τοῦ Σωτῆρος λέγων μετά τὴν ἐπὶ τοῖς ἀνδραγαθήμασι παρρησίαν τό· «Τί ἄρα ἔσται ἡμῖν; • Καὶ εἴπερ βουλόμεθα τὰ πρὸς Πέτρον εἰρημένα καὶ τὴν πεῦσιν αὐτοῦ καὶ αὐτοὶ λαβεῖν, ἀφῶμεν οὕτως πάντα, μηκέτι περιεχόμενοι τῆς και κίας, καὶ τῆς κατ' αὐτὴν ἐνεργείας, καὶ ἀκολουθή σωμεν τῷ τοῦ Θεοῦ λόγῳ, ἵνα ἡμῖν εἴπῃ καὶ τᾶς τοῖς ἀκολουθήσασιν αὐτῷ τὰ ἐπιφερόμενα οὕτως ἔχοντα· Ὁ δὲ Ἰησοῦς εἶπεν αὐτοῖς· Ἀμὴν λέγω ὑμῖν, ὅτι ὑμεῖς οἱ ἀκολουθήσαντές μοι,» καὶ τὰ ἑξῆς, ἅπερ καὶ αὐτὰ καὶ ἁπλούστερον ἔχει τινὰ προ τρεπτικὸν ἐπὶ τὸ καταλιπεῖν τὰ ὑπάρχοντα νοῦν, καὶ ἕτερον παρὰ τοῦτον βαθύτερον. Ὁ μὲν οὖν κατά τὴν λέξιν ἑρμηνεύων τὸν τόπον τοῦ Εὐαγγελίου του αῦτα ἐρεῖ· Πάντας εἶπεν ἀκολουθεῖν τῷ Ἰησοῦ ὁ λέ γος, ἀλλὰ τοὺς μὲν τότε ἀποστόλους, καὶ ὁμοίους ἐκείνοις ἐπιμόνως αὐτῷ ἀκολουθήσαντας ὠνόμασεν οὔ; δὲ μεταγενεστέρους ἐδήλωσε· «Καὶ πᾶς ὅστις ἀφῆκεν ἀδελφοὺς, ἢ ἀδελφὰς,» καὶ τὰ ἑξῆς. Αλλ' ὡς βιαίως διηγησάμενον τὸ, ἀκολουθεῖν,» ἀνατρέψει τις λέγων περὶ πάντων εἰρῆσθαι τὸ, «ἀκολουθεῖν, ο ἐν τῷ· «Ος ἂν μὴ ἄρῃ τὸν σταυρὸν αὐτοῦ, καὶ ἀκολουθήσῃ ὀπίσω μου, οὐκ ἔστι μου ἄξιος εἶναι μα θητής.» Οἱ τοίνυν ἀκολουθήσαντες τῷ Σωτῆρι και θεδοῦνται ἐπὶ δώδεκα θρόνους, κρίνοντες τὰς 16' φυ λὰς τοῦ Ἰσραὴλ, καὶ ταύτην λήψονται τὴν ἐξουσίαν ἐν τῇ ἀναστάσει τῶν νεκρῶν· αὕτη γάρ ἐστιν ἡ παρ λιγγενεσία καινή τις γένεσις οὖσα, ὅτε οὐρανὸς και Λ τοῦ ἀγωνοθέτου, εἰ τύχοι μὴ ἐπιστάμενος τὰ ἐπὶ τῷ νὸς, καὶ ἡ γῆ καινὴ τοῖς ἑαυτοὺς ἀνακαινώσασι κτί ζεται, καὶ Καινή Διαθήκη παραδίδοται, καὶ τὸ ποτή ριον αὐτῆς. Εκείνης δὲ τῆς παλιγγενεσίας προοίμιόν ἐστι τὸ καλούμενον παρὰ τῷ Παύλῳ λουτρόν παλιγγενε σίας, καὶ ἐκείνης τῆς καινότητος τὸ ἐπιφερόμενον τῷ λουτρῷ τῆς παλιγγενεσίας ἐν τῷ ἀνακαινώ σεως πνεύματος. Τάχα δὲ καὶ κατὰ μὲν τὴν γέν χιν, ὁμοίως, τοὺς ὁμοίως ἐκείνοις. οὓς δὲ μεταγενεστέρους, τοὺς δὲ μεταγενεστέρους. Εκείνης δὲ τῆς παλιγγενεσίας, Ανακαινώσεως. ἀνακαινί σεως.: Τάχα δὲ καὶ κατὰ μὲν την γένεσιν, Αt ἀγῶνι ἆθλα, πυνθάνεται τοῦ Σωτῆρος λέγων μετά τὴν ἐπὶ τοῖς ἀνδραγαθήμασι παρρησίαν τό· «Τί ἄρα ἔσται ἡμῖν; • Καὶ εἴπερ βουλόμεθα τὰ πρὸς Πέτρον εἰρημένα καὶ τὴν πεῦσιν αὐτοῦ καὶ αὐτοὶ λαβεῖν, ἀφῶμεν οὕτως πάντα, μηκέτι περιεχόμενοι τῆς και κίας, καὶ τῆς κατ' αὐτὴν ἐνεργείας, καὶ ἀκολουθή σωμεν τῷ τοῦ Θεοῦ λόγῳ, ἵνα ἡμῖν εἴπῃ καὶ τᾶς τοῖς ἀκολουθήσασιν αὐτῷ τὰ ἐπιφερόμενα οὕτως ἔχοντα· Ὁ δὲ Ἰησοῦς εἶπεν αὐτοῖς· Ἀμὴν λέγω ὑμῖν, ὅτι ὑμεῖς οἱ ἀκολουθήσαντές μοι,» καὶ τὰ ἑξῆς, ἅπερ καὶ αὐτὰ καὶ ἁπλούστερον ἔχει τινὰ προ τρεπτικὸν ἐπὶ τὸ καταλιπεῖν τὰ ὑπάρχοντα νοῦν, καὶ ἕτερον παρὰ τοῦτον βαθύτερον. Ὁ μὲν οὖν κατά τὴν λέξιν ἑρμηνεύων τὸν τόπον τοῦ Εὐαγγελίου του αῦτα ἐρεῖ· Πάντας εἶπεν ἀκολουθεῖν τῷ Ἰησοῦ ὁ λέ γος, ἀλλὰ τοὺς μὲν τότε ἀποστόλους, καὶ ὁμοίους ἐκείνοις ἐπιμόνως αὐτῷ ἀκολουθήσαντας ὠνόμασεν οὔ; δὲ μεταγενεστέρους ἐδήλωσε· «Καὶ πᾶς ὅστις ἀφῆκεν ἀδελφοὺς, ἢ ἀδελφὰς,» καὶ τὰ ἑξῆς. Αλλ' ὡς βιαίως διηγησάμενον τὸ, ἀκολουθεῖν,» ἀνατρέψει τις λέγων περὶ πάντων εἰρῆσθαι τὸ, «ἀκολουθεῖν, ο ἐν τῷ· «Ος ἂν μὴ ἄρῃ τὸν σταυρὸν αὐτοῦ, καὶ ἀκολουθήσῃ ὀπίσω μου, οὐκ ἔστι μου ἄξιος εἶναι μα θητής.» Οἱ τοίνυν ἀκολουθήσαντες τῷ Σωτῆρι και θεδοῦνται ἐπὶ δώδεκα θρόνους, κρίνοντες τὰς 16' φυ λὰς τοῦ Ἰσραὴλ, καὶ ταύτην λήψονται τὴν ἐξουσίαν ἐν τῇ ἀναστάσει τῶν νεκρῶν· αὕτη γάρ ἐστιν ἡ παρ λιγγενεσία καινή τις γένεσις οὖσα, ὅτε οὐρανὸς και Λ τοῦ ἀγωνοθέτου, εἰ τύχοι μὴ ἐπιστάμενος τὰ ἐπὶ τῷ νὸς, καὶ ἡ γῆ καινὴ τοῖς ἑαυτοὺς ἀνακαινώσασι κτί ζεται, καὶ Καινή Διαθήκη παραδίδοται, καὶ τὸ ποτή ριον αὐτῆς. Εκείνης δὲ τῆς παλιγγενεσίας προοίμιόν ἐστι τὸ καλούμενον παρὰ τῷ Παύλῳ λουτρόν παλιγγενε σίας, καὶ ἐκείνης τῆς καινότητος τὸ ἐπιφερόμενον τῷ λουτρῷ τῆς παλιγγενεσίας ἐν τῷ ἀνακαινώ σεως πνεύματος. Τάχα δὲ καὶ κατὰ μὲν τὴν γέν χιν, ὁμοίως, τοὺς ὁμοίως ἐκείνοις. οὓς δὲ μεταγενεστέρους, τοὺς δὲ μεταγενεστέρους. Εκείνης δὲ τῆς παλιγγενεσίας, Ανακαινώσεως. ἀνακαινί σεως.: Τάχα δὲ καὶ κατὰ μὲν την γένεσιν, Αt et quatenus veritas, et quatenus via ad Deum ferens, et quatenus vera vita. Idcirco quemadmodum post certamen pugil, si forte quæ præmia victorem ma neant, ignorat, agonothetam, interrogat; ita rebus a se praeclare gestis contisus Servatorem perconta tur ®: Quid ergo erit nobis? Et si responsum Petro datum, ipsiusque interrogationem nos ipsi referre velimus, omnia itidem relinquamus, non amn plius nequitie, ipsiusque operibus adhærentes, et verbum Dei sequamur, ut nobis, suisque asse clis omnibus ea dicat quæ subnectuntur his ver bis: • Jesus autem dixit illis: Amen dico vobis, quod vos qui secuti estis me, et reliqua, que simpliciorem et ipsa continent sententiam, ad re linquenda bona nos adhortantem, sed et profundio rem etiam præterea complectuntur. Qui ergo hunc Evangelii locum ad verbum interpretabitur, hæc dicet, unicuique edixisse verbum, ut Jesum sequa tur, verum eos qui apostoli tunc temporis erant, apostolorumque similes, qui cum constanter secuti sunt compellasse; posteros autem his signifi casse: < Et omnis qui reliquerit fratres, vel so rores,» et catera. vocabuli hujus, «sequi, expositionem quasi violentam confutabit aliquis, de omnibus illud dictum esse contendens hoc Ioco Ba Qui non sustulerit crucem suam, et sc cutus fuerit me, non est dignus qui meus sit disci pulus.» Qui ergo Servatorem secuti fuerint, sede bunt super thronos duodecim, judicantes duodecin tribus Israel, atque hanc in resurrectione mortuo- c rum potestatem accipient. Atque hæc est quidem regeneratio quæ novus quidam ortus est, quando novum cœlum et nova terra iis conditur, et Novum renovaverunt. lavacrum regenerationis appellatur, quodque in hac novitate lavacrum regenerationis in lavacro renovationis spiritus sequitur. Et fortasse quidem in generatione nemo a sordibus mundus est, ‹ ne traditur Testamentum, ipsiusque calix, qui se ipsi luctamen, agonothetam interrogat quæ sint præmia certaminis hujusmodi, quæ adhuc nesciebat. Quid utique erit nobis? Et nos si volumus percipere quæ sunt Petro promissa, similiter omnia relinquamus, ut de cætero nulla teneamur malitia, neque aliquibus operibus ejus, sed verbum Dei sequamur, ut dicatur et nobis, et omnibus sequentibus eum, quæ in sequentibus dicit: Amen dico vobis, quod vos qui secuti estis me, in generatione cum sederit Filius hominis super sedem majestatis suæ, sedebitis et vos super duodecim thronos, judicantes duodecim tribus Israel. Quod et ipsum et simplicem habet interpreta tionem exhortantem relinquere bona sæcul: propter Christum, et spiritalem, et altiorem. Qui ergo secun dum litteram vult intelligere, talia dicere: Non omnes dicit sequi Christum sermo, sed eos qui tunc fue runt apostoli, et qui similiter eis secuti fuerant eum, secutos se appellavit. Posteriores autem manifestavit per illud quod dixit: Et omnis qui reliquerit fratres, aut sorores, et cætera. Qui ergo secuti sunt Christum, non quædam, sed omnia relinquentes, sedebunt super duodecim thronos, judicantes duodecim tribus Israel. Et hanc potestatem accipient in resurrectione mortuorum; ipsa est enim generatio, et nova quædam nativitas constituta, quando et coelum novum, et terra nova creatur his, qui seipsos renova verunt, et Novum traditur Testamentum, et calix ipsius. Illius novitatis mysterium est hæc renovatio spiritus. Et forsitan quidem secundum hanc nativitatem Hemo est mundus a sorde, etsi unius diei sit vita ejus, propter nativitatis nostræ carnalis mysterium ss Til. 113, so Matil. XIX, 27. Matth. XIX, 28. ss ibid. 29. Luc. 27. Codex Regius, non male, modo le gatur Paulo post loco lege etc. Ori genes, hom. et 12. in Levit.; Hilarius, can. in Matth. HUETius. Codex Regius, Ibidem ad hac verba etc. Confer Origenis hom. et in Leviticum. et quatenus veritas, et quatenus via ad Deum ferens, et quatenus vera vita. Idcirco quemadmodum post certamen pugil, si forte quæ præmia victorem ma neant, ignorat, agonothetam, interrogat; ita rebus a se praeclare gestis contisus Servatorem perconta tur ®: Quid ergo erit nobis? Et si responsum Petro datum, ipsiusque interrogationem nos ipsi referre velimus, omnia itidem relinquamus, non amn plius nequitie, ipsiusque operibus adhærentes, et verbum Dei sequamur, ut nobis, suisque asse clis omnibus ea dicat quæ subnectuntur his ver bis: • Jesus autem dixit illis: Amen dico vobis, quod vos qui secuti estis me, et reliqua, que simpliciorem et ipsa continent sententiam, ad re linquenda bona nos adhortantem, sed et profundio rem etiam præterea complectuntur. Qui ergo hunc Evangelii locum ad verbum interpretabitur, hæc dicet, unicuique edixisse verbum, ut Jesum sequa tur, verum eos qui apostoli tunc temporis erant, apostolorumque similes, qui cum constanter secuti sunt compellasse; posteros autem his signifi casse: < Et omnis qui reliquerit fratres, vel so rores,» et catera. vocabuli hujus, «sequi, expositionem quasi violentam confutabit aliquis, de omnibus illud dictum esse contendens hoc Ioco Ba Qui non sustulerit crucem suam, et sc cutus fuerit me, non est dignus qui meus sit disci pulus.» Qui ergo Servatorem secuti fuerint, sede bunt super thronos duodecim, judicantes duodecin tribus Israel, atque hanc in resurrectione mortuo- c rum potestatem accipient. Atque hæc est quidem regeneratio quæ novus quidam ortus est, quando novum cœlum et nova terra iis conditur, et Novum renovaverunt. lavacrum regenerationis appellatur, quodque in hac novitate lavacrum regenerationis in lavacro renovationis spiritus sequitur. Et fortasse quidem in generatione nemo a sordibus mundus est, ‹ ne traditur Testamentum, ipsiusque calix, qui se ipsi luctamen, agonothetam interrogat quæ sint præmia certaminis hujusmodi, quæ adhuc nesciebat. Quid utique erit nobis? Et nos si volumus percipere quæ sunt Petro promissa, similiter omnia relinquamus, ut de cætero nulla teneamur malitia, neque aliquibus operibus ejus, sed verbum Dei sequamur, ut dicatur et nobis, et omnibus sequentibus eum, quæ in sequentibus dicit: Amen dico vobis, quod vos qui secuti estis me, in generatione cum sederit Filius hominis super sedem majestatis suæ, sedebitis et vos super duodecim thronos, judicantes duodecim tribus Israel. Quod et ipsum et simplicem habet interpreta tionem exhortantem relinquere bona sæcul: propter Christum, et spiritalem, et altiorem. Qui ergo secun dum litteram vult intelligere, talia dicere: Non omnes dicit sequi Christum sermo, sed eos qui tunc fue runt apostoli, et qui similiter eis secuti fuerant eum, secutos se appellavit. Posteriores autem manifestavit per illud quod dixit: Et omnis qui reliquerit fratres, aut sorores, et cætera. Qui ergo secuti sunt Christum, non quædam, sed omnia relinquentes, sedebunt super duodecim thronos, judicantes duodecim tribus Israel. Et hanc potestatem accipient in resurrectione mortuorum; ipsa est enim generatio, et nova quædam nativitas constituta, quando et coelum novum, et terra nova creatur his, qui seipsos renova verunt, et Novum traditur Testamentum, et calix ipsius. Illius novitatis mysterium est hæc renovatio spiritus. Et forsitan quidem secundum hanc nativitatem Hemo est mundus a sorde, etsi unius diei sit vita ejus, propter nativitatis nostræ carnalis mysterium ss Til. 113, so Matil. XIX, 27. Matth. XIX, 28. ss ibid. 29. Luc. 27. Codex Regius, non male, modo le gatur Paulo post loco lege etc. Ori genes, hom. et 12. in Levit.; Hilarius, can. in Matth. HUETius. Codex Regius, Ibidem ad hac verba etc. Confer Origenis hom. et in Leviticum. 23. Hujus autem illud initium est, quod a Paulo 23. illius autem regenerationis præmium est, quod apud Paulum vocatur lavacrum regenerationis, et 23. Hujus autem illud initium est, quod a Paulo 23. illius autem regenerationis præmium est, quod apud Paulum vocatur lavacrum regenerationis, et

«σὺ δὲ ἀπελεύσῃ πρὸς τοὺς πατέρας σου μετ’ εἰρήνης, τραφεὶς ἐν γήρᾳ καλῷ»; εἰ δὲ γίνονταί ποτε οὗτοι [ἀνάλογον ἐκείνοις τοῖς πατράσιν] ἑτέρων πατέρες, πολλαπλάσιον καὶ «τέκνα» λήψονται ὁμοίως τῷ Ἀβραάμ. καὶ τοὺς «ἀγροὺς» δὲ καὶ τὰς «οἰκίας» πολλαπλασίονας τῶν καταλειπομένων νόει μοι ἐν τῇ ἀναπαύσει τοῦ θείου παραδείσου καὶ τῇ πόλει τοῦ θεοῦ, περὶ ἧς «δεδοξασμένα ἐλαλήθη», ἧς «ὁ θεὸς ἐν ταῖς βάρεσι γινώσκεται, ὅταν ἀντιλαμβάνηται αὐτῆς», ὥστ’ ἂν εἰπεῖν πρὸς τοὺς τὰς ἐκεῖ «οἰκίας» κληρονομοῦντας· «καθάπερ ἠκούσαμεν, οὕτως εἴδομεν ἐν πόλει κυρίου τῶν δυνάμεων, ἐν πόλει τοῦ θεοῦ ἡμῶν», περὶ ἧς λέγεται· «καταδιέλεσθε τὰς βάρεις αὐτῆς». ἐπὶ τοιούτοις δὴ κληρονομεῖν τὴν αἰώνιον ζωὴν μακάριον, τοσούτους ἔχοντας κληρονομ[ίαν ἀγρ]οὺς καὶ τοσαῦτα δένδρα ὑπὸ θεοῦ γεωργούμενα καὶ «οἰκίας» ἐκ λίθων ζώντων, ἐν αἷς ἀναπαύσεται «πᾶς ὅστις ἀφῆκεν ἀδελφοὺς ἢ ἀδελφὰς» καὶ τὰ λοιπά. ἀγῶνι ἆθλα, πυνθάνεται τοῦ Σωτῆρος λέγων μετά τὴν ἐπὶ τοῖς ἀνδραγαθήμασι παρρησίαν τό· «Τί ἄρα ἔσται ἡμῖν; • Καὶ εἴπερ βουλόμεθα τὰ πρὸς Πέτρον εἰρημένα καὶ τὴν πεῦσιν αὐτοῦ καὶ αὐτοὶ λαβεῖν, ἀφῶμεν οὕτως πάντα, μηκέτι περιεχόμενοι τῆς και κίας, καὶ τῆς κατ' αὐτὴν ἐνεργείας, καὶ ἀκολουθή σωμεν τῷ τοῦ Θεοῦ λόγῳ, ἵνα ἡμῖν εἴπῃ καὶ τᾶς τοῖς ἀκολουθήσασιν αὐτῷ τὰ ἐπιφερόμενα οὕτως ἔχοντα· Ὁ δὲ Ἰησοῦς εἶπεν αὐτοῖς· Ἀμὴν λέγω ὑμῖν, ὅτι ὑμεῖς οἱ ἀκολουθήσαντές μοι,» καὶ τὰ ἑξῆς, ἅπερ καὶ αὐτὰ καὶ ἁπλούστερον ἔχει τινὰ προ τρεπτικὸν ἐπὶ τὸ καταλιπεῖν τὰ ὑπάρχοντα νοῦν, καὶ ἕτερον παρὰ τοῦτον βαθύτερον. Ὁ μὲν οὖν κατά τὴν λέξιν ἑρμηνεύων τὸν τόπον τοῦ Εὐαγγελίου του αῦτα ἐρεῖ· Πάντας εἶπεν ἀκολουθεῖν τῷ Ἰησοῦ ὁ λέ γος, ἀλλὰ τοὺς μὲν τότε ἀποστόλους, καὶ ὁμοίους ἐκείνοις ἐπιμόνως αὐτῷ ἀκολουθήσαντας ὠνόμασεν οὔ; δὲ μεταγενεστέρους ἐδήλωσε· «Καὶ πᾶς ὅστις ἀφῆκεν ἀδελφοὺς, ἢ ἀδελφὰς,» καὶ τὰ ἑξῆς. Αλλ' ὡς βιαίως διηγησάμενον τὸ, ἀκολουθεῖν,» ἀνατρέψει τις λέγων περὶ πάντων εἰρῆσθαι τὸ, «ἀκολουθεῖν, ο ἐν τῷ· «Ος ἂν μὴ ἄρῃ τὸν σταυρὸν αὐτοῦ, καὶ ἀκολουθήσῃ ὀπίσω μου, οὐκ ἔστι μου ἄξιος εἶναι μα θητής.» Οἱ τοίνυν ἀκολουθήσαντες τῷ Σωτῆρι και θεδοῦνται ἐπὶ δώδεκα θρόνους, κρίνοντες τὰς 16' φυ λὰς τοῦ Ἰσραὴλ, καὶ ταύτην λήψονται τὴν ἐξουσίαν ἐν τῇ ἀναστάσει τῶν νεκρῶν· αὕτη γάρ ἐστιν ἡ παρ λιγγενεσία καινή τις γένεσις οὖσα, ὅτε οὐρανὸς και Λ τοῦ ἀγωνοθέτου, εἰ τύχοι μὴ ἐπιστάμενος τὰ ἐπὶ τῷ νὸς, καὶ ἡ γῆ καινὴ τοῖς ἑαυτοὺς ἀνακαινώσασι κτί ζεται, καὶ Καινή Διαθήκη παραδίδοται, καὶ τὸ ποτή ριον αὐτῆς. Εκείνης δὲ τῆς παλιγγενεσίας προοίμιόν ἐστι τὸ καλούμενον παρὰ τῷ Παύλῳ λουτρόν παλιγγενε σίας, καὶ ἐκείνης τῆς καινότητος τὸ ἐπιφερόμενον τῷ λουτρῷ τῆς παλιγγενεσίας ἐν τῷ ἀνακαινώ σεως πνεύματος. Τάχα δὲ καὶ κατὰ μὲν τὴν γέν χιν, ὁμοίως, τοὺς ὁμοίως ἐκείνοις. οὓς δὲ μεταγενεστέρους, τοὺς δὲ μεταγενεστέρους. Εκείνης δὲ τῆς παλιγγενεσίας, Ανακαινώσεως. ἀνακαινί σεως.: Τάχα δὲ καὶ κατὰ μὲν την γένεσιν, Αt ἀγῶνι ἆθλα, πυνθάνεται τοῦ Σωτῆρος λέγων μετά τὴν ἐπὶ τοῖς ἀνδραγαθήμασι παρρησίαν τό· «Τί ἄρα ἔσται ἡμῖν; • Καὶ εἴπερ βουλόμεθα τὰ πρὸς Πέτρον εἰρημένα καὶ τὴν πεῦσιν αὐτοῦ καὶ αὐτοὶ λαβεῖν, ἀφῶμεν οὕτως πάντα, μηκέτι περιεχόμενοι τῆς και κίας, καὶ τῆς κατ' αὐτὴν ἐνεργείας, καὶ ἀκολουθή σωμεν τῷ τοῦ Θεοῦ λόγῳ, ἵνα ἡμῖν εἴπῃ καὶ τᾶς τοῖς ἀκολουθήσασιν αὐτῷ τὰ ἐπιφερόμενα οὕτως ἔχοντα· Ὁ δὲ Ἰησοῦς εἶπεν αὐτοῖς· Ἀμὴν λέγω ὑμῖν, ὅτι ὑμεῖς οἱ ἀκολουθήσαντές μοι,» καὶ τὰ ἑξῆς, ἅπερ καὶ αὐτὰ καὶ ἁπλούστερον ἔχει τινὰ προ τρεπτικὸν ἐπὶ τὸ καταλιπεῖν τὰ ὑπάρχοντα νοῦν, καὶ ἕτερον παρὰ τοῦτον βαθύτερον. Ὁ μὲν οὖν κατά τὴν λέξιν ἑρμηνεύων τὸν τόπον τοῦ Εὐαγγελίου του αῦτα ἐρεῖ· Πάντας εἶπεν ἀκολουθεῖν τῷ Ἰησοῦ ὁ λέ γος, ἀλλὰ τοὺς μὲν τότε ἀποστόλους, καὶ ὁμοίους ἐκείνοις ἐπιμόνως αὐτῷ ἀκολουθήσαντας ὠνόμασεν οὔ; δὲ μεταγενεστέρους ἐδήλωσε· «Καὶ πᾶς ὅστις ἀφῆκεν ἀδελφοὺς, ἢ ἀδελφὰς,» καὶ τὰ ἑξῆς. Αλλ' ὡς βιαίως διηγησάμενον τὸ, ἀκολουθεῖν,» ἀνατρέψει τις λέγων περὶ πάντων εἰρῆσθαι τὸ, «ἀκολουθεῖν, ο ἐν τῷ· «Ος ἂν μὴ ἄρῃ τὸν σταυρὸν αὐτοῦ, καὶ ἀκολουθήσῃ ὀπίσω μου, οὐκ ἔστι μου ἄξιος εἶναι μα θητής.» Οἱ τοίνυν ἀκολουθήσαντες τῷ Σωτῆρι και θεδοῦνται ἐπὶ δώδεκα θρόνους, κρίνοντες τὰς 16' φυ λὰς τοῦ Ἰσραὴλ, καὶ ταύτην λήψονται τὴν ἐξουσίαν ἐν τῇ ἀναστάσει τῶν νεκρῶν· αὕτη γάρ ἐστιν ἡ παρ λιγγενεσία καινή τις γένεσις οὖσα, ὅτε οὐρανὸς και Λ τοῦ ἀγωνοθέτου, εἰ τύχοι μὴ ἐπιστάμενος τὰ ἐπὶ τῷ νὸς, καὶ ἡ γῆ καινὴ τοῖς ἑαυτοὺς ἀνακαινώσασι κτί ζεται, καὶ Καινή Διαθήκη παραδίδοται, καὶ τὸ ποτή ριον αὐτῆς. Εκείνης δὲ τῆς παλιγγενεσίας προοίμιόν ἐστι τὸ καλούμενον παρὰ τῷ Παύλῳ λουτρόν παλιγγενε σίας, καὶ ἐκείνης τῆς καινότητος τὸ ἐπιφερόμενον τῷ λουτρῷ τῆς παλιγγενεσίας ἐν τῷ ἀνακαινώ σεως πνεύματος. Τάχα δὲ καὶ κατὰ μὲν τὴν γέν χιν, ὁμοίως, τοὺς ὁμοίως ἐκείνοις. οὓς δὲ μεταγενεστέρους, τοὺς δὲ μεταγενεστέρους. Εκείνης δὲ τῆς παλιγγενεσίας, Ανακαινώσεως. ἀνακαινί σεως.: Τάχα δὲ καὶ κατὰ μὲν την γένεσιν, Αt et quatenus veritas, et quatenus via ad Deum ferens, et quatenus vera vita. Idcirco quemadmodum post certamen pugil, si forte quæ præmia victorem ma neant, ignorat, agonothetam, interrogat; ita rebus a se praeclare gestis contisus Servatorem perconta tur ®: Quid ergo erit nobis? Et si responsum Petro datum, ipsiusque interrogationem nos ipsi referre velimus, omnia itidem relinquamus, non amn plius nequitie, ipsiusque operibus adhærentes, et verbum Dei sequamur, ut nobis, suisque asse clis omnibus ea dicat quæ subnectuntur his ver bis: • Jesus autem dixit illis: Amen dico vobis, quod vos qui secuti estis me, et reliqua, que simpliciorem et ipsa continent sententiam, ad re linquenda bona nos adhortantem, sed et profundio rem etiam præterea complectuntur. Qui ergo hunc Evangelii locum ad verbum interpretabitur, hæc dicet, unicuique edixisse verbum, ut Jesum sequa tur, verum eos qui apostoli tunc temporis erant, apostolorumque similes, qui cum constanter secuti sunt compellasse; posteros autem his signifi casse: < Et omnis qui reliquerit fratres, vel so rores,» et catera. vocabuli hujus, «sequi, expositionem quasi violentam confutabit aliquis, de omnibus illud dictum esse contendens hoc Ioco Ba Qui non sustulerit crucem suam, et sc cutus fuerit me, non est dignus qui meus sit disci pulus.» Qui ergo Servatorem secuti fuerint, sede bunt super thronos duodecim, judicantes duodecin tribus Israel, atque hanc in resurrectione mortuo- c rum potestatem accipient. Atque hæc est quidem regeneratio quæ novus quidam ortus est, quando novum cœlum et nova terra iis conditur, et Novum renovaverunt. lavacrum regenerationis appellatur, quodque in hac novitate lavacrum regenerationis in lavacro renovationis spiritus sequitur. Et fortasse quidem in generatione nemo a sordibus mundus est, ‹ ne traditur Testamentum, ipsiusque calix, qui se ipsi luctamen, agonothetam interrogat quæ sint præmia certaminis hujusmodi, quæ adhuc nesciebat. Quid utique erit nobis? Et nos si volumus percipere quæ sunt Petro promissa, similiter omnia relinquamus, ut de cætero nulla teneamur malitia, neque aliquibus operibus ejus, sed verbum Dei sequamur, ut dicatur et nobis, et omnibus sequentibus eum, quæ in sequentibus dicit: Amen dico vobis, quod vos qui secuti estis me, in generatione cum sederit Filius hominis super sedem majestatis suæ, sedebitis et vos super duodecim thronos, judicantes duodecim tribus Israel. Quod et ipsum et simplicem habet interpreta tionem exhortantem relinquere bona sæcul: propter Christum, et spiritalem, et altiorem. Qui ergo secun dum litteram vult intelligere, talia dicere: Non omnes dicit sequi Christum sermo, sed eos qui tunc fue runt apostoli, et qui similiter eis secuti fuerant eum, secutos se appellavit. Posteriores autem manifestavit per illud quod dixit: Et omnis qui reliquerit fratres, aut sorores, et cætera. Qui ergo secuti sunt Christum, non quædam, sed omnia relinquentes, sedebunt super duodecim thronos, judicantes duodecim tribus Israel. Et hanc potestatem accipient in resurrectione mortuorum; ipsa est enim generatio, et nova quædam nativitas constituta, quando et coelum novum, et terra nova creatur his, qui seipsos renova verunt, et Novum traditur Testamentum, et calix ipsius. Illius novitatis mysterium est hæc renovatio spiritus. Et forsitan quidem secundum hanc nativitatem Hemo est mundus a sorde, etsi unius diei sit vita ejus, propter nativitatis nostræ carnalis mysterium ss Til. 113, so Matil. XIX, 27. Matth. XIX, 28. ss ibid. 29. Luc. 27. Codex Regius, non male, modo le gatur Paulo post loco lege etc. Ori genes, hom. et 12. in Levit.; Hilarius, can. in Matth. HUETius. Codex Regius, Ibidem ad hac verba etc. Confer Origenis hom. et in Leviticum. et quatenus veritas, et quatenus via ad Deum ferens, et quatenus vera vita. Idcirco quemadmodum post certamen pugil, si forte quæ præmia victorem ma neant, ignorat, agonothetam, interrogat; ita rebus a se praeclare gestis contisus Servatorem perconta tur ®: Quid ergo erit nobis? Et si responsum Petro datum, ipsiusque interrogationem nos ipsi referre velimus, omnia itidem relinquamus, non amn plius nequitie, ipsiusque operibus adhærentes, et verbum Dei sequamur, ut nobis, suisque asse clis omnibus ea dicat quæ subnectuntur his ver bis: • Jesus autem dixit illis: Amen dico vobis, quod vos qui secuti estis me, et reliqua, que simpliciorem et ipsa continent sententiam, ad re linquenda bona nos adhortantem, sed et profundio rem etiam præterea complectuntur. Qui ergo hunc Evangelii locum ad verbum interpretabitur, hæc dicet, unicuique edixisse verbum, ut Jesum sequa tur, verum eos qui apostoli tunc temporis erant, apostolorumque similes, qui cum constanter secuti sunt compellasse; posteros autem his signifi casse: < Et omnis qui reliquerit fratres, vel so rores,» et catera. vocabuli hujus, «sequi, expositionem quasi violentam confutabit aliquis, de omnibus illud dictum esse contendens hoc Ioco Ba Qui non sustulerit crucem suam, et sc cutus fuerit me, non est dignus qui meus sit disci pulus.» Qui ergo Servatorem secuti fuerint, sede bunt super thronos duodecim, judicantes duodecin tribus Israel, atque hanc in resurrectione mortuo- c rum potestatem accipient. Atque hæc est quidem regeneratio quæ novus quidam ortus est, quando novum cœlum et nova terra iis conditur, et Novum renovaverunt. lavacrum regenerationis appellatur, quodque in hac novitate lavacrum regenerationis in lavacro renovationis spiritus sequitur. Et fortasse quidem in generatione nemo a sordibus mundus est, ‹ ne traditur Testamentum, ipsiusque calix, qui se ipsi luctamen, agonothetam interrogat quæ sint præmia certaminis hujusmodi, quæ adhuc nesciebat. Quid utique erit nobis? Et nos si volumus percipere quæ sunt Petro promissa, similiter omnia relinquamus, ut de cætero nulla teneamur malitia, neque aliquibus operibus ejus, sed verbum Dei sequamur, ut dicatur et nobis, et omnibus sequentibus eum, quæ in sequentibus dicit: Amen dico vobis, quod vos qui secuti estis me, in generatione cum sederit Filius hominis super sedem majestatis suæ, sedebitis et vos super duodecim thronos, judicantes duodecim tribus Israel. Quod et ipsum et simplicem habet interpreta tionem exhortantem relinquere bona sæcul: propter Christum, et spiritalem, et altiorem. Qui ergo secun dum litteram vult intelligere, talia dicere: Non omnes dicit sequi Christum sermo, sed eos qui tunc fue runt apostoli, et qui similiter eis secuti fuerant eum, secutos se appellavit. Posteriores autem manifestavit per illud quod dixit: Et omnis qui reliquerit fratres, aut sorores, et cætera. Qui ergo secuti sunt Christum, non quædam, sed omnia relinquentes, sedebunt super duodecim thronos, judicantes duodecim tribus Israel. Et hanc potestatem accipient in resurrectione mortuorum; ipsa est enim generatio, et nova quædam nativitas constituta, quando et coelum novum, et terra nova creatur his, qui seipsos renova verunt, et Novum traditur Testamentum, et calix ipsius. Illius novitatis mysterium est hæc renovatio spiritus. Et forsitan quidem secundum hanc nativitatem Hemo est mundus a sorde, etsi unius diei sit vita ejus, propter nativitatis nostræ carnalis mysterium ss Til. 113, so Matil. XIX, 27. Matth. XIX, 28. ss ibid. 29. Luc. 27. Codex Regius, non male, modo le gatur Paulo post loco lege etc. Ori genes, hom. et 12. in Levit.; Hilarius, can. in Matth. HUETius. Codex Regius, Ibidem ad hac verba etc. Confer Origenis hom. et in Leviticum. 23. Hujus autem illud initium est, quod a Paulo 23. illius autem regenerationis præmium est, quod apud Paulum vocatur lavacrum regenerationis, et 23. Hujus autem illud initium est, quod a Paulo 23. illius autem regenerationis præmium est, quod apud Paulum vocatur lavacrum regenerationis, et

Ἔχει δ’ οἶμαι τὸ ῥητὸν [καὶ ἕτερον] λόγον ἀθρόως ἡμᾶς ἐπιστῆσαι δυνάμενον τοῖς πολλοῖς πρὸ ἡμῶν πρώτοις χρηματίσασιν ἀπὸ τοῦ Ἰσραὴλ γενομένοις διὰ τὴν εἰς τὸν Ἰησοῦν ἀπιστίαν καὶ προδοσίαν ἐσχάτοις, καὶ ἡμῖν τοῖς ἐσχάτοις τὰ πρωτεῖα δυναμένοις λαβεῖν, ἐὰν ἐπιμένωμεν τῇ πίστει «μὴ ὑψηλοφρονοῦντες ἀλλὰ τοῖς ταπεινοῖς συναπαγόμενοι». τί δέ; ἐὰν κοινωνήσαντες τῇ ῥίζῃ τῶν πατριαρχῶν καὶ τῇ ἀπὸ τοῦ λόγου τῶν πατέρων πιότητι συμφυεῖς γενώμεθα τῷ βουλήματι τοῦ πνευματικοῦ νόμου καὶ τῶν ἀνάλογον αὐτῷ νοουμένων προφητῶν, ἡμεῖς οἱ «ἔσχατοι» ἐσόμεθα «πρῶτοι,» κἀκεῖνοι οἱ «πρῶτοι,» διὰ τὴν ἀπιστίαν ἐκκοπέντες ἀπὸ τῆς καλλιελαίου γεγόνασιν «ἔσχατοι·» καὶ γὰρ διὰ τὴν Χριστοῦ ἐπιδημίαν «εἰς κρίμα» τῷ κόσμῳ ἐπιδημήσαντος, ἵνα [τὰ ἔθνη] «οἱ μὴ βλέποντες βλέψωσι καὶ οἱ βλέποντες [Ἰσραὴλ] τυφλοὶ γένωνται» διὰ τὴν ἀπιστίαν, «ὁ» μὲν «προσήλυτος» ἡμεῖς λαὸς γεγόναμεν «ἄνω ἄνω» καὶ «πρῶτοι,» ὁ δὲ πρὸ ἡμῶν Ἰσραὴλ ὁ πρῶτος γέγονεν ἔσχατος καὶ «κάτω κάτω». οὕτω δὲ δύναται νοεῖσθαι καὶ τὸ «εἴ τις θέλει πρῶτος εἶναι, ἔσται πάντων ἔσχατος», ὡς εἰ ἔλεγεν· νεσι, ι οὐδείς ἐστι καθαρὸς ἀπὸ ῥύπου, οὐδ' εἰ μία ",» ἡμέρα εἴη ἡ ζωὴ αὐτοῦ, ἡ διὰ τὸ περὶ τῆς γενέσεως μυστήριον, ἐφ᾽ ᾖ τὸ ὑπὸ τοῦ Δαυΐδ ἐν πεντηκοστῷ ψαλμῷ λελεγμένον ἕκαστος πάντων εἰς γένεσιν έλη λυθότων λέγοι, ἔχον οὕτως· «Οτι ἐν ἀνομίαις συνε λήφθην, καὶ ἐν ἁμαρτίαις εκίσσησέ με ή μήτηρ μου· ο κατὰ δὲ τὴν ἐκ λουτροῦ παλιγγενεσίαν πᾶς μὲν καθα ρὸς ἀπὸ ῥύπου, ὁ γεννηθεὶς ἄνωθεν ἐξ ὕδατος καὶ πνεύματος, ἵνα τολμήσας εἴπω, καθαρός ο δι' ἐσός πτρου, καὶ ἐν αἰνίγματι· ο κατὰ δὲ τὴν ἄλλην παλιγγενεσίαν, ι ὅταν καθίσῃ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ἐπὶ θρόνου δόξης αὐτοῦ, ο πᾶς ὁ εἰς τὴν ἐν Χριστῷ παλιγγενεσίαν ἐκείνην φθάσας καθαρώτατός ἐστιν ἀπὸ τύπου ο πρόσωπον πρὸς πρόσωπον,» καὶ αὐτὸς διὰ λουτροῦ παλιγγενεσίας φθάνων ἐπ' ἐκείνην τὴν παλιγγενεσίαν. Εἰ δὲ βούλει τὸ λουτρὸν ἐκεῖνο νοῆσαι, σύνες πῶς Ἰωάννης, ὁ ἐν ὕδατι βαπτίζων εἰς μετά νοιαν, ο λέγει περὶ τοῦ Σωτῆρος τό· «Αὐτὸς ὑμᾶς βαπτίσει ἐν Πνεύματι ἁγίῳ καὶ πυρί. ο Ἐν μὲν οὖν τῇ διὰ λουτροῦ παλιγγενεσία συνετάφημεν τῷ Χρι στῷ. • Συνετάφημεν γὰρ αὐτῷ, λον, ο διὰ τοῦ βαπτίσματος· ἐν δὲ τῇ τοῦ διὰ πυ ρὸς καὶ πνεύματος λουτροῦ παλιγγενεσία, σύμμορφοι γινόμεθα τῷ σώματι τῆς δόξης τοῦ Χριστοῦ, καθε ζομένῳ ἐπὶ θρόνου δόξης αὐτοῦ, καὶ αὐτοὶ καθεζό μενος ἐπὶ ι6' θρόνους· εἰ καὶ ἀφέντες πάντα όποτε ρωσοῦν, μᾶλλον δὲ κατὰ τὸ λουτρόν, ἠκολουθήσαμέν σοι. Τότε δὲ ὅταν καθίσῃ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ἐπὶ θρόνου δόξης αὐτοῦ, πληροῦται ἡ λέγουσα προφητεία Εἶπεν ὁ Κύριος τῷ Κυρίῳ μου· Κάθου ἐκ δεξιῶν μου, ἕως ἂν θῶ τοὺς ἐχθρούς σου ὑποπόδιον τῶν που δῶν σου· ν καὶ τό· ο Δεῖ αὐτὸν βασιλεύειν, ἄχρις οὗ ἂν θῇ πάντας τοὺς ἐχθροὺς ὑπὸ τοὺς πόδας αὐτοῦ, ο ἕως οὗ ὁ ἔσχατος ἐχθρὸς θάνατος καταργηθῇ,» οὗ καταργηθέντος, οὐκέτι ἔσται πρὸ προσώπου τῶν σωζομένων θάνατος ἀλλὰ μόνη ζωή ή πιστευο μένη· θανάτου μὲν γὰρ ἄντος προ προσώπου, δι' ἐκεῖνον ἀπιστεῖται ὑπὸ τῶν κρατουμένων ὑπ' αὐτοῦ ζωή καταργηθέντος δὲ θανάτου, πιστεύεται ὑπὸ κατὰ τὸν Ἀπόστο χιν, ἕως οὗ ὁ ἔσχατος. ἕως ὁ ἔσχατος. Ουκέτι ἔσται πρὸ προσώπου των σωζομέ των θάνατος. Πρὸ προσώπου αυτ τοῦ πορεύσεται λόγος, νεσι, ι οὐδείς ἐστι καθαρὸς ἀπὸ ῥύπου, οὐδ' εἰ μία ",» ἡμέρα εἴη ἡ ζωὴ αὐτοῦ, ἡ διὰ τὸ περὶ τῆς γενέσεως μυστήριον, ἐφ᾽ ᾖ τὸ ὑπὸ τοῦ Δαυΐδ ἐν πεντηκοστῷ ψαλμῷ λελεγμένον ἕκαστος πάντων εἰς γένεσιν έλη λυθότων λέγοι, ἔχον οὕτως· «Οτι ἐν ἀνομίαις συνε λήφθην, καὶ ἐν ἁμαρτίαις εκίσσησέ με ή μήτηρ μου· ο κατὰ δὲ τὴν ἐκ λουτροῦ παλιγγενεσίαν πᾶς μὲν καθα ρὸς ἀπὸ ῥύπου, ὁ γεννηθεὶς ἄνωθεν ἐξ ὕδατος καὶ πνεύματος, ἵνα τολμήσας εἴπω, καθαρός ο δι' ἐσός πτρου, καὶ ἐν αἰνίγματι· ο κατὰ δὲ τὴν ἄλλην παλιγγενεσίαν, ι ὅταν καθίσῃ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ἐπὶ θρόνου δόξης αὐτοῦ, ο πᾶς ὁ εἰς τὴν ἐν Χριστῷ παλιγγενεσίαν ἐκείνην φθάσας καθαρώτατός ἐστιν ἀπὸ τύπου ο πρόσωπον πρὸς πρόσωπον,» καὶ αὐτὸς διὰ λουτροῦ παλιγγενεσίας φθάνων ἐπ' ἐκείνην τὴν παλιγγενεσίαν. Εἰ δὲ βούλει τὸ λουτρὸν ἐκεῖνο νοῆσαι, σύνες πῶς Ἰωάννης, ὁ ἐν ὕδατι βαπτίζων εἰς μετά νοιαν, ο λέγει περὶ τοῦ Σωτῆρος τό· «Αὐτὸς ὑμᾶς βαπτίσει ἐν Πνεύματι ἁγίῳ καὶ πυρί. ο Ἐν μὲν οὖν τῇ διὰ λουτροῦ παλιγγενεσία συνετάφημεν τῷ Χρι στῷ. • Συνετάφημεν γὰρ αὐτῷ, λον, ο διὰ τοῦ βαπτίσματος· ἐν δὲ τῇ τοῦ διὰ πυ ρὸς καὶ πνεύματος λουτροῦ παλιγγενεσία, σύμμορφοι γινόμεθα τῷ σώματι τῆς δόξης τοῦ Χριστοῦ, καθε ζομένῳ ἐπὶ θρόνου δόξης αὐτοῦ, καὶ αὐτοὶ καθεζό μενος ἐπὶ ι' θρόνους· εἰ καὶ ἀφέντες πάντα όποτε ρωσοῦν, μᾶλλον δὲ κατὰ τὸ λουτρόν, ἠκολουθήσαμέν σοι. Τότε δὲ ὅταν καθίσῃ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ἐπὶ θρόνου δόξης αὐτοῦ, πληροῦται ἡ λέγουσα προφητεία Εἶπεν ὁ Κύριος τῷ Κυρίῳ μου· Κάθου ἐκ δεξιῶν μου, ἕως ἂν θῶ τοὺς ἐχθρούς σου ὑποπόδιον τῶν που δῶν σου· ν καὶ τό· ο Δεῖ αὐτὸν βασιλεύειν, ἄχρις οὗ ἂν θῇ πάντας τοὺς ἐχθροὺς ὑπὸ τοὺς πόδας αὐτοῦ, ο ἕως οὗ ὁ ἔσχατος ἐχθρὸς θάνατος καταργηθῇ,» οὗ καταργηθέντος, οὐκέτι ἔσται πρὸ προσώπου τῶν σωζομένων θάνατος ἀλλὰ μόνη ζωή ή πιστευο μένη· θανάτου μὲν γὰρ ἄντος προ προσώπου, δι' ἐκεῖνον ἀπιστεῖται ὑπὸ τῶν κρατουμένων ὑπ' αὐτοῦ ζωή καταργηθέντος δὲ θανάτου, πιστεύεται ὑπὸ κατὰ τὸν Ἀπόστο χιν, ἕως οὗ ὁ ἔσχατος. ἕως ὁ ἔσχατος. Ουκέτι ἔσται πρὸ προσώπου των σωζομέ των θάνατος. Πρὸ προσώπου αυτ τοῦ πορεύσεται λόγος, si vita quidem ejus unius diei fuerit propter c generationis nostræ mysterium, super qua unus quisque nascens usurpare potest quod in psaluro quinquagesimo ait David his verbis: Quoniam in iniquitatibus conceptus sum, et in peccatis concepit me mater mea; › at in regencratione per la vacrum, quicunque generatus fuerit superne ex aqua et spiritu, mundus erit a sordibus, et, ut audácter loquar, mundus per speculum et in anigua:c sr; verum in alia regeneratione, ‹ cum sederit Filius hominis in throno majestatis suæ *;» quicunque ad hanc in Christo regenerationem pervenerit, mun dissimus erit a sordibus facie ad faciem ",» cum et ipse hanc regenerationem per lavacrum regene rationis fuerit adeptus. Sin lavacrum illud animo intelligere vis, vide quomodo Joaunes • baptizans in aqua in penitentiam ",» de Servatore dicit " Ipse vos baptizabit in Spiritu sancto et igni. › In regeneratione ergo per lavacrum cum Christo sc pului sumus; «consepulti enim sumus cum illo per baptismum, › juxta Apostolum”. In lavacri autem regeneratione per ignem, et Spiritum ", corpori gloriæ Christi, sedenti super sedem majestatis suæ, nos quoque, sedentes super duodecim thronos, con formes efficimur; si modo omnibus quacunque tandem ratione, sed præcipue per lavacrum relictis, te fuerimus secuti. Tunc autem cum sederit Fi lius hominis in sede majestatis suæ ", explicabi tur prophetia dicens **: Dixit Dominus Domino meo Sede a dextris meis, donec ponam inimicos tuos scabellum pedum tuorum;» et illud ": «Opor tet illum regnare, donec ponat omnes inimicos sub pedibus ejus,› donec ‹ novissima inimica destruatur mors;» qua destructa jam non amplius ante fa ciem eorum erit mors, qui salutem adipiscuntur; sed sola vita quæ creditur: nam cum ante faciem mors est, vita propter illam ab iis non creditur, qui in mortis potestate sunt; at morte destru cla, vita ab omnibus creditur. In lege autem secundum quod ait David ex persona omnium nascentium ex carne et sanguine: Quoniam in iniquita tibus conceptus sum, et in delictis concepit me mater mea. Secundum regenerationem autem baptisma tis, omnis quidem est mundus a sorde, qui renatus fuerit ex aqua et spiritu: ut audacter autem dicam, mundus est per speculum in ænigmate. › Secundum tertiam autem regenerationem, quando sederit Fi lius hominis in sede gloriæ suæ, omnis qui in illam regenerationem venerit quæ est in Christo, mundis simus erit a sorde, et facie in faciem videbit, et ipse per lavacrum regenerationis veniens ad ipsam rege nerationem. Si autem vis intelligere illud lavacrum, intellige quomodo Joannes, in aqua baptizans in pœnitentiam, › dicit de Salvatore, quoniam Ipse vos baptizabit in Spiritu sancto et in igne. In ista ergo regeneratione baptismatis consepulti sumus Christo secundum Apostolum per baptismum: in illius autein regeneratione baptismatis, quod erit in Spiritu et in igne, conformes efficienur corpori gloriæ Christi sedentis in sede gloriæ suæ, et ipsi sedentes super duodecim thronos, si tamen relinquentes omnia, secundum utramque interpretationem superius factam, magis autem juxta secundam, secuti sumus Chri stum. Tunc autem cum Filius hominis sederit in sede gloriæ suæ, implebitur prophetia quæ dicit Dixit Dominus Domino meo: Sede a dextris meis, donec ponam inimicos tuos scabellum pedum tuorum; > et: Tunc oportet eum regnare, donec ponat Deus omnes inimicos suos sub pedibus suis, donec novissima inimica mors destruatur. Qua destructa, jam nou erit mors ante faciem salvatorum, sed sola credita Job 4, 5. Psal. L, 7. ] Cor. xi, 12. tm, 11. o ibid.”Rom. vi,4.”³Philip. 11, 21. Codex Regius, Anglicanus, Alludit ad Habac. 1, 5: • Ante fa cien ejus ibit, Symmachus, et llieronymus Matth. XIX, 28. [ Cor.xi, 12.» Matth. Matth. xix, 28. ot Psal. cix, 1. Cor. xv, 25, 26, vertunt, c mors;» Aquila, e pestis;» Jonathan, angelus mortis;, LXX autem quemadmodum et Theodo tio, et Arabs. nempe, pro punctorum varieta te, ‹ mortem, › et ‹ verbum» significat. HUETIUS. si vita quidem ejus unius diei fuerit propter c generationis nostræ mysterium, super qua unus quisque nascens usurpare potest quod in psaluro quinquagesimo ait David his verbis: Quoniam in iniquitatibus conceptus sum, et in peccatis concepit me mater mea; › at in regencratione per la vacrum, quicunque generatus fuerit superne ex aqua et spiritu, mundus erit a sordibus, et, ut audácter loquar, mundus per speculum et in anigua:c sr; verum in alia regeneratione, ‹ cum sederit Filius hominis in throno majestatis suæ *;» quicunque ad hanc in Christo regenerationem pervenerit, mun dissimus erit a sordibus facie ad faciem ",» cum et ipse hanc regenerationem per lavacrum regene rationis fuerit adeptus. Sin lavacrum illud animo intelligere vis, vide quomodo Joaunes • baptizans in aqua in penitentiam ",» de Servatore dicit " Ipse vos baptizabit in Spiritu sancto et igni. › In regeneratione ergo per lavacrum cum Christo sc pului sumus; «consepulti enim sumus cum illo per baptismum, › juxta Apostolum”. In lavacri autem regeneratione per ignem, et Spiritum ", corpori gloriæ Christi, sedenti super sedem majestatis suæ, nos quoque, sedentes super duodecim thronos, con formes efficimur; si modo omnibus quacunque tandem ratione, sed præcipue per lavacrum relictis, te fuerimus secuti. Tunc autem cum sederit Fi lius hominis in sede majestatis suæ ", explicabi tur prophetia dicens **: Dixit Dominus Domino meo Sede a dextris meis, donec ponam inimicos tuos scabellum pedum tuorum;» et illud ": «Opor tet illum regnare, donec ponat omnes inimicos sub pedibus ejus,› donec ‹ novissima inimica destruatur mors;» qua destructa jam non amplius ante fa ciem eorum erit mors, qui salutem adipiscuntur; sed sola vita quæ creditur: nam cum ante faciem mors est, vita propter illam ab iis non creditur, qui in mortis potestate sunt; at morte destru cla, vita ab omnibus creditur. In lege autem secundum quod ait David ex persona omnium nascentium ex carne et sanguine: Quoniam in iniquita tibus conceptus sum, et in delictis concepit me mater mea. Secundum regenerationem autem baptisma tis, omnis quidem est mundus a sorde, qui renatus fuerit ex aqua et spiritu: ut audacter autem dicam, mundus est per speculum in ænigmate. › Secundum tertiam autem regenerationem, quando sederit Fi lius hominis in sede gloriæ suæ, omnis qui in illam regenerationem venerit quæ est in Christo, mundis simus erit a sorde, et facie in faciem videbit, et ipse per lavacrum regenerationis veniens ad ipsam rege nerationem. Si autem vis intelligere illud lavacrum, intellige quomodo Joannes, in aqua baptizans in pœnitentiam, › dicit de Salvatore, quoniam Ipse vos baptizabit in Spiritu sancto et in igne. In ista ergo regeneratione baptismatis consepulti sumus Christo secundum Apostolum per baptismum: in illius autein regeneratione baptismatis, quod erit in Spiritu et in igne, conformes efficienur corpori gloriæ Christi sedentis in sede gloriæ suæ, et ipsi sedentes super duodecim thronos, si tamen relinquentes omnia, secundum utramque interpretationem superius factam, magis autem juxta secundam, secuti sumus Chri stum. Tunc autem cum Filius hominis sederit in sede gloriæ suæ, implebitur prophetia quæ dicit Dixit Dominus Domino meo: Sede a dextris meis, donec ponam inimicos tuos scabellum pedum tuorum; > et: Tunc oportet eum regnare, donec ponat Deus omnes inimicos suos sub pedibus suis, donec novissima inimica mors destruatur. Qua destructa, jam nou erit mors ante faciem salvatorum, sed sola credita Job 4, 5. Psal. L, 7. ] Cor. xi, 12. tm, 11. o ibid.”Rom. vi,4.”³Philip. 11, 21. Codex Regius, Anglicanus, Alludit ad Habac. 1, 5: • Ante fa cien ejus ibit, Symmachus, et llieronymus Matth. XIX, 28. [ Cor.xi, 12.» Matth. Matth. xix, 28. ot Psal. cix, 1. Cor. xv, 25, 26, vertunt, c mors;» Aquila, e pestis;» Jonathan, angelus mortis;, LXX autem quemadmodum et Theodo tio, et Arabs. nempe, pro punctorum varieta te, ‹ mortem, › et ‹ verbum» significat. HUETIUS.

Ἔχει δ’ οἶμαι τὸ ῥητὸν [καὶ ἕτερον] λόγον ἀθρόως ἡμᾶς ἐπιστῆσαι δυνάμενον τοῖς πολλοῖς πρὸ ἡμῶν πρώτοις χρηματίσασιν ἀπὸ τοῦ Ἰσραὴλ γενομένοις διὰ τὴν εἰς τὸν Ἰησοῦν ἀπιστίαν καὶ προδοσίαν ἐσχάτοις, καὶ ἡμῖν τοῖς ἐσχάτοις τὰ πρωτεῖα δυναμένοις λαβεῖν, ἐὰν ἐπιμένωμεν τῇ πίστει «μὴ ὑψηλοφρονοῦντες ἀλλὰ τοῖς ταπεινοῖς συναπαγόμενοι». τί δέ; ἐὰν κοινωνήσαντες τῇ ῥίζῃ τῶν πατριαρχῶν καὶ τῇ ἀπὸ τοῦ λόγου τῶν πατέρων πιότητι συμφυεῖς γενώμεθα τῷ βουλήματι τοῦ πνευματικοῦ νόμου καὶ τῶν ἀνάλογον αὐτῷ νοουμένων προφητῶν, ἡμεῖς οἱ «ἔσχατοι» ἐσόμεθα «πρῶτοι,» κἀκεῖνοι οἱ «πρῶτοι,» διὰ τὴν ἀπιστίαν ἐκκοπέντες ἀπὸ τῆς καλλιελαίου γεγόνασιν «ἔσχατοι·» καὶ γὰρ διὰ τὴν Χριστοῦ ἐπιδημίαν «εἰς κρίμα» τῷ κόσμῳ ἐπιδημήσαντος, ἵνα [τὰ ἔθνη] «οἱ μὴ βλέποντες βλέψωσι καὶ οἱ βλέποντες [Ἰσραὴλ] τυφλοὶ γένωνται» διὰ τὴν ἀπιστίαν, «ὁ» μὲν «προσήλυτος» ἡμεῖς λαὸς γεγόναμεν «ἄνω ἄνω» καὶ «πρῶτοι,» ὁ δὲ πρὸ ἡμῶν Ἰσραὴλ ὁ πρῶτος γέγονεν ἔσχατος καὶ «κάτω κάτω». οὕτω δὲ δύναται νοεῖσθαι καὶ τὸ «εἴ τις θέλει πρῶτος εἶναι, ἔσται πάντων ἔσχατος», ὡς εἰ ἔλεγεν· νεσι, ι οὐδείς ἐστι καθαρὸς ἀπὸ ῥύπου, οὐδ' εἰ μία ",» ἡμέρα εἴη ἡ ζωὴ αὐτοῦ, ἡ διὰ τὸ περὶ τῆς γενέσεως μυστήριον, ἐφ᾽ ᾖ τὸ ὑπὸ τοῦ Δαυΐδ ἐν πεντηκοστῷ ψαλμῷ λελεγμένον ἕκαστος πάντων εἰς γένεσιν έλη λυθότων λέγοι, ἔχον οὕτως· «Οτι ἐν ἀνομίαις συνε λήφθην, καὶ ἐν ἁμαρτίαις εκίσσησέ με ή μήτηρ μου· ο κατὰ δὲ τὴν ἐκ λουτροῦ παλιγγενεσίαν πᾶς μὲν καθα ρὸς ἀπὸ ῥύπου, ὁ γεννηθεὶς ἄνωθεν ἐξ ὕδατος καὶ πνεύματος, ἵνα τολμήσας εἴπω, καθαρός ο δι' ἐσός πτρου, καὶ ἐν αἰνίγματι· ο κατὰ δὲ τὴν ἄλλην παλιγγενεσίαν, ι ὅταν καθίσῃ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ἐπὶ θρόνου δόξης αὐτοῦ, ο πᾶς ὁ εἰς τὴν ἐν Χριστῷ παλιγγενεσίαν ἐκείνην φθάσας καθαρώτατός ἐστιν ἀπὸ τύπου ο πρόσωπον πρὸς πρόσωπον,» καὶ αὐτὸς διὰ λουτροῦ παλιγγενεσίας φθάνων ἐπ' ἐκείνην τὴν παλιγγενεσίαν. Εἰ δὲ βούλει τὸ λουτρὸν ἐκεῖνο νοῆσαι, σύνες πῶς Ἰωάννης, ὁ ἐν ὕδατι βαπτίζων εἰς μετά νοιαν, ο λέγει περὶ τοῦ Σωτῆρος τό· «Αὐτὸς ὑμᾶς βαπτίσει ἐν Πνεύματι ἁγίῳ καὶ πυρί. ο Ἐν μὲν οὖν τῇ διὰ λουτροῦ παλιγγενεσία συνετάφημεν τῷ Χρι στῷ. • Συνετάφημεν γὰρ αὐτῷ, λον, ο διὰ τοῦ βαπτίσματος· ἐν δὲ τῇ τοῦ διὰ πυ ρὸς καὶ πνεύματος λουτροῦ παλιγγενεσία, σύμμορφοι γινόμεθα τῷ σώματι τῆς δόξης τοῦ Χριστοῦ, καθε ζομένῳ ἐπὶ θρόνου δόξης αὐτοῦ, καὶ αὐτοὶ καθεζό μενος ἐπὶ ι6' θρόνους· εἰ καὶ ἀφέντες πάντα όποτε ρωσοῦν, μᾶλλον δὲ κατὰ τὸ λουτρόν, ἠκολουθήσαμέν σοι. Τότε δὲ ὅταν καθίσῃ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ἐπὶ θρόνου δόξης αὐτοῦ, πληροῦται ἡ λέγουσα προφητεία Εἶπεν ὁ Κύριος τῷ Κυρίῳ μου· Κάθου ἐκ δεξιῶν μου, ἕως ἂν θῶ τοὺς ἐχθρούς σου ὑποπόδιον τῶν που δῶν σου· ν καὶ τό· ο Δεῖ αὐτὸν βασιλεύειν, ἄχρις οὗ ἂν θῇ πάντας τοὺς ἐχθροὺς ὑπὸ τοὺς πόδας αὐτοῦ, ο ἕως οὗ ὁ ἔσχατος ἐχθρὸς θάνατος καταργηθῇ,» οὗ καταργηθέντος, οὐκέτι ἔσται πρὸ προσώπου τῶν σωζομένων θάνατος ἀλλὰ μόνη ζωή ή πιστευο μένη· θανάτου μὲν γὰρ ἄντος προ προσώπου, δι' ἐκεῖνον ἀπιστεῖται ὑπὸ τῶν κρατουμένων ὑπ' αὐτοῦ ζωή καταργηθέντος δὲ θανάτου, πιστεύεται ὑπὸ κατὰ τὸν Ἀπόστο χιν, ἕως οὗ ὁ ἔσχατος. ἕως ὁ ἔσχατος. Ουκέτι ἔσται πρὸ προσώπου των σωζομέ των θάνατος. Πρὸ προσώπου αυτ τοῦ πορεύσεται λόγος, νεσι, ι οὐδείς ἐστι καθαρὸς ἀπὸ ῥύπου, οὐδ' εἰ μία ",» ἡμέρα εἴη ἡ ζωὴ αὐτοῦ, ἡ διὰ τὸ περὶ τῆς γενέσεως μυστήριον, ἐφ᾽ ᾖ τὸ ὑπὸ τοῦ Δαυΐδ ἐν πεντηκοστῷ ψαλμῷ λελεγμένον ἕκαστος πάντων εἰς γένεσιν έλη λυθότων λέγοι, ἔχον οὕτως· «Οτι ἐν ἀνομίαις συνε λήφθην, καὶ ἐν ἁμαρτίαις εκίσσησέ με ή μήτηρ μου· ο κατὰ δὲ τὴν ἐκ λουτροῦ παλιγγενεσίαν πᾶς μὲν καθα ρὸς ἀπὸ ῥύπου, ὁ γεννηθεὶς ἄνωθεν ἐξ ὕδατος καὶ πνεύματος, ἵνα τολμήσας εἴπω, καθαρός ο δι' ἐσός πτρου, καὶ ἐν αἰνίγματι· ο κατὰ δὲ τὴν ἄλλην παλιγγενεσίαν, ι ὅταν καθίσῃ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ἐπὶ θρόνου δόξης αὐτοῦ, ο πᾶς ὁ εἰς τὴν ἐν Χριστῷ παλιγγενεσίαν ἐκείνην φθάσας καθαρώτατός ἐστιν ἀπὸ τύπου ο πρόσωπον πρὸς πρόσωπον,» καὶ αὐτὸς διὰ λουτροῦ παλιγγενεσίας φθάνων ἐπ' ἐκείνην τὴν παλιγγενεσίαν. Εἰ δὲ βούλει τὸ λουτρὸν ἐκεῖνο νοῆσαι, σύνες πῶς Ἰωάννης, ὁ ἐν ὕδατι βαπτίζων εἰς μετά νοιαν, ο λέγει περὶ τοῦ Σωτῆρος τό· «Αὐτὸς ὑμᾶς βαπτίσει ἐν Πνεύματι ἁγίῳ καὶ πυρί. ο Ἐν μὲν οὖν τῇ διὰ λουτροῦ παλιγγενεσία συνετάφημεν τῷ Χρι στῷ. • Συνετάφημεν γὰρ αὐτῷ, λον, ο διὰ τοῦ βαπτίσματος· ἐν δὲ τῇ τοῦ διὰ πυ ρὸς καὶ πνεύματος λουτροῦ παλιγγενεσία, σύμμορφοι γινόμεθα τῷ σώματι τῆς δόξης τοῦ Χριστοῦ, καθε ζομένῳ ἐπὶ θρόνου δόξης αὐτοῦ, καὶ αὐτοὶ καθεζό μενος ἐπὶ ι' θρόνους· εἰ καὶ ἀφέντες πάντα όποτε ρωσοῦν, μᾶλλον δὲ κατὰ τὸ λουτρόν, ἠκολουθήσαμέν σοι. Τότε δὲ ὅταν καθίσῃ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ἐπὶ θρόνου δόξης αὐτοῦ, πληροῦται ἡ λέγουσα προφητεία Εἶπεν ὁ Κύριος τῷ Κυρίῳ μου· Κάθου ἐκ δεξιῶν μου, ἕως ἂν θῶ τοὺς ἐχθρούς σου ὑποπόδιον τῶν που δῶν σου· ν καὶ τό· ο Δεῖ αὐτὸν βασιλεύειν, ἄχρις οὗ ἂν θῇ πάντας τοὺς ἐχθροὺς ὑπὸ τοὺς πόδας αὐτοῦ, ο ἕως οὗ ὁ ἔσχατος ἐχθρὸς θάνατος καταργηθῇ,» οὗ καταργηθέντος, οὐκέτι ἔσται πρὸ προσώπου τῶν σωζομένων θάνατος ἀλλὰ μόνη ζωή ή πιστευο μένη· θανάτου μὲν γὰρ ἄντος προ προσώπου, δι' ἐκεῖνον ἀπιστεῖται ὑπὸ τῶν κρατουμένων ὑπ' αὐτοῦ ζωή καταργηθέντος δὲ θανάτου, πιστεύεται ὑπὸ κατὰ τὸν Ἀπόστο χιν, ἕως οὗ ὁ ἔσχατος. ἕως ὁ ἔσχατος. Ουκέτι ἔσται πρὸ προσώπου των σωζομέ των θάνατος. Πρὸ προσώπου αυτ τοῦ πορεύσεται λόγος, si vita quidem ejus unius diei fuerit propter c generationis nostræ mysterium, super qua unus quisque nascens usurpare potest quod in psaluro quinquagesimo ait David his verbis: Quoniam in iniquitatibus conceptus sum, et in peccatis concepit me mater mea; › at in regencratione per la vacrum, quicunque generatus fuerit superne ex aqua et spiritu, mundus erit a sordibus, et, ut audácter loquar, mundus per speculum et in anigua:c sr; verum in alia regeneratione, ‹ cum sederit Filius hominis in throno majestatis suæ *;» quicunque ad hanc in Christo regenerationem pervenerit, mun dissimus erit a sordibus facie ad faciem ",» cum et ipse hanc regenerationem per lavacrum regene rationis fuerit adeptus. Sin lavacrum illud animo intelligere vis, vide quomodo Joaunes • baptizans in aqua in penitentiam ",» de Servatore dicit " Ipse vos baptizabit in Spiritu sancto et igni. › In regeneratione ergo per lavacrum cum Christo sc pului sumus; «consepulti enim sumus cum illo per baptismum, › juxta Apostolum”. In lavacri autem regeneratione per ignem, et Spiritum ", corpori gloriæ Christi, sedenti super sedem majestatis suæ, nos quoque, sedentes super duodecim thronos, con formes efficimur; si modo omnibus quacunque tandem ratione, sed præcipue per lavacrum relictis, te fuerimus secuti. Tunc autem cum sederit Fi lius hominis in sede majestatis suæ ", explicabi tur prophetia dicens **: Dixit Dominus Domino meo Sede a dextris meis, donec ponam inimicos tuos scabellum pedum tuorum;» et illud ": «Opor tet illum regnare, donec ponat omnes inimicos sub pedibus ejus,› donec ‹ novissima inimica destruatur mors;» qua destructa jam non amplius ante fa ciem eorum erit mors, qui salutem adipiscuntur; sed sola vita quæ creditur: nam cum ante faciem mors est, vita propter illam ab iis non creditur, qui in mortis potestate sunt; at morte destru cla, vita ab omnibus creditur. In lege autem secundum quod ait David ex persona omnium nascentium ex carne et sanguine: Quoniam in iniquita tibus conceptus sum, et in delictis concepit me mater mea. Secundum regenerationem autem baptisma tis, omnis quidem est mundus a sorde, qui renatus fuerit ex aqua et spiritu: ut audacter autem dicam, mundus est per speculum in ænigmate. › Secundum tertiam autem regenerationem, quando sederit Fi lius hominis in sede gloriæ suæ, omnis qui in illam regenerationem venerit quæ est in Christo, mundis simus erit a sorde, et facie in faciem videbit, et ipse per lavacrum regenerationis veniens ad ipsam rege nerationem. Si autem vis intelligere illud lavacrum, intellige quomodo Joannes, in aqua baptizans in pœnitentiam, › dicit de Salvatore, quoniam Ipse vos baptizabit in Spiritu sancto et in igne. In ista ergo regeneratione baptismatis consepulti sumus Christo secundum Apostolum per baptismum: in illius autein regeneratione baptismatis, quod erit in Spiritu et in igne, conformes efficienur corpori gloriæ Christi sedentis in sede gloriæ suæ, et ipsi sedentes super duodecim thronos, si tamen relinquentes omnia, secundum utramque interpretationem superius factam, magis autem juxta secundam, secuti sumus Chri stum. Tunc autem cum Filius hominis sederit in sede gloriæ suæ, implebitur prophetia quæ dicit Dixit Dominus Domino meo: Sede a dextris meis, donec ponam inimicos tuos scabellum pedum tuorum; > et: Tunc oportet eum regnare, donec ponat Deus omnes inimicos suos sub pedibus suis, donec novissima inimica mors destruatur. Qua destructa, jam nou erit mors ante faciem salvatorum, sed sola credita Job 4, 5. Psal. L, 7. ] Cor. xi, 12. tm, 11. o ibid.”Rom. vi,4.”³Philip. 11, 21. Codex Regius, Anglicanus, Alludit ad Habac. 1, 5: • Ante fa cien ejus ibit, Symmachus, et llieronymus Matth. XIX, 28. [ Cor.xi, 12.» Matth. Matth. xix, 28. ot Psal. cix, 1. Cor. xv, 25, 26, vertunt, c mors;» Aquila, e pestis;» Jonathan, angelus mortis;, LXX autem quemadmodum et Theodo tio, et Arabs. nempe, pro punctorum varieta te, ‹ mortem, › et ‹ verbum» significat. HUETIUS. si vita quidem ejus unius diei fuerit propter c generationis nostræ mysterium, super qua unus quisque nascens usurpare potest quod in psaluro quinquagesimo ait David his verbis: Quoniam in iniquitatibus conceptus sum, et in peccatis concepit me mater mea; › at in regencratione per la vacrum, quicunque generatus fuerit superne ex aqua et spiritu, mundus erit a sordibus, et, ut audácter loquar, mundus per speculum et in anigua:c sr; verum in alia regeneratione, ‹ cum sederit Filius hominis in throno majestatis suæ *;» quicunque ad hanc in Christo regenerationem pervenerit, mun dissimus erit a sordibus facie ad faciem ",» cum et ipse hanc regenerationem per lavacrum regene rationis fuerit adeptus. Sin lavacrum illud animo intelligere vis, vide quomodo Joaunes • baptizans in aqua in penitentiam ",» de Servatore dicit " Ipse vos baptizabit in Spiritu sancto et igni. › In regeneratione ergo per lavacrum cum Christo sc pului sumus; «consepulti enim sumus cum illo per baptismum, › juxta Apostolum”. In lavacri autem regeneratione per ignem, et Spiritum ", corpori gloriæ Christi, sedenti super sedem majestatis suæ, nos quoque, sedentes super duodecim thronos, con formes efficimur; si modo omnibus quacunque tandem ratione, sed præcipue per lavacrum relictis, te fuerimus secuti. Tunc autem cum sederit Fi lius hominis in sede majestatis suæ ", explicabi tur prophetia dicens **: Dixit Dominus Domino meo Sede a dextris meis, donec ponam inimicos tuos scabellum pedum tuorum;» et illud ": «Opor tet illum regnare, donec ponat omnes inimicos sub pedibus ejus,› donec ‹ novissima inimica destruatur mors;» qua destructa jam non amplius ante fa ciem eorum erit mors, qui salutem adipiscuntur; sed sola vita quæ creditur: nam cum ante faciem mors est, vita propter illam ab iis non creditur, qui in mortis potestate sunt; at morte destru cla, vita ab omnibus creditur. In lege autem secundum quod ait David ex persona omnium nascentium ex carne et sanguine: Quoniam in iniquita tibus conceptus sum, et in delictis concepit me mater mea. Secundum regenerationem autem baptisma tis, omnis quidem est mundus a sorde, qui renatus fuerit ex aqua et spiritu: ut audacter autem dicam, mundus est per speculum in ænigmate. › Secundum tertiam autem regenerationem, quando sederit Fi lius hominis in sede gloriæ suæ, omnis qui in illam regenerationem venerit quæ est in Christo, mundis simus erit a sorde, et facie in faciem videbit, et ipse per lavacrum regenerationis veniens ad ipsam rege nerationem. Si autem vis intelligere illud lavacrum, intellige quomodo Joannes, in aqua baptizans in pœnitentiam, › dicit de Salvatore, quoniam Ipse vos baptizabit in Spiritu sancto et in igne. In ista ergo regeneratione baptismatis consepulti sumus Christo secundum Apostolum per baptismum: in illius autein regeneratione baptismatis, quod erit in Spiritu et in igne, conformes efficienur corpori gloriæ Christi sedentis in sede gloriæ suæ, et ipsi sedentes super duodecim thronos, si tamen relinquentes omnia, secundum utramque interpretationem superius factam, magis autem juxta secundam, secuti sumus Chri stum. Tunc autem cum Filius hominis sederit in sede gloriæ suæ, implebitur prophetia quæ dicit Dixit Dominus Domino meo: Sede a dextris meis, donec ponam inimicos tuos scabellum pedum tuorum; > et: Tunc oportet eum regnare, donec ponat Deus omnes inimicos suos sub pedibus suis, donec novissima inimica mors destruatur. Qua destructa, jam nou erit mors ante faciem salvatorum, sed sola credita Job 4, 5. Psal. L, 7. ] Cor. xi, 12. tm, 11. o ibid.”Rom. vi,4.”³Philip. 11, 21. Codex Regius, Anglicanus, Alludit ad Habac. 1, 5: • Ante fa cien ejus ibit, Symmachus, et llieronymus Matth. XIX, 28. [ Cor.xi, 12.» Matth. Matth. xix, 28. ot Psal. cix, 1. Cor. xv, 25, 26, vertunt, c mors;» Aquila, e pestis;» Jonathan, angelus mortis;, LXX autem quemadmodum et Theodo tio, et Arabs. nempe, pro punctorum varieta te, ‹ mortem, › et ‹ verbum» significat. HUETIUS.

καὶ εἰσὶν ἔσχατοι [οὐδὲν ἧττον διαμένοντες] «ἔσχατοι,» οἱ πολλῷ ὑποδεέστερον βιοῦντες τῶν ἀπὸ τῆς ἐκκλησίας χρηματιζόντων . Μετὰ ταῦτα ἐπίστησον εἰ δύνασαι τὸ τῶν ἀγγέλων γένος πρῶτον ὡς τιμι[ώτερ]ον λέγειν εἶναι τοῦ τῶν ἀνθρώπων γένο[υς νομιζο]μένων ἐσχάτων. καὶ γὰρ ὡς ἐν τῷ Ἰὼβ γέγραπται· «ὅτε ἐγεννήθησαν ἄστρα, ᾔνεσαν τὸν θεὸν πάντες οἱ ἄγγελοι αὐτοῦ», ὡς πρεσβύτεροι καὶ τιμιώτεροι οὐ μόνον τοῦ ἀνθρώπου, ἀλλὰ καὶ πάσης τῆς μετ’ αὐτοὺς κοσμοποιίας. [καὶ οὕτως ἄν τις] τολμήσαι ἀποφήνασθαι ὅτι πολλοὶ μὲν ἀγγέλων «οἳ πρῶτοι» ἦσαν ἀνθρώπων γίνονταί τινων ἀνθρώπων «ἔσχατοι,» πολλοὶ δὲ καὶ τῶν ἀνθρώπων «οἳ ἔσχατοι» τῇ φύσει τυγχάνουσι τῶν ἀγγέλων γίνονται διὰ τὸν βίον καὶ τὸν τοῦ θεοῦ λόγον τινῶν ἀγγέλων [ἐν πρώτοις μὲν τεταγμένων, γενομένων δὲ ἔκ τινων αἰτιῶν ἐσχάτων] «πρῶτοι.» παραλαβὼν δὲ εἰς τοῦτο ἀπό τε τῆς [Πέτρου] πρώτης ἐπιστολῆς καὶ τῆς Παύλου πρὸς Κορινθίους προτέρας ῥητὰ προσαχθήσῃ ὡς ὑγιῶς εἰρημένῳ τῷ λόγῳ. λέγει γὰρ ὁ μὲν Πέτρος·

καὶ εἰσὶν ἔσχατοι [οὐδὲν ἧττον διαμένοντες] «ἔσχατοι,» οἱ πολλῷ ὑποδεέστερον βιοῦντες τῶν ἀπὸ τῆς ἐκκλησίας χρηματιζόντων . Μετὰ ταῦτα ἐπίστησον εἰ δύνασαι τὸ τῶν ἀγγέλων γένος πρῶτον ὡς τιμι[ώτερ]ον λέγειν εἶναι τοῦ τῶν ἀνθρώπων γένο[υς νομιζο]μένων ἐσχάτων. καὶ γὰρ ὡς ἐν τῷ Ἰὼβ γέγραπται· «ὅτε ἐγεννήθησαν ἄστρα, ᾔνεσαν τὸν θεὸν πάντες οἱ ἄγγελοι αὐτοῦ», ὡς πρεσβύτεροι καὶ τιμιώτεροι οὐ μόνον τοῦ ἀνθρώπου, ἀλλὰ καὶ πάσης τῆς μετ’ αὐτοὺς κοσμοποιίας. [καὶ οὕτως ἄν τις] τολμήσαι ἀποφήνασθαι ὅτι πολλοὶ μὲν ἀγγέλων «οἳ πρῶτοι» ἦσαν ἀνθρώπων γίνονταί τινων ἀνθρώπων «ἔσχατοι,» πολλοὶ δὲ καὶ τῶν ἀνθρώπων «οἳ ἔσχατοι» τῇ φύσει τυγχάνουσι τῶν ἀγγέλων γίνονται διὰ τὸν βίον καὶ τὸν τοῦ θεοῦ λόγον τινῶν ἀγγέλων [ἐν πρώτοις μὲν τεταγμένων, γενομένων δὲ ἔκ τινων αἰτιῶν ἐσχάτων] «πρῶτοι.» παραλαβὼν δὲ εἰς τοῦτο ἀπό τε τῆς [Πέτρου] πρώτης ἐπιστολῆς καὶ τῆς Παύλου πρὸς Κορινθίους προτέρας ῥητὰ προσαχθήσῃ ὡς ὑγιῶς εἰρημένῳ τῷ λόγῳ. λέγει γὰρ ὁ μὲν Πέτρος·

καὶ γὰρ οἱ μὲν ἐν γῇ τῶν οὐρανίων «ἔσχατοι,» οἱ δὲ ἐν οὐρανῷ τῶν ἐν γῇ «πρῶτοι.» καὶ γίνονται «πολλοὶ» μὲν τῶν οὐρανίων καὶ πρώτων «ἔσχατοι,» «εἰς κρίσιν μεγάλης ἡμέρας δεσμοῖς ἀϊδίοις ἐν ζόφῳ» τηρούμενοι· πολλοὶ δὲ τῶν ἐσχάτων καὶ ἐπὶ γῆς γένεσιν ἀνειληφότων ἀναβαίνοντες, ὥστε τεθαρρηκότως λέγειν· «ἡμῶν δὲ τὸ πολίτευμα ἐν οὐρανοῖς ὑπάρχει», [πρῶτοι γίνονται]. καὶ αὐτός γε ὁ ὡς ἀστραπὴ «ἐκ τοῦ οὐρανοῦ» πεσὼν πρῶτος ἦν, ἡνίκα περιεπάτει «ἐν πάσαις ταῖς ὁδοῖς αὐτοῦ» ἄμωμος, ἕως εὑρέθη ἀνομία ἐν αὐτῷ καὶ γέγονεν ἔσχατος εἰς ᾅδου καταβάς, ὡς τοὺς ἰδόντας αὐτὸν θαυμάζειν ἐπ’ αὐτῷ καὶ λέγειν· «καὶ σὺ ἑάλως ὥσπερ καὶ ἡμεῖς, ἐν ἡμῖν δὲ κατελογίσθης. κατέβη εἰς ᾅδου ἡ δόξα σου, ἡ πολλὴ εὐφροσύνη σου». οὕτω δὲ καὶ ἔσχατος ἦν πᾶς καὶ ἀνόητος καὶ ἀπειθής, δουλεύων «ἐπιθυμίαις καὶ ἡδοναῖς ποικίλαις, ἐν κακίᾳ καὶ φθόνῳ» διάγων, στυγητὸς καὶ μισῶν, ἀλλὰ γέγονε πρῶτος, «ὅτε ἡ χρηστότης καὶ ἡ φιλανθρωπία ἐπεφάνη τοῦ σωτῆρος ἡμῶν θεοῦ» «διὰ λουτροῦ παλιγγενεσίας καὶ ἀνακαινώσεως πνεύματος ἁγίου», καὶ ἐδέξατο τὸν εἰπόντα· «ὁ δεχόμενος ἐμὲ δέχεται τὸν ἀποστείλαντά με».

καὶ γὰρ οἱ μὲν ἐν γῇ τῶν οὐρανίων «ἔσχατοι,» οἱ δὲ ἐν οὐρανῷ τῶν ἐν γῇ «πρῶτοι.» καὶ γίνονται «πολλοὶ» μὲν τῶν οὐρανίων καὶ πρώτων «ἔσχατοι,» «εἰς κρίσιν μεγάλης ἡμέρας δεσμοῖς ἀϊδίοις ἐν ζόφῳ» τηρούμενοι· πολλοὶ δὲ τῶν ἐσχάτων καὶ ἐπὶ γῆς γένεσιν ἀνειληφότων ἀναβαίνοντες, ὥστε τεθαρρηκότως λέγειν· «ἡμῶν δὲ τὸ πολίτευμα ἐν οὐρανοῖς ὑπάρχει», [πρῶτοι γίνονται]. καὶ αὐτός γε ὁ ὡς ἀστραπὴ «ἐκ τοῦ οὐρανοῦ» πεσὼν πρῶτος ἦν, ἡνίκα περιεπάτει «ἐν πάσαις ταῖς ὁδοῖς αὐτοῦ» ἄμωμος, ἕως εὑρέθη ἀνομία ἐν αὐτῷ καὶ γέγονεν ἔσχατος εἰς ᾅδου καταβάς, ὡς τοὺς ἰδόντας αὐτὸν θαυμάζειν ἐπ’ αὐτῷ καὶ λέγειν· «καὶ σὺ ἑάλως ὥσπερ καὶ ἡμεῖς, ἐν ἡμῖν δὲ κατελογίσθης. κατέβη εἰς ᾅδου ἡ δόξα σου, ἡ πολλὴ εὐφροσύνη σου». οὕτω δὲ καὶ ἔσχατος ἦν πᾶς καὶ ἀνόητος καὶ ἀπειθής, δουλεύων «ἐπιθυμίαις καὶ ἡδοναῖς ποικίλαις, ἐν κακίᾳ καὶ φθόνῳ» διάγων, στυγητὸς καὶ μισῶν, ἀλλὰ γέγονε πρῶτος, «ὅτε ἡ χρηστότης καὶ ἡ φιλανθρωπία ἐπεφάνη τοῦ σωτῆρος ἡμῶν θεοῦ» «διὰ λουτροῦ παλιγγενεσίας καὶ ἀνακαινώσεως πνεύματος ἁγίου», καὶ ἐδέξατο τὸν εἰπόντα· «ὁ δεχόμενος ἐμὲ δέχεται τὸν ἀποστείλαντά με».

θεῷ δὲ εὐξάμενοι καὶ ἐπικαλεσάμενοι «τὸ ὄνομα τοῦ κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ [Χριστοῦ]» ἐκθώμεθα τὴν παραβολὴν καὶ ἴδωμεν, τίνα ἡμῖν ἐξετάσαι καὶ εἰπεῖν εἰς αὐτὴν ἢ καὶ ὑπαγορεῦσαι δοθήσεται· ἔχει δὲ οὕτω. «Ὁμοία ἐστὶν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἀνθρώπῳ οἰκοδεσπότῃ, ὅστις ἐξῆλθεν ἅμα πρωὶ̈ μισθώσασθαι ἐργάτας» καὶ τὰ ἑξῆς ἕως τοῦ «πολλοὶ γάρ εἰσι κλητοὶ ὀλίγοι δὲ ἐκλεκτοί.» [, ] Δύναται μὲν οὖν ἡ πᾶσα παραβολὴ διὰ τοῦτο παρειλῆφθαι, εἰς τὸ μαθεῖν ἡμᾶς πῶς «οἱ ἔσχατοι» ἐλθόντες εἰς τὸ ἔργον ὡσεὶ πρῶτοι κληθέντες τὸν μισθὸν ἔλαβον «πρῶτοι,» καὶ τίνα τρόπον οἱ «πρῶτοι» κληθέντες ἐν ἐσχάτῃ χώρᾳ παρὰ τῷ οἰκοδεσπότῃ ἐτάχθησαν, διὸ καὶ τελευταῖοι τὸν μισθὸν ἀπειλήφασι.

θεῷ δὲ εὐξάμενοι καὶ ἐπικαλεσάμενοι «τὸ ὄνομα τοῦ κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ [Χριστοῦ]» ἐκθώμεθα τὴν παραβολὴν καὶ ἴδωμεν, τίνα ἡμῖν ἐξετάσαι καὶ εἰπεῖν εἰς αὐτὴν ἢ καὶ ὑπαγορεῦσαι δοθήσεται· ἔχει δὲ οὕτω. «Ὁμοία ἐστὶν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἀνθρώπῳ οἰκοδεσπότῃ, ὅστις ἐξῆλθεν ἅμα πρωὶ̈ μισθώσασθαι ἐργάτας» καὶ τὰ ἑξῆς ἕως τοῦ «πολλοὶ γάρ εἰσι κλητοὶ ὀλίγοι δὲ ἐκλεκτοί.» [, ] Δύναται μὲν οὖν ἡ πᾶσα παραβολὴ διὰ τοῦτο παρειλῆφθαι, εἰς τὸ μαθεῖν ἡμᾶς πῶς «οἱ ἔσχατοι» ἐλθόντες εἰς τὸ ἔργον ὡσεὶ πρῶτοι κληθέντες τὸν μισθὸν ἔλαβον «πρῶτοι,» καὶ τίνα τρόπον οἱ «πρῶτοι» κληθέντες ἐν ἐσχάτῃ χώρᾳ παρὰ τῷ οἰκοδεσπότῃ ἐτάχθησαν, διὸ καὶ τελευταῖοι τὸν μισθὸν ἀπειλήφασι.

ἐξετάσει δὲ ὁ δυνάμενος τὴν αἰτίαν τοῦ «πρωὶ̈ μισθώσασθαί» τινας «ἐργάτας εἰς τὸν ἀμπελῶνα,» καὶ μετὰ τοῦτο οὐ περὶ δευτέραν μὲν «περὶ τρίτην» δὲ «ὥραν ἄλλους,» καὶ ἑξῆς ταύτῃ οὐ περὶ τετάρτην ἢ πέμπτην ἀλλὰ «περὶ ἕκτην,» εἶτα μετὰ τοῦτο [οὐ περὶ ἑβδόμην ἢ ὀγδόην, ἀλλὰ περὶ «ἐννάτην,» εἶτα ἐπὶ τέλει οὐ περὶ δεκάτην, ἀλλὰ] «περὶ τὴν ἑνδεκάτην.» ὀφείλει γάρ τις λόγος εἶναι ἄξιος Ἰησοῦ [τοῦ] εἰς τὸν μετὰ τὸν ἑωθινὸν καιρὸν τρία ἴσα διαστήματα τρίτης καὶ ἕκτης καὶ ἐννάτης ὥρας, καὶ μετ’ αὐτὸν ἔλαττον διάστημα τῶν «περὶ τὴν ἑνδεκάτην» ἑστώτων, ὁπόσον ἦν διάστημα ἀπὸ τοῦ «ἅμα πρωὶ̈ «ἐπὶ τὴν τρίτην. οὐ παρέργως δὲ προσεκτέον καὶ τῷ συμπεφωνηκέναι μὲν τὸν οἰκοδεσπότην τοῖς «ἅμα» τῇ ἕῳ παραληφθεῖσι τὸ «ἀνὰ δηνάριον,» οὓς «ἀπέστειλεν εἰς τὸν ἀμπελῶνα αὐτοῦ,» τοῖς δὲ «περὶ» τὴν «τρίτην» κληθεῖσιν οὐ τεταγμένως τὸν μισθὸν ὠνομακέναι, ἀλλὰ τὸ «ὃ ἂν ᾖ δίκαιον δώσω ὑμῖν.» προσεκτέον δὲ ὅτι ὡσαύτως ἐποίησε τοῖς «περὶ» τὴν «ἕκτην καὶ ἐννάτην ὥραν» κληθεῖσι, καὶ ὅτι τοῖς «περὶ τὴν ἑνδεκάτην» εἶπεν ἀπολογησαμένοις περὶ τῆς δι’ ὅλης ἡμέρας ἀργίας τὸ «ὑπάγετε καὶ ὑμεῖς εἰς τὸν ἀμπελῶνα,» ἀλλὰ καὶ [ὅτι] ὡς ἔξω τοῦ ἀμπελῶνος γενόμενος καὶ εὑρὼν ἐκεῖ τοὺς «ἐργάτας,» τοὺς μὲν πρώτους ἀποστέλλει «εἰς τὸν ἀμπελῶνα,» τοῖς δὲ δευτέροις φησίν· «ὑπάγετε καὶ ὑμεῖς εἰς τὸν ἀμπελῶνα,» ὁμοίως δὲ τὴν αὐτὴν λέξιν καὶ τοῖς [περὶ] «τὴν ἑνδεκάτην» κεκλημένοις· «ὑπάγετε καὶ ὑμεῖς εἰς τὸν ἀμπελῶνα.» ὁ δὲ δυνάμενος κατανοησάτω τίς ἡ ἀγορά, ἐν ᾗ «ἑστῶτας» τοὺς ἀργοὺς «εὗρε» τοὺς δευτέρους «ἐξελθὼν» ὁ οἰκοδεσπότης.

ἐξετάσει δὲ ὁ δυνάμενος τὴν αἰτίαν τοῦ «πρωὶ̈ μισθώσασθαί» τινας «ἐργάτας εἰς τὸν ἀμπελῶνα,» καὶ μετὰ τοῦτο οὐ περὶ δευτέραν μὲν «περὶ τρίτην» δὲ «ὥραν ἄλλους,» καὶ ἑξῆς ταύτῃ οὐ περὶ τετάρτην ἢ πέμπτην ἀλλὰ «περὶ ἕκτην,» εἶτα μετὰ τοῦτο [οὐ περὶ ἑβδόμην ἢ ὀγδόην, ἀλλὰ περὶ «ἐννάτην,» εἶτα ἐπὶ τέλει οὐ περὶ δεκάτην, ἀλλὰ] «περὶ τὴν ἑνδεκάτην.» ὀφείλει γάρ τις λόγος εἶναι ἄξιος Ἰησοῦ [τοῦ] εἰς τὸν μετὰ τὸν ἑωθινὸν καιρὸν τρία ἴσα διαστήματα τρίτης καὶ ἕκτης καὶ ἐννάτης ὥρας, καὶ μετ’ αὐτὸν ἔλαττον διάστημα τῶν «περὶ τὴν ἑνδεκάτην» ἑστώτων, ὁπόσον ἦν διάστημα ἀπὸ τοῦ «ἅμα πρωὶ̈ «ἐπὶ τὴν τρίτην. οὐ παρέργως δὲ προσεκτέον καὶ τῷ συμπεφωνηκέναι μὲν τὸν οἰκοδεσπότην τοῖς «ἅμα» τῇ ἕῳ παραληφθεῖσι τὸ «ἀνὰ δηνάριον,» οὓς «ἀπέστειλεν εἰς τὸν ἀμπελῶνα αὐτοῦ,» τοῖς δὲ «περὶ» τὴν «τρίτην» κληθεῖσιν οὐ τεταγμένως τὸν μισθὸν ὠνομακέναι, ἀλλὰ τὸ «ὃ ἂν ᾖ δίκαιον δώσω ὑμῖν.» προσεκτέον δὲ ὅτι ὡσαύτως ἐποίησε τοῖς «περὶ» τὴν «ἕκτην καὶ ἐννάτην ὥραν» κληθεῖσι, καὶ ὅτι τοῖς «περὶ τὴν ἑνδεκάτην» εἶπεν ἀπολογησαμένοις περὶ τῆς δι’ ὅλης ἡμέρας ἀργίας τὸ «ὑπάγετε καὶ ὑμεῖς εἰς τὸν ἀμπελῶνα,» ἀλλὰ καὶ [ὅτι] ὡς ἔξω τοῦ ἀμπελῶνος γενόμενος καὶ εὑρὼν ἐκεῖ τοὺς «ἐργάτας,» τοὺς μὲν πρώτους ἀποστέλλει «εἰς τὸν ἀμπελῶνα,» τοῖς δὲ δευτέροις φησίν· «ὑπάγετε καὶ ὑμεῖς εἰς τὸν ἀμπελῶνα,» ὁμοίως δὲ τὴν αὐτὴν λέξιν καὶ τοῖς [περὶ] «τὴν ἑνδεκάτην» κεκλημένοις· «ὑπάγετε καὶ ὑμεῖς εἰς τὸν ἀμπελῶνα.» ὁ δὲ δυνάμενος κατανοησάτω τίς ἡ ἀγορά, ἐν ᾗ «ἑστῶτας» τοὺς ἀργοὺς «εὗρε» τοὺς δευτέρους «ἐξελθὼν» ὁ οἰκοδεσπότης.

ἐξετάσει δὲ ὁ δυνάμενος τὴν αἰτίαν τοῦ «πρωὶ̈ μισθώσασθαί» τινας «ἐργάτας εἰς τὸν ἀμπελῶνα,» καὶ μετὰ τοῦτο οὐ περὶ δευτέραν μὲν «περὶ τρίτην» δὲ «ὥραν ἄλλους,» καὶ ἑξῆς ταύτῃ οὐ περὶ τετάρτην ἢ πέμπτην ἀλλὰ «περὶ ἕκτην,» εἶτα μετὰ τοῦτο [οὐ περὶ ἑβδόμην ἢ ὀγδόην, ἀλλὰ περὶ «ἐννάτην,» εἶτα ἐπὶ τέλει οὐ περὶ δεκάτην, ἀλλὰ] «περὶ τὴν ἑνδεκάτην.» ὀφείλει γάρ τις λόγος εἶναι ἄξιος Ἰησοῦ [τοῦ] εἰς τὸν μετὰ τὸν ἑωθινὸν καιρὸν τρία ἴσα διαστήματα τρίτης καὶ ἕκτης καὶ ἐννάτης ὥρας, καὶ μετ’ αὐτὸν ἔλαττον διάστημα τῶν «περὶ τὴν ἑνδεκάτην» ἑστώτων, ὁπόσον ἦν διάστημα ἀπὸ τοῦ «ἅμα πρωὶ̈ «ἐπὶ τὴν τρίτην. οὐ παρέργως δὲ προσεκτέον καὶ τῷ συμπεφωνηκέναι μὲν τὸν οἰκοδεσπότην τοῖς «ἅμα» τῇ ἕῳ παραληφθεῖσι τὸ «ἀνὰ δηνάριον,» οὓς «ἀπέστειλεν εἰς τὸν ἀμπελῶνα αὐτοῦ,» τοῖς δὲ «περὶ» τὴν «τρίτην» κληθεῖσιν οὐ τεταγμένως τὸν μισθὸν ὠνομακέναι, ἀλλὰ τὸ «ὃ ἂν ᾖ δίκαιον δώσω ὑμῖν.» προσεκτέον δὲ ὅτι ὡσαύτως ἐποίησε τοῖς «περὶ» τὴν «ἕκτην καὶ ἐννάτην ὥραν» κληθεῖσι, καὶ ὅτι τοῖς «περὶ τὴν ἑνδεκάτην» εἶπεν ἀπολογησαμένοις περὶ τῆς δι’ ὅλης ἡμέρας ἀργίας τὸ «ὑπάγετε καὶ ὑμεῖς εἰς τὸν ἀμπελῶνα,» ἀλλὰ καὶ [ὅτι] ὡς ἔξω τοῦ ἀμπελῶνος γενόμενος καὶ εὑρὼν ἐκεῖ τοὺς «ἐργάτας,» τοὺς μὲν πρώτους ἀποστέλλει «εἰς τὸν ἀμπελῶνα,» τοῖς δὲ δευτέροις φησίν· «ὑπάγετε καὶ ὑμεῖς εἰς τὸν ἀμπελῶνα,» ὁμοίως δὲ τὴν αὐτὴν λέξιν καὶ τοῖς [περὶ] «τὴν ἑνδεκάτην» κεκλημένοις· «ὑπάγετε καὶ ὑμεῖς εἰς τὸν ἀμπελῶνα.» ὁ δὲ δυνάμενος κατανοησάτω τίς ἡ ἀγορά, ἐν ᾗ «ἑστῶτας» τοὺς ἀργοὺς «εὗρε» τοὺς δευτέρους «ἐξελθὼν» ὁ οἰκοδεσπότης.

μὴ βλέποντες βλέψωσι, καὶ οἱ βλέποντες, Ἰσραήλ • τυφλοί γένωνται, διὰ τὴν ἀπιστίαν, ὁ μὲν προσή λυτος ἡμεῖς λαὸς γεγόναμεν ἄνω ἄνω καὶ πρῶτοι· ὁ δὲ πρὸ ἡμῶν Ἰσραὴλ ὁ πρῶτος γέγονεν ἔσχατος, καὶ κάτω κάτω. Οὕτω δὲ δύναται νοεῖσθαι καὶ τό· . Ε: τις θέλει πρῶτος εἶναι, ἔσται πάντων ἔσχατος, ὡς εἰ ἔλεγεν· Ἐπεὶ νῦν τὰ πρωτεῖα λαμβάνουσιν οἱ ἀπὸ τῶν ἐθνῶν εἰς ἐμὲ πιστεύοντες, ἔσχατοι νομιζόμενοι ἐν τῷ Ἰσραήλ· ἔσχατοι δὲ κρίνονται παρὰ τῷ Θεῷ ὅλος ὁ λαὸς τῶν ἀπιστησάντων ἐν Ἰσραήλ, καν νομίσ ζωνται διὰ τὸν χρόνον εἶναι πρῶτοι· εἴ τις βούλεται τὸ ἀληθινὸν πρῶτον ἀναλαβεῖν, γενέσθω ἐν τοῖς ὑπὸ τοῦ νῦν Ἰσραὴλ ἐσχάτοις εἶναι νενομισμένοις· ὅσον γὰρ μένει ἐν τοῖς οἰομένοις εἶναι πρώτοις, τῶν μὲν πρωτείων ἐπὶ τὰ ἔθνη μεταβεβηκότων ἀποπεσείται, ἐν δὲ ἐσχάτοις ἀριθμηθήσεται· καὶ γὰρ οἱ μὲν ἀπὸ τῶν ἐθνῶν κεφαλή (2) διὰ τὴν πίστιν γίνονται· ὁ δὲ ἄπιστος Ἰσραὴλ διὰ τὴν ἀπιστίαν οὐρά. Κατὰ τοῦτον τὸν λόγον πολλοὶ μὲν, οὐ πάντες δὲ, ἔσονται ἐκ πρώ των ἔσχατοι· καὶ πάλιν πολλοὶ μὲν τῶν ἐσχάτων ἔσονται πρῶτοι. Οὐ μὴν εἴ τις ἔσχατος προσελήλυθε, τοῖς ἀπὸ τῶν ἐθνῶν πιστεύουσι συναριθμεῖσθαι δι κῶν, οὕτως ἐν πρώτοις λογισθήσεται· εἰσὶ γὰρ καὶ πρῶτοι πρῶτοι, ὡς οἱ τοῦ Χριστοῦ ἀπόστολοι, Ισραη λίται τυγχάνοντες, καὶ ἐκ σπέρματος Αβραάμ καὶ εἰσὶν ἔσχατοι ἔσχατοι, οἱ πολλῶν ὑποδεέστερον βιοῦντες τῶν ἀπὸ τῆς Ἐκκλησίας χρηματιζόν κρῖμα τῷ κόσμῳ ἐπιδημήσαντος, ἵνα τὰ ἔθνη « των. Μετὰ ταῦτα ἐπίστησον εἰ δύνασαι τὸ τῶν ἀγγέλων γένος πρῶτον, ὡς τίμιον, λέγων (5) εἶναι τοῦ τῶν ἀνθρώπων γενομένων ἐσχάτων· καὶ γὰρ, ὡς ἐν τῷ Ἰὼβ γέγραπται· ι Οτε ἐγεννήθησαν ἄστρα, ήνεσαν τὸν Θεὸν πάντες ἄγγελοι αὐτοῦ, ὡς πρεσβύτεροι καὶ τιμιώτεροι οὐ μόνον τοῦ ἀνθρώπου, ἀλλὰ καὶ πάν οι ORIGENIS B ilii autem propter incredulitatem, cum primi essent, A c a bona oliva excisi, postremi facti sunt . Etenim ". propter adventum Christi, qui in judicium in hunc mundum venit, ut qui non vident (gentes sci- licet videant; et qui vident (nenpe Israelite, propter incredulitatem) cæci fiant ", nos certe qui populus advena sumus, evecti ad suprema primi evasimus; Israel vero, qui ante nos primus erat, postremus effectus, et in ultimum locum reje- ctus est. Eodem quoque sensu venire potest et illud : • Si quis vult primus esse, erit omnium novissimus; › ac si dixisset: Quandoquidem qui e gentibus fidem meam amplectuntur, cum postre- mum in Israel locum tencre credantur, nunc pri- mas ferunt; postremi autem habentur apud Deum quicunque ex Israelitis fidem respuerunt, etiamsi ratione temporis primi esse credantur; si quis ve rum primatum consequi studet, inter eos collocetur qui ab Israel qui nunc ést, infimi esse creduntur : quandiu enim inter eos qui primos se esse putant, permanet, primatu ad gentes translato excidet, et Inter postremos recensebitur. Gentiles enim pro- pter fidem caput efficiuntur; at incredulus Israel, propter incredulitatem, cauda. Juxta hanc ratio- nem, plurimi quidem, at non omines, ex primis pos 'stremi fient; et multi rursum ex ultimis primi eva- dent. Nec vero si quis inter gentiles fidem ample- xos annumerari visus, postremus Christum profes- sus est, idcirco inter primos computabitur; primi siquidem nonnulli primi remanent, velut apostoli Christi, qui Israelitæ sunt, et ex semine Abrahami oriundi; et postremi aliqui, postremi esse non desinunt, qui deteriore: agunt vitam, quam multi qui Ecclesiæ nomen dederunt. pote majori honore dignum, primum esse ac præ- stantissimum, præ hominum, qui postremi sunt, genere, dicere possis. Quemadmodum enim in Job scriptum est " : • Quando facta sunt astra, lauda- verunt Deum omnes angeli ejus,› quasi non ho- VETUS INTERPRETATIO. humilientur et pusillanimes fiant, quasi minus aliquid prioribus possidentes, pro eo quod Christianitatis dogmata novissimi receperunt. Habet etiam alterum intellectum, ut sint quidem primi Israelitæ, qui facti sunt novissimi propter infidelitatem suam, et proditionem in Christo: gentes autem novissimi facti sunt primi: si tamen permanserint in fide, non alta sapientes, sed humilibus consentientes, et sic communicantes radici patriarcharum, et pinguedini verbi patrum in qua plantati fuerint secundum propositum spiritalis legis, et secundum voluntatem prophetarum: si tamen et ipsi intelligantur spiritaliter sicut lex, illis videlicet a bona oliva propter infidelitatem præci is. Christo enim in judicio veniente in istum mundum, ut gentes quæ non videbant viderent, Israelitæ autem videntes ut propter fnfidelitatem fierent caci, nos proselyti ascendentes per fidem facti sumus sursum et primi; Israelitæ autem qui fuerunt priores, sunt facti novissimi per infidelitatem cadentes. Sic intelligitur et quod ait: Si quis vult primus esse, erit novissimus, tanquam si dicat: Quoniam nunc primatum accipient qui ex gentibus credunt in me, qui existimantur novissimi esse apnd Israelitas: novissimi autem judi- rabuntur a Deo omnes Israelite, etsi videntur propter tempora primi. Si quis ergo vult fieri vere primus, fiat in istis qui nunc novissimi existimantur ab Israelitis. Quicunque autem voluerit esse in illis qui primi esse videntur, primatu ad gentes translato, computabitur inter novissimos. Vide autem caule quid loquatur sermo. • Multi, inquit, erunt primi novissimi. Non omnes primi erunt novissimi, nec omnes novissimi erunt primi. Sunt enim qui primi fuerunt, et nihilominus permanent primi, sicut apostoli Christi qui Israelitæ fuerunt de semine Abrahæ, qui etiam nunc primi habentur : et sunt no- rissimi nihilominus permanentes, qui male tractant de populo Christiano, et videntur de Ecclesia esse tumn sint. qui novissimi præ angelis esse videntur. Nam sicut scriptum est in Job: Quando facta sunt stellæ, Rom. x1, 24. Joan. 1x, 59. Marc. ix, 51. Job xxxviji, 7. Wymus, Remigius. terpretatione. 27. Jam vero considera an angelorum genus, ut- C 27. Adhuc autem vide si potes dicere primum genus esse angelorum, quasi honorabilius hominibus (2) Οἱ μὲν ἀπὸ τῶν ἐθνῶν κεφαλή, etc. Hiero- (5) Λέγων, etc. Legendum λέγειν, ex veteri in

Ἐπεὶ δὲ διάφοροί εἰσι παραβολαὶ ὀνομάζουσαι ἀμπελῶνα, ζητηθείη ἂν πότερον κατὰ διαφόρων πραγμάτων καθ’ ἕκαστον ὁ ἀμπελὼν παραλαμβάνεται ἢ κατὰ τοῦ αὐτοῦ πράγματος. ἐγὼ νομίζω δεῖν ἐξετάσαι [καὶ] διὰ τί οὐ πρὸς πάντας τοὺς ἐλθόντας πρώτους καὶ νομίζοντας «ὅτι πλέον λήψονται» καὶ γογγύσαντας «κατὰ τοῦ οἰκοδεσπότου» ἀπεκρίνατο ὁ οἰκοδεσπότης, ἀλλ’ «ἑνὶ» μόνῳ «εἶπεν αὐτῶν» τὸ «ἑταῖρε, οὐκ ἀδικῶ σε· οὐχὶ δηναρίου συνεφώνησάς μοι;» καί· «θέλω τούτῳ τῷ ἐσχάτῳ δοῦναι ὡς καὶ σοί.» ὅτι μὲν οὖν ταῦτα καὶ τὰ τούτοις παραπλήσια ἐπιδέχεται ἡ ἐκκειμένη παραβολὴ ἃ ζητήσαι τις ἂν εἰς «αὐτήν,» διαβεβαιωσαίμην ἄν· ὅτι δὲ οὐκ ἔστιν κατ’ ἀξίαν εἰπεῖν εἰς τὴν παραβολὴν ἄλλον ἢ τὸν φήσαντα ἂν μετὰ τοῦ ἀληθεύειν τὸ «ἡμεῖς δὲ νοῦν Χριστοῦ ἔχομεν», καὶ τοῦτο θαρρῶν ἀποφανοῦμαι. «τίς» οὖν ἄρα «ἔγνω» τὸν ἐν τῇ παραβολῇ ταύτῃ «νοῦν Χριστοῦ» ἢ ὁ ἐμπαρασχὼν ἑαυτὸν τῷ παρακλήτῳ, περὶ οὗ φησιν ὁ σωτὴρ ὅτι «ἐκεῖνος ὑμᾶς διδάξει πάντα καὶ ὑπομνήσει ὑμᾶς πάντα ὅσα εἶπον ὑμῖν»;

Ἐπεὶ δὲ διάφοροί εἰσι παραβολαὶ ὀνομάζουσαι ἀμπελῶνα, ζητηθείη ἂν πότερον κατὰ διαφόρων πραγμάτων καθ’ ἕκαστον ὁ ἀμπελὼν παραλαμβάνεται ἢ κατὰ τοῦ αὐτοῦ πράγματος. ἐγὼ νομίζω δεῖν ἐξετάσαι [καὶ] διὰ τί οὐ πρὸς πάντας τοὺς ἐλθόντας πρώτους καὶ νομίζοντας «ὅτι πλέον λήψονται» καὶ γογγύσαντας «κατὰ τοῦ οἰκοδεσπότου» ἀπεκρίνατο ὁ οἰκοδεσπότης, ἀλλ’ «ἑνὶ» μόνῳ «εἶπεν αὐτῶν» τὸ «ἑταῖρε, οὐκ ἀδικῶ σε· οὐχὶ δηναρίου συνεφώνησάς μοι;» καί· «θέλω τούτῳ τῷ ἐσχάτῳ δοῦναι ὡς καὶ σοί.» ὅτι μὲν οὖν ταῦτα καὶ τὰ τούτοις παραπλήσια ἐπιδέχεται ἡ ἐκκειμένη παραβολὴ ἃ ζητήσαι τις ἂν εἰς «αὐτήν,» διαβεβαιωσαίμην ἄν· ὅτι δὲ οὐκ ἔστιν κατ’ ἀξίαν εἰπεῖν εἰς τὴν παραβολὴν ἄλλον ἢ τὸν φήσαντα ἂν μετὰ τοῦ ἀληθεύειν τὸ «ἡμεῖς δὲ νοῦν Χριστοῦ ἔχομεν», καὶ τοῦτο θαρρῶν ἀποφανοῦμαι. «τίς» οὖν ἄρα «ἔγνω» τὸν ἐν τῇ παραβολῇ ταύτῃ «νοῦν Χριστοῦ» ἢ ὁ ἐμπαρασχὼν ἑαυτὸν τῷ παρακλήτῳ, περὶ οὗ φησιν ὁ σωτὴρ ὅτι «ἐκεῖνος ὑμᾶς διδάξει πάντα καὶ ὑπομνήσει ὑμᾶς πάντα ὅσα εἶπον ὑμῖν»;

εἰ δὲ εὐλόγως ὁ Ματθαῖος τὴν περὶ τῆς παραβολῆς διήγησιν ἀπεσιώπησε, δηλονότι κἂν ἐκ μέρους τις αὐτὴν νοῆσαι δυνηθῇ, τάχα μὲν εὐλόγως ἂν αἰνίξαιτό [τι] τῆς φαινομένης αὐτῷ διηγήσεως, οὐ μὴν πάντα τὰ ἀποκαλυπτόμενα αὐτῷ σαφηνίζων καὶ γραφῇ πιστεύων ἔξω κινδύνου τοῦ περὶ τῆς ἐκθέσεως τῶν μυστηρίων ἔσται. Φέρε οὖν ἡμεῖς, οἱ σφόδρα ἀπολειπόμενοι τοῦ κατὰ τὴν παραβολὴν βάθους τῶν πραγμάτων καὶ σφόδρα ὀλίγα εἰς αὐτὴν φανταζόμενοι, πῆ μὲν μετ’ εὐχῆς τινα ἐκ μέρους ἀποδῶμεν, τινὰ δὲ ἐπ’ ὀλίγον καὶ τῶν φαινομένων δείξαντες οὕτω παρέλθωμεν μετὰ τὸ εἰπεῖν καθηκόντως εἰς τὴν παραβολὴν καὶ ἐπὶ τὰ ἑξῆς αὐτῆς. [καὶ] πρῶτον τοίνυν ἴδωμεν τὰ περὶ τῆς ἐν τῇ ζητουμένῃ παραβολῇ ἡμέρας. καὶ ὅρα εἰ δυνάμεθα τὸν ὅλον ἐνεστῶτα αἰῶνα ἡμέραν τινὰ εἰπεῖν, μεγάλην μὲν ὡς πρὸς ἡμᾶς, μικρὰν δέ τινα καὶ ὀλιγοχρόνιον ὡς πρὸς τὴν τοῦ θεοῦ καὶ τοῦ Χριστοῦ καὶ τοῦ ἁγίου πνεύματος ζωήν. τάχα γὰρ καί τινων τῶν μακαρίων δυνάμεων καὶ ἐπαναβεβηκυιῶν, συγκρίσει τῶν πολλῶν γένους τῶν ὑποκάτω τῆς ἀρχικῆς τριάδος.

εἰ δὲ εὐλόγως ὁ Ματθαῖος τὴν περὶ τῆς παραβολῆς διήγησιν ἀπεσιώπησε, δηλονότι κἂν ἐκ μέρους τις αὐτὴν νοῆσαι δυνηθῇ, τάχα μὲν εὐλόγως ἂν αἰνίξαιτό [τι] τῆς φαινομένης αὐτῷ διηγήσεως, οὐ μὴν πάντα τὰ ἀποκαλυπτόμενα αὐτῷ σαφηνίζων καὶ γραφῇ πιστεύων ἔξω κινδύνου τοῦ περὶ τῆς ἐκθέσεως τῶν μυστηρίων ἔσται. Φέρε οὖν ἡμεῖς, οἱ σφόδρα ἀπολειπόμενοι τοῦ κατὰ τὴν παραβολὴν βάθους τῶν πραγμάτων καὶ σφόδρα ὀλίγα εἰς αὐτὴν φανταζόμενοι, πῆ μὲν μετ’ εὐχῆς τινα ἐκ μέρους ἀποδῶμεν, τινὰ δὲ ἐπ’ ὀλίγον καὶ τῶν φαινομένων δείξαντες οὕτω παρέλθωμεν μετὰ τὸ εἰπεῖν καθηκόντως εἰς τὴν παραβολὴν καὶ ἐπὶ τὰ ἑξῆς αὐτῆς. [καὶ] πρῶτον τοίνυν ἴδωμεν τὰ περὶ τῆς ἐν τῇ ζητουμένῃ παραβολῇ ἡμέρας. καὶ ὅρα εἰ δυνάμεθα τὸν ὅλον ἐνεστῶτα αἰῶνα ἡμέραν τινὰ εἰπεῖν, μεγάλην μὲν ὡς πρὸς ἡμᾶς, μικρὰν δέ τινα καὶ ὀλιγοχρόνιον ὡς πρὸς τὴν τοῦ θεοῦ καὶ τοῦ Χριστοῦ καὶ τοῦ ἁγίου πνεύματος ζωήν. τάχα γὰρ καί τινων τῶν μακαρίων δυνάμεων καὶ ἐπαναβεβηκυιῶν, συγκρίσει τῶν πολλῶν γένους τῶν ὑποκάτω τῆς ἀρχικῆς τριάδος.

οὕτω δὲ ἀνάλογον εἰς ἄβυσσόν τις ἐμπεσεῖται νοημάτων καὶ τὰς λοιπὰς ἑορτὰς ἐν τοιαύταις φανταζόμενος ἡμέραις καὶ ὅλον τὸν ἑβδομαδικὸν ἐνιαυτόν, ἐν ᾧ πτωχοῖς καὶ προσηλύτοις καὶ τοῖς θηρίοις τῆς γῆς χαρίζεται ὁ θεὸς τοὺς ἐκ προτέρας γεωργίας ἀνατέλλοντας καρποὺς ἐν καιρῷ μὴ γεωργουμένης [τῆς γῆς]. τίς δὲ δύναται ἀναβῆναι ἐπὶ τὸν ἀριθμὸν τῶν τῆς ἀβύσσου ἐν τῇ πεντηκονταετηρίδι ἡμερῶν [ἀβύσσου δὲ λέγω διὰ τὸ βάθος τῶν δογμάτων], ἵνα τις ἀναβῇ καὶ ἴδῃ τὸν πεντηκοστὸν ἐνιαυτὸν καὶ τὰ ἐν αὐτῷ νενομοθετημένα πληρούμενα; ἀλλὰ γὰρ ζητοῦντες τὴν μίαν τῆς ἐκκειμένης παραβολῆς ἡμέραν καὶ νομίσαντες αὐτὴν ὅλον τὸν ἐνεστῶτα αἰῶνα, ἐλάθομεν ἐμβάντες εἰς βάθη θεοῦ, δεόμενοι πνεύματος τοῦ «πάντα» ἐρευνῶντος, «καὶ τὰ βάθη τοῦ θεοῦ». οἱ ἔσχατοι κληθέντες ἐπὶ τὸ ἔργον λέγονται παρὰ τὸ πρώτους αὐτοὺς εἰληφέναι τὸν μισθόν. Θεῷ δὲ εὐξά μενοι, καὶ ἐπικαλεσάμενοι τὸ ὄνομα τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ἐχθώμεθα τὴν παραβολὴν, καὶ ἴδω μεν τίνα ἡμῖν ἐξετάσαι καὶ εἰπεῖν εἰς αὐτὴν, ἢ καὶ ὑπαγορεῦσαι δοθήσεται· ἔχει δὲ οὕτω. Περὶ τῶν μισθουμένων ἐργατῶν. Ομοία ἐστὶν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἀνθρώπῳ οἰκοδεσπότῃ, ὅστις ἐξῆλθεν ἅμα πρωΐ μισθώσασθαι ἐργάτας, καὶ τὰ ἑξῆς ἕως τοῦ· «Πολλοί γάρ είσι κλητοί, ὀλίγοι δὲ ἐκλεκτοί. › Δύναται μὲν οὖν ἡ πᾶσα παραβολὴ διὰ τοῦτο παρειλῆφθαι, εἰς τὸ μαθεῖν ἡμᾶς πῶς οἱ ἔσχατοι ἐλθόντες εἰς τὸ ἔργον, ὡς οἱ πρῶτοι β κληθέντες, τὸν μισθὸν ἔλαβον πρῶτοι· καὶ τίνα τρό πον οἱ πρῶτοι κληθέντες ἐν ἐσχάτῃ χώρᾳ παρὰ τῷ οἰκοδεσπότῃ ἐτάχθησαν, διὸ καὶ τελευταῖοι τὸν μισθὸν ἀπειλήφασι. Χρὴ δὲ εἰδέναι, ὅτι, ὡς Ἰησοῦ παρα βολή, «ἐν ᾧ οἱ θησαυροί τῆς σοφίας καὶ γνώσεώς εἰσιν ἀπόκρυφοι, ἐξεταζομένη, τοσαῦτα δόγματα τῆς ἐν μυστηρίῳ ἀποκεκρυμμένης σοφίας εύρε θήσεται τοῖς τὰ τοιαῦτα εὑρίσκειν δυναμένοις αίνισ σομένη, ὥστε εὐλόγως ἂν ἐπὶ ταύτῃ μάλιστα εί πεῖν τῇ παραβολῇ τὸν Σωτῆρα τό· «Ανοίξω ἐν παραβολαῖς τὸ στόμα μου, φθέγξομαι προβλή ματα ἀπ' ἀρχῆς, καί· ο Ἐρεύξομαι κεκρυμμένα ἀπὸ καταβολῆς.» 'Αναγκαῖον γὰρ ἰδεῖν τὸν μέλλοντα νοή σειν τὴν παραβολήν, τὴν ἐν αὐτῇ δηλουμένην ἡμέραν, καὶ τὰς ἐν αὐτῇ ὥρας, καὶ ὅτι οὐ κατὰ ἀποκλήρωσιν οικοδεσπότης πέντε τάγμασιν ἐργατῶν παρα δίδωσι τὰ ἔργα τοῦ ἀμπελῶνος. Εξετάσει δὲ ὁ δυνά μενος τὴν αἰτίαν τοῦ πρωί μισθώσασθαί τινας έργά τας εἰς τὴν ἀμπελῶνα, καὶ μετὰ τοῦτο οὐ περὶ δευ τέραν μὲν, περὶ τρίτην δὲ ὥραν ἄλλους, καὶ ἑξῆς ταύτῃ οὐ περὶ τετάρτην ἢ πέμπτην, ἀλλὰ περὶ ἔχε την· εἶτα μετὰ τοῦτο περὶ τὴν ἐνδεκάτην· ὀφείλει γάρ τις λόγος εἶναι ἄξιος Ἰησοῦ εἰς τὸν μετὰ τὸν ἑωθινὸν καιρὸν τρία ἴσα διαστήματα τρίτης καὶ ἕκτης καὶ ἐννάτης ὥρας, καὶ μετ' αὐτὸν ἔλαττον διάστημα τῶν περὶ τὴν ἐνδεκάτην ἐστώτων, ὁπόσον ἦν διάστημα ἀπὸ τοῦ ἅμα πρωί ἐπὶ τὴν τρίτην. Οὐ παρέργως δὲ προσεκτέον καὶ τῷ συμπεφωνηκέναι μὲν τὸν οἰκοδε Καὶ ὅτι οὐ κατὰ ἀποκλήρωσιν ὁ οἰκοδε σπότης. πῶς οὐ κατὰ ἀποκλήρωσιν ὁ οἰκοδε σπότης πέντε τάγμασιν ἐργατῶν παραδίδωσι τὰ ἔργα τοῦ ἀμπελῶνος; καὶ μὴ κα τὰ ἀποκλήρωσιν σέβειν δῖς, ἢ αἶγας, ἢ τὰς θηλείας βοῦς· κατὰ ἀποκλήρωσιν, άπο κληρωτικῶς, ἀποκλήρωσις, οἱ ἔσχατοι κληθέντες ἐπὶ τὸ ἔργον λέγονται παρὰ τὸ πρώτους αὐτοὺς εἰληφέναι τὸν μισθόν. Θεῷ δὲ εὐξά μενοι, καὶ ἐπικαλεσάμενοι τὸ ὄνομα τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ἐχθώμεθα τὴν παραβολὴν, καὶ ἴδω μεν τίνα ἡμῖν ἐξετάσαι καὶ εἰπεῖν εἰς αὐτὴν, ἢ καὶ ὑπαγορεῦσαι δοθήσεται· ἔχει δὲ οὕτω. Περὶ τῶν μισθουμένων ἐργατῶν. Ομοία ἐστὶν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἀνθρώπῳ οἰκοδεσπότῃ, ὅστις ἐξῆλθεν ἅμα πρωΐ μισθώσασθαι ἐργάτας, καὶ τὰ ἑξῆς ἕως τοῦ· «Πολλοί γάρ είσι κλητοί, ὀλίγοι δὲ ἐκλεκτοί. › Δύναται μὲν οὖν ἡ πᾶσα παραβολὴ διὰ τοῦτο παρειλῆφθαι, εἰς τὸ μαθεῖν ἡμᾶς πῶς οἱ ἔσχατοι ἐλθόντες εἰς τὸ ἔργον, ὡς οἱ πρῶτοι β κληθέντες, τὸν μισθὸν ἔλαβον πρῶτοι· καὶ τίνα τρό πον οἱ πρῶτοι κληθέντες ἐν ἐσχάτῃ χώρᾳ παρὰ τῷ οἰκοδεσπότῃ ἐτάχθησαν, διὸ καὶ τελευταῖοι τὸν μισθὸν ἀπειλήφασι. Χρὴ δὲ εἰδέναι, ὅτι, ὡς Ἰησοῦ παρα βολή, «ἐν ᾧ οἱ θησαυροί τῆς σοφίας καὶ γνώσεώς εἰσιν ἀπόκρυφοι, ἐξεταζομένη, τοσαῦτα δόγματα τῆς ἐν μυστηρίῳ ἀποκεκρυμμένης σοφίας εύρε θήσεται τοῖς τὰ τοιαῦτα εὑρίσκειν δυναμένοις αίνισ σομένη, ὥστε εὐλόγως ἂν ἐπὶ ταύτῃ μάλιστα εί πεῖν τῇ παραβολῇ τὸν Σωτῆρα τό· «Ανοίξω ἐν παραβολαῖς τὸ στόμα μου, φθέγξομαι προβλή ματα ἀπ' ἀρχῆς, καί· ο Ἐρεύξομαι κεκρυμμένα ἀπὸ καταβολῆς.» 'Αναγκαῖον γὰρ ἰδεῖν τὸν μέλλοντα νοή σειν τὴν παραβολήν, τὴν ἐν αὐτῇ δηλουμένην ἡμέραν, καὶ τὰς ἐν αὐτῇ ὥρας, καὶ ὅτι οὐ κατὰ ἀποκλήρωσιν οικοδεσπότης πέντε τάγμασιν ἐργατῶν παρα δίδωσι τὰ ἔργα τοῦ ἀμπελῶνος. Εξετάσει δὲ ὁ δυνά μενος τὴν αἰτίαν τοῦ πρωί μισθώσασθαί τινας έργά τας εἰς τὴν ἀμπελῶνα, καὶ μετὰ τοῦτο οὐ περὶ δευ τέραν μὲν, περὶ τρίτην δὲ ὥραν ἄλλους, καὶ ἑξῆς ταύτῃ οὐ περὶ τετάρτην ἢ πέμπτην, ἀλλὰ περὶ ἔχε την· εἶτα μετὰ τοῦτο περὶ τὴν ἐνδεκάτην· ὀφείλει γάρ τις λόγος εἶναι ἄξιος Ἰησοῦ εἰς τὸν μετὰ τὸν ἑωθινὸν καιρὸν τρία ἴσα διαστήματα τρίτης καὶ ἕκτης καὶ ἐννάτης ὥρας, καὶ μετ' αὐτὸν ἔλαττον διάστημα τῶν περὶ τὴν ἐνδεκάτην ἐστώτων, ὁπόσον ἦν διάστημα ἀπὸ τοῦ ἅμα πρωί ἐπὶ τὴν τρίτην. Οὐ παρέργως δὲ προσεκτέον καὶ τῷ συμπεφωνηκέναι μὲν τὸν οἰκοδε Καὶ ὅτι οὐ κατὰ ἀποκλήρωσιν ὁ οἰκοδε σπότης. πῶς οὐ κατὰ ἀποκλήρωσιν ὁ οἰκοδε σπότης πέντε τάγμασιν ἐργατῶν παραδίδωσι τὰ ἔργα τοῦ ἀμπελῶνος; καὶ μὴ κα τὰ ἀποκλήρωσιν σέβειν δῖς, ἢ αἶγας, ἢ τὰς θηλείας βοῦς· κατὰ ἀποκλήρωσιν, άπο κληρωτικῶς, ἀποκλήρωσις, novissimi una hora fecerunt, et pares nobis fecisti qui portavimus pondus diei et æstum s. Et qui postremi quidem ad opus aceiti sunt, quod merce dem priores receperint, primi dicuntur. Precibus autem ad Deum fusis, et invocato Domini nostri Jesu Christi nomine, parabolam explicemus, et quænam nobis pervestigare, ac super illa proferre, necnon et quasi adhortationes proponere liceat, videamus. Sic autem illa se habet. De mercede conductis operariis. familias, qui exiit primo mane conducere opera rios, a et catera, usque al id: • Multi enim suut vocati, pauci vero electi.» Ad id fortasse usur pata est tota hæc parabola, ut discamus quemad modum qui ad opus faciendum postremi accesse runt, mercedem eamdem primi receperint, ac qui priores fuerant accili, quoque modo qui primi ac cersiti sunt, postremo loco apud patremfamilias constituti sint, unde et mercedem postremi recepe runt. Sciendum est autem, discussam hanc parabo lan, utpote quæ sit Jesu, e in quo sunt omnes thesauri sapientiæ et scientiae absconditis, tot involuta comprehendere mysteria sapientiæ in mysterio recondite, ab iis quibus hæc exiri candi facultas est, reperienda, ut super hac po‐ tissimum parabola ex æquo Servator dicere queat ": «Aperiam in parabolis os meum, loquar propositiones ab initio;, et *: «Eructabo abs condita a constitutione.» Quisquis enim parabolam intellecturus est, eum scire necesse est quænam sit in ea commemorata dies, quænam ho ræ, atque illud etiam nosse, quinque operariorum catervis colendæ vineæ vices patremfamilias fortuito non tribuere. Quinetiam causam investigabit qui potis erit, cur certos quosdam operarios ad colen dam vineam mane conduxerit; alios vero non hora quidem secunda, sed tertia; et consequenter huic, non quarta, vel quinta, sed sexta; tum vero dein de, undecima. Aliqua enim subesse debet ratio Jesu digna propter quam tempus illud quod post matuti ṇum effluxit, tribus æqualibus intervallis distinctum sit, tertiæ nempe, sextæ, et nonæ horæ; tum vern deinde minus sit intervallum eorum qui circa ho pleantur quæ peccatis propriis meruerunt. Parabola autem quæ subsequitur istos sermones, significat esse salvandos etiam novissimos, qui primi quidem sunt operati, novissimi autem acceperunt mercedem, et ideo cum primi fuissent, novissimi sunt existimati: meliores autem eis dicit, qui novissimi quidem ad opera sunt vocati, receperunt autem mercedem non solum primi, sed etiam æqualem eis qui adversus patrem familias murmuraverunt, et dixerunt: Isti novissimi unam horam fecerunt, et æquales fecisti eos nobis, qui portavimus pondus diei et æstum. Et primi vocantur qui ad opera novissimi sunt vocati, ex eo quod primi acceperunt mercedem. familias, qui exiit primo mane conducere operarios in vineam suam.»Videtur quidem omnis parabola hæc propter boc esse suscepta, ut discamus quomodo novissimi venientes ad opera, quasi primi vocati, primi acceperunt mercedem et quomodo qui vocati fuerant primi, in novissimo loco a patre familias sunt statuti, propterea quod et novissimi acceperunt mercedem. Scire autem debemus quo niam si parabola Jesu in quo thesauri sapientiæ et scientiæ absconditi sunt, discussa fuerit, tanta s Matth. xx, 12. ibid. 1, 16. ** Col. 11, 3. Infra, et lib. v contra Celsum, Psal. LXXVII, 2. "Matth. x111, 35. his locis idem est ac hoc est fortuito casu.» Caterumn de significatione vocis illius, vide infra. novissimi una hora fecerunt, et pares nobis fecisti qui portavimus pondus diei et æstum s. Et qui postremi quidem ad opus aceiti sunt, quod merce dem priores receperint, primi dicuntur. Precibus autem ad Deum fusis, et invocato Domini nostri Jesu Christi nomine, parabolam explicemus, et quænam nobis pervestigare, ac super illa proferre, necnon et quasi adhortationes proponere liceat, videamus. Sic autem illa se habet. De mercede conductis operariis. familias, qui exiit primo mane conducere opera rios, a et catera, usque al id: • Multi enim suut vocati, pauci vero electi.» Ad id fortasse usur pata est tota hæc parabola, ut discamus quemad modum qui ad opus faciendum postremi accesse runt, mercedem eamdem primi receperint, ac qui priores fuerant accili, quoque modo qui primi ac cersiti sunt, postremo loco apud patremfamilias constituti sint, unde et mercedem postremi recepe runt. Sciendum est autem, discussam hanc parabo lan, utpote quæ sit Jesu, e in quo sunt omnes thesauri sapientiæ et scientiae absconditis, tot involuta comprehendere mysteria sapientiæ in mysterio recondite, ab iis quibus hæc exiri candi facultas est, reperienda, ut super hac po‐ tissimum parabola ex æquo Servator dicere queat ": «Aperiam in parabolis os meum, loquar propositiones ab initio;, et *: «Eructabo abs condita a constitutione.» Quisquis enim parabolam intellecturus est, eum scire necesse est quænam sit in ea commemorata dies, quænam ho ræ, atque illud etiam nosse, quinque operariorum catervis colendæ vineæ vices patremfamilias fortuito non tribuere. Quinetiam causam investigabit qui potis erit, cur certos quosdam operarios ad colen dam vineam mane conduxerit; alios vero non hora quidem secunda, sed tertia; et consequenter huic, non quarta, vel quinta, sed sexta; tum vero dein de, undecima. Aliqua enim subesse debet ratio Jesu digna propter quam tempus illud quod post matuti ṇum effluxit, tribus æqualibus intervallis distinctum sit, tertiæ nempe, sextæ, et nonæ horæ; tum vern deinde minus sit intervallum eorum qui circa ho pleantur quæ peccatis propriis meruerunt. Parabola autem quæ subsequitur istos sermones, significat esse salvandos etiam novissimos, qui primi quidem sunt operati, novissimi autem acceperunt mercedem, et ideo cum primi fuissent, novissimi sunt existimati: meliores autem eis dicit, qui novissimi quidem ad opera sunt vocati, receperunt autem mercedem non solum primi, sed etiam æqualem eis qui adversus patrem familias murmuraverunt, et dixerunt: Isti novissimi unam horam fecerunt, et æquales fecisti eos nobis, qui portavimus pondus diei et æstum. Et primi vocantur qui ad opera novissimi sunt vocati, ex eo quod primi acceperunt mercedem. familias, qui exiit primo mane conducere operarios in vineam suam.»Videtur quidem omnis parabola hæc propter boc esse suscepta, ut discamus quomodo novissimi venientes ad opera, quasi primi vocati, primi acceperunt mercedem et quomodo qui vocati fuerant primi, in novissimo loco a patre familias sunt statuti, propterea quod et novissimi acceperunt mercedem. Scire autem debemus quo niam si parabola Jesu in quo thesauri sapientiæ et scientiæ absconditi sunt, discussa fuerit, tanta s Matth. xx, 12. ibid. 1, 16. ** Col. 11, 3. Infra, et lib. v contra Celsum, Psal. LXXVII, 2. "Matth. x111, 35. his locis idem est ac hoc est fortuito casu.» Caterumn de significatione vocis illius, vide infra. 28. • Simile est regnum coelorum homini patri 28. (In illo tempore, dixit Dominus Jesus discipulis suis: Simile est regnum calorum homini patri 28. • Simile est regnum coelorum homini patri 28. (In illo tempore, dixit Dominus Jesus discipulis suis: Simile est regnum calorum homini patri

οὕτω δὲ ἀνάλογον εἰς ἄβυσσόν τις ἐμπεσεῖται νοημάτων καὶ τὰς λοιπὰς ἑορτὰς ἐν τοιαύταις φανταζόμενος ἡμέραις καὶ ὅλον τὸν ἑβδομαδικὸν ἐνιαυτόν, ἐν ᾧ πτωχοῖς καὶ προσηλύτοις καὶ τοῖς θηρίοις τῆς γῆς χαρίζεται ὁ θεὸς τοὺς ἐκ προτέρας γεωργίας ἀνατέλλοντας καρποὺς ἐν καιρῷ μὴ γεωργουμένης [τῆς γῆς]. τίς δὲ δύναται ἀναβῆναι ἐπὶ τὸν ἀριθμὸν τῶν τῆς ἀβύσσου ἐν τῇ πεντηκονταετηρίδι ἡμερῶν [ἀβύσσου δὲ λέγω διὰ τὸ βάθος τῶν δογμάτων], ἵνα τις ἀναβῇ καὶ ἴδῃ τὸν πεντηκοστὸν ἐνιαυτὸν καὶ τὰ ἐν αὐτῷ νενομοθετημένα πληρούμενα; ἀλλὰ γὰρ ζητοῦντες τὴν μίαν τῆς ἐκκειμένης παραβολῆς ἡμέραν καὶ νομίσαντες αὐτὴν ὅλον τὸν ἐνεστῶτα αἰῶνα, ἐλάθομεν ἐμβάντες εἰς βάθη θεοῦ, δεόμενοι πνεύματος τοῦ «πάντα» ἐρευνῶντος, «καὶ τὰ βάθη τοῦ θεοῦ». οἱ ἔσχατοι κληθέντες ἐπὶ τὸ ἔργον λέγονται παρὰ τὸ πρώτους αὐτοὺς εἰληφέναι τὸν μισθόν. Θεῷ δὲ εὐξά μενοι, καὶ ἐπικαλεσάμενοι τὸ ὄνομα τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ἐχθώμεθα τὴν παραβολὴν, καὶ ἴδω μεν τίνα ἡμῖν ἐξετάσαι καὶ εἰπεῖν εἰς αὐτὴν, ἢ καὶ ὑπαγορεῦσαι δοθήσεται· ἔχει δὲ οὕτω. Περὶ τῶν μισθουμένων ἐργατῶν. Ομοία ἐστὶν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἀνθρώπῳ οἰκοδεσπότῃ, ὅστις ἐξῆλθεν ἅμα πρωΐ μισθώσασθαι ἐργάτας, καὶ τὰ ἑξῆς ἕως τοῦ· «Πολλοί γάρ είσι κλητοί, ὀλίγοι δὲ ἐκλεκτοί. › Δύναται μὲν οὖν ἡ πᾶσα παραβολὴ διὰ τοῦτο παρειλῆφθαι, εἰς τὸ μαθεῖν ἡμᾶς πῶς οἱ ἔσχατοι ἐλθόντες εἰς τὸ ἔργον, ὡς οἱ πρῶτοι β κληθέντες, τὸν μισθὸν ἔλαβον πρῶτοι· καὶ τίνα τρό πον οἱ πρῶτοι κληθέντες ἐν ἐσχάτῃ χώρᾳ παρὰ τῷ οἰκοδεσπότῃ ἐτάχθησαν, διὸ καὶ τελευταῖοι τὸν μισθὸν ἀπειλήφασι. Χρὴ δὲ εἰδέναι, ὅτι, ὡς Ἰησοῦ παρα βολή, «ἐν ᾧ οἱ θησαυροί τῆς σοφίας καὶ γνώσεώς εἰσιν ἀπόκρυφοι, ἐξεταζομένη, τοσαῦτα δόγματα τῆς ἐν μυστηρίῳ ἀποκεκρυμμένης σοφίας εύρε θήσεται τοῖς τὰ τοιαῦτα εὑρίσκειν δυναμένοις αίνισ σομένη, ὥστε εὐλόγως ἂν ἐπὶ ταύτῃ μάλιστα εί πεῖν τῇ παραβολῇ τὸν Σωτῆρα τό· «Ανοίξω ἐν παραβολαῖς τὸ στόμα μου, φθέγξομαι προβλή ματα ἀπ' ἀρχῆς, καί· ο Ἐρεύξομαι κεκρυμμένα ἀπὸ καταβολῆς.» 'Αναγκαῖον γὰρ ἰδεῖν τὸν μέλλοντα νοή σειν τὴν παραβολήν, τὴν ἐν αὐτῇ δηλουμένην ἡμέραν, καὶ τὰς ἐν αὐτῇ ὥρας, καὶ ὅτι οὐ κατὰ ἀποκλήρωσιν οικοδεσπότης πέντε τάγμασιν ἐργατῶν παρα δίδωσι τὰ ἔργα τοῦ ἀμπελῶνος. Εξετάσει δὲ ὁ δυνά μενος τὴν αἰτίαν τοῦ πρωί μισθώσασθαί τινας έργά τας εἰς τὴν ἀμπελῶνα, καὶ μετὰ τοῦτο οὐ περὶ δευ τέραν μὲν, περὶ τρίτην δὲ ὥραν ἄλλους, καὶ ἑξῆς ταύτῃ οὐ περὶ τετάρτην ἢ πέμπτην, ἀλλὰ περὶ ἔχε την· εἶτα μετὰ τοῦτο περὶ τὴν ἐνδεκάτην· ὀφείλει γάρ τις λόγος εἶναι ἄξιος Ἰησοῦ εἰς τὸν μετὰ τὸν ἑωθινὸν καιρὸν τρία ἴσα διαστήματα τρίτης καὶ ἕκτης καὶ ἐννάτης ὥρας, καὶ μετ' αὐτὸν ἔλαττον διάστημα τῶν περὶ τὴν ἐνδεκάτην ἐστώτων, ὁπόσον ἦν διάστημα ἀπὸ τοῦ ἅμα πρωί ἐπὶ τὴν τρίτην. Οὐ παρέργως δὲ προσεκτέον καὶ τῷ συμπεφωνηκέναι μὲν τὸν οἰκοδε Καὶ ὅτι οὐ κατὰ ἀποκλήρωσιν ὁ οἰκοδε σπότης. πῶς οὐ κατὰ ἀποκλήρωσιν ὁ οἰκοδε σπότης πέντε τάγμασιν ἐργατῶν παραδίδωσι τὰ ἔργα τοῦ ἀμπελῶνος; καὶ μὴ κα τὰ ἀποκλήρωσιν σέβειν δῖς, ἢ αἶγας, ἢ τὰς θηλείας βοῦς· κατὰ ἀποκλήρωσιν, άπο κληρωτικῶς, ἀποκλήρωσις, οἱ ἔσχατοι κληθέντες ἐπὶ τὸ ἔργον λέγονται παρὰ τὸ πρώτους αὐτοὺς εἰληφέναι τὸν μισθόν. Θεῷ δὲ εὐξά μενοι, καὶ ἐπικαλεσάμενοι τὸ ὄνομα τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ἐχθώμεθα τὴν παραβολὴν, καὶ ἴδω μεν τίνα ἡμῖν ἐξετάσαι καὶ εἰπεῖν εἰς αὐτὴν, ἢ καὶ ὑπαγορεῦσαι δοθήσεται· ἔχει δὲ οὕτω. Περὶ τῶν μισθουμένων ἐργατῶν. Ομοία ἐστὶν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἀνθρώπῳ οἰκοδεσπότῃ, ὅστις ἐξῆλθεν ἅμα πρωΐ μισθώσασθαι ἐργάτας, καὶ τὰ ἑξῆς ἕως τοῦ· «Πολλοί γάρ είσι κλητοί, ὀλίγοι δὲ ἐκλεκτοί. › Δύναται μὲν οὖν ἡ πᾶσα παραβολὴ διὰ τοῦτο παρειλῆφθαι, εἰς τὸ μαθεῖν ἡμᾶς πῶς οἱ ἔσχατοι ἐλθόντες εἰς τὸ ἔργον, ὡς οἱ πρῶτοι β κληθέντες, τὸν μισθὸν ἔλαβον πρῶτοι· καὶ τίνα τρό πον οἱ πρῶτοι κληθέντες ἐν ἐσχάτῃ χώρᾳ παρὰ τῷ οἰκοδεσπότῃ ἐτάχθησαν, διὸ καὶ τελευταῖοι τὸν μισθὸν ἀπειλήφασι. Χρὴ δὲ εἰδέναι, ὅτι, ὡς Ἰησοῦ παρα βολή, «ἐν ᾧ οἱ θησαυροί τῆς σοφίας καὶ γνώσεώς εἰσιν ἀπόκρυφοι, ἐξεταζομένη, τοσαῦτα δόγματα τῆς ἐν μυστηρίῳ ἀποκεκρυμμένης σοφίας εύρε θήσεται τοῖς τὰ τοιαῦτα εὑρίσκειν δυναμένοις αίνισ σομένη, ὥστε εὐλόγως ἂν ἐπὶ ταύτῃ μάλιστα εί πεῖν τῇ παραβολῇ τὸν Σωτῆρα τό· «Ανοίξω ἐν παραβολαῖς τὸ στόμα μου, φθέγξομαι προβλή ματα ἀπ' ἀρχῆς, καί· ο Ἐρεύξομαι κεκρυμμένα ἀπὸ καταβολῆς.» 'Αναγκαῖον γὰρ ἰδεῖν τὸν μέλλοντα νοή σειν τὴν παραβολήν, τὴν ἐν αὐτῇ δηλουμένην ἡμέραν, καὶ τὰς ἐν αὐτῇ ὥρας, καὶ ὅτι οὐ κατὰ ἀποκλήρωσιν οικοδεσπότης πέντε τάγμασιν ἐργατῶν παρα δίδωσι τὰ ἔργα τοῦ ἀμπελῶνος. Εξετάσει δὲ ὁ δυνά μενος τὴν αἰτίαν τοῦ πρωί μισθώσασθαί τινας έργά τας εἰς τὴν ἀμπελῶνα, καὶ μετὰ τοῦτο οὐ περὶ δευ τέραν μὲν, περὶ τρίτην δὲ ὥραν ἄλλους, καὶ ἑξῆς ταύτῃ οὐ περὶ τετάρτην ἢ πέμπτην, ἀλλὰ περὶ ἔχε την· εἶτα μετὰ τοῦτο περὶ τὴν ἐνδεκάτην· ὀφείλει γάρ τις λόγος εἶναι ἄξιος Ἰησοῦ εἰς τὸν μετὰ τὸν ἑωθινὸν καιρὸν τρία ἴσα διαστήματα τρίτης καὶ ἕκτης καὶ ἐννάτης ὥρας, καὶ μετ' αὐτὸν ἔλαττον διάστημα τῶν περὶ τὴν ἐνδεκάτην ἐστώτων, ὁπόσον ἦν διάστημα ἀπὸ τοῦ ἅμα πρωί ἐπὶ τὴν τρίτην. Οὐ παρέργως δὲ προσεκτέον καὶ τῷ συμπεφωνηκέναι μὲν τὸν οἰκοδε Καὶ ὅτι οὐ κατὰ ἀποκλήρωσιν ὁ οἰκοδε σπότης. πῶς οὐ κατὰ ἀποκλήρωσιν ὁ οἰκοδε σπότης πέντε τάγμασιν ἐργατῶν παραδίδωσι τὰ ἔργα τοῦ ἀμπελῶνος; καὶ μὴ κα τὰ ἀποκλήρωσιν σέβειν δῖς, ἢ αἶγας, ἢ τὰς θηλείας βοῦς· κατὰ ἀποκλήρωσιν, άπο κληρωτικῶς, ἀποκλήρωσις, novissimi una hora fecerunt, et pares nobis fecisti qui portavimus pondus diei et æstum s. Et qui postremi quidem ad opus aceiti sunt, quod merce dem priores receperint, primi dicuntur. Precibus autem ad Deum fusis, et invocato Domini nostri Jesu Christi nomine, parabolam explicemus, et quænam nobis pervestigare, ac super illa proferre, necnon et quasi adhortationes proponere liceat, videamus. Sic autem illa se habet. De mercede conductis operariis. familias, qui exiit primo mane conducere opera rios, a et catera, usque al id: • Multi enim suut vocati, pauci vero electi.» Ad id fortasse usur pata est tota hæc parabola, ut discamus quemad modum qui ad opus faciendum postremi accesse runt, mercedem eamdem primi receperint, ac qui priores fuerant accili, quoque modo qui primi ac cersiti sunt, postremo loco apud patremfamilias constituti sint, unde et mercedem postremi recepe runt. Sciendum est autem, discussam hanc parabo lan, utpote quæ sit Jesu, e in quo sunt omnes thesauri sapientiæ et scientiae absconditis, tot involuta comprehendere mysteria sapientiæ in mysterio recondite, ab iis quibus hæc exiri candi facultas est, reperienda, ut super hac po‐ tissimum parabola ex æquo Servator dicere queat ": «Aperiam in parabolis os meum, loquar propositiones ab initio;, et *: «Eructabo abs condita a constitutione.» Quisquis enim parabolam intellecturus est, eum scire necesse est quænam sit in ea commemorata dies, quænam ho ræ, atque illud etiam nosse, quinque operariorum catervis colendæ vineæ vices patremfamilias fortuito non tribuere. Quinetiam causam investigabit qui potis erit, cur certos quosdam operarios ad colen dam vineam mane conduxerit; alios vero non hora quidem secunda, sed tertia; et consequenter huic, non quarta, vel quinta, sed sexta; tum vero dein de, undecima. Aliqua enim subesse debet ratio Jesu digna propter quam tempus illud quod post matuti ṇum effluxit, tribus æqualibus intervallis distinctum sit, tertiæ nempe, sextæ, et nonæ horæ; tum vern deinde minus sit intervallum eorum qui circa ho pleantur quæ peccatis propriis meruerunt. Parabola autem quæ subsequitur istos sermones, significat esse salvandos etiam novissimos, qui primi quidem sunt operati, novissimi autem acceperunt mercedem, et ideo cum primi fuissent, novissimi sunt existimati: meliores autem eis dicit, qui novissimi quidem ad opera sunt vocati, receperunt autem mercedem non solum primi, sed etiam æqualem eis qui adversus patrem familias murmuraverunt, et dixerunt: Isti novissimi unam horam fecerunt, et æquales fecisti eos nobis, qui portavimus pondus diei et æstum. Et primi vocantur qui ad opera novissimi sunt vocati, ex eo quod primi acceperunt mercedem. familias, qui exiit primo mane conducere operarios in vineam suam.»Videtur quidem omnis parabola hæc propter boc esse suscepta, ut discamus quomodo novissimi venientes ad opera, quasi primi vocati, primi acceperunt mercedem et quomodo qui vocati fuerant primi, in novissimo loco a patre familias sunt statuti, propterea quod et novissimi acceperunt mercedem. Scire autem debemus quo niam si parabola Jesu in quo thesauri sapientiæ et scientiæ absconditi sunt, discussa fuerit, tanta s Matth. xx, 12. ibid. 1, 16. ** Col. 11, 3. Infra, et lib. v contra Celsum, Psal. LXXVII, 2. "Matth. x111, 35. his locis idem est ac hoc est fortuito casu.» Caterumn de significatione vocis illius, vide infra. novissimi una hora fecerunt, et pares nobis fecisti qui portavimus pondus diei et æstum s. Et qui postremi quidem ad opus aceiti sunt, quod merce dem priores receperint, primi dicuntur. Precibus autem ad Deum fusis, et invocato Domini nostri Jesu Christi nomine, parabolam explicemus, et quænam nobis pervestigare, ac super illa proferre, necnon et quasi adhortationes proponere liceat, videamus. Sic autem illa se habet. De mercede conductis operariis. familias, qui exiit primo mane conducere opera rios, a et catera, usque al id: • Multi enim suut vocati, pauci vero electi.» Ad id fortasse usur pata est tota hæc parabola, ut discamus quemad modum qui ad opus faciendum postremi accesse runt, mercedem eamdem primi receperint, ac qui priores fuerant accili, quoque modo qui primi ac cersiti sunt, postremo loco apud patremfamilias constituti sint, unde et mercedem postremi recepe runt. Sciendum est autem, discussam hanc parabo lan, utpote quæ sit Jesu, e in quo sunt omnes thesauri sapientiæ et scientiae absconditis, tot involuta comprehendere mysteria sapientiæ in mysterio recondite, ab iis quibus hæc exiri candi facultas est, reperienda, ut super hac po‐ tissimum parabola ex æquo Servator dicere queat ": «Aperiam in parabolis os meum, loquar propositiones ab initio;, et *: «Eructabo abs condita a constitutione.» Quisquis enim parabolam intellecturus est, eum scire necesse est quænam sit in ea commemorata dies, quænam ho ræ, atque illud etiam nosse, quinque operariorum catervis colendæ vineæ vices patremfamilias fortuito non tribuere. Quinetiam causam investigabit qui potis erit, cur certos quosdam operarios ad colen dam vineam mane conduxerit; alios vero non hora quidem secunda, sed tertia; et consequenter huic, non quarta, vel quinta, sed sexta; tum vero dein de, undecima. Aliqua enim subesse debet ratio Jesu digna propter quam tempus illud quod post matuti ṇum effluxit, tribus æqualibus intervallis distinctum sit, tertiæ nempe, sextæ, et nonæ horæ; tum vern deinde minus sit intervallum eorum qui circa ho pleantur quæ peccatis propriis meruerunt. Parabola autem quæ subsequitur istos sermones, significat esse salvandos etiam novissimos, qui primi quidem sunt operati, novissimi autem acceperunt mercedem, et ideo cum primi fuissent, novissimi sunt existimati: meliores autem eis dicit, qui novissimi quidem ad opera sunt vocati, receperunt autem mercedem non solum primi, sed etiam æqualem eis qui adversus patrem familias murmuraverunt, et dixerunt: Isti novissimi unam horam fecerunt, et æquales fecisti eos nobis, qui portavimus pondus diei et æstum. Et primi vocantur qui ad opera novissimi sunt vocati, ex eo quod primi acceperunt mercedem. familias, qui exiit primo mane conducere operarios in vineam suam.»Videtur quidem omnis parabola hæc propter boc esse suscepta, ut discamus quomodo novissimi venientes ad opera, quasi primi vocati, primi acceperunt mercedem et quomodo qui vocati fuerant primi, in novissimo loco a patre familias sunt statuti, propterea quod et novissimi acceperunt mercedem. Scire autem debemus quo niam si parabola Jesu in quo thesauri sapientiæ et scientiæ absconditi sunt, discussa fuerit, tanta s Matth. xx, 12. ibid. 1, 16. ** Col. 11, 3. Infra, et lib. v contra Celsum, Psal. LXXVII, 2. "Matth. x111, 35. his locis idem est ac hoc est fortuito casu.» Caterumn de significatione vocis illius, vide infra. 28. • Simile est regnum coelorum homini patri 28. (In illo tempore, dixit Dominus Jesus discipulis suis: Simile est regnum calorum homini patri 28. • Simile est regnum coelorum homini patri 28. (In illo tempore, dixit Dominus Jesus discipulis suis: Simile est regnum calorum homini patri

τί ὧδε ἑστήκατε ὅλην τὴν ἡμέραν ἀργοί;» Μετὰ δὲ τοῦτο ζητοῦμεν, πῶς οὐ κατὰ ἀποκλήρωσιν ὁ οἰκοδεσπότης πέντε τάγμασιν ἐργατῶν παραδίδωσι τὰ ἔργα τοῦ ἀμπελῶνος· πρώτῳ μὲν ὅτε «ἐξῆλθεν ἅμα πρωὶ̈ μισθώσασθαι ἐργάτας εἰς τὸν ἀμπελῶνα,» δευτέρῳ δὲ ὅτε «ἐξελθὼν περὶ τρίτην ὥραν εἶδεν ἄλλους ἑστῶτας ἐν τῇ ἀγορᾷ ἀργούς,» τρίτῳ δὲ καὶ τετάρτῳ ὅτε «πάλιν ἐξελθὼν περὶ ἕκτην καὶ ἐννάτην ὥραν ἐποίησεν ὡσαύτως,» πέμπτῳ δὲ τῷ «περὶ τὴν ἑνδεκάτην,» ἡνίκα «ἐξελθὼν εὗρεν ἄλλους ἑστῶτας, καὶ λέγει αὐτοῖς· τί ὧδε ἑστήκατε ὅλην τὴν ἡμέραν ἀργοί;» καὶ ὅρα εἰ δύνασαι πρῶτον μὲν τάγμα εἰπεῖν τὸ κατὰ τὸν Ἀδὰμ ἅμα τῇ κοσμοποιίᾳ· «ἐξῆλθε» γὰρ «ἅμα πρωὶ̈ «ὁ οἰκοδεσπότης καὶ [ἵν’ οὕτως ὀνομάσω] τὸν Ἀδὰμ καὶ τὴν Εὔαν ἐμισθώσατο, ἵν’ ἐργάσωνται «τὸν ἀμπελῶνα» τῆς θεοσεβείας· σπότην τοῖς ἅμα τῇ ἔῳ παραληφθεῖσι τὸ ἀνὰ δηνά λέγειν τὸν τοῦ ἀμπελῶνος κύριον τῷ ἐπιτρόπῳ αὐτ τοῦ· Κάλεσον τοὺς ἐργάτας, καὶ ἀπόδος τὸν μισθόν, ἀρξάμενος ἀπὸ τῶν ἐσχάτων ἕως τῶν πρώτων. Τί φιον, οὓς ἀπέστειλεν εἰς τὸν ἀμπελῶνα αὐτοῦ· τοῖς δὲ περὶ τὴν τρίτην κληθεῖσιν οὐ τεταγμένως τὸν μια σθὸν ὠνομακέναι, ἀλλὰ τό· ι Ο ἂν ᾖ δίκαιον, δώσω ὑμῖν· ο προσεκτέον δὲ, ὅτι ὡσαύτως ἐποίησε τοῖς περὶ τὴν ἕκτην ὥραν καὶ ἐννάτην κληθεῖσι καὶ ὅτι τοῖς περὶ τὴν ἑνδεκάτην εἶπεν ἀπολογησαμέ νοις περὶ τῆς δι' ὅλης ἡμέρας ἀργίας τό·. Ὑπά γετε καὶ ὑμεῖς εἰς τὸν ἀμπελῶνα·, ἀλλὰ καὶ ὡς ἔξω τοῦ ἀμπελῶνος γενόμενος, καὶ εὑρὼν ἐκεῖ τοὺς ἐργάτας, τοὺς μὲν πρώτους ἀποστέλλει εἰς τὸν ἀμ πελῶνα, τοῖς δὲ δευτέροις φησίν· ο Υπάγετε καὶ ὑμεῖς εἰς τὸν ἀμπελῶνα· ν ὁμοίως δὲ τὴν αὐτὴν λέξιν καὶ τοῖς περὶ τὴν ἐνδεκάτην κεκλημένοις· Υπά γετε καὶ ὑμεῖς εἰς τὸν ἀμπελῶνα. • Ο δὲ δυνάμενος κατανοησάτω τίς ἡ ἀγορὰ, ἐν ᾗ ἑστῶτας τοὺς ἀργούς εὗρε τοὺς δευτέρους ἐξελθὼν ὁ οἰκοδεσπότης· οὕτω δὲ καὶ ἐξετασθήτω τίνες οἱ εὑρεθέντες ἑστῶτες περί τὴν ἐνδεκάτην, οἷς λέγει ὁ οἰκοδεσπότης τόν «Τί δε ἑστήκατε ὅλην τὴν ἡμέραν ἀργοί;» Επιστησάτω της καὶ τῇ ἀπολογίᾳ τῶν ὅλην τὴν ἡμέραν ἑστώτων ἀρ γῶν, καὶ τὸν πόνον τοῦ ἑστηκέναι δι' ὅλης ἡμέρας ὑπομεινάντων, μετὰ παῤῥησίας εἰπόντων, ὅτι πρόσ θυμοι μὲν ἦσαν τοῦ ἐργάσασθαι, οὐδεὶς δὲ αὐτοὺς ἐμισθώσατο, ὡς πολλῶν ὄντων τῶν μισθωσαμένων μὲν ἂν οὐ μισθωσαμένων δέ. ῾Ο ἂν ᾖ. Ὡς πολλῶν ὄντων τῶν μισθωσαμένων, με μισθωσομένων. Μισθοῦμαι Ηυετιας. σπότην τοῖς ἅμα τῇ ἔῳ παραληφθεῖσι τὸ ἀνὰ δηνά λέγειν τὸν τοῦ ἀμπελῶνος κύριον τῷ ἐπιτρόπῳ αὐτ τοῦ· Κάλεσον τοὺς ἐργάτας, καὶ ἀπόδος τὸν μισθόν, ἀρξάμενος ἀπὸ τῶν ἐσχάτων ἕως τῶν πρώτων. Τί φιον, οὓς ἀπέστειλεν εἰς τὸν ἀμπελῶνα αὐτοῦ· τοῖς δὲ περὶ τὴν τρίτην κληθεῖσιν οὐ τεταγμένως τὸν μια σθὸν ὠνομακέναι, ἀλλὰ τό· ι Ο ἂν ᾖ δίκαιον, δώσω ὑμῖν· ο προσεκτέον δὲ, ὅτι ὡσαύτως ἐποίησε τοῖς περὶ τὴν ἕκτην ὥραν καὶ ἐννάτην κληθεῖσι καὶ ὅτι τοῖς περὶ τὴν ἑνδεκάτην εἶπεν ἀπολογησαμέ νοις περὶ τῆς δι' ὅλης ἡμέρας ἀργίας τό·. Ὑπά γετε καὶ ὑμεῖς εἰς τὸν ἀμπελῶνα·, ἀλλὰ καὶ ὡς ἔξω τοῦ ἀμπελῶνος γενόμενος, καὶ εὑρὼν ἐκεῖ τοὺς ἐργάτας, τοὺς μὲν πρώτους ἀποστέλλει εἰς τὸν ἀμ πελῶνα, τοῖς δὲ δευτέροις φησίν· ο Υπάγετε καὶ ὑμεῖς εἰς τὸν ἀμπελῶνα· ν ὁμοίως δὲ τὴν αὐτὴν λέξιν καὶ τοῖς περὶ τὴν ἐνδεκάτην κεκλημένοις· Υπά γετε καὶ ὑμεῖς εἰς τὸν ἀμπελῶνα. • Ο δὲ δυνάμενος κατανοησάτω τίς ἡ ἀγορὰ, ἐν ᾗ ἑστῶτας τοὺς ἀργούς εὗρε τοὺς δευτέρους ἐξελθὼν ὁ οἰκοδεσπότης· οὕτω δὲ καὶ ἐξετασθήτω τίνες οἱ εὑρεθέντες ἑστῶτες περί τὴν ἐνδεκάτην, οἷς λέγει ὁ οἰκοδεσπότης τόν «Τί δε ἑστήκατε ὅλην τὴν ἡμέραν ἀργοί;» Επιστησάτω της καὶ τῇ ἀπολογίᾳ τῶν ὅλην τὴν ἡμέραν ἑστώτων ἀρ γῶν, καὶ τὸν πόνον τοῦ ἑστηκέναι δι' ὅλης ἡμέρας ὑπομεινάντων, μετὰ παῤῥησίας εἰπόντων, ὅτι πρόσ θυμοι μὲν ἦσαν τοῦ ἐργάσασθαι, οὐδεὶς δὲ αὐτοὺς ἐμισθώσατο, ὡς πολλῶν ὄντων τῶν μισθωσαμένων μὲν ἂν οὐ μισθωσαμένων δέ. ῾Ο ἂν ᾖ. Ὡς πολλῶν ὄντων τῶν μισθωσαμένων, με μισθωσομένων. Μισθοῦμαι Ηυετιας. sed ram undeciman stabant, quam quod summum mane inter et boram tertiam intercessit. Quin et perfun ctorie ad illud advertendum non est, pactum esse patremfamilias cum operariis dilucescente primum die assumptis, quos in vinçam suam misit, uno sin gulatim denario; cum iis autem qui bora tertia ac citi sunt certam mercedem pactum non esse, illud st Quod justum fuerit, dabo vobis;; cum accersitis item circa sextam et nonam horam itidem egisse notandum est, necnon et iis qui circa horam undecimam excusationem dederant cur toto die otiosi stetissent, dixisse **: «Ite et vos in vineam; tum et cum extra vineam esset, inventis ibi opera riis, priores quidem in vineam misisse, posteriori bus autem dixisse: «Ite et vos in vineam;» simi liter vero, eadem verba iis dixisse qui circa unde cimam vocali sunt: «lle et vos in vineam.» Per scrutetur item qui poterit, quodnam illud forumı sit in quo alteros otiose stantes invenit egressus pa terfamilias; quinam etiam circa undecimam horam stantes reperti sint, quibus ait paterfamilias Quid hic statis tota die otiosi?, baud secus pervestigandum est. Ad eorum etiam qui toto die otiosi steterunt excusationem aliquis attendat, quique per totum diem standi tolerato labore con folenter dixerunt se paratos quidem ad operandum, a nullo autem fuisse conductos; quasi operæ quidem Neque vero negligenter illud nolaudum est Cum sero factum esset, dixisse dominum vineæ procuratori suo Voca operarios, et redde merce dem, incipiens a novissimis usque ad primos., G» plurima fuerint; conductores, non item. dogmata sapientiæ in mysterio abscondita inveniuntur his qui possunt talia invenire, ut maxime de ista parabola dicat Salvator:: Aperiam in parabolis os meum, loquar propositiones ab initio, s et: e Eru etabo abscondita a constitutione mundi. Necesse est enim ut videat qui vult intelligere, quæ sit dies quæ refertur in ea, et quæ horæ illius, et quod non eventu paterfamilias quinque ordinibus operariorum tra didit opera vineæ. Deinde quærenda est causa ei qui quærere potest, quare quidam operarii mane condu cti sunt et post hoc non circa horam secundam, sed circa tertiam horam alii sunt conducti: et post eorum conductionem, quare non circa horam quartam vel quintam, sed circa horam sextam: ita nou circa septimam, vel octavam, sed circa nonain: et novissime non circa decimam, sed undecimam. Debet enim esse quædam ratio digna Jesu, quare inter matutinam et tertiam tempus modicum est assumptum, et non secundum tempora quæ posita sunt inter tertiam et sextam, vel inter sextain et nonam. Post hoc autem quare una sit hora inter nonam et undecimam, quemadmodum superius inter matutinam et ter tiam. Non autem negligenter est attendendum, qua ratione paterfamilias cum mercenariis quidem quos Alane conduxerat, pactum fecit specialiter in die denarium: conductis autem circa tertiam horam non constituit nominatim certam mercedem, sed ita: Quodcunque justum fuerit dabo vobis.» Similiter et circa sextam horam et nonam fecit vocatis; et quia his qui circa undecimam erant vocati, excusantibus se propter otium totius diei, sic dixit: «lte et vos in vineam; sed et quoniam quasi extra vineam con stitutus paterfamilias, et inveniens operarios ibi, primos quidem misit in vineam, secundis autem dixit Ite et vos in vineam; similiter eumdem sermonem, et iis qui circa undecimam fuerant vocati: «He et vos in vineam. › Intelligat autem qui potest, quid sit forum, quod in Græco nundina ponitur, in quo otio sos stantes invenit Jesus. Secundo est similiter requirendum, qui sunt qui inventi sunt stantes circa undecimam, quibus dicit: Quid statis bic tota die otiosi? Aspiciat autem quis, quæ sit excusatio eorum qui toto die steterant otiosi, et quis esset dolor standi eorum, qui toto die stare otiosi sustinue runt, ut cum fiducia responderent, quoniam parati quidem fuerunt ad opus, nemo autem eos couduxit quasi plurimi essent qui conducerentur, non autem et qui conducerent. Voca operarios, et redde eis mercedem, incipiens a novissimis usque ad primos. Quæres autem quid movit dominum vineæ ut juberet procuratorem vineæ vocare operarios, et reddere eis mercedem inci pientem a novissimis, et ascendentem usque ad primos: ut primi quidem accipiant, qui circa undecimam erant conducti, secundi autem qui circa nonam, tertii qui circa sextam, quarti qui circa tertiamn, uovis * Matth. xx, 4. ibid. 7. ibid. 6. ibid. 8. Editio Huetii omisit quod habet coiler Regius. etc. Legendum fortasse enim passive etiam usurpatur. Vetus interpres Quasi plurimi essent qui conducerentur; non au❤ tem et qui conducerent.. sed ram undeciman stabant, quam quod summum mane inter et boram tertiam intercessit. Quin et perfun ctorie ad illud advertendum non est, pactum esse patremfamilias cum operariis dilucescente primum die assumptis, quos in vinçam suam misit, uno sin gulatim denario; cum iis autem qui bora tertia ac citi sunt certam mercedem pactum non esse, illud st Quod justum fuerit, dabo vobis;; cum accersitis item circa sextam et nonam horam itidem egisse notandum est, necnon et iis qui circa horam undecimam excusationem dederant cur toto die otiosi stetissent, dixisse **: «Ite et vos in vineam; tum et cum extra vineam esset, inventis ibi opera riis, priores quidem in vineam misisse, posteriori bus autem dixisse: «Ite et vos in vineam;» simi liter vero, eadem verba iis dixisse qui circa unde cimam vocali sunt: «lle et vos in vineam.» Per scrutetur item qui poterit, quodnam illud forumı sit in quo alteros otiose stantes invenit egressus pa terfamilias; quinam etiam circa undecimam horam stantes reperti sint, quibus ait paterfamilias Quid hic statis tota die otiosi?, baud secus pervestigandum est. Ad eorum etiam qui toto die otiosi steterunt excusationem aliquis attendat, quique per totum diem standi tolerato labore con folenter dixerunt se paratos quidem ad operandum, a nullo autem fuisse conductos; quasi operæ quidem Neque vero negligenter illud nolaudum est Cum sero factum esset, dixisse dominum vineæ procuratori suo Voca operarios, et redde merce dem, incipiens a novissimis usque ad primos., G» plurima fuerint; conductores, non item. dogmata sapientiæ in mysterio abscondita inveniuntur his qui possunt talia invenire, ut maxime de ista parabola dicat Salvator:: Aperiam in parabolis os meum, loquar propositiones ab initio, s et: e Eru etabo abscondita a constitutione mundi. Necesse est enim ut videat qui vult intelligere, quæ sit dies quæ refertur in ea, et quæ horæ illius, et quod non eventu paterfamilias quinque ordinibus operariorum tra didit opera vineæ. Deinde quærenda est causa ei qui quærere potest, quare quidam operarii mane condu cti sunt et post hoc non circa horam secundam, sed circa tertiam horam alii sunt conducti: et post eorum conductionem, quare non circa horam quartam vel quintam, sed circa horam sextam: ita nou circa septimam, vel octavam, sed circa nonain: et novissime non circa decimam, sed undecimam. Debet enim esse quædam ratio digna Jesu, quare inter matutinam et tertiam tempus modicum est assumptum, et non secundum tempora quæ posita sunt inter tertiam et sextam, vel inter sextain et nonam. Post hoc autem quare una sit hora inter nonam et undecimam, quemadmodum superius inter matutinam et ter tiam. Non autem negligenter est attendendum, qua ratione paterfamilias cum mercenariis quidem quos Alane conduxerat, pactum fecit specialiter in die denarium: conductis autem circa tertiam horam non constituit nominatim certam mercedem, sed ita: Quodcunque justum fuerit dabo vobis.» Similiter et circa sextam horam et nonam fecit vocatis; et quia his qui circa undecimam erant vocati, excusantibus se propter otium totius diei, sic dixit: «lte et vos in vineam; sed et quoniam quasi extra vineam con stitutus paterfamilias, et inveniens operarios ibi, primos quidem misit in vineam, secundis autem dixit Ite et vos in vineam; similiter eumdem sermonem, et iis qui circa undecimam fuerant vocati: «He et vos in vineam. › Intelligat autem qui potest, quid sit forum, quod in Græco nundina ponitur, in quo otio sos stantes invenit Jesus. Secundo est similiter requirendum, qui sunt qui inventi sunt stantes circa undecimam, quibus dicit: Quid statis bic tota die otiosi? Aspiciat autem quis, quæ sit excusatio eorum qui toto die steterant otiosi, et quis esset dolor standi eorum, qui toto die stare otiosi sustinue runt, ut cum fiducia responderent, quoniam parati quidem fuerunt ad opus, nemo autem eos couduxit quasi plurimi essent qui conducerentur, non autem et qui conducerent. Voca operarios, et redde eis mercedem, incipiens a novissimis usque ad primos. Quæres autem quid movit dominum vineæ ut juberet procuratorem vineæ vocare operarios, et reddere eis mercedem inci pientem a novissimis, et ascendentem usque ad primos: ut primi quidem accipiant, qui circa undecimam erant conducti, secundi autem qui circa nonam, tertii qui circa sextam, quarti qui circa tertiamn, uovis * Matth. xx, 4. ibid. 7. ibid. 6. ibid. 8. Editio Huetii omisit quod habet coiler Regius. etc. Legendum fortasse enim passive etiam usurpatur. Vetus interpres Quasi plurimi essent qui conducerentur; non au❤ tem et qui conducerent.. 29. 4: Μὴ παρέργως δὲ ἐπιστησάτω τις καὶ τῷ ἡ ὀψίας 29. Necnon et diligenter oportet attendere, et quod sero facto dixit dominus vineæ procuratori suo 29. 4: Μὴ παρέργως δὲ ἐπιστησάτω τις καὶ τῷ ἡ ὀψίας 29. Necnon et diligenter oportet attendere, et quod sero facto dixit dominus vineæ procuratori suo

τί ὧδε ἑστήκατε ὅλην τὴν ἡμέραν ἀργοί;» Μετὰ δὲ τοῦτο ζητοῦμεν, πῶς οὐ κατὰ ἀποκλήρωσιν ὁ οἰκοδεσπότης πέντε τάγμασιν ἐργατῶν παραδίδωσι τὰ ἔργα τοῦ ἀμπελῶνος· πρώτῳ μὲν ὅτε «ἐξῆλθεν ἅμα πρωὶ̈ μισθώσασθαι ἐργάτας εἰς τὸν ἀμπελῶνα,» δευτέρῳ δὲ ὅτε «ἐξελθὼν περὶ τρίτην ὥραν εἶδεν ἄλλους ἑστῶτας ἐν τῇ ἀγορᾷ ἀργούς,» τρίτῳ δὲ καὶ τετάρτῳ ὅτε «πάλιν ἐξελθὼν περὶ ἕκτην καὶ ἐννάτην ὥραν ἐποίησεν ὡσαύτως,» πέμπτῳ δὲ τῷ «περὶ τὴν ἑνδεκάτην,» ἡνίκα «ἐξελθὼν εὗρεν ἄλλους ἑστῶτας, καὶ λέγει αὐτοῖς· τί ὧδε ἑστήκατε ὅλην τὴν ἡμέραν ἀργοί;» καὶ ὅρα εἰ δύνασαι πρῶτον μὲν τάγμα εἰπεῖν τὸ κατὰ τὸν Ἀδὰμ ἅμα τῇ κοσμοποιίᾳ· «ἐξῆλθε» γὰρ «ἅμα πρωὶ̈ «ὁ οἰκοδεσπότης καὶ [ἵν’ οὕτως ὀνομάσω] τὸν Ἀδὰμ καὶ τὴν Εὔαν ἐμισθώσατο, ἵν’ ἐργάσωνται «τὸν ἀμπελῶνα» τῆς θεοσεβείας· σπότην τοῖς ἅμα τῇ ἔῳ παραληφθεῖσι τὸ ἀνὰ δηνά λέγειν τὸν τοῦ ἀμπελῶνος κύριον τῷ ἐπιτρόπῳ αὐτ τοῦ· Κάλεσον τοὺς ἐργάτας, καὶ ἀπόδος τὸν μισθόν, ἀρξάμενος ἀπὸ τῶν ἐσχάτων ἕως τῶν πρώτων. Τί φιον, οὓς ἀπέστειλεν εἰς τὸν ἀμπελῶνα αὐτοῦ· τοῖς δὲ περὶ τὴν τρίτην κληθεῖσιν οὐ τεταγμένως τὸν μια σθὸν ὠνομακέναι, ἀλλὰ τό· ι Ο ἂν ᾖ δίκαιον, δώσω ὑμῖν· ο προσεκτέον δὲ, ὅτι ὡσαύτως ἐποίησε τοῖς περὶ τὴν ἕκτην ὥραν καὶ ἐννάτην κληθεῖσι καὶ ὅτι τοῖς περὶ τὴν ἑνδεκάτην εἶπεν ἀπολογησαμέ νοις περὶ τῆς δι' ὅλης ἡμέρας ἀργίας τό·. Ὑπά γετε καὶ ὑμεῖς εἰς τὸν ἀμπελῶνα·, ἀλλὰ καὶ ὡς ἔξω τοῦ ἀμπελῶνος γενόμενος, καὶ εὑρὼν ἐκεῖ τοὺς ἐργάτας, τοὺς μὲν πρώτους ἀποστέλλει εἰς τὸν ἀμ πελῶνα, τοῖς δὲ δευτέροις φησίν· ο Υπάγετε καὶ ὑμεῖς εἰς τὸν ἀμπελῶνα· ν ὁμοίως δὲ τὴν αὐτὴν λέξιν καὶ τοῖς περὶ τὴν ἐνδεκάτην κεκλημένοις· Υπά γετε καὶ ὑμεῖς εἰς τὸν ἀμπελῶνα. • Ο δὲ δυνάμενος κατανοησάτω τίς ἡ ἀγορὰ, ἐν ᾗ ἑστῶτας τοὺς ἀργούς εὗρε τοὺς δευτέρους ἐξελθὼν ὁ οἰκοδεσπότης· οὕτω δὲ καὶ ἐξετασθήτω τίνες οἱ εὑρεθέντες ἑστῶτες περί τὴν ἐνδεκάτην, οἷς λέγει ὁ οἰκοδεσπότης τόν «Τί δε ἑστήκατε ὅλην τὴν ἡμέραν ἀργοί;» Επιστησάτω της καὶ τῇ ἀπολογίᾳ τῶν ὅλην τὴν ἡμέραν ἑστώτων ἀρ γῶν, καὶ τὸν πόνον τοῦ ἑστηκέναι δι' ὅλης ἡμέρας ὑπομεινάντων, μετὰ παῤῥησίας εἰπόντων, ὅτι πρόσ θυμοι μὲν ἦσαν τοῦ ἐργάσασθαι, οὐδεὶς δὲ αὐτοὺς ἐμισθώσατο, ὡς πολλῶν ὄντων τῶν μισθωσαμένων μὲν ἂν οὐ μισθωσαμένων δέ. ῾Ο ἂν ᾖ. Ὡς πολλῶν ὄντων τῶν μισθωσαμένων, με μισθωσομένων. Μισθοῦμαι Ηυετιας. σπότην τοῖς ἅμα τῇ ἔῳ παραληφθεῖσι τὸ ἀνὰ δηνά λέγειν τὸν τοῦ ἀμπελῶνος κύριον τῷ ἐπιτρόπῳ αὐτ τοῦ· Κάλεσον τοὺς ἐργάτας, καὶ ἀπόδος τὸν μισθόν, ἀρξάμενος ἀπὸ τῶν ἐσχάτων ἕως τῶν πρώτων. Τί φιον, οὓς ἀπέστειλεν εἰς τὸν ἀμπελῶνα αὐτοῦ· τοῖς δὲ περὶ τὴν τρίτην κληθεῖσιν οὐ τεταγμένως τὸν μια σθὸν ὠνομακέναι, ἀλλὰ τό· ι Ο ἂν ᾖ δίκαιον, δώσω ὑμῖν· ο προσεκτέον δὲ, ὅτι ὡσαύτως ἐποίησε τοῖς περὶ τὴν ἕκτην ὥραν καὶ ἐννάτην κληθεῖσι καὶ ὅτι τοῖς περὶ τὴν ἑνδεκάτην εἶπεν ἀπολογησαμέ νοις περὶ τῆς δι' ὅλης ἡμέρας ἀργίας τό·. Ὑπά γετε καὶ ὑμεῖς εἰς τὸν ἀμπελῶνα·, ἀλλὰ καὶ ὡς ἔξω τοῦ ἀμπελῶνος γενόμενος, καὶ εὑρὼν ἐκεῖ τοὺς ἐργάτας, τοὺς μὲν πρώτους ἀποστέλλει εἰς τὸν ἀμ πελῶνα, τοῖς δὲ δευτέροις φησίν· ο Υπάγετε καὶ ὑμεῖς εἰς τὸν ἀμπελῶνα· ν ὁμοίως δὲ τὴν αὐτὴν λέξιν καὶ τοῖς περὶ τὴν ἐνδεκάτην κεκλημένοις· Υπά γετε καὶ ὑμεῖς εἰς τὸν ἀμπελῶνα. • Ο δὲ δυνάμενος κατανοησάτω τίς ἡ ἀγορὰ, ἐν ᾗ ἑστῶτας τοὺς ἀργούς εὗρε τοὺς δευτέρους ἐξελθὼν ὁ οἰκοδεσπότης· οὕτω δὲ καὶ ἐξετασθήτω τίνες οἱ εὑρεθέντες ἑστῶτες περί τὴν ἐνδεκάτην, οἷς λέγει ὁ οἰκοδεσπότης τόν «Τί δε ἑστήκατε ὅλην τὴν ἡμέραν ἀργοί;» Επιστησάτω της καὶ τῇ ἀπολογίᾳ τῶν ὅλην τὴν ἡμέραν ἑστώτων ἀρ γῶν, καὶ τὸν πόνον τοῦ ἑστηκέναι δι' ὅλης ἡμέρας ὑπομεινάντων, μετὰ παῤῥησίας εἰπόντων, ὅτι πρόσ θυμοι μὲν ἦσαν τοῦ ἐργάσασθαι, οὐδεὶς δὲ αὐτοὺς ἐμισθώσατο, ὡς πολλῶν ὄντων τῶν μισθωσαμένων μὲν ἂν οὐ μισθωσαμένων δέ. ῾Ο ἂν ᾖ. Ὡς πολλῶν ὄντων τῶν μισθωσαμένων, με μισθωσομένων. Μισθοῦμαι Ηυετιας. sed ram undeciman stabant, quam quod summum mane inter et boram tertiam intercessit. Quin et perfun ctorie ad illud advertendum non est, pactum esse patremfamilias cum operariis dilucescente primum die assumptis, quos in vinçam suam misit, uno sin gulatim denario; cum iis autem qui bora tertia ac citi sunt certam mercedem pactum non esse, illud st Quod justum fuerit, dabo vobis;; cum accersitis item circa sextam et nonam horam itidem egisse notandum est, necnon et iis qui circa horam undecimam excusationem dederant cur toto die otiosi stetissent, dixisse **: «Ite et vos in vineam; tum et cum extra vineam esset, inventis ibi opera riis, priores quidem in vineam misisse, posteriori bus autem dixisse: «Ite et vos in vineam;» simi liter vero, eadem verba iis dixisse qui circa unde cimam vocali sunt: «lle et vos in vineam.» Per scrutetur item qui poterit, quodnam illud forumı sit in quo alteros otiose stantes invenit egressus pa terfamilias; quinam etiam circa undecimam horam stantes reperti sint, quibus ait paterfamilias Quid hic statis tota die otiosi?, baud secus pervestigandum est. Ad eorum etiam qui toto die otiosi steterunt excusationem aliquis attendat, quique per totum diem standi tolerato labore con folenter dixerunt se paratos quidem ad operandum, a nullo autem fuisse conductos; quasi operæ quidem Neque vero negligenter illud nolaudum est Cum sero factum esset, dixisse dominum vineæ procuratori suo Voca operarios, et redde merce dem, incipiens a novissimis usque ad primos., G» plurima fuerint; conductores, non item. dogmata sapientiæ in mysterio abscondita inveniuntur his qui possunt talia invenire, ut maxime de ista parabola dicat Salvator:: Aperiam in parabolis os meum, loquar propositiones ab initio, s et: e Eru etabo abscondita a constitutione mundi. Necesse est enim ut videat qui vult intelligere, quæ sit dies quæ refertur in ea, et quæ horæ illius, et quod non eventu paterfamilias quinque ordinibus operariorum tra didit opera vineæ. Deinde quærenda est causa ei qui quærere potest, quare quidam operarii mane condu cti sunt et post hoc non circa horam secundam, sed circa tertiam horam alii sunt conducti: et post eorum conductionem, quare non circa horam quartam vel quintam, sed circa horam sextam: ita nou circa septimam, vel octavam, sed circa nonain: et novissime non circa decimam, sed undecimam. Debet enim esse quædam ratio digna Jesu, quare inter matutinam et tertiam tempus modicum est assumptum, et non secundum tempora quæ posita sunt inter tertiam et sextam, vel inter sextain et nonam. Post hoc autem quare una sit hora inter nonam et undecimam, quemadmodum superius inter matutinam et ter tiam. Non autem negligenter est attendendum, qua ratione paterfamilias cum mercenariis quidem quos Alane conduxerat, pactum fecit specialiter in die denarium: conductis autem circa tertiam horam non constituit nominatim certam mercedem, sed ita: Quodcunque justum fuerit dabo vobis.» Similiter et circa sextam horam et nonam fecit vocatis; et quia his qui circa undecimam erant vocati, excusantibus se propter otium totius diei, sic dixit: «lte et vos in vineam; sed et quoniam quasi extra vineam con stitutus paterfamilias, et inveniens operarios ibi, primos quidem misit in vineam, secundis autem dixit Ite et vos in vineam; similiter eumdem sermonem, et iis qui circa undecimam fuerant vocati: «He et vos in vineam. › Intelligat autem qui potest, quid sit forum, quod in Græco nundina ponitur, in quo otio sos stantes invenit Jesus. Secundo est similiter requirendum, qui sunt qui inventi sunt stantes circa undecimam, quibus dicit: Quid statis bic tota die otiosi? Aspiciat autem quis, quæ sit excusatio eorum qui toto die steterant otiosi, et quis esset dolor standi eorum, qui toto die stare otiosi sustinue runt, ut cum fiducia responderent, quoniam parati quidem fuerunt ad opus, nemo autem eos couduxit quasi plurimi essent qui conducerentur, non autem et qui conducerent. Voca operarios, et redde eis mercedem, incipiens a novissimis usque ad primos. Quæres autem quid movit dominum vineæ ut juberet procuratorem vineæ vocare operarios, et reddere eis mercedem inci pientem a novissimis, et ascendentem usque ad primos: ut primi quidem accipiant, qui circa undecimam erant conducti, secundi autem qui circa nonam, tertii qui circa sextam, quarti qui circa tertiamn, uovis * Matth. xx, 4. ibid. 7. ibid. 6. ibid. 8. Editio Huetii omisit quod habet coiler Regius. etc. Legendum fortasse enim passive etiam usurpatur. Vetus interpres Quasi plurimi essent qui conducerentur; non au❤ tem et qui conducerent.. sed ram undeciman stabant, quam quod summum mane inter et boram tertiam intercessit. Quin et perfun ctorie ad illud advertendum non est, pactum esse patremfamilias cum operariis dilucescente primum die assumptis, quos in vinçam suam misit, uno sin gulatim denario; cum iis autem qui bora tertia ac citi sunt certam mercedem pactum non esse, illud st Quod justum fuerit, dabo vobis;; cum accersitis item circa sextam et nonam horam itidem egisse notandum est, necnon et iis qui circa horam undecimam excusationem dederant cur toto die otiosi stetissent, dixisse **: «Ite et vos in vineam; tum et cum extra vineam esset, inventis ibi opera riis, priores quidem in vineam misisse, posteriori bus autem dixisse: «Ite et vos in vineam;» simi liter vero, eadem verba iis dixisse qui circa unde cimam vocali sunt: «lle et vos in vineam.» Per scrutetur item qui poterit, quodnam illud forumı sit in quo alteros otiose stantes invenit egressus pa terfamilias; quinam etiam circa undecimam horam stantes reperti sint, quibus ait paterfamilias Quid hic statis tota die otiosi?, baud secus pervestigandum est. Ad eorum etiam qui toto die otiosi steterunt excusationem aliquis attendat, quique per totum diem standi tolerato labore con folenter dixerunt se paratos quidem ad operandum, a nullo autem fuisse conductos; quasi operæ quidem Neque vero negligenter illud nolaudum est Cum sero factum esset, dixisse dominum vineæ procuratori suo Voca operarios, et redde merce dem, incipiens a novissimis usque ad primos., G» plurima fuerint; conductores, non item. dogmata sapientiæ in mysterio abscondita inveniuntur his qui possunt talia invenire, ut maxime de ista parabola dicat Salvator:: Aperiam in parabolis os meum, loquar propositiones ab initio, s et: e Eru etabo abscondita a constitutione mundi. Necesse est enim ut videat qui vult intelligere, quæ sit dies quæ refertur in ea, et quæ horæ illius, et quod non eventu paterfamilias quinque ordinibus operariorum tra didit opera vineæ. Deinde quærenda est causa ei qui quærere potest, quare quidam operarii mane condu cti sunt et post hoc non circa horam secundam, sed circa tertiam horam alii sunt conducti: et post eorum conductionem, quare non circa horam quartam vel quintam, sed circa horam sextam: ita nou circa septimam, vel octavam, sed circa nonain: et novissime non circa decimam, sed undecimam. Debet enim esse quædam ratio digna Jesu, quare inter matutinam et tertiam tempus modicum est assumptum, et non secundum tempora quæ posita sunt inter tertiam et sextam, vel inter sextain et nonam. Post hoc autem quare una sit hora inter nonam et undecimam, quemadmodum superius inter matutinam et ter tiam. Non autem negligenter est attendendum, qua ratione paterfamilias cum mercenariis quidem quos Alane conduxerat, pactum fecit specialiter in die denarium: conductis autem circa tertiam horam non constituit nominatim certam mercedem, sed ita: Quodcunque justum fuerit dabo vobis.» Similiter et circa sextam horam et nonam fecit vocatis; et quia his qui circa undecimam erant vocati, excusantibus se propter otium totius diei, sic dixit: «lte et vos in vineam; sed et quoniam quasi extra vineam con stitutus paterfamilias, et inveniens operarios ibi, primos quidem misit in vineam, secundis autem dixit Ite et vos in vineam; similiter eumdem sermonem, et iis qui circa undecimam fuerant vocati: «He et vos in vineam. › Intelligat autem qui potest, quid sit forum, quod in Græco nundina ponitur, in quo otio sos stantes invenit Jesus. Secundo est similiter requirendum, qui sunt qui inventi sunt stantes circa undecimam, quibus dicit: Quid statis bic tota die otiosi? Aspiciat autem quis, quæ sit excusatio eorum qui toto die steterant otiosi, et quis esset dolor standi eorum, qui toto die stare otiosi sustinue runt, ut cum fiducia responderent, quoniam parati quidem fuerunt ad opus, nemo autem eos couduxit quasi plurimi essent qui conducerentur, non autem et qui conducerent. Voca operarios, et redde eis mercedem, incipiens a novissimis usque ad primos. Quæres autem quid movit dominum vineæ ut juberet procuratorem vineæ vocare operarios, et reddere eis mercedem inci pientem a novissimis, et ascendentem usque ad primos: ut primi quidem accipiant, qui circa undecimam erant conducti, secundi autem qui circa nonam, tertii qui circa sextam, quarti qui circa tertiamn, uovis * Matth. xx, 4. ibid. 7. ibid. 6. ibid. 8. Editio Huetii omisit quod habet coiler Regius. etc. Legendum fortasse enim passive etiam usurpatur. Vetus interpres Quasi plurimi essent qui conducerentur; non au❤ tem et qui conducerent.. 29. 4: Μὴ παρέργως δὲ ἐπιστησάτω τις καὶ τῷ ἡ ὀψίας 29. Necnon et diligenter oportet attendere, et quod sero facto dixit dominus vineæ procuratori suo 29. 4: Μὴ παρέργως δὲ ἐπιστησάτω τις καὶ τῷ ἡ ὀψίας 29. Necnon et diligenter oportet attendere, et quod sero facto dixit dominus vineæ procuratori suo

οὐ φάγητε ἀπ’ αὐτοῦ οὐδ’ οὐ μὴ ἅψησθε αὐτοῦ», ὄσφρησις δὲ κατὰ τὴν δευτέρανὅθεν ἐπὶ τοῦ Νῶε «καὶ ὠσφράνθη κύριος ὀσμὴν εὐωδίας», γεῦσις δὲ κατὰ τὸν Ἀβραάμ διὸ καὶ ἑστιῶν τοὺς ἀγγέλους παρατίθησιν αὐτοῖς ἐγκρυφίας ἀπὸ σεμιδάλεως καὶ τὸν ἁπαλὸν μόσχον, ἀκοὴ δὲ ἐπὶ Μωσέωςὅτε ἐκ τοῦ οὐρανοῦ ἀκουστὴ γέγονεν ἡ φωνὴ τοῦ θεοῦ, ὅρασις δὲ ἡ πασῶν τῶν αἰσθήσεων τιμιωτέρα κατὰ τὴν Χριστοῦ ἐπιδημίανὅτε ἑωράκασι τὸν Χριστὸν τοῖς μακαρίοις ὀφθαλμοῖς. λελέχθω δὲ καὶ ταῦτα, εἴτε γυμνασίας χάριν λογικῆς εἴτε βούλεταί τις καὶ δογματικῆς, διὰ τὰς πέντε κλήσεις. Οἶμαι δ’ ὅτι καὶ ἔργα «τοῦ ἀμπελῶνος» ἦν δεόμενα καθ’ ὥραν ἐργατῶν. ἔδει γὰρ «ἅμα» τῇ ἕῳ ἔργα γίνεσθαι ἐν τῷ ἀμπελῶνι, καὶ εἶδεν ὁ καλῶν οἰκοδεσπότης τοὺς «ἐργάτας,» τίνες ἦσαν ἐπιτήδειοι πρὸς τὰ ἀπὸ τῆς ἕω ἔργα. ἄλλο δὲ ἔργον «περὶ» τὴν «τρίτην ὥραν» ἦν τὸ ἐπὶ τοῦ Νῶε, ὅτε ἔστησεν αὐτῷ ὁ θεὸς διαθήκην. εἶτα αἱ δέκα ἀπὸ τοῦ Νῶε ἐπὶ τὸν Ἀβραὰμ γενεαὶ καταλήγουσαι ἐπὶ τὸν Ἀβραάμ, ἀρχὴν ἄλλης ὑπερβαλλούσης κλήσεως· καὶ ἦν ἐργάτης τοῦ ἀμπελῶνος τότε ἀρξάμενος ὁ Ἀβραάμ. γὰρ κεκίνηκε τὸν κύριον τοῦ ἀμπελῶνος, ὥστε κε λεῦσαι τῷ ἐπιτρόπῳ καλέσαι τοὺς ἐργάτας, καὶ ἀπο δοῦναι τὸν μισθὸν, ἀρξάμενον ἀπὸ τῶν ἐσχάτων, καὶ οὕτως ἀναβαίνειν ἕως τῶν πρώτων, ἵνα πρῶτοι μὲν ἀπολάβωσιν οἱ τὴν ἑνδεκάτην, δεύτεροι δὲ οἱ τὴν ἐννάτην, καὶ τρίτοι οἱ τὴν ἔκτην, καὶ μετὰ τού τους οἱ τὴν τρίτην, καὶ τελευταῖοι οἱ πρωΐ; τοῦτο γὰρ σαφῶς δηλοῦται ἀπὸ τοῦ· Απόδος τὸν μισθὸν, ἀρξάμενος ἀπὸ τῶν ἐσχάτων ἕως τῶν πρώτων.» Τίς δὲ, παρὰ τὸν κύριον τοῦ ἀμπελῶνος, ὁ τοῦ κυρίου ἐπίσ τροπος, διδοὺς τὸν μισθὸν κατὰ τὸ κυρίου πρόστα γμα; Ἀλλὰ εἴπερ οἱ ἐν τῇ ἐννάτῃ κληθέντες ὥρᾳ οὐκ ἐβάστασαν το βάρος τῆς ἡμέρας καὶ τὸν καύ σωνα, δηλονότι οὐχ οὗτοι ἐγόγγυζον κατὰ τοῦ οἰκο δεσπότου λέγοντες ὅτι, «Οὗτοι οἱ ἔσχατοι μίαν ὥραν ἐποίησαν, καὶ ἴσους ἡμῖν αὐτοὺς ἐποίησας τοῖς βαστάσασι τὸ βάρος τῆς ἡμέρας καὶ τὸν καύσωνα» ἀλλ᾽ οὐδὲ οἱ τὴν ἕκτην κληθέντες τὸ βάρος ἐβάστασαν τῆς ἡμέρας, ἀλλ᾽ εἰ ἄρα τοῦ ἡμίσους τῆς ἡμέρας καὶ οἱ τῇ τρίτῃ δὲ κληθέντες οὐ τῆς ὅλης ἐξάστασαν ἡμέρας τὸ βάρος, ἀλλ᾽ εἰ δεῖ ἀκριβῶς ὀνομάσαι, τοῦ ἡμίσους καὶ τοῦ τετάρτου τῆς ἡμέρας· μόνοι δὲ οἱ ἀπὸ τῆς ἕω μεμισθωμένοι τὸ βάρος εβάστασαν τῆς ἡμέρας καὶ τὸν καύσωνα· ὅλον μὲν οἱ ἀπὸ τῆς ἕω μεμισθωμένοι· οἱ δὲ λοιποὶ παρὰ τοὺς τελευταίους ἀνάλογον τῷ καιρῷ ᾧ ἐν τῷ ἀμπελῶνι πεποιήκασιν. Ἐπεὶ δὲ διάφοροι εἰσι παραβολαὶ ὀνομάζουσαι ἀμ πελῶνα, ζητηθείη ἂν πότερον κατὰ διαφόρων πρα γμάτων καθ' ἔκαστον ὁ ἀμπελὼν παραλαμβάνεται, ἢ κατὰ τοῦ αὐτοῦ πράγματος. Ἐγὼ νομίζω δεῖν ἐξε τάται διὰ τί οὐ πρὸς πάντας τοὺς ἐλθόντας πρώτους, καὶ νομίζοντας, ὅτι πλέον λήψονται, καὶ γογγύσαν τας κατὰ τοῦ οἰκοδεσπότου, ἀπεκρίνατο ὁ οἰκοδεσπό της, ἀλλ᾽ ἑνὶ μόνῳ εἶπεν αὐτῶν τό·. Ἑταῖρε, οὐκ ἀδικῶ σε· οὐχὶ δηναρίου συνεφώνησάς μοι; καὶ θέλω τούτῳ τῷ ἐσχάτῳ δοῦναι ὡς καὶ σοί. ο Ὅτι μὲν οὖν ταῦτα καὶ τὰ τούτοις παραπλήσια ἐπιδέχεται ἡ ἐκ κειμένη παραβολή & ζητήσαι τις ἂν εἰς αὐτὴν, δια βεβαιωσαίμην ἄν· ὅτι δὲ οὐκ ἔστιν εἰπεῖν εἰς τὴν κατ' ἀξίαν παραβολὴν ἄλλον ἢ τὸν φήσαντα ἂν μετὰ τοῦ ἀληθεύειν τό· «Ἡμεῖς δὲ νοῦν Χριστοῦ ἔχομεν, ο καὶ τοῦτο θαῤῥῶν ἀποφανοῦμαι. Τίς οὖν ἄρα ἔγνω τὸν ἐν τῇ παραβολῇ ταύτῃ νοῦν Χριστοῦ, ἢ ὁ ἐμπαρασχὼν ἑαυτὸν τῷ Παρακλήτῳ, περὶ οὗ φησιν ὁ Σωτὴρ, ὅτι, «Ἐκεῖνος ὑμᾶς διδάξει πάντα, καὶ ὑπομνήσει ὑμᾶς πάντα ὅσα εἶπον ὑμῖν; Μὴ δι δάσκοντος γὰρ τοῦ Παρακλήτου πάντα ἃ εἶπεν ὁ Ἰη σους, καὶ ταύτην τήν παραβολήν, οὐκ ἂν λέγοιτό τι ΧΧ, οι γὰρ κεκίνηκε τὸν κύριον τοῦ ἀμπελῶνος, ὥστε κε λεῦσαι τῷ ἐπιτρόπῳ καλέσαι τοὺς ἐργάτας, καὶ ἀπο δοῦναι τὸν μισθὸν, ἀρξάμενον ἀπὸ τῶν ἐσχάτων, καὶ οὕτως ἀναβαίνειν ἕως τῶν πρώτων, ἵνα πρῶτοι μὲν ἀπολάβωσιν οἱ τὴν ἑνδεκάτην, δεύτεροι δὲ οἱ τὴν ἐννάτην, καὶ τρίτοι οἱ τὴν ἔκτην, καὶ μετὰ τού τους οἱ τὴν τρίτην, καὶ τελευταῖοι οἱ πρωΐ; τοῦτο γὰρ σαφῶς δηλοῦται ἀπὸ τοῦ· Απόδος τὸν μισθὸν, ἀρξάμενος ἀπὸ τῶν ἐσχάτων ἕως τῶν πρώτων.» Τίς δὲ, παρὰ τὸν κύριον τοῦ ἀμπελῶνος, ὁ τοῦ κυρίου ἐπίσ τροπος, διδοὺς τὸν μισθὸν κατὰ τὸ κυρίου πρόστα γμα; Ἀλλὰ εἴπερ οἱ ἐν τῇ ἐννάτῃ κληθέντες ὥρᾳ οὐκ ἐβάστασαν το βάρος τῆς ἡμέρας καὶ τὸν καύ σωνα, δηλονότι οὐχ οὗτοι ἐγόγγυζον κατὰ τοῦ οἰκο δεσπότου λέγοντες ὅτι, «Οὗτοι οἱ ἔσχατοι μίαν ὥραν ἐποίησαν, καὶ ἴσους ἡμῖν αὐτοὺς ἐποίησας τοῖς βαστάσασι τὸ βάρος τῆς ἡμέρας καὶ τὸν καύσωνα» ἀλλ᾽ οὐδὲ οἱ τὴν ἕκτην κληθέντες τὸ βάρος ἐβάστασαν τῆς ἡμέρας, ἀλλ᾽ εἰ ἄρα τοῦ ἡμίσους τῆς ἡμέρας καὶ οἱ τῇ τρίτῃ δὲ κληθέντες οὐ τῆς ὅλης ἐξάστασαν ἡμέρας τὸ βάρος, ἀλλ᾽ εἰ δεῖ ἀκριβῶς ὀνομάσαι, τοῦ ἡμίσους καὶ τοῦ τετάρτου τῆς ἡμέρας· μόνοι δὲ οἱ ἀπὸ τῆς ἕω μεμισθωμένοι τὸ βάρος εβάστασαν τῆς ἡμέρας καὶ τὸν καύσωνα· ὅλον μὲν οἱ ἀπὸ τῆς ἕω μεμισθωμένοι· οἱ δὲ λοιποὶ παρὰ τοὺς τελευταίους ἀνάλογον τῷ καιρῷ ᾧ ἐν τῷ ἀμπελῶνι πεποιήκασιν. Ἐπεὶ δὲ διάφοροι εἰσι παραβολαὶ ὀνομάζουσαι ἀμ πελῶνα, ζητηθείη ἂν πότερον κατὰ διαφόρων πρα γμάτων καθ' ἔκαστον ὁ ἀμπελὼν παραλαμβάνεται, ἢ κατὰ τοῦ αὐτοῦ πράγματος. Ἐγὼ νομίζω δεῖν ἐξε τάται διὰ τί οὐ πρὸς πάντας τοὺς ἐλθόντας πρώτους, καὶ νομίζοντας, ὅτι πλέον λήψονται, καὶ γογγύσαν τας κατὰ τοῦ οἰκοδεσπότου, ἀπεκρίνατο ὁ οἰκοδεσπό της, ἀλλ᾽ ἑνὶ μόνῳ εἶπεν αὐτῶν τό·. Ἑταῖρε, οὐκ ἀδικῶ σε· οὐχὶ δηναρίου συνεφώνησάς μοι; καὶ θέλω τούτῳ τῷ ἐσχάτῳ δοῦναι ὡς καὶ σοί. ο Ὅτι μὲν οὖν ταῦτα καὶ τὰ τούτοις παραπλήσια ἐπιδέχεται ἡ ἐκ κειμένη παραβολή & ζητήσαι τις ἂν εἰς αὐτὴν, δια βεβαιωσαίμην ἄν· ὅτι δὲ οὐκ ἔστιν εἰπεῖν εἰς τὴν κατ' ἀξίαν παραβολὴν ἄλλον ἢ τὸν φήσαντα ἂν μετὰ τοῦ ἀληθεύειν τό· «Ἡμεῖς δὲ νοῦν Χριστοῦ ἔχομεν, ο καὶ τοῦτο θαῤῥῶν ἀποφανοῦμαι. Τίς οὖν ἄρα ἔγνω τὸν ἐν τῇ παραβολῇ ταύτῃ νοῦν Χριστοῦ, ἢ ὁ ἐμπαρασχὼν ἑαυτὸν τῷ Παρακλήτῳ, περὶ οὗ φησιν ὁ Σωτὴρ, ὅτι, «Ἐκεῖνος ὑμᾶς διδάξει πάντα, καὶ ὑπομνήσει ὑμᾶς πάντα ὅσα εἶπον ὑμῖν; Μὴ δι δάσκοντος γὰρ τοῦ Παρακλήτου πάντα ἃ εἶπεν ὁ Ἰη σους, καὶ ταύτην τήν παραβολήν, οὐκ ἂν λέγοιτό τι ΧΧ, οι Nam qua re permotus vineæ dominus procuratori jussit, ut vocaret operarios et mercedem eis redde ret, initio a postremis facto, atque ita ad primos usque progrediendo; ut priores quidem merceden reciperent qui hora undecima, secundi qui nona, tertii qui sexta, post illos deinde qui tertia, et po stremi tandem qui sumnio mane fuerant conducti? id enim vel inde liquet: «Redde mercedem, inci piens a novissimis usque ad primos. Quisnam vero, præter ipsum vineæ dominum, domini procu rator ille est, qui mercedem ex domini mandato pendit? Sed si dici pondus et astum non portave rant qui hora nona accersiti sunt, nec illos certe adversus patremfamilias murmurasse perspicuum est, dicentes ‹ Hi novissimi una hora fecerunt, et pares illos nobis fecisti, qui portavimus pondus diei et æstum;» neque porro pondus diei porta verunt qui sexta hora acciti sunt, nisi fortasse par tem diei dimidiam: nec item qui hora tertia sunt advocati pondus totius diei portaverunt, sed diei semissem tantumniodo cum quadrante, si modo res accurate explicanda est; verum ii duntaxat qui di lucescente primum die conducti sunt, diei pondus et æstum portaverunt; ac totum quidem qui summo nane sunt conducti; reliqui autem, præter ultimos, pro temporis ratione quo opus in vinea fecerunt. 30. Quoniam autem in variis parabolis vi neæ mentio injicitur, an ad diversas res signifi candas sigillatim vinea usurpetur, an ad camdem, quæri potest. Ego vero disquirendum esse exi stimo cur non omnibus qui primi venerant, et se plura accepturos fuerant arbitrati, et adversus pa tremfamilias murmuraverant, responderit paterfa milias, sed uni duntaxat illorum dixerit “: «Amice, non facio tibi injuriam; nonne ex denario conve nisti mecum? volo et huic novissimo dare sicut et tibi. Ilæc igitur et iis consimilia in proposita pa rabola ab aliquo investiganda contineri certo affir mare possun; verum et super ea pro dignitate disserere, ad alium minime pertinere, quam qui vere dixit to: • Nos autem sensum Christi habe mus, › id enimvero præfidenter quoque pronun tiabo. Quis igitur cognovit sensum Domini " in hac parabola delitescentem, præterquam qui sei psum Paracleto permisit, de quo ait Servator " llle vos docebit, et suggeret omnia quæcunque dixero vobis?, Nisi enim quæcunque dixit Jesus, et ipsam hanc parabolam, docuerit Paracletus, haud simi vero qui mane. Hoc enim manifestissime declaratur ex eo quod dicit: Redde mercedem, incipiens a novissimis usque ad primos. Quis autem et extra dominum vineæ sit domini procurator dans merce dem juxta domini jussionem. Sed et si qui vocati fuerant circa nonam non portaverunt pondus diei et æstum, manifestum est quoniam non illi murmuraverunt adversus patremfamilias dicentes: Quoniam hi novissimi unam horam fecerunt, et æquales eos fecisti nobis, qui portavimus pondus diei et æstum. ▸ Neque illi qui sexta hora vocati sunt, pondus portaverunt diei, nisi forte diei dimidium. Et qui tertia sunt vocati, non totum diei pondus sustinuerunt, sed si oportet caute dicere, dimidium diei et quartam parte:n diei. Soli autem qui ex mane conducti sunt, pondus diei sustinuerunt, et astum totum; cæteri autem secundum mensuram temporis quod fecerunt in vineam, portaverunt. versas res et vinea intelligitur, aut secundum ipsam rem. Ego arbitror oportere discutere, et quare non ad omnes qui primi venerunt, et existimaverunt quoniam plus essent accepturi, et murmuraverunt ad ss Matth. ibid. Joan. xiv, 26. Nam qua re permotus vineæ dominus procuratori jussit, ut vocaret operarios et mercedem eis redde ret, initio a postremis facto, atque ita ad primos usque progrediendo; ut priores quidem merceden reciperent qui hora undecima, secundi qui nona, tertii qui sexta, post illos deinde qui tertia, et po stremi tandem qui sumnio mane fuerant conducti? id enim vel inde liquet: «Redde mercedem, inci piens a novissimis usque ad primos. Quisnam vero, præter ipsum vineæ dominum, domini procu rator ille est, qui mercedem ex domini mandato pendit? Sed si dici pondus et astum non portave rant qui hora nona accersiti sunt, nec illos certe adversus patremfamilias murmurasse perspicuum est, dicentes ‹ Hi novissimi una hora fecerunt, et pares illos nobis fecisti, qui portavimus pondus diei et æstum;» neque porro pondus diei porta verunt qui sexta hora acciti sunt, nisi fortasse par tem diei dimidiam: nec item qui hora tertia sunt advocati pondus totius diei portaverunt, sed diei semissem tantumniodo cum quadrante, si modo res accurate explicanda est; verum ii duntaxat qui di lucescente primum die conducti sunt, diei pondus et æstum portaverunt; ac totum quidem qui summo nane sunt conducti; reliqui autem, præter ultimos, pro temporis ratione quo opus in vinea fecerunt. 30. Quoniam autem in variis parabolis vi neæ mentio injicitur, an ad diversas res signifi candas sigillatim vinea usurpetur, an ad camdem, quæri potest. Ego vero disquirendum esse exi stimo cur non omnibus qui primi venerant, et se plura accepturos fuerant arbitrati, et adversus pa tremfamilias murmuraverant, responderit paterfa milias, sed uni duntaxat illorum dixerit “: «Amice, non facio tibi injuriam; nonne ex denario conve nisti mecum? volo et huic novissimo dare sicut et tibi. Ilæc igitur et iis consimilia in proposita pa rabola ab aliquo investiganda contineri certo affir mare possun; verum et super ea pro dignitate disserere, ad alium minime pertinere, quam qui vere dixit to: • Nos autem sensum Christi habe mus, › id enimvero præfidenter quoque pronun tiabo. Quis igitur cognovit sensum Domini " in hac parabola delitescentem, præterquam qui sei psum Paracleto permisit, de quo ait Servator " llle vos docebit, et suggeret omnia quæcunque dixero vobis?, Nisi enim quæcunque dixit Jesus, et ipsam hanc parabolam, docuerit Paracletus, haud simi vero qui mane. Hoc enim manifestissime declaratur ex eo quod dicit: Redde mercedem, incipiens a novissimis usque ad primos. Quis autem et extra dominum vineæ sit domini procurator dans merce dem juxta domini jussionem. Sed et si qui vocati fuerant circa nonam non portaverunt pondus diei et æstum, manifestum est quoniam non illi murmuraverunt adversus patremfamilias dicentes: Quoniam hi novissimi unam horam fecerunt, et æquales eos fecisti nobis, qui portavimus pondus diei et æstum. ▸ Neque illi qui sexta hora vocati sunt, pondus portaverunt diei, nisi forte diei dimidium. Et qui tertia sunt vocati, non totum diei pondus sustinuerunt, sed si oportet caute dicere, dimidium diei et quartam parte:n diei. Soli autem qui ex mane conducti sunt, pondus diei sustinuerunt, et astum totum; cæteri autem secundum mensuram temporis quod fecerunt in vineam, portaverunt. versas res et vinea intelligitur, aut secundum ipsam rem. Ego arbitror oportere discutere, et quare non ad omnes qui primi venerunt, et existimaverunt quoniam plus essent accepturi, et murmuraverunt ad ss Matth. ibid. Joan. xiv, 26. 30. Quoniam autem diversæ parabolæ sunt vineam nominantes, quærendum est utrum secundum di 12. “Matth. xx, 13, 14. "I Cor. 11, 16. 30. Quoniam autem diversæ parabolæ sunt vineam nominantes, quærendum est utrum secundum di 12. “Matth. xx, 13, 14. "I Cor. 11, 16.