Diplomatic text · TLG-E clean (diplomatic Greek; primary witness) + khazarzar (second witness) — PG column chips mark the printed columns.
PG 13:1342καὶ μετ’ αὐτὸν Μωσῆς μετὰ τῶν σὺν αὐτῷ παρελήφθη «εἰς τὸν ἀμπελῶνα.» ἔλειπε δέ τι τελευταῖον ἔργον τῷ ἀμπελῶνι, ὅπερ ἔχρῃζε νεαρᾶς κλήσεως καὶ καινῆς, ἀκμαίως καὶ ἀθρόως ἐν βραχεῖ τὸ λεῖπον ἐν τῷ ἀμπελῶνι ἐργαζομένης· τοῦτο δὲ ἦν τὸ τῆς καινῆς διαθήκης. ἴσα μὲν οὖν διαστήματα τῶν «περὶ τρίτην» καὶ «ἕκτην» καὶ «ἐννάτην» κληθέντων· ἀνάλογον δὲ τῷ ἀπὸ τῆς ἀρχῆς ἐπὶ τὴν «τρίτην ὥραν» τὸ ἀπὸ τῆς ἐννάτης Μωσέως ὥρας ἐπὶ «τὴν ἑνδεκάτην» τῆς Χριστοῦ Ἰησοῦ ἐν σαρκὶ ἐπιδημίας [διάστημα]. συμπεφώνηκε δὲ ὁ οἰκοδεσπότης τοῖς «ἅμα» τῇ ἕῳ παραληφθεῖσι δηνάριον· τοῦτο δ’ [οἶμαι] ἐστὶ τὸ τῆς σωτηρίας νόμισμα, οὐ συνεξεταζομένων αὐτῇ τῶν κατὰ τὴν δόξαν. σωτηρίας γὰρ ὄνομα [οἶμαι] τὸ «δηνάριον,» δόξης δὲ τὸ ὑπὲρ τὸ δηνάριον, εἴ που ὠνομάσθη νομίσματα τοῦ πενταπλασιάσαντος τὴν δεδομένην μνᾶν ἢ δεκαπλασιάσαντος. ὁ δὲ λέγων τοῖς «περὶ» τὴν «τρίτην» παραληφθεῖσιν· «ὃ ἐὰν ᾖ δίκαιον δώσω ὑμῖν,» προετρέψατο μὲν τοὺς τῆς τρίτης ὥρας «ἐργάτας» ἐπὶ τὸ πᾶν ὅ τί ποτε δύνανται ἐργάσασθαι· ἑαυτῷ δὲ τετήρηκε τὸ κρῖναι τὸν δίκαιον πρὸς τὸ γενόμενον ἔργον μισθόν.
οὐ φάγητε ἀπ’ αὐτοῦ οὐδ’ οὐ μὴ ἅψησθε αὐτοῦ», ὄσφρησις δὲ κατὰ τὴν δευτέρανὅθεν ἐπὶ τοῦ Νῶε «καὶ ὠσφράνθη κύριος ὀσμὴν εὐωδίας», γεῦσις δὲ κατὰ τὸν Ἀβραάμ διὸ καὶ ἑστιῶν τοὺς ἀγγέλους παρατίθησιν αὐτοῖς ἐγκρυφίας ἀπὸ σεμιδάλεως καὶ τὸν ἁπαλὸν μόσχον, ἀκοὴ δὲ ἐπὶ Μωσέωςὅτε ἐκ τοῦ οὐρανοῦ ἀκουστὴ γέγονεν ἡ φωνὴ τοῦ θεοῦ, ὅρασις δὲ ἡ πασῶν τῶν αἰσθήσεων τιμιωτέρα κατὰ τὴν Χριστοῦ ἐπιδημίανὅτε ἑωράκασι τὸν Χριστὸν τοῖς μακαρίοις ὀφθαλμοῖς. λελέχθω δὲ καὶ ταῦτα, εἴτε γυμνασίας χάριν λογικῆς εἴτε βούλεταί τις καὶ δογματικῆς, διὰ τὰς πέντε κλήσεις. Οἶμαι δ’ ὅτι καὶ ἔργα «τοῦ ἀμπελῶνος» ἦν δεόμενα καθ’ ὥραν ἐργατῶν. ἔδει γὰρ «ἅμα» τῇ ἕῳ ἔργα γίνεσθαι ἐν τῷ ἀμπελῶνι, καὶ εἶδεν ὁ καλῶν οἰκοδεσπότης τοὺς «ἐργάτας,» τίνες ἦσαν ἐπιτήδειοι πρὸς τὰ ἀπὸ τῆς ἕω ἔργα. ἄλλο δὲ ἔργον «περὶ» τὴν «τρίτην ὥραν» ἦν τὸ ἐπὶ τοῦ Νῶε, ὅτε ἔστησεν αὐτῷ ὁ θεὸς διαθήκην. εἶτα αἱ δέκα ἀπὸ τοῦ Νῶε ἐπὶ τὸν Ἀβραὰμ γενεαὶ καταλήγουσαι ἐπὶ τὸν Ἀβραάμ, ἀρχὴν ἄλλης ὑπερβαλλούσης κλήσεως· καὶ ἦν ἐργάτης τοῦ ἀμπελῶνος τότε ἀρξάμενος ὁ Ἀβραάμ. γὰρ κεκίνηκε τὸν κύριον τοῦ ἀμπελῶνος, ὥστε κε λεῦσαι τῷ ἐπιτρόπῳ καλέσαι τοὺς ἐργάτας, καὶ ἀπο δοῦναι τὸν μισθὸν, ἀρξάμενον ἀπὸ τῶν ἐσχάτων, καὶ οὕτως ἀναβαίνειν ἕως τῶν πρώτων, ἵνα πρῶτοι μὲν ἀπολάβωσιν οἱ τὴν ἑνδεκάτην, δεύτεροι δὲ οἱ τὴν ἐννάτην, καὶ τρίτοι οἱ τὴν ἔκτην, καὶ μετὰ τού τους οἱ τὴν τρίτην, καὶ τελευταῖοι οἱ πρωΐ; τοῦτο γὰρ σαφῶς δηλοῦται ἀπὸ τοῦ· Απόδος τὸν μισθὸν, ἀρξάμενος ἀπὸ τῶν ἐσχάτων ἕως τῶν πρώτων.» Τίς δὲ, παρὰ τὸν κύριον τοῦ ἀμπελῶνος, ὁ τοῦ κυρίου ἐπίσ τροπος, διδοὺς τὸν μισθὸν κατὰ τὸ κυρίου πρόστα γμα; Ἀλλὰ εἴπερ οἱ ἐν τῇ ἐννάτῃ κληθέντες ὥρᾳ οὐκ ἐβάστασαν το βάρος τῆς ἡμέρας καὶ τὸν καύ σωνα, δηλονότι οὐχ οὗτοι ἐγόγγυζον κατὰ τοῦ οἰκο δεσπότου λέγοντες ὅτι, «Οὗτοι οἱ ἔσχατοι μίαν ὥραν ἐποίησαν, καὶ ἴσους ἡμῖν αὐτοὺς ἐποίησας τοῖς βαστάσασι τὸ βάρος τῆς ἡμέρας καὶ τὸν καύσωνα» ἀλλ᾽ οὐδὲ οἱ τὴν ἕκτην κληθέντες τὸ βάρος ἐβάστασαν τῆς ἡμέρας, ἀλλ᾽ εἰ ἄρα τοῦ ἡμίσους τῆς ἡμέρας καὶ οἱ τῇ τρίτῃ δὲ κληθέντες οὐ τῆς ὅλης ἐξάστασαν ἡμέρας τὸ βάρος, ἀλλ᾽ εἰ δεῖ ἀκριβῶς ὀνομάσαι, τοῦ ἡμίσους καὶ τοῦ τετάρτου τῆς ἡμέρας· μόνοι δὲ οἱ ἀπὸ τῆς ἕω μεμισθωμένοι τὸ βάρος εβάστασαν τῆς ἡμέρας καὶ τὸν καύσωνα· ὅλον μὲν οἱ ἀπὸ τῆς ἕω μεμισθωμένοι· οἱ δὲ λοιποὶ παρὰ τοὺς τελευταίους ἀνάλογον τῷ καιρῷ ᾧ ἐν τῷ ἀμπελῶνι πεποιήκασιν. Ἐπεὶ δὲ διάφοροι εἰσι παραβολαὶ ὀνομάζουσαι ἀμ πελῶνα, ζητηθείη ἂν πότερον κατὰ διαφόρων πρα γμάτων καθ' ἔκαστον ὁ ἀμπελὼν παραλαμβάνεται, ἢ κατὰ τοῦ αὐτοῦ πράγματος. Ἐγὼ νομίζω δεῖν ἐξε τάται διὰ τί οὐ πρὸς πάντας τοὺς ἐλθόντας πρώτους, καὶ νομίζοντας, ὅτι πλέον λήψονται, καὶ γογγύσαν τας κατὰ τοῦ οἰκοδεσπότου, ἀπεκρίνατο ὁ οἰκοδεσπό της, ἀλλ᾽ ἑνὶ μόνῳ εἶπεν αὐτῶν τό·. Ἑταῖρε, οὐκ ἀδικῶ σε· οὐχὶ δηναρίου συνεφώνησάς μοι; καὶ θέλω τούτῳ τῷ ἐσχάτῳ δοῦναι ὡς καὶ σοί. ο Ὅτι μὲν οὖν ταῦτα καὶ τὰ τούτοις παραπλήσια ἐπιδέχεται ἡ ἐκ κειμένη παραβολή & ζητήσαι τις ἂν εἰς αὐτὴν, δια βεβαιωσαίμην ἄν· ὅτι δὲ οὐκ ἔστιν εἰπεῖν εἰς τὴν κατ' ἀξίαν παραβολὴν ἄλλον ἢ τὸν φήσαντα ἂν μετὰ τοῦ ἀληθεύειν τό· «Ἡμεῖς δὲ νοῦν Χριστοῦ ἔχομεν, ο καὶ τοῦτο θαῤῥῶν ἀποφανοῦμαι. Τίς οὖν ἄρα ἔγνω τὸν ἐν τῇ παραβολῇ ταύτῃ νοῦν Χριστοῦ, ἢ ὁ ἐμπαρασχὼν ἑαυτὸν τῷ Παρακλήτῳ, περὶ οὗ φησιν ὁ Σωτὴρ, ὅτι, «Ἐκεῖνος ὑμᾶς διδάξει πάντα, καὶ ὑπομνήσει ὑμᾶς πάντα ὅσα εἶπον ὑμῖν; Μὴ δι δάσκοντος γὰρ τοῦ Παρακλήτου πάντα ἃ εἶπεν ὁ Ἰη σους, καὶ ταύτην τήν παραβολήν, οὐκ ἂν λέγοιτό τι ΧΧ, οι γὰρ κεκίνηκε τὸν κύριον τοῦ ἀμπελῶνος, ὥστε κε λεῦσαι τῷ ἐπιτρόπῳ καλέσαι τοὺς ἐργάτας, καὶ ἀπο δοῦναι τὸν μισθὸν, ἀρξάμενον ἀπὸ τῶν ἐσχάτων, καὶ οὕτως ἀναβαίνειν ἕως τῶν πρώτων, ἵνα πρῶτοι μὲν ἀπολάβωσιν οἱ τὴν ἑνδεκάτην, δεύτεροι δὲ οἱ τὴν ἐννάτην, καὶ τρίτοι οἱ τὴν ἔκτην, καὶ μετὰ τού τους οἱ τὴν τρίτην, καὶ τελευταῖοι οἱ πρωΐ; τοῦτο γὰρ σαφῶς δηλοῦται ἀπὸ τοῦ· Απόδος τὸν μισθὸν, ἀρξάμενος ἀπὸ τῶν ἐσχάτων ἕως τῶν πρώτων.» Τίς δὲ, παρὰ τὸν κύριον τοῦ ἀμπελῶνος, ὁ τοῦ κυρίου ἐπίσ τροπος, διδοὺς τὸν μισθὸν κατὰ τὸ κυρίου πρόστα γμα; Ἀλλὰ εἴπερ οἱ ἐν τῇ ἐννάτῃ κληθέντες ὥρᾳ οὐκ ἐβάστασαν το βάρος τῆς ἡμέρας καὶ τὸν καύ σωνα, δηλονότι οὐχ οὗτοι ἐγόγγυζον κατὰ τοῦ οἰκο δεσπότου λέγοντες ὅτι, «Οὗτοι οἱ ἔσχατοι μίαν ὥραν ἐποίησαν, καὶ ἴσους ἡμῖν αὐτοὺς ἐποίησας τοῖς βαστάσασι τὸ βάρος τῆς ἡμέρας καὶ τὸν καύσωνα» ἀλλ᾽ οὐδὲ οἱ τὴν ἕκτην κληθέντες τὸ βάρος ἐβάστασαν τῆς ἡμέρας, ἀλλ᾽ εἰ ἄρα τοῦ ἡμίσους τῆς ἡμέρας καὶ οἱ τῇ τρίτῃ δὲ κληθέντες οὐ τῆς ὅλης ἐξάστασαν ἡμέρας τὸ βάρος, ἀλλ᾽ εἰ δεῖ ἀκριβῶς ὀνομάσαι, τοῦ ἡμίσους καὶ τοῦ τετάρτου τῆς ἡμέρας· μόνοι δὲ οἱ ἀπὸ τῆς ἕω μεμισθωμένοι τὸ βάρος εβάστασαν τῆς ἡμέρας καὶ τὸν καύσωνα· ὅλον μὲν οἱ ἀπὸ τῆς ἕω μεμισθωμένοι· οἱ δὲ λοιποὶ παρὰ τοὺς τελευταίους ἀνάλογον τῷ καιρῷ ᾧ ἐν τῷ ἀμπελῶνι πεποιήκασιν. Ἐπεὶ δὲ διάφοροι εἰσι παραβολαὶ ὀνομάζουσαι ἀμ πελῶνα, ζητηθείη ἂν πότερον κατὰ διαφόρων πρα γμάτων καθ' ἔκαστον ὁ ἀμπελὼν παραλαμβάνεται, ἢ κατὰ τοῦ αὐτοῦ πράγματος. Ἐγὼ νομίζω δεῖν ἐξε τάται διὰ τί οὐ πρὸς πάντας τοὺς ἐλθόντας πρώτους, καὶ νομίζοντας, ὅτι πλέον λήψονται, καὶ γογγύσαν τας κατὰ τοῦ οἰκοδεσπότου, ἀπεκρίνατο ὁ οἰκοδεσπό της, ἀλλ᾽ ἑνὶ μόνῳ εἶπεν αὐτῶν τό·. Ἑταῖρε, οὐκ ἀδικῶ σε· οὐχὶ δηναρίου συνεφώνησάς μοι; καὶ θέλω τούτῳ τῷ ἐσχάτῳ δοῦναι ὡς καὶ σοί. ο Ὅτι μὲν οὖν ταῦτα καὶ τὰ τούτοις παραπλήσια ἐπιδέχεται ἡ ἐκ κειμένη παραβολή & ζητήσαι τις ἂν εἰς αὐτὴν, δια βεβαιωσαίμην ἄν· ὅτι δὲ οὐκ ἔστιν εἰπεῖν εἰς τὴν κατ' ἀξίαν παραβολὴν ἄλλον ἢ τὸν φήσαντα ἂν μετὰ τοῦ ἀληθεύειν τό· «Ἡμεῖς δὲ νοῦν Χριστοῦ ἔχομεν, ο καὶ τοῦτο θαῤῥῶν ἀποφανοῦμαι. Τίς οὖν ἄρα ἔγνω τὸν ἐν τῇ παραβολῇ ταύτῃ νοῦν Χριστοῦ, ἢ ὁ ἐμπαρασχὼν ἑαυτὸν τῷ Παρακλήτῳ, περὶ οὗ φησιν ὁ Σωτὴρ, ὅτι, «Ἐκεῖνος ὑμᾶς διδάξει πάντα, καὶ ὑπομνήσει ὑμᾶς πάντα ὅσα εἶπον ὑμῖν; Μὴ δι δάσκοντος γὰρ τοῦ Παρακλήτου πάντα ἃ εἶπεν ὁ Ἰη σους, καὶ ταύτην τήν παραβολήν, οὐκ ἂν λέγοιτό τι ΧΧ, οι Nam qua re permotus vineæ dominus procuratori jussit, ut vocaret operarios et mercedem eis redde ret, initio a postremis facto, atque ita ad primos usque progrediendo; ut priores quidem merceden reciperent qui hora undecima, secundi qui nona, tertii qui sexta, post illos deinde qui tertia, et po stremi tandem qui sumnio mane fuerant conducti? id enim vel inde liquet: «Redde mercedem, inci piens a novissimis usque ad primos. Quisnam vero, præter ipsum vineæ dominum, domini procu rator ille est, qui mercedem ex domini mandato pendit? Sed si dici pondus et astum non portave rant qui hora nona accersiti sunt, nec illos certe adversus patremfamilias murmurasse perspicuum est, dicentes ‹ Hi novissimi una hora fecerunt, et pares illos nobis fecisti, qui portavimus pondus diei et æstum;» neque porro pondus diei porta verunt qui sexta hora acciti sunt, nisi fortasse par tem diei dimidiam: nec item qui hora tertia sunt advocati pondus totius diei portaverunt, sed diei semissem tantumniodo cum quadrante, si modo res accurate explicanda est; verum ii duntaxat qui di lucescente primum die conducti sunt, diei pondus et æstum portaverunt; ac totum quidem qui summo nane sunt conducti; reliqui autem, præter ultimos, pro temporis ratione quo opus in vinea fecerunt. 30. Quoniam autem in variis parabolis vi neæ mentio injicitur, an ad diversas res signifi candas sigillatim vinea usurpetur, an ad camdem, quæri potest. Ego vero disquirendum esse exi stimo cur non omnibus qui primi venerant, et se plura accepturos fuerant arbitrati, et adversus pa tremfamilias murmuraverant, responderit paterfa milias, sed uni duntaxat illorum dixerit “: «Amice, non facio tibi injuriam; nonne ex denario conve nisti mecum? volo et huic novissimo dare sicut et tibi. Ilæc igitur et iis consimilia in proposita pa rabola ab aliquo investiganda contineri certo affir mare possun; verum et super ea pro dignitate disserere, ad alium minime pertinere, quam qui vere dixit to: • Nos autem sensum Christi habe mus, › id enimvero præfidenter quoque pronun tiabo. Quis igitur cognovit sensum Domini " in hac parabola delitescentem, præterquam qui sei psum Paracleto permisit, de quo ait Servator " llle vos docebit, et suggeret omnia quæcunque dixero vobis?, Nisi enim quæcunque dixit Jesus, et ipsam hanc parabolam, docuerit Paracletus, haud simi vero qui mane. Hoc enim manifestissime declaratur ex eo quod dicit: Redde mercedem, incipiens a novissimis usque ad primos. Quis autem et extra dominum vineæ sit domini procurator dans merce dem juxta domini jussionem. Sed et si qui vocati fuerant circa nonam non portaverunt pondus diei et æstum, manifestum est quoniam non illi murmuraverunt adversus patremfamilias dicentes: Quoniam hi novissimi unam horam fecerunt, et æquales eos fecisti nobis, qui portavimus pondus diei et æstum. ▸ Neque illi qui sexta hora vocati sunt, pondus portaverunt diei, nisi forte diei dimidium. Et qui tertia sunt vocati, non totum diei pondus sustinuerunt, sed si oportet caute dicere, dimidium diei et quartam parte:n diei. Soli autem qui ex mane conducti sunt, pondus diei sustinuerunt, et astum totum; cæteri autem secundum mensuram temporis quod fecerunt in vineam, portaverunt. versas res et vinea intelligitur, aut secundum ipsam rem. Ego arbitror oportere discutere, et quare non ad omnes qui primi venerunt, et existimaverunt quoniam plus essent accepturi, et murmuraverunt ad ss Matth. ibid. Joan. xiv, 26. Nam qua re permotus vineæ dominus procuratori jussit, ut vocaret operarios et mercedem eis redde ret, initio a postremis facto, atque ita ad primos usque progrediendo; ut priores quidem merceden reciperent qui hora undecima, secundi qui nona, tertii qui sexta, post illos deinde qui tertia, et po stremi tandem qui sumnio mane fuerant conducti? id enim vel inde liquet: «Redde mercedem, inci piens a novissimis usque ad primos. Quisnam vero, præter ipsum vineæ dominum, domini procu rator ille est, qui mercedem ex domini mandato pendit? Sed si dici pondus et astum non portave rant qui hora nona accersiti sunt, nec illos certe adversus patremfamilias murmurasse perspicuum est, dicentes ‹ Hi novissimi una hora fecerunt, et pares illos nobis fecisti, qui portavimus pondus diei et æstum;» neque porro pondus diei porta verunt qui sexta hora acciti sunt, nisi fortasse par tem diei dimidiam: nec item qui hora tertia sunt advocati pondus totius diei portaverunt, sed diei semissem tantumniodo cum quadrante, si modo res accurate explicanda est; verum ii duntaxat qui di lucescente primum die conducti sunt, diei pondus et æstum portaverunt; ac totum quidem qui summo nane sunt conducti; reliqui autem, præter ultimos, pro temporis ratione quo opus in vinea fecerunt. 30. Quoniam autem in variis parabolis vi neæ mentio injicitur, an ad diversas res signifi candas sigillatim vinea usurpetur, an ad camdem, quæri potest. Ego vero disquirendum esse exi stimo cur non omnibus qui primi venerant, et se plura accepturos fuerant arbitrati, et adversus pa tremfamilias murmuraverant, responderit paterfa milias, sed uni duntaxat illorum dixerit “: «Amice, non facio tibi injuriam; nonne ex denario conve nisti mecum? volo et huic novissimo dare sicut et tibi. Ilæc igitur et iis consimilia in proposita pa rabola ab aliquo investiganda contineri certo affir mare possun; verum et super ea pro dignitate disserere, ad alium minime pertinere, quam qui vere dixit to: • Nos autem sensum Christi habe mus, › id enimvero præfidenter quoque pronun tiabo. Quis igitur cognovit sensum Domini " in hac parabola delitescentem, præterquam qui sei psum Paracleto permisit, de quo ait Servator " llle vos docebit, et suggeret omnia quæcunque dixero vobis?, Nisi enim quæcunque dixit Jesus, et ipsam hanc parabolam, docuerit Paracletus, haud simi vero qui mane. Hoc enim manifestissime declaratur ex eo quod dicit: Redde mercedem, incipiens a novissimis usque ad primos. Quis autem et extra dominum vineæ sit domini procurator dans merce dem juxta domini jussionem. Sed et si qui vocati fuerant circa nonam non portaverunt pondus diei et æstum, manifestum est quoniam non illi murmuraverunt adversus patremfamilias dicentes: Quoniam hi novissimi unam horam fecerunt, et æquales eos fecisti nobis, qui portavimus pondus diei et æstum. ▸ Neque illi qui sexta hora vocati sunt, pondus portaverunt diei, nisi forte diei dimidium. Et qui tertia sunt vocati, non totum diei pondus sustinuerunt, sed si oportet caute dicere, dimidium diei et quartam parte:n diei. Soli autem qui ex mane conducti sunt, pondus diei sustinuerunt, et astum totum; cæteri autem secundum mensuram temporis quod fecerunt in vineam, portaverunt. versas res et vinea intelligitur, aut secundum ipsam rem. Ego arbitror oportere discutere, et quare non ad omnes qui primi venerunt, et existimaverunt quoniam plus essent accepturi, et murmuraverunt ad ss Matth. ibid. Joan. xiv, 26. 30. Quoniam autem diversæ parabolæ sunt vineam nominantes, quærendum est utrum secundum di 12. “Matth. xx, 13, 14. "I Cor. 11, 16. 30. Quoniam autem diversæ parabolæ sunt vineam nominantes, quærendum est utrum secundum di 12. “Matth. xx, 13, 14. "I Cor. 11, 16.
PG 13:1343ἐπεὶ δὲ «ὡσαύτως ἐποίησε» τοῖς «περὶ» τὴν «ἕκτην καὶ ἐννάτην ὥραν,» δηλονότι καὶ αὐτοῖς εἶπεν· «ὃ ἐὰν ᾖ δίκαιον δώσω ὑμῖν.» καὶ δύνανταί γε [ἴσον] ἔργον ἐν τῷ ἀμπελῶνι πεποιηκέναι τοῖς «ἅμα» τῇ ἕῳ ἐργασαμένοις οἱ ἐν ὀλιγωτέρῳ χρόνῳ ἐπιτείνειν βουλόμενοι τὴν εἰς τὸ ἔργον δύναμιν καὶ ἐνέργειαν οὐ προκαμόντες, ὅπερ συμβέβηκε τοῖς «ἅμα» τῇ ἕῳ κεκλημένοις. ἀλλὰ ζητήσει τις, πῶς οὐ μόνον ἀργοῖς ὑπάρχουσιν ἀλλὰ καὶ ἑστηκόσιν «ὅλην τὴν ἡμέραν,» τουτέστι παρὰ πάντα τὸν πρὸ τῆς ἑνδεκάτης ὥρας καιρόν, φησὶν ὁ οἰκοδεσπότης «ἐξελθὼν περὶ τὴν ἑνδεκάτην» ὥραν· «τί ὧδε ἑστήκατε ὅλην τὴν ἡμέραν ἀργοί;» ἐγὼ δὲ ὑπονοῶ τὸν περὶ ψυχῆς ἀπόρρητον καὶ ἐν τούτοις κεκρύφθαι λόγον, ὅτε ἤργουν «ὅλην τὴν ἡμέραν» μέχρι τῆς ἑνδεκάτης ὥρας, θέλοντες μὲν ἐργάσασθαι, οὐ παραλαμβανόμενοι δὲ «εἰς τὸν ἀμπελῶνα» οἱ τεθαρρηκότως ἀπολογούμενοι καὶ λέγοντες·
ἐπεὶ δὲ «ὡσαύτως ἐποίησε» τοῖς «περὶ» τὴν «ἕκτην καὶ ἐννάτην ὥραν,» δηλονότι καὶ αὐτοῖς εἶπεν· «ὃ ἐὰν ᾖ δίκαιον δώσω ὑμῖν.» καὶ δύνανταί γε [ἴσον] ἔργον ἐν τῷ ἀμπελῶνι πεποιηκέναι τοῖς «ἅμα» τῇ ἕῳ ἐργασαμένοις οἱ ἐν ὀλιγωτέρῳ χρόνῳ ἐπιτείνειν βουλόμενοι τὴν εἰς τὸ ἔργον δύναμιν καὶ ἐνέργειαν οὐ προκαμόντες, ὅπερ συμβέβηκε τοῖς «ἅμα» τῇ ἕῳ κεκλημένοις. ἀλλὰ ζητήσει τις, πῶς οὐ μόνον ἀργοῖς ὑπάρχουσιν ἀλλὰ καὶ ἑστηκόσιν «ὅλην τὴν ἡμέραν,» τουτέστι παρὰ πάντα τὸν πρὸ τῆς ἑνδεκάτης ὥρας καιρόν, φησὶν ὁ οἰκοδεσπότης «ἐξελθὼν περὶ τὴν ἑνδεκάτην» ὥραν· «τί ὧδε ἑστήκατε ὅλην τὴν ἡμέραν ἀργοί;» ἐγὼ δὲ ὑπονοῶ τὸν περὶ ψυχῆς ἀπόρρητον καὶ ἐν τούτοις κεκρύφθαι λόγον, ὅτε ἤργουν «ὅλην τὴν ἡμέραν» μέχρι τῆς ἑνδεκάτης ὥρας, θέλοντες μὲν ἐργάσασθαι, οὐ παραλαμβανόμενοι δὲ «εἰς τὸν ἀμπελῶνα» οἱ τεθαρρηκότως ἀπολογούμενοι καὶ λέγοντες·
PG 13:1344«οὐδεὶς ἡμᾶς ἐμισθώσατο.» ἡμεῖς μὲν οὖν ἐτολμήσαμεν τοιαῦτά τινα, καὶ ἐκ πολλῶν μὲν φαντασθέντες γραφῶν καὶ ἐκ τῆς προκειμένης δὲ παραβολῆς, εἰπεῖν εἰς τὸ καταστῆσαι πῶς «ὅλην τὴν ἡμέραν» ἑστήκασιν «ἀργοὶ» παρὰ τὸ μηδένα αὐτοὺς μεμισθῶσθαι οἱ «περὶ τὴν ἑνδεκάτην ὥραν» κεκλημένοι. Οἱ δὲ μὴ ἀρεσκόμενοι τοῖς τοιούτοις δόγμασι λεγέτωσαν ἡμῖν τὴν «ὅλην ἡμέραν» καὶ τοὺς ἑστῶτας «ὅλην τὴν ἡμέραν» ἀργοὺς θέλοντας [μὲν] ἐργάσασθαι, μὴ κεκλημένους [δὲ] «εἰς τὸν ἀμπελῶνα» καὶ παρρησιαζομένους ἐν τῷ «οὐδεὶς ἡμᾶς ἐμισθώσατο.» εἰ γὰρ συνεσπάρη ἡ ψυχὴ τῷ σώματι, πῶς «ὅλην τὴν ἡμέραν» εἱστήκεισαν «ἀργοί;» ἢ λεγέτωσαν ἡμῖν, τίς ἡ ὅλη ἡμέρα καὶ αἱ ἐν αὐτῇ διάφοροι κατὰ τὰς διαφόρους ὥρας κλήσεις τῶν ἐργατῶν. πότερον δὲ μακάριοι μὲν οἱ ὑπὸ τοῦ κατὰ τὴν παραβολὴν οἰκοδεσπότου μεμισθωμένοι [ἦσαν δὲ καὶ ἄλλοι μεμισθωμένοι ἐργάται ἤτοι ὑπὸ ἑτέρων οἰκοδεσποτῶν ἢ τοῦ αὐτοῦ] καὶ ἤτοι οὐ μακάριοι ἢ οὐχ οὕτως μακάριοι, ὑπὲρ ἡμᾶς ἐστι κατ’ ἀξίαν τὸ τοιοῦτον νοῆσαι ἢ καὶ ὡς νοοῦμεν γραφῇ τὰ νοούμενα πιστεῦσαι.
ἐπεὶ δὲ «ὡσαύτως ἐποίησε» τοῖς «περὶ» τὴν «ἕκτην καὶ ἐννάτην ὥραν,» δηλονότι καὶ αὐτοῖς εἶπεν· «ὃ ἐὰν ᾖ δίκαιον δώσω ὑμῖν.» καὶ δύνανταί γε [ἴσον] ἔργον ἐν τῷ ἀμπελῶνι πεποιηκέναι τοῖς «ἅμα» τῇ ἕῳ ἐργασαμένοις οἱ ἐν ὀλιγωτέρῳ χρόνῳ ἐπιτείνειν βουλόμενοι τὴν εἰς τὸ ἔργον δύναμιν καὶ ἐνέργειαν οὐ προκαμόντες, ὅπερ συμβέβηκε τοῖς «ἅμα» τῇ ἕῳ κεκλημένοις. ἀλλὰ ζητήσει τις, πῶς οὐ μόνον ἀργοῖς ὑπάρχουσιν ἀλλὰ καὶ ἑστηκόσιν «ὅλην τὴν ἡμέραν,» τουτέστι παρὰ πάντα τὸν πρὸ τῆς ἑνδεκάτης ὥρας καιρόν, φησὶν ὁ οἰκοδεσπότης «ἐξελθὼν περὶ τὴν ἑνδεκάτην» ὥραν· «τί ὧδε ἑστήκατε ὅλην τὴν ἡμέραν ἀργοί;» ἐγὼ δὲ ὑπονοῶ τὸν περὶ ψυχῆς ἀπόρρητον καὶ ἐν τούτοις κεκρύφθαι λόγον, ὅτε ἤργουν «ὅλην τὴν ἡμέραν» μέχρι τῆς ἑνδεκάτης ὥρας, θέλοντες μὲν ἐργάσασθαι, οὐ παραλαμβανόμενοι δὲ «εἰς τὸν ἀμπελῶνα» οἱ τεθαρρηκότως ἀπολογούμενοι καὶ λέγοντες·
PG 13:1345ἐγὼ ζητῶ καὶ τὰ ἔξω «τοῦ ἀμπελῶνος,» ὅπου [καὶ] εὑρίσκονται οἱ ἐργάται ὑπὸ τοῦ ἐξελθόντος αὐτοὺς «μισθώσασθαι,» καὶ ἐπισκοπῶ μήποτε ἡ χώρα τῶν πρὸ τοῦ σώματος ψυχῶν ἐστιν ὁ ἔξω «τοῦ ἀμπελῶνος» τόπος, ἀμπελὼν δὲ οὐ μόνον τὰ τῇδε, ἀλλὰ καὶ τὰ ἔξω τοῦ σώματος, ἔνθα [οἶμαι] ἐργάζονται οἱ ἐργάται· οὐ γὰρ ἐν ἀργίᾳ εἰσὶν αἱ ἀπαλλαγεῖσαι τοῦ σώματος ἐργατῶν παραληφθέντων εἰς τὸ χωρίον τοῦ οἰκοδεσπότου ψυχαί. καὶ Σαμουὴλ γοῦν ἔξω σώματος εἰργάσατο προφητεύων καὶ Ἱερεμίας εὐχόμενος «ὑπὲρ τοῦ λαοῦ». φιλοτιμώμεθα οὖν καὶ ἐργαζώμεθα «τὸν ἀμπελῶνα» «εἴτε ἐνδημοῦντες εἴτε ἐκδημοῦντες» ληψόμενοι «ὃ ἐὰν ᾖ δίκαιον.» καὶ οὐδείς γε [ὅσον ἐπὶ τῇ παραβολῇ] μὴ ἐργασόμενος τὰ τοῦ ἀμπελῶνος ἔργα ἐξαποστέλλεται εἰς αὐτόν· οὐδένα γὰρ ὡς ἐλλιπέστερον τὸ ἔργον πεποιηκότα ὁ οἰκοδεσπότης ἐμέμψατο, εἰ καὶ ἐπὶ τῷ πλείονα καὶ μείζονα ἐλπίσαι «μισθὸν» ἐμέμψατο.
ἐγὼ ζητῶ καὶ τὰ ἔξω «τοῦ ἀμπελῶνος,» ὅπου [καὶ] εὑρίσκονται οἱ ἐργάται ὑπὸ τοῦ ἐξελθόντος αὐτοὺς «μισθώσασθαι,» καὶ ἐπισκοπῶ μήποτε ἡ χώρα τῶν πρὸ τοῦ σώματος ψυχῶν ἐστιν ὁ ἔξω «τοῦ ἀμπελῶνος» τόπος, ἀμπελὼν δὲ οὐ μόνον τὰ τῇδε, ἀλλὰ καὶ τὰ ἔξω τοῦ σώματος, ἔνθα [οἶμαι] ἐργάζονται οἱ ἐργάται· οὐ γὰρ ἐν ἀργίᾳ εἰσὶν αἱ ἀπαλλαγεῖσαι τοῦ σώματος ἐργατῶν παραληφθέντων εἰς τὸ χωρίον τοῦ οἰκοδεσπότου ψυχαί. καὶ Σαμουὴλ γοῦν ἔξω σώματος εἰργάσατο προφητεύων καὶ Ἱερεμίας εὐχόμενος «ὑπὲρ τοῦ λαοῦ». φιλοτιμώμεθα οὖν καὶ ἐργαζώμεθα «τὸν ἀμπελῶνα» «εἴτε ἐνδημοῦντες εἴτε ἐκδημοῦντες» ληψόμενοι «ὃ ἐὰν ᾖ δίκαιον.» καὶ οὐδείς γε [ὅσον ἐπὶ τῇ παραβολῇ] μὴ ἐργασόμενος τὰ τοῦ ἀμπελῶνος ἔργα ἐξαποστέλλεται εἰς αὐτόν· οὐδένα γὰρ ὡς ἐλλιπέστερον τὸ ἔργον πεποιηκότα ὁ οἰκοδεσπότης ἐμέμψατο, εἰ καὶ ἐπὶ τῷ πλείονα καὶ μείζονα ἐλπίσαι «μισθὸν» ἐμέμψατο. ὅλον ἐνεστῶτα αἰῶνα ἡμέραν τινὰ εἰπεῖν, μεγά λην μὲν ὡς πρὸς ἡμᾶς, μικρὰν δέ τινα καὶ ὀλιγο χρόνιον ὡς πρὸς τὴν τοῦ Θεοῦ, καὶ τοῦ Χριστοῦ, καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος ζωήν· τάχα γὰρ καὶ τισι τῶν μακαρίων δυνάμεων, καὶ ἐπαναβεβηκυιῶν, συγκρίσει τῶν πολλῶν γενητών τὰ κάτω τῆς ἀρχικῆς Τριάδος, λόγον ἔχει ὅλος ὁ ἐνεστώς αἰὼν ὡς πρὸς τὴν ζωὴν αὐτῶν, ὃν λόγον ἔχει ἡ παρ' ἀνθρώποις ἡμέρα πρὸς ὅλον τὸν δυνατὸν ἀνθρώπῳ ζῆν χρόνον. Εἰ δὲ τοιοῦτόν τι μυστήριον ἐν Δευτερονομίῳ δηλοῦται κατὰ τὴν ᾠδὴν ἐν ᾗ γέγραπται· Μνήσθητε ημέ ρας αἰῶνος, ο ἢ μὴ, ζητήσει ὁ δυνάμενος· εἶτα εξ τοιαῦται αἱ ἡμέραι αἰῶνος, ὡς ἀκόλουθον ἂν εἴη τὴν σε: ⚫ παραπλήσιον ἐκδοχὴν ἐννοεῖν εἰς τόν «Έτη αιώνια ἐμνήσθην, καὶ ἐμελέτησα νυκτός μετὰ τῆς καρ δίας μου· ἐδολέσχουν, καὶ ἔσκαλλε τὸ πνεῦμά μου, καὶ εἶπα· Μὴ εἰς τοὺς αἰῶνας ἀπώσεται Κύ ριος Καὶ τάχα, ἵνα τολμηρότερον εἴπω, εἰς μὲν τοὺς αἰῶνας οὐκ ἀπώσεται Κύριος, πολὺ γὰρ καὶ εἰς ἕνα αἰῶνα ἀπώσασθαι Κύριον· ἀπώσεται δὲ τάχα καὶ εἰς δεύτερον αἰῶνα, ὅτε οὐκ ἀφίεται ἡ τοιάδε άμαρ τία οὔτε ἐν τῷ νῦν αἰῶνι, οὔτε ἐν τῷ μέλλοντι. Τίς οὖν ἄρα ἱκανὸς τὰς ἓξ ἡμέρας, καὶ τὴν ἀνα στάσεως ἑβδόμην ἐπὶ τοιαύτας ἀναγαγεῖν ἡμέρας, καὶ μετὰ τὰ σάββατα τὰς νουμηνίας, καὶ τὰς ἐν τῷ πρώ τῳ μηνὶ ἑορτάς, καὶ τῇ τεσσαρεσκαιδεκάτῃ τοῦ μη νὸς ἡμέρᾳ Πάσχα, καὶ ταῖς ἑξῆς τῶν ἀζύμων; Οὕτω δὲ ἀνάλογον εἰς ἄβυσσόν τις ἐμπεσείται νοημά των, καὶ τὰς λοιπὰς ἑορτὰς ἐν τοιαύταις φανταζό μενος ἡμέραις, καὶ ὅλον τὸν ἑβδοματικόν ένιαυ τὸν, ἐν ᾧ πτωχοῖς καὶ προσηλύτοις, καὶ τοῖς θηρίοις τῆς γῆς χαρίζεται ὁ Θεὸς τοὺς ἐκ προτέρας γεωργίας ἀνατέλλοντας καρπούς, ἐν καιρῷ μὴ γεωργουμέ την Τίς δὲ δύναται ἀναβῆναι ἐπὶ τὸν ἀριθμὸν τῶν τῆς ἀβύσσου ἐν τῇ πεντηκονταετηρίδι ἡμερῶν (ἀβύσσου δὲ λέγω διὰ τὸ βάθος τῶν δογμάτων), ἵνα τις ἀναβῇ καὶ ἴδῃ τὸν πεντηκοστὸν ἐνιαυτὸν, καὶ τὰ ἐν αὐτῷ νενομοθετημένα πληρούμενα; ᾿Αλλὰ γὰρ ζητοῦντες τὴν μίαν τῆς ἐκκειμένης παραβολῆς ἡμέ? ραν, καὶ νομίσαντες αὐτὴν ὅλον τὸν ἐνεστῶτα αἰῶνα, ἐλάθομεν ἐμβάντες εἰς βάθη Θεοῦ, δεόμενοι ι πνεύ ματος τοῦ πάντα ἐρευνῶντος, καὶ τὰ βάθη τοῦ Θεοῦ. Ἐγὼ δ' οἶμαι, ὅτι, ὥσπερ ἐπ' ἐξόδῳ συντελείας τοῦ ἐνιαυτοῦ εἴρηταί τινα δεῖν γίνεσθαι, οὕτως οἱονεὶ ἐπὶ.. πλειόνων αιώνων συντελείᾳ, εἴτε ἐνιαυτόν τινα συμ πληρούντων, εἴτε ὅ τι δήποτε, εἰς ἀθέτησιν ἁμαρ- η Καὶ ὅρα εἰ δυνάμεθα τὸν ὅλον, γεννητῶν. Έτη αιώνια ἐμνήσθην, καὶ ἐμελέτησα νυ κτὸς μετὰ τῆς καρδίας, 6: Στη αἰώνια ἐμνήσθην, καὶ ἐμελέτησα· νυκτὸς μετὰ τῆς καρδίας μου ἠδολέσχουν. Αι στι γμήν ἐμελέτησα. Καὶ ταῖς ἑξῆς. καὶ τὰς ἑξῆς. Εβδοματικόν. εβδομαδικόν. Γεωργουμένην. γεωργου μένης, γῆς. ὅλον ἐνεστῶτα αἰῶνα ἡμέραν τινὰ εἰπεῖν, μεγά λην μὲν ὡς πρὸς ἡμᾶς, μικρὰν δέ τινα καὶ ὀλιγο χρόνιον ὡς πρὸς τὴν τοῦ Θεοῦ, καὶ τοῦ Χριστοῦ, καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος ζωήν· τάχα γὰρ καὶ τισι τῶν μακαρίων δυνάμεων, καὶ ἐπαναβεβηκυιῶν, συγκρίσει τῶν πολλῶν γενητών τὰ κάτω τῆς ἀρχικῆς Τριάδος, λόγον ἔχει ὅλος ὁ ἐνεστώς αἰὼν ὡς πρὸς τὴν ζωὴν αὐτῶν, ὃν λόγον ἔχει ἡ παρ' ἀνθρώποις ἡμέρα πρὸς ὅλον τὸν δυνατὸν ἀνθρώπῳ ζῆν χρόνον. Εἰ δὲ τοιοῦτόν τι μυστήριον ἐν Δευτερονομίῳ δηλοῦται κατὰ τὴν ᾠδὴν ἐν ᾗ γέγραπται· Μνήσθητε ημέ ρας αἰῶνος, ο ἢ μὴ, ζητήσει ὁ δυνάμενος· εἶτα εξ τοιαῦται αἱ ἡμέραι αἰῶνος, ὡς ἀκόλουθον ἂν εἴη τὴν σε: ⚫ παραπλήσιον ἐκδοχὴν ἐννοεῖν εἰς τόν «Έτη αιώνια ἐμνήσθην, καὶ ἐμελέτησα νυκτός μετὰ τῆς καρ δίας μου· ἐδολέσχουν, καὶ ἔσκαλλε τὸ πνεῦμά μου, καὶ εἶπα· Μὴ εἰς τοὺς αἰῶνας ἀπώσεται Κύ ριος Καὶ τάχα, ἵνα τολμηρότερον εἴπω, εἰς μὲν τοὺς αἰῶνας οὐκ ἀπώσεται Κύριος, πολὺ γὰρ καὶ εἰς ἕνα αἰῶνα ἀπώσασθαι Κύριον· ἀπώσεται δὲ τάχα καὶ εἰς δεύτερον αἰῶνα, ὅτε οὐκ ἀφίεται ἡ τοιάδε άμαρ τία οὔτε ἐν τῷ νῦν αἰῶνι, οὔτε ἐν τῷ μέλλοντι. Τίς οὖν ἄρα ἱκανὸς τὰς ἓξ ἡμέρας, καὶ τὴν ἀνα στάσεως ἑβδόμην ἐπὶ τοιαύτας ἀναγαγεῖν ἡμέρας, καὶ μετὰ τὰ σάββατα τὰς νουμηνίας, καὶ τὰς ἐν τῷ πρώ τῳ μηνὶ ἑορτάς, καὶ τῇ τεσσαρεσκαιδεκάτῃ τοῦ μη νὸς ἡμέρᾳ Πάσχα, καὶ ταῖς ἑξῆς τῶν ἀζύμων; Οὕτω δὲ ἀνάλογον εἰς ἄβυσσόν τις ἐμπεσείται νοημά των, καὶ τὰς λοιπὰς ἑορτὰς ἐν τοιαύταις φανταζό μενος ἡμέραις, καὶ ὅλον τὸν ἑβδοματικόν ένιαυ τὸν, ἐν ᾧ πτωχοῖς καὶ προσηλύτοις, καὶ τοῖς θηρίοις τῆς γῆς χαρίζεται ὁ Θεὸς τοὺς ἐκ προτέρας γεωργίας ἀνατέλλοντας καρπούς, ἐν καιρῷ μὴ γεωργουμέ την Τίς δὲ δύναται ἀναβῆναι ἐπὶ τὸν ἀριθμὸν τῶν τῆς ἀβύσσου ἐν τῇ πεντηκονταετηρίδι ἡμερῶν (ἀβύσσου δὲ λέγω διὰ τὸ βάθος τῶν δογμάτων), ἵνα τις ἀναβῇ καὶ ἴδῃ τὸν πεντηκοστὸν ἐνιαυτὸν, καὶ τὰ ἐν αὐτῷ νενομοθετημένα πληρούμενα; ᾿Αλλὰ γὰρ ζητοῦντες τὴν μίαν τῆς ἐκκειμένης παραβολῆς ἡμέ? ραν, καὶ νομίσαντες αὐτὴν ὅλον τὸν ἐνεστῶτα αἰῶνα, ἐλάθομεν ἐμβάντες εἰς βάθη Θεοῦ, δεόμενοι ι πνεύ ματος τοῦ πάντα ἐρευνῶντος, καὶ τὰ βάθη τοῦ Θεοῦ. Ἐγὼ δ' οἶμαι, ὅτι, ὥσπερ ἐπ' ἐξόδῳ συντελείας τοῦ ἐνιαυτοῦ εἴρηταί τινα δεῖν γίνεσθαι, οὕτως οἱονεὶ ἐπὶ.. πλειόνων αιώνων συντελείᾳ, εἴτε ἐνιαυτόν τινα συμ πληρούντων, εἴτε ὅ τι δήποτε, εἰς ἀθέτησιν ἁμαρη Καὶ ὅρα εἰ δυνάμεθα τὸν ὅλον, γεννητῶν. Έτη αιώνια ἐμνήσθην, καὶ ἐμελέτησα νυ κτὸς μετὰ τῆς καρδίας, 6: Στη αἰώνια ἐμνήσθην, καὶ ἐμελέτησα· νυκτὸς μετὰ τῆς καρδίας μου ἠδολέσχουν. Αι στι γμήν ἐμελέτησα. Καὶ ταῖς ἑξῆς. καὶ τὰς ἑξῆς. Εβδοματικόν. εβδομαδικόν. Γεωργουμένην. γεωργου μένης, γῆς. totam præsentem ætatem diem quamdam dicere possimus, nostri quidem ratione habita, magnam; cxiguam vero et brevem, si cum Dei, et Christi, et Spiritus sancti vita contendatur: siquidem præ sens ætas eamdem fortasse rationem habet ad vi tam beatarum quarumdam potestatum, quæque ge nitis compluribus collatæ, superiores his evaserunt quæ infra rerum omnium moderatricem Trinitatem posita sunt, quam humanæ vitæ dies ad totum tempus rationem habet, ad quod hominis vita pro . gredi potest. An autem tale aliquod mysterium ape riatur, necne, in eo Deuteronomii cantico, ubi scriptum est Mementote diei sæculi, inqui ret qui poterit; tum deinde si tales sunt dies sæ culi, ut necessario consequatur similiter explican dum esse hunc locum Annos æternos in nente babui, et meditatus sum nocte cum corde meo, et ;» exercilabar, et scopebam spiritum meum, et dixi Nunquid in secula projiciet Deus? Et fortasse, ut audentius dicam, in sæcula quidem Dominus non projiciet multum quippe est vel in unum saculum Dominum projicere; sed et in alterum fortasse sæ culum projiciet, cum certum hocce peccatum nec in praesenti sæculo remittatur, neque in futuro. Quis ergo ad ejusmodi dies, sex dies, et septimum resur rectionis diem referre poterit, et post Sabbata Neome nias, et primi mensis festivitates, et quod de cimo quarto mensis die, reliquisque azymorum die bus Pascha celebratur? Reliquas item festivitates in ejusmodi diebus pari ratione fingens quispiam, nec non et hebdomadicum annum in quo egenis et ad venis, et bestiis terra ad tempus cultura vacantis ex priore agricolatione provenientes fructus largitur Deus, in cogitationum voraginem devolvetur. Quis vero numerum dierum, qui in spatii quinquaginta annorum pelago continetur, mente consequi valeat (pelagus dico, propter sententiarum profunditatem), ut quinquagesimum annum, quæque in eo fieri sancitum est, animo evectus completa cognoscat Verum enimvero dum unam propositæ parabolæ diem investigamus, eamque totum hoc esse sæcu lum præsens arbitramur, in Dei profunditates nec opini decidimus, opus babentes Spiritu qui omnia scrutatur, etiam profunda Dei Ego vero existi mo, quemadmodum in fine consummationis auni «quædam contingere debere dictum est, ita tanquam fieri oportere, sic, verbi gratia, et in consummatione sæculorum multorum sive annum aliquem complen tium, sive aliud aliquid, in abjectione peccati apparuit Jesus noster: ut post consummationem sæculo rum, quasi anni unius dierum, iterum aliud succedat principium, et ostendat in sæculis supervenicnti bus supereminentes divitias bonitatis suæ in eos quos ipse novit, ostendere oportere. Et hæc quidem diximus propter diem qui in parabola nominatur præsenti, quem potest quis confirmare etiam ex Joannis * Deuter. xxx11, 7. Psal. LXXVI, 6, 7, 8. I Cor. 11, 10. etc. Theo phylactus. Codex Regius, etc. LXX. psalm. LxxΙΙ, Vulgatae aljiciunt, quæ sequitur vocem, Forte legendum Lege Legendum forte nempe totam præsentem ætatem diem quamdam dicere possimus, nostri quidem ratione habita, magnam; cxiguam vero et brevem, si cum Dei, et Christi, et Spiritus sancti vita contendatur: siquidem præ sens ætas eamdem fortasse rationem habet ad vi tam beatarum quarumdam potestatum, quæque ge nitis compluribus collatæ, superiores his evaserunt quæ infra rerum omnium moderatricem Trinitatem posita sunt, quam humanæ vitæ dies ad totum tempus rationem habet, ad quod hominis vita pro . gredi potest. An autem tale aliquod mysterium ape riatur, necne, in eo Deuteronomii cantico, ubi scriptum est Mementote diei sæculi, inqui ret qui poterit; tum deinde si tales sunt dies sæ culi, ut necessario consequatur similiter explican dum esse hunc locum Annos æternos in nente babui, et meditatus sum nocte cum corde meo, et ;» exercilabar, et scopebam spiritum meum, et dixi Nunquid in secula projiciet Deus? Et fortasse, ut audentius dicam, in sæcula quidem Dominus non projiciet multum quippe est vel in unum saculum Dominum projicere; sed et in alterum fortasse sæ culum projiciet, cum certum hocce peccatum nec in praesenti sæculo remittatur, neque in futuro. Quis ergo ad ejusmodi dies, sex dies, et septimum resur rectionis diem referre poterit, et post Sabbata Neome nias, et primi mensis festivitates, et quod de cimo quarto mensis die, reliquisque azymorum die bus Pascha celebratur? Reliquas item festivitates in ejusmodi diebus pari ratione fingens quispiam, nec non et hebdomadicum annum in quo egenis et ad venis, et bestiis terra ad tempus cultura vacantis ex priore agricolatione provenientes fructus largitur Deus, in cogitationum voraginem devolvetur. Quis vero numerum dierum, qui in spatii quinquaginta annorum pelago continetur, mente consequi valeat (pelagus dico, propter sententiarum profunditatem), ut quinquagesimum annum, quæque in eo fieri sancitum est, animo evectus completa cognoscat Verum enimvero dum unam propositæ parabolæ diem investigamus, eamque totum hoc esse sæcu lum præsens arbitramur, in Dei profunditates nec opini decidimus, opus babentes Spiritu qui omnia scrutatur, etiam profunda Dei Ego vero existi mo, quemadmodum in fine consummationis auni «quædam contingere debere dictum est, ita tanquam fieri oportere, sic, verbi gratia, et in consummatione sæculorum multorum sive annum aliquem complen tium, sive aliud aliquid, in abjectione peccati apparuit Jesus noster: ut post consummationem sæculo rum, quasi anni unius dierum, iterum aliud succedat principium, et ostendat in sæculis supervenicnti bus supereminentes divitias bonitatis suæ in eos quos ipse novit, ostendere oportere. Et hæc quidem diximus propter diem qui in parabola nominatur præsenti, quem potest quis confirmare etiam ex Joannis * Deuter. xxx11, 7. Psal. LXXVI, 6, 7, 8. I Cor. 11, 10. etc. Theo phylactus. Codex Regius, etc. LXX. psalm. LxxΙΙ, Vulgatae aljiciunt, quæ sequitur vocem, Forte legendum Lege Legendum forte nempe
PG 13:1346καὶ τάχα ὁ ἔξω «τοῦ ἀμπελῶνος» τόπος ἐστὶν ἡ ἀγορά, ἔνθα ἦσαν οἱ ἑστῶτες «ἀργοί.» μεγάλη δὴ ἀπολογία πρὸς τὸ ἀξίους αὐτοὺς γενέσθαι τοῦ «τῆς» ὅλης «ἡμέρας» μισθοῦ τοῖς εἰποῦσι λέλεκται ὅτι «οὐδεὶς ἡμᾶς ἐμισθώσατο·» διόπερ αὐτοὺς ἐμισθώσατο καὶ [ἵν’ οὕτως εἴπω] ἀποδέδωκεν αὐτοῖς «μισθὸν» τοῦ μακροθύμως ἑστηκέναι «ὅλην τὴν ἡμέραν» καὶ περιμένειν μέχρι ἑσπέρας τὸν μισθωσόμενον. Μετὰ ταῦτα «ὀψίας γενομένης,» τουτέστι τῆς συντελείας τῆς τοῦ αἰῶνος καὶ τῆς κατὰ τὴν παραβολὴν ἡμέρας, «λέγει τῷ ἐπιτρόπῳ ἑαυτοῦ ὁ κύριος,» εἴτε τινὶ ἀγγέλῳ τῷ ἐπὶ τῶν μισθῶν εἴτε καὶ ἑνὶ ἐκ πολλῶν ἐπιτροπευσάντων ἐπιτρόπῳ, καθὸ λέλεκται «ὑπὸ ἐπιτρόπους καὶ οἰκονόμους» εἶναι τὸν κληρονόμον παρὰ τὸν χρόνον ὃν «νήπιός ἐστι». κατὰ τὸ πρόσταγμα τοίνυν τοῦ οἰκοδεσπότου καλοῦνται οἱ ἐργάται ὑπὸ τοῦ ἐπιτρόπου, ἵνα ὁ μισθὸς τοῖς ἐσχάτοις πρώτοις δοθῇ· οἱ γὰρ πρότεροι ἐργάται «μαρτυρηθέντες διὰ τῆς πίστεως οὐκ ἐκομίσαντο τὴν ἐπαγγελίαν τοῦ θεοῦ, περὶ ἡμῶν κρεῖττόν τι προβλεψαμένου» [τοῦ οἰκοδεσπότου] [τῶν ἐν τῇ ἑνδεκάτῃ ὥρᾳ κεκλημένων], «ἵνα μὴ χωρὶς ἡμῶν τελειωθῶσι».
ἐγὼ ζητῶ καὶ τὰ ἔξω «τοῦ ἀμπελῶνος,» ὅπου [καὶ] εὑρίσκονται οἱ ἐργάται ὑπὸ τοῦ ἐξελθόντος αὐτοὺς «μισθώσασθαι,» καὶ ἐπισκοπῶ μήποτε ἡ χώρα τῶν πρὸ τοῦ σώματος ψυχῶν ἐστιν ὁ ἔξω «τοῦ ἀμπελῶνος» τόπος, ἀμπελὼν δὲ οὐ μόνον τὰ τῇδε, ἀλλὰ καὶ τὰ ἔξω τοῦ σώματος, ἔνθα [οἶμαι] ἐργάζονται οἱ ἐργάται· οὐ γὰρ ἐν ἀργίᾳ εἰσὶν αἱ ἀπαλλαγεῖσαι τοῦ σώματος ἐργατῶν παραληφθέντων εἰς τὸ χωρίον τοῦ οἰκοδεσπότου ψυχαί. καὶ Σαμουὴλ γοῦν ἔξω σώματος εἰργάσατο προφητεύων καὶ Ἱερεμίας εὐχόμενος «ὑπὲρ τοῦ λαοῦ». φιλοτιμώμεθα οὖν καὶ ἐργαζώμεθα «τὸν ἀμπελῶνα» «εἴτε ἐνδημοῦντες εἴτε ἐκδημοῦντες» ληψόμενοι «ὃ ἐὰν ᾖ δίκαιον.» καὶ οὐδείς γε [ὅσον ἐπὶ τῇ παραβολῇ] μὴ ἐργασόμενος τὰ τοῦ ἀμπελῶνος ἔργα ἐξαποστέλλεται εἰς αὐτόν· οὐδένα γὰρ ὡς ἐλλιπέστερον τὸ ἔργον πεποιηκότα ὁ οἰκοδεσπότης ἐμέμψατο, εἰ καὶ ἐπὶ τῷ πλείονα καὶ μείζονα ἐλπίσαι «μισθὸν» ἐμέμψατο. ὅλον ἐνεστῶτα αἰῶνα ἡμέραν τινὰ εἰπεῖν, μεγά λην μὲν ὡς πρὸς ἡμᾶς, μικρὰν δέ τινα καὶ ὀλιγο χρόνιον ὡς πρὸς τὴν τοῦ Θεοῦ, καὶ τοῦ Χριστοῦ, καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος ζωήν· τάχα γὰρ καὶ τισι τῶν μακαρίων δυνάμεων, καὶ ἐπαναβεβηκυιῶν, συγκρίσει τῶν πολλῶν γενητών τὰ κάτω τῆς ἀρχικῆς Τριάδος, λόγον ἔχει ὅλος ὁ ἐνεστώς αἰὼν ὡς πρὸς τὴν ζωὴν αὐτῶν, ὃν λόγον ἔχει ἡ παρ' ἀνθρώποις ἡμέρα πρὸς ὅλον τὸν δυνατὸν ἀνθρώπῳ ζῆν χρόνον. Εἰ δὲ τοιοῦτόν τι μυστήριον ἐν Δευτερονομίῳ δηλοῦται κατὰ τὴν ᾠδὴν ἐν ᾗ γέγραπται· Μνήσθητε ημέ ρας αἰῶνος, ο ἢ μὴ, ζητήσει ὁ δυνάμενος· εἶτα εξ τοιαῦται αἱ ἡμέραι αἰῶνος, ὡς ἀκόλουθον ἂν εἴη τὴν σε: ⚫ παραπλήσιον ἐκδοχὴν ἐννοεῖν εἰς τόν «Έτη αιώνια ἐμνήσθην, καὶ ἐμελέτησα νυκτός μετὰ τῆς καρ δίας μου· ἐδολέσχουν, καὶ ἔσκαλλε τὸ πνεῦμά μου, καὶ εἶπα· Μὴ εἰς τοὺς αἰῶνας ἀπώσεται Κύ ριος Καὶ τάχα, ἵνα τολμηρότερον εἴπω, εἰς μὲν τοὺς αἰῶνας οὐκ ἀπώσεται Κύριος, πολὺ γὰρ καὶ εἰς ἕνα αἰῶνα ἀπώσασθαι Κύριον· ἀπώσεται δὲ τάχα καὶ εἰς δεύτερον αἰῶνα, ὅτε οὐκ ἀφίεται ἡ τοιάδε άμαρ τία οὔτε ἐν τῷ νῦν αἰῶνι, οὔτε ἐν τῷ μέλλοντι. Τίς οὖν ἄρα ἱκανὸς τὰς ἓξ ἡμέρας, καὶ τὴν ἀνα στάσεως ἑβδόμην ἐπὶ τοιαύτας ἀναγαγεῖν ἡμέρας, καὶ μετὰ τὰ σάββατα τὰς νουμηνίας, καὶ τὰς ἐν τῷ πρώ τῳ μηνὶ ἑορτάς, καὶ τῇ τεσσαρεσκαιδεκάτῃ τοῦ μη νὸς ἡμέρᾳ Πάσχα, καὶ ταῖς ἑξῆς τῶν ἀζύμων; Οὕτω δὲ ἀνάλογον εἰς ἄβυσσόν τις ἐμπεσείται νοημά των, καὶ τὰς λοιπὰς ἑορτὰς ἐν τοιαύταις φανταζό μενος ἡμέραις, καὶ ὅλον τὸν ἑβδοματικόν ένιαυ τὸν, ἐν ᾧ πτωχοῖς καὶ προσηλύτοις, καὶ τοῖς θηρίοις τῆς γῆς χαρίζεται ὁ Θεὸς τοὺς ἐκ προτέρας γεωργίας ἀνατέλλοντας καρπούς, ἐν καιρῷ μὴ γεωργουμέ την Τίς δὲ δύναται ἀναβῆναι ἐπὶ τὸν ἀριθμὸν τῶν τῆς ἀβύσσου ἐν τῇ πεντηκονταετηρίδι ἡμερῶν (ἀβύσσου δὲ λέγω διὰ τὸ βάθος τῶν δογμάτων), ἵνα τις ἀναβῇ καὶ ἴδῃ τὸν πεντηκοστὸν ἐνιαυτὸν, καὶ τὰ ἐν αὐτῷ νενομοθετημένα πληρούμενα; ᾿Αλλὰ γὰρ ζητοῦντες τὴν μίαν τῆς ἐκκειμένης παραβολῆς ἡμέ? ραν, καὶ νομίσαντες αὐτὴν ὅλον τὸν ἐνεστῶτα αἰῶνα, ἐλάθομεν ἐμβάντες εἰς βάθη Θεοῦ, δεόμενοι ι πνεύ ματος τοῦ πάντα ἐρευνῶντος, καὶ τὰ βάθη τοῦ Θεοῦ. Ἐγὼ δ' οἶμαι, ὅτι, ὥσπερ ἐπ' ἐξόδῳ συντελείας τοῦ ἐνιαυτοῦ εἴρηταί τινα δεῖν γίνεσθαι, οὕτως οἱονεὶ ἐπὶ.. πλειόνων αιώνων συντελείᾳ, εἴτε ἐνιαυτόν τινα συμ πληρούντων, εἴτε ὅ τι δήποτε, εἰς ἀθέτησιν ἁμαρ- η Καὶ ὅρα εἰ δυνάμεθα τὸν ὅλον, γεννητῶν. Έτη αιώνια ἐμνήσθην, καὶ ἐμελέτησα νυ κτὸς μετὰ τῆς καρδίας, 6: Στη αἰώνια ἐμνήσθην, καὶ ἐμελέτησα· νυκτὸς μετὰ τῆς καρδίας μου ἠδολέσχουν. Αι στι γμήν ἐμελέτησα. Καὶ ταῖς ἑξῆς. καὶ τὰς ἑξῆς. Εβδοματικόν. εβδομαδικόν. Γεωργουμένην. γεωργου μένης, γῆς. ὅλον ἐνεστῶτα αἰῶνα ἡμέραν τινὰ εἰπεῖν, μεγά λην μὲν ὡς πρὸς ἡμᾶς, μικρὰν δέ τινα καὶ ὀλιγο χρόνιον ὡς πρὸς τὴν τοῦ Θεοῦ, καὶ τοῦ Χριστοῦ, καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος ζωήν· τάχα γὰρ καὶ τισι τῶν μακαρίων δυνάμεων, καὶ ἐπαναβεβηκυιῶν, συγκρίσει τῶν πολλῶν γενητών τὰ κάτω τῆς ἀρχικῆς Τριάδος, λόγον ἔχει ὅλος ὁ ἐνεστώς αἰὼν ὡς πρὸς τὴν ζωὴν αὐτῶν, ὃν λόγον ἔχει ἡ παρ' ἀνθρώποις ἡμέρα πρὸς ὅλον τὸν δυνατὸν ἀνθρώπῳ ζῆν χρόνον. Εἰ δὲ τοιοῦτόν τι μυστήριον ἐν Δευτερονομίῳ δηλοῦται κατὰ τὴν ᾠδὴν ἐν ᾗ γέγραπται· Μνήσθητε ημέ ρας αἰῶνος, ο ἢ μὴ, ζητήσει ὁ δυνάμενος· εἶτα εξ τοιαῦται αἱ ἡμέραι αἰῶνος, ὡς ἀκόλουθον ἂν εἴη τὴν σε: ⚫ παραπλήσιον ἐκδοχὴν ἐννοεῖν εἰς τόν «Έτη αιώνια ἐμνήσθην, καὶ ἐμελέτησα νυκτός μετὰ τῆς καρ δίας μου· ἐδολέσχουν, καὶ ἔσκαλλε τὸ πνεῦμά μου, καὶ εἶπα· Μὴ εἰς τοὺς αἰῶνας ἀπώσεται Κύ ριος Καὶ τάχα, ἵνα τολμηρότερον εἴπω, εἰς μὲν τοὺς αἰῶνας οὐκ ἀπώσεται Κύριος, πολὺ γὰρ καὶ εἰς ἕνα αἰῶνα ἀπώσασθαι Κύριον· ἀπώσεται δὲ τάχα καὶ εἰς δεύτερον αἰῶνα, ὅτε οὐκ ἀφίεται ἡ τοιάδε άμαρ τία οὔτε ἐν τῷ νῦν αἰῶνι, οὔτε ἐν τῷ μέλλοντι. Τίς οὖν ἄρα ἱκανὸς τὰς ἓξ ἡμέρας, καὶ τὴν ἀνα στάσεως ἑβδόμην ἐπὶ τοιαύτας ἀναγαγεῖν ἡμέρας, καὶ μετὰ τὰ σάββατα τὰς νουμηνίας, καὶ τὰς ἐν τῷ πρώ τῳ μηνὶ ἑορτάς, καὶ τῇ τεσσαρεσκαιδεκάτῃ τοῦ μη νὸς ἡμέρᾳ Πάσχα, καὶ ταῖς ἑξῆς τῶν ἀζύμων; Οὕτω δὲ ἀνάλογον εἰς ἄβυσσόν τις ἐμπεσείται νοημά των, καὶ τὰς λοιπὰς ἑορτὰς ἐν τοιαύταις φανταζό μενος ἡμέραις, καὶ ὅλον τὸν ἑβδοματικόν ένιαυ τὸν, ἐν ᾧ πτωχοῖς καὶ προσηλύτοις, καὶ τοῖς θηρίοις τῆς γῆς χαρίζεται ὁ Θεὸς τοὺς ἐκ προτέρας γεωργίας ἀνατέλλοντας καρπούς, ἐν καιρῷ μὴ γεωργουμέ την Τίς δὲ δύναται ἀναβῆναι ἐπὶ τὸν ἀριθμὸν τῶν τῆς ἀβύσσου ἐν τῇ πεντηκονταετηρίδι ἡμερῶν (ἀβύσσου δὲ λέγω διὰ τὸ βάθος τῶν δογμάτων), ἵνα τις ἀναβῇ καὶ ἴδῃ τὸν πεντηκοστὸν ἐνιαυτὸν, καὶ τὰ ἐν αὐτῷ νενομοθετημένα πληρούμενα; ᾿Αλλὰ γὰρ ζητοῦντες τὴν μίαν τῆς ἐκκειμένης παραβολῆς ἡμέ? ραν, καὶ νομίσαντες αὐτὴν ὅλον τὸν ἐνεστῶτα αἰῶνα, ἐλάθομεν ἐμβάντες εἰς βάθη Θεοῦ, δεόμενοι ι πνεύ ματος τοῦ πάντα ἐρευνῶντος, καὶ τὰ βάθη τοῦ Θεοῦ. Ἐγὼ δ' οἶμαι, ὅτι, ὥσπερ ἐπ' ἐξόδῳ συντελείας τοῦ ἐνιαυτοῦ εἴρηταί τινα δεῖν γίνεσθαι, οὕτως οἱονεὶ ἐπὶ.. πλειόνων αιώνων συντελείᾳ, εἴτε ἐνιαυτόν τινα συμ πληρούντων, εἴτε ὅ τι δήποτε, εἰς ἀθέτησιν ἁμαρη Καὶ ὅρα εἰ δυνάμεθα τὸν ὅλον, γεννητῶν. Έτη αιώνια ἐμνήσθην, καὶ ἐμελέτησα νυ κτὸς μετὰ τῆς καρδίας, 6: Στη αἰώνια ἐμνήσθην, καὶ ἐμελέτησα· νυκτὸς μετὰ τῆς καρδίας μου ἠδολέσχουν. Αι στι γμήν ἐμελέτησα. Καὶ ταῖς ἑξῆς. καὶ τὰς ἑξῆς. Εβδοματικόν. εβδομαδικόν. Γεωργουμένην. γεωργου μένης, γῆς. totam præsentem ætatem diem quamdam dicere possimus, nostri quidem ratione habita, magnam; cxiguam vero et brevem, si cum Dei, et Christi, et Spiritus sancti vita contendatur: siquidem præ sens ætas eamdem fortasse rationem habet ad vi tam beatarum quarumdam potestatum, quæque ge nitis compluribus collatæ, superiores his evaserunt quæ infra rerum omnium moderatricem Trinitatem posita sunt, quam humanæ vitæ dies ad totum tempus rationem habet, ad quod hominis vita pro . gredi potest. An autem tale aliquod mysterium ape riatur, necne, in eo Deuteronomii cantico, ubi scriptum est Mementote diei sæculi, inqui ret qui poterit; tum deinde si tales sunt dies sæ culi, ut necessario consequatur similiter explican dum esse hunc locum Annos æternos in nente babui, et meditatus sum nocte cum corde meo, et ;» exercilabar, et scopebam spiritum meum, et dixi Nunquid in secula projiciet Deus? Et fortasse, ut audentius dicam, in sæcula quidem Dominus non projiciet multum quippe est vel in unum saculum Dominum projicere; sed et in alterum fortasse sæ culum projiciet, cum certum hocce peccatum nec in praesenti sæculo remittatur, neque in futuro. Quis ergo ad ejusmodi dies, sex dies, et septimum resur rectionis diem referre poterit, et post Sabbata Neome nias, et primi mensis festivitates, et quod de cimo quarto mensis die, reliquisque azymorum die bus Pascha celebratur? Reliquas item festivitates in ejusmodi diebus pari ratione fingens quispiam, nec non et hebdomadicum annum in quo egenis et ad venis, et bestiis terra ad tempus cultura vacantis ex priore agricolatione provenientes fructus largitur Deus, in cogitationum voraginem devolvetur. Quis vero numerum dierum, qui in spatii quinquaginta annorum pelago continetur, mente consequi valeat (pelagus dico, propter sententiarum profunditatem), ut quinquagesimum annum, quæque in eo fieri sancitum est, animo evectus completa cognoscat Verum enimvero dum unam propositæ parabolæ diem investigamus, eamque totum hoc esse sæcu lum præsens arbitramur, in Dei profunditates nec opini decidimus, opus babentes Spiritu qui omnia scrutatur, etiam profunda Dei Ego vero existi mo, quemadmodum in fine consummationis auni «quædam contingere debere dictum est, ita tanquam fieri oportere, sic, verbi gratia, et in consummatione sæculorum multorum sive annum aliquem complen tium, sive aliud aliquid, in abjectione peccati apparuit Jesus noster: ut post consummationem sæculo rum, quasi anni unius dierum, iterum aliud succedat principium, et ostendat in sæculis supervenicnti bus supereminentes divitias bonitatis suæ in eos quos ipse novit, ostendere oportere. Et hæc quidem diximus propter diem qui in parabola nominatur præsenti, quem potest quis confirmare etiam ex Joannis * Deuter. xxx11, 7. Psal. LXXVI, 6, 7, 8. I Cor. 11, 10. etc. Theo phylactus. Codex Regius, etc. LXX. psalm. LxxΙΙ, Vulgatae aljiciunt, quæ sequitur vocem, Forte legendum Lege Legendum forte nempe totam præsentem ætatem diem quamdam dicere possimus, nostri quidem ratione habita, magnam; cxiguam vero et brevem, si cum Dei, et Christi, et Spiritus sancti vita contendatur: siquidem præ sens ætas eamdem fortasse rationem habet ad vi tam beatarum quarumdam potestatum, quæque ge nitis compluribus collatæ, superiores his evaserunt quæ infra rerum omnium moderatricem Trinitatem posita sunt, quam humanæ vitæ dies ad totum tempus rationem habet, ad quod hominis vita pro . gredi potest. An autem tale aliquod mysterium ape riatur, necne, in eo Deuteronomii cantico, ubi scriptum est Mementote diei sæculi, inqui ret qui poterit; tum deinde si tales sunt dies sæ culi, ut necessario consequatur similiter explican dum esse hunc locum Annos æternos in nente babui, et meditatus sum nocte cum corde meo, et ;» exercilabar, et scopebam spiritum meum, et dixi Nunquid in secula projiciet Deus? Et fortasse, ut audentius dicam, in sæcula quidem Dominus non projiciet multum quippe est vel in unum saculum Dominum projicere; sed et in alterum fortasse sæ culum projiciet, cum certum hocce peccatum nec in praesenti sæculo remittatur, neque in futuro. Quis ergo ad ejusmodi dies, sex dies, et septimum resur rectionis diem referre poterit, et post Sabbata Neome nias, et primi mensis festivitates, et quod de cimo quarto mensis die, reliquisque azymorum die bus Pascha celebratur? Reliquas item festivitates in ejusmodi diebus pari ratione fingens quispiam, nec non et hebdomadicum annum in quo egenis et ad venis, et bestiis terra ad tempus cultura vacantis ex priore agricolatione provenientes fructus largitur Deus, in cogitationum voraginem devolvetur. Quis vero numerum dierum, qui in spatii quinquaginta annorum pelago continetur, mente consequi valeat (pelagus dico, propter sententiarum profunditatem), ut quinquagesimum annum, quæque in eo fieri sancitum est, animo evectus completa cognoscat Verum enimvero dum unam propositæ parabolæ diem investigamus, eamque totum hoc esse sæcu lum præsens arbitramur, in Dei profunditates nec opini decidimus, opus babentes Spiritu qui omnia scrutatur, etiam profunda Dei Ego vero existi mo, quemadmodum in fine consummationis auni «quædam contingere debere dictum est, ita tanquam fieri oportere, sic, verbi gratia, et in consummatione sæculorum multorum sive annum aliquem complen tium, sive aliud aliquid, in abjectione peccati apparuit Jesus noster: ut post consummationem sæculo rum, quasi anni unius dierum, iterum aliud succedat principium, et ostendat in sæculis supervenicnti bus supereminentes divitias bonitatis suæ in eos quos ipse novit, ostendere oportere. Et hæc quidem diximus propter diem qui in parabola nominatur præsenti, quem potest quis confirmare etiam ex Joannis * Deuter. xxx11, 7. Psal. LXXVI, 6, 7, 8. I Cor. 11, 10. etc. Theo phylactus. Codex Regius, etc. LXX. psalm. LxxΙΙ, Vulgatae aljiciunt, quæ sequitur vocem, Forte legendum Lege Legendum forte nempe
PG 13:1347καὶ ἐλεήθημέν γε ἐπὶ τῷ «ὅλην τὴν ἡμέραν» στῆναι καὶ βεβουλῆσθαι ἥκειν ἡμῖν τὸν μισθωσόμενον, ἠργηκέναι δὲ καὶ μετὰ ἀπολογίας ἠξιῶσθαι τοῦ ἔργου, καὶ ἐλεηθέντες πρῶτοι «τὸν μισθὸν» ἀπολήψεσθαι προσδοκῶμεν οἱ Χριστοῦ γνώριμοι. εἶτ’ ἐπαναβαίνων δώσει «τὸν μισθὸν» τοῖς πρὸ ἡμῶν ἐργασαμένοις, εἶτα τοῖς πρὸ ἐκείνων καὶ οὕτως μέχρι «τῶν πρώτων.» ἰδὼν δέ τις τὸν τόπον ἔνθα διέτριβε Σαμουὴλ καὶ ἀκολούθως σκοπήσας περὶ τῶν [πρὸ] τῆς ἑνδεκάτης κληθέντων ἐργατῶν ὄψεται, τίνα τρόπον ἐβάστασαν «τὸ βάρος καὶ τὸν καύσωνα τῆς ἡμέρας» οἱ πρότεροι· οἱ δὲ περὶ «τὴν ἑνδεκάτην» κληθέντες [ἡμεῖς] ὡς ἐκεῖνοι μὲν οὐκ ἐβαστάσα[με]ν «τὸ βάρος τῆς ἡμέρας καὶ τὸν» καύσωνα, ἐβαστάσα[με]ν δὲ «τὸ βάρος» τοῦ ἑστηκέναι «ἀργοὶ» πρὸ τῆς ἐφ’ ἡμᾶς [οὖν] παρουσίας τοῦ [οἰκο]- δεσπότου, ὃς εἶπεν ἡμῖν· «δεῦτε πρός με πάντες οἱ κοπιῶντες καὶ πεφορτισμένοι, κἀγὼ ἀναπαύσω ὑμᾶς»· φορτίον γὰρ ἦν [αὐτὴ] ἡ ἀργία καὶ τὸ μὴ ἀξίους πω κριθῆναι τῶν ἐν τῷ ἀμπελῶνι ἔργων. καὶ «καύσωνά» γε ἐβάστασαν οἱ πρὸ τῆς ἑνδεκάτης [κληθέντες], ἕκαστος κατ’ ἀναλογίαν τῆς κλήσεως.
καὶ ἐλεήθημέν γε ἐπὶ τῷ «ὅλην τὴν ἡμέραν» στῆναι καὶ βεβουλῆσθαι ἥκειν ἡμῖν τὸν μισθωσόμενον, ἠργηκέναι δὲ καὶ μετὰ ἀπολογίας ἠξιῶσθαι τοῦ ἔργου, καὶ ἐλεηθέντες πρῶτοι «τὸν μισθὸν» ἀπολήψεσθαι προσδοκῶμεν οἱ Χριστοῦ γνώριμοι. εἶτ’ ἐπαναβαίνων δώσει «τὸν μισθὸν» τοῖς πρὸ ἡμῶν ἐργασαμένοις, εἶτα τοῖς πρὸ ἐκείνων καὶ οὕτως μέχρι «τῶν πρώτων.» ἰδὼν δέ τις τὸν τόπον ἔνθα διέτριβε Σαμουὴλ καὶ ἀκολούθως σκοπήσας περὶ τῶν [πρὸ] τῆς ἑνδεκάτης κληθέντων ἐργατῶν ὄψεται, τίνα τρόπον ἐβάστασαν «τὸ βάρος καὶ τὸν καύσωνα τῆς ἡμέρας» οἱ πρότεροι· οἱ δὲ περὶ «τὴν ἑνδεκάτην» κληθέντες [ἡμεῖς] ὡς ἐκεῖνοι μὲν οὐκ ἐβαστάσα[με]ν «τὸ βάρος τῆς ἡμέρας καὶ τὸν» καύσωνα, ἐβαστάσα[με]ν δὲ «τὸ βάρος» τοῦ ἑστηκέναι «ἀργοὶ» πρὸ τῆς ἐφ’ ἡμᾶς [οὖν] παρουσίας τοῦ [οἰκο]- δεσπότου, ὃς εἶπεν ἡμῖν· «δεῦτε πρός με πάντες οἱ κοπιῶντες καὶ πεφορτισμένοι, κἀγὼ ἀναπαύσω ὑμᾶς»· φορτίον γὰρ ἦν [αὐτὴ] ἡ ἀργία καὶ τὸ μὴ ἀξίους πω κριθῆναι τῶν ἐν τῷ ἀμπελῶνι ἔργων. καὶ «καύσωνά» γε ἐβάστασαν οἱ πρὸ τῆς ἑνδεκάτης [κληθέντες], ἕκαστος κατ’ ἀναλογίαν τῆς κλήσεως. τίας ἐφανερώθη ε ὁ Ἰησοῦς ἡμῶν, ἵνα μετὰ τὴν ὡς ἐνιαυτοῦ ἡμερῶν συντέλειαν τῶν αἰώνων, πάλιν άλλη ἀρχὴ διαδέξηται, καὶ ι ἐνδείξηται, ὁ Θεὸς ἐν τοῖς αἰῶσι τοῖς ἐπερχομένοις τὸν ὑπερβάλλοντα πλοίων τῆς χρηστότητος αὐτοῦ,» εἰς οὓς αὐτὸς οἶδε δεῖν ἐγ δείξασθαι. Καὶ ταῦτα μὲν διὰ τὴν ἐν τῇ παραβολή λελέχθω ἡμέραν, ἅτινα δύνασαι κατασκευάσαι καὶ ἐκ τῆς Ἰωάννου Ἐπιστολῆς φάσκοντος· «Παιδία, ἐσχάτη ὥρα ἐστί· καὶ καθὼς ἠκούσατε, ὅτι ᾿Αντίχριστος ἔρ χεται, καὶ νῦν ἀντίχριστοι πολλοί γεγόνασι, ὅθεν γινώσκομεν, ὅτι ἐσχάτη ὥρα ἐστίν· ἡ ἐσχάτη γὰρ ὥρα μετὰ τὴν ἐνδεκάτην τῆς προκειμένης παραδο λῆς, ἐπεὶ περὶ τὴν ἐνδεκάτην ὁ κατὰ τὴν παραδο λὴν οἰκοδεσπότης ἄνθρωπος • ἐξελθὼν εὗρεν ἄλλους ἑστῶτας, καὶ λέγει αὐτοῖς· Τί ὧδε ἑστήκατε ὅλην τὴν ἡμέραν ἀργοί;» Μετὰ δὲ τοῦτο ζητοῦμεν, πῶς οὐ κατὰ ἀποκλήρω σιν ὁ οἰκοδεσπότης πέντε τάγμασιν ἐργατῶν παρα δίδωσι τὰ ἔργα τοῦ ἀμπελῶνος· πρώτῳ μὲν ὅτε ἐξῆλθεν ἅμα πρωί μισθώσασθαι ἐργάτας εἰς τὸν ἀμπελῶνα· δευτέρῳ δὲ, ὅτε ι ἐξελθὼν περὶ τρίπ ὥραν εἶδεν ἄλλους ἑστῶτας ἐν τῇ ἀγορᾷ ἀργούς ο τρίτῳ δὲ καὶ τετάρτῳ, ὅτε ι πάλιν ἐξελθὼν περὶ ἔκ την καὶ ἐννάτην ὥραν ἐποίησεν ὡσαύτως· ο πέμπτῳ δ τῷ περὶ ἑνδεκάτην, ἡνίκα ι ἐξελθὼν εὗρεν ἄλλους ἑστῶτας, καὶ λέγει αὐτοῖς· Τί ὧδε ἑστήκατε ὅλην τὴν ἡμέραν ἀργοί; › Καὶ ὄρα εἰ δύνασαι πρῶτον μὲν τά γμα εἰπεῖν τὸ κατὰ τὸν Ἀδὰμ ἅμα τῇ κοσμα ποιία· ἐξῆλθε γὰρ ἅμα πρωὶ ὁ Οἰκοδεσπότης, και, ἵν οὕτως ὀνομάσω, τὸν Ἀδὰμ καὶ τὴν Εὔαν ἐμισθώσα το, ἵν' ἐργάσωνται τὸν ἀμπελῶνα τῆς θεοσεβείας" δεύτερον δὲ τάγμα τὸ κατὰ τὸν Νῶς καὶ τὴν πρὸς αὐτὸν διαθήκην· καὶ τρίτον τὸ κατὰ τὸν ᾿Αβραάμ, ε συνεξακούεται τὰ κατὰ τοὺς πατέρας μέχρι Μωσέως συμπαρειλῆφθαι· τέταρτον δὲ τὸ κατὰ τὸν Μωσέα, καὶ πᾶσαν τὴν Αἰγύπτου οἰκονομίαν, καὶ τὴν ἐν τῇ ἐρήμῳ νομοθεσίαν· τελευταῖον δὲ τάγμα τὸ κατὰ τὴν παρουσίαν ἐστὶ Χριστοῦ Ἰησοῦ τὸ περὶ τὴν ἐνδεκά την. Πλὴν ἄνθρωπος εἷς οἰκοδεσπότης ὅσον ἐπί τῇ προκειμένῃ παραβολῇ, πεντάκις ἐξελήλυθε, καὶ ἐπὶ τὰ τῇδε ἐλήλυθε πράγματα, ἵν' «ἐργάτας ἀνεπ Εὗρεν άλλους ἑστῶτας, καὶ λέγει. εὗρεν ἄλλους ἑστῶτας ἀργούς, καὶ λέγει, ὅτε. ὅτι, Καὶ ὄρα εἰ δύνασαι πρῶτον μὲν τάγμα, Ηυετους. Πλὴν ἄνθρωπος εἰς οἰκοδεσπότης, τίας ἐφανερώθη ε ὁ Ἰησοῦς ἡμῶν, ἵνα μετὰ τὴν ὡς ἐνιαυτοῦ ἡμερῶν συντέλειαν τῶν αἰώνων, πάλιν άλλη ἀρχὴ διαδέξηται, καὶ ι ἐνδείξηται, ὁ Θεὸς ἐν τοῖς αἰῶσι τοῖς ἐπερχομένοις τὸν ὑπερβάλλοντα πλοίων τῆς χρηστότητος αὐτοῦ,» εἰς οὓς αὐτὸς οἶδε δεῖν ἐγ δείξασθαι. Καὶ ταῦτα μὲν διὰ τὴν ἐν τῇ παραβολή λελέχθω ἡμέραν, ἅτινα δύνασαι κατασκευάσαι καὶ ἐκ τῆς Ἰωάννου Ἐπιστολῆς φάσκοντος· «Παιδία, ἐσχάτη ὥρα ἐστί· καὶ καθὼς ἠκούσατε, ὅτι ᾿Αντίχριστος ἔρ χεται, καὶ νῦν ἀντίχριστοι πολλοί γεγόνασι, ὅθεν γινώσκομεν, ὅτι ἐσχάτη ὥρα ἐστίν· ἡ ἐσχάτη γὰρ ὥρα μετὰ τὴν ἐνδεκάτην τῆς προκειμένης παραδο λῆς, ἐπεὶ περὶ τὴν ἐνδεκάτην ὁ κατὰ τὴν παραδο λὴν οἰκοδεσπότης ἄνθρωπος • ἐξελθὼν εὗρεν ἄλλους ἑστῶτας, καὶ λέγει αὐτοῖς· Τί ὧδε ἑστήκατε ὅλην τὴν ἡμέραν ἀργοί;» Μετὰ δὲ τοῦτο ζητοῦμεν, πῶς οὐ κατὰ ἀποκλήρω σιν ὁ οἰκοδεσπότης πέντε τάγμασιν ἐργατῶν παρα δίδωσι τὰ ἔργα τοῦ ἀμπελῶνος· πρώτῳ μὲν ὅτε ἐξῆλθεν ἅμα πρωί μισθώσασθαι ἐργάτας εἰς τὸν ἀμπελῶνα· δευτέρῳ δὲ, ὅτε ι ἐξελθὼν περὶ τρίπ ὥραν εἶδεν ἄλλους ἑστῶτας ἐν τῇ ἀγορᾷ ἀργούς ο τρίτῳ δὲ καὶ τετάρτῳ, ὅτε ι πάλιν ἐξελθὼν περὶ ἔκ την καὶ ἐννάτην ὥραν ἐποίησεν ὡσαύτως· ο πέμπτῳ δ τῷ περὶ ἑνδεκάτην, ἡνίκα ι ἐξελθὼν εὗρεν ἄλλους ἑστῶτας, καὶ λέγει αὐτοῖς· Τί ὧδε ἑστήκατε ὅλην τὴν ἡμέραν ἀργοί; › Καὶ ὄρα εἰ δύνασαι πρῶτον μὲν τά γμα εἰπεῖν τὸ κατὰ τὸν Ἀδὰμ ἅμα τῇ κοσμα ποιία· ἐξῆλθε γὰρ ἅμα πρωὶ ὁ Οἰκοδεσπότης, και, ἵν οὕτως ὀνομάσω, τὸν Ἀδὰμ καὶ τὴν Εὔαν ἐμισθώσα το, ἵν' ἐργάσωνται τὸν ἀμπελῶνα τῆς θεοσεβείας" δεύτερον δὲ τάγμα τὸ κατὰ τὸν Νῶς καὶ τὴν πρὸς αὐτὸν διαθήκην· καὶ τρίτον τὸ κατὰ τὸν ᾿Αβραάμ, ε συνεξακούεται τὰ κατὰ τοὺς πατέρας μέχρι Μωσέως συμπαρειλῆφθαι· τέταρτον δὲ τὸ κατὰ τὸν Μωσέα, καὶ πᾶσαν τὴν Αἰγύπτου οἰκονομίαν, καὶ τὴν ἐν τῇ ἐρήμῳ νομοθεσίαν· τελευταῖον δὲ τάγμα τὸ κατὰ τὴν παρουσίαν ἐστὶ Χριστοῦ Ἰησοῦ τὸ περὶ τὴν ἐνδεκά την. Πλὴν ἄνθρωπος εἷς οἰκοδεσπότης ὅσον ἐπί τῇ προκειμένῃ παραβολῇ, πεντάκις ἐξελήλυθε, καὶ ἐπὶ τὰ τῇδε ἐλήλυθε πράγματα, ἵν' «ἐργάτας ἀνεπ Εὗρεν άλλους ἑστῶτας, καὶ λέγει. εὗρεν ἄλλους ἑστῶτας ἀργούς, καὶ λέγει, ὅτε. ὅτι, Καὶ ὄρα εἰ δύνασαι πρῶτον μὲν τάγμα, Ηυετους. Πλὴν ἄνθρωπος εἰς οἰκοδεσπότης, it plurium sæculorum consummatione, sive annum aliquem, sive quidpiam aliud complentium, ad destructionem peccati apparuisse, Jesum no strum, ut post sæculorum tanquam dierum anni consummationem, aliud rursus succedat principium, et ostendat Deus in sæculis supervenientibus abun dantes divitias bonitatis suæ *9, quibus eas osten dendas esse novit. Atque hæc propter commemora tum in parabola diem dicta sint, quæ etiam confir mare poles ex Epistola Joannis dicentis 60: Filioli, novissima hora est; et sicut audistis quia Antichri stus venit, nunc antichristi multi facti sunt, unde scinus quia novissima hora est.» Hora enim no vissima undeciman propositæ parabolæ horam exci pit, quoniam parabolæ homo paterfamilias • circa undecimam exiit, et invenit alios stantes, et dicit illis: Quid hic statis tota die otiosi? 32. Deinceps vero cur quinque operariorum catervis colendæ vineæ negotium paterfamilias for tuito et temere non attribuerit, indagandum est; at priori quidem, cum exiit primo mane conducere cperarios in vineam; secundo vero, quando egressus circa horain tertiam vidit alios stantes in foro otiosos ";» tertio item, ac quarto, quando ⚫ iterum exiit circa sextam et nonam horam, et ſe çit similiter “ª; › quinto autem qui circa undecimam inventus est, quando exiit, et invenit alios stantes, et dicit illis: Quid hic statis tota die oliosi?» Ac vide an primum esse ordinem dicere queas qui ab Adamo simul cum mundi fabricatione initium ha Juit: exiit enim primo mane Paterfamilias, et ut ita dicam, Adamum et Evani conduxit ut pietatis vineam excolerent; secundum autem ordinem, qui a Noe et pacto eum eo fædere censetur; tertium qui ad Abraliamum pertinet, cum quo comprehensa quoque esse quæ ad Patres ad Mosem usque spe ctant, intelligendum est; quartum item ad Moysem, et quæcunque in Ægypto peracta sunt, et leges in deserto conditas esse referendum; postremum vero undecimæ circiter horæ ordinem Christi Jesu ad ventum significare. Ceterum unus homo paterfami lias, sicut proposita habet parabola, quinquies Epistola ita dicentis: Filioli, novissima hora est, et sicut audistis quoniam Antichristus veniet, nunc autem antichristi multi facti sunt: unde cognovimus quoniam novissima hora est.» Novissima enim hora est post undecimam, in qua homo paterfamilias egressus, invenit alios stantes et dixit eis: Quid bic sta tis tota die otiosi? opera vineæ. Primum quidem, quando egressus est inane. Secundo, quando egressus circa horam ter tiam, vidit alios stantes otiosos in foro. Tertia vice et quarta, quando iterum circa sextam et nonam egressus, similiter fecit. Quando autem circa undecimam exiens, invenit alios stantes. Et vide si potes primum quidem ordinem dicere, Adam in principio creationis mundi, et eos qui fuerunt in tempore illo, ut opera rentur vineam culturæ Dei. Secundum autem ordinem Noe, et testamentum quod dispositum fuit ad eum cum eis qui fuerunt in tempore illo. Tertium autem Abraham, et qui post ipsum fuerunt Patres, usque ad Hebr. 1x, 26.” Ephes. 11, 7. Joan. 11, 18. "Matth. xx, 1. ibid. 3. ibid. 5. «ibid. 6. Vulgatus interpres: ' Invenit alios stantes, et di cit, et Æthiops. At editiones Grecs omnes' ut et Syrus, et Arabs, et. Persa. HUETIUS. Codex Anglicanus, Editio Huetii, etc. Theophilus Antioch,, Hilarius, Hieronymus, Gre gorius hom. in Evang., Opus imperf., Theophy factus. etc. His larius, it plurium sæculorum consummatione, sive annum aliquem, sive quidpiam aliud complentium, ad destructionem peccati apparuisse, Jesum no strum, ut post sæculorum tanquam dierum anni consummationem, aliud rursus succedat principium, et ostendat Deus in sæculis supervenientibus abun dantes divitias bonitatis suæ *9, quibus eas osten dendas esse novit. Atque hæc propter commemora tum in parabola diem dicta sint, quæ etiam confir mare poles ex Epistola Joannis dicentis 60: Filioli, novissima hora est; et sicut audistis quia Antichri stus venit, nunc antichristi multi facti sunt, unde scinus quia novissima hora est.» Hora enim no vissima undeciman propositæ parabolæ horam exci pit, quoniam parabolæ homo paterfamilias • circa undecimam exiit, et invenit alios stantes, et dicit illis: Quid hic statis tota die otiosi? 32. Deinceps vero cur quinque operariorum catervis colendæ vineæ negotium paterfamilias for tuito et temere non attribuerit, indagandum est; at priori quidem, cum exiit primo mane conducere cperarios in vineam; secundo vero, quando egressus circa horain tertiam vidit alios stantes in foro otiosos ";» tertio item, ac quarto, quando ⚫ iterum exiit circa sextam et nonam horam, et ſe çit similiter “ª; › quinto autem qui circa undecimam inventus est, quando exiit, et invenit alios stantes, et dicit illis: Quid hic statis tota die oliosi?» Ac vide an primum esse ordinem dicere queas qui ab Adamo simul cum mundi fabricatione initium ha Juit: exiit enim primo mane Paterfamilias, et ut ita dicam, Adamum et Evani conduxit ut pietatis vineam excolerent; secundum autem ordinem, qui a Noe et pacto eum eo fædere censetur; tertium qui ad Abraliamum pertinet, cum quo comprehensa quoque esse quæ ad Patres ad Mosem usque spe ctant, intelligendum est; quartum item ad Moysem, et quæcunque in Ægypto peracta sunt, et leges in deserto conditas esse referendum; postremum vero undecimæ circiter horæ ordinem Christi Jesu ad ventum significare. Ceterum unus homo paterfami lias, sicut proposita habet parabola, quinquies Epistola ita dicentis: Filioli, novissima hora est, et sicut audistis quoniam Antichristus veniet, nunc autem antichristi multi facti sunt: unde cognovimus quoniam novissima hora est.» Novissima enim hora est post undecimam, in qua homo paterfamilias egressus, invenit alios stantes et dixit eis: Quid bic sta tis tota die otiosi? opera vineæ. Primum quidem, quando egressus est inane. Secundo, quando egressus circa horam ter tiam, vidit alios stantes otiosos in foro. Tertia vice et quarta, quando iterum circa sextam et nonam egressus, similiter fecit. Quando autem circa undecimam exiens, invenit alios stantes. Et vide si potes primum quidem ordinem dicere, Adam in principio creationis mundi, et eos qui fuerunt in tempore illo, ut opera rentur vineam culturæ Dei. Secundum autem ordinem Noe, et testamentum quod dispositum fuit ad eum cum eis qui fuerunt in tempore illo. Tertium autem Abraham, et qui post ipsum fuerunt Patres, usque ad Hebr. 1x, 26.” Ephes. 11, 7. Joan. 11, 18. "Matth. xx, 1. ibid. 3. ibid. 5. «ibid. 6. Vulgatus interpres: ' Invenit alios stantes, et di cit, et Æthiops. At editiones Grecs omnes' ut et Syrus, et Arabs, et. Persa. HUETIUS. Codex Anglicanus, Editio Huetii, etc. Theophilus Antioch,, Hilarius, Hieronymus, Gre gorius hom. in Evang., Opus imperf., Theophy factus. etc. His larius, 32. Post hoc requiramus quomodo non fortuitu paterfamilias quinque ordinibus operariorum tradit 32. Post hoc requiramus quomodo non fortuitu paterfamilias quinque ordinibus operariorum tradit
PG 13:1348μὴ εἰδότες [δὲ] τὸ τοῦ οἰκοδεσπότου ἀξίωμα «οἱ πρῶτοι» καὶ ὅτι οὐ χρὴ γογγύζειν κατὰ τούτου, «πλεῖόν» τι σωτηρίας ἧς λαμβάνουσιν οἱ τελευταῖοι ᾠήθησαν λήψεσθαι καὶ «ἐγόγγυζον κατὰ τοῦ οἰκοδεσπότου,» φθονοῦντες ἡμῖν τοῖς ἐσχάτοις «μίαν ὥραν» τὴν μέχρι τῆς συντελείας πεποιηκόσι καὶ ἴσοις γεγονόσι τοῖς ἀρχῆθεν κεκλημένοις ἐπὶ τὸν θεῖον ἀμπελῶνα. ἀλλ’ ὁ οἰκοδεσπότης «ἑνὶ αὐτῶν εἶπε» [τάχα τῷ Ἀδάμ]· «ἑταῖρε, οὐκ ἀδικῶ σε· οὐχὶ δηναρίου συνεφώνησά σοι; ἆρον τὸ σὸν καὶ ὕπαγε» [σὸν γὰρ ἡ σωτηρία τὸ δηνάριον]· «θέλω» γὰρ καὶ «τούτῳ» [τῷ ἐσχάτῳ] [φησὶ] «δοῦναι ὡς καὶ σοί.» καὶ οὐκ εἶπε· τούτοις [τοῖς ἐσχάτοις], ἀλλ’ ἔδειξέ τινα κατ’ ἐξοχὴν ἕνα· ὃν τολμηρότερον μὲν εἰπεῖν ὅστις ἐστίν, οὐκ ἀπιθάνως δ’ ἄν τις στοχάσαιτο Παῦλον μὲν εἶναι τὸν ἀπόστολον «μίαν ὥραν» ἐργασάμενον [καὶ] τάχα ὑπὲρ πάντας τοὺς πρὸ αὐτοῦ. εἰ δὲ δεῖ καὶ περὶ «τοῦ ἀμπελῶνός» τι εἰπεῖν λαβόντα ἀφορμὴν ἀπ’ αὐτοῦ τοῦ ἑρμηνεύσαντος ἐν τοῖς περὶ ἄλλης παραβολῆς τὸν ἀμπελῶνα, φήσομεν ὅτι ἀμπελών ἐστιν ἡ βασιλεία τοῦ θεοῦ. οὕτως γὰρ αὐτὸς εἶπεν ἐν τῷ·
καὶ ἐλεήθημέν γε ἐπὶ τῷ «ὅλην τὴν ἡμέραν» στῆναι καὶ βεβουλῆσθαι ἥκειν ἡμῖν τὸν μισθωσόμενον, ἠργηκέναι δὲ καὶ μετὰ ἀπολογίας ἠξιῶσθαι τοῦ ἔργου, καὶ ἐλεηθέντες πρῶτοι «τὸν μισθὸν» ἀπολήψεσθαι προσδοκῶμεν οἱ Χριστοῦ γνώριμοι. εἶτ’ ἐπαναβαίνων δώσει «τὸν μισθὸν» τοῖς πρὸ ἡμῶν ἐργασαμένοις, εἶτα τοῖς πρὸ ἐκείνων καὶ οὕτως μέχρι «τῶν πρώτων.» ἰδὼν δέ τις τὸν τόπον ἔνθα διέτριβε Σαμουὴλ καὶ ἀκολούθως σκοπήσας περὶ τῶν [πρὸ] τῆς ἑνδεκάτης κληθέντων ἐργατῶν ὄψεται, τίνα τρόπον ἐβάστασαν «τὸ βάρος καὶ τὸν καύσωνα τῆς ἡμέρας» οἱ πρότεροι· οἱ δὲ περὶ «τὴν ἑνδεκάτην» κληθέντες [ἡμεῖς] ὡς ἐκεῖνοι μὲν οὐκ ἐβαστάσα[με]ν «τὸ βάρος τῆς ἡμέρας καὶ τὸν» καύσωνα, ἐβαστάσα[με]ν δὲ «τὸ βάρος» τοῦ ἑστηκέναι «ἀργοὶ» πρὸ τῆς ἐφ’ ἡμᾶς [οὖν] παρουσίας τοῦ [οἰκο]- δεσπότου, ὃς εἶπεν ἡμῖν· «δεῦτε πρός με πάντες οἱ κοπιῶντες καὶ πεφορτισμένοι, κἀγὼ ἀναπαύσω ὑμᾶς»· φορτίον γὰρ ἦν [αὐτὴ] ἡ ἀργία καὶ τὸ μὴ ἀξίους πω κριθῆναι τῶν ἐν τῷ ἀμπελῶνι ἔργων. καὶ «καύσωνά» γε ἐβάστασαν οἱ πρὸ τῆς ἑνδεκάτης [κληθέντες], ἕκαστος κατ’ ἀναλογίαν τῆς κλήσεως. τίας ἐφανερώθη ε ὁ Ἰησοῦς ἡμῶν, ἵνα μετὰ τὴν ὡς ἐνιαυτοῦ ἡμερῶν συντέλειαν τῶν αἰώνων, πάλιν άλλη ἀρχὴ διαδέξηται, καὶ ι ἐνδείξηται, ὁ Θεὸς ἐν τοῖς αἰῶσι τοῖς ἐπερχομένοις τὸν ὑπερβάλλοντα πλοίων τῆς χρηστότητος αὐτοῦ,» εἰς οὓς αὐτὸς οἶδε δεῖν ἐγ δείξασθαι. Καὶ ταῦτα μὲν διὰ τὴν ἐν τῇ παραβολή λελέχθω ἡμέραν, ἅτινα δύνασαι κατασκευάσαι καὶ ἐκ τῆς Ἰωάννου Ἐπιστολῆς φάσκοντος· «Παιδία, ἐσχάτη ὥρα ἐστί· καὶ καθὼς ἠκούσατε, ὅτι ᾿Αντίχριστος ἔρ χεται, καὶ νῦν ἀντίχριστοι πολλοί γεγόνασι, ὅθεν γινώσκομεν, ὅτι ἐσχάτη ὥρα ἐστίν· ἡ ἐσχάτη γὰρ ὥρα μετὰ τὴν ἐνδεκάτην τῆς προκειμένης παραδο λῆς, ἐπεὶ περὶ τὴν ἐνδεκάτην ὁ κατὰ τὴν παραδο λὴν οἰκοδεσπότης ἄνθρωπος • ἐξελθὼν εὗρεν ἄλλους ἑστῶτας, καὶ λέγει αὐτοῖς· Τί ὧδε ἑστήκατε ὅλην τὴν ἡμέραν ἀργοί;» Μετὰ δὲ τοῦτο ζητοῦμεν, πῶς οὐ κατὰ ἀποκλήρω σιν ὁ οἰκοδεσπότης πέντε τάγμασιν ἐργατῶν παρα δίδωσι τὰ ἔργα τοῦ ἀμπελῶνος· πρώτῳ μὲν ὅτε ἐξῆλθεν ἅμα πρωί μισθώσασθαι ἐργάτας εἰς τὸν ἀμπελῶνα· δευτέρῳ δὲ, ὅτε ι ἐξελθὼν περὶ τρίπ ὥραν εἶδεν ἄλλους ἑστῶτας ἐν τῇ ἀγορᾷ ἀργούς ο τρίτῳ δὲ καὶ τετάρτῳ, ὅτε ι πάλιν ἐξελθὼν περὶ ἔκ την καὶ ἐννάτην ὥραν ἐποίησεν ὡσαύτως· ο πέμπτῳ δ τῷ περὶ ἑνδεκάτην, ἡνίκα ι ἐξελθὼν εὗρεν ἄλλους ἑστῶτας, καὶ λέγει αὐτοῖς· Τί ὧδε ἑστήκατε ὅλην τὴν ἡμέραν ἀργοί; › Καὶ ὄρα εἰ δύνασαι πρῶτον μὲν τά γμα εἰπεῖν τὸ κατὰ τὸν Ἀδὰμ ἅμα τῇ κοσμα ποιία· ἐξῆλθε γὰρ ἅμα πρωὶ ὁ Οἰκοδεσπότης, και, ἵν οὕτως ὀνομάσω, τὸν Ἀδὰμ καὶ τὴν Εὔαν ἐμισθώσα το, ἵν' ἐργάσωνται τὸν ἀμπελῶνα τῆς θεοσεβείας" δεύτερον δὲ τάγμα τὸ κατὰ τὸν Νῶς καὶ τὴν πρὸς αὐτὸν διαθήκην· καὶ τρίτον τὸ κατὰ τὸν ᾿Αβραάμ, ε συνεξακούεται τὰ κατὰ τοὺς πατέρας μέχρι Μωσέως συμπαρειλῆφθαι· τέταρτον δὲ τὸ κατὰ τὸν Μωσέα, καὶ πᾶσαν τὴν Αἰγύπτου οἰκονομίαν, καὶ τὴν ἐν τῇ ἐρήμῳ νομοθεσίαν· τελευταῖον δὲ τάγμα τὸ κατὰ τὴν παρουσίαν ἐστὶ Χριστοῦ Ἰησοῦ τὸ περὶ τὴν ἐνδεκά την. Πλὴν ἄνθρωπος εἷς οἰκοδεσπότης ὅσον ἐπί τῇ προκειμένῃ παραβολῇ, πεντάκις ἐξελήλυθε, καὶ ἐπὶ τὰ τῇδε ἐλήλυθε πράγματα, ἵν' «ἐργάτας ἀνεπ Εὗρεν άλλους ἑστῶτας, καὶ λέγει. εὗρεν ἄλλους ἑστῶτας ἀργούς, καὶ λέγει, ὅτε. ὅτι, Καὶ ὄρα εἰ δύνασαι πρῶτον μὲν τάγμα, Ηυετους. Πλὴν ἄνθρωπος εἰς οἰκοδεσπότης, τίας ἐφανερώθη ε ὁ Ἰησοῦς ἡμῶν, ἵνα μετὰ τὴν ὡς ἐνιαυτοῦ ἡμερῶν συντέλειαν τῶν αἰώνων, πάλιν άλλη ἀρχὴ διαδέξηται, καὶ ι ἐνδείξηται, ὁ Θεὸς ἐν τοῖς αἰῶσι τοῖς ἐπερχομένοις τὸν ὑπερβάλλοντα πλοίων τῆς χρηστότητος αὐτοῦ,» εἰς οὓς αὐτὸς οἶδε δεῖν ἐγ δείξασθαι. Καὶ ταῦτα μὲν διὰ τὴν ἐν τῇ παραβολή λελέχθω ἡμέραν, ἅτινα δύνασαι κατασκευάσαι καὶ ἐκ τῆς Ἰωάννου Ἐπιστολῆς φάσκοντος· «Παιδία, ἐσχάτη ὥρα ἐστί· καὶ καθὼς ἠκούσατε, ὅτι ᾿Αντίχριστος ἔρ χεται, καὶ νῦν ἀντίχριστοι πολλοί γεγόνασι, ὅθεν γινώσκομεν, ὅτι ἐσχάτη ὥρα ἐστίν· ἡ ἐσχάτη γὰρ ὥρα μετὰ τὴν ἐνδεκάτην τῆς προκειμένης παραδο λῆς, ἐπεὶ περὶ τὴν ἐνδεκάτην ὁ κατὰ τὴν παραδο λὴν οἰκοδεσπότης ἄνθρωπος • ἐξελθὼν εὗρεν ἄλλους ἑστῶτας, καὶ λέγει αὐτοῖς· Τί ὧδε ἑστήκατε ὅλην τὴν ἡμέραν ἀργοί;» Μετὰ δὲ τοῦτο ζητοῦμεν, πῶς οὐ κατὰ ἀποκλήρω σιν ὁ οἰκοδεσπότης πέντε τάγμασιν ἐργατῶν παρα δίδωσι τὰ ἔργα τοῦ ἀμπελῶνος· πρώτῳ μὲν ὅτε ἐξῆλθεν ἅμα πρωί μισθώσασθαι ἐργάτας εἰς τὸν ἀμπελῶνα· δευτέρῳ δὲ, ὅτε ι ἐξελθὼν περὶ τρίπ ὥραν εἶδεν ἄλλους ἑστῶτας ἐν τῇ ἀγορᾷ ἀργούς ο τρίτῳ δὲ καὶ τετάρτῳ, ὅτε ι πάλιν ἐξελθὼν περὶ ἔκ την καὶ ἐννάτην ὥραν ἐποίησεν ὡσαύτως· ο πέμπτῳ δ τῷ περὶ ἑνδεκάτην, ἡνίκα ι ἐξελθὼν εὗρεν ἄλλους ἑστῶτας, καὶ λέγει αὐτοῖς· Τί ὧδε ἑστήκατε ὅλην τὴν ἡμέραν ἀργοί; › Καὶ ὄρα εἰ δύνασαι πρῶτον μὲν τά γμα εἰπεῖν τὸ κατὰ τὸν Ἀδὰμ ἅμα τῇ κοσμα ποιία· ἐξῆλθε γὰρ ἅμα πρωὶ ὁ Οἰκοδεσπότης, και, ἵν οὕτως ὀνομάσω, τὸν Ἀδὰμ καὶ τὴν Εὔαν ἐμισθώσα το, ἵν' ἐργάσωνται τὸν ἀμπελῶνα τῆς θεοσεβείας" δεύτερον δὲ τάγμα τὸ κατὰ τὸν Νῶς καὶ τὴν πρὸς αὐτὸν διαθήκην· καὶ τρίτον τὸ κατὰ τὸν ᾿Αβραάμ, ε συνεξακούεται τὰ κατὰ τοὺς πατέρας μέχρι Μωσέως συμπαρειλῆφθαι· τέταρτον δὲ τὸ κατὰ τὸν Μωσέα, καὶ πᾶσαν τὴν Αἰγύπτου οἰκονομίαν, καὶ τὴν ἐν τῇ ἐρήμῳ νομοθεσίαν· τελευταῖον δὲ τάγμα τὸ κατὰ τὴν παρουσίαν ἐστὶ Χριστοῦ Ἰησοῦ τὸ περὶ τὴν ἐνδεκά την. Πλὴν ἄνθρωπος εἷς οἰκοδεσπότης ὅσον ἐπί τῇ προκειμένῃ παραβολῇ, πεντάκις ἐξελήλυθε, καὶ ἐπὶ τὰ τῇδε ἐλήλυθε πράγματα, ἵν' «ἐργάτας ἀνεπ Εὗρεν άλλους ἑστῶτας, καὶ λέγει. εὗρεν ἄλλους ἑστῶτας ἀργούς, καὶ λέγει, ὅτε. ὅτι, Καὶ ὄρα εἰ δύνασαι πρῶτον μὲν τάγμα, Ηυετους. Πλὴν ἄνθρωπος εἰς οἰκοδεσπότης, it plurium sæculorum consummatione, sive annum aliquem, sive quidpiam aliud complentium, ad destructionem peccati apparuisse, Jesum no strum, ut post sæculorum tanquam dierum anni consummationem, aliud rursus succedat principium, et ostendat Deus in sæculis supervenientibus abun dantes divitias bonitatis suæ *9, quibus eas osten dendas esse novit. Atque hæc propter commemora tum in parabola diem dicta sint, quæ etiam confir mare poles ex Epistola Joannis dicentis 60: Filioli, novissima hora est; et sicut audistis quia Antichri stus venit, nunc antichristi multi facti sunt, unde scinus quia novissima hora est.» Hora enim no vissima undeciman propositæ parabolæ horam exci pit, quoniam parabolæ homo paterfamilias • circa undecimam exiit, et invenit alios stantes, et dicit illis: Quid hic statis tota die otiosi? 32. Deinceps vero cur quinque operariorum catervis colendæ vineæ negotium paterfamilias for tuito et temere non attribuerit, indagandum est; at priori quidem, cum exiit primo mane conducere cperarios in vineam; secundo vero, quando egressus circa horain tertiam vidit alios stantes in foro otiosos ";» tertio item, ac quarto, quando ⚫ iterum exiit circa sextam et nonam horam, et ſe çit similiter “ª; › quinto autem qui circa undecimam inventus est, quando exiit, et invenit alios stantes, et dicit illis: Quid hic statis tota die oliosi?» Ac vide an primum esse ordinem dicere queas qui ab Adamo simul cum mundi fabricatione initium ha Juit: exiit enim primo mane Paterfamilias, et ut ita dicam, Adamum et Evani conduxit ut pietatis vineam excolerent; secundum autem ordinem, qui a Noe et pacto eum eo fædere censetur; tertium qui ad Abraliamum pertinet, cum quo comprehensa quoque esse quæ ad Patres ad Mosem usque spe ctant, intelligendum est; quartum item ad Moysem, et quæcunque in Ægypto peracta sunt, et leges in deserto conditas esse referendum; postremum vero undecimæ circiter horæ ordinem Christi Jesu ad ventum significare. Ceterum unus homo paterfami lias, sicut proposita habet parabola, quinquies Epistola ita dicentis: Filioli, novissima hora est, et sicut audistis quoniam Antichristus veniet, nunc autem antichristi multi facti sunt: unde cognovimus quoniam novissima hora est.» Novissima enim hora est post undecimam, in qua homo paterfamilias egressus, invenit alios stantes et dixit eis: Quid bic sta tis tota die otiosi? opera vineæ. Primum quidem, quando egressus est inane. Secundo, quando egressus circa horam ter tiam, vidit alios stantes otiosos in foro. Tertia vice et quarta, quando iterum circa sextam et nonam egressus, similiter fecit. Quando autem circa undecimam exiens, invenit alios stantes. Et vide si potes primum quidem ordinem dicere, Adam in principio creationis mundi, et eos qui fuerunt in tempore illo, ut opera rentur vineam culturæ Dei. Secundum autem ordinem Noe, et testamentum quod dispositum fuit ad eum cum eis qui fuerunt in tempore illo. Tertium autem Abraham, et qui post ipsum fuerunt Patres, usque ad Hebr. 1x, 26.” Ephes. 11, 7. Joan. 11, 18. "Matth. xx, 1. ibid. 3. ibid. 5. «ibid. 6. Vulgatus interpres: ' Invenit alios stantes, et di cit, et Æthiops. At editiones Grecs omnes' ut et Syrus, et Arabs, et. Persa. HUETIUS. Codex Anglicanus, Editio Huetii, etc. Theophilus Antioch,, Hilarius, Hieronymus, Gre gorius hom. in Evang., Opus imperf., Theophy factus. etc. His larius, it plurium sæculorum consummatione, sive annum aliquem, sive quidpiam aliud complentium, ad destructionem peccati apparuisse, Jesum no strum, ut post sæculorum tanquam dierum anni consummationem, aliud rursus succedat principium, et ostendat Deus in sæculis supervenientibus abun dantes divitias bonitatis suæ *9, quibus eas osten dendas esse novit. Atque hæc propter commemora tum in parabola diem dicta sint, quæ etiam confir mare poles ex Epistola Joannis dicentis 60: Filioli, novissima hora est; et sicut audistis quia Antichri stus venit, nunc antichristi multi facti sunt, unde scinus quia novissima hora est.» Hora enim no vissima undeciman propositæ parabolæ horam exci pit, quoniam parabolæ homo paterfamilias • circa undecimam exiit, et invenit alios stantes, et dicit illis: Quid hic statis tota die otiosi? 32. Deinceps vero cur quinque operariorum catervis colendæ vineæ negotium paterfamilias for tuito et temere non attribuerit, indagandum est; at priori quidem, cum exiit primo mane conducere cperarios in vineam; secundo vero, quando egressus circa horain tertiam vidit alios stantes in foro otiosos ";» tertio item, ac quarto, quando ⚫ iterum exiit circa sextam et nonam horam, et ſe çit similiter “ª; › quinto autem qui circa undecimam inventus est, quando exiit, et invenit alios stantes, et dicit illis: Quid hic statis tota die oliosi?» Ac vide an primum esse ordinem dicere queas qui ab Adamo simul cum mundi fabricatione initium ha Juit: exiit enim primo mane Paterfamilias, et ut ita dicam, Adamum et Evani conduxit ut pietatis vineam excolerent; secundum autem ordinem, qui a Noe et pacto eum eo fædere censetur; tertium qui ad Abraliamum pertinet, cum quo comprehensa quoque esse quæ ad Patres ad Mosem usque spe ctant, intelligendum est; quartum item ad Moysem, et quæcunque in Ægypto peracta sunt, et leges in deserto conditas esse referendum; postremum vero undecimæ circiter horæ ordinem Christi Jesu ad ventum significare. Ceterum unus homo paterfami lias, sicut proposita habet parabola, quinquies Epistola ita dicentis: Filioli, novissima hora est, et sicut audistis quoniam Antichristus veniet, nunc autem antichristi multi facti sunt: unde cognovimus quoniam novissima hora est.» Novissima enim hora est post undecimam, in qua homo paterfamilias egressus, invenit alios stantes et dixit eis: Quid bic sta tis tota die otiosi? opera vineæ. Primum quidem, quando egressus est inane. Secundo, quando egressus circa horam ter tiam, vidit alios stantes otiosos in foro. Tertia vice et quarta, quando iterum circa sextam et nonam egressus, similiter fecit. Quando autem circa undecimam exiens, invenit alios stantes. Et vide si potes primum quidem ordinem dicere, Adam in principio creationis mundi, et eos qui fuerunt in tempore illo, ut opera rentur vineam culturæ Dei. Secundum autem ordinem Noe, et testamentum quod dispositum fuit ad eum cum eis qui fuerunt in tempore illo. Tertium autem Abraham, et qui post ipsum fuerunt Patres, usque ad Hebr. 1x, 26.” Ephes. 11, 7. Joan. 11, 18. "Matth. xx, 1. ibid. 3. ibid. 5. «ibid. 6. Vulgatus interpres: ' Invenit alios stantes, et di cit, et Æthiops. At editiones Grecs omnes' ut et Syrus, et Arabs, et. Persa. HUETIUS. Codex Anglicanus, Editio Huetii, etc. Theophilus Antioch,, Hilarius, Hieronymus, Gre gorius hom. in Evang., Opus imperf., Theophy factus. etc. His larius, 32. Post hoc requiramus quomodo non fortuitu paterfamilias quinque ordinibus operariorum tradit 32. Post hoc requiramus quomodo non fortuitu paterfamilias quinque ordinibus operariorum tradit
PG 13:1349«ἀρθήσεται ἀφ’ ὑμῶν ἡ βασιλεία τοῦ θεοῦ καὶ δοθήσεται ἔθνει ποιοῦντι τοὺς καρποὺς αὐτῆς». πάντες οὖν οἱ τὰ ἔργα «τοῦ ἀμπελῶνος» ἐργαζόμενοι, τὰ ἔργα τῆς βασιλείας τοῦ θεοῦ ἀξίως σωτηρίας ἐπιτελοῦντες, τὸ «δηνάριον λήψονται.» Μετὰ τὸ ὑπαγορεῦσαι ταῦτα εἰς τὴν ἐκκειμένην [ταύτην] παραβολὴν καὶ ταῦτα ὑπέπεσεν ἡμῖν εἰς αὐτήν, χρήσιμα εἶναι δυνάμενα τοῖς προ[ς]κόπτουσι[ν ἐν] τῇ βαθυτέρᾳ καὶ ἀπορρητοτέρᾳ διηγήσει. φήσει γοῦν τις τὸν πάντα τῶν ἀνθρώπων βίον εἶναι τὴν κατὰ τὴν παραβολὴν ἡμέραν.
«ἀρθήσεται ἀφ’ ὑμῶν ἡ βασιλεία τοῦ θεοῦ καὶ δοθήσεται ἔθνει ποιοῦντι τοὺς καρποὺς αὐτῆς». πάντες οὖν οἱ τὰ ἔργα «τοῦ ἀμπελῶνος» ἐργαζόμενοι, τὰ ἔργα τῆς βασιλείας τοῦ θεοῦ ἀξίως σωτηρίας ἐπιτελοῦντες, τὸ «δηνάριον λήψονται.» Μετὰ τὸ ὑπαγορεῦσαι ταῦτα εἰς τὴν ἐκκειμένην [ταύτην] παραβολὴν καὶ ταῦτα ὑπέπεσεν ἡμῖν εἰς αὐτήν, χρήσιμα εἶναι δυνάμενα τοῖς προ[ς]κόπτουσι[ν ἐν] τῇ βαθυτέρᾳ καὶ ἀπορρητοτέρᾳ διηγήσει. φήσει γοῦν τις τὸν πάντα τῶν ἀνθρώπων βίον εἶναι τὴν κατὰ τὴν παραβολὴν ἡμέραν.
PG 13:1350δηλοῦσθαι οὖν τοὺς μὲν ἐκ παίδων καὶ πρώτης ἡλικίας κληθέντας ἐπὶ τὸ ἐργάζεσθαι τὰ τῆς βασιλείας τοῦ θεοῦ ἔργα εἶναι τοὺς «ἅμα» τῇ ἕῳ μισθωθέντας ὑπὸ τοῦ οἰκοδεσπότου, τοὺς δὲ μετὰ τὸ μειράκιον ἐρχομένους ἐπὶ τὴν θεοσέβειαν τοὺς ἀπὸ τρίτης ὥρας παραγενομένους, τοὺς δὲ ἤδη ἄνδρας τοὺς «περὶ» τὴν «ἕκτην» ἐξαποστελλομένους ἐπὶ «τὸν ἀμπελῶνα·» τοὺς δὲ πρεσβύτας ἐπὶ τὴν θεοσέβειαν ἀγομένους εἶναι [τοὺς περὶ] τὴν «ἐννάτην ὥραν» μετὰ τὸν ἐν νεότητι «καύσωνα» καὶ τὸ «βάρος» τῶν μέχρι τῆς πρεσβυτικῆς ἡλικίας πράξεων παραληφθέντας ἐπὶ τὸν λόγον τοῦ θεοῦ, τοὺς δὲ πρὸς αὐτῇ τῇ ἐξόδῳ γέροντας [ἤδη] δηλοῦσθαι τοὺς [περὶ] «τὴν ἑνδεκάτην» ὥραν κεκλημένους εἰς τὰ τοῦ ἀμπελῶνος ἔργα. ἐπεὶ τοίνυν προαίρεσις καὶ οὐ χρόνος ἐξετάζεται, ὃν ἐν πίστει πεποίηκέ τις, διὰ τοῦτο τοῖς ἐξ οὗ κέκληνται τὰ ἐπιβάλλοντα πεποιηκόσι πᾶσι δίδοται ὁ ἴσος τῆς σωτηρίας μισθός.
«ἀρθήσεται ἀφ’ ὑμῶν ἡ βασιλεία τοῦ θεοῦ καὶ δοθήσεται ἔθνει ποιοῦντι τοὺς καρποὺς αὐτῆς». πάντες οὖν οἱ τὰ ἔργα «τοῦ ἀμπελῶνος» ἐργαζόμενοι, τὰ ἔργα τῆς βασιλείας τοῦ θεοῦ ἀξίως σωτηρίας ἐπιτελοῦντες, τὸ «δηνάριον λήψονται.» Μετὰ τὸ ὑπαγορεῦσαι ταῦτα εἰς τὴν ἐκκειμένην [ταύτην] παραβολὴν καὶ ταῦτα ὑπέπεσεν ἡμῖν εἰς αὐτήν, χρήσιμα εἶναι δυνάμενα τοῖς προ[ς]κόπτουσι[ν ἐν] τῇ βαθυτέρᾳ καὶ ἀπορρητοτέρᾳ διηγήσει. φήσει γοῦν τις τὸν πάντα τῶν ἀνθρώπων βίον εἶναι τὴν κατὰ τὴν παραβολὴν ἡμέραν.
PG 13:1351ἐφ’ ᾧ ἀγανακτοῦσιν οἱ ἐκ παίδων πιστοὶ καὶ καμόντες καὶ βιασάμενοι τὴν νεότητα, εἰ μέλλουσιν ἔχειν ἴσην σωτηρίαν τοῖς ἀργοῖς ἀπὸ [νεότητος περὶ] θεοσεβείας μέχρι γήρως γεγενημένοις καὶ [ἀργοῦσιν ἐν ἀπιστίᾳ καὶ κατ’] ὀλίγον καιρὸν ἐπὶ τὴν πίστιν καὶ τὰ ἔργα τῆς πίστεως ἐληλυθόσιν. Ἀμπελὼν δὲ κατὰ ταύτην τὴν διήγησιν εἴη ἂν ἡ ἐκκλησία τοῦ θεοῦ, ἀγορὰ δὲ καὶ τὰ ἔξω «τοῦ ἀμπελῶνος» τὰ ἔξω τῆς ἐκκλησίας, ὅθεν ὁ λόγος παραλαμβάνει τοὺς καλουμένους καὶ πέμπει ἐπὶ «τὸν ἀμπελῶνα,» τὴν ἐκκλησίαν. οὐκ ἀριθμηθεῖεν δ’ [ἂν] [κατὰ τὴν διήγησιν ταύτην] εἰς τοὺς «ἐργάτας» τοῦ ἀμπελῶνος, ὅσοι ἐκλήθησαν μὲν εἰς τὴν θεοσέβειαν πρότερον, μὴ τηρήσαντες δὲ τὰ τῆς πίστεως νικηθέντες ὑπὸ παθῶν ἐξῆλθον· κἂν γὰρ μετὰ τὸ ἐμφορηθῆναι τῶν ἐν ἁμαρτίαις ἡδονῶν θέλωσιν ὡς μετανοοῦντες [πάλιν ἀπ’ ἀρχῆς] ἐργάσασθαι τὸν ἀμπελῶνα, οὐ δύνανται λέγειν τῷ οἰκοδεσπότῃ· «οὐδεὶς ἡμᾶς ἐμισθώσατο·» ἐμισθώθησαν γὰρ καθ’ ὃν καιρὸν πρότερον ἐπὶ τὸ πιστεύειν ἐκλήθησαν. ἀλλ’ οὐδὲ λελέξεται αὐτοῖς·
ἐφ’ ᾧ ἀγανακτοῦσιν οἱ ἐκ παίδων πιστοὶ καὶ καμόντες καὶ βιασάμενοι τὴν νεότητα, εἰ μέλλουσιν ἔχειν ἴσην σωτηρίαν τοῖς ἀργοῖς ἀπὸ [νεότητος περὶ] θεοσεβείας μέχρι γήρως γεγενημένοις καὶ [ἀργοῦσιν ἐν ἀπιστίᾳ καὶ κατ’] ὀλίγον καιρὸν ἐπὶ τὴν πίστιν καὶ τὰ ἔργα τῆς πίστεως ἐληλυθόσιν. Ἀμπελὼν δὲ κατὰ ταύτην τὴν διήγησιν εἴη ἂν ἡ ἐκκλησία τοῦ θεοῦ, ἀγορὰ δὲ καὶ τὰ ἔξω «τοῦ ἀμπελῶνος» τὰ ἔξω τῆς ἐκκλησίας, ὅθεν ὁ λόγος παραλαμβάνει τοὺς καλουμένους καὶ πέμπει ἐπὶ «τὸν ἀμπελῶνα,» τὴν ἐκκλησίαν. οὐκ ἀριθμηθεῖεν δ’ [ἂν] [κατὰ τὴν διήγησιν ταύτην] εἰς τοὺς «ἐργάτας» τοῦ ἀμπελῶνος, ὅσοι ἐκλήθησαν μὲν εἰς τὴν θεοσέβειαν πρότερον, μὴ τηρήσαντες δὲ τὰ τῆς πίστεως νικηθέντες ὑπὸ παθῶν ἐξῆλθον· κἂν γὰρ μετὰ τὸ ἐμφορηθῆναι τῶν ἐν ἁμαρτίαις ἡδονῶν θέλωσιν ὡς μετανοοῦντες [πάλιν ἀπ’ ἀρχῆς] ἐργάσασθαι τὸν ἀμπελῶνα, οὐ δύνανται λέγειν τῷ οἰκοδεσπότῃ· «οὐδεὶς ἡμᾶς ἐμισθώσατο·» ἐμισθώθησαν γὰρ καθ’ ὃν καιρὸν πρότερον ἐπὶ τὸ πιστεύειν ἐκλήθησαν. ἀλλ’ οὐδὲ λελέξεται αὐτοῖς· ἀμπελῶνα. Έλειπε δέ τι τελευταῖον ἔργον τῷ ἄμπε λῶνι, ὅπερ ἔχρηζε νεαρᾶς κλήσεως καὶ καινῆς, ἀχε μαίως καὶ ἀθρόως ἐν βραχεῖ τὸ λεἶπον ἐν τῷ ἀμπε λῶνι ἐργαζομένης· τοῦτο δὲ ἦν τὸ τῆς Καινῆς Διαθή κης. Ιτα μὲν οὖν διαστήματα τῶν περὶ τρίτην, καὶ ἕκτην, καὶ ἐννάτην κληθέντων· ἀνάλογον δὲ τῷ ἀπὸ τῆς ἀρχῆς ἐπὶ τὴν τρίτην ώραν, τὸ ἀπὸ τῆς ἐννάτης Μωϋσέως ὥρας ἐπὶ τὴν ἐνδεκάτην τῆς Χριστοῦ Ἰησοῦ ἐν σαρκὶ ἐπιδημίας. Συμπεφώνηκε δὲ ὁ οἰκοδεσπότης τοῖς ἅμα τῇ ἔῳ παραληφθεῖσι δηνάριον· τοῦτο δ', οἱ μαι, ἔστι τὸ τῆς σωτηρίας νόμισμα, οὐ συνεξε ταζομένων αὐτῇ τῶν κατὰ τὴν δόξαν· σωτηρίας γὰρ ὄνομα, οἶμαι, τὸ δηνάριον δόξει· ὁ δὲ τὸ ὑπὲρ τὸ δη νάριον, εἴ που ὀνομασθῇ, νομίσματα τοῦ πενταπλα σιάσαντος τὴν δεδομένην μνᾶν, ἢ δεκαπλασιά σαντος. Ὁ δὲ λέγων τοῖς περὶ τὴν τρίτην παρα ληφθεῖσιν·. Ο ἐὰν ᾗ δίκαιον, δώσω ὑμῖν,» προετρέ «ο ψατο μὲν τοὺς τῆς τρίτης ὥρας ἐργάτας ἐπὶ τὸ πᾶν ὅ τί ποτε δύνανται ἐργάσασθαι· ἑαυτῷ δὲ τετήρηκε τὸ κρῖναι τὸν δίκαιον πρὸς τὸ γενόμενον ἔργον μισθόν ἐπεὶ δὲ ὡσαύτως ἐποίησε τοῖς περὶ τὴν ἔκτην καὶ ἐννάτην ώραν, δηλονότι καὶ αὐτοῖς εἶπεν· ι Ο ἐὰν ᾗ δίκαιον, δώσω ὑμῖν.» Καὶ δύνανται γε ἔργον ἐν τῷ ἀμπελῶνι πεποιηκέναι τοῖς ἅμα τῇ ἐ έργα σαμένοις οἱ ἐν ὀλιγωτέρῳ χρόνῳ ἐπιτείνειν βουλόμενοι τὴν εἰς τὸ ἔργον δύναμιν καὶ ἐνέργειαν, οὐ προκα μοῦσιν, ὅπερ συμβέβηκε τοῖς ἅμα τῇ ἔῳ κεκλημέν νοις. ᾿Αλλὰ ζητήσαι τις πῶς οὐ μόνον ἀργεῖς ὑπάρ χουσιν, ἀλλὰ καὶ ἑστηκόσιν ὅλην τὴν ἡμέραν, τουτέ στι παρὰ πάντα τὸν πρὸ τῆς ἐνδεκάτης ώρας καιρόν, φησὶν ὁ οἰκοδεσπότης ἐξελθὼν περὶ τὴν ἐνδεκάτην ὥραν· ι Τί ὧδε ἑστήκατε ὅλην τὴν ἡμέραν ἀργοί; Ἐγὼ δὲ ὑπονοῶ τὸν περὶ ψυχῆς ἀπόῤῥητον καὶ ἐν τούτοις κεκρύφθαι λόγον, ὅτε ήργουν ὅλην τὴν ἡμέ ραν μέχρι τῆς ἑνδεκάτης ὥρας· θέλοντες μὲν Δηνάριον· τοῦτο δ', οἶμαι, ἔστι, Καὶ δύνανταί γε ἔργον ἐν τῷ ἀμπελῶνι. Καὶ δύο νανταί γε ἴσον ἔργον. * Ἐγὼ δὲ ὑπονοῶ τὸν περί, γάρ μεν. ἀμπελῶνα. Έλειπε δέ τι τελευταῖον ἔργον τῷ ἄμπε λῶνι, ὅπερ ἔχρηζε νεαρᾶς κλήσεως καὶ καινῆς, ἀχε μαίως καὶ ἀθρόως ἐν βραχεῖ τὸ λεἶπον ἐν τῷ ἀμπε λῶνι ἐργαζομένης· τοῦτο δὲ ἦν τὸ τῆς Καινῆς Διαθή κης. Ιτα μὲν οὖν διαστήματα τῶν περὶ τρίτην, καὶ ἕκτην, καὶ ἐννάτην κληθέντων· ἀνάλογον δὲ τῷ ἀπὸ τῆς ἀρχῆς ἐπὶ τὴν τρίτην ώραν, τὸ ἀπὸ τῆς ἐννάτης Μωϋσέως ὥρας ἐπὶ τὴν ἐνδεκάτην τῆς Χριστοῦ Ἰησοῦ ἐν σαρκὶ ἐπιδημίας. Συμπεφώνηκε δὲ ὁ οἰκοδεσπότης τοῖς ἅμα τῇ ἔῳ παραληφθεῖσι δηνάριον· τοῦτο δ', οἱ μαι, ἔστι τὸ τῆς σωτηρίας νόμισμα, οὐ συνεξε ταζομένων αὐτῇ τῶν κατὰ τὴν δόξαν· σωτηρίας γὰρ ὄνομα, οἶμαι, τὸ δηνάριον δόξει· ὁ δὲ τὸ ὑπὲρ τὸ δη νάριον, εἴ που ὀνομασθῇ, νομίσματα τοῦ πενταπλα σιάσαντος τὴν δεδομένην μνᾶν, ἢ δεκαπλασιά σαντος. Ὁ δὲ λέγων τοῖς περὶ τὴν τρίτην παρα ληφθεῖσιν·. Ο ἐὰν ᾗ δίκαιον, δώσω ὑμῖν,» προετρέ «ο ψατο μὲν τοὺς τῆς τρίτης ὥρας ἐργάτας ἐπὶ τὸ πᾶν ὅ τί ποτε δύνανται ἐργάσασθαι· ἑαυτῷ δὲ τετήρηκε τὸ κρῖναι τὸν δίκαιον πρὸς τὸ γενόμενον ἔργον μισθόν ἐπεὶ δὲ ὡσαύτως ἐποίησε τοῖς περὶ τὴν ἔκτην καὶ ἐννάτην ώραν, δηλονότι καὶ αὐτοῖς εἶπεν· ι Ο ἐὰν ᾗ δίκαιον, δώσω ὑμῖν.» Καὶ δύνανται γε ἔργον ἐν τῷ ἀμπελῶνι πεποιηκέναι τοῖς ἅμα τῇ ἐ έργα σαμένοις οἱ ἐν ὀλιγωτέρῳ χρόνῳ ἐπιτείνειν βουλόμενοι τὴν εἰς τὸ ἔργον δύναμιν καὶ ἐνέργειαν, οὐ προκα μοῦσιν, ὅπερ συμβέβηκε τοῖς ἅμα τῇ ἔῳ κεκλημέν νοις. ᾿Αλλὰ ζητήσαι τις πῶς οὐ μόνον ἀργεῖς ὑπάρ χουσιν, ἀλλὰ καὶ ἑστηκόσιν ὅλην τὴν ἡμέραν, τουτέ στι παρὰ πάντα τὸν πρὸ τῆς ἐνδεκάτης ώρας καιρόν, φησὶν ὁ οἰκοδεσπότης ἐξελθὼν περὶ τὴν ἐνδεκάτην ὥραν· ι Τί ὧδε ἑστήκατε ὅλην τὴν ἡμέραν ἀργοί; Ἐγὼ δὲ ὑπονοῶ τὸν περὶ ψυχῆς ἀπόῤῥητον καὶ ἐν τούτοις κεκρύφθαι λόγον, ὅτε ήργουν ὅλην τὴν ἡμέ ραν μέχρι τῆς ἑνδεκάτης ὥρας· θέλοντες μὲν Δηνάριον· τοῦτο δ', οἶμαι, ἔστι, Καὶ δύνανταί γε ἔργον ἐν τῷ ἀμπελῶνι. Καὶ δύο νανταί γε ἴσον ἔργον. * Ἐγὼ δὲ ὑπονοῶ τὸν περί, γάρ μεν. neam assumpti sunt. At postremum aliquod opus vineæ deerat, quod novam et recentem vocationem vincæ defectum tempestive et confestim resarturam desiderabat; id autem erat quod in Novo Testa mento continetur. Æqualibus sane intervallis dis tant qui circa tertiam, ét sextam, et nonam horanı fuerant acciti; idem autem nonam Moysis horam et undecimam adventus Christi in carne intervallum dispescit, quod initium inter et tertiam horam in tercessit. Cum iis autem qui primo mane assumpti sunt, denario pactus est paterfamilias; is vero, opinor, salutis est nummus, modo quæ ad gloriam pertinent, una non complectare; salutis enim nomen denarius esse videbitur: quod autent supra denarium est, ii sunt ejus nummi, sicubi mentio eorum facta est, qui minam sibi traditam quinquies, vel decies multiplicavit. At qui accitos circa tertiam horam his verbis compellat Quod justum fuerit, dabo vobis, tertia horae operarios adhortatus est, ut labori totis viribus in cumberent, æquam autem effecto operi mercedem sibi dispensandam servavit: et quoniam erga sextæ et nonæ hora operarios similiter se gessit, his etiam dixisse liquet: Quod justum fuerit, dabo vobis.» Certe qui robur et industriam ad opus fa ciendum, breviori licet tempore, contendere volunt, tantumdem in vinea operis fecisse possunt, quan tum qui primo mane fuerant convocati, sed labori ac opera pepercerant, quod iis nimirum contingit qui summo maue acciti sunt. Verum quæret aliquis quomodo non otiosis solummodo, sed et qui tolo die steterint, hoc est toto ante undecimam horam tempore, egressus circa undecimam horam pater familias dixerit 71: " - Quid hic statis tota die otiosi? Ego vero reconditam de anima et fuit in diebus Noe, quando testamentum disposuit ei. Ita decem generationes a Noe usque ad Abraham, qui fuit principium alterius operis eminentioris, et erat operarius vineæ tunc incipiens Abraham, et post eum Moyses, et qui fuerunt cum ipso in vinea. Deerat autem vineæ aliquod novissimum opus, quod opus habebat nova vocatione, quæ deerat in vinea breviter operante, quod est opus Novi Testamenti. Cognovi mus ergo intervallum vocatorum, circa tertiam, et sextam, et nonam, et undecimam, in qua tantum fuit intervallum a nona Moysi hora usque ad undecimam, in qua est adventus Christi carnalis, quantum fuit a prima Adam usque ad tertiam Noe. Convenit autem paterfamilias qui primo mane vocati sunt, dena rium. Hunc autem puto novissima esse salutis, non simul collatis eis quæ sunt secundum gloriam. Salutis enim arbitror nomen esse denarium: gloriæ autem quæ sunt super denarium. Sic alicubi nominata sunt numismata ejus, qui datam sibi mnam amplificavit in quinque minas, vel in decem. Quid autem dicit his qui circa tertiain erant vocati? ‹ Quod justum fuerit, dabo vobis. › Invitavit quidem operarios tertie horæ ad totum quidquid autem potuerint operari, judicium sibi reservavit secundum opus quod fuerit factum, ut justam reddat mercedem. Quoniam autem similiter fecit etiam eis qui circa sextam, et noṇam venerunt, manifestum est quoniam et ipsis dixit: «Quod fuerit justum, dabo vobis. Poterant autem æquale opus facere in vinea eis qui ex mane sunt operarii, quicunque in tempore brevi volebant ope rantem virtutem ad opus extendere, quæ ante non fuerat operata. Sed quæret aliquis, quare sic dicit ad eos, quasi non solum fuissent ibi, sed etiam tota die stetissent, id est, per totum tempus quod fuit ante undecimam horam, secundum quod scriptum est, quia egrediens paterfamilias circa undecimam horam, dixit ad eos: Quid hic statis tota die otiosi? > Ego autem suspicor de anima etiam in istis secretam et absconditam rationem. Quomodo autem otiabantur tota die usque ad undecimam horam volentes qui 7º Matth. xx, 4. ibid. 6. etc. Theo philus, Fulgentius epist. 7, cap. 10, Euthymius. Vetus interpres: Poterant autem æquale opus fa cere in vinea eis,» etc. Legendum fortasse etc. Nonnullas enim animas pro peccatis sursum admissis in cor pora demitti censuit, alias autem decretis Dei exse quendis operam suam sponte navarc, ut ostendi mus in Origenianis. HUETIUS. In codice Regio deest post neam assumpti sunt. At postremum aliquod opus vineæ deerat, quod novam et recentem vocationem vincæ defectum tempestive et confestim resarturam desiderabat; id autem erat quod in Novo Testa mento continetur. Æqualibus sane intervallis dis tant qui circa tertiam, ét sextam, et nonam horanı fuerant acciti; idem autem nonam Moysis horam et undecimam adventus Christi in carne intervallum dispescit, quod initium inter et tertiam horam in tercessit. Cum iis autem qui primo mane assumpti sunt, denario pactus est paterfamilias; is vero, opinor, salutis est nummus, modo quæ ad gloriam pertinent, una non complectare; salutis enim nomen denarius esse videbitur: quod autent supra denarium est, ii sunt ejus nummi, sicubi mentio eorum facta est, qui minam sibi traditam quinquies, vel decies multiplicavit. At qui accitos circa tertiam horam his verbis compellat Quod justum fuerit, dabo vobis, tertia horae operarios adhortatus est, ut labori totis viribus in cumberent, æquam autem effecto operi mercedem sibi dispensandam servavit: et quoniam erga sextæ et nonæ hora operarios similiter se gessit, his etiam dixisse liquet: Quod justum fuerit, dabo vobis.» Certe qui robur et industriam ad opus fa ciendum, breviori licet tempore, contendere volunt, tantumdem in vinea operis fecisse possunt, quan tum qui primo mane fuerant convocati, sed labori ac opera pepercerant, quod iis nimirum contingit qui summo maue acciti sunt. Verum quæret aliquis quomodo non otiosis solummodo, sed et qui tolo die steterint, hoc est toto ante undecimam horam tempore, egressus circa undecimam horam pater familias dixerit 71: " - Quid hic statis tota die otiosi? Ego vero reconditam de anima et fuit in diebus Noe, quando testamentum disposuit ei. Ita decem generationes a Noe usque ad Abraham, qui fuit principium alterius operis eminentioris, et erat operarius vineæ tunc incipiens Abraham, et post eum Moyses, et qui fuerunt cum ipso in vinea. Deerat autem vineæ aliquod novissimum opus, quod opus habebat nova vocatione, quæ deerat in vinea breviter operante, quod est opus Novi Testamenti. Cognovi mus ergo intervallum vocatorum, circa tertiam, et sextam, et nonam, et undecimam, in qua tantum fuit intervallum a nona Moysi hora usque ad undecimam, in qua est adventus Christi carnalis, quantum fuit a prima Adam usque ad tertiam Noe. Convenit autem paterfamilias qui primo mane vocati sunt, dena rium. Hunc autem puto novissima esse salutis, non simul collatis eis quæ sunt secundum gloriam. Salutis enim arbitror nomen esse denarium: gloriæ autem quæ sunt super denarium. Sic alicubi nominata sunt numismata ejus, qui datam sibi mnam amplificavit in quinque minas, vel in decem. Quid autem dicit his qui circa tertiain erant vocati? ‹ Quod justum fuerit, dabo vobis. › Invitavit quidem operarios tertie horæ ad totum quidquid autem potuerint operari, judicium sibi reservavit secundum opus quod fuerit factum, ut justam reddat mercedem. Quoniam autem similiter fecit etiam eis qui circa sextam, et noṇam venerunt, manifestum est quoniam et ipsis dixit: «Quod fuerit justum, dabo vobis. Poterant autem æquale opus facere in vinea eis qui ex mane sunt operarii, quicunque in tempore brevi volebant ope rantem virtutem ad opus extendere, quæ ante non fuerat operata. Sed quæret aliquis, quare sic dicit ad eos, quasi non solum fuissent ibi, sed etiam tota die stetissent, id est, per totum tempus quod fuit ante undecimam horam, secundum quod scriptum est, quia egrediens paterfamilias circa undecimam horam, dixit ad eos: Quid hic statis tota die otiosi? > Ego autem suspicor de anima etiam in istis secretam et absconditam rationem. Quomodo autem otiabantur tota die usque ad undecimam horam volentes qui 7º Matth. xx, 4. ibid. 6. etc. Theo philus, Fulgentius epist. 7, cap. 10, Euthymius. Vetus interpres: Poterant autem æquale opus fa cere in vinea eis,» etc. Legendum fortasse etc. Nonnullas enim animas pro peccatis sursum admissis in cor pora demitti censuit, alias autem decretis Dei exse quendis operam suam sponte navarc, ut ostendi mus in Origenianis. HUETIUS. In codice Regio deest post
PG 13:1352«τί ὧδε ἑστήκατε ὅλην τὴν ἡμέραν ἀργοί;» μάλιστα εἰ «ἀρξάμενοι πνεύματι» καὶ ὕστερον «σαρκὶ» ἐπιτελούμενοι πάλιν ἐπανέρχεσθαι βούλοιντο ἐπὶ τὸ ἐξ ὑπαρχῆς πνεύματι θέλειν ζῆν. καὶ οὔ φαμεν ταῦτα ἀποτρεπόμενοι ἀνίστασθαι τοὺς πεπτωκότας ἢ [ἐμποδίζοντες] ἐπαναστρέφειν τοὺς πεπλανημένους ἢ παλινδρομεῖν ἐπὶ τὸν πατρῷον οἶκον τοὺς [ἀσελγεῖς υἱοὺς τοὺς] κατασωτευσαμένους τὴν τῆς εὐαγγελικῆς διδασκαλίας οὐσίαν. ἐχέτωσαν μὲν γὰρ διὰ τὴν μετάνοιαν καὶ τὸ καταλαμβάνεσθαι ἐν ἐπεστραμμένῳ βίῳ κρείττονα τῶν καταλαμβανομένων ἐν ταῖς ἁμαρτίαις [παραμυθίαν σωτηρίας]. οὐ μὴν χρὴ ὑπολαμβάνειν περὶ αὐτῶν ὅτι ὅμοιοί εἰσι τοῖς παρὰ τοῦτο ἡμαρτηκόσιν ἐν τῇ νεότητι, παρὰ τὸ μηδὲ τὴν ἀρχὴν τὰ τῆς πίστεως μεμαθηκέναι. θέλει οὖν ὁ οἰκοδεσπότης καὶ τοῖς ἐσχάτοις «δοῦναι ὡς καὶ» τοῖς πρώτοις «τὸ δηνάριον,» τὴν σωτηρίαν, ἐπεὶ «ἔξεστι[ν» αὐτῷ] ποιεῖν ὃ θέλει «ἐν τοῖς» ἑαυτοῦ, καὶ ἐλέγχει τὸν ἔχοντα πονηρὸν ὀφθαλμὸν ἐπὶ τῷ τὸν οἰκοδεσπότην εἶναι ἀγαθόν.
ἐφ’ ᾧ ἀγανακτοῦσιν οἱ ἐκ παίδων πιστοὶ καὶ καμόντες καὶ βιασάμενοι τὴν νεότητα, εἰ μέλλουσιν ἔχειν ἴσην σωτηρίαν τοῖς ἀργοῖς ἀπὸ [νεότητος περὶ] θεοσεβείας μέχρι γήρως γεγενημένοις καὶ [ἀργοῦσιν ἐν ἀπιστίᾳ καὶ κατ’] ὀλίγον καιρὸν ἐπὶ τὴν πίστιν καὶ τὰ ἔργα τῆς πίστεως ἐληλυθόσιν. Ἀμπελὼν δὲ κατὰ ταύτην τὴν διήγησιν εἴη ἂν ἡ ἐκκλησία τοῦ θεοῦ, ἀγορὰ δὲ καὶ τὰ ἔξω «τοῦ ἀμπελῶνος» τὰ ἔξω τῆς ἐκκλησίας, ὅθεν ὁ λόγος παραλαμβάνει τοὺς καλουμένους καὶ πέμπει ἐπὶ «τὸν ἀμπελῶνα,» τὴν ἐκκλησίαν. οὐκ ἀριθμηθεῖεν δ’ [ἂν] [κατὰ τὴν διήγησιν ταύτην] εἰς τοὺς «ἐργάτας» τοῦ ἀμπελῶνος, ὅσοι ἐκλήθησαν μὲν εἰς τὴν θεοσέβειαν πρότερον, μὴ τηρήσαντες δὲ τὰ τῆς πίστεως νικηθέντες ὑπὸ παθῶν ἐξῆλθον· κἂν γὰρ μετὰ τὸ ἐμφορηθῆναι τῶν ἐν ἁμαρτίαις ἡδονῶν θέλωσιν ὡς μετανοοῦντες [πάλιν ἀπ’ ἀρχῆς] ἐργάσασθαι τὸν ἀμπελῶνα, οὐ δύνανται λέγειν τῷ οἰκοδεσπότῃ· «οὐδεὶς ἡμᾶς ἐμισθώσατο·» ἐμισθώθησαν γὰρ καθ’ ὃν καιρὸν πρότερον ἐπὶ τὸ πιστεύειν ἐκλήθησαν. ἀλλ’ οὐδὲ λελέξεται αὐτοῖς· ἀμπελῶνα. Έλειπε δέ τι τελευταῖον ἔργον τῷ ἄμπε λῶνι, ὅπερ ἔχρηζε νεαρᾶς κλήσεως καὶ καινῆς, ἀχε μαίως καὶ ἀθρόως ἐν βραχεῖ τὸ λεἶπον ἐν τῷ ἀμπε λῶνι ἐργαζομένης· τοῦτο δὲ ἦν τὸ τῆς Καινῆς Διαθή κης. Ιτα μὲν οὖν διαστήματα τῶν περὶ τρίτην, καὶ ἕκτην, καὶ ἐννάτην κληθέντων· ἀνάλογον δὲ τῷ ἀπὸ τῆς ἀρχῆς ἐπὶ τὴν τρίτην ώραν, τὸ ἀπὸ τῆς ἐννάτης Μωϋσέως ὥρας ἐπὶ τὴν ἐνδεκάτην τῆς Χριστοῦ Ἰησοῦ ἐν σαρκὶ ἐπιδημίας. Συμπεφώνηκε δὲ ὁ οἰκοδεσπότης τοῖς ἅμα τῇ ἔῳ παραληφθεῖσι δηνάριον· τοῦτο δ', οἱ μαι, ἔστι τὸ τῆς σωτηρίας νόμισμα, οὐ συνεξε ταζομένων αὐτῇ τῶν κατὰ τὴν δόξαν· σωτηρίας γὰρ ὄνομα, οἶμαι, τὸ δηνάριον δόξει· ὁ δὲ τὸ ὑπὲρ τὸ δη νάριον, εἴ που ὀνομασθῇ, νομίσματα τοῦ πενταπλα σιάσαντος τὴν δεδομένην μνᾶν, ἢ δεκαπλασιά σαντος. Ὁ δὲ λέγων τοῖς περὶ τὴν τρίτην παρα ληφθεῖσιν·. Ο ἐὰν ᾗ δίκαιον, δώσω ὑμῖν,» προετρέ «ο ψατο μὲν τοὺς τῆς τρίτης ὥρας ἐργάτας ἐπὶ τὸ πᾶν ὅ τί ποτε δύνανται ἐργάσασθαι· ἑαυτῷ δὲ τετήρηκε τὸ κρῖναι τὸν δίκαιον πρὸς τὸ γενόμενον ἔργον μισθόν ἐπεὶ δὲ ὡσαύτως ἐποίησε τοῖς περὶ τὴν ἔκτην καὶ ἐννάτην ώραν, δηλονότι καὶ αὐτοῖς εἶπεν· ι Ο ἐὰν ᾗ δίκαιον, δώσω ὑμῖν.» Καὶ δύνανται γε ἔργον ἐν τῷ ἀμπελῶνι πεποιηκέναι τοῖς ἅμα τῇ ἐ έργα σαμένοις οἱ ἐν ὀλιγωτέρῳ χρόνῳ ἐπιτείνειν βουλόμενοι τὴν εἰς τὸ ἔργον δύναμιν καὶ ἐνέργειαν, οὐ προκα μοῦσιν, ὅπερ συμβέβηκε τοῖς ἅμα τῇ ἔῳ κεκλημέν νοις. ᾿Αλλὰ ζητήσαι τις πῶς οὐ μόνον ἀργεῖς ὑπάρ χουσιν, ἀλλὰ καὶ ἑστηκόσιν ὅλην τὴν ἡμέραν, τουτέ στι παρὰ πάντα τὸν πρὸ τῆς ἐνδεκάτης ώρας καιρόν, φησὶν ὁ οἰκοδεσπότης ἐξελθὼν περὶ τὴν ἐνδεκάτην ὥραν· ι Τί ὧδε ἑστήκατε ὅλην τὴν ἡμέραν ἀργοί; Ἐγὼ δὲ ὑπονοῶ τὸν περὶ ψυχῆς ἀπόῤῥητον καὶ ἐν τούτοις κεκρύφθαι λόγον, ὅτε ήργουν ὅλην τὴν ἡμέ ραν μέχρι τῆς ἑνδεκάτης ὥρας· θέλοντες μὲν Δηνάριον· τοῦτο δ', οἶμαι, ἔστι, Καὶ δύνανταί γε ἔργον ἐν τῷ ἀμπελῶνι. Καὶ δύο νανταί γε ἴσον ἔργον. * Ἐγὼ δὲ ὑπονοῶ τὸν περί, γάρ μεν. ἀμπελῶνα. Έλειπε δέ τι τελευταῖον ἔργον τῷ ἄμπε λῶνι, ὅπερ ἔχρηζε νεαρᾶς κλήσεως καὶ καινῆς, ἀχε μαίως καὶ ἀθρόως ἐν βραχεῖ τὸ λεἶπον ἐν τῷ ἀμπε λῶνι ἐργαζομένης· τοῦτο δὲ ἦν τὸ τῆς Καινῆς Διαθή κης. Ιτα μὲν οὖν διαστήματα τῶν περὶ τρίτην, καὶ ἕκτην, καὶ ἐννάτην κληθέντων· ἀνάλογον δὲ τῷ ἀπὸ τῆς ἀρχῆς ἐπὶ τὴν τρίτην ώραν, τὸ ἀπὸ τῆς ἐννάτης Μωϋσέως ὥρας ἐπὶ τὴν ἐνδεκάτην τῆς Χριστοῦ Ἰησοῦ ἐν σαρκὶ ἐπιδημίας. Συμπεφώνηκε δὲ ὁ οἰκοδεσπότης τοῖς ἅμα τῇ ἔῳ παραληφθεῖσι δηνάριον· τοῦτο δ', οἱ μαι, ἔστι τὸ τῆς σωτηρίας νόμισμα, οὐ συνεξε ταζομένων αὐτῇ τῶν κατὰ τὴν δόξαν· σωτηρίας γὰρ ὄνομα, οἶμαι, τὸ δηνάριον δόξει· ὁ δὲ τὸ ὑπὲρ τὸ δη νάριον, εἴ που ὀνομασθῇ, νομίσματα τοῦ πενταπλα σιάσαντος τὴν δεδομένην μνᾶν, ἢ δεκαπλασιά σαντος. Ὁ δὲ λέγων τοῖς περὶ τὴν τρίτην παρα ληφθεῖσιν·. Ο ἐὰν ᾗ δίκαιον, δώσω ὑμῖν,» προετρέ «ο ψατο μὲν τοὺς τῆς τρίτης ὥρας ἐργάτας ἐπὶ τὸ πᾶν ὅ τί ποτε δύνανται ἐργάσασθαι· ἑαυτῷ δὲ τετήρηκε τὸ κρῖναι τὸν δίκαιον πρὸς τὸ γενόμενον ἔργον μισθόν ἐπεὶ δὲ ὡσαύτως ἐποίησε τοῖς περὶ τὴν ἔκτην καὶ ἐννάτην ώραν, δηλονότι καὶ αὐτοῖς εἶπεν· ι Ο ἐὰν ᾗ δίκαιον, δώσω ὑμῖν.» Καὶ δύνανται γε ἔργον ἐν τῷ ἀμπελῶνι πεποιηκέναι τοῖς ἅμα τῇ ἐ έργα σαμένοις οἱ ἐν ὀλιγωτέρῳ χρόνῳ ἐπιτείνειν βουλόμενοι τὴν εἰς τὸ ἔργον δύναμιν καὶ ἐνέργειαν, οὐ προκα μοῦσιν, ὅπερ συμβέβηκε τοῖς ἅμα τῇ ἔῳ κεκλημέν νοις. ᾿Αλλὰ ζητήσαι τις πῶς οὐ μόνον ἀργεῖς ὑπάρ χουσιν, ἀλλὰ καὶ ἑστηκόσιν ὅλην τὴν ἡμέραν, τουτέ στι παρὰ πάντα τὸν πρὸ τῆς ἐνδεκάτης ώρας καιρόν, φησὶν ὁ οἰκοδεσπότης ἐξελθὼν περὶ τὴν ἐνδεκάτην ὥραν· ι Τί ὧδε ἑστήκατε ὅλην τὴν ἡμέραν ἀργοί; Ἐγὼ δὲ ὑπονοῶ τὸν περὶ ψυχῆς ἀπόῤῥητον καὶ ἐν τούτοις κεκρύφθαι λόγον, ὅτε ήργουν ὅλην τὴν ἡμέ ραν μέχρι τῆς ἑνδεκάτης ὥρας· θέλοντες μὲν Δηνάριον· τοῦτο δ', οἶμαι, ἔστι, Καὶ δύνανταί γε ἔργον ἐν τῷ ἀμπελῶνι. Καὶ δύο νανταί γε ἴσον ἔργον. * Ἐγὼ δὲ ὑπονοῶ τὸν περί, γάρ μεν. neam assumpti sunt. At postremum aliquod opus vineæ deerat, quod novam et recentem vocationem vincæ defectum tempestive et confestim resarturam desiderabat; id autem erat quod in Novo Testa mento continetur. Æqualibus sane intervallis dis tant qui circa tertiam, ét sextam, et nonam horanı fuerant acciti; idem autem nonam Moysis horam et undecimam adventus Christi in carne intervallum dispescit, quod initium inter et tertiam horam in tercessit. Cum iis autem qui primo mane assumpti sunt, denario pactus est paterfamilias; is vero, opinor, salutis est nummus, modo quæ ad gloriam pertinent, una non complectare; salutis enim nomen denarius esse videbitur: quod autent supra denarium est, ii sunt ejus nummi, sicubi mentio eorum facta est, qui minam sibi traditam quinquies, vel decies multiplicavit. At qui accitos circa tertiam horam his verbis compellat Quod justum fuerit, dabo vobis, tertia horae operarios adhortatus est, ut labori totis viribus in cumberent, æquam autem effecto operi mercedem sibi dispensandam servavit: et quoniam erga sextæ et nonæ hora operarios similiter se gessit, his etiam dixisse liquet: Quod justum fuerit, dabo vobis.» Certe qui robur et industriam ad opus fa ciendum, breviori licet tempore, contendere volunt, tantumdem in vinea operis fecisse possunt, quan tum qui primo mane fuerant convocati, sed labori ac opera pepercerant, quod iis nimirum contingit qui summo maue acciti sunt. Verum quæret aliquis quomodo non otiosis solummodo, sed et qui tolo die steterint, hoc est toto ante undecimam horam tempore, egressus circa undecimam horam pater familias dixerit 71: " - Quid hic statis tota die otiosi? Ego vero reconditam de anima et fuit in diebus Noe, quando testamentum disposuit ei. Ita decem generationes a Noe usque ad Abraham, qui fuit principium alterius operis eminentioris, et erat operarius vineæ tunc incipiens Abraham, et post eum Moyses, et qui fuerunt cum ipso in vinea. Deerat autem vineæ aliquod novissimum opus, quod opus habebat nova vocatione, quæ deerat in vinea breviter operante, quod est opus Novi Testamenti. Cognovi mus ergo intervallum vocatorum, circa tertiam, et sextam, et nonam, et undecimam, in qua tantum fuit intervallum a nona Moysi hora usque ad undecimam, in qua est adventus Christi carnalis, quantum fuit a prima Adam usque ad tertiam Noe. Convenit autem paterfamilias qui primo mane vocati sunt, dena rium. Hunc autem puto novissima esse salutis, non simul collatis eis quæ sunt secundum gloriam. Salutis enim arbitror nomen esse denarium: gloriæ autem quæ sunt super denarium. Sic alicubi nominata sunt numismata ejus, qui datam sibi mnam amplificavit in quinque minas, vel in decem. Quid autem dicit his qui circa tertiain erant vocati? ‹ Quod justum fuerit, dabo vobis. › Invitavit quidem operarios tertie horæ ad totum quidquid autem potuerint operari, judicium sibi reservavit secundum opus quod fuerit factum, ut justam reddat mercedem. Quoniam autem similiter fecit etiam eis qui circa sextam, et noṇam venerunt, manifestum est quoniam et ipsis dixit: «Quod fuerit justum, dabo vobis. Poterant autem æquale opus facere in vinea eis qui ex mane sunt operarii, quicunque in tempore brevi volebant ope rantem virtutem ad opus extendere, quæ ante non fuerat operata. Sed quæret aliquis, quare sic dicit ad eos, quasi non solum fuissent ibi, sed etiam tota die stetissent, id est, per totum tempus quod fuit ante undecimam horam, secundum quod scriptum est, quia egrediens paterfamilias circa undecimam horam, dixit ad eos: Quid hic statis tota die otiosi? > Ego autem suspicor de anima etiam in istis secretam et absconditam rationem. Quomodo autem otiabantur tota die usque ad undecimam horam volentes qui 7º Matth. xx, 4. ibid. 6. etc. Theo philus, Fulgentius epist. 7, cap. 10, Euthymius. Vetus interpres: Poterant autem æquale opus fa cere in vinea eis,» etc. Legendum fortasse etc. Nonnullas enim animas pro peccatis sursum admissis in cor pora demitti censuit, alias autem decretis Dei exse quendis operam suam sponte navarc, ut ostendi mus in Origenianis. HUETIUS. In codice Regio deest post neam assumpti sunt. At postremum aliquod opus vineæ deerat, quod novam et recentem vocationem vincæ defectum tempestive et confestim resarturam desiderabat; id autem erat quod in Novo Testa mento continetur. Æqualibus sane intervallis dis tant qui circa tertiam, ét sextam, et nonam horanı fuerant acciti; idem autem nonam Moysis horam et undecimam adventus Christi in carne intervallum dispescit, quod initium inter et tertiam horam in tercessit. Cum iis autem qui primo mane assumpti sunt, denario pactus est paterfamilias; is vero, opinor, salutis est nummus, modo quæ ad gloriam pertinent, una non complectare; salutis enim nomen denarius esse videbitur: quod autent supra denarium est, ii sunt ejus nummi, sicubi mentio eorum facta est, qui minam sibi traditam quinquies, vel decies multiplicavit. At qui accitos circa tertiam horam his verbis compellat Quod justum fuerit, dabo vobis, tertia horae operarios adhortatus est, ut labori totis viribus in cumberent, æquam autem effecto operi mercedem sibi dispensandam servavit: et quoniam erga sextæ et nonæ hora operarios similiter se gessit, his etiam dixisse liquet: Quod justum fuerit, dabo vobis.» Certe qui robur et industriam ad opus fa ciendum, breviori licet tempore, contendere volunt, tantumdem in vinea operis fecisse possunt, quan tum qui primo mane fuerant convocati, sed labori ac opera pepercerant, quod iis nimirum contingit qui summo maue acciti sunt. Verum quæret aliquis quomodo non otiosis solummodo, sed et qui tolo die steterint, hoc est toto ante undecimam horam tempore, egressus circa undecimam horam pater familias dixerit 71: " - Quid hic statis tota die otiosi? Ego vero reconditam de anima et fuit in diebus Noe, quando testamentum disposuit ei. Ita decem generationes a Noe usque ad Abraham, qui fuit principium alterius operis eminentioris, et erat operarius vineæ tunc incipiens Abraham, et post eum Moyses, et qui fuerunt cum ipso in vinea. Deerat autem vineæ aliquod novissimum opus, quod opus habebat nova vocatione, quæ deerat in vinea breviter operante, quod est opus Novi Testamenti. Cognovi mus ergo intervallum vocatorum, circa tertiam, et sextam, et nonam, et undecimam, in qua tantum fuit intervallum a nona Moysi hora usque ad undecimam, in qua est adventus Christi carnalis, quantum fuit a prima Adam usque ad tertiam Noe. Convenit autem paterfamilias qui primo mane vocati sunt, dena rium. Hunc autem puto novissima esse salutis, non simul collatis eis quæ sunt secundum gloriam. Salutis enim arbitror nomen esse denarium: gloriæ autem quæ sunt super denarium. Sic alicubi nominata sunt numismata ejus, qui datam sibi mnam amplificavit in quinque minas, vel in decem. Quid autem dicit his qui circa tertiain erant vocati? ‹ Quod justum fuerit, dabo vobis. › Invitavit quidem operarios tertie horæ ad totum quidquid autem potuerint operari, judicium sibi reservavit secundum opus quod fuerit factum, ut justam reddat mercedem. Quoniam autem similiter fecit etiam eis qui circa sextam, et noṇam venerunt, manifestum est quoniam et ipsis dixit: «Quod fuerit justum, dabo vobis. Poterant autem æquale opus facere in vinea eis qui ex mane sunt operarii, quicunque in tempore brevi volebant ope rantem virtutem ad opus extendere, quæ ante non fuerat operata. Sed quæret aliquis, quare sic dicit ad eos, quasi non solum fuissent ibi, sed etiam tota die stetissent, id est, per totum tempus quod fuit ante undecimam horam, secundum quod scriptum est, quia egrediens paterfamilias circa undecimam horam, dixit ad eos: Quid hic statis tota die otiosi? > Ego autem suspicor de anima etiam in istis secretam et absconditam rationem. Quomodo autem otiabantur tota die usque ad undecimam horam volentes qui 7º Matth. xx, 4. ibid. 6. etc. Theo philus, Fulgentius epist. 7, cap. 10, Euthymius. Vetus interpres: Poterant autem æquale opus fa cere in vinea eis,» etc. Legendum fortasse etc. Nonnullas enim animas pro peccatis sursum admissis in cor pora demitti censuit, alias autem decretis Dei exse quendis operam suam sponte navarc, ut ostendi mus in Origenianis. HUETIUS. In codice Regio deest post
PG 13:1353«ἔσονται» οὖν πολλοὶ τῶν ἐσχάτων «πρῶτοι» καί τινες τῶν πρώτων κληθέντων «ἔσχατοι·» καὶ γὰρ οἱ κλητοὶ μὲν πολλοί, οἱ δὲ ἐκλεκτοί εἰσιν ὀλίγοι. Εἰκὸς μὲν οὖν, τὸν ἡμῶν σοφώτερον καὶ κριθέντα παρὰ θεῷ ἄξιον τρανοτέρου τοῦ ἐν λόγῳ σοφίας διὰ πνεύματος θεοῦ χαρίσματος καὶ πλουσιωτέρου καὶ δωρεᾶς τῆς ἐν λόγῳ γνώσεως κατὰ τὸ πνεῦμα, ὑψηλότερα καὶ μείζονα [καὶ] μετὰ πάσης καταλήψεως εὑρήσειν εἰς τὴν παραβολὴν καὶ ἀποδείξεων εὐπορήσειν παραλαμβάνοντα εἰς αὐτὰς ῥητὰ μεγαλοφυέστερα. καὶ ἡμεῖς δέ, ὡς ἐχωρήσαμεν ἐκθέμενοι τὸν νοῦν τῆς παραβολῆς, αἰτοῦμεν ἀπὸ τῶν ἐντυγχανόντων συγγνώμην, εἰ καὶ μὴ κατ’ ἀξίαν καθικέσθαι τοῦ βουλήματος τῶν ἐνταῦθα γεγραμμένων δεδυνήμεθα· τάχα γὰρ τῆς προθυμίας καὶ τοῦ μὴ ἀπωκνηκέναι χάριν δόξομεν ἔχειν ἀποδοχῆς τι ἄξιον. [Ὠριγένους] τῶν εἰς τὸ κατὰ Ματθαῖον εὐαγγέλιον ἐξηγητικῶν τόμος ι. «Μέλλων δὲ ὁ Ἰησοῦς ἀναβαίνειν εἰς Ἱεροσόλυμα παρέλαβε τοὺς δώδεκα κατ’ ἰδίαν ἐν τῇ ὁδῷ καὶ εἶπεν αὐτοῖς» καὶ τὰ ἑξῆς ἕως τοῦ· «καὶ τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ ἀναστήσεται» [, ] .
«ἔσονται» οὖν πολλοὶ τῶν ἐσχάτων «πρῶτοι» καί τινες τῶν πρώτων κληθέντων «ἔσχατοι·» καὶ γὰρ οἱ κλητοὶ μὲν πολλοί, οἱ δὲ ἐκλεκτοί εἰσιν ὀλίγοι. Εἰκὸς μὲν οὖν, τὸν ἡμῶν σοφώτερον καὶ κριθέντα παρὰ θεῷ ἄξιον τρανοτέρου τοῦ ἐν λόγῳ σοφίας διὰ πνεύματος θεοῦ χαρίσματος καὶ πλουσιωτέρου καὶ δωρεᾶς τῆς ἐν λόγῳ γνώσεως κατὰ τὸ πνεῦμα, ὑψηλότερα καὶ μείζονα [καὶ] μετὰ πάσης καταλήψεως εὑρήσειν εἰς τὴν παραβολὴν καὶ ἀποδείξεων εὐπορήσειν παραλαμβάνοντα εἰς αὐτὰς ῥητὰ μεγαλοφυέστερα. καὶ ἡμεῖς δέ, ὡς ἐχωρήσαμεν ἐκθέμενοι τὸν νοῦν τῆς παραβολῆς, αἰτοῦμεν ἀπὸ τῶν ἐντυγχανόντων συγγνώμην, εἰ καὶ μὴ κατ’ ἀξίαν καθικέσθαι τοῦ βουλήματος τῶν ἐνταῦθα γεγραμμένων δεδυνήμεθα· τάχα γὰρ τῆς προθυμίας καὶ τοῦ μὴ ἀπωκνηκέναι χάριν δόξομεν ἔχειν ἀποδοχῆς τι ἄξιον. [Ὠριγένους] τῶν εἰς τὸ κατὰ Ματθαῖον εὐαγγέλιον ἐξηγητικῶν τόμος ι. «Μέλλων δὲ ὁ Ἰησοῦς ἀναβαίνειν εἰς Ἱεροσόλυμα παρέλαβε τοὺς δώδεκα κατ’ ἰδίαν ἐν τῇ ὁδῷ καὶ εἶπεν αὐτοῖς» καὶ τὰ ἑξῆς ἕως τοῦ· «καὶ τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ ἀναστήσεται» [, ] . ἀμπελῶνα οἱ τεθαρρηκότως ἀπολογούμενοι, καὶ λέ γοντες· Οὐδεὶς ἡμᾶς ἐμισθώσατο. Ἡμεῖς μὲν οὖν ἐτολμήσαμεν τοιαῦτά τινα καὶ ἐκ πολλῶν μὲν φαν τασθέντες Γραφῶν, καὶ ἐκ τῆς προκειμένης δὲ παρα βολῆς εἰπεῖν, εἰς τὸ καταστῆσαι πῶς ὅλην τὴν ἡμέ ραν ἑστήκασιν ἀργοὶ παρὰ τὸ μηδένα αὐτοὺς μεμι σθῶσθαι οἱ περὶ τὴν ἐνδεκάτην ὥραν κεκλημένοι. Οἱ δὲ μὴ ἀρεσκόμενοι τοῖς τοιούτοις δόγμασι λε γέτωσαν ἡμῖν τὴν ὅλην ἡμέραν, καὶ τοὺς ἑστῶτας ὅλην ἡμέραν ἀργούς, θέλοντας έργάσασθαι, μὴ κε κλημένους εἰς τὸν ἀμπελῶνα, καὶ παρρησιαζομένους η ἐν τῷ· Οὐδεὶς ἡμᾶς ἐμισθώσατο· ο εἰ γὰρ συν εσπάρη ἡ ψυχὴ τῷ σώματι, πῶς ὅλην τὴν ἡμέραν εἱστήκεισαν ἀργοί; ἢ λεγέτωσαν ἡμῖν τίς ἡ ὅλη ἡμέρα, καὶ ἐν αὐτῇ διάφοροι, κατὰ τὰς διαφόρους ὥρας, κλήσεις τῶν ἐργατῶν· πότερον δὲ μακάριοι μὲν οἱ ὑπὸ τοῦ κατὰ τὴν παραβολὴν οἰκοδεσπότου με μι σθωμένοι, ἦσαν δὲ καὶ ἄλλοι με μισθωμένοι εργάται ἤτοι ὑπὸ ἑτέρων οἰκοδεσποτῶν, ἢ τοῦ αὐτοῦ· καὶ ἤτοι οὐ μακάριοι ἢ οὐχ οὕτως μακάριοι, ὑπὲρ ἡμᾶς ἐστι κατ' ἀξίαν τὸ τοιοῦτον νοῆσαι, ἢ καὶ ὡς νοούμεν, γραφῇ τὰ νοούμενα πιστεῦσαι. Ἐγὼ ζητῶ καὶ τὰ ἔξω τοῦ ἀμπελῶνος, ὅπου εὑρίσκονται οἱ ἐργάται ὑπὸ τοῦ ἐξελθόντος αὐτοὺς μισθώσασθαι, καὶ ἐπισκοπῶ μήποτε ἡ χώρα τῶν πρὸ τοῦ σώματος ψυχῶν ἐστὶν, ὁ ἔξω τοῦ ἀμπελῶνος τόπος· ἀμπελὼν δὲ οὐ μόνον τὰ τῇδε, ἀλλὰ καὶ τὰ ἔξω τοῦ σώματος, ἔνθα, οἶμαι, έρω γάζονται οἱ ἐργάται· οὐ γὰρ ἐν ἀργίᾳ εἰσὶν αἱ ἀπαλ λαγεῖσαι τοῦ σώματος ἐργατῶν παραληφθέντων εἰς τὸ χωρίον τοῦ οἰκοδεσπότου ψυχαί. Καὶ Σαμουὴλ γοῦν ἔξω σώματος εἰργάσατο προφητεύων καὶ Ἱε ρεμίας εὐχόμενος ὑπὲρ τοῦ λαοῦ. Φιλοτιμώμεθα οὖν καὶ ἐργαζώμεθα τὸν ἀμπελῶνα εἴτε ἐνδημοῦντες, εἴτε ἐκδημοῦντες, ληψόμενοι ὁ ἐὰν ᾗ δίκαιον· καὶ οὐ δείς γε, ὅσον ἐπὶ τῇ παραβολῇ, μὴ ἐργασόμενος τὰ τοῦ ἀμπελῶνος ἔργα ἐξαποστέλλεται εἰς αὐτόν· οὐ Καὶ Σαμουὴλ γοῦν ἔξω σώματος ειργάσατο προφητεύων. xΑΥΤΗ ἀμπελῶνα οἱ τεθαρρηκότως ἀπολογούμενοι, καὶ λέ γοντες· Οὐδεὶς ἡμᾶς ἐμισθώσατο. Ἡμεῖς μὲν οὖν ἐτολμήσαμεν τοιαῦτά τινα καὶ ἐκ πολλῶν μὲν φαν τασθέντες Γραφῶν, καὶ ἐκ τῆς προκειμένης δὲ παρα βολῆς εἰπεῖν, εἰς τὸ καταστῆσαι πῶς ὅλην τὴν ἡμέ ραν ἑστήκασιν ἀργοὶ παρὰ τὸ μηδένα αὐτοὺς μεμι σθῶσθαι οἱ περὶ τὴν ἐνδεκάτην ὥραν κεκλημένοι. Οἱ δὲ μὴ ἀρεσκόμενοι τοῖς τοιούτοις δόγμασι λε γέτωσαν ἡμῖν τὴν ὅλην ἡμέραν, καὶ τοὺς ἑστῶτας ὅλην ἡμέραν ἀργούς, θέλοντας έργάσασθαι, μὴ κε κλημένους εἰς τὸν ἀμπελῶνα, καὶ παρρησιαζομένους η ἐν τῷ· Οὐδεὶς ἡμᾶς ἐμισθώσατο· ο εἰ γὰρ συν εσπάρη ἡ ψυχὴ τῷ σώματι, πῶς ὅλην τὴν ἡμέραν εἱστήκεισαν ἀργοί; ἢ λεγέτωσαν ἡμῖν τίς ἡ ὅλη ἡμέρα, καὶ ἐν αὐτῇ διάφοροι, κατὰ τὰς διαφόρους ὥρας, κλήσεις τῶν ἐργατῶν· πότερον δὲ μακάριοι μὲν οἱ ὑπὸ τοῦ κατὰ τὴν παραβολὴν οἰκοδεσπότου με μι σθωμένοι, ἦσαν δὲ καὶ ἄλλοι με μισθωμένοι εργάται ἤτοι ὑπὸ ἑτέρων οἰκοδεσποτῶν, ἢ τοῦ αὐτοῦ· καὶ ἤτοι οὐ μακάριοι ἢ οὐχ οὕτως μακάριοι, ὑπὲρ ἡμᾶς ἐστι κατ' ἀξίαν τὸ τοιοῦτον νοῆσαι, ἢ καὶ ὡς νοούμεν, γραφῇ τὰ νοούμενα πιστεῦσαι. Ἐγὼ ζητῶ καὶ τὰ ἔξω τοῦ ἀμπελῶνος, ὅπου εὑρίσκονται οἱ ἐργάται ὑπὸ τοῦ ἐξελθόντος αὐτοὺς μισθώσασθαι, καὶ ἐπισκοπῶ μήποτε ἡ χώρα τῶν πρὸ τοῦ σώματος ψυχῶν ἐστὶν, ὁ ἔξω τοῦ ἀμπελῶνος τόπος· ἀμπελὼν δὲ οὐ μόνον τὰ τῇδε, ἀλλὰ καὶ τὰ ἔξω τοῦ σώματος, ἔνθα, οἶμαι, έρω γάζονται οἱ ἐργάται· οὐ γὰρ ἐν ἀργίᾳ εἰσὶν αἱ ἀπαλ λαγεῖσαι τοῦ σώματος ἐργατῶν παραληφθέντων εἰς τὸ χωρίον τοῦ οἰκοδεσπότου ψυχαί. Καὶ Σαμουὴλ γοῦν ἔξω σώματος εἰργάσατο προφητεύων καὶ Ἱε ρεμίας εὐχόμενος ὑπὲρ τοῦ λαοῦ. Φιλοτιμώμεθα οὖν καὶ ἐργαζώμεθα τὸν ἀμπελῶνα εἴτε ἐνδημοῦντες, εἴτε ἐκδημοῦντες, ληψόμενοι ὁ ἐὰν ᾗ δίκαιον· καὶ οὐ δείς γε, ὅσον ἐπὶ τῇ παραβολῇ, μὴ ἐργασόμενος τὰ τοῦ ἀμπελῶνος ἔργα ἐξαποστέλλεται εἰς αὐτόν· οὐ Καὶ Σαμουὴλ γοῦν ἔξω σώματος ειργάσατο προφητεύων. xΑΥΤΗ arcanam sententiam in hac totius diei ad horam «» usque undecimam cessatione illorum ac otio deli tescere opinor; prompto enim erant ad laborem animo, ac expedito, ad vineam autem excolendam non conducebantur qui confidenter sese excusabant dicentes Nemo nos conduxit.» Nos igitur tum variis Scripturis, tum et proposita hac parabola inducti, talia quædam proferre ausi fuimus, ut quonam pacto toto die otiosi steterint qui circa undecimam advocati sunt, quod a nemine conducerentur, declararemus. 35. Quibus autem minime arrident hæ sen. tentiæ, totius hujus diei significationem nos do. ceant, necnon et eorum qui cum, animo ad laborem parali, toto die otiosi steterini, ad vineam accidi non sunt, et id respondere ausi fuerunt: • Nemo nos conduxit: nam si una cum corpore anima sata est, quomodo toto die steterunt otiosi? vel certe dicant nobis quid sit totus ille dies, variæque pro variis horis operariorum vocationes: an autem beati fuerint quos laudatus in parabola paterfamilias con duxit; et utrum alii essent conducti operarii, vel ab aliis patribusfamilias, vel ab eodem; et an es sent beati, vel non æque beati, pro rei dignitate haudquaquam mente consequi, vel sicut assequi mur, ita scriptis tradere valemus. Ego quidem et loca quæ sunt extra vineam pervestigo, in quibus operarji ab eo qui ad conducendos illos exiit, repe riuntur; et utrum animorum corporibus nondum immissorum idem ille sit qui et extra vineam locus mecum perpendo, et an vinea non res solum hujus vitæ, sed et quæ extra corpus sunt, significet, ubi opus suum facere operarios existimo; nec enim operariorum ad prædium patrisfamilias excolendum assumptorum animæ otiosæ sunt, postquam e cor pore migrarunt. Certe opus faciebat, postquam cor pore expeditus est, Samuel vaticinans; necnon et Jeremias pro populo orans ". Magno ergo stu dio vires in excolenda vinea, sive in hoc corpore constituti, sive extra illud peregrinantes contenda dem operati, non autem assumebantur in vineam, qui fideliter se excusabant dicentes • Quia nemo nos conduxit? Nos autem ausi fuimus talia quædam, et de multis Scripturis suspicionem accipientes, et d› præsenti quoque parabola, dicere, ut ostendamus quomodo tota die otiosi steterunt, propterea quod nul lus eos conduceret, qui circa horam undecimam sunt vocati. tota die otiosi, volentes quidem operari, non autem vocabantur in vineam, et quod fiducialiter se excu santes dixerunt: «Nemo nos conduxit., Si enim conseminata esset anima corpori, quomodo tota die steterunt otiosi? Aut dicant nobis, quæ sit illa dies tota, et in ea diverse, secundum diversas boras, ope rariorum vocationes? Utrum autem beati quidem qui secundum parabolam istam a patrefamilias sunt conducti erant autem et alii operatores qui conducebantur, sive ab aliis patribusfamilias, sive ab ipso, et sive non beati, aut non sic beati, supra nos est hoc intelligere digne, aut secundum quod intelligimus credere. Ego quæro et quæ extra vineam sunt, ubi et inveniuntur operarii ab eo qui exiit conducere eos. Et considera ne forte locus animarum est ante corpus, qui est extra vineam locus. Vinea autem non so lun hic in corpore est, sed etiam extra corpus ubi operantur operatores. Nec enim in otio sunt animæ operariorum a patrefamilias conductorum, cum a corpore sunt liberatæ. Et Samuel ergo extra corpus operabatur prophetans, et Jeremias orans pro populo: proptereaque contendimus, et operamur vineam, sive constituti in corpore, sive exeuntes a corpore, accepturi quod fuerit justum. Et nemo est, quantum ad parabolam istam, qui non est operatus opera vineæ, qui tamen transmissus fuit in eam. Neminem enim quasi qui minus fecerit opera, paterfamilias reprehendit, quanquam de mercede majore vel minore spe rata culpavit. Et forsitan locus qui extra vineain est, forum est, ubi erant stantes otiosi, magnam excu sationen habentes ad hoc ut digui efficiantur totius diei mercede, secundum quod excusaverunt seipsos * Matth. xs, 7. 7³] Reg. xxv¡¡II. "I Mac. xv, 14. Vide Origenem in Reg. cap. arcanam sententiam in hac totius diei ad horam «» usque undecimam cessatione illorum ac otio deli tescere opinor; prompto enim erant ad laborem animo, ac expedito, ad vineam autem excolendam non conducebantur qui confidenter sese excusabant dicentes Nemo nos conduxit.» Nos igitur tum variis Scripturis, tum et proposita hac parabola inducti, talia quædam proferre ausi fuimus, ut quonam pacto toto die otiosi steterint qui circa undecimam advocati sunt, quod a nemine conducerentur, declararemus. 35. Quibus autem minime arrident hæ sen. tentiæ, totius hujus diei significationem nos do. ceant, necnon et eorum qui cum, animo ad laborem parali, toto die otiosi steterini, ad vineam accidi non sunt, et id respondere ausi fuerunt: • Nemo nos conduxit: nam si una cum corpore anima sata est, quomodo toto die steterunt otiosi? vel certe dicant nobis quid sit totus ille dies, variæque pro variis horis operariorum vocationes: an autem beati fuerint quos laudatus in parabola paterfamilias con duxit; et utrum alii essent conducti operarii, vel ab aliis patribusfamilias, vel ab eodem; et an es sent beati, vel non æque beati, pro rei dignitate haudquaquam mente consequi, vel sicut assequi mur, ita scriptis tradere valemus. Ego quidem et loca quæ sunt extra vineam pervestigo, in quibus operarji ab eo qui ad conducendos illos exiit, repe riuntur; et utrum animorum corporibus nondum immissorum idem ille sit qui et extra vineam locus mecum perpendo, et an vinea non res solum hujus vitæ, sed et quæ extra corpus sunt, significet, ubi opus suum facere operarios existimo; nec enim operariorum ad prædium patrisfamilias excolendum assumptorum animæ otiosæ sunt, postquam e cor pore migrarunt. Certe opus faciebat, postquam cor pore expeditus est, Samuel vaticinans; necnon et Jeremias pro populo orans ". Magno ergo stu dio vires in excolenda vinea, sive in hoc corpore constituti, sive extra illud peregrinantes contenda dem operati, non autem assumebantur in vineam, qui fideliter se excusabant dicentes • Quia nemo nos conduxit? Nos autem ausi fuimus talia quædam, et de multis Scripturis suspicionem accipientes, et d› præsenti quoque parabola, dicere, ut ostendamus quomodo tota die otiosi steterunt, propterea quod nul lus eos conduceret, qui circa horam undecimam sunt vocati. tota die otiosi, volentes quidem operari, non autem vocabantur in vineam, et quod fiducialiter se excu santes dixerunt: «Nemo nos conduxit., Si enim conseminata esset anima corpori, quomodo tota die steterunt otiosi? Aut dicant nobis, quæ sit illa dies tota, et in ea diverse, secundum diversas boras, ope rariorum vocationes? Utrum autem beati quidem qui secundum parabolam istam a patrefamilias sunt conducti erant autem et alii operatores qui conducebantur, sive ab aliis patribusfamilias, sive ab ipso, et sive non beati, aut non sic beati, supra nos est hoc intelligere digne, aut secundum quod intelligimus credere. Ego quæro et quæ extra vineam sunt, ubi et inveniuntur operarii ab eo qui exiit conducere eos. Et considera ne forte locus animarum est ante corpus, qui est extra vineam locus. Vinea autem non so lun hic in corpore est, sed etiam extra corpus ubi operantur operatores. Nec enim in otio sunt animæ operariorum a patrefamilias conductorum, cum a corpore sunt liberatæ. Et Samuel ergo extra corpus operabatur prophetans, et Jeremias orans pro populo: proptereaque contendimus, et operamur vineam, sive constituti in corpore, sive exeuntes a corpore, accepturi quod fuerit justum. Et nemo est, quantum ad parabolam istam, qui non est operatus opera vineæ, qui tamen transmissus fuit in eam. Neminem enim quasi qui minus fecerit opera, paterfamilias reprehendit, quanquam de mercede majore vel minore spe rata culpavit. Et forsitan locus qui extra vineain est, forum est, ubi erant stantes otiosi, magnam excu sationen habentes ad hoc ut digui efficiantur totius diei mercede, secundum quod excusaverunt seipsos * Matth. xs, 7. 7³] Reg. xxv¡¡II. "I Mac. xv, 14. Vide Origenem in Reg. cap. 35. Quibus auten non placent dogmata ista, interpretentur nobis diem illam totam, et eos qui stabant 35. Quibus auten non placent dogmata ista, interpretentur nobis diem illam totam, et eos qui stabant
PG 13:1354τὰ δὲ ἰσοδυναμοῦντα τούτοις καὶ παρὰ τῷ Μάρκῳ ἀναγέγραπται τοῦτον τὸν τρόπον· «ἦσαν δὲ ἐν τῇ ὁδῷ ἀναβαίνοντες εἰς Ἱεροσόλυμα, καὶ ἦν προάγων αὐτοὺς ὁ Ἰησοῦς» καὶ τὰ ἑξῆς ἕως τοῦ «καὶ τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ ἀναστήσεται». καὶ ὁ Λουκᾶς δὲ δόξει τούτοις συνᾴδειν γράψας· «παραλαβὼν δὲ τοὺς δεκαδύο εἶπε πρὸς αὐτοὺς» καὶ τὰ ἑξῆς ἕως τοῦ «καὶ οὐκ ἐγίνωσκον τὰ λεγόμενα». Ὁ προτρεπόμενος ἡμᾶς Παῦλος μιμεῖσθαι αὑτόν, ὡς καὶ αὐτὸς Χριστὸν ἐμιμήσατο, καὶ εἰπών· «μιμηταί μου γίνεσθε, καθὼς κἀγὼ Χριστοῦ», ἰδὼν Χριστὸν ὁμόσε τοῖς προφανέσι κινδύνοις χωροῦντα καὶ [προθύμως] ἀναβαίνοντα «εἰς Ἱεροσόλυμα» μετὰ τοῦ προεγνωκέναι ὅτι «παραδοθήσεται τοῖς ἀρχιερεῦσι καὶ γραμματεῦσι» καὶ κατακριθήσεται «θανάτῳ» καὶ τὰ ἑξῆς, τὸ παραπλήσιον πεποίηκεν. ὁ μὲν γὰρ Ἄγαβος λαβὼν αὐτοῦ «τὴν ζώνην», δήσας ἑαυτὸν χειρῶν καὶ ποδῶν ἔλεγε· «τάδε λέγει τὸ πνεῦμα τὸ ἅγιον· τὸν ἄνδρα οὗ ἐστιν ἡ ζώνη αὕτη οὕτω δήσουσιν» ἀπελθόντα εἰς «Ἱεροσόλυμα».
«ἔσονται» οὖν πολλοὶ τῶν ἐσχάτων «πρῶτοι» καί τινες τῶν πρώτων κληθέντων «ἔσχατοι·» καὶ γὰρ οἱ κλητοὶ μὲν πολλοί, οἱ δὲ ἐκλεκτοί εἰσιν ὀλίγοι. Εἰκὸς μὲν οὖν, τὸν ἡμῶν σοφώτερον καὶ κριθέντα παρὰ θεῷ ἄξιον τρανοτέρου τοῦ ἐν λόγῳ σοφίας διὰ πνεύματος θεοῦ χαρίσματος καὶ πλουσιωτέρου καὶ δωρεᾶς τῆς ἐν λόγῳ γνώσεως κατὰ τὸ πνεῦμα, ὑψηλότερα καὶ μείζονα [καὶ] μετὰ πάσης καταλήψεως εὑρήσειν εἰς τὴν παραβολὴν καὶ ἀποδείξεων εὐπορήσειν παραλαμβάνοντα εἰς αὐτὰς ῥητὰ μεγαλοφυέστερα. καὶ ἡμεῖς δέ, ὡς ἐχωρήσαμεν ἐκθέμενοι τὸν νοῦν τῆς παραβολῆς, αἰτοῦμεν ἀπὸ τῶν ἐντυγχανόντων συγγνώμην, εἰ καὶ μὴ κατ’ ἀξίαν καθικέσθαι τοῦ βουλήματος τῶν ἐνταῦθα γεγραμμένων δεδυνήμεθα· τάχα γὰρ τῆς προθυμίας καὶ τοῦ μὴ ἀπωκνηκέναι χάριν δόξομεν ἔχειν ἀποδοχῆς τι ἄξιον. [Ὠριγένους] τῶν εἰς τὸ κατὰ Ματθαῖον εὐαγγέλιον ἐξηγητικῶν τόμος ι. «Μέλλων δὲ ὁ Ἰησοῦς ἀναβαίνειν εἰς Ἱεροσόλυμα παρέλαβε τοὺς δώδεκα κατ’ ἰδίαν ἐν τῇ ὁδῷ καὶ εἶπεν αὐτοῖς» καὶ τὰ ἑξῆς ἕως τοῦ· «καὶ τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ ἀναστήσεται» [, ] . ἀμπελῶνα οἱ τεθαρρηκότως ἀπολογούμενοι, καὶ λέ γοντες· Οὐδεὶς ἡμᾶς ἐμισθώσατο. Ἡμεῖς μὲν οὖν ἐτολμήσαμεν τοιαῦτά τινα καὶ ἐκ πολλῶν μὲν φαν τασθέντες Γραφῶν, καὶ ἐκ τῆς προκειμένης δὲ παρα βολῆς εἰπεῖν, εἰς τὸ καταστῆσαι πῶς ὅλην τὴν ἡμέ ραν ἑστήκασιν ἀργοὶ παρὰ τὸ μηδένα αὐτοὺς μεμι σθῶσθαι οἱ περὶ τὴν ἐνδεκάτην ὥραν κεκλημένοι. Οἱ δὲ μὴ ἀρεσκόμενοι τοῖς τοιούτοις δόγμασι λε γέτωσαν ἡμῖν τὴν ὅλην ἡμέραν, καὶ τοὺς ἑστῶτας ὅλην ἡμέραν ἀργούς, θέλοντας έργάσασθαι, μὴ κε κλημένους εἰς τὸν ἀμπελῶνα, καὶ παρρησιαζομένους η ἐν τῷ· Οὐδεὶς ἡμᾶς ἐμισθώσατο· ο εἰ γὰρ συν εσπάρη ἡ ψυχὴ τῷ σώματι, πῶς ὅλην τὴν ἡμέραν εἱστήκεισαν ἀργοί; ἢ λεγέτωσαν ἡμῖν τίς ἡ ὅλη ἡμέρα, καὶ ἐν αὐτῇ διάφοροι, κατὰ τὰς διαφόρους ὥρας, κλήσεις τῶν ἐργατῶν· πότερον δὲ μακάριοι μὲν οἱ ὑπὸ τοῦ κατὰ τὴν παραβολὴν οἰκοδεσπότου με μι σθωμένοι, ἦσαν δὲ καὶ ἄλλοι με μισθωμένοι εργάται ἤτοι ὑπὸ ἑτέρων οἰκοδεσποτῶν, ἢ τοῦ αὐτοῦ· καὶ ἤτοι οὐ μακάριοι ἢ οὐχ οὕτως μακάριοι, ὑπὲρ ἡμᾶς ἐστι κατ' ἀξίαν τὸ τοιοῦτον νοῆσαι, ἢ καὶ ὡς νοούμεν, γραφῇ τὰ νοούμενα πιστεῦσαι. Ἐγὼ ζητῶ καὶ τὰ ἔξω τοῦ ἀμπελῶνος, ὅπου εὑρίσκονται οἱ ἐργάται ὑπὸ τοῦ ἐξελθόντος αὐτοὺς μισθώσασθαι, καὶ ἐπισκοπῶ μήποτε ἡ χώρα τῶν πρὸ τοῦ σώματος ψυχῶν ἐστὶν, ὁ ἔξω τοῦ ἀμπελῶνος τόπος· ἀμπελὼν δὲ οὐ μόνον τὰ τῇδε, ἀλλὰ καὶ τὰ ἔξω τοῦ σώματος, ἔνθα, οἶμαι, έρω γάζονται οἱ ἐργάται· οὐ γὰρ ἐν ἀργίᾳ εἰσὶν αἱ ἀπαλ λαγεῖσαι τοῦ σώματος ἐργατῶν παραληφθέντων εἰς τὸ χωρίον τοῦ οἰκοδεσπότου ψυχαί. Καὶ Σαμουὴλ γοῦν ἔξω σώματος εἰργάσατο προφητεύων καὶ Ἱε ρεμίας εὐχόμενος ὑπὲρ τοῦ λαοῦ. Φιλοτιμώμεθα οὖν καὶ ἐργαζώμεθα τὸν ἀμπελῶνα εἴτε ἐνδημοῦντες, εἴτε ἐκδημοῦντες, ληψόμενοι ὁ ἐὰν ᾗ δίκαιον· καὶ οὐ δείς γε, ὅσον ἐπὶ τῇ παραβολῇ, μὴ ἐργασόμενος τὰ τοῦ ἀμπελῶνος ἔργα ἐξαποστέλλεται εἰς αὐτόν· οὐ Καὶ Σαμουὴλ γοῦν ἔξω σώματος ειργάσατο προφητεύων. xΑΥΤΗ ἀμπελῶνα οἱ τεθαρρηκότως ἀπολογούμενοι, καὶ λέ γοντες· Οὐδεὶς ἡμᾶς ἐμισθώσατο. Ἡμεῖς μὲν οὖν ἐτολμήσαμεν τοιαῦτά τινα καὶ ἐκ πολλῶν μὲν φαν τασθέντες Γραφῶν, καὶ ἐκ τῆς προκειμένης δὲ παρα βολῆς εἰπεῖν, εἰς τὸ καταστῆσαι πῶς ὅλην τὴν ἡμέ ραν ἑστήκασιν ἀργοὶ παρὰ τὸ μηδένα αὐτοὺς μεμι σθῶσθαι οἱ περὶ τὴν ἐνδεκάτην ὥραν κεκλημένοι. Οἱ δὲ μὴ ἀρεσκόμενοι τοῖς τοιούτοις δόγμασι λε γέτωσαν ἡμῖν τὴν ὅλην ἡμέραν, καὶ τοὺς ἑστῶτας ὅλην ἡμέραν ἀργούς, θέλοντας έργάσασθαι, μὴ κε κλημένους εἰς τὸν ἀμπελῶνα, καὶ παρρησιαζομένους η ἐν τῷ· Οὐδεὶς ἡμᾶς ἐμισθώσατο· ο εἰ γὰρ συν εσπάρη ἡ ψυχὴ τῷ σώματι, πῶς ὅλην τὴν ἡμέραν εἱστήκεισαν ἀργοί; ἢ λεγέτωσαν ἡμῖν τίς ἡ ὅλη ἡμέρα, καὶ ἐν αὐτῇ διάφοροι, κατὰ τὰς διαφόρους ὥρας, κλήσεις τῶν ἐργατῶν· πότερον δὲ μακάριοι μὲν οἱ ὑπὸ τοῦ κατὰ τὴν παραβολὴν οἰκοδεσπότου με μι σθωμένοι, ἦσαν δὲ καὶ ἄλλοι με μισθωμένοι εργάται ἤτοι ὑπὸ ἑτέρων οἰκοδεσποτῶν, ἢ τοῦ αὐτοῦ· καὶ ἤτοι οὐ μακάριοι ἢ οὐχ οὕτως μακάριοι, ὑπὲρ ἡμᾶς ἐστι κατ' ἀξίαν τὸ τοιοῦτον νοῆσαι, ἢ καὶ ὡς νοούμεν, γραφῇ τὰ νοούμενα πιστεῦσαι. Ἐγὼ ζητῶ καὶ τὰ ἔξω τοῦ ἀμπελῶνος, ὅπου εὑρίσκονται οἱ ἐργάται ὑπὸ τοῦ ἐξελθόντος αὐτοὺς μισθώσασθαι, καὶ ἐπισκοπῶ μήποτε ἡ χώρα τῶν πρὸ τοῦ σώματος ψυχῶν ἐστὶν, ὁ ἔξω τοῦ ἀμπελῶνος τόπος· ἀμπελὼν δὲ οὐ μόνον τὰ τῇδε, ἀλλὰ καὶ τὰ ἔξω τοῦ σώματος, ἔνθα, οἶμαι, έρω γάζονται οἱ ἐργάται· οὐ γὰρ ἐν ἀργίᾳ εἰσὶν αἱ ἀπαλ λαγεῖσαι τοῦ σώματος ἐργατῶν παραληφθέντων εἰς τὸ χωρίον τοῦ οἰκοδεσπότου ψυχαί. Καὶ Σαμουὴλ γοῦν ἔξω σώματος εἰργάσατο προφητεύων καὶ Ἱε ρεμίας εὐχόμενος ὑπὲρ τοῦ λαοῦ. Φιλοτιμώμεθα οὖν καὶ ἐργαζώμεθα τὸν ἀμπελῶνα εἴτε ἐνδημοῦντες, εἴτε ἐκδημοῦντες, ληψόμενοι ὁ ἐὰν ᾗ δίκαιον· καὶ οὐ δείς γε, ὅσον ἐπὶ τῇ παραβολῇ, μὴ ἐργασόμενος τὰ τοῦ ἀμπελῶνος ἔργα ἐξαποστέλλεται εἰς αὐτόν· οὐ Καὶ Σαμουὴλ γοῦν ἔξω σώματος ειργάσατο προφητεύων. xΑΥΤΗ arcanam sententiam in hac totius diei ad horam «» usque undecimam cessatione illorum ac otio deli tescere opinor; prompto enim erant ad laborem animo, ac expedito, ad vineam autem excolendam non conducebantur qui confidenter sese excusabant dicentes Nemo nos conduxit.» Nos igitur tum variis Scripturis, tum et proposita hac parabola inducti, talia quædam proferre ausi fuimus, ut quonam pacto toto die otiosi steterint qui circa undecimam advocati sunt, quod a nemine conducerentur, declararemus. 35. Quibus autem minime arrident hæ sen. tentiæ, totius hujus diei significationem nos do. ceant, necnon et eorum qui cum, animo ad laborem parali, toto die otiosi steterini, ad vineam accidi non sunt, et id respondere ausi fuerunt: • Nemo nos conduxit: nam si una cum corpore anima sata est, quomodo toto die steterunt otiosi? vel certe dicant nobis quid sit totus ille dies, variæque pro variis horis operariorum vocationes: an autem beati fuerint quos laudatus in parabola paterfamilias con duxit; et utrum alii essent conducti operarii, vel ab aliis patribusfamilias, vel ab eodem; et an es sent beati, vel non æque beati, pro rei dignitate haudquaquam mente consequi, vel sicut assequi mur, ita scriptis tradere valemus. Ego quidem et loca quæ sunt extra vineam pervestigo, in quibus operarji ab eo qui ad conducendos illos exiit, repe riuntur; et utrum animorum corporibus nondum immissorum idem ille sit qui et extra vineam locus mecum perpendo, et an vinea non res solum hujus vitæ, sed et quæ extra corpus sunt, significet, ubi opus suum facere operarios existimo; nec enim operariorum ad prædium patrisfamilias excolendum assumptorum animæ otiosæ sunt, postquam e cor pore migrarunt. Certe opus faciebat, postquam cor pore expeditus est, Samuel vaticinans; necnon et Jeremias pro populo orans ". Magno ergo stu dio vires in excolenda vinea, sive in hoc corpore constituti, sive extra illud peregrinantes contenda dem operati, non autem assumebantur in vineam, qui fideliter se excusabant dicentes • Quia nemo nos conduxit? Nos autem ausi fuimus talia quædam, et de multis Scripturis suspicionem accipientes, et d› præsenti quoque parabola, dicere, ut ostendamus quomodo tota die otiosi steterunt, propterea quod nul lus eos conduceret, qui circa horam undecimam sunt vocati. tota die otiosi, volentes quidem operari, non autem vocabantur in vineam, et quod fiducialiter se excu santes dixerunt: «Nemo nos conduxit., Si enim conseminata esset anima corpori, quomodo tota die steterunt otiosi? Aut dicant nobis, quæ sit illa dies tota, et in ea diverse, secundum diversas boras, ope rariorum vocationes? Utrum autem beati quidem qui secundum parabolam istam a patrefamilias sunt conducti erant autem et alii operatores qui conducebantur, sive ab aliis patribusfamilias, sive ab ipso, et sive non beati, aut non sic beati, supra nos est hoc intelligere digne, aut secundum quod intelligimus credere. Ego quæro et quæ extra vineam sunt, ubi et inveniuntur operarii ab eo qui exiit conducere eos. Et considera ne forte locus animarum est ante corpus, qui est extra vineam locus. Vinea autem non so lun hic in corpore est, sed etiam extra corpus ubi operantur operatores. Nec enim in otio sunt animæ operariorum a patrefamilias conductorum, cum a corpore sunt liberatæ. Et Samuel ergo extra corpus operabatur prophetans, et Jeremias orans pro populo: proptereaque contendimus, et operamur vineam, sive constituti in corpore, sive exeuntes a corpore, accepturi quod fuerit justum. Et nemo est, quantum ad parabolam istam, qui non est operatus opera vineæ, qui tamen transmissus fuit in eam. Neminem enim quasi qui minus fecerit opera, paterfamilias reprehendit, quanquam de mercede majore vel minore spe rata culpavit. Et forsitan locus qui extra vineain est, forum est, ubi erant stantes otiosi, magnam excu sationen habentes ad hoc ut digui efficiantur totius diei mercede, secundum quod excusaverunt seipsos * Matth. xs, 7. 7³] Reg. xxv¡¡II. "I Mac. xv, 14. Vide Origenem in Reg. cap. arcanam sententiam in hac totius diei ad horam «» usque undecimam cessatione illorum ac otio deli tescere opinor; prompto enim erant ad laborem animo, ac expedito, ad vineam autem excolendam non conducebantur qui confidenter sese excusabant dicentes Nemo nos conduxit.» Nos igitur tum variis Scripturis, tum et proposita hac parabola inducti, talia quædam proferre ausi fuimus, ut quonam pacto toto die otiosi steterint qui circa undecimam advocati sunt, quod a nemine conducerentur, declararemus. 35. Quibus autem minime arrident hæ sen. tentiæ, totius hujus diei significationem nos do. ceant, necnon et eorum qui cum, animo ad laborem parali, toto die otiosi steterini, ad vineam accidi non sunt, et id respondere ausi fuerunt: • Nemo nos conduxit: nam si una cum corpore anima sata est, quomodo toto die steterunt otiosi? vel certe dicant nobis quid sit totus ille dies, variæque pro variis horis operariorum vocationes: an autem beati fuerint quos laudatus in parabola paterfamilias con duxit; et utrum alii essent conducti operarii, vel ab aliis patribusfamilias, vel ab eodem; et an es sent beati, vel non æque beati, pro rei dignitate haudquaquam mente consequi, vel sicut assequi mur, ita scriptis tradere valemus. Ego quidem et loca quæ sunt extra vineam pervestigo, in quibus operarji ab eo qui ad conducendos illos exiit, repe riuntur; et utrum animorum corporibus nondum immissorum idem ille sit qui et extra vineam locus mecum perpendo, et an vinea non res solum hujus vitæ, sed et quæ extra corpus sunt, significet, ubi opus suum facere operarios existimo; nec enim operariorum ad prædium patrisfamilias excolendum assumptorum animæ otiosæ sunt, postquam e cor pore migrarunt. Certe opus faciebat, postquam cor pore expeditus est, Samuel vaticinans; necnon et Jeremias pro populo orans ". Magno ergo stu dio vires in excolenda vinea, sive in hoc corpore constituti, sive extra illud peregrinantes contenda dem operati, non autem assumebantur in vineam, qui fideliter se excusabant dicentes • Quia nemo nos conduxit? Nos autem ausi fuimus talia quædam, et de multis Scripturis suspicionem accipientes, et d› præsenti quoque parabola, dicere, ut ostendamus quomodo tota die otiosi steterunt, propterea quod nul lus eos conduceret, qui circa horam undecimam sunt vocati. tota die otiosi, volentes quidem operari, non autem vocabantur in vineam, et quod fiducialiter se excu santes dixerunt: «Nemo nos conduxit., Si enim conseminata esset anima corpori, quomodo tota die steterunt otiosi? Aut dicant nobis, quæ sit illa dies tota, et in ea diverse, secundum diversas boras, ope rariorum vocationes? Utrum autem beati quidem qui secundum parabolam istam a patrefamilias sunt conducti erant autem et alii operatores qui conducebantur, sive ab aliis patribusfamilias, sive ab ipso, et sive non beati, aut non sic beati, supra nos est hoc intelligere digne, aut secundum quod intelligimus credere. Ego quæro et quæ extra vineam sunt, ubi et inveniuntur operarii ab eo qui exiit conducere eos. Et considera ne forte locus animarum est ante corpus, qui est extra vineam locus. Vinea autem non so lun hic in corpore est, sed etiam extra corpus ubi operantur operatores. Nec enim in otio sunt animæ operariorum a patrefamilias conductorum, cum a corpore sunt liberatæ. Et Samuel ergo extra corpus operabatur prophetans, et Jeremias orans pro populo: proptereaque contendimus, et operamur vineam, sive constituti in corpore, sive exeuntes a corpore, accepturi quod fuerit justum. Et nemo est, quantum ad parabolam istam, qui non est operatus opera vineæ, qui tamen transmissus fuit in eam. Neminem enim quasi qui minus fecerit opera, paterfamilias reprehendit, quanquam de mercede majore vel minore spe rata culpavit. Et forsitan locus qui extra vineain est, forum est, ubi erant stantes otiosi, magnam excu sationen habentes ad hoc ut digui efficiantur totius diei mercede, secundum quod excusaverunt seipsos * Matth. xs, 7. 7³] Reg. xxv¡¡II. "I Mac. xv, 14. Vide Origenem in Reg. cap. 35. Quibus auten non placent dogmata ista, interpretentur nobis diem illam totam, et eos qui stabant 35. Quibus auten non placent dogmata ista, interpretentur nobis diem illam totam, et eos qui stabant
PG 13:1355μαθὼν δὲ ταῦτα ὁ Παῦλος, ὡς τὸν διδάσκαλον μιμούμενος ἀνέβαινε προθύμως «εἰς» τὰ «Ἱεροσόλυμα.» παθὼν δέ τι ἀνθρώπινον ὑπὸ τῶν διὰ τὴν πρὸς αὐτὸν ἀγάπην κλαιόντων καὶ κωλυόντων «αὐτὸν ἀναβαίνειν εἰς Ἱεροσόλυμα» εἶπε· «τί ποιεῖτε κλαίοντες καὶ συνθρύπτοντές μου τὴν καρδίαν; ἐγὼ γὰρ οὐ μόνον δεθῆναι εἰς Ἱεροσόλυμα γενόμενος ἑτοίμως ἔχω, ἀλλὰ καὶ ἀποθανεῖν ὑπὲρ τοῦ ὀνόματος τοῦ κυρίου μου Ἰησοῦ». ταῦτ’ οὖν κατανοοῦντες, ἔστιν ὅτε καὶ γινώσκοντες ἐπικειμένους ἐπιπόνους πειρασμούς, ὁμόσε αὐτοῖς [ἡμεῖς αὐτοὶ] κατὰ τὸ εὔλογον χωρήσωμεν, λαβόντες παράδειγμα τῶν τοιούτων προηγουμένως μὲν τὸν σωτῆρα, μετὰ δὲ τοῦτον καὶ τὸν ἀπόστολον αὐτοῦ. μὴ νομίσῃς δὲ ἐναντιοῦσθαι ταῦτα καὶ τὰ ἐπ’ αὐτοῖς ὑφ’ ἡμῶν εἰρημένα τῷ «ἐὰν διώκωσιν ὑμᾶς ἐκ τῆς πόλεως ταύτης, φεύγετε εἰς τὴν ἑτέραν» καὶ τοῖς ἑξῆς, καὶ τῷ τὸν Ἰησοῦν ἀκούσαντα «ὅτι Ἰωάννης παρεδόθη» εἰς φυλακὴν ἀνακεχωρηκέναι. φαμὲν γὰρ ὅτι οὔτε πάντοτε καθήκει ἐκκλίνειν τοὺς κινδύνους οὔτε ἀεὶ ὁμόσε χωρεῖν πρὸς αὐτούς·
μαθὼν δὲ ταῦτα ὁ Παῦλος, ὡς τὸν διδάσκαλον μιμούμενος ἀνέβαινε προθύμως «εἰς» τὰ «Ἱεροσόλυμα.» παθὼν δέ τι ἀνθρώπινον ὑπὸ τῶν διὰ τὴν πρὸς αὐτὸν ἀγάπην κλαιόντων καὶ κωλυόντων «αὐτὸν ἀναβαίνειν εἰς Ἱεροσόλυμα» εἶπε· «τί ποιεῖτε κλαίοντες καὶ συνθρύπτοντές μου τὴν καρδίαν; ἐγὼ γὰρ οὐ μόνον δεθῆναι εἰς Ἱεροσόλυμα γενόμενος ἑτοίμως ἔχω, ἀλλὰ καὶ ἀποθανεῖν ὑπὲρ τοῦ ὀνόματος τοῦ κυρίου μου Ἰησοῦ». ταῦτ’ οὖν κατανοοῦντες, ἔστιν ὅτε καὶ γινώσκοντες ἐπικειμένους ἐπιπόνους πειρασμούς, ὁμόσε αὐτοῖς [ἡμεῖς αὐτοὶ] κατὰ τὸ εὔλογον χωρήσωμεν, λαβόντες παράδειγμα τῶν τοιούτων προηγουμένως μὲν τὸν σωτῆρα, μετὰ δὲ τοῦτον καὶ τὸν ἀπόστολον αὐτοῦ. μὴ νομίσῃς δὲ ἐναντιοῦσθαι ταῦτα καὶ τὰ ἐπ’ αὐτοῖς ὑφ’ ἡμῶν εἰρημένα τῷ «ἐὰν διώκωσιν ὑμᾶς ἐκ τῆς πόλεως ταύτης, φεύγετε εἰς τὴν ἑτέραν» καὶ τοῖς ἑξῆς, καὶ τῷ τὸν Ἰησοῦν ἀκούσαντα «ὅτι Ἰωάννης παρεδόθη» εἰς φυλακὴν ἀνακεχωρηκέναι. φαμὲν γὰρ ὅτι οὔτε πάντοτε καθήκει ἐκκλίνειν τοὺς κινδύνους οὔτε ἀεὶ ὁμόσε χωρεῖν πρὸς αὐτούς· δένα γὰρ ὡς ἐκλιπέστερον τὸ ἔργον πεποιηκότα ὁ οἰ ο β κοδεσπότης ἐμέμψατο, εἰ καὶ ἐπὶ τὸ πλείονα καὶ μεί ζονα ἐλπίσαι μισθὸν ἐμέμψατο. Καὶ τάχα ὁ ἔξω τοῦ ἀμπελῶνος τόπος ἐστὶν ἡ ἀγορὰ, ἔνθα ἦσαν οἱ ἑστῶ τες ἀργοί. Μεγάλη δ' ἡ ἀπολογία πρὸς τὸ ἀξίους απ τοὺς γενέσθαι τοῦ τῆς ὅλης ἡμέρας μισθοῦ ταῖς εἰ ποῦσι λέλεκται, ὅτι, ο Οὐδεὶς ἡμᾶς ἐμισθώσατο κ διόπερ αὐτοὺς ἐμισθώσατο, καὶ, ἵν' οὕτως εἴπω, ἀπο δέδωκεν αὐτοῖς μισθὸν τοῦ μακροθύμως ἑστηκέναι ὅλην τὴν ἡμέραν, καὶ περιμένειν μέχρι ἑσπέρας τὸν μισθωσόμενον. Μετὰ ταῦτα οψίας γενομένης, τους ἐστι τῆς συντελείας τῆς τοῦ αἰῶνος, καὶ τῆς κατά τὴν παραβολὴν ἡμέρας, λέγει τῷ ἐπιτρόπῳ ἑαυτοῦ ὁ Κύριος, εἴτε τινι ἀγγέλων τῷ ἐπὶ τῶν μισθών, είτε καὶ ἑνὶ ἐκ πολλῶν ἐπιτροπευσάντων ἐπιτρόπων· καθό λέλεκται ὑπὸ ἐπιτρόπους καὶ οἰκονόμους εἶναι τὸν κληρονόμον παρὰ τὸν χρόνον δν νήπιός ἐστι. Κατὰ τὸ πρόσταγμα τοίνυν τοῦ οἰκοδεσπότου καλοῦνται οἱ ἐργάται ὑπὸ τοῦ ἐπιτρόπου, ἵνα ὁ μισθὸς τοῖς ἐσχά τοις πρώτοις δοθῇ· οἱ γὰρ πρότεροι έργάται ο μαρ τυρηθέντες διὰ τῆς πίστεως οὐκ ἐκομίσαντο τὴν ἐπαγγελίαν, τοῦ Θεοῦ περὶ ἡμῶν κρείττόν τι προ βλεψαμένου» τῶν ἐν τῇ ἐνδεκάτῃ ὥρᾳ κεκλημένων, ἵνα μὴ χωρὶς ἡμῶν τελειωθῶσι.» Καὶ ἐλεήθημεν γε ἐπὶ τῷ ὅλην τὴν ἡμέραν στῆναι, καὶ βεβουλῆσθαι ἥκειν ἡμῖν τὸν μισθωσόμενον, ἡργηκέναι δὲ, μετὰ ἀπολογίας ἠξιῶσθαι τοῦ ἔργου, καὶ ἐλεηθέντες πρῶτοι τὸν μισθὸν ἀπολήψεσθαι προσδοκῶμεν οἱ Χρι στοῦ γνώριμοι· εἶτ᾽ ἐπαναβαίνων δώσει τὸν μισθὸν τοῖς πρὸ ἡμῶν ἐργασαμένοις, εἶτα τοῖς πρὸ ἐκείνων, καὶ οὕτως μέχρι τῶν πρώτων. Ἰδὼν δέ τις τὸν τόπον Ενθα διέτριβε Σαμουὴλ, καὶ ἀκολούθως σκοπήσεις περὶ τῶν τῆς ἐνδεκάτης κληθέντων ἐργατών, έψεται τίνα τρόπον ἐβάστασαν το βάρος καὶ τὸν καύσωνα τῆς ἡμέρας πρότεροι· οἱ δὲ τὴν ἐνδεκάτην κληθέντες ὡς ἐκεῖνοι μὲν οὐκ ἐβάστασαν τὸ βάρος τῆς ἡμέρας καὶ τὸν καύσωνα, ἐβάστασαν δὲ τὸ βάρος τοῦ ἑστη κέναι ἀργοί. Πρὸ τῆς ἐφ' ἡμᾶς οὖν παρουσίας τοῦ δεσπότου, ὃς εἶπεν ἡμῖν·· Δεῦτε πρὸς μὲ, πάντες οἱ κοπιῶντες καὶ πεφορτισμένοι, κἀγὼ ἀναπαύσω ὑμᾶς· ο (φορτίον γὰρ ἦν ἡ ἀργία, καὶ τὸ μὴ ἀξίου, το δένα γὰρ ὡς ἐκλιπέστερον τὸ ἔργον πεποιηκότα ὁ οἰ ο β κοδεσπότης ἐμέμψατο, εἰ καὶ ἐπὶ τὸ πλείονα καὶ μεί ζονα ἐλπίσαι μισθὸν ἐμέμψατο. Καὶ τάχα ὁ ἔξω τοῦ ἀμπελῶνος τόπος ἐστὶν ἡ ἀγορὰ, ἔνθα ἦσαν οἱ ἑστῶ τες ἀργοί. Μεγάλη δ' ἡ ἀπολογία πρὸς τὸ ἀξίους απ τοὺς γενέσθαι τοῦ τῆς ὅλης ἡμέρας μισθοῦ ταῖς εἰ ποῦσι λέλεκται, ὅτι, ο Οὐδεὶς ἡμᾶς ἐμισθώσατο κ διόπερ αὐτοὺς ἐμισθώσατο, καὶ, ἵν' οὕτως εἴπω, ἀπο δέδωκεν αὐτοῖς μισθὸν τοῦ μακροθύμως ἑστηκέναι ὅλην τὴν ἡμέραν, καὶ περιμένειν μέχρι ἑσπέρας τὸν μισθωσόμενον. Μετὰ ταῦτα οψίας γενομένης, τους ἐστι τῆς συντελείας τῆς τοῦ αἰῶνος, καὶ τῆς κατά τὴν παραβολὴν ἡμέρας, λέγει τῷ ἐπιτρόπῳ ἑαυτοῦ ὁ Κύριος, εἴτε τινι ἀγγέλων τῷ ἐπὶ τῶν μισθών, είτε καὶ ἑνὶ ἐκ πολλῶν ἐπιτροπευσάντων ἐπιτρόπων· καθό λέλεκται ὑπὸ ἐπιτρόπους καὶ οἰκονόμους εἶναι τὸν κληρονόμον παρὰ τὸν χρόνον δν νήπιός ἐστι. Κατὰ τὸ πρόσταγμα τοίνυν τοῦ οἰκοδεσπότου καλοῦνται οἱ ἐργάται ὑπὸ τοῦ ἐπιτρόπου, ἵνα ὁ μισθὸς τοῖς ἐσχά τοις πρώτοις δοθῇ· οἱ γὰρ πρότεροι έργάται ο μαρ τυρηθέντες διὰ τῆς πίστεως οὐκ ἐκομίσαντο τὴν ἐπαγγελίαν, τοῦ Θεοῦ περὶ ἡμῶν κρείττόν τι προ βλεψαμένου» τῶν ἐν τῇ ἐνδεκάτῃ ὥρᾳ κεκλημένων, ἵνα μὴ χωρὶς ἡμῶν τελειωθῶσι.» Καὶ ἐλεήθημεν γε ἐπὶ τῷ ὅλην τὴν ἡμέραν στῆναι, καὶ βεβουλῆσθαι ἥκειν ἡμῖν τὸν μισθωσόμενον, ἡργηκέναι δὲ, μετὰ ἀπολογίας ἠξιῶσθαι τοῦ ἔργου, καὶ ἐλεηθέντες πρῶτοι τὸν μισθὸν ἀπολήψεσθαι προσδοκῶμεν οἱ Χρι στοῦ γνώριμοι· εἶτ᾽ ἐπαναβαίνων δώσει τὸν μισθὸν τοῖς πρὸ ἡμῶν ἐργασαμένοις, εἶτα τοῖς πρὸ ἐκείνων, καὶ οὕτως μέχρι τῶν πρώτων. Ἰδὼν δέ τις τὸν τόπον Ενθα διέτριβε Σαμουὴλ, καὶ ἀκολούθως σκοπήσεις περὶ τῶν τῆς ἐνδεκάτης κληθέντων ἐργατών, έψεται τίνα τρόπον ἐβάστασαν το βάρος καὶ τὸν καύσωνα τῆς ἡμέρας πρότεροι· οἱ δὲ τὴν ἐνδεκάτην κληθέντες ὡς ἐκεῖνοι μὲν οὐκ ἐβάστασαν τὸ βάρος τῆς ἡμέρας καὶ τὸν καύσωνα, ἐβάστασαν δὲ τὸ βάρος τοῦ ἑστη κέναι ἀργοί. Πρὸ τῆς ἐφ' ἡμᾶς οὖν παρουσίας τοῦ δεσπότου, ὃς εἶπεν ἡμῖν·· Δεῦτε πρὸς μὲ, πάντες οἱ κοπιῶντες καὶ πεφορτισμένοι, κἀγὼ ἀναπαύσω ὑμᾶς· ο (φορτίον γὰρ ἦν ἡ ἀργία, καὶ τὸ μὴ ἀξίου, το mus, mercede olim æqua donandi; nemo sane in vinea excolenda operam minime positurus, ex pa. rabolæ sententia, in eam mittitur; nemini enim im perfectum opus crimini dedit paterfamilias, licet ipsius fortasse majoris minorisve mercedis spem reprehenderit. Ac ille fortasse extra vineam locus, forum est in quo versabantur qui otiosi stabant. Et Sane qui dixerunt *: • Nemo nos conduxit, op tima usi sunt excusatione, ut digni 70% essent qui bus totius diei merces penderetur; quamobrem eos conduxit, et, ut ita dicam, mercedemn illis refudit, pro co quod toto die patienter steterint, et ad ve speram usque conductorem exspectaverint. Deinde vero cum appetiisset vespera, hoc est, sæculi et commemorati in parabola diei consummatio, procu ratori suo ait Dominus, sive alicui ex angelis mer cedum dispensationi præfecto, sive uni cuipiam de multis dispensationis curam gerentibus procurato ribus, quemadmodum sub tutoribus et actoribus esse dicitur hæres, quandiu parvulus est 76. Ex pa trisfamilias igitur mandato operarios accersit pro curator, ut postremo loco primis merces erogetur primi quippe operarii ‹ testimonio fidei probati non acceperunt repromissionem, Deo pro nobis, qui hora undecima vocati sumus, ‹ melius aliquid pro vidente, ut non sine nobis consummarentur”, Et quod toto die steterimus, et conductorem ad nos venire optaverimus, et otiosi fuerimus, et data ex cusatione digni habiti simus quibus opus facien dum traderetur, propterea misericordiam commo vimus, qua commota, mercedem priore loco nos Christi discipulos adepturos speramus: tum deinde progressione facta, mercedem iis largietur qui opus ante nos fecerint, atque eis postmodum qui illos præcesserint, et sic donec ad primos pervenerit. Si quis autem locum in quo commorabatur Samuel, perspectum habuerit, et ea deinde quæ ad accersitos undecima hora operarios pertinent, his consequen ter perpenderit; tum demum videbit ille quo pacto pondus diei et æstum toleraverunt primi: at qui circa undecimam accersiti sunt, non sicut illi qui dicentes: «Nemo nos conduxit. Propter quod et paterfamilias libenter conduxit eos, et, ut ita dicam, reddidit eis mercedem pro eo quod magnanimiter tota die steterunt, et exspectaverunt usque ad vespe ram conductorem. Post vespere facto, id est, sæculi consummatione et diei illius quæ in parabola ista re fertur, dicit Dominus vineæ procuratori suo, sive alicui angelo, qui super mercedes tribuendas positus est, sive alicui ex multis procuratoribus procuratori, secundum quod scriptum est sub curatoribus et actori bus esse hæredem in tempore quo parvulus est. Secundum præceptum ergo patrisfamilias vocantur ope ratores a procuratore, ut merces novissimis detur in primis. Primi enim operarii testimonium habentes per fidem, non acceperunt Dei promissionem, pro nobis melius aliquid prospiciente patrefamilias, qui vocati sumus undecima hora, ut non sine nobis perficiantur. Ei misericordiam consecuti sumus, pro co quod tota die stetimus, et voluimus conductorem nobis venire. Otiati autem fuimus et cum excusa tione ad opus assumpti, et misericordiam consecuti, primi mercedem speramus accipere, qui noti sumus Christi. Post nos autem dabit mercedem eis qui ante nos operati sunt, et sic etiam eis.qui fuerunt ante illos, sic usque ad primos. Videns autem quis locum illum ubi commorabatur Samuel, et qui consequen ter consideravit de eis, qui ante undecimam horam sunt conducti, videbit quomodo portaverunt primi pondus diei et æstum, nos autem qui undecima sumus vocati, sicut illi quidein, non portavimus pondus diei et æstum: portavimus autem pondus, eo quod stetimus otiosi antequam paterfamilias veniret ad nos, qui dixit nobis:. Venite ad me omnes qui laboratis, et onerati estis. Onus enim erat otiositas ipsa, et quod non judicabantur interim ad opera vineæ digni. Estum autem portaverunt, qui ante unde cimam erant vocati, unusquisque secundum æstimationem vocationis. Non autem scientes patrisfamilias vs Matth. xx, 7. Gal. 1, mus, mercede olim æqua donandi; nemo sane in vinea excolenda operam minime positurus, ex pa. rabolæ sententia, in eam mittitur; nemini enim im perfectum opus crimini dedit paterfamilias, licet ipsius fortasse majoris minorisve mercedis spem reprehenderit. Ac ille fortasse extra vineam locus, forum est in quo versabantur qui otiosi stabant. Et Sane qui dixerunt *: • Nemo nos conduxit, op tima usi sunt excusatione, ut digni 70% essent qui bus totius diei merces penderetur; quamobrem eos conduxit, et, ut ita dicam, mercedemn illis refudit, pro co quod toto die patienter steterint, et ad ve speram usque conductorem exspectaverint. Deinde vero cum appetiisset vespera, hoc est, sæculi et commemorati in parabola diei consummatio, procu ratori suo ait Dominus, sive alicui ex angelis mer cedum dispensationi præfecto, sive uni cuipiam de multis dispensationis curam gerentibus procurato ribus, quemadmodum sub tutoribus et actoribus esse dicitur hæres, quandiu parvulus est 76. Ex pa trisfamilias igitur mandato operarios accersit pro curator, ut postremo loco primis merces erogetur primi quippe operarii ‹ testimonio fidei probati non acceperunt repromissionem, Deo pro nobis, qui hora undecima vocati sumus, ‹ melius aliquid pro vidente, ut non sine nobis consummarentur”, Et quod toto die steterimus, et conductorem ad nos venire optaverimus, et otiosi fuerimus, et data ex cusatione digni habiti simus quibus opus facien dum traderetur, propterea misericordiam commo vimus, qua commota, mercedem priore loco nos Christi discipulos adepturos speramus: tum deinde progressione facta, mercedem iis largietur qui opus ante nos fecerint, atque eis postmodum qui illos præcesserint, et sic donec ad primos pervenerit. Si quis autem locum in quo commorabatur Samuel, perspectum habuerit, et ea deinde quæ ad accersitos undecima hora operarios pertinent, his consequen ter perpenderit; tum demum videbit ille quo pacto pondus diei et æstum toleraverunt primi: at qui circa undecimam accersiti sunt, non sicut illi qui dicentes: «Nemo nos conduxit. Propter quod et paterfamilias libenter conduxit eos, et, ut ita dicam, reddidit eis mercedem pro eo quod magnanimiter tota die steterunt, et exspectaverunt usque ad vespe ram conductorem. Post vespere facto, id est, sæculi consummatione et diei illius quæ in parabola ista re fertur, dicit Dominus vineæ procuratori suo, sive alicui angelo, qui super mercedes tribuendas positus est, sive alicui ex multis procuratoribus procuratori, secundum quod scriptum est sub curatoribus et actori bus esse hæredem in tempore quo parvulus est. Secundum præceptum ergo patrisfamilias vocantur ope ratores a procuratore, ut merces novissimis detur in primis. Primi enim operarii testimonium habentes per fidem, non acceperunt Dei promissionem, pro nobis melius aliquid prospiciente patrefamilias, qui vocati sumus undecima hora, ut non sine nobis perficiantur. Ei misericordiam consecuti sumus, pro co quod tota die stetimus, et voluimus conductorem nobis venire. Otiati autem fuimus et cum excusa tione ad opus assumpti, et misericordiam consecuti, primi mercedem speramus accipere, qui noti sumus Christi. Post nos autem dabit mercedem eis qui ante nos operati sunt, et sic etiam eis.qui fuerunt ante illos, sic usque ad primos. Videns autem quis locum illum ubi commorabatur Samuel, et qui consequen ter consideravit de eis, qui ante undecimam horam sunt conducti, videbit quomodo portaverunt primi pondus diei et æstum, nos autem qui undecima sumus vocati, sicut illi quidein, non portavimus pondus diei et æstum: portavimus autem pondus, eo quod stetimus otiosi antequam paterfamilias veniret ad nos, qui dixit nobis:. Venite ad me omnes qui laboratis, et onerati estis. Onus enim erat otiositas ipsa, et quod non judicabantur interim ad opera vineæ digni. Estum autem portaverunt, qui ante unde cimam erant vocati, unusquisque secundum æstimationem vocationis. Non autem scientes patrisfamilias vs Matth. xx, 7. Gal. 1, 2. 17 Hebr. x1, 39, 40. 2. 17 Hebr. x1, 39, 40.
PG 13:1356σοφοῦ δέ τινος ἐν Χριστῷ χρεία εἰς τὸ δοκιμάζειν, ποῖος μὲν ἀπαιτεῖ καιρὸς ἀναχώρησιν, ποῖος δὲ τὴν εἰς τὸν ἀγῶνα προθυμίαν χωρὶς ἀναχωρήσεως καὶ πολλῷ πλέον χωρὶς φυγῆς. καὶ ταῦτα μὲν κατὰ τὸ βούλημα τῆς ἐκκειμένης γραφῆς λελέχθω εἰς προτροπὴν τὴν περὶ τοῦ [ποτε] καὶ θανάτου κινδύνων καταφρονεῖν. Ἑξῆς δὲ παρατηρητέον ὅτι «μέλλων ὁ Ἰησοῦς ἀναβαίνειν εἰς Ἱεροσόλυμα,» εἴπερ «παρέλαβε τοὺς δώδεκα κατ’ ἰδίαν,» εἷς δὲ τῶν «δώδεκα» ἔτι ὁ Ἰούδας ἦν, καὶ τὸν Ἰούδαν «παρέλαβε κατ’ ἰδίαν·» ἔτι γὰρ [εἰκὸς] ἄξιος ἦν τοῦ μετὰ τῶν λοιπῶν ἕνδεκα παραλαμβάνεσθαι «κατ’ ἰδίαν.» καὶ ὅτε «ἐν τῇ ὁδῷ εἶπεν αὐτοῖς» τὸ «ἰδοὺ ἀναβαίνομεν εἰς Ἱεροσόλυμα» καὶ τὰ ἑξῆς, δηλονότι καὶ τοῦτον ἔκρινεν ἕνα εἶναι τῶν ἀκουόντων ἃ πείσεται ὁ διδάσκαλος, οὐκ ἀπογινώσκων ὅτι ἔτι Ἰούδας ἠγνόει ἃ ποιήσει, ὡς ἕκαστος ἡμῶν [καὶ γὰρ πᾶσιν ἡμῖν λέλεκται· «μὴ καυχῶ τὰ εἰς αὔριον, οὐ γὰρ οἶδας τί τέξεται ἡ ἐπιοῦσα»]· οὔπω γὰρ [οἶμαι] βεβλήκει ὁ διάβολος «εἰς τὴν καρδίαν Ἰούδα Σίμωνος Ἰσκαριώτου, ἵνα παραδῷ» τὸν Ἰησοῦν.
μαθὼν δὲ ταῦτα ὁ Παῦλος, ὡς τὸν διδάσκαλον μιμούμενος ἀνέβαινε προθύμως «εἰς» τὰ «Ἱεροσόλυμα.» παθὼν δέ τι ἀνθρώπινον ὑπὸ τῶν διὰ τὴν πρὸς αὐτὸν ἀγάπην κλαιόντων καὶ κωλυόντων «αὐτὸν ἀναβαίνειν εἰς Ἱεροσόλυμα» εἶπε· «τί ποιεῖτε κλαίοντες καὶ συνθρύπτοντές μου τὴν καρδίαν; ἐγὼ γὰρ οὐ μόνον δεθῆναι εἰς Ἱεροσόλυμα γενόμενος ἑτοίμως ἔχω, ἀλλὰ καὶ ἀποθανεῖν ὑπὲρ τοῦ ὀνόματος τοῦ κυρίου μου Ἰησοῦ». ταῦτ’ οὖν κατανοοῦντες, ἔστιν ὅτε καὶ γινώσκοντες ἐπικειμένους ἐπιπόνους πειρασμούς, ὁμόσε αὐτοῖς [ἡμεῖς αὐτοὶ] κατὰ τὸ εὔλογον χωρήσωμεν, λαβόντες παράδειγμα τῶν τοιούτων προηγουμένως μὲν τὸν σωτῆρα, μετὰ δὲ τοῦτον καὶ τὸν ἀπόστολον αὐτοῦ. μὴ νομίσῃς δὲ ἐναντιοῦσθαι ταῦτα καὶ τὰ ἐπ’ αὐτοῖς ὑφ’ ἡμῶν εἰρημένα τῷ «ἐὰν διώκωσιν ὑμᾶς ἐκ τῆς πόλεως ταύτης, φεύγετε εἰς τὴν ἑτέραν» καὶ τοῖς ἑξῆς, καὶ τῷ τὸν Ἰησοῦν ἀκούσαντα «ὅτι Ἰωάννης παρεδόθη» εἰς φυλακὴν ἀνακεχωρηκέναι. φαμὲν γὰρ ὅτι οὔτε πάντοτε καθήκει ἐκκλίνειν τοὺς κινδύνους οὔτε ἀεὶ ὁμόσε χωρεῖν πρὸς αὐτούς· δένα γὰρ ὡς ἐκλιπέστερον τὸ ἔργον πεποιηκότα ὁ οἰ ο β κοδεσπότης ἐμέμψατο, εἰ καὶ ἐπὶ τὸ πλείονα καὶ μεί ζονα ἐλπίσαι μισθὸν ἐμέμψατο. Καὶ τάχα ὁ ἔξω τοῦ ἀμπελῶνος τόπος ἐστὶν ἡ ἀγορὰ, ἔνθα ἦσαν οἱ ἑστῶ τες ἀργοί. Μεγάλη δ' ἡ ἀπολογία πρὸς τὸ ἀξίους απ τοὺς γενέσθαι τοῦ τῆς ὅλης ἡμέρας μισθοῦ ταῖς εἰ ποῦσι λέλεκται, ὅτι, ο Οὐδεὶς ἡμᾶς ἐμισθώσατο κ διόπερ αὐτοὺς ἐμισθώσατο, καὶ, ἵν' οὕτως εἴπω, ἀπο δέδωκεν αὐτοῖς μισθὸν τοῦ μακροθύμως ἑστηκέναι ὅλην τὴν ἡμέραν, καὶ περιμένειν μέχρι ἑσπέρας τὸν μισθωσόμενον. Μετὰ ταῦτα οψίας γενομένης, τους ἐστι τῆς συντελείας τῆς τοῦ αἰῶνος, καὶ τῆς κατά τὴν παραβολὴν ἡμέρας, λέγει τῷ ἐπιτρόπῳ ἑαυτοῦ ὁ Κύριος, εἴτε τινι ἀγγέλων τῷ ἐπὶ τῶν μισθών, είτε καὶ ἑνὶ ἐκ πολλῶν ἐπιτροπευσάντων ἐπιτρόπων· καθό λέλεκται ὑπὸ ἐπιτρόπους καὶ οἰκονόμους εἶναι τὸν κληρονόμον παρὰ τὸν χρόνον δν νήπιός ἐστι. Κατὰ τὸ πρόσταγμα τοίνυν τοῦ οἰκοδεσπότου καλοῦνται οἱ ἐργάται ὑπὸ τοῦ ἐπιτρόπου, ἵνα ὁ μισθὸς τοῖς ἐσχά τοις πρώτοις δοθῇ· οἱ γὰρ πρότεροι έργάται ο μαρ τυρηθέντες διὰ τῆς πίστεως οὐκ ἐκομίσαντο τὴν ἐπαγγελίαν, τοῦ Θεοῦ περὶ ἡμῶν κρείττόν τι προ βλεψαμένου» τῶν ἐν τῇ ἐνδεκάτῃ ὥρᾳ κεκλημένων, ἵνα μὴ χωρὶς ἡμῶν τελειωθῶσι.» Καὶ ἐλεήθημεν γε ἐπὶ τῷ ὅλην τὴν ἡμέραν στῆναι, καὶ βεβουλῆσθαι ἥκειν ἡμῖν τὸν μισθωσόμενον, ἡργηκέναι δὲ, μετὰ ἀπολογίας ἠξιῶσθαι τοῦ ἔργου, καὶ ἐλεηθέντες πρῶτοι τὸν μισθὸν ἀπολήψεσθαι προσδοκῶμεν οἱ Χρι στοῦ γνώριμοι· εἶτ᾽ ἐπαναβαίνων δώσει τὸν μισθὸν τοῖς πρὸ ἡμῶν ἐργασαμένοις, εἶτα τοῖς πρὸ ἐκείνων, καὶ οὕτως μέχρι τῶν πρώτων. Ἰδὼν δέ τις τὸν τόπον Ενθα διέτριβε Σαμουὴλ, καὶ ἀκολούθως σκοπήσεις περὶ τῶν τῆς ἐνδεκάτης κληθέντων ἐργατών, έψεται τίνα τρόπον ἐβάστασαν το βάρος καὶ τὸν καύσωνα τῆς ἡμέρας πρότεροι· οἱ δὲ τὴν ἐνδεκάτην κληθέντες ὡς ἐκεῖνοι μὲν οὐκ ἐβάστασαν τὸ βάρος τῆς ἡμέρας καὶ τὸν καύσωνα, ἐβάστασαν δὲ τὸ βάρος τοῦ ἑστη κέναι ἀργοί. Πρὸ τῆς ἐφ' ἡμᾶς οὖν παρουσίας τοῦ δεσπότου, ὃς εἶπεν ἡμῖν·· Δεῦτε πρὸς μὲ, πάντες οἱ κοπιῶντες καὶ πεφορτισμένοι, κἀγὼ ἀναπαύσω ὑμᾶς· ο (φορτίον γὰρ ἦν ἡ ἀργία, καὶ τὸ μὴ ἀξίου, το δένα γὰρ ὡς ἐκλιπέστερον τὸ ἔργον πεποιηκότα ὁ οἰ ο β κοδεσπότης ἐμέμψατο, εἰ καὶ ἐπὶ τὸ πλείονα καὶ μεί ζονα ἐλπίσαι μισθὸν ἐμέμψατο. Καὶ τάχα ὁ ἔξω τοῦ ἀμπελῶνος τόπος ἐστὶν ἡ ἀγορὰ, ἔνθα ἦσαν οἱ ἑστῶ τες ἀργοί. Μεγάλη δ' ἡ ἀπολογία πρὸς τὸ ἀξίους απ τοὺς γενέσθαι τοῦ τῆς ὅλης ἡμέρας μισθοῦ ταῖς εἰ ποῦσι λέλεκται, ὅτι, ο Οὐδεὶς ἡμᾶς ἐμισθώσατο κ διόπερ αὐτοὺς ἐμισθώσατο, καὶ, ἵν' οὕτως εἴπω, ἀπο δέδωκεν αὐτοῖς μισθὸν τοῦ μακροθύμως ἑστηκέναι ὅλην τὴν ἡμέραν, καὶ περιμένειν μέχρι ἑσπέρας τὸν μισθωσόμενον. Μετὰ ταῦτα οψίας γενομένης, τους ἐστι τῆς συντελείας τῆς τοῦ αἰῶνος, καὶ τῆς κατά τὴν παραβολὴν ἡμέρας, λέγει τῷ ἐπιτρόπῳ ἑαυτοῦ ὁ Κύριος, εἴτε τινι ἀγγέλων τῷ ἐπὶ τῶν μισθών, είτε καὶ ἑνὶ ἐκ πολλῶν ἐπιτροπευσάντων ἐπιτρόπων· καθό λέλεκται ὑπὸ ἐπιτρόπους καὶ οἰκονόμους εἶναι τὸν κληρονόμον παρὰ τὸν χρόνον δν νήπιός ἐστι. Κατὰ τὸ πρόσταγμα τοίνυν τοῦ οἰκοδεσπότου καλοῦνται οἱ ἐργάται ὑπὸ τοῦ ἐπιτρόπου, ἵνα ὁ μισθὸς τοῖς ἐσχά τοις πρώτοις δοθῇ· οἱ γὰρ πρότεροι έργάται ο μαρ τυρηθέντες διὰ τῆς πίστεως οὐκ ἐκομίσαντο τὴν ἐπαγγελίαν, τοῦ Θεοῦ περὶ ἡμῶν κρείττόν τι προ βλεψαμένου» τῶν ἐν τῇ ἐνδεκάτῃ ὥρᾳ κεκλημένων, ἵνα μὴ χωρὶς ἡμῶν τελειωθῶσι.» Καὶ ἐλεήθημεν γε ἐπὶ τῷ ὅλην τὴν ἡμέραν στῆναι, καὶ βεβουλῆσθαι ἥκειν ἡμῖν τὸν μισθωσόμενον, ἡργηκέναι δὲ, μετὰ ἀπολογίας ἠξιῶσθαι τοῦ ἔργου, καὶ ἐλεηθέντες πρῶτοι τὸν μισθὸν ἀπολήψεσθαι προσδοκῶμεν οἱ Χρι στοῦ γνώριμοι· εἶτ᾽ ἐπαναβαίνων δώσει τὸν μισθὸν τοῖς πρὸ ἡμῶν ἐργασαμένοις, εἶτα τοῖς πρὸ ἐκείνων, καὶ οὕτως μέχρι τῶν πρώτων. Ἰδὼν δέ τις τὸν τόπον Ενθα διέτριβε Σαμουὴλ, καὶ ἀκολούθως σκοπήσεις περὶ τῶν τῆς ἐνδεκάτης κληθέντων ἐργατών, έψεται τίνα τρόπον ἐβάστασαν το βάρος καὶ τὸν καύσωνα τῆς ἡμέρας πρότεροι· οἱ δὲ τὴν ἐνδεκάτην κληθέντες ὡς ἐκεῖνοι μὲν οὐκ ἐβάστασαν τὸ βάρος τῆς ἡμέρας καὶ τὸν καύσωνα, ἐβάστασαν δὲ τὸ βάρος τοῦ ἑστη κέναι ἀργοί. Πρὸ τῆς ἐφ' ἡμᾶς οὖν παρουσίας τοῦ δεσπότου, ὃς εἶπεν ἡμῖν·· Δεῦτε πρὸς μὲ, πάντες οἱ κοπιῶντες καὶ πεφορτισμένοι, κἀγὼ ἀναπαύσω ὑμᾶς· ο (φορτίον γὰρ ἦν ἡ ἀργία, καὶ τὸ μὴ ἀξίου, το mus, mercede olim æqua donandi; nemo sane in vinea excolenda operam minime positurus, ex pa. rabolæ sententia, in eam mittitur; nemini enim im perfectum opus crimini dedit paterfamilias, licet ipsius fortasse majoris minorisve mercedis spem reprehenderit. Ac ille fortasse extra vineam locus, forum est in quo versabantur qui otiosi stabant. Et Sane qui dixerunt *: • Nemo nos conduxit, op tima usi sunt excusatione, ut digni 70% essent qui bus totius diei merces penderetur; quamobrem eos conduxit, et, ut ita dicam, mercedemn illis refudit, pro co quod toto die patienter steterint, et ad ve speram usque conductorem exspectaverint. Deinde vero cum appetiisset vespera, hoc est, sæculi et commemorati in parabola diei consummatio, procu ratori suo ait Dominus, sive alicui ex angelis mer cedum dispensationi præfecto, sive uni cuipiam de multis dispensationis curam gerentibus procurato ribus, quemadmodum sub tutoribus et actoribus esse dicitur hæres, quandiu parvulus est 76. Ex pa trisfamilias igitur mandato operarios accersit pro curator, ut postremo loco primis merces erogetur primi quippe operarii ‹ testimonio fidei probati non acceperunt repromissionem, Deo pro nobis, qui hora undecima vocati sumus, ‹ melius aliquid pro vidente, ut non sine nobis consummarentur”, Et quod toto die steterimus, et conductorem ad nos venire optaverimus, et otiosi fuerimus, et data ex cusatione digni habiti simus quibus opus facien dum traderetur, propterea misericordiam commo vimus, qua commota, mercedem priore loco nos Christi discipulos adepturos speramus: tum deinde progressione facta, mercedem iis largietur qui opus ante nos fecerint, atque eis postmodum qui illos præcesserint, et sic donec ad primos pervenerit. Si quis autem locum in quo commorabatur Samuel, perspectum habuerit, et ea deinde quæ ad accersitos undecima hora operarios pertinent, his consequen ter perpenderit; tum demum videbit ille quo pacto pondus diei et æstum toleraverunt primi: at qui circa undecimam accersiti sunt, non sicut illi qui dicentes: «Nemo nos conduxit. Propter quod et paterfamilias libenter conduxit eos, et, ut ita dicam, reddidit eis mercedem pro eo quod magnanimiter tota die steterunt, et exspectaverunt usque ad vespe ram conductorem. Post vespere facto, id est, sæculi consummatione et diei illius quæ in parabola ista re fertur, dicit Dominus vineæ procuratori suo, sive alicui angelo, qui super mercedes tribuendas positus est, sive alicui ex multis procuratoribus procuratori, secundum quod scriptum est sub curatoribus et actori bus esse hæredem in tempore quo parvulus est. Secundum præceptum ergo patrisfamilias vocantur ope ratores a procuratore, ut merces novissimis detur in primis. Primi enim operarii testimonium habentes per fidem, non acceperunt Dei promissionem, pro nobis melius aliquid prospiciente patrefamilias, qui vocati sumus undecima hora, ut non sine nobis perficiantur. Ei misericordiam consecuti sumus, pro co quod tota die stetimus, et voluimus conductorem nobis venire. Otiati autem fuimus et cum excusa tione ad opus assumpti, et misericordiam consecuti, primi mercedem speramus accipere, qui noti sumus Christi. Post nos autem dabit mercedem eis qui ante nos operati sunt, et sic etiam eis.qui fuerunt ante illos, sic usque ad primos. Videns autem quis locum illum ubi commorabatur Samuel, et qui consequen ter consideravit de eis, qui ante undecimam horam sunt conducti, videbit quomodo portaverunt primi pondus diei et æstum, nos autem qui undecima sumus vocati, sicut illi quidein, non portavimus pondus diei et æstum: portavimus autem pondus, eo quod stetimus otiosi antequam paterfamilias veniret ad nos, qui dixit nobis:. Venite ad me omnes qui laboratis, et onerati estis. Onus enim erat otiositas ipsa, et quod non judicabantur interim ad opera vineæ digni. Estum autem portaverunt, qui ante unde cimam erant vocati, unusquisque secundum æstimationem vocationis. Non autem scientes patrisfamilias vs Matth. xx, 7. Gal. 1, mus, mercede olim æqua donandi; nemo sane in vinea excolenda operam minime positurus, ex pa. rabolæ sententia, in eam mittitur; nemini enim im perfectum opus crimini dedit paterfamilias, licet ipsius fortasse majoris minorisve mercedis spem reprehenderit. Ac ille fortasse extra vineam locus, forum est in quo versabantur qui otiosi stabant. Et Sane qui dixerunt *: • Nemo nos conduxit, op tima usi sunt excusatione, ut digni 70% essent qui bus totius diei merces penderetur; quamobrem eos conduxit, et, ut ita dicam, mercedemn illis refudit, pro co quod toto die patienter steterint, et ad ve speram usque conductorem exspectaverint. Deinde vero cum appetiisset vespera, hoc est, sæculi et commemorati in parabola diei consummatio, procu ratori suo ait Dominus, sive alicui ex angelis mer cedum dispensationi præfecto, sive uni cuipiam de multis dispensationis curam gerentibus procurato ribus, quemadmodum sub tutoribus et actoribus esse dicitur hæres, quandiu parvulus est 76. Ex pa trisfamilias igitur mandato operarios accersit pro curator, ut postremo loco primis merces erogetur primi quippe operarii ‹ testimonio fidei probati non acceperunt repromissionem, Deo pro nobis, qui hora undecima vocati sumus, ‹ melius aliquid pro vidente, ut non sine nobis consummarentur”, Et quod toto die steterimus, et conductorem ad nos venire optaverimus, et otiosi fuerimus, et data ex cusatione digni habiti simus quibus opus facien dum traderetur, propterea misericordiam commo vimus, qua commota, mercedem priore loco nos Christi discipulos adepturos speramus: tum deinde progressione facta, mercedem iis largietur qui opus ante nos fecerint, atque eis postmodum qui illos præcesserint, et sic donec ad primos pervenerit. Si quis autem locum in quo commorabatur Samuel, perspectum habuerit, et ea deinde quæ ad accersitos undecima hora operarios pertinent, his consequen ter perpenderit; tum demum videbit ille quo pacto pondus diei et æstum toleraverunt primi: at qui circa undecimam accersiti sunt, non sicut illi qui dicentes: «Nemo nos conduxit. Propter quod et paterfamilias libenter conduxit eos, et, ut ita dicam, reddidit eis mercedem pro eo quod magnanimiter tota die steterunt, et exspectaverunt usque ad vespe ram conductorem. Post vespere facto, id est, sæculi consummatione et diei illius quæ in parabola ista re fertur, dicit Dominus vineæ procuratori suo, sive alicui angelo, qui super mercedes tribuendas positus est, sive alicui ex multis procuratoribus procuratori, secundum quod scriptum est sub curatoribus et actori bus esse hæredem in tempore quo parvulus est. Secundum præceptum ergo patrisfamilias vocantur ope ratores a procuratore, ut merces novissimis detur in primis. Primi enim operarii testimonium habentes per fidem, non acceperunt Dei promissionem, pro nobis melius aliquid prospiciente patrefamilias, qui vocati sumus undecima hora, ut non sine nobis perficiantur. Ei misericordiam consecuti sumus, pro co quod tota die stetimus, et voluimus conductorem nobis venire. Otiati autem fuimus et cum excusa tione ad opus assumpti, et misericordiam consecuti, primi mercedem speramus accipere, qui noti sumus Christi. Post nos autem dabit mercedem eis qui ante nos operati sunt, et sic etiam eis.qui fuerunt ante illos, sic usque ad primos. Videns autem quis locum illum ubi commorabatur Samuel, et qui consequen ter consideravit de eis, qui ante undecimam horam sunt conducti, videbit quomodo portaverunt primi pondus diei et æstum, nos autem qui undecima sumus vocati, sicut illi quidein, non portavimus pondus diei et æstum: portavimus autem pondus, eo quod stetimus otiosi antequam paterfamilias veniret ad nos, qui dixit nobis:. Venite ad me omnes qui laboratis, et onerati estis. Onus enim erat otiositas ipsa, et quod non judicabantur interim ad opera vineæ digni. Estum autem portaverunt, qui ante unde cimam erant vocati, unusquisque secundum æstimationem vocationis. Non autem scientes patrisfamilias vs Matth. xx, 7. Gal. 1, 2. 17 Hebr. x1, 39, 40. 2. 17 Hebr. x1, 39, 40.
PG 13:1357καὶ ἐπεὶ τὸ κατὰ Ματθαῖον πρόκειται νῦν ἐξετάζειν, ἐπιμελέστερον ὁ δυνάμενος ἀρχῆθεν τοῦ εὐαγγελίου ἐπιστῆσαι τοῖς μέχρι τῶν προκειμένων ζητησάτω μήποτε οὐδέπω Ἰούδας κατηγόρηται ὑπὸ τοῦ Ματθαίου, ἀλλὰ μόνον ἐν τῷ καταλόγῳ τῶν δώδεκα εἶπε τὸ» [καὶ] Ἰούδας Σίμωνος Ἰσκαριώτου, ὃς καὶ παρέδωκεν αὐτόν». πλείονα δὲ εἰς κατασκευὴν τοῦ καὶ Ἰούδαν ὅμοιον τοῖς λοιποῖς ἀποστόλοις πρότερον γεγονέναι λέλεκται ἡμῖν, ἡνίκα ἐξητάζομεν τὸ «τούτους τοὺς δώδεκα ἀπέστειλεν ὁ Ἰησοῦς παραγγείλας αὐτοῖς λέγων» τὰ ἀναγεγραμμένα. συγκριτέον δὴ τὰ ἐνταῦθα λελεγμένα τοῖς ἀνωτέρω παραπλησίως ἀναγεγραμμένοις· ἐπείπερ ἐκεῖ μὲν ἐπὶ τοῖς τοιούτοις λόγοις προφητευομένοις ὑπὸ τοῦ σωτῆρος «προσλαβόμενος αὐτὸν ὁ Πέτρος ἤρξατο ἐπιτιμᾶν αὐτῷ λέγων· ἵλεώς σοι, κύριε· οὐ μὴ ἔσται σοι τοῦτο», ἐνταῦθα δὲ οὐδὲν ἀνεγράφησαν οἱ μαθηταὶ εἰρηκότες ἢ πεποιηκότες ἐπὶ τοῖς περὶ τῶν ἀπαντησομέμων σκυθρωποτέρων ἀπηγγελμένοις. καὶ οἶμαι ὅτι διὰ τοῦτο ἐσιώπησαν νῦν οἱ μαθηταί, ἐπείπερ ἐν τοῖς ἀνωτέρω, ὅτε «προσλαβόμενος» τὸν Ἰησοῦν «ὁ Πέτρος ἤρξατο αὐτῷ ἐπιτιμᾶν λέγων· ἵλεώς σοι, κύριε·
καὶ ἐπεὶ τὸ κατὰ Ματθαῖον πρόκειται νῦν ἐξετάζειν, ἐπιμελέστερον ὁ δυνάμενος ἀρχῆθεν τοῦ εὐαγγελίου ἐπιστῆσαι τοῖς μέχρι τῶν προκειμένων ζητησάτω μήποτε οὐδέπω Ἰούδας κατηγόρηται ὑπὸ τοῦ Ματθαίου, ἀλλὰ μόνον ἐν τῷ καταλόγῳ τῶν δώδεκα εἶπε τὸ» [καὶ] Ἰούδας Σίμωνος Ἰσκαριώτου, ὃς καὶ παρέδωκεν αὐτόν». πλείονα δὲ εἰς κατασκευὴν τοῦ καὶ Ἰούδαν ὅμοιον τοῖς λοιποῖς ἀποστόλοις πρότερον γεγονέναι λέλεκται ἡμῖν, ἡνίκα ἐξητάζομεν τὸ «τούτους τοὺς δώδεκα ἀπέστειλεν ὁ Ἰησοῦς παραγγείλας αὐτοῖς λέγων» τὰ ἀναγεγραμμένα. συγκριτέον δὴ τὰ ἐνταῦθα λελεγμένα τοῖς ἀνωτέρω παραπλησίως ἀναγεγραμμένοις· ἐπείπερ ἐκεῖ μὲν ἐπὶ τοῖς τοιούτοις λόγοις προφητευομένοις ὑπὸ τοῦ σωτῆρος «προσλαβόμενος αὐτὸν ὁ Πέτρος ἤρξατο ἐπιτιμᾶν αὐτῷ λέγων· ἵλεώς σοι, κύριε· οὐ μὴ ἔσται σοι τοῦτο», ἐνταῦθα δὲ οὐδὲν ἀνεγράφησαν οἱ μαθηταὶ εἰρηκότες ἢ πεποιηκότες ἐπὶ τοῖς περὶ τῶν ἀπαντησομέμων σκυθρωποτέρων ἀπηγγελμένοις. καὶ οἶμαι ὅτι διὰ τοῦτο ἐσιώπησαν νῦν οἱ μαθηταί, ἐπείπερ ἐν τοῖς ἀνωτέρω, ὅτε «προσλαβόμενος» τὸν Ἰησοῦν «ὁ Πέτρος ἤρξατο αὐτῷ ἐπιτιμᾶν λέγων· ἵλεώς σοι, κύριε· πω κριθῆναι τῶν ἐν τῷ ἀμπελῶνι ἔργων. Καὶ καύ σωνά γε ἐβάστασαν οἱ πρὸ τῆς ἐνδεκάτης, ἕκαστος κατ' ἀναλογίαν τῆς κλήσεως·) μὴ εἰδότες τὸ τοῦ οἰκοδεσπότου ἀξίωμα οἱ πρῶτοι, καὶ ὅτι οὐ χρὴ γογ γύζειν κατὰ τούτου, πλεῖόν τι σωτηρίας ἧς λαμβά νουσιν οἱ τελευταῖοι, ψήθησαν λήψεσθαι, καὶ ἐγόγγυ ζον κατὰ τοῦ οἰκοδεσπότου, φθονοῦντες ἡμῖν τοῖς ἐσχάτοις, μίαν ὥραν τὴν μέχρι τῆς συντελείας περ ποιηκόσι, καὶ ἴσοις γεγονόσι τοῖς ἀρχῆθεν κεκλημέ νοις ἐπὶ τὸν θεῖον ἀμπελῶνα. Αλλ' ὁ οἰκοδεσπότης ἑνὶ αὐτῶν εἶπε, τάχα τῷ ᾿Αδάμ·. Ἑταῖρε, οὐκ ἀδικῶ σε. Οὐχὶ δηνάριον συνεφώνησά σοι; "Αρον τὸ σὸν, καὶ ὕπαγε· ν σὸν γὰρ ἡ σωτηρία τὸ δηνά ριον. «Θέλω γὰρ καὶ τούτῳ, φησί, δοῦναι ὡς καὶ σοί·» καὶ οὐκ εἶπε, ι τούτοις,» ἀλλ᾽ ἔδειξέ τινα κατ' ἐξοχὴν ἕνα ὃν τολμηρότερον μὲν εἰπεῖν ὅστις ἐστίν· οὐκ ἀπιθάνως δ' ἄν τις στοχάσαιτο Παῦ λον μὲν εἶναι τὸν ἀπόστολον, μίαν ὥραν ἐργασάμε νον τάχα ὑπὲρ πάντας τοὺς πρὸ αὐτοῦ. Εἰ δὲ δεῖ καὶ περὶ τοῦ ἀμπελῶνός τι εἰπεῖν, λαβόντα ἀφορμὴν ἀπ' αὐτοῦ τοῦ ἑρμηνεύσαντος ἐν τοῖς περὶ ἄλλης παρα βολῆς τὸν ἀμπελῶνα, φήσομεν, ὅτι ἀμπελών ἐστιν ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ. Οὕτως γὰρ αὐτὸς εἶπεν ἐν τῷ Αρθήσεται ἀφ᾽ ὑμῶν ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ, καὶ δου θήσεται έθνει ποιοῦντι τοὺς καρποὺς αὐτοῦ Πάντες οὖν οἱ τὰ ἔργα τοῦ ἀμπελῶνος ἐργαζόμενοι, τὰ ἔργα τῆς βασιλείας τοῦ Θεοῦ ἀξίως σωτηρίας ἐπι τελοῦντες, τὸ δηνάριον λήψονται. Μετὰ τὸ ὑπαγορεῦσαι ταῦτα εἰς τὴν ἐκκειμένην παραβολὴν, καὶ ταῦτα ὑπέπεσεν ἡμῖν εἰς αὐτὴν, χρής σιμα εἶναι δυνάμενα τοῖς προσκόπτουσι τῇ βαθυ τέρα καὶ ἀποῤῥητοτέρα διηγήσει. Φήσει γοῦν Αλλ' ὁ οἰκοδεσπότης ἐνὶ αὐτῶν εἶπε, τάχα τῷ 'Αδάμ, το Οὐχὶ δηνάριον συνεφώνησά σοι; συνεφώνησάς μοι, Έδειξέ τινα κατ' ἐξοχὴν ἕνα, κατ' ἔξοδον, Ποιοῦντι τοὺς καρποὺς αὐτοῦ. τοὺς καρποὺς αὐτῆς, βασιλείας, αὐτοῦ, Θεοῦ. Τοῖς προσκόπτουσι τῇ βαθυτέρα, προκό πτουσι. πω κριθῆναι τῶν ἐν τῷ ἀμπελῶνι ἔργων. Καὶ καύ σωνά γε ἐβάστασαν οἱ πρὸ τῆς ἐνδεκάτης, ἕκαστος κατ' ἀναλογίαν τῆς κλήσεως·) μὴ εἰδότες τὸ τοῦ οἰκοδεσπότου ἀξίωμα οἱ πρῶτοι, καὶ ὅτι οὐ χρὴ γογ γύζειν κατὰ τούτου, πλεῖόν τι σωτηρίας ἧς λαμβά νουσιν οἱ τελευταῖοι, ψήθησαν λήψεσθαι, καὶ ἐγόγγυ ζον κατὰ τοῦ οἰκοδεσπότου, φθονοῦντες ἡμῖν τοῖς ἐσχάτοις, μίαν ὥραν τὴν μέχρι τῆς συντελείας περ ποιηκόσι, καὶ ἴσοις γεγονόσι τοῖς ἀρχῆθεν κεκλημέ νοις ἐπὶ τὸν θεῖον ἀμπελῶνα. Αλλ' ὁ οἰκοδεσπότης ἑνὶ αὐτῶν εἶπε, τάχα τῷ ᾿Αδάμ·. Ἑταῖρε, οὐκ ἀδικῶ σε. Οὐχὶ δηνάριον συνεφώνησά σοι; "Αρον τὸ σὸν, καὶ ὕπαγε· ν σὸν γὰρ ἡ σωτηρία τὸ δηνά ριον. «Θέλω γὰρ καὶ τούτῳ, φησί, δοῦναι ὡς καὶ σοί·» καὶ οὐκ εἶπε, ι τούτοις,» ἀλλ᾽ ἔδειξέ τινα κατ' ἐξοχὴν ἕνα ὃν τολμηρότερον μὲν εἰπεῖν ὅστις ἐστίν· οὐκ ἀπιθάνως δ' ἄν τις στοχάσαιτο Παῦ λον μὲν εἶναι τὸν ἀπόστολον, μίαν ὥραν ἐργασάμε νον τάχα ὑπὲρ πάντας τοὺς πρὸ αὐτοῦ. Εἰ δὲ δεῖ καὶ περὶ τοῦ ἀμπελῶνός τι εἰπεῖν, λαβόντα ἀφορμὴν ἀπ' αὐτοῦ τοῦ ἑρμηνεύσαντος ἐν τοῖς περὶ ἄλλης παρα βολῆς τὸν ἀμπελῶνα, φήσομεν, ὅτι ἀμπελών ἐστιν ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ. Οὕτως γὰρ αὐτὸς εἶπεν ἐν τῷ Αρθήσεται ἀφ᾽ ὑμῶν ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ, καὶ δου θήσεται έθνει ποιοῦντι τοὺς καρποὺς αὐτοῦ Πάντες οὖν οἱ τὰ ἔργα τοῦ ἀμπελῶνος ἐργαζόμενοι, τὰ ἔργα τῆς βασιλείας τοῦ Θεοῦ ἀξίως σωτηρίας ἐπι τελοῦντες, τὸ δηνάριον λήψονται. Μετὰ τὸ ὑπαγορεῦσαι ταῦτα εἰς τὴν ἐκκειμένην παραβολὴν, καὶ ταῦτα ὑπέπεσεν ἡμῖν εἰς αὐτὴν, χρής σιμα εἶναι δυνάμενα τοῖς προσκόπτουσι τῇ βαθυ τέρα καὶ ἀποῤῥητοτέρα διηγήσει. Φήσει γοῦν Αλλ' ὁ οἰκοδεσπότης ἐνὶ αὐτῶν εἶπε, τάχα τῷ 'Αδάμ, το Οὐχὶ δηνάριον συνεφώνησά σοι; συνεφώνησάς μοι, Έδειξέ τινα κατ' ἐξοχὴν ἕνα, κατ' ἔξοδον, Ποιοῦντι τοὺς καρποὺς αὐτοῦ. τοὺς καρποὺς αὐτῆς, βασιλείας, αὐτοῦ, Θεοῦ. Τοῖς προσκόπτουσι τῇ βαθυτέρα, προκό πτουσι. dem pondus diei et stum sustinuerunt; at pon dus illud, se nempe otiosos stetisse, sustinuerunt. Antequain ergo ad nos advenisset Dominus qui no bis dixit: «Venite ad me, omnes qui laboratis et onerati estis, et ego reliciam vos *;, (onus enim erat otiari, nec dignos uspiam censeri a quibus in vinea excolenda opera conferatur. Et æstum quidem diei, unusquisque pro vocationis suæ ratione, tolerarunt qui ante undecimam acciti sunt) cum patrisfamilias dignitatem ignorarent primi, nec ad versus eum minime murmurandum esse scirent, amplius aliquid salutis atque posteriores adepti fue rint, se consecuturos existimaverunt, et adversus patremfamilias mussitarunt, nobis postremis invi dentes, qui per unius solum horæ spatium, ad con suminationem usque opus fecerimus, et æquales tamen iis effecti simus qui ad divinam vineam ab initio advocati sunt: at paterfamilias uni illo rum, ipsi fortasse Adamo dixit ": • Amice, non facio tibi injuriam, nonne ex denario convenisti mecum? Tolle quod tuum est, et vade,» tuura quippe est salus, quæ denarius est. • Volo enim, inquit so et huic dare sicut et tibi;. nec dixit, ‹ his, › sed unum aliquem eximium et præcellen tem designavit, quem indicare temerarium est; at non procul a vero Paulum hunc esse apostolum conjici potest, qui una hora operi incubuit præ om nibus fortasse qui ipsi anteiverunt. Quod si et de vinea aliquid dicendum est, petito ab eo argumento qui aliquam proponens parabolam quid sit vinea patefecit, vineam esse regnum Dei pronuntiabimus; sic enim ipse hoc loco ait *: Auferetur a vobis Quicunque ergo in excolenda vinea opus facientes, regnum Dei, et dabitur genti facienti fructus ejus. opera regni Dei salute digna peragunt, denarium recipient. seruimus, bæc etiam super ea nobis in mentem veniunt, quæ his utilia esse possunt quos profun dior et reconditior offendit interpretatio. Aliquis dignitatem primi, et quoniam non debebant adversus eum murmurare, amplius aliquid salutis quam no vissimi accipiunt, accipere putaverunt; et murmuraverunt contra patremfamilias, invidentes nobis no vissimis, qui una horam usque ad consummationem fecimus, et similes facti sumus eis, qui a principio dici ad divinam vineam sunt vocati. Sed pater familias uni eorum dixit (forsitan Adæ): + Amice, non facio tibi injuriam. Nonne denario conveni tecum? Accipe quod tuum est (tuum est enim salus, quod est denarium) et vade. Volo autem et isti novissimo dare sicut et tibi. Et non dixit istis novissimis, sed ostendit aliquem secundum exitum unum, quem temeritatis quidem est dicere, non tamen incredibiliter potest quis arbitrari apostolum Paulum, qui una hora est operatus, et forsitan super omnes qui ante fuerunt, sicut ipse testatur dicens: Sed plus omnibus laboravi. Si autem oportet et de vinea di cere aliquid, accipio occasionem ab eo ipso, qui interpretatus est in alia parabola de vinea, quoniam vinea est regnum Dei. Sic enim ipse dixit: Auferetur a vobis regnum Dei, et dabitur genti facienti fru ctum ejus. > Omnes ergo qui operantur opera vineæ, opera regni Dei, et salute digna perficientes, dena rium consequentur. suut esse utilia eis qui in altiori et secretiori expositione proficiunt. Dicet enim aliquis omnem vitam esse Matth. x1, 28. etc. Hieronymus: e Legi in cujus dam libro amicum istum qui increpatur a patrefa milias, primæ horæ operarium, Protoplastum intel ligi, et eos qui illo tempore crediderunt.»Huetius. Matth. xx, 13. so ibid. 14. ss Matth. xxi, 43. Ita Arabs, Persa et Ethiops. At Græca omnia exemplaria, uno excepto, habent: quod sequuntur Vulgatus et Syrus. HUETIUS. etc. Vetus interpres, • ostendit aliquem secundum exitum unum.» Legerat, sed inepte. Ib. Ita codd. H. et R. Vulgo legitur Matth. xxi, 45, nempe, at hic, nempe ID. etc. Ve tus interpr., qui proficiunt;» legebat, ID. dem pondus diei et stum sustinuerunt; at pon dus illud, se nempe otiosos stetisse, sustinuerunt. Antequain ergo ad nos advenisset Dominus qui no bis dixit: «Venite ad me, omnes qui laboratis et onerati estis, et ego reliciam vos *;, (onus enim erat otiari, nec dignos uspiam censeri a quibus in vinea excolenda opera conferatur. Et æstum quidem diei, unusquisque pro vocationis suæ ratione, tolerarunt qui ante undecimam acciti sunt) cum patrisfamilias dignitatem ignorarent primi, nec ad versus eum minime murmurandum esse scirent, amplius aliquid salutis atque posteriores adepti fue rint, se consecuturos existimaverunt, et adversus patremfamilias mussitarunt, nobis postremis invi dentes, qui per unius solum horæ spatium, ad con suminationem usque opus fecerimus, et æquales tamen iis effecti simus qui ad divinam vineam ab initio advocati sunt: at paterfamilias uni illo rum, ipsi fortasse Adamo dixit ": • Amice, non facio tibi injuriam, nonne ex denario convenisti mecum? Tolle quod tuum est, et vade,» tuura quippe est salus, quæ denarius est. • Volo enim, inquit so et huic dare sicut et tibi;. nec dixit, ‹ his, › sed unum aliquem eximium et præcellen tem designavit, quem indicare temerarium est; at non procul a vero Paulum hunc esse apostolum conjici potest, qui una hora operi incubuit præ om nibus fortasse qui ipsi anteiverunt. Quod si et de vinea aliquid dicendum est, petito ab eo argumento qui aliquam proponens parabolam quid sit vinea patefecit, vineam esse regnum Dei pronuntiabimus; sic enim ipse hoc loco ait *: Auferetur a vobis Quicunque ergo in excolenda vinea opus facientes, regnum Dei, et dabitur genti facienti fructus ejus. opera regni Dei salute digna peragunt, denarium recipient. seruimus, bæc etiam super ea nobis in mentem veniunt, quæ his utilia esse possunt quos profun dior et reconditior offendit interpretatio. Aliquis dignitatem primi, et quoniam non debebant adversus eum murmurare, amplius aliquid salutis quam no vissimi accipiunt, accipere putaverunt; et murmuraverunt contra patremfamilias, invidentes nobis no vissimis, qui una horam usque ad consummationem fecimus, et similes facti sumus eis, qui a principio dici ad divinam vineam sunt vocati. Sed pater familias uni eorum dixit (forsitan Adæ): + Amice, non facio tibi injuriam. Nonne denario conveni tecum? Accipe quod tuum est (tuum est enim salus, quod est denarium) et vade. Volo autem et isti novissimo dare sicut et tibi. Et non dixit istis novissimis, sed ostendit aliquem secundum exitum unum, quem temeritatis quidem est dicere, non tamen incredibiliter potest quis arbitrari apostolum Paulum, qui una hora est operatus, et forsitan super omnes qui ante fuerunt, sicut ipse testatur dicens: Sed plus omnibus laboravi. Si autem oportet et de vinea di cere aliquid, accipio occasionem ab eo ipso, qui interpretatus est in alia parabola de vinea, quoniam vinea est regnum Dei. Sic enim ipse dixit: Auferetur a vobis regnum Dei, et dabitur genti facienti fru ctum ejus. > Omnes ergo qui operantur opera vineæ, opera regni Dei, et salute digna perficientes, dena rium consequentur. suut esse utilia eis qui in altiori et secretiori expositione proficiunt. Dicet enim aliquis omnem vitam esse Matth. x1, 28. etc. Hieronymus: e Legi in cujus dam libro amicum istum qui increpatur a patrefa milias, primæ horæ operarium, Protoplastum intel ligi, et eos qui illo tempore crediderunt.»Huetius. Matth. xx, 13. so ibid. 14. ss Matth. xxi, 43. Ita Arabs, Persa et Ethiops. At Græca omnia exemplaria, uno excepto, habent: quod sequuntur Vulgatus et Syrus. HUETIUS. etc. Vetus interpres, • ostendit aliquem secundum exitum unum.» Legerat, sed inepte. Ib. Ita codd. H. et R. Vulgo legitur Matth. xxi, 45, nempe, at hic, nempe ID. etc. Ve tus interpr., qui proficiunt;» legebat, ID. 36. Postquam ea super proposita parabola dis 36. Postquam autem dictavimus hæc in parabola hac præsenti, subveniunt nobis etiam hæc quæ pos 36. Postquam ea super proposita parabola dis 36. Postquam autem dictavimus hæc in parabola hac præsenti, subveniunt nobis etiam hæc quæ pos
PG 13:1358οὐ μὴ ἔσται σοι τοῦτο», «στραφεὶς» ὁ Ἰησοῦς «εἶπε τῷ Πέτρῳ· ὕπαγε ὀπίσω μου, σατανᾶ· σκάνδαλόν μου εἶ, ὅτι οὐ φρονεῖς τὰ τοῦ θεοῦ ἀλλὰ τὰ τῶν ἀνθρώπων». εἰκὸς οὖν αὐτοὺς μεμνημένους τῶν πρὸς τὸν Πέτρον λελεγμένων πεφυλάχθαι ταὐτὰ ἢ καὶ χείρονα ἀκοῦσαι ἀπὸ τοῦ διδασκάλου. Οὐδὲν δὲ λυπεῖ ἐκθέσθαι τὴν προτέραν καὶ παραπλησίαν τοῖς ἐκκειμένοις λέξιν οὕτως ἔχουσαν· «τότε διεστείλατο τοῖς μαθηταῖς αὐτοῦ, ἵνα μηδενὶ εἴπωσιν ὅτι αὐτός ἐστιν ὁ Χριστός» καὶ τὰ ἑξῆς ἕως τοῦ «καὶ τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ ἐγερθῆναι». ἐπὶ τούτοις γὰρ εἴρηται τὸ «καὶ προσλαβόμενος αὐτὸν ὁ Πέτρος» καὶ τὰ ἑξῆς. ἔτι δὲ ἀνωτέρω μὲν εἴρηται «ἀποκτανθῆναι» μέλλειν τὸν σωτῆρα· ἐνταῦθα δὲ [καὶ] τὸ εἶδος τῆς ἀναιρέσεως γέγραπται, τὸ σταυρωθῆναι. ἕως μὲν οὖν Ἰησοῦς οὐ παρεδίδοτο ἐν Ἱεροσολύμοις «τοῖς ἀρχιερεῦσι καὶ γραμματεῦσιν» οὐδὲ κατεκρίνετο «θανάτῳ» οὐδὲ ἐνεπαίζετο ἢ ἐμαστιγοῦτο ἢ ἐσταυροῦτο, «Ἱεροσόλυμα» συνειστήκει καὶ τὸ καλούμενον ἁγίασμα οὐ κατεβάλλετο.
καὶ ἐπεὶ τὸ κατὰ Ματθαῖον πρόκειται νῦν ἐξετάζειν, ἐπιμελέστερον ὁ δυνάμενος ἀρχῆθεν τοῦ εὐαγγελίου ἐπιστῆσαι τοῖς μέχρι τῶν προκειμένων ζητησάτω μήποτε οὐδέπω Ἰούδας κατηγόρηται ὑπὸ τοῦ Ματθαίου, ἀλλὰ μόνον ἐν τῷ καταλόγῳ τῶν δώδεκα εἶπε τὸ» [καὶ] Ἰούδας Σίμωνος Ἰσκαριώτου, ὃς καὶ παρέδωκεν αὐτόν». πλείονα δὲ εἰς κατασκευὴν τοῦ καὶ Ἰούδαν ὅμοιον τοῖς λοιποῖς ἀποστόλοις πρότερον γεγονέναι λέλεκται ἡμῖν, ἡνίκα ἐξητάζομεν τὸ «τούτους τοὺς δώδεκα ἀπέστειλεν ὁ Ἰησοῦς παραγγείλας αὐτοῖς λέγων» τὰ ἀναγεγραμμένα. συγκριτέον δὴ τὰ ἐνταῦθα λελεγμένα τοῖς ἀνωτέρω παραπλησίως ἀναγεγραμμένοις· ἐπείπερ ἐκεῖ μὲν ἐπὶ τοῖς τοιούτοις λόγοις προφητευομένοις ὑπὸ τοῦ σωτῆρος «προσλαβόμενος αὐτὸν ὁ Πέτρος ἤρξατο ἐπιτιμᾶν αὐτῷ λέγων· ἵλεώς σοι, κύριε· οὐ μὴ ἔσται σοι τοῦτο», ἐνταῦθα δὲ οὐδὲν ἀνεγράφησαν οἱ μαθηταὶ εἰρηκότες ἢ πεποιηκότες ἐπὶ τοῖς περὶ τῶν ἀπαντησομέμων σκυθρωποτέρων ἀπηγγελμένοις. καὶ οἶμαι ὅτι διὰ τοῦτο ἐσιώπησαν νῦν οἱ μαθηταί, ἐπείπερ ἐν τοῖς ἀνωτέρω, ὅτε «προσλαβόμενος» τὸν Ἰησοῦν «ὁ Πέτρος ἤρξατο αὐτῷ ἐπιτιμᾶν λέγων· ἵλεώς σοι, κύριε· πω κριθῆναι τῶν ἐν τῷ ἀμπελῶνι ἔργων. Καὶ καύ σωνά γε ἐβάστασαν οἱ πρὸ τῆς ἐνδεκάτης, ἕκαστος κατ' ἀναλογίαν τῆς κλήσεως·) μὴ εἰδότες τὸ τοῦ οἰκοδεσπότου ἀξίωμα οἱ πρῶτοι, καὶ ὅτι οὐ χρὴ γογ γύζειν κατὰ τούτου, πλεῖόν τι σωτηρίας ἧς λαμβά νουσιν οἱ τελευταῖοι, ψήθησαν λήψεσθαι, καὶ ἐγόγγυ ζον κατὰ τοῦ οἰκοδεσπότου, φθονοῦντες ἡμῖν τοῖς ἐσχάτοις, μίαν ὥραν τὴν μέχρι τῆς συντελείας περ ποιηκόσι, καὶ ἴσοις γεγονόσι τοῖς ἀρχῆθεν κεκλημέ νοις ἐπὶ τὸν θεῖον ἀμπελῶνα. Αλλ' ὁ οἰκοδεσπότης ἑνὶ αὐτῶν εἶπε, τάχα τῷ ᾿Αδάμ·. Ἑταῖρε, οὐκ ἀδικῶ σε. Οὐχὶ δηνάριον συνεφώνησά σοι; "Αρον τὸ σὸν, καὶ ὕπαγε· ν σὸν γὰρ ἡ σωτηρία τὸ δηνά ριον. «Θέλω γὰρ καὶ τούτῳ, φησί, δοῦναι ὡς καὶ σοί·» καὶ οὐκ εἶπε, ι τούτοις,» ἀλλ᾽ ἔδειξέ τινα κατ' ἐξοχὴν ἕνα ὃν τολμηρότερον μὲν εἰπεῖν ὅστις ἐστίν· οὐκ ἀπιθάνως δ' ἄν τις στοχάσαιτο Παῦ λον μὲν εἶναι τὸν ἀπόστολον, μίαν ὥραν ἐργασάμε νον τάχα ὑπὲρ πάντας τοὺς πρὸ αὐτοῦ. Εἰ δὲ δεῖ καὶ περὶ τοῦ ἀμπελῶνός τι εἰπεῖν, λαβόντα ἀφορμὴν ἀπ' αὐτοῦ τοῦ ἑρμηνεύσαντος ἐν τοῖς περὶ ἄλλης παρα βολῆς τὸν ἀμπελῶνα, φήσομεν, ὅτι ἀμπελών ἐστιν ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ. Οὕτως γὰρ αὐτὸς εἶπεν ἐν τῷ Αρθήσεται ἀφ᾽ ὑμῶν ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ, καὶ δου θήσεται έθνει ποιοῦντι τοὺς καρποὺς αὐτοῦ Πάντες οὖν οἱ τὰ ἔργα τοῦ ἀμπελῶνος ἐργαζόμενοι, τὰ ἔργα τῆς βασιλείας τοῦ Θεοῦ ἀξίως σωτηρίας ἐπι τελοῦντες, τὸ δηνάριον λήψονται. Μετὰ τὸ ὑπαγορεῦσαι ταῦτα εἰς τὴν ἐκκειμένην παραβολὴν, καὶ ταῦτα ὑπέπεσεν ἡμῖν εἰς αὐτὴν, χρής σιμα εἶναι δυνάμενα τοῖς προσκόπτουσι τῇ βαθυ τέρα καὶ ἀποῤῥητοτέρα διηγήσει. Φήσει γοῦν Αλλ' ὁ οἰκοδεσπότης ἐνὶ αὐτῶν εἶπε, τάχα τῷ 'Αδάμ, το Οὐχὶ δηνάριον συνεφώνησά σοι; συνεφώνησάς μοι, Έδειξέ τινα κατ' ἐξοχὴν ἕνα, κατ' ἔξοδον, Ποιοῦντι τοὺς καρποὺς αὐτοῦ. τοὺς καρποὺς αὐτῆς, βασιλείας, αὐτοῦ, Θεοῦ. Τοῖς προσκόπτουσι τῇ βαθυτέρα, προκό πτουσι. πω κριθῆναι τῶν ἐν τῷ ἀμπελῶνι ἔργων. Καὶ καύ σωνά γε ἐβάστασαν οἱ πρὸ τῆς ἐνδεκάτης, ἕκαστος κατ' ἀναλογίαν τῆς κλήσεως·) μὴ εἰδότες τὸ τοῦ οἰκοδεσπότου ἀξίωμα οἱ πρῶτοι, καὶ ὅτι οὐ χρὴ γογ γύζειν κατὰ τούτου, πλεῖόν τι σωτηρίας ἧς λαμβά νουσιν οἱ τελευταῖοι, ψήθησαν λήψεσθαι, καὶ ἐγόγγυ ζον κατὰ τοῦ οἰκοδεσπότου, φθονοῦντες ἡμῖν τοῖς ἐσχάτοις, μίαν ὥραν τὴν μέχρι τῆς συντελείας περ ποιηκόσι, καὶ ἴσοις γεγονόσι τοῖς ἀρχῆθεν κεκλημέ νοις ἐπὶ τὸν θεῖον ἀμπελῶνα. Αλλ' ὁ οἰκοδεσπότης ἑνὶ αὐτῶν εἶπε, τάχα τῷ ᾿Αδάμ·. Ἑταῖρε, οὐκ ἀδικῶ σε. Οὐχὶ δηνάριον συνεφώνησά σοι; "Αρον τὸ σὸν, καὶ ὕπαγε· ν σὸν γὰρ ἡ σωτηρία τὸ δηνά ριον. «Θέλω γὰρ καὶ τούτῳ, φησί, δοῦναι ὡς καὶ σοί·» καὶ οὐκ εἶπε, ι τούτοις,» ἀλλ᾽ ἔδειξέ τινα κατ' ἐξοχὴν ἕνα ὃν τολμηρότερον μὲν εἰπεῖν ὅστις ἐστίν· οὐκ ἀπιθάνως δ' ἄν τις στοχάσαιτο Παῦ λον μὲν εἶναι τὸν ἀπόστολον, μίαν ὥραν ἐργασάμε νον τάχα ὑπὲρ πάντας τοὺς πρὸ αὐτοῦ. Εἰ δὲ δεῖ καὶ περὶ τοῦ ἀμπελῶνός τι εἰπεῖν, λαβόντα ἀφορμὴν ἀπ' αὐτοῦ τοῦ ἑρμηνεύσαντος ἐν τοῖς περὶ ἄλλης παρα βολῆς τὸν ἀμπελῶνα, φήσομεν, ὅτι ἀμπελών ἐστιν ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ. Οὕτως γὰρ αὐτὸς εἶπεν ἐν τῷ Αρθήσεται ἀφ᾽ ὑμῶν ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ, καὶ δου θήσεται έθνει ποιοῦντι τοὺς καρποὺς αὐτοῦ Πάντες οὖν οἱ τὰ ἔργα τοῦ ἀμπελῶνος ἐργαζόμενοι, τὰ ἔργα τῆς βασιλείας τοῦ Θεοῦ ἀξίως σωτηρίας ἐπι τελοῦντες, τὸ δηνάριον λήψονται. Μετὰ τὸ ὑπαγορεῦσαι ταῦτα εἰς τὴν ἐκκειμένην παραβολὴν, καὶ ταῦτα ὑπέπεσεν ἡμῖν εἰς αὐτὴν, χρής σιμα εἶναι δυνάμενα τοῖς προσκόπτουσι τῇ βαθυ τέρα καὶ ἀποῤῥητοτέρα διηγήσει. Φήσει γοῦν Αλλ' ὁ οἰκοδεσπότης ἐνὶ αὐτῶν εἶπε, τάχα τῷ 'Αδάμ, το Οὐχὶ δηνάριον συνεφώνησά σοι; συνεφώνησάς μοι, Έδειξέ τινα κατ' ἐξοχὴν ἕνα, κατ' ἔξοδον, Ποιοῦντι τοὺς καρποὺς αὐτοῦ. τοὺς καρποὺς αὐτῆς, βασιλείας, αὐτοῦ, Θεοῦ. Τοῖς προσκόπτουσι τῇ βαθυτέρα, προκό πτουσι. dem pondus diei et stum sustinuerunt; at pon dus illud, se nempe otiosos stetisse, sustinuerunt. Antequain ergo ad nos advenisset Dominus qui no bis dixit: «Venite ad me, omnes qui laboratis et onerati estis, et ego reliciam vos *;, (onus enim erat otiari, nec dignos uspiam censeri a quibus in vinea excolenda opera conferatur. Et æstum quidem diei, unusquisque pro vocationis suæ ratione, tolerarunt qui ante undecimam acciti sunt) cum patrisfamilias dignitatem ignorarent primi, nec ad versus eum minime murmurandum esse scirent, amplius aliquid salutis atque posteriores adepti fue rint, se consecuturos existimaverunt, et adversus patremfamilias mussitarunt, nobis postremis invi dentes, qui per unius solum horæ spatium, ad con suminationem usque opus fecerimus, et æquales tamen iis effecti simus qui ad divinam vineam ab initio advocati sunt: at paterfamilias uni illo rum, ipsi fortasse Adamo dixit ": • Amice, non facio tibi injuriam, nonne ex denario convenisti mecum? Tolle quod tuum est, et vade,» tuura quippe est salus, quæ denarius est. • Volo enim, inquit so et huic dare sicut et tibi;. nec dixit, ‹ his, › sed unum aliquem eximium et præcellen tem designavit, quem indicare temerarium est; at non procul a vero Paulum hunc esse apostolum conjici potest, qui una hora operi incubuit præ om nibus fortasse qui ipsi anteiverunt. Quod si et de vinea aliquid dicendum est, petito ab eo argumento qui aliquam proponens parabolam quid sit vinea patefecit, vineam esse regnum Dei pronuntiabimus; sic enim ipse hoc loco ait *: Auferetur a vobis Quicunque ergo in excolenda vinea opus facientes, regnum Dei, et dabitur genti facienti fructus ejus. opera regni Dei salute digna peragunt, denarium recipient. seruimus, bæc etiam super ea nobis in mentem veniunt, quæ his utilia esse possunt quos profun dior et reconditior offendit interpretatio. Aliquis dignitatem primi, et quoniam non debebant adversus eum murmurare, amplius aliquid salutis quam no vissimi accipiunt, accipere putaverunt; et murmuraverunt contra patremfamilias, invidentes nobis no vissimis, qui una horam usque ad consummationem fecimus, et similes facti sumus eis, qui a principio dici ad divinam vineam sunt vocati. Sed pater familias uni eorum dixit (forsitan Adæ): + Amice, non facio tibi injuriam. Nonne denario conveni tecum? Accipe quod tuum est (tuum est enim salus, quod est denarium) et vade. Volo autem et isti novissimo dare sicut et tibi. Et non dixit istis novissimis, sed ostendit aliquem secundum exitum unum, quem temeritatis quidem est dicere, non tamen incredibiliter potest quis arbitrari apostolum Paulum, qui una hora est operatus, et forsitan super omnes qui ante fuerunt, sicut ipse testatur dicens: Sed plus omnibus laboravi. Si autem oportet et de vinea di cere aliquid, accipio occasionem ab eo ipso, qui interpretatus est in alia parabola de vinea, quoniam vinea est regnum Dei. Sic enim ipse dixit: Auferetur a vobis regnum Dei, et dabitur genti facienti fru ctum ejus. > Omnes ergo qui operantur opera vineæ, opera regni Dei, et salute digna perficientes, dena rium consequentur. suut esse utilia eis qui in altiori et secretiori expositione proficiunt. Dicet enim aliquis omnem vitam esse Matth. x1, 28. etc. Hieronymus: e Legi in cujus dam libro amicum istum qui increpatur a patrefa milias, primæ horæ operarium, Protoplastum intel ligi, et eos qui illo tempore crediderunt.»Huetius. Matth. xx, 13. so ibid. 14. ss Matth. xxi, 43. Ita Arabs, Persa et Ethiops. At Græca omnia exemplaria, uno excepto, habent: quod sequuntur Vulgatus et Syrus. HUETIUS. etc. Vetus interpres, • ostendit aliquem secundum exitum unum.» Legerat, sed inepte. Ib. Ita codd. H. et R. Vulgo legitur Matth. xxi, 45, nempe, at hic, nempe ID. etc. Ve tus interpr., qui proficiunt;» legebat, ID. dem pondus diei et stum sustinuerunt; at pon dus illud, se nempe otiosos stetisse, sustinuerunt. Antequain ergo ad nos advenisset Dominus qui no bis dixit: «Venite ad me, omnes qui laboratis et onerati estis, et ego reliciam vos *;, (onus enim erat otiari, nec dignos uspiam censeri a quibus in vinea excolenda opera conferatur. Et æstum quidem diei, unusquisque pro vocationis suæ ratione, tolerarunt qui ante undecimam acciti sunt) cum patrisfamilias dignitatem ignorarent primi, nec ad versus eum minime murmurandum esse scirent, amplius aliquid salutis atque posteriores adepti fue rint, se consecuturos existimaverunt, et adversus patremfamilias mussitarunt, nobis postremis invi dentes, qui per unius solum horæ spatium, ad con suminationem usque opus fecerimus, et æquales tamen iis effecti simus qui ad divinam vineam ab initio advocati sunt: at paterfamilias uni illo rum, ipsi fortasse Adamo dixit ": • Amice, non facio tibi injuriam, nonne ex denario convenisti mecum? Tolle quod tuum est, et vade,» tuura quippe est salus, quæ denarius est. • Volo enim, inquit so et huic dare sicut et tibi;. nec dixit, ‹ his, › sed unum aliquem eximium et præcellen tem designavit, quem indicare temerarium est; at non procul a vero Paulum hunc esse apostolum conjici potest, qui una hora operi incubuit præ om nibus fortasse qui ipsi anteiverunt. Quod si et de vinea aliquid dicendum est, petito ab eo argumento qui aliquam proponens parabolam quid sit vinea patefecit, vineam esse regnum Dei pronuntiabimus; sic enim ipse hoc loco ait *: Auferetur a vobis Quicunque ergo in excolenda vinea opus facientes, regnum Dei, et dabitur genti facienti fructus ejus. opera regni Dei salute digna peragunt, denarium recipient. seruimus, bæc etiam super ea nobis in mentem veniunt, quæ his utilia esse possunt quos profun dior et reconditior offendit interpretatio. Aliquis dignitatem primi, et quoniam non debebant adversus eum murmurare, amplius aliquid salutis quam no vissimi accipiunt, accipere putaverunt; et murmuraverunt contra patremfamilias, invidentes nobis no vissimis, qui una horam usque ad consummationem fecimus, et similes facti sumus eis, qui a principio dici ad divinam vineam sunt vocati. Sed pater familias uni eorum dixit (forsitan Adæ): + Amice, non facio tibi injuriam. Nonne denario conveni tecum? Accipe quod tuum est (tuum est enim salus, quod est denarium) et vade. Volo autem et isti novissimo dare sicut et tibi. Et non dixit istis novissimis, sed ostendit aliquem secundum exitum unum, quem temeritatis quidem est dicere, non tamen incredibiliter potest quis arbitrari apostolum Paulum, qui una hora est operatus, et forsitan super omnes qui ante fuerunt, sicut ipse testatur dicens: Sed plus omnibus laboravi. Si autem oportet et de vinea di cere aliquid, accipio occasionem ab eo ipso, qui interpretatus est in alia parabola de vinea, quoniam vinea est regnum Dei. Sic enim ipse dixit: Auferetur a vobis regnum Dei, et dabitur genti facienti fru ctum ejus. > Omnes ergo qui operantur opera vineæ, opera regni Dei, et salute digna perficientes, dena rium consequentur. suut esse utilia eis qui in altiori et secretiori expositione proficiunt. Dicet enim aliquis omnem vitam esse Matth. x1, 28. etc. Hieronymus: e Legi in cujus dam libro amicum istum qui increpatur a patrefa milias, primæ horæ operarium, Protoplastum intel ligi, et eos qui illo tempore crediderunt.»Huetius. Matth. xx, 13. so ibid. 14. ss Matth. xxi, 43. Ita Arabs, Persa et Ethiops. At Græca omnia exemplaria, uno excepto, habent: quod sequuntur Vulgatus et Syrus. HUETIUS. etc. Vetus interpres, • ostendit aliquem secundum exitum unum.» Legerat, sed inepte. Ib. Ita codd. H. et R. Vulgo legitur Matth. xxi, 45, nempe, at hic, nempe ID. etc. Ve tus interpr., qui proficiunt;» legebat, ID. 36. Postquam ea super proposita parabola dis 36. Postquam autem dictavimus hæc in parabola hac præsenti, subveniunt nobis etiam hæc quæ pos 36. Postquam ea super proposita parabola dis 36. Postquam autem dictavimus hæc in parabola hac præsenti, subveniunt nobis etiam hæc quæ pos
PG 13:1359ὅτε δὲ ταῦτα τῷ Ἰησοῦ ποιῆσαι τετολμήκασι, τότε οἱ παραδόντες αὐτὸν ἐγκατελείφθησαν καὶ οἱ ἀρχιερεῖς τοῦ εἶναι ἀρχιερεῖς ἐπαύσαντο ὡς μηδὲ μετ’ αὐτοὺς εἶναι ἀρχιερεῖς, τότε δὲ καὶ οἱ κατακρίναντες τὸν Ἰησοῦν «θανάτῳ» γραμματεῖς πωρωθέντες τὴν διάνοιαν καὶ τυφλωθέντες τὸν λογισμὸν οὐκ ἔβλεπον τὸ βούλημα τῶν ἁγίων γραμμάτων. καὶ πάντες ἐκεῖνοι [οἱ] κατακρίναντες τὸν Ἰησοῦν «θανάτῳ» παρεδόθησαν τῷ ἐχθρῷ Χριστοῦ θανάτῳ, καὶ ἐμπαίξαντες τῷ Ἰησοῦ εἰς ἐμπαιγμὸν γεγόνασι κυκλωθείσης «ὑπὸ στρατοπέδων Ἱερουσαλὴμ» ὅτε καὶ «ἤγγισεν ἡ ἐρήμωσις αὐτῆς», ἀλλὰ καὶ τὸν Ἰησοῦν μαστιγώσαντες αὐτοὶ ἐμαστιγώθησαν καὶ μαστιγοῦνται ἕως «τὸ πλήρωμα τῶν ἐθνῶν εἰσέλθῃ»· ὁ γὰρ «βάλλων λίθον εἰς ὕψος ἐπὶ τὴν κεφαλὴν αὐτοῦ βάλλει». καὶ πάντα ταῦτα γεγένηται, ἵν’ ἐκείνων μὲν ἀποστῇ ἡ ἐπισκοπή, ἐπὶ δὲ τοὺς ἀπὸ τῶν ἐθνῶν μεταστῇ, σῳζομένους ἅμα τῷ «κατ’ ἐκλογὴν» λείμματι· «εἰ μὴ» γὰρ «κύριος Σαβαὼθ ἐγκατέλιπεν» αὐτοῖς «σπέρμα, ὡς Σόδομα ἂν» ἐγενήθησαν, «καὶ ὡς Γόμορρα ἂν» ὡμοιώθησαν.
ὅτε δὲ ταῦτα τῷ Ἰησοῦ ποιῆσαι τετολμήκασι, τότε οἱ παραδόντες αὐτὸν ἐγκατελείφθησαν καὶ οἱ ἀρχιερεῖς τοῦ εἶναι ἀρχιερεῖς ἐπαύσαντο ὡς μηδὲ μετ’ αὐτοὺς εἶναι ἀρχιερεῖς, τότε δὲ καὶ οἱ κατακρίναντες τὸν Ἰησοῦν «θανάτῳ» γραμματεῖς πωρωθέντες τὴν διάνοιαν καὶ τυφλωθέντες τὸν λογισμὸν οὐκ ἔβλεπον τὸ βούλημα τῶν ἁγίων γραμμάτων. καὶ πάντες ἐκεῖνοι [οἱ] κατακρίναντες τὸν Ἰησοῦν «θανάτῳ» παρεδόθησαν τῷ ἐχθρῷ Χριστοῦ θανάτῳ, καὶ ἐμπαίξαντες τῷ Ἰησοῦ εἰς ἐμπαιγμὸν γεγόνασι κυκλωθείσης «ὑπὸ στρατοπέδων Ἱερουσαλὴμ» ὅτε καὶ «ἤγγισεν ἡ ἐρήμωσις αὐτῆς», ἀλλὰ καὶ τὸν Ἰησοῦν μαστιγώσαντες αὐτοὶ ἐμαστιγώθησαν καὶ μαστιγοῦνται ἕως «τὸ πλήρωμα τῶν ἐθνῶν εἰσέλθῃ»· ὁ γὰρ «βάλλων λίθον εἰς ὕψος ἐπὶ τὴν κεφαλὴν αὐτοῦ βάλλει». καὶ πάντα ταῦτα γεγένηται, ἵν’ ἐκείνων μὲν ἀποστῇ ἡ ἐπισκοπή, ἐπὶ δὲ τοὺς ἀπὸ τῶν ἐθνῶν μεταστῇ, σῳζομένους ἅμα τῷ «κατ’ ἐκλογὴν» λείμματι· «εἰ μὴ» γὰρ «κύριος Σαβαὼθ ἐγκατέλιπεν» αὐτοῖς «σπέρμα, ὡς Σόδομα ἂν» ἐγενήθησαν, «καὶ ὡς Γόμορρα ἂν» ὡμοιώθησαν.
PG 13:1361ἐγὼ δ’ οἶμαι ὅτι ὥσπερ [ἡ] «ὑποδείγματι καὶ σκιᾷ» λατρεία πάλαι ἐπιτελουμένη «τῶν ἐπουρανίων» κατελύθη διὰ τὰ ἐπουράνια καὶ ἐλθόντος [τοῦ] ἀληθινοῦ ἀρχιερέως ὁ συμβολικὸς ἀρχιερεὺς ἐπαύσατο καὶ τῶν ἀληθινῶν ὑπὲρ ἁμαρτιῶν θυσιῶν ἐπιτελουμένων αἱ συμβολικαὶ [θυσίαι] καθῃρέθησαν, οὕτως ὅτε ἡ ἀληθινὴ Ἱερουσαλὴμ τὸν Ἰησοῦν ἐδέξατο ἀναβάντα ἐπὶ τὸ ὑποζύγιον ἑαυτοῦ σῶμα [ἐφ’ ᾧ καὶ ἔχαιρε σφόδρα θυγάτηρ Σιὼν καὶ ἐκήρυσσεν ἡ θυγάτηρ τῆς ἄνω Ἱερουσαλήμ], τότε καθῃρέθη Ἱερουσαλὴμ ἡ σκιὰ καὶ καταπέπτωκεν ὁ ναὸς ὁ ἐκ νεκρῶν λίθων διὰ τὸν ἐκ ζώντων λίθων ναὸν [ἐγερθησόμενον], κατεσκάφη δὲ καὶ τὸ κάτω θυσιαστήριον, ἐπείπερ ἐχρημάτισε τὸ ἐπουράνιον, τὰ ἐγκαίνια αὐτοῦ Ἰησοῦ ἐν τῇ ἀληθινῇ λατρείᾳ ποιήσαντος.
ἐγὼ δ’ οἶμαι ὅτι ὥσπερ [ἡ] «ὑποδείγματι καὶ σκιᾷ» λατρεία πάλαι ἐπιτελουμένη «τῶν ἐπουρανίων» κατελύθη διὰ τὰ ἐπουράνια καὶ ἐλθόντος [τοῦ] ἀληθινοῦ ἀρχιερέως ὁ συμβολικὸς ἀρχιερεὺς ἐπαύσατο καὶ τῶν ἀληθινῶν ὑπὲρ ἁμαρτιῶν θυσιῶν ἐπιτελουμένων αἱ συμβολικαὶ [θυσίαι] καθῃρέθησαν, οὕτως ὅτε ἡ ἀληθινὴ Ἱερουσαλὴμ τὸν Ἰησοῦν ἐδέξατο ἀναβάντα ἐπὶ τὸ ὑποζύγιον ἑαυτοῦ σῶμα [ἐφ’ ᾧ καὶ ἔχαιρε σφόδρα θυγάτηρ Σιὼν καὶ ἐκήρυσσεν ἡ θυγάτηρ τῆς ἄνω Ἱερουσαλήμ], τότε καθῃρέθη Ἱερουσαλὴμ ἡ σκιὰ καὶ καταπέπτωκεν ὁ ναὸς ὁ ἐκ νεκρῶν λίθων διὰ τὸν ἐκ ζώντων λίθων ναὸν [ἐγερθησόμενον], κατεσκάφη δὲ καὶ τὸ κάτω θυσιαστήριον, ἐπείπερ ἐχρημάτισε τὸ ἐπουράνιον, τὰ ἐγκαίνια αὐτοῦ Ἰησοῦ ἐν τῇ ἀληθινῇ λατρείᾳ ποιήσαντος. Εἰ δὲ κατά τι τῶν σημαινομένων οἱ ἄνθρωποι ἡ πόλις εἰσί, καὶ νῦν ἐν Ἱεροσολύμοις [οὕτω δὲ καλῶ τοὺς ἔχοντας τὰς ἐλπίδας ἐπὶ τὸν ἐπὶ γῆς τόπον] παραδίδοται ὁ Ἰησοῦς τοῖς ἐπαγγελλομένοις τὴν τοῦ θεοῦ θεραπείαν Ἰουδαίοις, καὶ [οἱ] ὡσπερεὶ ἀρχιερεῖς τυγχάνοντες καὶ οἱ τὰ θεῖα γράμματα αὐχοῦντες διηγεῖσθαι γραμματεῖς κατακρίνουσι «θανάτῳ» τὸν Ἰησοῦν δι’ ὧν κακῶς λέγουσιν αὐτόν, καὶ οὐκ ἔστιν ὅτε οὐ παραδιδόασι «τοῖς ἔθνεσιν» Ἰησοῦν ἐμπαίζοντες αὐτῷ καὶ τῇ διδασκαλίᾳ αὐτοῦ παρ’ αὐτοῖς, καὶ ἀεὶ ταῖς γλώσσαις αὐτῶν μαστιγοῦσι τὴν διὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ θεοσέβειαν. καὶ αὐτοὶ μὲν αὐτὸν σταυροῦσι δι’ ὧν ἀναθεματίζουσι καὶ ἀναιρεῖν θέλουσι τὴν διδασκαλίαν αὐτοῦ. ὁ δὲ κρείττων αὐτῶν [πάντων] τυγχάνων ὀλίγον διαλιπὼν ἐγείρεται καὶ ζῶν τοῖς [ἔθνεσι τοῖς] εἰληφόσι τὸ βλέπειν φαίνεται. νῦν γὰρ «τίς τυφλὸς [ὡς Ἡσαί̈ας ἐκ προσώπου τοῦ θεοῦ φησιν] [ἀλλ’] ἢ οἱ παῖδές μου, καὶ τίνες κωφοὶ ἀλλ’ ἢ οἱ κυριεύοντες αὐτῶν»; φησὶ γὰρ μετὰ μεγάλου καὶ προφητικοῦ ἤθους καὶ πνεύματος· «οἱ κωφοί, ἀκούσατε, καὶ οἱ τυφλοί, ἀναβλέψατε ἰδεῖν. τενοοῦντες ἐργάσασθαι τὴν ἀμπελῶνα, οὐ δύνανται *: « λέγειν τῷ οἰκοδεσπότῃ· ι Οὐδεὶς ἡμᾶς ἐμισθώσατο·, ἐμισθώθησαν γὰρ καθ᾿ ὃν καιρὸν πρότερον ἐπὶ τὸ πιστεύειν ἐκλήθησαν, ἀλλ᾽ οὐδὲ λελέξεται αὐτοῖς· «Τί ὧδε ἑστήκατε ὅλην τὴν ἡμέραν ἀργοί;» μάλιστα εί, ἀρξάμενοι πνεύματι,» καὶ ὕστερον «σαρκὶ ἐπιτε λούμενοι, ο πάλιν ἐπανέρχεσθαι βούλοιντο ἐπὶ τὸ ἐξ ὑπαρχῆς πνεύματι θέλειν ζήν. Καὶ οὐ φαμεν ταῦτα, ἀποτρεπόμενοι ἀνίστασθαι τοὺς πεπτωκότας, ἢ ἐπα ναστρέφειν τοὺς πεπλανημένους, ἢ παλινδρομεῖν ἐπὶ τὸν πατρῷον οἶκον τοὺς κατασωτευσαμένους τὴν τῆς εὐαγγελικῆς διδασκαλίας οὐσίαν· ἐχέτωσαν μὲν γὰρ, διὰ τὴν μετάνοιαν καὶ τὸ καταλαμβάνεσθαι ἐν ἐπεστραμμένῳ βίῳ, κρείττονα τῶν καταλαμβανομένων ἐν ταῖς ἁμαρτίαις· οὐ μὴν χρὴ ὑπολαμβάνειν περὶ αὐ τοῦ ὅτι ὅμοιοί εἰσι τοῖς παρὰ τοῦτο ἡμαρτηκό σιν ἐν τῇ νεότητι, παρὰ τὸ μηδὲ τὴν ἀρχὴν τὰ τῆς πιστέως μεμαθηκέναι. Θέλει οὖν ὁ οἰκοδεσπότης καὶ τοῖς ἐσχάτοις δοῦναι, ὡς καὶ τοῖς πρώτοις, τὸ δηνά ριον, τὴν σωτηρίαν, ἐπεὶ ἔξεστι ποιεῖν ὅ θέλει ἐν τοῖς αὑτοῦ, καὶ ἐλέγχειν τὸν ἔχοντα πονηρὸν ὀφθαλμὸν ἐπὶ τῷ τὸν οἰκοδεσπότην εἶναι ἀγαθόν· ἔσονται οὖν πολύ λοὶ τῶν ἐσχάτων πρῶτοι, και τινες τῶν πρώτων κλη θέντων ἔσχατοι·. καὶ γὰρ οἱ κλητοὶ μὲν πολλοὶ, οἱ δὲ ἐκλεκτοί εἰσιν ὀλίγοι.» Εἰκὸς μὲν οὖν, τὸν ἡμῶν σοφώτερον, καὶ κριθέντα παρὰ Θεῷ ἄξιον τρανοτέρου τοῦ ἐν λόγῳ σοφίας διὰ Πνεύματος Θεοῦ χαρίσματος καὶ πλουσιωτέρου, καὶ δωρεᾶς τῆς ἐν λόγῳ γνώσεως κατὰ τὸ Πνεῦμα, υψηλότερα, καὶ μείζονα, καὶ μετὰ πάσης καταλήψεως εὑρήσειν εἰς τὴν παραβολὴν, καὶ ἀποδείξεων εὐπορήσειν παραλαμβάνοντα εἰς αὐτὰς ῥητὰ μεγαλοφυέστερον. Καὶ ἡμεῖς δὲ, ὡς ἐχωρήσαμεν ἐκθέμενοι τὸν νοῦν τῆς παραβολῆς, αἰτοῦμεν ἀπὸ τῶν ἐντυγχανόντων συγγνώμην, εἰ καὶ μὴ κατ' ἀξίαν καθ ικέσθαι τοῦ βουλήματος τῶν ἐνταῦθα γεγραμμένων δεδυνάμεθα· τάχα γὰρ τῆς προθυμίας καὶ τοῦ μὴ ἀπωκνηκέναι χάριν δόξομεν ἔχειν ἀποδοχῆς τι ἄξιον. σε επιστρέφειν. Περὶ αὐτοῦ. περὶ αὐτῶν. τενοοῦντες ἐργάσασθαι τὴν ἀμπελῶνα, οὐ δύνανται *: « λέγειν τῷ οἰκοδεσπότῃ· ι Οὐδεὶς ἡμᾶς ἐμισθώσατο·, ἐμισθώθησαν γὰρ καθ᾿ ὃν καιρὸν πρότερον ἐπὶ τὸ πιστεύειν ἐκλήθησαν, ἀλλ᾽ οὐδὲ λελέξεται αὐτοῖς· «Τί ὧδε ἑστήκατε ὅλην τὴν ἡμέραν ἀργοί;» μάλιστα εί, ἀρξάμενοι πνεύματι,» καὶ ὕστερον «σαρκὶ ἐπιτε λούμενοι, ο πάλιν ἐπανέρχεσθαι βούλοιντο ἐπὶ τὸ ἐξ ὑπαρχῆς πνεύματι θέλειν ζήν. Καὶ οὐ φαμεν ταῦτα, ἀποτρεπόμενοι ἀνίστασθαι τοὺς πεπτωκότας, ἢ ἐπα ναστρέφειν τοὺς πεπλανημένους, ἢ παλινδρομεῖν ἐπὶ τὸν πατρῷον οἶκον τοὺς κατασωτευσαμένους τὴν τῆς εὐαγγελικῆς διδασκαλίας οὐσίαν· ἐχέτωσαν μὲν γὰρ, διὰ τὴν μετάνοιαν καὶ τὸ καταλαμβάνεσθαι ἐν ἐπεστραμμένῳ βίῳ, κρείττονα τῶν καταλαμβανομένων ἐν ταῖς ἁμαρτίαις· οὐ μὴν χρὴ ὑπολαμβάνειν περὶ αὐ τοῦ ὅτι ὅμοιοί εἰσι τοῖς παρὰ τοῦτο ἡμαρτηκό σιν ἐν τῇ νεότητι, παρὰ τὸ μηδὲ τὴν ἀρχὴν τὰ τῆς πιστέως μεμαθηκέναι. Θέλει οὖν ὁ οἰκοδεσπότης καὶ τοῖς ἐσχάτοις δοῦναι, ὡς καὶ τοῖς πρώτοις, τὸ δηνά ριον, τὴν σωτηρίαν, ἐπεὶ ἔξεστι ποιεῖν ὅ θέλει ἐν τοῖς αὑτοῦ, καὶ ἐλέγχειν τὸν ἔχοντα πονηρὸν ὀφθαλμὸν ἐπὶ τῷ τὸν οἰκοδεσπότην εἶναι ἀγαθόν· ἔσονται οὖν πολύ λοὶ τῶν ἐσχάτων πρῶτοι, και τινες τῶν πρώτων κλη θέντων ἔσχατοι·. καὶ γὰρ οἱ κλητοὶ μὲν πολλοὶ, οἱ δὲ ἐκλεκτοί εἰσιν ὀλίγοι.» Εἰκὸς μὲν οὖν, τὸν ἡμῶν σοφώτερον, καὶ κριθέντα παρὰ Θεῷ ἄξιον τρανοτέρου τοῦ ἐν λόγῳ σοφίας διὰ Πνεύματος Θεοῦ χαρίσματος καὶ πλουσιωτέρου, καὶ δωρεᾶς τῆς ἐν λόγῳ γνώσεως κατὰ τὸ Πνεῦμα, υψηλότερα, καὶ μείζονα, καὶ μετὰ πάσης καταλήψεως εὑρήσειν εἰς τὴν παραβολὴν, καὶ ἀποδείξεων εὐπορήσειν παραλαμβάνοντα εἰς αὐτὰς ῥητὰ μεγαλοφυέστερον. Καὶ ἡμεῖς δὲ, ὡς ἐχωρήσαμεν ἐκθέμενοι τὸν νοῦν τῆς παραβολῆς, αἰτοῦμεν ἀπὸ τῶν ἐντυγχανόντων συγγνώμην, εἰ καὶ μὴ κατ' ἀξίαν καθ ικέσθαι τοῦ βουλήματος τῶν ἐνταῦθα γεγραμμένων δεδυνάμεθα· τάχα γὰρ τῆς προθυμίας καὶ τοῦ μὴ ἀπωκνηκέναι χάριν δόξομεν ἔχειν ἀποδοχῆς τι ἄξιον. σε επιστρέφειν. Περὶ αὐτοῦ. περὶ αὐτῶν. lint, haud certe patrifamilias dicere queant Ne mo nos conduxit; tum enim conducti sunt, cum ad fidem prius fuerunt accersiti; nec iis vero di celur ss Quid hic statis tota die otiosi?, præser. tim si ‹ cum spiritu cœperint, et carne deinde consummati fuerint ", ad vitam spiritu de integro ducendam redire velint. Non autem hæc eo perti nere volumus, quo qui ceciderunt a resurgendo deterreantur, vel errantes in viam redire, vel ad paternam domum reverti nolimus, qui evangelica doctrinæ opes per luxuriam dilapidarunt: ut enin propter penitentiam, et quod vitam conversam ducentes deprehensi sint, potiora ferant atque il qui in peccatis oppressi sunt; non idcirco tamen similes iis esse existimandi sunt, qui propterea in juventute peccaverunt, quod fidei præcepta penitus ignoraverint. Postremis ergo perinde ut primis de narium, salutem nimirum, donare vult paterfami lias, quoniam licet ei quod vult facere in rebus suis, et eum increpat qui quod bonus sit paterſa milias, oculam malum habet s. Postremorum igi tor primi erunt quamplurimi; et primo loco accer sitorum nonnulli postremi; multi enim sunt vo cati, pauci vero electi ".» Eum profecto qui nobis fuerit peritior, et judicatus fuerit apud Deum dignus manifestiore ac locupletiore in sermone sapientiæ per Dei Spiritum gratia, et dono scientiæ quæ est in sermone secundum Spiritum 87, sublimiora, ac majora, et cum omni intelligendi facultate super hac parabola reperturum, et depromptis solerter Scripturæ verbis argumentorum copiam nacturum verisimile est. Nos autem pro virium nostrarum modulo parabolæ explicata sententia, si rerum hic scriptarum dignitatem minus assequi potuimus, ve niam a lectoribus deprecamur; vel enim solius stu dii et diligentiæ nomine commendationem fortasse meruisse videbimur. unde sermo Dominicus accepit eos qui vocantur a Christo et mittit in vineam, id est, in Ecclesiam. Non autem numerabantur, secundum expositionem istam, inter operarios vineæ, quotquot vocati sunt quidem primum ad Dei culturam, non autem conservantes quæ fidei erant, victi egressi sunt de vinea, id est, de Ecclesia Dei, vel de fide veritatis, vel de justitia regni coelestis, peccantes, et post adimpletionem volupta tum suarum in peccatis suis voluerunt quasi poenitentes iterum ab initio vineam operari. Nec enim pos sunt dicere patrifamilias: Nemo nos conduxit. Conducti enim fuerunt secundum tempus primum, quo sunt vocati ad fidem. Sed neque dicetur eis Quid hic statis tota die otiosi? maxime si incipientes spiritu, postmodum carne perficientur, et si post ea regredi volunt, ut iterum spiritu vivant. Et non diximus hæc dissuadentes surgere eos qui ceciderunt, aut impedientes ne convertantur aversi, ut ne ad domum patriam revertantur lascivi filii qui vivendo luxuriose evangelicæ doctrinæ substantiam consum pserunt. Habent enim propter poenitentiam quoniam victi sunt a vitiis perversis, meliorem eis qui in peccatis comprehensi fuerint, consolationem salutis: non tamen debemus existimare, quoniam similes sint eis qui propterea peccaverunt in juventute sua, quoniam nondum didicissent quæ fidei eraut. Vult ergo paterfamilias novissimis dare quemadmodum et primis denarium salutis, quoniam licet ei facere quod vult in propriis suis, et arguere eum qui malum oculum habet, propterea quod paterfamilias bonus est. Erunt ergo multi ex novissimis vocati primi, et quidam primorum novissimi: nam et ‹ multi vocati sunt, pauci autem inveniuntur electi. Matth. xx, ss Matth. XX, Codex Regius, ss Matth. xx, Forte legendum, lint, haud certe patrifamilias dicere queant Ne mo nos conduxit; tum enim conducti sunt, cum ad fidem prius fuerunt accersiti; nec iis vero di celur ss Quid hic statis tota die otiosi?, præser. tim si ‹ cum spiritu cœperint, et carne deinde consummati fuerint ", ad vitam spiritu de integro ducendam redire velint. Non autem hæc eo perti nere volumus, quo qui ceciderunt a resurgendo deterreantur, vel errantes in viam redire, vel ad paternam domum reverti nolimus, qui evangelica doctrinæ opes per luxuriam dilapidarunt: ut enin propter penitentiam, et quod vitam conversam ducentes deprehensi sint, potiora ferant atque il qui in peccatis oppressi sunt; non idcirco tamen similes iis esse existimandi sunt, qui propterea in juventute peccaverunt, quod fidei præcepta penitus ignoraverint. Postremis ergo perinde ut primis de narium, salutem nimirum, donare vult paterfami lias, quoniam licet ei quod vult facere in rebus suis, et eum increpat qui quod bonus sit paterſa milias, oculam malum habet s. Postremorum igi tor primi erunt quamplurimi; et primo loco accer sitorum nonnulli postremi; multi enim sunt vo cati, pauci vero electi ".» Eum profecto qui nobis fuerit peritior, et judicatus fuerit apud Deum dignus manifestiore ac locupletiore in sermone sapientiæ per Dei Spiritum gratia, et dono scientiæ quæ est in sermone secundum Spiritum 87, sublimiora, ac majora, et cum omni intelligendi facultate super hac parabola reperturum, et depromptis solerter Scripturæ verbis argumentorum copiam nacturum verisimile est. Nos autem pro virium nostrarum modulo parabolæ explicata sententia, si rerum hic scriptarum dignitatem minus assequi potuimus, ve niam a lectoribus deprecamur; vel enim solius stu dii et diligentiæ nomine commendationem fortasse meruisse videbimur. unde sermo Dominicus accepit eos qui vocantur a Christo et mittit in vineam, id est, in Ecclesiam. Non autem numerabantur, secundum expositionem istam, inter operarios vineæ, quotquot vocati sunt quidem primum ad Dei culturam, non autem conservantes quæ fidei erant, victi egressi sunt de vinea, id est, de Ecclesia Dei, vel de fide veritatis, vel de justitia regni coelestis, peccantes, et post adimpletionem volupta tum suarum in peccatis suis voluerunt quasi poenitentes iterum ab initio vineam operari. Nec enim pos sunt dicere patrifamilias: Nemo nos conduxit. Conducti enim fuerunt secundum tempus primum, quo sunt vocati ad fidem. Sed neque dicetur eis Quid hic statis tota die otiosi? maxime si incipientes spiritu, postmodum carne perficientur, et si post ea regredi volunt, ut iterum spiritu vivant. Et non diximus hæc dissuadentes surgere eos qui ceciderunt, aut impedientes ne convertantur aversi, ut ne ad domum patriam revertantur lascivi filii qui vivendo luxuriose evangelicæ doctrinæ substantiam consum pserunt. Habent enim propter poenitentiam quoniam victi sunt a vitiis perversis, meliorem eis qui in peccatis comprehensi fuerint, consolationem salutis: non tamen debemus existimare, quoniam similes sint eis qui propterea peccaverunt in juventute sua, quoniam nondum didicissent quæ fidei eraut. Vult ergo paterfamilias novissimis dare quemadmodum et primis denarium salutis, quoniam licet ei facere quod vult in propriis suis, et arguere eum qui malum oculum habet, propterea quod paterfamilias bonus est. Erunt ergo multi ex novissimis vocati primi, et quidam primorum novissimi: nam et ‹ multi vocati sunt, pauci autem inveniuntur electi. Matth. xx, ss Matth. XX, Codex Regius, ss Matth. xx, Forte legendum, 6. ** Gal. 111, 3. 15. ss ibid. 16. 87 I Cor. XII, 8. 6. ** Gal. 111, 3. 15. ss ibid. 16. 87 I Cor. XII, 8.
Εἰ δὲ κατά τι τῶν σημαινομένων οἱ ἄνθρωποι ἡ πόλις εἰσί, καὶ νῦν ἐν Ἱεροσολύμοις [οὕτω δὲ καλῶ τοὺς ἔχοντας τὰς ἐλπίδας ἐπὶ τὸν ἐπὶ γῆς τόπον] παραδίδοται ὁ Ἰησοῦς τοῖς ἐπαγγελλομένοις τὴν τοῦ θεοῦ θεραπείαν Ἰουδαίοις, καὶ [οἱ] ὡσπερεὶ ἀρχιερεῖς τυγχάνοντες καὶ οἱ τὰ θεῖα γράμματα αὐχοῦντες διηγεῖσθαι γραμματεῖς κατακρίνουσι «θανάτῳ» τὸν Ἰησοῦν δι’ ὧν κακῶς λέγουσιν αὐτόν, καὶ οὐκ ἔστιν ὅτε οὐ παραδιδόασι «τοῖς ἔθνεσιν» Ἰησοῦν ἐμπαίζοντες αὐτῷ καὶ τῇ διδασκαλίᾳ αὐτοῦ παρ’ αὐτοῖς, καὶ ἀεὶ ταῖς γλώσσαις αὐτῶν μαστιγοῦσι τὴν διὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ θεοσέβειαν. καὶ αὐτοὶ μὲν αὐτὸν σταυροῦσι δι’ ὧν ἀναθεματίζουσι καὶ ἀναιρεῖν θέλουσι τὴν διδασκαλίαν αὐτοῦ. ὁ δὲ κρείττων αὐτῶν [πάντων] τυγχάνων ὀλίγον διαλιπὼν ἐγείρεται καὶ ζῶν τοῖς [ἔθνεσι τοῖς] εἰληφόσι τὸ βλέπειν φαίνεται. νῦν γὰρ «τίς τυφλὸς [ὡς Ἡσαί̈ας ἐκ προσώπου τοῦ θεοῦ φησιν] [ἀλλ’] ἢ οἱ παῖδές μου, καὶ τίνες κωφοὶ ἀλλ’ ἢ οἱ κυριεύοντες αὐτῶν»; φησὶ γὰρ μετὰ μεγάλου καὶ προφητικοῦ ἤθους καὶ πνεύματος· «οἱ κωφοί, ἀκούσατε, καὶ οἱ τυφλοί, ἀναβλέψατε ἰδεῖν.
ἐγὼ δ’ οἶμαι ὅτι ὥσπερ [ἡ] «ὑποδείγματι καὶ σκιᾷ» λατρεία πάλαι ἐπιτελουμένη «τῶν ἐπουρανίων» κατελύθη διὰ τὰ ἐπουράνια καὶ ἐλθόντος [τοῦ] ἀληθινοῦ ἀρχιερέως ὁ συμβολικὸς ἀρχιερεὺς ἐπαύσατο καὶ τῶν ἀληθινῶν ὑπὲρ ἁμαρτιῶν θυσιῶν ἐπιτελουμένων αἱ συμβολικαὶ [θυσίαι] καθῃρέθησαν, οὕτως ὅτε ἡ ἀληθινὴ Ἱερουσαλὴμ τὸν Ἰησοῦν ἐδέξατο ἀναβάντα ἐπὶ τὸ ὑποζύγιον ἑαυτοῦ σῶμα [ἐφ’ ᾧ καὶ ἔχαιρε σφόδρα θυγάτηρ Σιὼν καὶ ἐκήρυσσεν ἡ θυγάτηρ τῆς ἄνω Ἱερουσαλήμ], τότε καθῃρέθη Ἱερουσαλὴμ ἡ σκιὰ καὶ καταπέπτωκεν ὁ ναὸς ὁ ἐκ νεκρῶν λίθων διὰ τὸν ἐκ ζώντων λίθων ναὸν [ἐγερθησόμενον], κατεσκάφη δὲ καὶ τὸ κάτω θυσιαστήριον, ἐπείπερ ἐχρημάτισε τὸ ἐπουράνιον, τὰ ἐγκαίνια αὐτοῦ Ἰησοῦ ἐν τῇ ἀληθινῇ λατρείᾳ ποιήσαντος. Εἰ δὲ κατά τι τῶν σημαινομένων οἱ ἄνθρωποι ἡ πόλις εἰσί, καὶ νῦν ἐν Ἱεροσολύμοις [οὕτω δὲ καλῶ τοὺς ἔχοντας τὰς ἐλπίδας ἐπὶ τὸν ἐπὶ γῆς τόπον] παραδίδοται ὁ Ἰησοῦς τοῖς ἐπαγγελλομένοις τὴν τοῦ θεοῦ θεραπείαν Ἰουδαίοις, καὶ [οἱ] ὡσπερεὶ ἀρχιερεῖς τυγχάνοντες καὶ οἱ τὰ θεῖα γράμματα αὐχοῦντες διηγεῖσθαι γραμματεῖς κατακρίνουσι «θανάτῳ» τὸν Ἰησοῦν δι’ ὧν κακῶς λέγουσιν αὐτόν, καὶ οὐκ ἔστιν ὅτε οὐ παραδιδόασι «τοῖς ἔθνεσιν» Ἰησοῦν ἐμπαίζοντες αὐτῷ καὶ τῇ διδασκαλίᾳ αὐτοῦ παρ’ αὐτοῖς, καὶ ἀεὶ ταῖς γλώσσαις αὐτῶν μαστιγοῦσι τὴν διὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ θεοσέβειαν. καὶ αὐτοὶ μὲν αὐτὸν σταυροῦσι δι’ ὧν ἀναθεματίζουσι καὶ ἀναιρεῖν θέλουσι τὴν διδασκαλίαν αὐτοῦ. ὁ δὲ κρείττων αὐτῶν [πάντων] τυγχάνων ὀλίγον διαλιπὼν ἐγείρεται καὶ ζῶν τοῖς [ἔθνεσι τοῖς] εἰληφόσι τὸ βλέπειν φαίνεται. νῦν γὰρ «τίς τυφλὸς [ὡς Ἡσαί̈ας ἐκ προσώπου τοῦ θεοῦ φησιν] [ἀλλ’] ἢ οἱ παῖδές μου, καὶ τίνες κωφοὶ ἀλλ’ ἢ οἱ κυριεύοντες αὐτῶν»; φησὶ γὰρ μετὰ μεγάλου καὶ προφητικοῦ ἤθους καὶ πνεύματος· «οἱ κωφοί, ἀκούσατε, καὶ οἱ τυφλοί, ἀναβλέψατε ἰδεῖν. τενοοῦντες ἐργάσασθαι τὴν ἀμπελῶνα, οὐ δύνανται *: « λέγειν τῷ οἰκοδεσπότῃ· ι Οὐδεὶς ἡμᾶς ἐμισθώσατο·, ἐμισθώθησαν γὰρ καθ᾿ ὃν καιρὸν πρότερον ἐπὶ τὸ πιστεύειν ἐκλήθησαν, ἀλλ᾽ οὐδὲ λελέξεται αὐτοῖς· «Τί ὧδε ἑστήκατε ὅλην τὴν ἡμέραν ἀργοί;» μάλιστα εί, ἀρξάμενοι πνεύματι,» καὶ ὕστερον «σαρκὶ ἐπιτε λούμενοι, ο πάλιν ἐπανέρχεσθαι βούλοιντο ἐπὶ τὸ ἐξ ὑπαρχῆς πνεύματι θέλειν ζήν. Καὶ οὐ φαμεν ταῦτα, ἀποτρεπόμενοι ἀνίστασθαι τοὺς πεπτωκότας, ἢ ἐπα ναστρέφειν τοὺς πεπλανημένους, ἢ παλινδρομεῖν ἐπὶ τὸν πατρῷον οἶκον τοὺς κατασωτευσαμένους τὴν τῆς εὐαγγελικῆς διδασκαλίας οὐσίαν· ἐχέτωσαν μὲν γὰρ, διὰ τὴν μετάνοιαν καὶ τὸ καταλαμβάνεσθαι ἐν ἐπεστραμμένῳ βίῳ, κρείττονα τῶν καταλαμβανομένων ἐν ταῖς ἁμαρτίαις· οὐ μὴν χρὴ ὑπολαμβάνειν περὶ αὐ τοῦ ὅτι ὅμοιοί εἰσι τοῖς παρὰ τοῦτο ἡμαρτηκό σιν ἐν τῇ νεότητι, παρὰ τὸ μηδὲ τὴν ἀρχὴν τὰ τῆς πιστέως μεμαθηκέναι. Θέλει οὖν ὁ οἰκοδεσπότης καὶ τοῖς ἐσχάτοις δοῦναι, ὡς καὶ τοῖς πρώτοις, τὸ δηνά ριον, τὴν σωτηρίαν, ἐπεὶ ἔξεστι ποιεῖν ὅ θέλει ἐν τοῖς αὑτοῦ, καὶ ἐλέγχειν τὸν ἔχοντα πονηρὸν ὀφθαλμὸν ἐπὶ τῷ τὸν οἰκοδεσπότην εἶναι ἀγαθόν· ἔσονται οὖν πολύ λοὶ τῶν ἐσχάτων πρῶτοι, και τινες τῶν πρώτων κλη θέντων ἔσχατοι·. καὶ γὰρ οἱ κλητοὶ μὲν πολλοὶ, οἱ δὲ ἐκλεκτοί εἰσιν ὀλίγοι.» Εἰκὸς μὲν οὖν, τὸν ἡμῶν σοφώτερον, καὶ κριθέντα παρὰ Θεῷ ἄξιον τρανοτέρου τοῦ ἐν λόγῳ σοφίας διὰ Πνεύματος Θεοῦ χαρίσματος καὶ πλουσιωτέρου, καὶ δωρεᾶς τῆς ἐν λόγῳ γνώσεως κατὰ τὸ Πνεῦμα, υψηλότερα, καὶ μείζονα, καὶ μετὰ πάσης καταλήψεως εὑρήσειν εἰς τὴν παραβολὴν, καὶ ἀποδείξεων εὐπορήσειν παραλαμβάνοντα εἰς αὐτὰς ῥητὰ μεγαλοφυέστερον. Καὶ ἡμεῖς δὲ, ὡς ἐχωρήσαμεν ἐκθέμενοι τὸν νοῦν τῆς παραβολῆς, αἰτοῦμεν ἀπὸ τῶν ἐντυγχανόντων συγγνώμην, εἰ καὶ μὴ κατ' ἀξίαν καθ ικέσθαι τοῦ βουλήματος τῶν ἐνταῦθα γεγραμμένων δεδυνάμεθα· τάχα γὰρ τῆς προθυμίας καὶ τοῦ μὴ ἀπωκνηκέναι χάριν δόξομεν ἔχειν ἀποδοχῆς τι ἄξιον. σε επιστρέφειν. Περὶ αὐτοῦ. περὶ αὐτῶν. τενοοῦντες ἐργάσασθαι τὴν ἀμπελῶνα, οὐ δύνανται *: « λέγειν τῷ οἰκοδεσπότῃ· ι Οὐδεὶς ἡμᾶς ἐμισθώσατο·, ἐμισθώθησαν γὰρ καθ᾿ ὃν καιρὸν πρότερον ἐπὶ τὸ πιστεύειν ἐκλήθησαν, ἀλλ᾽ οὐδὲ λελέξεται αὐτοῖς· «Τί ὧδε ἑστήκατε ὅλην τὴν ἡμέραν ἀργοί;» μάλιστα εί, ἀρξάμενοι πνεύματι,» καὶ ὕστερον «σαρκὶ ἐπιτε λούμενοι, ο πάλιν ἐπανέρχεσθαι βούλοιντο ἐπὶ τὸ ἐξ ὑπαρχῆς πνεύματι θέλειν ζήν. Καὶ οὐ φαμεν ταῦτα, ἀποτρεπόμενοι ἀνίστασθαι τοὺς πεπτωκότας, ἢ ἐπα ναστρέφειν τοὺς πεπλανημένους, ἢ παλινδρομεῖν ἐπὶ τὸν πατρῷον οἶκον τοὺς κατασωτευσαμένους τὴν τῆς εὐαγγελικῆς διδασκαλίας οὐσίαν· ἐχέτωσαν μὲν γὰρ, διὰ τὴν μετάνοιαν καὶ τὸ καταλαμβάνεσθαι ἐν ἐπεστραμμένῳ βίῳ, κρείττονα τῶν καταλαμβανομένων ἐν ταῖς ἁμαρτίαις· οὐ μὴν χρὴ ὑπολαμβάνειν περὶ αὐ τοῦ ὅτι ὅμοιοί εἰσι τοῖς παρὰ τοῦτο ἡμαρτηκό σιν ἐν τῇ νεότητι, παρὰ τὸ μηδὲ τὴν ἀρχὴν τὰ τῆς πιστέως μεμαθηκέναι. Θέλει οὖν ὁ οἰκοδεσπότης καὶ τοῖς ἐσχάτοις δοῦναι, ὡς καὶ τοῖς πρώτοις, τὸ δηνά ριον, τὴν σωτηρίαν, ἐπεὶ ἔξεστι ποιεῖν ὅ θέλει ἐν τοῖς αὑτοῦ, καὶ ἐλέγχειν τὸν ἔχοντα πονηρὸν ὀφθαλμὸν ἐπὶ τῷ τὸν οἰκοδεσπότην εἶναι ἀγαθόν· ἔσονται οὖν πολύ λοὶ τῶν ἐσχάτων πρῶτοι, και τινες τῶν πρώτων κλη θέντων ἔσχατοι·. καὶ γὰρ οἱ κλητοὶ μὲν πολλοὶ, οἱ δὲ ἐκλεκτοί εἰσιν ὀλίγοι.» Εἰκὸς μὲν οὖν, τὸν ἡμῶν σοφώτερον, καὶ κριθέντα παρὰ Θεῷ ἄξιον τρανοτέρου τοῦ ἐν λόγῳ σοφίας διὰ Πνεύματος Θεοῦ χαρίσματος καὶ πλουσιωτέρου, καὶ δωρεᾶς τῆς ἐν λόγῳ γνώσεως κατὰ τὸ Πνεῦμα, υψηλότερα, καὶ μείζονα, καὶ μετὰ πάσης καταλήψεως εὑρήσειν εἰς τὴν παραβολὴν, καὶ ἀποδείξεων εὐπορήσειν παραλαμβάνοντα εἰς αὐτὰς ῥητὰ μεγαλοφυέστερον. Καὶ ἡμεῖς δὲ, ὡς ἐχωρήσαμεν ἐκθέμενοι τὸν νοῦν τῆς παραβολῆς, αἰτοῦμεν ἀπὸ τῶν ἐντυγχανόντων συγγνώμην, εἰ καὶ μὴ κατ' ἀξίαν καθ ικέσθαι τοῦ βουλήματος τῶν ἐνταῦθα γεγραμμένων δεδυνάμεθα· τάχα γὰρ τῆς προθυμίας καὶ τοῦ μὴ ἀπωκνηκέναι χάριν δόξομεν ἔχειν ἀποδοχῆς τι ἄξιον. σε επιστρέφειν. Περὶ αὐτοῦ. περὶ αὐτῶν. lint, haud certe patrifamilias dicere queant Ne mo nos conduxit; tum enim conducti sunt, cum ad fidem prius fuerunt accersiti; nec iis vero di celur ss Quid hic statis tota die otiosi?, præser. tim si ‹ cum spiritu cœperint, et carne deinde consummati fuerint ", ad vitam spiritu de integro ducendam redire velint. Non autem hæc eo perti nere volumus, quo qui ceciderunt a resurgendo deterreantur, vel errantes in viam redire, vel ad paternam domum reverti nolimus, qui evangelica doctrinæ opes per luxuriam dilapidarunt: ut enin propter penitentiam, et quod vitam conversam ducentes deprehensi sint, potiora ferant atque il qui in peccatis oppressi sunt; non idcirco tamen similes iis esse existimandi sunt, qui propterea in juventute peccaverunt, quod fidei præcepta penitus ignoraverint. Postremis ergo perinde ut primis de narium, salutem nimirum, donare vult paterfami lias, quoniam licet ei quod vult facere in rebus suis, et eum increpat qui quod bonus sit paterſa milias, oculam malum habet s. Postremorum igi tor primi erunt quamplurimi; et primo loco accer sitorum nonnulli postremi; multi enim sunt vo cati, pauci vero electi ".» Eum profecto qui nobis fuerit peritior, et judicatus fuerit apud Deum dignus manifestiore ac locupletiore in sermone sapientiæ per Dei Spiritum gratia, et dono scientiæ quæ est in sermone secundum Spiritum 87, sublimiora, ac majora, et cum omni intelligendi facultate super hac parabola reperturum, et depromptis solerter Scripturæ verbis argumentorum copiam nacturum verisimile est. Nos autem pro virium nostrarum modulo parabolæ explicata sententia, si rerum hic scriptarum dignitatem minus assequi potuimus, ve niam a lectoribus deprecamur; vel enim solius stu dii et diligentiæ nomine commendationem fortasse meruisse videbimur. unde sermo Dominicus accepit eos qui vocantur a Christo et mittit in vineam, id est, in Ecclesiam. Non autem numerabantur, secundum expositionem istam, inter operarios vineæ, quotquot vocati sunt quidem primum ad Dei culturam, non autem conservantes quæ fidei erant, victi egressi sunt de vinea, id est, de Ecclesia Dei, vel de fide veritatis, vel de justitia regni coelestis, peccantes, et post adimpletionem volupta tum suarum in peccatis suis voluerunt quasi poenitentes iterum ab initio vineam operari. Nec enim pos sunt dicere patrifamilias: Nemo nos conduxit. Conducti enim fuerunt secundum tempus primum, quo sunt vocati ad fidem. Sed neque dicetur eis Quid hic statis tota die otiosi? maxime si incipientes spiritu, postmodum carne perficientur, et si post ea regredi volunt, ut iterum spiritu vivant. Et non diximus hæc dissuadentes surgere eos qui ceciderunt, aut impedientes ne convertantur aversi, ut ne ad domum patriam revertantur lascivi filii qui vivendo luxuriose evangelicæ doctrinæ substantiam consum pserunt. Habent enim propter poenitentiam quoniam victi sunt a vitiis perversis, meliorem eis qui in peccatis comprehensi fuerint, consolationem salutis: non tamen debemus existimare, quoniam similes sint eis qui propterea peccaverunt in juventute sua, quoniam nondum didicissent quæ fidei eraut. Vult ergo paterfamilias novissimis dare quemadmodum et primis denarium salutis, quoniam licet ei facere quod vult in propriis suis, et arguere eum qui malum oculum habet, propterea quod paterfamilias bonus est. Erunt ergo multi ex novissimis vocati primi, et quidam primorum novissimi: nam et ‹ multi vocati sunt, pauci autem inveniuntur electi. Matth. xx, ss Matth. XX, Codex Regius, ss Matth. xx, Forte legendum, lint, haud certe patrifamilias dicere queant Ne mo nos conduxit; tum enim conducti sunt, cum ad fidem prius fuerunt accersiti; nec iis vero di celur ss Quid hic statis tota die otiosi?, præser. tim si ‹ cum spiritu cœperint, et carne deinde consummati fuerint ", ad vitam spiritu de integro ducendam redire velint. Non autem hæc eo perti nere volumus, quo qui ceciderunt a resurgendo deterreantur, vel errantes in viam redire, vel ad paternam domum reverti nolimus, qui evangelica doctrinæ opes per luxuriam dilapidarunt: ut enin propter penitentiam, et quod vitam conversam ducentes deprehensi sint, potiora ferant atque il qui in peccatis oppressi sunt; non idcirco tamen similes iis esse existimandi sunt, qui propterea in juventute peccaverunt, quod fidei præcepta penitus ignoraverint. Postremis ergo perinde ut primis de narium, salutem nimirum, donare vult paterfami lias, quoniam licet ei quod vult facere in rebus suis, et eum increpat qui quod bonus sit paterſa milias, oculam malum habet s. Postremorum igi tor primi erunt quamplurimi; et primo loco accer sitorum nonnulli postremi; multi enim sunt vo cati, pauci vero electi ".» Eum profecto qui nobis fuerit peritior, et judicatus fuerit apud Deum dignus manifestiore ac locupletiore in sermone sapientiæ per Dei Spiritum gratia, et dono scientiæ quæ est in sermone secundum Spiritum 87, sublimiora, ac majora, et cum omni intelligendi facultate super hac parabola reperturum, et depromptis solerter Scripturæ verbis argumentorum copiam nacturum verisimile est. Nos autem pro virium nostrarum modulo parabolæ explicata sententia, si rerum hic scriptarum dignitatem minus assequi potuimus, ve niam a lectoribus deprecamur; vel enim solius stu dii et diligentiæ nomine commendationem fortasse meruisse videbimur. unde sermo Dominicus accepit eos qui vocantur a Christo et mittit in vineam, id est, in Ecclesiam. Non autem numerabantur, secundum expositionem istam, inter operarios vineæ, quotquot vocati sunt quidem primum ad Dei culturam, non autem conservantes quæ fidei erant, victi egressi sunt de vinea, id est, de Ecclesia Dei, vel de fide veritatis, vel de justitia regni coelestis, peccantes, et post adimpletionem volupta tum suarum in peccatis suis voluerunt quasi poenitentes iterum ab initio vineam operari. Nec enim pos sunt dicere patrifamilias: Nemo nos conduxit. Conducti enim fuerunt secundum tempus primum, quo sunt vocati ad fidem. Sed neque dicetur eis Quid hic statis tota die otiosi? maxime si incipientes spiritu, postmodum carne perficientur, et si post ea regredi volunt, ut iterum spiritu vivant. Et non diximus hæc dissuadentes surgere eos qui ceciderunt, aut impedientes ne convertantur aversi, ut ne ad domum patriam revertantur lascivi filii qui vivendo luxuriose evangelicæ doctrinæ substantiam consum pserunt. Habent enim propter poenitentiam quoniam victi sunt a vitiis perversis, meliorem eis qui in peccatis comprehensi fuerint, consolationem salutis: non tamen debemus existimare, quoniam similes sint eis qui propterea peccaverunt in juventute sua, quoniam nondum didicissent quæ fidei eraut. Vult ergo paterfamilias novissimis dare quemadmodum et primis denarium salutis, quoniam licet ei facere quod vult in propriis suis, et arguere eum qui malum oculum habet, propterea quod paterfamilias bonus est. Erunt ergo multi ex novissimis vocati primi, et quidam primorum novissimi: nam et ‹ multi vocati sunt, pauci autem inveniuntur electi. Matth. xx, ss Matth. XX, Codex Regius, ss Matth. xx, Forte legendum, 6. ** Gal. 111, 3. 15. ss ibid. 16. 87 I Cor. XII, 8. 6. ** Gal. 111, 3. 15. ss ibid. 16. 87 I Cor. XII, 8.
PG 13:1362καὶ τίς τυφλὸς ἀλλ’ ἢ οἱ παῖδές μου, καὶ τίνες κωφοὶ ἀλλ’ ἢ οἱ κυριεύοντες αὐτῶν; καὶ ἐτυφλώθησαν οἱ δοῦλοι τοῦ θεοῦ»· ἦλθε γὰρ Ἰησοῦς «εἰς κρίμα εἰς τὸν κόσμον τοῦτον, ἵνα οἱ μὴ βλέποντες [εἰσὶ δ’ οὗτοι τὰ ἔθνη] βλέπωσι καὶ οἱ βλέποντες [ὁ Ἰσραὴλ] ἐκεῖνοι τυφλοὶ γένωνται». τηλικούτου γοῦν φωτὸς ἀληθινοῦ ἀνατείλαντος καὶ δεικνύντος τοῦ λόγου αὑτὸν καὶ φάσκοντος· «ἰδοὺ ἀνήρ, Ἀνατολὴ ὄνομα αὐτῷ», οὐκ εἶδον τὸ φῶς, ἐπεὶ «ἐτύφλωσεν αὐτοὺς ἡ κακία αὐτῶν, καὶ οὐκ ἔγνωσαν μυστήρια θεοῦ», καὶ παράδοξον γεγένηται τῷ λαῷ ἐκείνῳ καὶ τοῖς ἔθνεσι. λύχνον μὲν γὰρ ἕκαστον τῶν προφητῶν τυγχάνοντα ἑώρα ὁ λαός, ἀνατείλαντα δὲ τὸν τῆς δικαιοσύνης ἥλιον οὐκ ἔγνωσαν· διὸ καὶ εἴ τινα ἐδόκουν ἔχειν λύχνον, ἀφῃρέθη ἀπ’ αὐτῶν.
ἐγὼ δ’ οἶμαι ὅτι ὥσπερ [ἡ] «ὑποδείγματι καὶ σκιᾷ» λατρεία πάλαι ἐπιτελουμένη «τῶν ἐπουρανίων» κατελύθη διὰ τὰ ἐπουράνια καὶ ἐλθόντος [τοῦ] ἀληθινοῦ ἀρχιερέως ὁ συμβολικὸς ἀρχιερεὺς ἐπαύσατο καὶ τῶν ἀληθινῶν ὑπὲρ ἁμαρτιῶν θυσιῶν ἐπιτελουμένων αἱ συμβολικαὶ [θυσίαι] καθῃρέθησαν, οὕτως ὅτε ἡ ἀληθινὴ Ἱερουσαλὴμ τὸν Ἰησοῦν ἐδέξατο ἀναβάντα ἐπὶ τὸ ὑποζύγιον ἑαυτοῦ σῶμα [ἐφ’ ᾧ καὶ ἔχαιρε σφόδρα θυγάτηρ Σιὼν καὶ ἐκήρυσσεν ἡ θυγάτηρ τῆς ἄνω Ἱερουσαλήμ], τότε καθῃρέθη Ἱερουσαλὴμ ἡ σκιὰ καὶ καταπέπτωκεν ὁ ναὸς ὁ ἐκ νεκρῶν λίθων διὰ τὸν ἐκ ζώντων λίθων ναὸν [ἐγερθησόμενον], κατεσκάφη δὲ καὶ τὸ κάτω θυσιαστήριον, ἐπείπερ ἐχρημάτισε τὸ ἐπουράνιον, τὰ ἐγκαίνια αὐτοῦ Ἰησοῦ ἐν τῇ ἀληθινῇ λατρείᾳ ποιήσαντος. Εἰ δὲ κατά τι τῶν σημαινομένων οἱ ἄνθρωποι ἡ πόλις εἰσί, καὶ νῦν ἐν Ἱεροσολύμοις [οὕτω δὲ καλῶ τοὺς ἔχοντας τὰς ἐλπίδας ἐπὶ τὸν ἐπὶ γῆς τόπον] παραδίδοται ὁ Ἰησοῦς τοῖς ἐπαγγελλομένοις τὴν τοῦ θεοῦ θεραπείαν Ἰουδαίοις, καὶ [οἱ] ὡσπερεὶ ἀρχιερεῖς τυγχάνοντες καὶ οἱ τὰ θεῖα γράμματα αὐχοῦντες διηγεῖσθαι γραμματεῖς κατακρίνουσι «θανάτῳ» τὸν Ἰησοῦν δι’ ὧν κακῶς λέγουσιν αὐτόν, καὶ οὐκ ἔστιν ὅτε οὐ παραδιδόασι «τοῖς ἔθνεσιν» Ἰησοῦν ἐμπαίζοντες αὐτῷ καὶ τῇ διδασκαλίᾳ αὐτοῦ παρ’ αὐτοῖς, καὶ ἀεὶ ταῖς γλώσσαις αὐτῶν μαστιγοῦσι τὴν διὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ θεοσέβειαν. καὶ αὐτοὶ μὲν αὐτὸν σταυροῦσι δι’ ὧν ἀναθεματίζουσι καὶ ἀναιρεῖν θέλουσι τὴν διδασκαλίαν αὐτοῦ. ὁ δὲ κρείττων αὐτῶν [πάντων] τυγχάνων ὀλίγον διαλιπὼν ἐγείρεται καὶ ζῶν τοῖς [ἔθνεσι τοῖς] εἰληφόσι τὸ βλέπειν φαίνεται. νῦν γὰρ «τίς τυφλὸς [ὡς Ἡσαί̈ας ἐκ προσώπου τοῦ θεοῦ φησιν] [ἀλλ’] ἢ οἱ παῖδές μου, καὶ τίνες κωφοὶ ἀλλ’ ἢ οἱ κυριεύοντες αὐτῶν»; φησὶ γὰρ μετὰ μεγάλου καὶ προφητικοῦ ἤθους καὶ πνεύματος· «οἱ κωφοί, ἀκούσατε, καὶ οἱ τυφλοί, ἀναβλέψατε ἰδεῖν. τενοοῦντες ἐργάσασθαι τὴν ἀμπελῶνα, οὐ δύνανται *: « λέγειν τῷ οἰκοδεσπότῃ· ι Οὐδεὶς ἡμᾶς ἐμισθώσατο·, ἐμισθώθησαν γὰρ καθ᾿ ὃν καιρὸν πρότερον ἐπὶ τὸ πιστεύειν ἐκλήθησαν, ἀλλ᾽ οὐδὲ λελέξεται αὐτοῖς· «Τί ὧδε ἑστήκατε ὅλην τὴν ἡμέραν ἀργοί;» μάλιστα εί, ἀρξάμενοι πνεύματι,» καὶ ὕστερον «σαρκὶ ἐπιτε λούμενοι, ο πάλιν ἐπανέρχεσθαι βούλοιντο ἐπὶ τὸ ἐξ ὑπαρχῆς πνεύματι θέλειν ζήν. Καὶ οὐ φαμεν ταῦτα, ἀποτρεπόμενοι ἀνίστασθαι τοὺς πεπτωκότας, ἢ ἐπα ναστρέφειν τοὺς πεπλανημένους, ἢ παλινδρομεῖν ἐπὶ τὸν πατρῷον οἶκον τοὺς κατασωτευσαμένους τὴν τῆς εὐαγγελικῆς διδασκαλίας οὐσίαν· ἐχέτωσαν μὲν γὰρ, διὰ τὴν μετάνοιαν καὶ τὸ καταλαμβάνεσθαι ἐν ἐπεστραμμένῳ βίῳ, κρείττονα τῶν καταλαμβανομένων ἐν ταῖς ἁμαρτίαις· οὐ μὴν χρὴ ὑπολαμβάνειν περὶ αὐ τοῦ ὅτι ὅμοιοί εἰσι τοῖς παρὰ τοῦτο ἡμαρτηκό σιν ἐν τῇ νεότητι, παρὰ τὸ μηδὲ τὴν ἀρχὴν τὰ τῆς πιστέως μεμαθηκέναι. Θέλει οὖν ὁ οἰκοδεσπότης καὶ τοῖς ἐσχάτοις δοῦναι, ὡς καὶ τοῖς πρώτοις, τὸ δηνά ριον, τὴν σωτηρίαν, ἐπεὶ ἔξεστι ποιεῖν ὅ θέλει ἐν τοῖς αὑτοῦ, καὶ ἐλέγχειν τὸν ἔχοντα πονηρὸν ὀφθαλμὸν ἐπὶ τῷ τὸν οἰκοδεσπότην εἶναι ἀγαθόν· ἔσονται οὖν πολύ λοὶ τῶν ἐσχάτων πρῶτοι, και τινες τῶν πρώτων κλη θέντων ἔσχατοι·. καὶ γὰρ οἱ κλητοὶ μὲν πολλοὶ, οἱ δὲ ἐκλεκτοί εἰσιν ὀλίγοι.» Εἰκὸς μὲν οὖν, τὸν ἡμῶν σοφώτερον, καὶ κριθέντα παρὰ Θεῷ ἄξιον τρανοτέρου τοῦ ἐν λόγῳ σοφίας διὰ Πνεύματος Θεοῦ χαρίσματος καὶ πλουσιωτέρου, καὶ δωρεᾶς τῆς ἐν λόγῳ γνώσεως κατὰ τὸ Πνεῦμα, υψηλότερα, καὶ μείζονα, καὶ μετὰ πάσης καταλήψεως εὑρήσειν εἰς τὴν παραβολὴν, καὶ ἀποδείξεων εὐπορήσειν παραλαμβάνοντα εἰς αὐτὰς ῥητὰ μεγαλοφυέστερον. Καὶ ἡμεῖς δὲ, ὡς ἐχωρήσαμεν ἐκθέμενοι τὸν νοῦν τῆς παραβολῆς, αἰτοῦμεν ἀπὸ τῶν ἐντυγχανόντων συγγνώμην, εἰ καὶ μὴ κατ' ἀξίαν καθ ικέσθαι τοῦ βουλήματος τῶν ἐνταῦθα γεγραμμένων δεδυνάμεθα· τάχα γὰρ τῆς προθυμίας καὶ τοῦ μὴ ἀπωκνηκέναι χάριν δόξομεν ἔχειν ἀποδοχῆς τι ἄξιον. σε επιστρέφειν. Περὶ αὐτοῦ. περὶ αὐτῶν. τενοοῦντες ἐργάσασθαι τὴν ἀμπελῶνα, οὐ δύνανται *: « λέγειν τῷ οἰκοδεσπότῃ· ι Οὐδεὶς ἡμᾶς ἐμισθώσατο·, ἐμισθώθησαν γὰρ καθ᾿ ὃν καιρὸν πρότερον ἐπὶ τὸ πιστεύειν ἐκλήθησαν, ἀλλ᾽ οὐδὲ λελέξεται αὐτοῖς· «Τί ὧδε ἑστήκατε ὅλην τὴν ἡμέραν ἀργοί;» μάλιστα εί, ἀρξάμενοι πνεύματι,» καὶ ὕστερον «σαρκὶ ἐπιτε λούμενοι, ο πάλιν ἐπανέρχεσθαι βούλοιντο ἐπὶ τὸ ἐξ ὑπαρχῆς πνεύματι θέλειν ζήν. Καὶ οὐ φαμεν ταῦτα, ἀποτρεπόμενοι ἀνίστασθαι τοὺς πεπτωκότας, ἢ ἐπα ναστρέφειν τοὺς πεπλανημένους, ἢ παλινδρομεῖν ἐπὶ τὸν πατρῷον οἶκον τοὺς κατασωτευσαμένους τὴν τῆς εὐαγγελικῆς διδασκαλίας οὐσίαν· ἐχέτωσαν μὲν γὰρ, διὰ τὴν μετάνοιαν καὶ τὸ καταλαμβάνεσθαι ἐν ἐπεστραμμένῳ βίῳ, κρείττονα τῶν καταλαμβανομένων ἐν ταῖς ἁμαρτίαις· οὐ μὴν χρὴ ὑπολαμβάνειν περὶ αὐ τοῦ ὅτι ὅμοιοί εἰσι τοῖς παρὰ τοῦτο ἡμαρτηκό σιν ἐν τῇ νεότητι, παρὰ τὸ μηδὲ τὴν ἀρχὴν τὰ τῆς πιστέως μεμαθηκέναι. Θέλει οὖν ὁ οἰκοδεσπότης καὶ τοῖς ἐσχάτοις δοῦναι, ὡς καὶ τοῖς πρώτοις, τὸ δηνά ριον, τὴν σωτηρίαν, ἐπεὶ ἔξεστι ποιεῖν ὅ θέλει ἐν τοῖς αὑτοῦ, καὶ ἐλέγχειν τὸν ἔχοντα πονηρὸν ὀφθαλμὸν ἐπὶ τῷ τὸν οἰκοδεσπότην εἶναι ἀγαθόν· ἔσονται οὖν πολύ λοὶ τῶν ἐσχάτων πρῶτοι, και τινες τῶν πρώτων κλη θέντων ἔσχατοι·. καὶ γὰρ οἱ κλητοὶ μὲν πολλοὶ, οἱ δὲ ἐκλεκτοί εἰσιν ὀλίγοι.» Εἰκὸς μὲν οὖν, τὸν ἡμῶν σοφώτερον, καὶ κριθέντα παρὰ Θεῷ ἄξιον τρανοτέρου τοῦ ἐν λόγῳ σοφίας διὰ Πνεύματος Θεοῦ χαρίσματος καὶ πλουσιωτέρου, καὶ δωρεᾶς τῆς ἐν λόγῳ γνώσεως κατὰ τὸ Πνεῦμα, υψηλότερα, καὶ μείζονα, καὶ μετὰ πάσης καταλήψεως εὑρήσειν εἰς τὴν παραβολὴν, καὶ ἀποδείξεων εὐπορήσειν παραλαμβάνοντα εἰς αὐτὰς ῥητὰ μεγαλοφυέστερον. Καὶ ἡμεῖς δὲ, ὡς ἐχωρήσαμεν ἐκθέμενοι τὸν νοῦν τῆς παραβολῆς, αἰτοῦμεν ἀπὸ τῶν ἐντυγχανόντων συγγνώμην, εἰ καὶ μὴ κατ' ἀξίαν καθ ικέσθαι τοῦ βουλήματος τῶν ἐνταῦθα γεγραμμένων δεδυνάμεθα· τάχα γὰρ τῆς προθυμίας καὶ τοῦ μὴ ἀπωκνηκέναι χάριν δόξομεν ἔχειν ἀποδοχῆς τι ἄξιον. σε επιστρέφειν. Περὶ αὐτοῦ. περὶ αὐτῶν. lint, haud certe patrifamilias dicere queant Ne mo nos conduxit; tum enim conducti sunt, cum ad fidem prius fuerunt accersiti; nec iis vero di celur ss Quid hic statis tota die otiosi?, præser. tim si ‹ cum spiritu cœperint, et carne deinde consummati fuerint ", ad vitam spiritu de integro ducendam redire velint. Non autem hæc eo perti nere volumus, quo qui ceciderunt a resurgendo deterreantur, vel errantes in viam redire, vel ad paternam domum reverti nolimus, qui evangelica doctrinæ opes per luxuriam dilapidarunt: ut enin propter penitentiam, et quod vitam conversam ducentes deprehensi sint, potiora ferant atque il qui in peccatis oppressi sunt; non idcirco tamen similes iis esse existimandi sunt, qui propterea in juventute peccaverunt, quod fidei præcepta penitus ignoraverint. Postremis ergo perinde ut primis de narium, salutem nimirum, donare vult paterfami lias, quoniam licet ei quod vult facere in rebus suis, et eum increpat qui quod bonus sit paterſa milias, oculam malum habet s. Postremorum igi tor primi erunt quamplurimi; et primo loco accer sitorum nonnulli postremi; multi enim sunt vo cati, pauci vero electi ".» Eum profecto qui nobis fuerit peritior, et judicatus fuerit apud Deum dignus manifestiore ac locupletiore in sermone sapientiæ per Dei Spiritum gratia, et dono scientiæ quæ est in sermone secundum Spiritum 87, sublimiora, ac majora, et cum omni intelligendi facultate super hac parabola reperturum, et depromptis solerter Scripturæ verbis argumentorum copiam nacturum verisimile est. Nos autem pro virium nostrarum modulo parabolæ explicata sententia, si rerum hic scriptarum dignitatem minus assequi potuimus, ve niam a lectoribus deprecamur; vel enim solius stu dii et diligentiæ nomine commendationem fortasse meruisse videbimur. unde sermo Dominicus accepit eos qui vocantur a Christo et mittit in vineam, id est, in Ecclesiam. Non autem numerabantur, secundum expositionem istam, inter operarios vineæ, quotquot vocati sunt quidem primum ad Dei culturam, non autem conservantes quæ fidei erant, victi egressi sunt de vinea, id est, de Ecclesia Dei, vel de fide veritatis, vel de justitia regni coelestis, peccantes, et post adimpletionem volupta tum suarum in peccatis suis voluerunt quasi poenitentes iterum ab initio vineam operari. Nec enim pos sunt dicere patrifamilias: Nemo nos conduxit. Conducti enim fuerunt secundum tempus primum, quo sunt vocati ad fidem. Sed neque dicetur eis Quid hic statis tota die otiosi? maxime si incipientes spiritu, postmodum carne perficientur, et si post ea regredi volunt, ut iterum spiritu vivant. Et non diximus hæc dissuadentes surgere eos qui ceciderunt, aut impedientes ne convertantur aversi, ut ne ad domum patriam revertantur lascivi filii qui vivendo luxuriose evangelicæ doctrinæ substantiam consum pserunt. Habent enim propter poenitentiam quoniam victi sunt a vitiis perversis, meliorem eis qui in peccatis comprehensi fuerint, consolationem salutis: non tamen debemus existimare, quoniam similes sint eis qui propterea peccaverunt in juventute sua, quoniam nondum didicissent quæ fidei eraut. Vult ergo paterfamilias novissimis dare quemadmodum et primis denarium salutis, quoniam licet ei facere quod vult in propriis suis, et arguere eum qui malum oculum habet, propterea quod paterfamilias bonus est. Erunt ergo multi ex novissimis vocati primi, et quidam primorum novissimi: nam et ‹ multi vocati sunt, pauci autem inveniuntur electi. Matth. xx, ss Matth. XX, Codex Regius, ss Matth. xx, Forte legendum, lint, haud certe patrifamilias dicere queant Ne mo nos conduxit; tum enim conducti sunt, cum ad fidem prius fuerunt accersiti; nec iis vero di celur ss Quid hic statis tota die otiosi?, præser. tim si ‹ cum spiritu cœperint, et carne deinde consummati fuerint ", ad vitam spiritu de integro ducendam redire velint. Non autem hæc eo perti nere volumus, quo qui ceciderunt a resurgendo deterreantur, vel errantes in viam redire, vel ad paternam domum reverti nolimus, qui evangelica doctrinæ opes per luxuriam dilapidarunt: ut enin propter penitentiam, et quod vitam conversam ducentes deprehensi sint, potiora ferant atque il qui in peccatis oppressi sunt; non idcirco tamen similes iis esse existimandi sunt, qui propterea in juventute peccaverunt, quod fidei præcepta penitus ignoraverint. Postremis ergo perinde ut primis de narium, salutem nimirum, donare vult paterfami lias, quoniam licet ei quod vult facere in rebus suis, et eum increpat qui quod bonus sit paterſa milias, oculam malum habet s. Postremorum igi tor primi erunt quamplurimi; et primo loco accer sitorum nonnulli postremi; multi enim sunt vo cati, pauci vero electi ".» Eum profecto qui nobis fuerit peritior, et judicatus fuerit apud Deum dignus manifestiore ac locupletiore in sermone sapientiæ per Dei Spiritum gratia, et dono scientiæ quæ est in sermone secundum Spiritum 87, sublimiora, ac majora, et cum omni intelligendi facultate super hac parabola reperturum, et depromptis solerter Scripturæ verbis argumentorum copiam nacturum verisimile est. Nos autem pro virium nostrarum modulo parabolæ explicata sententia, si rerum hic scriptarum dignitatem minus assequi potuimus, ve niam a lectoribus deprecamur; vel enim solius stu dii et diligentiæ nomine commendationem fortasse meruisse videbimur. unde sermo Dominicus accepit eos qui vocantur a Christo et mittit in vineam, id est, in Ecclesiam. Non autem numerabantur, secundum expositionem istam, inter operarios vineæ, quotquot vocati sunt quidem primum ad Dei culturam, non autem conservantes quæ fidei erant, victi egressi sunt de vinea, id est, de Ecclesia Dei, vel de fide veritatis, vel de justitia regni coelestis, peccantes, et post adimpletionem volupta tum suarum in peccatis suis voluerunt quasi poenitentes iterum ab initio vineam operari. Nec enim pos sunt dicere patrifamilias: Nemo nos conduxit. Conducti enim fuerunt secundum tempus primum, quo sunt vocati ad fidem. Sed neque dicetur eis Quid hic statis tota die otiosi? maxime si incipientes spiritu, postmodum carne perficientur, et si post ea regredi volunt, ut iterum spiritu vivant. Et non diximus hæc dissuadentes surgere eos qui ceciderunt, aut impedientes ne convertantur aversi, ut ne ad domum patriam revertantur lascivi filii qui vivendo luxuriose evangelicæ doctrinæ substantiam consum pserunt. Habent enim propter poenitentiam quoniam victi sunt a vitiis perversis, meliorem eis qui in peccatis comprehensi fuerint, consolationem salutis: non tamen debemus existimare, quoniam similes sint eis qui propterea peccaverunt in juventute sua, quoniam nondum didicissent quæ fidei eraut. Vult ergo paterfamilias novissimis dare quemadmodum et primis denarium salutis, quoniam licet ei facere quod vult in propriis suis, et arguere eum qui malum oculum habet, propterea quod paterfamilias bonus est. Erunt ergo multi ex novissimis vocati primi, et quidam primorum novissimi: nam et ‹ multi vocati sunt, pauci autem inveniuntur electi. Matth. xx, ss Matth. XX, Codex Regius, ss Matth. xx, Forte legendum, 6. ** Gal. 111, 3. 15. ss ibid. 16. 87 I Cor. XII, 8. 6. ** Gal. 111, 3. 15. ss ibid. 16. 87 I Cor. XII, 8.
Tome XVITomus Decimus Sextus
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
PG 13:1363«λαὸς» δὲ ὁ τῶν ἐθνῶν «ὁ καθήμενος ἐν σκότει εἶδε φῶς», οὐχ ὁποῖον ὁ Ἰσραὴλ μικρόν [μικρὸν γὰρ φῶς ἕκαστος ἦν τῶν προφητῶν], ἀλλὰ «λαὸς ὁ καθήμενος ἐν σκότει εἶδε φῶς μέγα», τὸν κύριον καὶ σωτῆρα ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστόν, οὗ τὸ μέγεθος φαίνεται διατείνοντος «ἀπὸ πέρατος γῆς εἰς τὸ πέρας αὐτῆς εὐρώστως, καὶ διοικοῦντος» τὰς ἐκκλησίας «χρηστῶς», ὅτε τὸ πνεῦμα αὐτοῦ πεπλήρωκε τὴν οἰκουμένην, πληρωθείσης τῆς λεγούσης προφητείας, «ἐν ταῖς ἐσχάταις ἡμέραις ἐμφανὲς» ἔσεσθαι «τὸ ὄρος τοῦ θεοῦ»· καὶ νῦν «πορεύονται ἐπ’ αὐτὸ πάντα τὰ ἔθνη», καὶ ἔστι τοῦτο Χριστὸς Ἰησοῦς. «Τότε προσῆλθεν αὐτῷ ἡ μήτηρ τῶν υἱῶν Ζεβεδαίου μετὰ τῶν υἱῶν αὐτῆς» καὶ τὰ ἑξῆς ἕως τοῦ «ἀκούσαντες δὲ οἱ δέκα ἠγανάκτησαν περὶ τῶν δύο ἀδελφῶν» [, ] . τὸ δ’ ὅμοιον αὐτῷ καὶ ὁ Μᾶρκος ἀνέγραψε τοῦτον τὸν τρόπον· «καὶ προςπορεύονται αὐτῷ Ἰάκωβος καὶ Ἰωάννης οἱ υἱοὶ Ζεβεδαίου καὶ λέγουσιν αὐτῷ» καὶ τὰ ἑξῆς ἕως τοῦ «ἤρξαντο ἀγανακτεῖν περὶ Ἰακώβου καὶ Ἰωάννου». Ἄξιον ἐν τοῖς προκειμένοις ζητῆσαι νοῦν οὐκ εὐκαταφρόνητον καὶ ἀληθῶς εὐαγγελίῳ πρέποντα Ἰησοῦ Χριστοῦ.
«λαὸς» δὲ ὁ τῶν ἐθνῶν «ὁ καθήμενος ἐν σκότει εἶδε φῶς», οὐχ ὁποῖον ὁ Ἰσραὴλ μικρόν [μικρὸν γὰρ φῶς ἕκαστος ἦν τῶν προφητῶν], ἀλλὰ «λαὸς ὁ καθήμενος ἐν σκότει εἶδε φῶς μέγα», τὸν κύριον καὶ σωτῆρα ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστόν, οὗ τὸ μέγεθος φαίνεται διατείνοντος «ἀπὸ πέρατος γῆς εἰς τὸ πέρας αὐτῆς εὐρώστως, καὶ διοικοῦντος» τὰς ἐκκλησίας «χρηστῶς», ὅτε τὸ πνεῦμα αὐτοῦ πεπλήρωκε τὴν οἰκουμένην, πληρωθείσης τῆς λεγούσης προφητείας, «ἐν ταῖς ἐσχάταις ἡμέραις ἐμφανὲς» ἔσεσθαι «τὸ ὄρος τοῦ θεοῦ»· καὶ νῦν «πορεύονται ἐπ’ αὐτὸ πάντα τὰ ἔθνη», καὶ ἔστι τοῦτο Χριστὸς Ἰησοῦς. «Τότε προσῆλθεν αὐτῷ ἡ μήτηρ τῶν υἱῶν Ζεβεδαίου μετὰ τῶν υἱῶν αὐτῆς» καὶ τὰ ἑξῆς ἕως τοῦ «ἀκούσαντες δὲ οἱ δέκα ἠγανάκτησαν περὶ τῶν δύο ἀδελφῶν» [, ] . τὸ δ’ ὅμοιον αὐτῷ καὶ ὁ Μᾶρκος ἀνέγραψε τοῦτον τὸν τρόπον· «καὶ προςπορεύονται αὐτῷ Ἰάκωβος καὶ Ἰωάννης οἱ υἱοὶ Ζεβεδαίου καὶ λέγουσιν αὐτῷ» καὶ τὰ ἑξῆς ἕως τοῦ «ἤρξαντο ἀγανακτεῖν περὶ Ἰακώβου καὶ Ἰωάννου». Ἄξιον ἐν τοῖς προκειμένοις ζητῆσαι νοῦν οὐκ εὐκαταφρόνητον καὶ ἀληθῶς εὐαγγελίῳ πρέποντα Ἰησοῦ Χριστοῦ. ΤΟΜΟΣ 17. Μέλλων δὲ ὁ Ἰησοῦς ἀναβαίνειν εἰς Ἱεροσόλυμα, παρέλαβε τοὺς δώδεκα κατ' ἰδίαν ἐν τῇ ὁδῷ, καὶ εἶπεν αὐτοῖς,» καὶ τὰ ἑξῆς ἕως τοῦ· «Καὶ τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ ἀναστήσεται.» Τὰ δὲ ἰσοδυναμοῦντα τούτοις καὶ παρὰ τῷ Μάρκῳ ἀναγέγραπται τοῦτον τὸν τρόπον· ο Ησαν δὲ ἐν τῇ ὁδῷ ἀναβαίνοντες εἰς Ἱεροσόλυμα, καὶ ἦν προάγων αὐτοὺς ὁ Ἰησοῦς,» καὶ τὰ ἑξῆς ἕως τοῦ Καὶ τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ ἀναστήσεται.» Καὶ ὁ Λουκάς δὲ δόξει τούτοις συνάδειν γράψας· «Παραλαβὼν δὲ τοὺς δεκαδύο, εἶπε πρὸς αὐτούς· ν καὶ τὰ ἑξῆς ἕως τοῦ· ι Καὶ οὐκ ἐγίνωσκον τὰ λεγόμενα.» Ο προ τρεπόμενος ἡμᾶς Παῦλος μιμεῖσθαι αὐτὸν, ὡς καὶ αὐτὸς Χριστὸν ἐμιμήσατο, καὶ εἰπών· «Μιμηταί μου γίνεσθε, καθὼς κἀγὼ Χριστοῦ,» ἰδὼν Χριστὸν ὁμόσε τοῖς προφανέσι κινδύνοις χωροῦντα, καὶ ἀναβαίνοντα εἰς Ἱεροσόλυμα, μετὰ τοῦ προεγνωκέναι, ὅτι παρα δοθήσεται τοῖς ἀρχιερεῦσι καὶ γραμματεῦσι, καὶ και τακριθήσεται θανάτῳ, καὶ τὰ ἑξῆς, τὸ παραπλήσιον πεποίηκεν· ὁ μὲν γὰρ ᾿Αγαβος λαβὼν αὐτοῦ ε τὴν ζώνην, δήσας ἑαυτὸν χειρῶν καὶ ποδῶν, ἔλεγε· Τάδε λέγει τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον· Τὸν ἄνδρα οὗ ἐστιν ἡ ζώνη αὕτη, οὕτω δήσουσιν ἀπελθόντα εἰς Ἱεροσόλυμα. Μαθὼν δὲ ταῦτα ὁ Παῦλος, ὡς τὸν διδάσκαλον μιμού μενος, ἀνέβαινε προθύμως εἰς τὰ Ἱεροσόλυμα πλο θὼν δέ τι ἀνθρώπινον ὑπὸ τῶν διὰ τὴν πρὸς αὐτὸν ἀγάπην κλαιόντων, καὶ κωλυόντων αὐτὸν ἀναβαίνειν εἰς Ἱεροσόλυμα, εἶπε· ι Τί ποιεῖτε κλαίοντες, καὶ συνθρύπτοντές μου τὴν καρδίαν; ἐγὼ γὰρ οὐ μόνον δεθῆναι εἰς Ἱεροσόλυμα γενόμενος ἑτοίμως ἔχω, ἀλλὰ καὶ ἀποθανεῖν ὑπὲρ τοῦ ὀνόματος τοῦ Κυρίου μου Ἰησοῦ. • Ταῦτ᾽ οὖν κατανοοῦντες, ἔστιν ὅτε καὶ για νύσχοντες ἐπικειμένους ἐπιπόνους πειρασμούς, ὁμόσε «Εt ΤΟΜΟΣ 17. Μέλλων δὲ ὁ Ἰησοῦς ἀναβαίνειν εἰς Ἱεροσόλυμα, παρέλαβε τοὺς δώδεκα κατ' ἰδίαν ἐν τῇ ὁδῷ, καὶ εἶπεν αὐτοῖς,» καὶ τὰ ἑξῆς ἕως τοῦ· «Καὶ τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ ἀναστήσεται.» Τὰ δὲ ἰσοδυναμοῦντα τούτοις καὶ παρὰ τῷ Μάρκῳ ἀναγέγραπται τοῦτον τὸν τρόπον· ο Ησαν δὲ ἐν τῇ ὁδῷ ἀναβαίνοντες εἰς Ἱεροσόλυμα, καὶ ἦν προάγων αὐτοὺς ὁ Ἰησοῦς,» καὶ τὰ ἑξῆς ἕως τοῦ Καὶ τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ ἀναστήσεται.» Καὶ ὁ Λουκάς δὲ δόξει τούτοις συνάδειν γράψας· «Παραλαβὼν δὲ τοὺς δεκαδύο, εἶπε πρὸς αὐτούς· ν καὶ τὰ ἑξῆς ἕως τοῦ· ι Καὶ οὐκ ἐγίνωσκον τὰ λεγόμενα.» Ο προ τρεπόμενος ἡμᾶς Παῦλος μιμεῖσθαι αὐτὸν, ὡς καὶ αὐτὸς Χριστὸν ἐμιμήσατο, καὶ εἰπών· «Μιμηταί μου γίνεσθε, καθὼς κἀγὼ Χριστοῦ,» ἰδὼν Χριστὸν ὁμόσε τοῖς προφανέσι κινδύνοις χωροῦντα, καὶ ἀναβαίνοντα εἰς Ἱεροσόλυμα, μετὰ τοῦ προεγνωκέναι, ὅτι παρα δοθήσεται τοῖς ἀρχιερεῦσι καὶ γραμματεῦσι, καὶ και τακριθήσεται θανάτῳ, καὶ τὰ ἑξῆς, τὸ παραπλήσιον πεποίηκεν· ὁ μὲν γὰρ ᾿Αγαβος λαβὼν αὐτοῦ ε τὴν ζώνην, δήσας ἑαυτὸν χειρῶν καὶ ποδῶν, ἔλεγε· Τάδε λέγει τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον· Τὸν ἄνδρα οὗ ἐστιν ἡ ζώνη αὕτη, οὕτω δήσουσιν ἀπελθόντα εἰς Ἱεροσόλυμα. Μαθὼν δὲ ταῦτα ὁ Παῦλος, ὡς τὸν διδάσκαλον μιμού μενος, ἀνέβαινε προθύμως εἰς τὰ Ἱεροσόλυμα πλο θὼν δέ τι ἀνθρώπινον ὑπὸ τῶν διὰ τὴν πρὸς αὐτὸν ἀγάπην κλαιόντων, καὶ κωλυόντων αὐτὸν ἀναβαίνειν εἰς Ἱεροσόλυμα, εἶπε· ι Τί ποιεῖτε κλαίοντες, καὶ συνθρύπτοντές μου τὴν καρδίαν; ἐγὼ γὰρ οὐ μόνον δεθῆναι εἰς Ἱεροσόλυμα γενόμενος ἑτοίμως ἔχω, ἀλλὰ καὶ ἀποθανεῖν ὑπὲρ τοῦ ὀνόματος τοῦ Κυρίου μου Ἰησοῦ. • Ταῦτ᾽ οὖν κατανοοῦντες, ἔστιν ὅτε καὶ για νύσχοντες ἐπικειμένους ἐπιπόνους πειρασμούς, ὁμόσε «Εt f. ‹ Cum autem ascensurus esset Jesus Je rosolymam, assumpsit duodecim discipulos secreto in via, et ait illis ",» et reliqua, usque ad id: tertia die resurget. › Paria his quoque Marcus con scripsit hoc modo: «Erant autem in via ascenden tes Jerosolymam, et præcedebat illos Jesus, et re liqua, usque ad id:. Et tertia die resurget. Nec non iis consentire videtur Lucas qui scripsit 91: «As sumpsit autem Jesus duodecim, et ait illis, o et ca tera, ad id usque: «Et non intelligebant quæ dice bantur. Qui nos ad sui imitationem adhortatur Pau bus, quemadmodum et ipse Christum imitatus est, quique ait ": «Imitatores mei estote, sicut et ego Christi, cum Christum nosset in aperta pericula se misisse, et Jerosolymam ascendisse, posteaquam se sacerdotum principibus et scribis traditum, et morte damnatum iri, cateraque præscivit, simile aliquid fecit: Agabus enim sumpta ejus e zona, et alligans sibi pedes et manus dixit: Hæc dicit Spi rilus sanctus: Virum cujus est zona hæc, sic alliga bunt, postquam ierit Jerosolymam.. Hæc post quam accepit Paulus, tanquam ad magistri sui exemplum se componens, Jerosolymam alacriter se contulit. Cum autem præ nimio adversus ipsum amore flentibus nonnullis, et quominus Jerosoly mam peteret obstantibus, humanitus fuisset adſe clus, dixit o: • Quid facilis flentes, et amligentes cor meum? ego enim non solum alligari, sed et mori in Jerusalem paratus sum propter nomen Do mini mei Jesu. His animo perceptis, impendentibus nonnunquam ærumnosis tentationibus, prout ra tioni consentaneum erit, fortiter obsistamus; exem t. In illo tempore, ascendens Jesus Hierosolymam, accepit duodecim discipulos suos seorsum in via, et dixit eis: Ecce ascendimus in Hierosolymam, et Filius hominis tradetur principibus sacerdotum. Paulus qui hortatur nos fieri suos imitatores, sicut ipse imitatus est Christum, sciens Christum per hæc ad manifesta pericula promptissime ascendisse, scientem quoniam tradendus fuerat principibus sacerdo tum et scribis, et condemnandus fuerat morte, et gentibus erat tradendus ad deludendum, et flagellan dum, et crucifigendum, simile aliquid fecit. Cum enim Agabus accepissel zonam ejus, et alligasset sibi manus et pedes dicens: Hæc dicit Spiritus sanctus: Virum cujus zona hæc est, sic eum alligabunt Ju dæi in Hierusalem, et tradent in manus gentium; audiens ista Paulus, imitatus suum magistrum, in Hie rusalem promptissime ascendebat. Et cum aliquid humanum passus fuisset ab his, qui propter dilectio nem ejus coeperant flere, et prohibere ne ascenderet in Hierosolymam, dixit: «Quid facitis flentes, et confringentes cor meum? Ego enim non solum alligari, sed et mori paratus sum pro nomine Domini nostri Jesu Christi. Hæc ergo considerantes et cognoscentes, scire debemus quoniam frequenter tenta tiones aliquas subituri sumus, dolori nosipsos, secundum quod justum est, ad obviandas tentationes of ferre debemus, accipientes exemplum hujusmodi, primum quidem a Salvatore, deinde autem ab apostolo Paulo. Et ne arbitreris hæc contraria esse eis quæ superius diximus, et frequenter, quoniam Si quis vos persecutus fuerit in civitate ista, fugite in alteram, et quod audiens Dominus quod Joannes Matth. xx, 17. ibid. 19. ºº Marc.x, 32, et seq. * Luc. xviii, 51, et seq. º¹ I Cur, x1, 4. * Act. xx!, 11. • ilul. 13. f. ‹ Cum autem ascensurus esset Jesus Je rosolymam, assumpsit duodecim discipulos secreto in via, et ait illis ",» et reliqua, usque ad id: tertia die resurget. › Paria his quoque Marcus con scripsit hoc modo: «Erant autem in via ascenden tes Jerosolymam, et præcedebat illos Jesus, et re liqua, usque ad id:. Et tertia die resurget. Nec non iis consentire videtur Lucas qui scripsit 91: «As sumpsit autem Jesus duodecim, et ait illis, o et ca tera, ad id usque: «Et non intelligebant quæ dice bantur. Qui nos ad sui imitationem adhortatur Pau bus, quemadmodum et ipse Christum imitatus est, quique ait ": «Imitatores mei estote, sicut et ego Christi, cum Christum nosset in aperta pericula se misisse, et Jerosolymam ascendisse, posteaquam se sacerdotum principibus et scribis traditum, et morte damnatum iri, cateraque præscivit, simile aliquid fecit: Agabus enim sumpta ejus e zona, et alligans sibi pedes et manus dixit: Hæc dicit Spi rilus sanctus: Virum cujus est zona hæc, sic alliga bunt, postquam ierit Jerosolymam.. Hæc post quam accepit Paulus, tanquam ad magistri sui exemplum se componens, Jerosolymam alacriter se contulit. Cum autem præ nimio adversus ipsum amore flentibus nonnullis, et quominus Jerosoly mam peteret obstantibus, humanitus fuisset adſe clus, dixit o: • Quid facilis flentes, et amligentes cor meum? ego enim non solum alligari, sed et mori in Jerusalem paratus sum propter nomen Do mini mei Jesu. His animo perceptis, impendentibus nonnunquam ærumnosis tentationibus, prout ra tioni consentaneum erit, fortiter obsistamus; exem t. In illo tempore, ascendens Jesus Hierosolymam, accepit duodecim discipulos suos seorsum in via, et dixit eis: Ecce ascendimus in Hierosolymam, et Filius hominis tradetur principibus sacerdotum. Paulus qui hortatur nos fieri suos imitatores, sicut ipse imitatus est Christum, sciens Christum per hæc ad manifesta pericula promptissime ascendisse, scientem quoniam tradendus fuerat principibus sacerdo tum et scribis, et condemnandus fuerat morte, et gentibus erat tradendus ad deludendum, et flagellan dum, et crucifigendum, simile aliquid fecit. Cum enim Agabus accepissel zonam ejus, et alligasset sibi manus et pedes dicens: Hæc dicit Spiritus sanctus: Virum cujus zona hæc est, sic eum alligabunt Ju dæi in Hierusalem, et tradent in manus gentium; audiens ista Paulus, imitatus suum magistrum, in Hie rusalem promptissime ascendebat. Et cum aliquid humanum passus fuisset ab his, qui propter dilectio nem ejus coeperant flere, et prohibere ne ascenderet in Hierosolymam, dixit: «Quid facitis flentes, et confringentes cor meum? Ego enim non solum alligari, sed et mori paratus sum pro nomine Domini nostri Jesu Christi. Hæc ergo considerantes et cognoscentes, scire debemus quoniam frequenter tenta tiones aliquas subituri sumus, dolori nosipsos, secundum quod justum est, ad obviandas tentationes of ferre debemus, accipientes exemplum hujusmodi, primum quidem a Salvatore, deinde autem ab apostolo Paulo. Et ne arbitreris hæc contraria esse eis quæ superius diximus, et frequenter, quoniam Si quis vos persecutus fuerit in civitate ista, fugite in alteram, et quod audiens Dominus quod Joannes Matth. xx, 17. ibid. 19. ºº Marc.x, 32, et seq. * Luc. xviii, 51, et seq. º¹ I Cur, x1, 4. * Act. xx!, 11. • ilul. 13.
PG 13:1364[προπαρεθέμεθα δὲ τοῦτο,] ἐπεὶ τὸ ῥητὸν τοῖς μὲν ἁπλουστέροις καὶ πάντη ἀκεραίοις καὶ βάθη θεοῦ καὶ τῶν γραφῶν αὐτοῦ μὴ ἐπισταμένοις ζητεῖν ἐμφαίνει ἁπλότητα ἀξιώσεώς [τινος] καὶ τῆς πρὸς αὐτὴν τοῦ Ἰησοῦ ἀποκρίσεως. τοῖς δὲ κἂν ἐπὶ ποσὸν δυναμένοις βασανίζειν προβλήματα ὁ αὐτόθεν ἐμφαινόμενος νοῦς βραχύς ἐστι καὶ εὐτελὴς καὶ οὐδὲν ἔχων [μέγα], μάλιστα ὅτε Ἰησοῦς ἀποκρίνεται ἁρμόζον αὐτοῦ τῇ μεγαλονοίᾳ. ὥσπερ γὰρ ἐπὶ κοσμικῆς βασιλείας ἐν προαγωγῇ δοκοῦσιν εἶναι οἱ συγκαθεζόμενοι τῷ βασιλεῖ ἐν τῇ βασιλικῇ ἐσθῆτι καθεζομένῳ καὶ ὁτιποτοῦν τῶν τῆς βασιλικῆς πραγμάτων διέποντι, οὕτω δόξει [κατὰ τὴν λέξιν] φανταζομένη «ἡ μήτηρ τῶν υἱῶν Ζεβεδαίου» [ἢ ὡς ὁ Μᾶρκος ἀνέγραψεν Ἰάκωβος καὶ Ἰωάννης] ἀξιοῦν ἀπὸ τοῦ σωτῆρος τὸ καθεσθῆναι τὸν μὲν ἕτερον «ἐκ δεξιῶν» αὐτοῦ «ἐν τῇ βασιλείᾳ» τυγχάνοντος, τὸν δὲ λοιπὸν ἐξ ἀριστερῶν. καὶ οὐδὲν μὲν ἦν παράδοξον, γυναῖκα [γυναικείας] ἀπὸ ἁπλότητος καὶ ἰδιωτείας τοιαῦτα νομίζειν [δεῖν] ἀξιοῦν.
«λαὸς» δὲ ὁ τῶν ἐθνῶν «ὁ καθήμενος ἐν σκότει εἶδε φῶς», οὐχ ὁποῖον ὁ Ἰσραὴλ μικρόν [μικρὸν γὰρ φῶς ἕκαστος ἦν τῶν προφητῶν], ἀλλὰ «λαὸς ὁ καθήμενος ἐν σκότει εἶδε φῶς μέγα», τὸν κύριον καὶ σωτῆρα ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστόν, οὗ τὸ μέγεθος φαίνεται διατείνοντος «ἀπὸ πέρατος γῆς εἰς τὸ πέρας αὐτῆς εὐρώστως, καὶ διοικοῦντος» τὰς ἐκκλησίας «χρηστῶς», ὅτε τὸ πνεῦμα αὐτοῦ πεπλήρωκε τὴν οἰκουμένην, πληρωθείσης τῆς λεγούσης προφητείας, «ἐν ταῖς ἐσχάταις ἡμέραις ἐμφανὲς» ἔσεσθαι «τὸ ὄρος τοῦ θεοῦ»· καὶ νῦν «πορεύονται ἐπ’ αὐτὸ πάντα τὰ ἔθνη», καὶ ἔστι τοῦτο Χριστὸς Ἰησοῦς. «Τότε προσῆλθεν αὐτῷ ἡ μήτηρ τῶν υἱῶν Ζεβεδαίου μετὰ τῶν υἱῶν αὐτῆς» καὶ τὰ ἑξῆς ἕως τοῦ «ἀκούσαντες δὲ οἱ δέκα ἠγανάκτησαν περὶ τῶν δύο ἀδελφῶν» [, ] . τὸ δ’ ὅμοιον αὐτῷ καὶ ὁ Μᾶρκος ἀνέγραψε τοῦτον τὸν τρόπον· «καὶ προςπορεύονται αὐτῷ Ἰάκωβος καὶ Ἰωάννης οἱ υἱοὶ Ζεβεδαίου καὶ λέγουσιν αὐτῷ» καὶ τὰ ἑξῆς ἕως τοῦ «ἤρξαντο ἀγανακτεῖν περὶ Ἰακώβου καὶ Ἰωάννου». Ἄξιον ἐν τοῖς προκειμένοις ζητῆσαι νοῦν οὐκ εὐκαταφρόνητον καὶ ἀληθῶς εὐαγγελίῳ πρέποντα Ἰησοῦ Χριστοῦ. ΤΟΜΟΣ 17. Μέλλων δὲ ὁ Ἰησοῦς ἀναβαίνειν εἰς Ἱεροσόλυμα, παρέλαβε τοὺς δώδεκα κατ' ἰδίαν ἐν τῇ ὁδῷ, καὶ εἶπεν αὐτοῖς,» καὶ τὰ ἑξῆς ἕως τοῦ· «Καὶ τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ ἀναστήσεται.» Τὰ δὲ ἰσοδυναμοῦντα τούτοις καὶ παρὰ τῷ Μάρκῳ ἀναγέγραπται τοῦτον τὸν τρόπον· ο Ησαν δὲ ἐν τῇ ὁδῷ ἀναβαίνοντες εἰς Ἱεροσόλυμα, καὶ ἦν προάγων αὐτοὺς ὁ Ἰησοῦς,» καὶ τὰ ἑξῆς ἕως τοῦ Καὶ τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ ἀναστήσεται.» Καὶ ὁ Λουκάς δὲ δόξει τούτοις συνάδειν γράψας· «Παραλαβὼν δὲ τοὺς δεκαδύο, εἶπε πρὸς αὐτούς· ν καὶ τὰ ἑξῆς ἕως τοῦ· ι Καὶ οὐκ ἐγίνωσκον τὰ λεγόμενα.» Ο προ τρεπόμενος ἡμᾶς Παῦλος μιμεῖσθαι αὐτὸν, ὡς καὶ αὐτὸς Χριστὸν ἐμιμήσατο, καὶ εἰπών· «Μιμηταί μου γίνεσθε, καθὼς κἀγὼ Χριστοῦ,» ἰδὼν Χριστὸν ὁμόσε τοῖς προφανέσι κινδύνοις χωροῦντα, καὶ ἀναβαίνοντα εἰς Ἱεροσόλυμα, μετὰ τοῦ προεγνωκέναι, ὅτι παρα δοθήσεται τοῖς ἀρχιερεῦσι καὶ γραμματεῦσι, καὶ και τακριθήσεται θανάτῳ, καὶ τὰ ἑξῆς, τὸ παραπλήσιον πεποίηκεν· ὁ μὲν γὰρ ᾿Αγαβος λαβὼν αὐτοῦ ε τὴν ζώνην, δήσας ἑαυτὸν χειρῶν καὶ ποδῶν, ἔλεγε· Τάδε λέγει τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον· Τὸν ἄνδρα οὗ ἐστιν ἡ ζώνη αὕτη, οὕτω δήσουσιν ἀπελθόντα εἰς Ἱεροσόλυμα. Μαθὼν δὲ ταῦτα ὁ Παῦλος, ὡς τὸν διδάσκαλον μιμού μενος, ἀνέβαινε προθύμως εἰς τὰ Ἱεροσόλυμα πλο θὼν δέ τι ἀνθρώπινον ὑπὸ τῶν διὰ τὴν πρὸς αὐτὸν ἀγάπην κλαιόντων, καὶ κωλυόντων αὐτὸν ἀναβαίνειν εἰς Ἱεροσόλυμα, εἶπε· ι Τί ποιεῖτε κλαίοντες, καὶ συνθρύπτοντές μου τὴν καρδίαν; ἐγὼ γὰρ οὐ μόνον δεθῆναι εἰς Ἱεροσόλυμα γενόμενος ἑτοίμως ἔχω, ἀλλὰ καὶ ἀποθανεῖν ὑπὲρ τοῦ ὀνόματος τοῦ Κυρίου μου Ἰησοῦ. • Ταῦτ᾽ οὖν κατανοοῦντες, ἔστιν ὅτε καὶ για νύσχοντες ἐπικειμένους ἐπιπόνους πειρασμούς, ὁμόσε «Εt ΤΟΜΟΣ 17. Μέλλων δὲ ὁ Ἰησοῦς ἀναβαίνειν εἰς Ἱεροσόλυμα, παρέλαβε τοὺς δώδεκα κατ' ἰδίαν ἐν τῇ ὁδῷ, καὶ εἶπεν αὐτοῖς,» καὶ τὰ ἑξῆς ἕως τοῦ· «Καὶ τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ ἀναστήσεται.» Τὰ δὲ ἰσοδυναμοῦντα τούτοις καὶ παρὰ τῷ Μάρκῳ ἀναγέγραπται τοῦτον τὸν τρόπον· ο Ησαν δὲ ἐν τῇ ὁδῷ ἀναβαίνοντες εἰς Ἱεροσόλυμα, καὶ ἦν προάγων αὐτοὺς ὁ Ἰησοῦς,» καὶ τὰ ἑξῆς ἕως τοῦ Καὶ τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ ἀναστήσεται.» Καὶ ὁ Λουκάς δὲ δόξει τούτοις συνάδειν γράψας· «Παραλαβὼν δὲ τοὺς δεκαδύο, εἶπε πρὸς αὐτούς· ν καὶ τὰ ἑξῆς ἕως τοῦ· ι Καὶ οὐκ ἐγίνωσκον τὰ λεγόμενα.» Ο προ τρεπόμενος ἡμᾶς Παῦλος μιμεῖσθαι αὐτὸν, ὡς καὶ αὐτὸς Χριστὸν ἐμιμήσατο, καὶ εἰπών· «Μιμηταί μου γίνεσθε, καθὼς κἀγὼ Χριστοῦ,» ἰδὼν Χριστὸν ὁμόσε τοῖς προφανέσι κινδύνοις χωροῦντα, καὶ ἀναβαίνοντα εἰς Ἱεροσόλυμα, μετὰ τοῦ προεγνωκέναι, ὅτι παρα δοθήσεται τοῖς ἀρχιερεῦσι καὶ γραμματεῦσι, καὶ και τακριθήσεται θανάτῳ, καὶ τὰ ἑξῆς, τὸ παραπλήσιον πεποίηκεν· ὁ μὲν γὰρ ᾿Αγαβος λαβὼν αὐτοῦ ε τὴν ζώνην, δήσας ἑαυτὸν χειρῶν καὶ ποδῶν, ἔλεγε· Τάδε λέγει τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον· Τὸν ἄνδρα οὗ ἐστιν ἡ ζώνη αὕτη, οὕτω δήσουσιν ἀπελθόντα εἰς Ἱεροσόλυμα. Μαθὼν δὲ ταῦτα ὁ Παῦλος, ὡς τὸν διδάσκαλον μιμού μενος, ἀνέβαινε προθύμως εἰς τὰ Ἱεροσόλυμα πλο θὼν δέ τι ἀνθρώπινον ὑπὸ τῶν διὰ τὴν πρὸς αὐτὸν ἀγάπην κλαιόντων, καὶ κωλυόντων αὐτὸν ἀναβαίνειν εἰς Ἱεροσόλυμα, εἶπε· ι Τί ποιεῖτε κλαίοντες, καὶ συνθρύπτοντές μου τὴν καρδίαν; ἐγὼ γὰρ οὐ μόνον δεθῆναι εἰς Ἱεροσόλυμα γενόμενος ἑτοίμως ἔχω, ἀλλὰ καὶ ἀποθανεῖν ὑπὲρ τοῦ ὀνόματος τοῦ Κυρίου μου Ἰησοῦ. • Ταῦτ᾽ οὖν κατανοοῦντες, ἔστιν ὅτε καὶ για νύσχοντες ἐπικειμένους ἐπιπόνους πειρασμούς, ὁμόσε «Εt f. ‹ Cum autem ascensurus esset Jesus Je rosolymam, assumpsit duodecim discipulos secreto in via, et ait illis ",» et reliqua, usque ad id: tertia die resurget. › Paria his quoque Marcus con scripsit hoc modo: «Erant autem in via ascenden tes Jerosolymam, et præcedebat illos Jesus, et re liqua, usque ad id:. Et tertia die resurget. Nec non iis consentire videtur Lucas qui scripsit 91: «As sumpsit autem Jesus duodecim, et ait illis, o et ca tera, ad id usque: «Et non intelligebant quæ dice bantur. Qui nos ad sui imitationem adhortatur Pau bus, quemadmodum et ipse Christum imitatus est, quique ait ": «Imitatores mei estote, sicut et ego Christi, cum Christum nosset in aperta pericula se misisse, et Jerosolymam ascendisse, posteaquam se sacerdotum principibus et scribis traditum, et morte damnatum iri, cateraque præscivit, simile aliquid fecit: Agabus enim sumpta ejus e zona, et alligans sibi pedes et manus dixit: Hæc dicit Spi rilus sanctus: Virum cujus est zona hæc, sic alliga bunt, postquam ierit Jerosolymam.. Hæc post quam accepit Paulus, tanquam ad magistri sui exemplum se componens, Jerosolymam alacriter se contulit. Cum autem præ nimio adversus ipsum amore flentibus nonnullis, et quominus Jerosoly mam peteret obstantibus, humanitus fuisset adſe clus, dixit o: • Quid facilis flentes, et amligentes cor meum? ego enim non solum alligari, sed et mori in Jerusalem paratus sum propter nomen Do mini mei Jesu. His animo perceptis, impendentibus nonnunquam ærumnosis tentationibus, prout ra tioni consentaneum erit, fortiter obsistamus; exem t. In illo tempore, ascendens Jesus Hierosolymam, accepit duodecim discipulos suos seorsum in via, et dixit eis: Ecce ascendimus in Hierosolymam, et Filius hominis tradetur principibus sacerdotum. Paulus qui hortatur nos fieri suos imitatores, sicut ipse imitatus est Christum, sciens Christum per hæc ad manifesta pericula promptissime ascendisse, scientem quoniam tradendus fuerat principibus sacerdo tum et scribis, et condemnandus fuerat morte, et gentibus erat tradendus ad deludendum, et flagellan dum, et crucifigendum, simile aliquid fecit. Cum enim Agabus accepissel zonam ejus, et alligasset sibi manus et pedes dicens: Hæc dicit Spiritus sanctus: Virum cujus zona hæc est, sic eum alligabunt Ju dæi in Hierusalem, et tradent in manus gentium; audiens ista Paulus, imitatus suum magistrum, in Hie rusalem promptissime ascendebat. Et cum aliquid humanum passus fuisset ab his, qui propter dilectio nem ejus coeperant flere, et prohibere ne ascenderet in Hierosolymam, dixit: «Quid facitis flentes, et confringentes cor meum? Ego enim non solum alligari, sed et mori paratus sum pro nomine Domini nostri Jesu Christi. Hæc ergo considerantes et cognoscentes, scire debemus quoniam frequenter tenta tiones aliquas subituri sumus, dolori nosipsos, secundum quod justum est, ad obviandas tentationes of ferre debemus, accipientes exemplum hujusmodi, primum quidem a Salvatore, deinde autem ab apostolo Paulo. Et ne arbitreris hæc contraria esse eis quæ superius diximus, et frequenter, quoniam Si quis vos persecutus fuerit in civitate ista, fugite in alteram, et quod audiens Dominus quod Joannes Matth. xx, 17. ibid. 19. ºº Marc.x, 32, et seq. * Luc. xviii, 51, et seq. º¹ I Cur, x1, 4. * Act. xx!, 11. • ilul. 13. f. ‹ Cum autem ascensurus esset Jesus Je rosolymam, assumpsit duodecim discipulos secreto in via, et ait illis ",» et reliqua, usque ad id: tertia die resurget. › Paria his quoque Marcus con scripsit hoc modo: «Erant autem in via ascenden tes Jerosolymam, et præcedebat illos Jesus, et re liqua, usque ad id:. Et tertia die resurget. Nec non iis consentire videtur Lucas qui scripsit 91: «As sumpsit autem Jesus duodecim, et ait illis, o et ca tera, ad id usque: «Et non intelligebant quæ dice bantur. Qui nos ad sui imitationem adhortatur Pau bus, quemadmodum et ipse Christum imitatus est, quique ait ": «Imitatores mei estote, sicut et ego Christi, cum Christum nosset in aperta pericula se misisse, et Jerosolymam ascendisse, posteaquam se sacerdotum principibus et scribis traditum, et morte damnatum iri, cateraque præscivit, simile aliquid fecit: Agabus enim sumpta ejus e zona, et alligans sibi pedes et manus dixit: Hæc dicit Spi rilus sanctus: Virum cujus est zona hæc, sic alliga bunt, postquam ierit Jerosolymam.. Hæc post quam accepit Paulus, tanquam ad magistri sui exemplum se componens, Jerosolymam alacriter se contulit. Cum autem præ nimio adversus ipsum amore flentibus nonnullis, et quominus Jerosoly mam peteret obstantibus, humanitus fuisset adſe clus, dixit o: • Quid facilis flentes, et amligentes cor meum? ego enim non solum alligari, sed et mori in Jerusalem paratus sum propter nomen Do mini mei Jesu. His animo perceptis, impendentibus nonnunquam ærumnosis tentationibus, prout ra tioni consentaneum erit, fortiter obsistamus; exem t. In illo tempore, ascendens Jesus Hierosolymam, accepit duodecim discipulos suos seorsum in via, et dixit eis: Ecce ascendimus in Hierosolymam, et Filius hominis tradetur principibus sacerdotum. Paulus qui hortatur nos fieri suos imitatores, sicut ipse imitatus est Christum, sciens Christum per hæc ad manifesta pericula promptissime ascendisse, scientem quoniam tradendus fuerat principibus sacerdo tum et scribis, et condemnandus fuerat morte, et gentibus erat tradendus ad deludendum, et flagellan dum, et crucifigendum, simile aliquid fecit. Cum enim Agabus accepissel zonam ejus, et alligasset sibi manus et pedes dicens: Hæc dicit Spiritus sanctus: Virum cujus zona hæc est, sic eum alligabunt Ju dæi in Hierusalem, et tradent in manus gentium; audiens ista Paulus, imitatus suum magistrum, in Hie rusalem promptissime ascendebat. Et cum aliquid humanum passus fuisset ab his, qui propter dilectio nem ejus coeperant flere, et prohibere ne ascenderet in Hierosolymam, dixit: «Quid facitis flentes, et confringentes cor meum? Ego enim non solum alligari, sed et mori paratus sum pro nomine Domini nostri Jesu Christi. Hæc ergo considerantes et cognoscentes, scire debemus quoniam frequenter tenta tiones aliquas subituri sumus, dolori nosipsos, secundum quod justum est, ad obviandas tentationes of ferre debemus, accipientes exemplum hujusmodi, primum quidem a Salvatore, deinde autem ab apostolo Paulo. Et ne arbitreris hæc contraria esse eis quæ superius diximus, et frequenter, quoniam Si quis vos persecutus fuerit in civitate ista, fugite in alteram, et quod audiens Dominus quod Joannes Matth. xx, 17. ibid. 19. ºº Marc.x, 32, et seq. * Luc. xviii, 51, et seq. º¹ I Cur, x1, 4. * Act. xx!, 11. • ilul. 13.
PG 13:1365δεδόσθω δὲ ὅτι καὶ οἱ δύο ἀπόστολοι, ὡς ἄνθρωποι ἔτι ἀτελεῖς καὶ μηδὲν νοοῦντες βαθύτερον περὶ τῆς βασιλείας Χριστοῦ, τοιαῦτα ὑπελάμβανον περὶ τῶν συγκαθεζομένων τῷ Ἰησοῦ· ἐπὰν δὲ καὶ ὁ Ἰησοῦς ὡς συγκατατιθέμενος τῷ μέγα εἶναι τὸ καθεσθῆναί τινα ἐκ «δεξιῶν ἢ ἐξ εὐωνύμων» αὐτοῦ ἐπαίρῃ τὴν ἀξίωσιν καὶ λέγῃ· «οὐκ οἴδατε τί αἰτεῖσθε» καὶ «οὐκ ἔστιν ἐμὸν δοῦναι, ἀλλ’ οἷς ἡτοίμασται ὑπὸ τοῦ πατρός μου,» ζητήσαι τις ἂν συνετὸς δοκῶν εἶναι ἀκροατὴς τῆς γραφῆς, τί βούλεται τὸ καθέζεσθαι «ἐκ δεξιῶν ἢ ἐξ εὐωνύμων» Ἰησοῦ «ἐν τῇ βασιλείᾳ» αὐτοῦ. Καὶ πρὸς τοὺς ὑπολαμβάνοντάς γε περιεργότερον ἡμᾶς ταῦτα ζητεῖν συνακτέον τὰ περὶ καθίσεων ἀναγεγραμμένα θεοῦ ἢ τοῦ Χριστοῦ, ἵνα τῇ βασάνῳ τῶν εἰς τοῦτο συναγομένων καὶ παραθέσει αὐτῶν πρὸς ἄλληλα ἀνατεῖλαι δυνηθῇ μέγεθός τι δόγματος ἀπὸ ἁπλουστέρου παραδείγματος ληφθέντος. οἷον ἐν μὲν τῇ τρίτῃ τῶν Βασιλειῶν γέγραπται ὅτι «εἶπε Μιχαίας»· «εἶδον θεὸν Ἰσραὴλ καθήμενον ἐπὶ θρόνου αὐτοῦ, καὶ πᾶσα ἡ στρατιὰ τοῦ οὐρανοῦ εἱστήκει περὶ αὐτὸν ἐκ δεξιῶν αὐτοῦ καὶ ἐξ εὐωνύμων αὐτοῦ» καὶ τὰ ἑξῆς·
δεδόσθω δὲ ὅτι καὶ οἱ δύο ἀπόστολοι, ὡς ἄνθρωποι ἔτι ἀτελεῖς καὶ μηδὲν νοοῦντες βαθύτερον περὶ τῆς βασιλείας Χριστοῦ, τοιαῦτα ὑπελάμβανον περὶ τῶν συγκαθεζομένων τῷ Ἰησοῦ· ἐπὰν δὲ καὶ ὁ Ἰησοῦς ὡς συγκατατιθέμενος τῷ μέγα εἶναι τὸ καθεσθῆναί τινα ἐκ «δεξιῶν ἢ ἐξ εὐωνύμων» αὐτοῦ ἐπαίρῃ τὴν ἀξίωσιν καὶ λέγῃ· «οὐκ οἴδατε τί αἰτεῖσθε» καὶ «οὐκ ἔστιν ἐμὸν δοῦναι, ἀλλ’ οἷς ἡτοίμασται ὑπὸ τοῦ πατρός μου,» ζητήσαι τις ἂν συνετὸς δοκῶν εἶναι ἀκροατὴς τῆς γραφῆς, τί βούλεται τὸ καθέζεσθαι «ἐκ δεξιῶν ἢ ἐξ εὐωνύμων» Ἰησοῦ «ἐν τῇ βασιλείᾳ» αὐτοῦ. Καὶ πρὸς τοὺς ὑπολαμβάνοντάς γε περιεργότερον ἡμᾶς ταῦτα ζητεῖν συνακτέον τὰ περὶ καθίσεων ἀναγεγραμμένα θεοῦ ἢ τοῦ Χριστοῦ, ἵνα τῇ βασάνῳ τῶν εἰς τοῦτο συναγομένων καὶ παραθέσει αὐτῶν πρὸς ἄλληλα ἀνατεῖλαι δυνηθῇ μέγεθός τι δόγματος ἀπὸ ἁπλουστέρου παραδείγματος ληφθέντος. οἷον ἐν μὲν τῇ τρίτῃ τῶν Βασιλειῶν γέγραπται ὅτι «εἶπε Μιχαίας»· «εἶδον θεὸν Ἰσραὴλ καθήμενον ἐπὶ θρόνου αὐτοῦ, καὶ πᾶσα ἡ στρατιὰ τοῦ οὐρανοῦ εἱστήκει περὶ αὐτὸν ἐκ δεξιῶν αὐτοῦ καὶ ἐξ εὐωνύμων αὐτοῦ» καὶ τὰ ἑξῆς·
PG 13:1367ἐν δὲ τῇ δευτέρᾳ τῶν Παραλειπομένων ὁ αὐτὸς Μιχαίας φησὶ παραπλήσια τούτοις ἐν τῷ· «ἀκούσατε λόγον κυρίου. εἶδον κύριον καθήμενον ἐπὶ θρόνου δόξης αὐτοῦ, καὶ πᾶσα δύναμις τοῦ οὐρανοῦ εἱστήκει ἐκ δεξιῶν αὐτοῦ καὶ ἐξ ἀριστερῶν αὐτοῦ» καὶ τὰ ἑξῆς. καὶ ἐν Ἡσαί̈ᾳ δὲ γέγραπται· «καὶ ἐγένετο τοῦ ἐνιαυτοῦ οὗ ἀπέθανεν Ὀζίας ὁ βασιλεὺς εἶδον τὸν κύριον καθήμενον ἐπὶ θρόνου ὑψηλοῦ καὶ ἐπηρμένου» καὶ τὰ ἑξῆς. ἔτι δὲ καὶ ἐν τῷ Δανιὴλ τοιαῦτα γέγραπται· «ἐθεώρουν ἕως οὗ θρόνοι ἐτέθησαν, καὶ παλαιὸς ἡμερῶν ἐκάθητο» καὶ τὰ ἑξῆς. παραπλήσια τούτοις ἔστιν εὑρεῖν καὶ ἐν τῷ Ἰεζεκιὴλ κατὰ τὴν ἀρχὴν τῆς προφητείας αὐτοῦ, ὅτε φησίν· «ὑπεράνω τοῦ στερεώματος τοῦ ὑπὲρ κεφαλῆς αὐτῶν [δῆλον δ’ ὅτι τῶν χερουβὶμ] ὡς ὅρασις λίθου σαπφείρου, ὁμοίωμα θρόνου ἐπ’ αὐτοῦ, καὶ ἐπὶ τοῦ ὁμοιώματος τοῦ θρόνου ὁμοίωμα ὡς εἶδος ἀνθρώπου ἄνωθεν». ἐν δὲ τῷ ἑκατοστῷ ἐννάτω Ψαλμῷ τὸ «εἶπεν ὁ κύριος τῷ κυρίῳ μου· κάθου ἐκ δεξιῶν μου» ἐμφαίνει κάθισιν τοῦ πατρὸς καὶ ἄλλην τοῦ σωτῆρος καθεζομένου ἐκ δεξιῶν αὐτοῦ. καὶ πάλιν ἐν ἄλλῳ Ψαλμῷ εὐχόμενος ὁ προφήτης φησίν·
ἐν δὲ τῇ δευτέρᾳ τῶν Παραλειπομένων ὁ αὐτὸς Μιχαίας φησὶ παραπλήσια τούτοις ἐν τῷ· «ἀκούσατε λόγον κυρίου. εἶδον κύριον καθήμενον ἐπὶ θρόνου δόξης αὐτοῦ, καὶ πᾶσα δύναμις τοῦ οὐρανοῦ εἱστήκει ἐκ δεξιῶν αὐτοῦ καὶ ἐξ ἀριστερῶν αὐτοῦ» καὶ τὰ ἑξῆς. καὶ ἐν Ἡσαί̈ᾳ δὲ γέγραπται· «καὶ ἐγένετο τοῦ ἐνιαυτοῦ οὗ ἀπέθανεν Ὀζίας ὁ βασιλεὺς εἶδον τὸν κύριον καθήμενον ἐπὶ θρόνου ὑψηλοῦ καὶ ἐπηρμένου» καὶ τὰ ἑξῆς. ἔτι δὲ καὶ ἐν τῷ Δανιὴλ τοιαῦτα γέγραπται· «ἐθεώρουν ἕως οὗ θρόνοι ἐτέθησαν, καὶ παλαιὸς ἡμερῶν ἐκάθητο» καὶ τὰ ἑξῆς. παραπλήσια τούτοις ἔστιν εὑρεῖν καὶ ἐν τῷ Ἰεζεκιὴλ κατὰ τὴν ἀρχὴν τῆς προφητείας αὐτοῦ, ὅτε φησίν· «ὑπεράνω τοῦ στερεώματος τοῦ ὑπὲρ κεφαλῆς αὐτῶν [δῆλον δ’ ὅτι τῶν χερουβὶμ] ὡς ὅρασις λίθου σαπφείρου, ὁμοίωμα θρόνου ἐπ’ αὐτοῦ, καὶ ἐπὶ τοῦ ὁμοιώματος τοῦ θρόνου ὁμοίωμα ὡς εἶδος ἀνθρώπου ἄνωθεν». ἐν δὲ τῷ ἑκατοστῷ ἐννάτω Ψαλμῷ τὸ «εἶπεν ὁ κύριος τῷ κυρίῳ μου· κάθου ἐκ δεξιῶν μου» ἐμφαίνει κάθισιν τοῦ πατρὸς καὶ ἄλλην τοῦ σωτῆρος καθεζομένου ἐκ δεξιῶν αὐτοῦ. καὶ πάλιν ἐν ἄλλῳ Ψαλμῷ εὐχόμενος ὁ προφήτης φησίν·
PG 13:1368«ὁ καθήμενος ἐπὶ τῶν χερουβὶμ ἐμφάνηθι», καὶ πάλιν· «ὁ θεὸς κάθηται ἐπὶ θρόνου ἁγίου αὐτοῦ». εἰ δὲ καὶ ἀπὸ τῶν εὐαγγελίων παράδειγμα βούλει λαβεῖν, ἄκουε Ματθαίου ἀναγράφοντος τίνα τρόπον ὁ Ἰησοῦς εἶπε τοῖς μαθηταῖς· «ἀμὴν λέγω ὑμῖν ὅτι ὑμεῖς οἱ ἀκολουθήσαντές μοι, ἐν τῇ παλιγγενεσίᾳ, ὅταν καθίσῃ ὁ υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ἐπὶ θρόνου δόξης αὐτοῦ» καὶ τὰ ἑξῆς [καί· «ἀπάρτι ὄψεσθε τὸν υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου καθήμενον ἐκ δεξιῶν τῆς δυνάμεως»]. καὶ ὁ Ματθαῖος [καὶ] ταῦτά φησιν· «ὅταν ἔλθῃ ὁ υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ἐν τῇ δόξῃ αὐτοῦ καὶ πάντες οἱ ἄγγελοι μετ’ αὐτοῦ, τότε καθίσει ἐπὶ θρόνου δόξης αὐτοῦ» καὶ τὰ ἑξῆς, καί· «ἀπάρτι ὄψεσθε τὸν υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου καθήμενον ἐκ δεξιῶν τῆς δυνάμεως». τὸ δὲ ἰσοδυναμοῦν αὐτῷ καὶ ὁ Μᾶρκος ἀνέγραψεν ἐν τῷ «καὶ ὄψεσθε τὸν υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου ἐκ δεξιῶν καθήμενον τῆς δυνάμεως καὶ ἐρχόμενον μετὰ τῶν νεφελῶν τοῦ οὐρανοῦ», καὶ ὁ Λουκᾶς δὲ τὸ ὅμοιόν φησιν ἐν τῷ «ἀπὸ γὰρ τοῦ νῦν ἔσται ὁ υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου καθήμενος ἐκ δεξιῶν τῆς δυνάμεως τοῦ θεοῦ».
ἐν δὲ τῇ δευτέρᾳ τῶν Παραλειπομένων ὁ αὐτὸς Μιχαίας φησὶ παραπλήσια τούτοις ἐν τῷ· «ἀκούσατε λόγον κυρίου. εἶδον κύριον καθήμενον ἐπὶ θρόνου δόξης αὐτοῦ, καὶ πᾶσα δύναμις τοῦ οὐρανοῦ εἱστήκει ἐκ δεξιῶν αὐτοῦ καὶ ἐξ ἀριστερῶν αὐτοῦ» καὶ τὰ ἑξῆς. καὶ ἐν Ἡσαί̈ᾳ δὲ γέγραπται· «καὶ ἐγένετο τοῦ ἐνιαυτοῦ οὗ ἀπέθανεν Ὀζίας ὁ βασιλεὺς εἶδον τὸν κύριον καθήμενον ἐπὶ θρόνου ὑψηλοῦ καὶ ἐπηρμένου» καὶ τὰ ἑξῆς. ἔτι δὲ καὶ ἐν τῷ Δανιὴλ τοιαῦτα γέγραπται· «ἐθεώρουν ἕως οὗ θρόνοι ἐτέθησαν, καὶ παλαιὸς ἡμερῶν ἐκάθητο» καὶ τὰ ἑξῆς. παραπλήσια τούτοις ἔστιν εὑρεῖν καὶ ἐν τῷ Ἰεζεκιὴλ κατὰ τὴν ἀρχὴν τῆς προφητείας αὐτοῦ, ὅτε φησίν· «ὑπεράνω τοῦ στερεώματος τοῦ ὑπὲρ κεφαλῆς αὐτῶν [δῆλον δ’ ὅτι τῶν χερουβὶμ] ὡς ὅρασις λίθου σαπφείρου, ὁμοίωμα θρόνου ἐπ’ αὐτοῦ, καὶ ἐπὶ τοῦ ὁμοιώματος τοῦ θρόνου ὁμοίωμα ὡς εἶδος ἀνθρώπου ἄνωθεν». ἐν δὲ τῷ ἑκατοστῷ ἐννάτω Ψαλμῷ τὸ «εἶπεν ὁ κύριος τῷ κυρίῳ μου· κάθου ἐκ δεξιῶν μου» ἐμφαίνει κάθισιν τοῦ πατρὸς καὶ ἄλλην τοῦ σωτῆρος καθεζομένου ἐκ δεξιῶν αὐτοῦ. καὶ πάλιν ἐν ἄλλῳ Ψαλμῷ εὐχόμενος ὁ προφήτης φησίν·
PG 13:1369Καὶ τί με δεῖ ἐπὶ πλεῖον τὰ τοιαῦτα συνάγειν, βουλόμενον [μετὰ] τὴν εὐτελῆ καὶ ἁπλουστέραν καὶ ταπεινοτέραν ἐκδοχὴν περὶ τῆς ἐν τῇ βασιλείᾳ καθίσεως τοῦ Χριστοῦ καὶ τῶν «ἐκ δεξιῶν ἢ ἐξ εὐωνύμων» αὐτοῦ καθεδουμένων παραστῆσαι [καὶ] μυστικωτέραν, ἵν’ εὐλόγως δυνηθῇ ὑπὸ τῶν ἐπὶ τὰ θεῖα νοήματα ἀναβαίνειν οἵων τε ὄντων ἐξετασθῆναι καὶ εὑρεθῆναί τι ἄξιον τοῦ ἀνακρίνοντος «πάντα» πνευματικοῦ καὶ «ὑπ’ οὐδενὸς» ἀνακρινομένου, ἀνάλογον ταῖς τοῦ Παύλου περὶ πνευματικῶν φωναῖς [καὶ περὶ] τῶν εὐαγγελικῶν ἐροῦντος. ὡς γὰρ Παῦλος κατὰ τὸν πνευματικὸν ἐκλαβὼν νόμον τὰ περὶ τοῦ μάννα καὶ τῆς πέτρας καὶ τοῦ ἀπ’ αὐτῆς ὕδατός φησι· «καὶ πάντες τὸ αὐτὸ βρῶμα πνευματικὸν ἔφαγον, καὶ πάντες τὸ αὐτὸ πόμα πνευματικὸν ἔπιον· ἔπινον γὰρ ἐκ πνευματικῆς ἀκολουθούσης πέτρας, ἡ δὲ πέτρα ἦν ὁ Χριστός», οὕτως εἴποι ἂν ὁ ἐπὶ τὴν πέτραν ταύτην ἑστὼς πνευματικὸς καὶ ἐπὶ τούτῳ εὐχαριστῶν τῷ θεῷ καὶ λέγων καὶ περὶ ἑαυτοῦ·
Καὶ τί με δεῖ ἐπὶ πλεῖον τὰ τοιαῦτα συνάγειν, βουλόμενον [μετὰ] τὴν εὐτελῆ καὶ ἁπλουστέραν καὶ ταπεινοτέραν ἐκδοχὴν περὶ τῆς ἐν τῇ βασιλείᾳ καθίσεως τοῦ Χριστοῦ καὶ τῶν «ἐκ δεξιῶν ἢ ἐξ εὐωνύμων» αὐτοῦ καθεδουμένων παραστῆσαι [καὶ] μυστικωτέραν, ἵν’ εὐλόγως δυνηθῇ ὑπὸ τῶν ἐπὶ τὰ θεῖα νοήματα ἀναβαίνειν οἵων τε ὄντων ἐξετασθῆναι καὶ εὑρεθῆναί τι ἄξιον τοῦ ἀνακρίνοντος «πάντα» πνευματικοῦ καὶ «ὑπ’ οὐδενὸς» ἀνακρινομένου, ἀνάλογον ταῖς τοῦ Παύλου περὶ πνευματικῶν φωναῖς [καὶ περὶ] τῶν εὐαγγελικῶν ἐροῦντος. ὡς γὰρ Παῦλος κατὰ τὸν πνευματικὸν ἐκλαβὼν νόμον τὰ περὶ τοῦ μάννα καὶ τῆς πέτρας καὶ τοῦ ἀπ’ αὐτῆς ὕδατός φησι· «καὶ πάντες τὸ αὐτὸ βρῶμα πνευματικὸν ἔφαγον, καὶ πάντες τὸ αὐτὸ πόμα πνευματικὸν ἔπιον· ἔπινον γὰρ ἐκ πνευματικῆς ἀκολουθούσης πέτρας, ἡ δὲ πέτρα ἦν ὁ Χριστός», οὕτως εἴποι ἂν ὁ ἐπὶ τὴν πέτραν ταύτην ἑστὼς πνευματικὸς καὶ ἐπὶ τούτῳ εὐχαριστῶν τῷ θεῷ καὶ λέγων καὶ περὶ ἑαυτοῦ· τῷ ἐχθρῷ Χριστοῦ θανάτῳ καὶ ἐμπαίξαντες τῷ Ἰη σοῦ, εἰς ἐμπαιγμόν γεγόνασι, κυκλωθείσης ὑπὸ στρα τοπέδων Ἱερουσαλήμ, ὅτε καὶ ο ἤγγισεν ἡ ἐρήμωσις αὐτῆς.» ᾿Αλλὰ καὶ τὸν Ἰησοῦν μαστιγώσαντες, αὐτοὶ ἐμαστιγώθησαν, καὶ μαστιγοῦνται «ἕως τὸ πλήρωμα τῶν ἐθνῶν εἰσέλθῃ·, ὁ γὰρ < βάλλων λίθον εἰς ὕψος, ἐπὶ τὴν κεφαλὴν αὐτοῦ βάλλει·» καὶ πάντα ταῦτα γε γένηται, ἵν' ἐκείνων μὲν ἀποστῇ ἡ ἐπισκοπή, ἐπὶ δὲ τοὺς ἀπὸ τῶν ἐθνῶν μεταστῇ σωζομένους ἅμα «τῷ κατ' ἐκλογὴν λείμματι· εἰ γὰρ μὴ Κύριος Σαβαώθ εγκατέλιπεν αὐτοῖς σπέρμα, ὡς Σόδομα ἂν ἐγενήθησαν, καὶ ὡς Γόμορρα ἂν ἡμοιώθησαν.» Ἐγὼ δ' οἶμαι, ὅτι ὥσπερ υποδείγματι καὶ σκι λατρεία πάλαι ἐπιτελουμένη τῶν ἐπουρανίων κατα ελύθη διὰ τὰ ἐπουράνια, καὶ ἐλθόντος ἀληθινοῦ ἀρ χιερέως, ὁ συμβολικὸς ἀρχιερεὺς ἐπαύσατο· καὶ τῶν ἀληθινῶν ὑπὲρ ἁμαρτιῶν θυσιῶν ἐπιτελουμένων, αἱ συμβολικαὶ καθῃρέθησαν· οὕτως ὅτε ἡ ἀληθινὴ λε φυσαλὴμ τὸν Ἰησοῦν ἐδέξατο ἀναβάντα ἐπὶ τὸ ὑπο ζύγιον ἑαυτοῦ σῶμα, ἐφ᾽ ᾧ καὶ ο ἔχαιρε σφόδρα θυ γάτηρ Σιών, καὶ ἐκήρυσσεν ἡ θυγάτηρ τῆς ἄνω Ἱερουσαλήμ, ο τότε καθηρέθη Ἱερουσαλήμ ἡ σκιά, καὶ καταπέπτωκεν ὁ ναὸς ὁ ἐκ νεκρῶν λίθων διὰ τὸν ἐκ ζώντων λίθων ναόν· κατεσκάφη δὲ καὶ τὸ κάτω θυσιαστήριον, ἐπείπερ ἐχρημάτισε τὸ ἐπουράνιον, τὰ ἐγκαίνια αὐτοῦ Ἰησοῦ ἐν τῇ ἀληθινῇ λατρεία ποιή σαντος. Εἰ δὲ κατά τι τῶν σημαινομένων οἱ ἄνθρω ποι ἡ πόλις εἰσὶ, καὶ νῦν ἐν Ἱεροσολύμοις (οὕτω δὲ καλῶ τοὺς ἔχοντας τὰς ἐλπίδας ἐπὶ τὸν ἐπὶ γῆς τό που) παραδίδοται ὁ Ἰησοῦς, καὶ οἱ ἐπαγγελλόμενοι τὴν τοῦ Θεοῦ θεραπείαν Ἰουδαῖοι, καὶ ὡσπερεὶ ἀρ χιερεῖς τυγχάνοντες, καὶ οἱ τὰ θεῖα Γράμματα αὐλοῦν τις διηγεῖσθαι γραμματείς, κατακρίνουσι θανάτῳ τὸν Ἰησοῦν, δι' ὧν κακῶς λέγουσιν αὐτόν· καὶ οὐκ ἔστιν ὅτε οὐ παραδιδόασι τοῖς ἔθνεσιν Ἰησοῦν, ἐμπαίζοντες αὐτῷ, καὶ τῇ διδασκαλίᾳ αὐτοῦ παρ' αὐτοῖς· καὶ ἀεὶ ταῖς γλώσσαις αὑτῶν μαστιγοῦσι τὴν διὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ θεοσέβειαν, καὶ αὐτοὶ μὲν αὐτὸν σταυροῦσι, δι' ὧν ἀναθεματίζουσι, καὶ ἀναιρεῖν θέλουσι τὴν δι δασκαλίαν αὐτοῦ· ὁ δὲ, κρείττων αὐτῶν τυγχάνων, ἐλίγον διαλιπὼν ἐγείρεται, καὶ ζῶν τοῖς εἰληφόσι τὸ βλέπειν φαίνεται. Νῦν γὰρ ο τίς τυφλός, ο ὡς Ησαΐας ἐκ προσώπου τοῦ Θεοῦ φησιν, «ἢ οἱ παῖδές μου; καὶ τίνες κωφοί, ἀλλ᾽ ἢ οἱ κυριεύοντες αὐτῶν;» Φησὶ γὰρ μετὰ μεγάλου και προφητικοῦ ἤθους καὶ πνεύματος· «Οἱ κωφοί, ἀκούσατε, καὶ οἱ Θεοῦ. Ἰησοῦ. τῷ ἐχθρῷ Χριστοῦ θανάτῳ καὶ ἐμπαίξαντες τῷ Ἰη σοῦ, εἰς ἐμπαιγμόν γεγόνασι, κυκλωθείσης ὑπὸ στρα τοπέδων Ἱερουσαλήμ, ὅτε καὶ ο ἤγγισεν ἡ ἐρήμωσις αὐτῆς.» ᾿Αλλὰ καὶ τὸν Ἰησοῦν μαστιγώσαντες, αὐτοὶ ἐμαστιγώθησαν, καὶ μαστιγοῦνται «ἕως τὸ πλήρωμα τῶν ἐθνῶν εἰσέλθῃ·, ὁ γὰρ < βάλλων λίθον εἰς ὕψος, ἐπὶ τὴν κεφαλὴν αὐτοῦ βάλλει·» καὶ πάντα ταῦτα γε γένηται, ἵν' ἐκείνων μὲν ἀποστῇ ἡ ἐπισκοπή, ἐπὶ δὲ τοὺς ἀπὸ τῶν ἐθνῶν μεταστῇ σωζομένους ἅμα «τῷ κατ' ἐκλογὴν λείμματι· εἰ γὰρ μὴ Κύριος Σαβαώθ εγκατέλιπεν αὐτοῖς σπέρμα, ὡς Σόδομα ἂν ἐγενήθησαν, καὶ ὡς Γόμορρα ἂν ἡμοιώθησαν.» Ἐγὼ δ' οἶμαι, ὅτι ὥσπερ υποδείγματι καὶ σκι λατρεία πάλαι ἐπιτελουμένη τῶν ἐπουρανίων κατα ελύθη διὰ τὰ ἐπουράνια, καὶ ἐλθόντος ἀληθινοῦ ἀρ χιερέως, ὁ συμβολικὸς ἀρχιερεὺς ἐπαύσατο· καὶ τῶν ἀληθινῶν ὑπὲρ ἁμαρτιῶν θυσιῶν ἐπιτελουμένων, αἱ συμβολικαὶ καθῃρέθησαν· οὕτως ὅτε ἡ ἀληθινὴ λε φυσαλὴμ τὸν Ἰησοῦν ἐδέξατο ἀναβάντα ἐπὶ τὸ ὑπο ζύγιον ἑαυτοῦ σῶμα, ἐφ᾽ ᾧ καὶ ο ἔχαιρε σφόδρα θυ γάτηρ Σιών, καὶ ἐκήρυσσεν ἡ θυγάτηρ τῆς ἄνω Ἱερουσαλήμ, ο τότε καθηρέθη Ἱερουσαλήμ ἡ σκιά, καὶ καταπέπτωκεν ὁ ναὸς ὁ ἐκ νεκρῶν λίθων διὰ τὸν ἐκ ζώντων λίθων ναόν· κατεσκάφη δὲ καὶ τὸ κάτω θυσιαστήριον, ἐπείπερ ἐχρημάτισε τὸ ἐπουράνιον, τὰ ἐγκαίνια αὐτοῦ Ἰησοῦ ἐν τῇ ἀληθινῇ λατρεία ποιή σαντος. Εἰ δὲ κατά τι τῶν σημαινομένων οἱ ἄνθρω ποι ἡ πόλις εἰσὶ, καὶ νῦν ἐν Ἱεροσολύμοις (οὕτω δὲ καλῶ τοὺς ἔχοντας τὰς ἐλπίδας ἐπὶ τὸν ἐπὶ γῆς τό που) παραδίδοται ὁ Ἰησοῦς, καὶ οἱ ἐπαγγελλόμενοι τὴν τοῦ Θεοῦ θεραπείαν Ἰουδαῖοι, καὶ ὡσπερεὶ ἀρ χιερεῖς τυγχάνοντες, καὶ οἱ τὰ θεῖα Γράμματα αὐλοῦν τις διηγεῖσθαι γραμματείς, κατακρίνουσι θανάτῳ τὸν Ἰησοῦν, δι' ὧν κακῶς λέγουσιν αὐτόν· καὶ οὐκ ἔστιν ὅτε οὐ παραδιδόασι τοῖς ἔθνεσιν Ἰησοῦν, ἐμπαίζοντες αὐτῷ, καὶ τῇ διδασκαλίᾳ αὐτοῦ παρ' αὐτοῖς· καὶ ἀεὶ ταῖς γλώσσαις αὑτῶν μαστιγοῦσι τὴν διὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ θεοσέβειαν, καὶ αὐτοὶ μὲν αὐτὸν σταυροῦσι, δι' ὧν ἀναθεματίζουσι, καὶ ἀναιρεῖν θέλουσι τὴν δι δασκαλίαν αὐτοῦ· ὁ δὲ, κρείττων αὐτῶν τυγχάνων, ἐλίγον διαλιπὼν ἐγείρεται, καὶ ζῶν τοῖς εἰληφόσι τὸ βλέπειν φαίνεται. Νῦν γὰρ ο τίς τυφλός, ο ὡς Ησαΐας ἐκ προσώπου τοῦ Θεοῦ φησιν, «ἢ οἱ παῖδές μου; καὶ τίνες κωφοί, ἀλλ᾽ ἢ οἱ κυριεύοντες αὐτῶν;» Φησὶ γὰρ μετὰ μεγάλου και προφητικοῦ ἤθους καὶ πνεύματος· «Οἱ κωφοί, ἀκούσατε, καὶ οἱ Θεοῦ. Ἰησοῦ. vectum et cum Jesun ludifcati essent, facti sunt ipsi jocus atque ludibrium, cum exercitibus circumdata fuit Je rusalem; quo scilicet tempore appropinquavit desc latio ejus *; › quinetiam cum Jesum flagris ceci dissent, ipsi flagellati sunt, et flagellantur porro, ‹ donec plenitudo gentium intrarit*; › nam ‹ qui în altum mittit lapiden, in caput suum mittit; atque hæc omnia facta sunt, ut ab illis quidem recedat visitatio, ad eos vero e gentibus transeat qui salutem consequuntur, una cum c reliquiis secundum electionem; nisi enim Dominus exer cituum reliquisset eis semen, quasi Sodoma fuis sent, et quasi Gomorrha similes essent 7., Ego vero sic existimo, quemadmodum sacri ritus exem plari et umbræ calestium olim peracti, propter cœlestia abrogati sunt; et adventante vero sacer dote cessavit sacerdos symbolicus; et veris pro peccatis factis sacrificiis, symbolica abolita sunt; ita cum subjugi, corpore videlicet suo, Jesum excepit vera Jerusalem, quamobrem exsul tavil satis filia Sion, et prædicavit filia supernæ Jerusalem *,» tunc dissipatam fuisse Jerusalem, quæ umbra est, et collapsum fuisse templum e mortuis. conflatum lapidibus, propter templum viventibus saxis ædificatum; quin et subrutum fuisse altare inferius, quoniam creleste edebat oracula, per veros sacrorum ritus encæuia celebrante ipso Jesu. Sin autem juxta aliquam significationem, homines sunt civitas; etiamnum Jerosolymis (sic autem quicunque terreno huic loco considunt, appello) Jesus proditur; quique Dei cultores se profitentur, et quasi sacerdotum principes Judæi, quique sa cras Scripturas explanare se gloriantur scribæ, Jesum capitis damnant, cum malelictis eum ac conviciis proscindunt; et quotiescunque Jesum ipsiusque doctrinam inter gentes derident, nun quam non illis eum tradunt; et cum ipsius præ cepta exsecrantur et abolere cupiunt, linguis suis cultum Deo per Jesum Christum exhibitum semper flagellant, ipsumque Christum cruci suligunt; at his ille melior haud multo post resurgit, visumque assecutis vivens conspicitur. Nunc enim cæcus, ut ex Dei persona ait Isaias, nisi servi mei; et qui surdi, nisi qui eorum dominantur '?» Cum magno siquidem et prophetico ingenio ac spiritu ait 10: «Surdi, audite, et cæci, quis intuemini facti, Hierusalem exercitu circumdante, quando et venit desolatio ejus: et qui flagellaverunt Jesum fla gellati sunt, et flagellantur donec intret gentium plenitudo; quoniam qui lapidem mittit in altum, super caput suum inittit. Et hæc omnia facta sunt, ut ab illis quidem recedat speculatio Dei, transeat autem ad gentes, salvatis videlicet cuin gentibus et reliquiis Judæorum secundum electionem; › quo niam nisi Dominus Sabaoth reliquisset illis semen, sicut Sodoma facti fuissent. Ego autem arbitror quoniam sicut exemplum et umbra culturæ quod antea implebatur, propter cœlestia solutum est, et ve niente vero principe sacerdotum figuralis sacerdos cessavit, et veris sacrificiis pro peccato in usum venien tibus figuralia sacrificia sunt destructa; sic quoniam vera Hierusalem suscepit Jesum ascendentem super subjugalem corporis sui, in quo et gaudebat valde filia Sion, et prædicavit filia Hierusalem quæ sursum est, tunc destructa est Hierusalem quæ fuerat umbra, et cecidit templum quod de lapidibus mortuis erat constructum, propter templuin quod de lapidibus vivis fuerat erigendum. Effossum est autem et altare * Rom. xi, 25. * Luc. xxi, 20. * Eccli. xxvi, 28. • Rom. x1, 5. Isa. 1, 9. * Zach. 1x, 9. • 182. ibid. 18, 19. Codex Regius, vectum et cum Jesun ludifcati essent, facti sunt ipsi jocus atque ludibrium, cum exercitibus circumdata fuit Je rusalem; quo scilicet tempore appropinquavit desc latio ejus *; › quinetiam cum Jesum flagris ceci dissent, ipsi flagellati sunt, et flagellantur porro, ‹ donec plenitudo gentium intrarit*; › nam ‹ qui în altum mittit lapiden, in caput suum mittit; atque hæc omnia facta sunt, ut ab illis quidem recedat visitatio, ad eos vero e gentibus transeat qui salutem consequuntur, una cum c reliquiis secundum electionem; nisi enim Dominus exer cituum reliquisset eis semen, quasi Sodoma fuis sent, et quasi Gomorrha similes essent 7., Ego vero sic existimo, quemadmodum sacri ritus exem plari et umbræ calestium olim peracti, propter cœlestia abrogati sunt; et adventante vero sacer dote cessavit sacerdos symbolicus; et veris pro peccatis factis sacrificiis, symbolica abolita sunt; ita cum subjugi, corpore videlicet suo, Jesum excepit vera Jerusalem, quamobrem exsul tavil satis filia Sion, et prædicavit filia supernæ Jerusalem *,» tunc dissipatam fuisse Jerusalem, quæ umbra est, et collapsum fuisse templum e mortuis. conflatum lapidibus, propter templum viventibus saxis ædificatum; quin et subrutum fuisse altare inferius, quoniam creleste edebat oracula, per veros sacrorum ritus encæuia celebrante ipso Jesu. Sin autem juxta aliquam significationem, homines sunt civitas; etiamnum Jerosolymis (sic autem quicunque terreno huic loco considunt, appello) Jesus proditur; quique Dei cultores se profitentur, et quasi sacerdotum principes Judæi, quique sa cras Scripturas explanare se gloriantur scribæ, Jesum capitis damnant, cum malelictis eum ac conviciis proscindunt; et quotiescunque Jesum ipsiusque doctrinam inter gentes derident, nun quam non illis eum tradunt; et cum ipsius præ cepta exsecrantur et abolere cupiunt, linguis suis cultum Deo per Jesum Christum exhibitum semper flagellant, ipsumque Christum cruci suligunt; at his ille melior haud multo post resurgit, visumque assecutis vivens conspicitur. Nunc enim cæcus, ut ex Dei persona ait Isaias, nisi servi mei; et qui surdi, nisi qui eorum dominantur '?» Cum magno siquidem et prophetico ingenio ac spiritu ait 10: «Surdi, audite, et cæci, quis intuemini facti, Hierusalem exercitu circumdante, quando et venit desolatio ejus: et qui flagellaverunt Jesum fla gellati sunt, et flagellantur donec intret gentium plenitudo; quoniam qui lapidem mittit in altum, super caput suum inittit. Et hæc omnia facta sunt, ut ab illis quidem recedat speculatio Dei, transeat autem ad gentes, salvatis videlicet cuin gentibus et reliquiis Judæorum secundum electionem; › quo niam nisi Dominus Sabaoth reliquisset illis semen, sicut Sodoma facti fuissent. Ego autem arbitror quoniam sicut exemplum et umbra culturæ quod antea implebatur, propter cœlestia solutum est, et ve niente vero principe sacerdotum figuralis sacerdos cessavit, et veris sacrificiis pro peccato in usum venien tibus figuralia sacrificia sunt destructa; sic quoniam vera Hierusalem suscepit Jesum ascendentem super subjugalem corporis sui, in quo et gaudebat valde filia Sion, et prædicavit filia Hierusalem quæ sursum est, tunc destructa est Hierusalem quæ fuerat umbra, et cecidit templum quod de lapidibus mortuis erat constructum, propter templuin quod de lapidibus vivis fuerat erigendum. Effossum est autem et altare * Rom. xi, 25. * Luc. xxi, 20. * Eccli. xxvi, 28. • Rom. x1, 5. Isa. 1, 9. * Zach. 1x, 9. • 182. ibid. 18, 19. Codex Regius,
PG 13:1370«ἔστησεν ἐπὶ πέτραν τοὺς πόδας μου, καὶ κατεύθυνε τὰ διαβήματά μου», ὅτι πνευματική ἐστιν ἡ κάθισις θεοῦ ἐπὶ πνευματικοῦ θρόνου καὶ ἡ Χριστοῦ ὁμοίως, καὶ τὸ «ἐκ δεξιῶν τῆς δυνάμεως» καθέζεσθαι τὸν Χριστὸν πνευματικόν ἐστιν. οὐδὲν γὰρ κατὰ ταῦτα δηλοῦται περὶ σωματικῆς καθίσεως, [ἣν ὡρίσαντο ἑδρασμὸν εἶναι ἐπὶ τῶν ἰσχίων ἑδραζομένων ἐπί τινος ἕδρας]· καὶ γὰρ γελοῖον διὰ τὸ σωματικῶς ταῦτα ὠνομάσθαι νομίζειν θρόνους τινὰς [σωματικῶς] εἶναι δεδημιουργημένους, οὐκ οἶδα ἐκ ποίας ὕλης, δεκτικοὺς τῆς καθίσεως τοῦ θεοῦ ἢ τοῦ Χριστοῦ ἢ τῶν καθεζομένων «ἐκ δεξιῶν ἢ ἐξ εὐωνύμων» Χριστοῦ, οἷς ἡτοίμασε τὸ τοιοῦτον ὁ πατήρ. οὐκ οἶδα δὲ εἰ εὐαγές ἐστι σωματικὸν νομίζειν εἶναι τὸ «ἐκ δεξιῶν καὶ ἐξ εὐωνύμων» τοῦ θεοῦ ἑστηκέναι τὴν στρατιὰν «τοῦ οὐρανοῦ» σωματικῶς, ἢ πάλιν οἴεσθαι τοὺς μὲν σῳζομένους καὶ ἐπαινουμένους ἐν τοῖς σωματικοῖς εἶναι δεξιοῖς τοῦ βασιλέως ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, τοὺς δὲ ψεκτοὺς καὶ ἀπολουμένους ἐν τοῖς ἀνάλογον τούτοις σωματικοῖς εὐωνύμοις.
Καὶ τί με δεῖ ἐπὶ πλεῖον τὰ τοιαῦτα συνάγειν, βουλόμενον [μετὰ] τὴν εὐτελῆ καὶ ἁπλουστέραν καὶ ταπεινοτέραν ἐκδοχὴν περὶ τῆς ἐν τῇ βασιλείᾳ καθίσεως τοῦ Χριστοῦ καὶ τῶν «ἐκ δεξιῶν ἢ ἐξ εὐωνύμων» αὐτοῦ καθεδουμένων παραστῆσαι [καὶ] μυστικωτέραν, ἵν’ εὐλόγως δυνηθῇ ὑπὸ τῶν ἐπὶ τὰ θεῖα νοήματα ἀναβαίνειν οἵων τε ὄντων ἐξετασθῆναι καὶ εὑρεθῆναί τι ἄξιον τοῦ ἀνακρίνοντος «πάντα» πνευματικοῦ καὶ «ὑπ’ οὐδενὸς» ἀνακρινομένου, ἀνάλογον ταῖς τοῦ Παύλου περὶ πνευματικῶν φωναῖς [καὶ περὶ] τῶν εὐαγγελικῶν ἐροῦντος. ὡς γὰρ Παῦλος κατὰ τὸν πνευματικὸν ἐκλαβὼν νόμον τὰ περὶ τοῦ μάννα καὶ τῆς πέτρας καὶ τοῦ ἀπ’ αὐτῆς ὕδατός φησι· «καὶ πάντες τὸ αὐτὸ βρῶμα πνευματικὸν ἔφαγον, καὶ πάντες τὸ αὐτὸ πόμα πνευματικὸν ἔπιον· ἔπινον γὰρ ἐκ πνευματικῆς ἀκολουθούσης πέτρας, ἡ δὲ πέτρα ἦν ὁ Χριστός», οὕτως εἴποι ἂν ὁ ἐπὶ τὴν πέτραν ταύτην ἑστὼς πνευματικὸς καὶ ἐπὶ τούτῳ εὐχαριστῶν τῷ θεῷ καὶ λέγων καὶ περὶ ἑαυτοῦ· τῷ ἐχθρῷ Χριστοῦ θανάτῳ καὶ ἐμπαίξαντες τῷ Ἰη σοῦ, εἰς ἐμπαιγμόν γεγόνασι, κυκλωθείσης ὑπὸ στρα τοπέδων Ἱερουσαλήμ, ὅτε καὶ ο ἤγγισεν ἡ ἐρήμωσις αὐτῆς.» ᾿Αλλὰ καὶ τὸν Ἰησοῦν μαστιγώσαντες, αὐτοὶ ἐμαστιγώθησαν, καὶ μαστιγοῦνται «ἕως τὸ πλήρωμα τῶν ἐθνῶν εἰσέλθῃ·, ὁ γὰρ < βάλλων λίθον εἰς ὕψος, ἐπὶ τὴν κεφαλὴν αὐτοῦ βάλλει·» καὶ πάντα ταῦτα γε γένηται, ἵν' ἐκείνων μὲν ἀποστῇ ἡ ἐπισκοπή, ἐπὶ δὲ τοὺς ἀπὸ τῶν ἐθνῶν μεταστῇ σωζομένους ἅμα «τῷ κατ' ἐκλογὴν λείμματι· εἰ γὰρ μὴ Κύριος Σαβαώθ εγκατέλιπεν αὐτοῖς σπέρμα, ὡς Σόδομα ἂν ἐγενήθησαν, καὶ ὡς Γόμορρα ἂν ἡμοιώθησαν.» Ἐγὼ δ' οἶμαι, ὅτι ὥσπερ υποδείγματι καὶ σκι λατρεία πάλαι ἐπιτελουμένη τῶν ἐπουρανίων κατα ελύθη διὰ τὰ ἐπουράνια, καὶ ἐλθόντος ἀληθινοῦ ἀρ χιερέως, ὁ συμβολικὸς ἀρχιερεὺς ἐπαύσατο· καὶ τῶν ἀληθινῶν ὑπὲρ ἁμαρτιῶν θυσιῶν ἐπιτελουμένων, αἱ συμβολικαὶ καθῃρέθησαν· οὕτως ὅτε ἡ ἀληθινὴ λε φυσαλὴμ τὸν Ἰησοῦν ἐδέξατο ἀναβάντα ἐπὶ τὸ ὑπο ζύγιον ἑαυτοῦ σῶμα, ἐφ᾽ ᾧ καὶ ο ἔχαιρε σφόδρα θυ γάτηρ Σιών, καὶ ἐκήρυσσεν ἡ θυγάτηρ τῆς ἄνω Ἱερουσαλήμ, ο τότε καθηρέθη Ἱερουσαλήμ ἡ σκιά, καὶ καταπέπτωκεν ὁ ναὸς ὁ ἐκ νεκρῶν λίθων διὰ τὸν ἐκ ζώντων λίθων ναόν· κατεσκάφη δὲ καὶ τὸ κάτω θυσιαστήριον, ἐπείπερ ἐχρημάτισε τὸ ἐπουράνιον, τὰ ἐγκαίνια αὐτοῦ Ἰησοῦ ἐν τῇ ἀληθινῇ λατρεία ποιή σαντος. Εἰ δὲ κατά τι τῶν σημαινομένων οἱ ἄνθρω ποι ἡ πόλις εἰσὶ, καὶ νῦν ἐν Ἱεροσολύμοις (οὕτω δὲ καλῶ τοὺς ἔχοντας τὰς ἐλπίδας ἐπὶ τὸν ἐπὶ γῆς τό που) παραδίδοται ὁ Ἰησοῦς, καὶ οἱ ἐπαγγελλόμενοι τὴν τοῦ Θεοῦ θεραπείαν Ἰουδαῖοι, καὶ ὡσπερεὶ ἀρ χιερεῖς τυγχάνοντες, καὶ οἱ τὰ θεῖα Γράμματα αὐλοῦν τις διηγεῖσθαι γραμματείς, κατακρίνουσι θανάτῳ τὸν Ἰησοῦν, δι' ὧν κακῶς λέγουσιν αὐτόν· καὶ οὐκ ἔστιν ὅτε οὐ παραδιδόασι τοῖς ἔθνεσιν Ἰησοῦν, ἐμπαίζοντες αὐτῷ, καὶ τῇ διδασκαλίᾳ αὐτοῦ παρ' αὐτοῖς· καὶ ἀεὶ ταῖς γλώσσαις αὑτῶν μαστιγοῦσι τὴν διὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ θεοσέβειαν, καὶ αὐτοὶ μὲν αὐτὸν σταυροῦσι, δι' ὧν ἀναθεματίζουσι, καὶ ἀναιρεῖν θέλουσι τὴν δι δασκαλίαν αὐτοῦ· ὁ δὲ, κρείττων αὐτῶν τυγχάνων, ἐλίγον διαλιπὼν ἐγείρεται, καὶ ζῶν τοῖς εἰληφόσι τὸ βλέπειν φαίνεται. Νῦν γὰρ ο τίς τυφλός, ο ὡς Ησαΐας ἐκ προσώπου τοῦ Θεοῦ φησιν, «ἢ οἱ παῖδές μου; καὶ τίνες κωφοί, ἀλλ᾽ ἢ οἱ κυριεύοντες αὐτῶν;» Φησὶ γὰρ μετὰ μεγάλου και προφητικοῦ ἤθους καὶ πνεύματος· «Οἱ κωφοί, ἀκούσατε, καὶ οἱ Θεοῦ. Ἰησοῦ. τῷ ἐχθρῷ Χριστοῦ θανάτῳ καὶ ἐμπαίξαντες τῷ Ἰη σοῦ, εἰς ἐμπαιγμόν γεγόνασι, κυκλωθείσης ὑπὸ στρα τοπέδων Ἱερουσαλήμ, ὅτε καὶ ο ἤγγισεν ἡ ἐρήμωσις αὐτῆς.» ᾿Αλλὰ καὶ τὸν Ἰησοῦν μαστιγώσαντες, αὐτοὶ ἐμαστιγώθησαν, καὶ μαστιγοῦνται «ἕως τὸ πλήρωμα τῶν ἐθνῶν εἰσέλθῃ·, ὁ γὰρ < βάλλων λίθον εἰς ὕψος, ἐπὶ τὴν κεφαλὴν αὐτοῦ βάλλει·» καὶ πάντα ταῦτα γε γένηται, ἵν' ἐκείνων μὲν ἀποστῇ ἡ ἐπισκοπή, ἐπὶ δὲ τοὺς ἀπὸ τῶν ἐθνῶν μεταστῇ σωζομένους ἅμα «τῷ κατ' ἐκλογὴν λείμματι· εἰ γὰρ μὴ Κύριος Σαβαώθ εγκατέλιπεν αὐτοῖς σπέρμα, ὡς Σόδομα ἂν ἐγενήθησαν, καὶ ὡς Γόμορρα ἂν ἡμοιώθησαν.» Ἐγὼ δ' οἶμαι, ὅτι ὥσπερ υποδείγματι καὶ σκι λατρεία πάλαι ἐπιτελουμένη τῶν ἐπουρανίων κατα ελύθη διὰ τὰ ἐπουράνια, καὶ ἐλθόντος ἀληθινοῦ ἀρ χιερέως, ὁ συμβολικὸς ἀρχιερεὺς ἐπαύσατο· καὶ τῶν ἀληθινῶν ὑπὲρ ἁμαρτιῶν θυσιῶν ἐπιτελουμένων, αἱ συμβολικαὶ καθῃρέθησαν· οὕτως ὅτε ἡ ἀληθινὴ λε φυσαλὴμ τὸν Ἰησοῦν ἐδέξατο ἀναβάντα ἐπὶ τὸ ὑπο ζύγιον ἑαυτοῦ σῶμα, ἐφ᾽ ᾧ καὶ ο ἔχαιρε σφόδρα θυ γάτηρ Σιών, καὶ ἐκήρυσσεν ἡ θυγάτηρ τῆς ἄνω Ἱερουσαλήμ, ο τότε καθηρέθη Ἱερουσαλήμ ἡ σκιά, καὶ καταπέπτωκεν ὁ ναὸς ὁ ἐκ νεκρῶν λίθων διὰ τὸν ἐκ ζώντων λίθων ναόν· κατεσκάφη δὲ καὶ τὸ κάτω θυσιαστήριον, ἐπείπερ ἐχρημάτισε τὸ ἐπουράνιον, τὰ ἐγκαίνια αὐτοῦ Ἰησοῦ ἐν τῇ ἀληθινῇ λατρεία ποιή σαντος. Εἰ δὲ κατά τι τῶν σημαινομένων οἱ ἄνθρω ποι ἡ πόλις εἰσὶ, καὶ νῦν ἐν Ἱεροσολύμοις (οὕτω δὲ καλῶ τοὺς ἔχοντας τὰς ἐλπίδας ἐπὶ τὸν ἐπὶ γῆς τό που) παραδίδοται ὁ Ἰησοῦς, καὶ οἱ ἐπαγγελλόμενοι τὴν τοῦ Θεοῦ θεραπείαν Ἰουδαῖοι, καὶ ὡσπερεὶ ἀρ χιερεῖς τυγχάνοντες, καὶ οἱ τὰ θεῖα Γράμματα αὐλοῦν τις διηγεῖσθαι γραμματείς, κατακρίνουσι θανάτῳ τὸν Ἰησοῦν, δι' ὧν κακῶς λέγουσιν αὐτόν· καὶ οὐκ ἔστιν ὅτε οὐ παραδιδόασι τοῖς ἔθνεσιν Ἰησοῦν, ἐμπαίζοντες αὐτῷ, καὶ τῇ διδασκαλίᾳ αὐτοῦ παρ' αὐτοῖς· καὶ ἀεὶ ταῖς γλώσσαις αὑτῶν μαστιγοῦσι τὴν διὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ θεοσέβειαν, καὶ αὐτοὶ μὲν αὐτὸν σταυροῦσι, δι' ὧν ἀναθεματίζουσι, καὶ ἀναιρεῖν θέλουσι τὴν δι δασκαλίαν αὐτοῦ· ὁ δὲ, κρείττων αὐτῶν τυγχάνων, ἐλίγον διαλιπὼν ἐγείρεται, καὶ ζῶν τοῖς εἰληφόσι τὸ βλέπειν φαίνεται. Νῦν γὰρ ο τίς τυφλός, ο ὡς Ησαΐας ἐκ προσώπου τοῦ Θεοῦ φησιν, «ἢ οἱ παῖδές μου; καὶ τίνες κωφοί, ἀλλ᾽ ἢ οἱ κυριεύοντες αὐτῶν;» Φησὶ γὰρ μετὰ μεγάλου και προφητικοῦ ἤθους καὶ πνεύματος· «Οἱ κωφοί, ἀκούσατε, καὶ οἱ Θεοῦ. Ἰησοῦ. vectum et cum Jesun ludifcati essent, facti sunt ipsi jocus atque ludibrium, cum exercitibus circumdata fuit Je rusalem; quo scilicet tempore appropinquavit desc latio ejus *; › quinetiam cum Jesum flagris ceci dissent, ipsi flagellati sunt, et flagellantur porro, ‹ donec plenitudo gentium intrarit*; › nam ‹ qui în altum mittit lapiden, in caput suum mittit; atque hæc omnia facta sunt, ut ab illis quidem recedat visitatio, ad eos vero e gentibus transeat qui salutem consequuntur, una cum c reliquiis secundum electionem; nisi enim Dominus exer cituum reliquisset eis semen, quasi Sodoma fuis sent, et quasi Gomorrha similes essent 7., Ego vero sic existimo, quemadmodum sacri ritus exem plari et umbræ calestium olim peracti, propter cœlestia abrogati sunt; et adventante vero sacer dote cessavit sacerdos symbolicus; et veris pro peccatis factis sacrificiis, symbolica abolita sunt; ita cum subjugi, corpore videlicet suo, Jesum excepit vera Jerusalem, quamobrem exsul tavil satis filia Sion, et prædicavit filia supernæ Jerusalem *,» tunc dissipatam fuisse Jerusalem, quæ umbra est, et collapsum fuisse templum e mortuis. conflatum lapidibus, propter templum viventibus saxis ædificatum; quin et subrutum fuisse altare inferius, quoniam creleste edebat oracula, per veros sacrorum ritus encæuia celebrante ipso Jesu. Sin autem juxta aliquam significationem, homines sunt civitas; etiamnum Jerosolymis (sic autem quicunque terreno huic loco considunt, appello) Jesus proditur; quique Dei cultores se profitentur, et quasi sacerdotum principes Judæi, quique sa cras Scripturas explanare se gloriantur scribæ, Jesum capitis damnant, cum malelictis eum ac conviciis proscindunt; et quotiescunque Jesum ipsiusque doctrinam inter gentes derident, nun quam non illis eum tradunt; et cum ipsius præ cepta exsecrantur et abolere cupiunt, linguis suis cultum Deo per Jesum Christum exhibitum semper flagellant, ipsumque Christum cruci suligunt; at his ille melior haud multo post resurgit, visumque assecutis vivens conspicitur. Nunc enim cæcus, ut ex Dei persona ait Isaias, nisi servi mei; et qui surdi, nisi qui eorum dominantur '?» Cum magno siquidem et prophetico ingenio ac spiritu ait 10: «Surdi, audite, et cæci, quis intuemini facti, Hierusalem exercitu circumdante, quando et venit desolatio ejus: et qui flagellaverunt Jesum fla gellati sunt, et flagellantur donec intret gentium plenitudo; quoniam qui lapidem mittit in altum, super caput suum inittit. Et hæc omnia facta sunt, ut ab illis quidem recedat speculatio Dei, transeat autem ad gentes, salvatis videlicet cuin gentibus et reliquiis Judæorum secundum electionem; › quo niam nisi Dominus Sabaoth reliquisset illis semen, sicut Sodoma facti fuissent. Ego autem arbitror quoniam sicut exemplum et umbra culturæ quod antea implebatur, propter cœlestia solutum est, et ve niente vero principe sacerdotum figuralis sacerdos cessavit, et veris sacrificiis pro peccato in usum venien tibus figuralia sacrificia sunt destructa; sic quoniam vera Hierusalem suscepit Jesum ascendentem super subjugalem corporis sui, in quo et gaudebat valde filia Sion, et prædicavit filia Hierusalem quæ sursum est, tunc destructa est Hierusalem quæ fuerat umbra, et cecidit templum quod de lapidibus mortuis erat constructum, propter templuin quod de lapidibus vivis fuerat erigendum. Effossum est autem et altare * Rom. xi, 25. * Luc. xxi, 20. * Eccli. xxvi, 28. • Rom. x1, 5. Isa. 1, 9. * Zach. 1x, 9. • 182. ibid. 18, 19. Codex Regius, vectum et cum Jesun ludifcati essent, facti sunt ipsi jocus atque ludibrium, cum exercitibus circumdata fuit Je rusalem; quo scilicet tempore appropinquavit desc latio ejus *; › quinetiam cum Jesum flagris ceci dissent, ipsi flagellati sunt, et flagellantur porro, ‹ donec plenitudo gentium intrarit*; › nam ‹ qui în altum mittit lapiden, in caput suum mittit; atque hæc omnia facta sunt, ut ab illis quidem recedat visitatio, ad eos vero e gentibus transeat qui salutem consequuntur, una cum c reliquiis secundum electionem; nisi enim Dominus exer cituum reliquisset eis semen, quasi Sodoma fuis sent, et quasi Gomorrha similes essent 7., Ego vero sic existimo, quemadmodum sacri ritus exem plari et umbræ calestium olim peracti, propter cœlestia abrogati sunt; et adventante vero sacer dote cessavit sacerdos symbolicus; et veris pro peccatis factis sacrificiis, symbolica abolita sunt; ita cum subjugi, corpore videlicet suo, Jesum excepit vera Jerusalem, quamobrem exsul tavil satis filia Sion, et prædicavit filia supernæ Jerusalem *,» tunc dissipatam fuisse Jerusalem, quæ umbra est, et collapsum fuisse templum e mortuis. conflatum lapidibus, propter templum viventibus saxis ædificatum; quin et subrutum fuisse altare inferius, quoniam creleste edebat oracula, per veros sacrorum ritus encæuia celebrante ipso Jesu. Sin autem juxta aliquam significationem, homines sunt civitas; etiamnum Jerosolymis (sic autem quicunque terreno huic loco considunt, appello) Jesus proditur; quique Dei cultores se profitentur, et quasi sacerdotum principes Judæi, quique sa cras Scripturas explanare se gloriantur scribæ, Jesum capitis damnant, cum malelictis eum ac conviciis proscindunt; et quotiescunque Jesum ipsiusque doctrinam inter gentes derident, nun quam non illis eum tradunt; et cum ipsius præ cepta exsecrantur et abolere cupiunt, linguis suis cultum Deo per Jesum Christum exhibitum semper flagellant, ipsumque Christum cruci suligunt; at his ille melior haud multo post resurgit, visumque assecutis vivens conspicitur. Nunc enim cæcus, ut ex Dei persona ait Isaias, nisi servi mei; et qui surdi, nisi qui eorum dominantur '?» Cum magno siquidem et prophetico ingenio ac spiritu ait 10: «Surdi, audite, et cæci, quis intuemini facti, Hierusalem exercitu circumdante, quando et venit desolatio ejus: et qui flagellaverunt Jesum fla gellati sunt, et flagellantur donec intret gentium plenitudo; quoniam qui lapidem mittit in altum, super caput suum inittit. Et hæc omnia facta sunt, ut ab illis quidem recedat speculatio Dei, transeat autem ad gentes, salvatis videlicet cuin gentibus et reliquiis Judæorum secundum electionem; › quo niam nisi Dominus Sabaoth reliquisset illis semen, sicut Sodoma facti fuissent. Ego autem arbitror quoniam sicut exemplum et umbra culturæ quod antea implebatur, propter cœlestia solutum est, et ve niente vero principe sacerdotum figuralis sacerdos cessavit, et veris sacrificiis pro peccato in usum venien tibus figuralia sacrificia sunt destructa; sic quoniam vera Hierusalem suscepit Jesum ascendentem super subjugalem corporis sui, in quo et gaudebat valde filia Sion, et prædicavit filia Hierusalem quæ sursum est, tunc destructa est Hierusalem quæ fuerat umbra, et cecidit templum quod de lapidibus mortuis erat constructum, propter templuin quod de lapidibus vivis fuerat erigendum. Effossum est autem et altare * Rom. xi, 25. * Luc. xxi, 20. * Eccli. xxvi, 28. • Rom. x1, 5. Isa. 1, 9. * Zach. 1x, 9. • 182. ibid. 18, 19. Codex Regius,
PG 13:1371Ἀλλὰ μήποτε τὸ μὲν ἀποκαταστῆναι ἐπὶ τὴν βασιλείαν ἀπολαβόντα τὴν ἑαυτοῦ ἀρχὴν Χριστόν, καταργηθείσης τῆς βασιλευούσης ἐν τοῖς θνητοῖς σώμασι τῶν ἀνθρώπων ἁμαρτίας καὶ πάσης τῆς ἀρχούσης τῶν πονηρῶν ἀρχῆς καὶ ἐξουσίας καὶ δυνάμεως, τοῦτ’ ἔστι τὸ καθεσθῆναι αὐτὸν «ἐπὶ θρόνου δόξης αὐτοῦ»· τὸ δὲ καὶ δεξιὰ [καὶ εὐώνυμα] ποιῆσαι πάντα τῷ θεῷ, ἵνα μηκέτι ᾖ σκαιόν τι πρὸς αὐτόν, τοῦτ’ ἔστι τὸ ἐσόμενον ἐν τοῖς «ἐκ δεξιῶν τῆς δυνάμεως» ἐσομένοις, πρὸς παράδειγμα μέλλουσι βλέπειν τὸ «ἐκ δεξιῶν τῆς δυνάμεως» καθέζεσθαι «ἐκ δεξιῶν» καὶ «ἐξ εὐωνύμων» αὐτοῦ «ἐν τῇ βασιλείᾳ» Χριστοῦ τοῦ λόγου· οὓς ἀποκαθίστησιν ὁ θεὸς συνεργήσας αὐτοῖς καὶ ἑτοιμάσας τὸ ἐγγίζειν τῇ Χριστοῦ ὑπεροχῇ, ἵν’ ὁ μὲν προηγούμενος τῶν [ἄλλων τῶν Χριστῷ] ἐγγιζόντων ᾖ «ἐκ δεξιῶν» καὶ οἷον ἁπτόμενος αὐτοῦ καὶ κολλώμενος τοῖς τοῦ λόγου δεξιοῖς, ὁ δὲ ὑποδεέστερος ἐγγὺς τῶν ἀριστερῶν αὐτοῦ. δεξιὰ δὲ ὅρα εἰδύνασαι νοῆσαι Χριστοῦ τὰ ἀόρατα ὀνομαζόμενα κτίσματα, ἀριστερὰ δὲ τὰ ὁρατὰ καὶ σωματικά. ἀλλὰ Χριστὸς μὲν πάντων βασιλεύει·
Ἀλλὰ μήποτε τὸ μὲν ἀποκαταστῆναι ἐπὶ τὴν βασιλείαν ἀπολαβόντα τὴν ἑαυτοῦ ἀρχὴν Χριστόν, καταργηθείσης τῆς βασιλευούσης ἐν τοῖς θνητοῖς σώμασι τῶν ἀνθρώπων ἁμαρτίας καὶ πάσης τῆς ἀρχούσης τῶν πονηρῶν ἀρχῆς καὶ ἐξουσίας καὶ δυνάμεως, τοῦτ’ ἔστι τὸ καθεσθῆναι αὐτὸν «ἐπὶ θρόνου δόξης αὐτοῦ»· τὸ δὲ καὶ δεξιὰ [καὶ εὐώνυμα] ποιῆσαι πάντα τῷ θεῷ, ἵνα μηκέτι ᾖ σκαιόν τι πρὸς αὐτόν, τοῦτ’ ἔστι τὸ ἐσόμενον ἐν τοῖς «ἐκ δεξιῶν τῆς δυνάμεως» ἐσομένοις, πρὸς παράδειγμα μέλλουσι βλέπειν τὸ «ἐκ δεξιῶν τῆς δυνάμεως» καθέζεσθαι «ἐκ δεξιῶν» καὶ «ἐξ εὐωνύμων» αὐτοῦ «ἐν τῇ βασιλείᾳ» Χριστοῦ τοῦ λόγου· οὓς ἀποκαθίστησιν ὁ θεὸς συνεργήσας αὐτοῖς καὶ ἑτοιμάσας τὸ ἐγγίζειν τῇ Χριστοῦ ὑπεροχῇ, ἵν’ ὁ μὲν προηγούμενος τῶν [ἄλλων τῶν Χριστῷ] ἐγγιζόντων ᾖ «ἐκ δεξιῶν» καὶ οἷον ἁπτόμενος αὐτοῦ καὶ κολλώμενος τοῖς τοῦ λόγου δεξιοῖς, ὁ δὲ ὑποδεέστερος ἐγγὺς τῶν ἀριστερῶν αὐτοῦ. δεξιὰ δὲ ὅρα εἰδύνασαι νοῆσαι Χριστοῦ τὰ ἀόρατα ὀνομαζόμενα κτίσματα, ἀριστερὰ δὲ τὰ ὁρατὰ καὶ σωματικά. ἀλλὰ Χριστὸς μὲν πάντων βασιλεύει· ;; τυφλοί, ἀναβλέψατε ἰδεῖν. Καὶ τίς τυφλός, ἀλλ' ἡ οἱ παῖδές μου; καὶ τίνες κωφοί, ἀλλ᾽ ἢ οἱ κυριεύοντες αὐτῶν; καὶ ἐτυφλώθησαν οἱ δοῦλοι τοῦ Θεοῦ·. Ηλθε γὰρ Ἰησοῦς «εἰς κρῖμα εἰς τὸν κόσμον τοῦτον, ἵνα οἱ μὴ βλέποντες εἰσὶ δ' οὗτοι τὰ ἔθνη) βλέ πωσι, καὶ οἱ βλέποντες (ὁ Ἰσραήλ), ἐκεῖνοι το φλοὶ γένωνται. • Τηλικούτου γοῦν φωτὸς ἀληθινοῦ ἀνατείλαντος, καὶ δεικνύντος τοῦ Λόγου αὐτὸν, καὶ φάσκοντος· «Ἰδοὺ ἀνὴρ, Ανατολὴ ὄνομα αὐτῷ, ο οὐκ εἶδον τὸ φῶς, ἐπεὶ ι ἐτύφλωσεν αὐτοὺς ἡ κακία αυτ τῶν, καὶ οὐκ ἔγνωσαν μυστήρια Θεοῦ, καὶ πα ράδοξον γεγένηται τῷ λαῷ ἐκείνῳ καὶ τοῖς ἔθνεσι λύχνον μὲν ἕκαστον τῶν προφητῶν τυγχάνοντα ἑώρα ὁ λαὸς, ἀνατείλαντα δὲ τὸν τῆς δικαιοσύνης Ηλιον οὐκ ἔγνωσαν· διὸ καὶ εἴ τινα ἐδόκουν ἔχειν λύχνον, ἀφῃρέθη ἀπ' αὐτῶν· λαὸς δὲ ὁ τῶν ἐθνῶν ὁ καθήμενος ἐν σκότει εἶδε φῶς, οὐχ ὁποῖον ὁ Ισραήλ μικρόν· μικρὸν γὰρ φῶς ἕκαστος ἦν τῶν προφητῶν, ἀλλὰ λαὸς ὁ καθήμενος ἐν σκότει εἶδε φῶς μέγα, τὸν Κύριον καὶ Σωτῆρα ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστόν· οὗ τὸ μέγεθος φαίνεται ο διατείνοντος ἀπὸ πέρατος γῆς εἰς τὸ πέρας αὐτῆς εὐρώστως, καὶ διοι κοῦντος» τὰς Ἐκκλησίας ο χρηστῶς, ὅτε τὸ Πνεῦμα αὐτοῦ πεπλήρωκε τὴν οἰκουμένην, πληρωθείσης τῆς λεγούσης προφητείας, ἐν ταῖς ἐσχάταις ἡμέραις ἐμφανὲς ἔσεσθαι τὸ ὄρος τοῦ Θεοῦ· καὶ νῦν «πορεύον ται ἐπ' αὐτὸ πάντα τὰ ἔθνη·» καὶ ἔστι τοῦτο Χριστός Ἰησοῦς. Περὶ τῶν υἱῶν Ζεβεδαίου. Τότε προσῆλθεν αὐτῷ ἡ μήτηρ τῶν υἱῶν Ζεβε δαίου μετὰ τῶν υἱῶν αὐτῆς,» καὶ τὰ ἑξῆς ἕως τοῦ Ακούσαντες δὲ οἱ δέκα ἠγανάκτησαν περὶ τῶν δύο ἀδελφῶν.» Τὸ ὅμοιον αὐτῷ καὶ ὁ Μάρκος ἀνέγραψε τοῦτον τὸν τρόπον· ι Καὶ προσπορεύονται αὐτῷ Ἰά κωβος καὶ Ἰωάννης, οἱ υἱοὶ Ζεβεδαίου· καὶ λέγουσιν αὐτῷ,» καὶ τὰ ἑξῆς ἕως τοῦ· «Ηρξαντο ἀγανακτεῖν περὶ Ἰακώβου καὶ Ἰωάννου.» "Αξιον ἐν τοῖς προ κειμένοις ζητῆσαι νῦν οὐκ εὐκαταφρόνητον καὶ ἀληθῶς Εὐαγγελίῳ πρέπον τοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ· ἐπεὶ τὸ ῥητὸν τοῖς μὲν ἁπλουστέροις, καὶ πάντη ακεραίοις, Ζητῆσαι νῦν οὐκ εὐκαταφρόνητον, ζητῆσαι νοῦν οὐκ εὐκαταφρόνητον, καὶ ἀληθῶς Εὐαγγελίῳ πρέποντα Ἰησοῦ Χριστοῦ. ὁ αὐτόθεν ἐμφαινόμενος νους βραχύς έστι. Ηυετιυς. τυφλοί, ἀναβλέψατε ἰδεῖν. Καὶ τίς τυφλός, ἀλλ' ἡ οἱ παῖδές μου; καὶ τίνες κωφοί, ἀλλ᾽ ἢ οἱ κυριεύοντες αὐτῶν; καὶ ἐτυφλώθησαν οἱ δοῦλοι τοῦ Θεοῦ·. Ηλθε γὰρ Ἰησοῦς «εἰς κρῖμα εἰς τὸν κόσμον τοῦτον, ἵνα οἱ μὴ βλέποντες εἰσὶ δ' οὗτοι τὰ ἔθνη) βλέ πωσι, καὶ οἱ βλέποντες (ὁ Ἰσραήλ), ἐκεῖνοι το φλοὶ γένωνται. • Τηλικούτου γοῦν φωτὸς ἀληθινοῦ ἀνατείλαντος, καὶ δεικνύντος τοῦ Λόγου αὐτὸν, καὶ φάσκοντος· «Ἰδοὺ ἀνὴρ, Ανατολὴ ὄνομα αὐτῷ, ο οὐκ εἶδον τὸ φῶς, ἐπεὶ ι ἐτύφλωσεν αὐτοὺς ἡ κακία αυτ τῶν, καὶ οὐκ ἔγνωσαν μυστήρια Θεοῦ, καὶ πα ράδοξον γεγένηται τῷ λαῷ ἐκείνῳ καὶ τοῖς ἔθνεσι λύχνον μὲν ἕκαστον τῶν προφητῶν τυγχάνοντα ἑώρα ὁ λαὸς, ἀνατείλαντα δὲ τὸν τῆς δικαιοσύνης Ηλιον οὐκ ἔγνωσαν· διὸ καὶ εἴ τινα ἐδόκουν ἔχειν λύχνον, ἀφῃρέθη ἀπ' αὐτῶν· λαὸς δὲ ὁ τῶν ἐθνῶν ὁ καθήμενος ἐν σκότει εἶδε φῶς, οὐχ ὁποῖον ὁ Ισραήλ μικρόν· μικρὸν γὰρ φῶς ἕκαστος ἦν τῶν προφητῶν, ἀλλὰ λαὸς ὁ καθήμενος ἐν σκότει εἶδε φῶς μέγα, τὸν Κύριον καὶ Σωτῆρα ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστόν· οὗ τὸ μέγεθος φαίνεται ο διατείνοντος ἀπὸ πέρατος γῆς εἰς τὸ πέρας αὐτῆς εὐρώστως, καὶ διοι κοῦντος» τὰς Ἐκκλησίας ο χρηστῶς, ὅτε τὸ Πνεῦμα αὐτοῦ πεπλήρωκε τὴν οἰκουμένην, πληρωθείσης τῆς λεγούσης προφητείας, ἐν ταῖς ἐσχάταις ἡμέραις ἐμφανὲς ἔσεσθαι τὸ ὄρος τοῦ Θεοῦ· καὶ νῦν «πορεύον ται ἐπ' αὐτὸ πάντα τὰ ἔθνη·» καὶ ἔστι τοῦτο Χριστός Ἰησοῦς. Περὶ τῶν υἱῶν Ζεβεδαίου. Τότε προσῆλθεν αὐτῷ ἡ μήτηρ τῶν υἱῶν Ζεβε δαίου μετὰ τῶν υἱῶν αὐτῆς,» καὶ τὰ ἑξῆς ἕως τοῦ Ακούσαντες δὲ οἱ δέκα ἠγανάκτησαν περὶ τῶν δύο ἀδελφῶν.» Τὸ ὅμοιον αὐτῷ καὶ ὁ Μάρκος ἀνέγραψε τοῦτον τὸν τρόπον· ι Καὶ προσπορεύονται αὐτῷ Ἰά κωβος καὶ Ἰωάννης, οἱ υἱοὶ Ζεβεδαίου· καὶ λέγουσιν αὐτῷ,» καὶ τὰ ἑξῆς ἕως τοῦ· «Ηρξαντο ἀγανακτεῖν περὶ Ἰακώβου καὶ Ἰωάννου.» "Αξιον ἐν τοῖς προ κειμένοις ζητῆσαι νῦν οὐκ εὐκαταφρόνητον καὶ ἀληθῶς Εὐαγγελίῳ πρέπον τοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ· ἐπεὶ τὸ ῥητὸν τοῖς μὲν ἁπλουστέροις, καὶ πάντη ακεραίοις, Ζητῆσαι νῦν οὐκ εὐκαταφρόνητον, ζητῆσαι νοῦν οὐκ εὐκαταφρόνητον, καὶ ἀληθῶς Εὐαγγελίῳ πρέποντα Ἰησοῦ Χριστοῦ. ὁ αὐτόθεν ἐμφαινόμενος νους βραχύς έστι. Ηυετιυς. ad videndum et quis cæcus nisi servi mei et qui surdi, nisi qui eorum dominantur? et excæcati sunt servi Dei: Jesus enim in judicium in hunc mundum venit, ut qui non vident (ii autem sunt gentes) videant; et qui vident (nimirum Israel) caci fiant ".» Tanto igitur exorto vero lumine, ac illud ostendente Dei Verbo, ac dicente 13: «Ecce vir, Oriens nomen ejus;» lumen tamen neutiquam viderunt, quoniam excæcavit illos malitia eorum, et nescierunt sacramenta Dei ", et novum ac incredibile populo huic et gentibus accidit: vide bat quidem populus unumquemque prophetarum lucernam esse; exortum vero Sulem ipsum justitiæ non agnoverunt"; idcirco et si quam habere lucernam visi sunt, iis ablata est: at gentium populus in tene bris sedens lumen vidit, non quale viderat Israel exiguum scilicet; exiguum quippe lumen unusquisque prophetarum erat, sed populus in tenebris sedens, lumen magnum, Dominum nempe et Servatorem nostrum Jesum Christum vidit, cujus tum apparet magnitudo, cum ‹ attingit a fine terræ, usque ad finem fortiter, et disponit» Ecclesias (suaviter 18, quando Spiritus ipsius replevit terram, completo tum vaticinio quod in novissimis diebus mani festum futurum montem Dei prænuntiat: et nunc ‹ eunt ad eum omnes gentes 16; et is quidem est Jesus Christus. De filiis Zebedæi. dæi cum filiis suis 17., et reliqua, usque ad id • Audientes autem decem indignati sunt de duobus fratribus 18. Idem a Marco his verbis proditum est ¹: ‹ Et accedunt ad eum Jacobus et Joannes filii Zebelæi, et dicunt ei, o et calera, ad hæc usque Cœperunt indignari de Jacobo et Joanne. Hic aliquid minime aspernandum, et Evangelio Jesu Christi accommodum investigare opera pretium est; quoniam rudioribus, et usque quaque simplicibus, et qui Dei ipsiusque Scriptura quod fuit deorsum, quoniam apparuerat quod erat coeleste, cujus encænia in deservitione vera fecit Jesus. Si autem secundum quamdam significationem homines civitas sunt, et nunc in Hierosolymis: sic enim eos voco qui spem suam habent in locum illius Hierusalem quæ aliquando fuit in terris: et nunc ergo tradi tur Jesus eis qui profitentur esse se Dei servos, Judæis et quasi principes sacerdotum constituti, et qui divinas Litteras scire se arbitrantur scribæ condemnant Jesum morte per ea quæ maledicunt de eo, et non est quando non tradunt gentibus Jesum deludentes eum et doctrinam ejus apud se, et semper linguis suis flagellant eum, et culturam Dei quæ per Jesum introducta est. Et ipsi quidem crucifigunt eum, per hoc quod anathematizant et tollere volunt doctrinam ipsius. Ille autem melior illis omnibus constitutus pau lulum deficiens surgit, et vivens gentibus, quæ acceperunt posse videre apparet. et petens aliquid ab eo. Ille autem dixit ei: Quid vis? Dicit ei: Dic ut sedeant hi duo filii mei, unus ad dexteram, et alter ad sinistram in regno tuo. Dignum est in præsenti loco quærere sensum non con temptibilem, sed vere dignum Evangelio Christi. Hoc autem præmisi, quoniam textus simplicibus quidem et altitudines Dei, et Scripturam ejus nescientibus quærere, simplicitatem postulationis alicujus ostendit, et responsionem simplicem Christi ad eam. His autem qui vel ex aliqua parte Scripturarum proposi Joan. 18, 59. Zach. vi, 12. Sap. 11, 21, 22. Malach. IV, 2. Sap. viii, 1. Isa. 11, 2. Matth. xx, 20. Matth. xx, 24. Marc. x, 35, 41. etc. Vetus interpres: ‹ Quare sensum non contempli wilem, sed vere dignum Evangelio Christi.. Legen dum fortasse Paulo infra ;; ad videndum et quis cæcus nisi servi mei et qui surdi, nisi qui eorum dominantur? et excæcati sunt servi Dei: Jesus enim in judicium in hunc mundum venit, ut qui non vident (ii autem sunt gentes) videant; et qui vident (nimirum Israel) caci fiant ".» Tanto igitur exorto vero lumine, ac illud ostendente Dei Verbo, ac dicente 13: «Ecce vir, Oriens nomen ejus;» lumen tamen neutiquam viderunt, quoniam excæcavit illos malitia eorum, et nescierunt sacramenta Dei ", et novum ac incredibile populo huic et gentibus accidit: vide bat quidem populus unumquemque prophetarum lucernam esse; exortum vero Sulem ipsum justitiæ non agnoverunt"; idcirco et si quam habere lucernam visi sunt, iis ablata est: at gentium populus in tene bris sedens lumen vidit, non quale viderat Israel exiguum scilicet; exiguum quippe lumen unusquisque prophetarum erat, sed populus in tenebris sedens, lumen magnum, Dominum nempe et Servatorem nostrum Jesum Christum vidit, cujus tum apparet magnitudo, cum ‹ attingit a fine terræ, usque ad finem fortiter, et disponit» Ecclesias (suaviter 18, quando Spiritus ipsius replevit terram, completo tum vaticinio quod in novissimis diebus mani festum futurum montem Dei prænuntiat: et nunc ‹ eunt ad eum omnes gentes 16; et is quidem est Jesus Christus. De filiis Zebedæi. dæi cum filiis suis 17., et reliqua, usque ad id • Audientes autem decem indignati sunt de duobus fratribus 18. Idem a Marco his verbis proditum est ¹: ‹ Et accedunt ad eum Jacobus et Joannes filii Zebelæi, et dicunt ei, o et calera, ad hæc usque Cœperunt indignari de Jacobo et Joanne. Hic aliquid minime aspernandum, et Evangelio Jesu Christi accommodum investigare opera pretium est; quoniam rudioribus, et usque quaque simplicibus, et qui Dei ipsiusque Scriptura quod fuit deorsum, quoniam apparuerat quod erat coeleste, cujus encænia in deservitione vera fecit Jesus. Si autem secundum quamdam significationem homines civitas sunt, et nunc in Hierosolymis: sic enim eos voco qui spem suam habent in locum illius Hierusalem quæ aliquando fuit in terris: et nunc ergo tradi tur Jesus eis qui profitentur esse se Dei servos, Judæis et quasi principes sacerdotum constituti, et qui divinas Litteras scire se arbitrantur scribæ condemnant Jesum morte per ea quæ maledicunt de eo, et non est quando non tradunt gentibus Jesum deludentes eum et doctrinam ejus apud se, et semper linguis suis flagellant eum, et culturam Dei quæ per Jesum introducta est. Et ipsi quidem crucifigunt eum, per hoc quod anathematizant et tollere volunt doctrinam ipsius. Ille autem melior illis omnibus constitutus pau lulum deficiens surgit, et vivens gentibus, quæ acceperunt posse videre apparet. et petens aliquid ab eo. Ille autem dixit ei: Quid vis? Dicit ei: Dic ut sedeant hi duo filii mei, unus ad dexteram, et alter ad sinistram in regno tuo. Dignum est in præsenti loco quærere sensum non con temptibilem, sed vere dignum Evangelio Christi. Hoc autem præmisi, quoniam textus simplicibus quidem et altitudines Dei, et Scripturam ejus nescientibus quærere, simplicitatem postulationis alicujus ostendit, et responsionem simplicem Christi ad eam. His autem qui vel ex aliqua parte Scripturarum proposi Joan. 18, 59. Zach. vi, 12. Sap. 11, 21, 22. Malach. IV, 2. Sap. viii, 1. Isa. 11, 2. Matth. xx, 20. Matth. xx, 24. Marc. x, 35, 41. etc. Vetus interpres: ‹ Quare sensum non contempli wilem, sed vere dignum Evangelio Christi.. Legen dum fortasse Paulo infra 4. «Tunc accessit ad eum mater filiorum Zube 4. In illo tempore, accessit ad Jesum imater filiorum Zebedæi cum duobus filiis suis, adorans, 4. «Tunc accessit ad eum mater filiorum Zube 4. In illo tempore, accessit ad Jesum imater filiorum Zebedæi cum duobus filiis suis, adorans,
PG 13:1372ἤδη δὲ τῶν ἐγγιζόντων αὐτῷ οἱ μὲν κεκλήρωνται τὰ δεξιὰ καὶ νοητά, οἱ δὲ τὰ ἀριστερὰ καὶ αἰσθητά. καὶ μήποτε ἡ ἀληθινὴ «μήτηρ τῶν υἱῶν Ζεβεδαίου» [οὓς ἐκάλεσε Βοανεργὲς ὁ σωτήρ, «ὅ ἐστιν υἱοὶ βροντῆς»], ἡ βροντὴ [αὐτή], μεγάλα κρίνασα περὶ «τῶν υἱῶν αὑτῆς» Ἰακώβου καὶ Ἰωάννου [καὶ γὰρ ἦσαν μεγάλοι] καὶ ὑπολαβοῦσα αὐτοὺς τὰ πρωτεῖα δύνασθαι ἔχειν παρὰ πᾶσαν γεννητὴν φύσιν ὡς χωρήσαντας τὴν μεγαλοφωνίαν αὐτῆς, προσελθοῦσα ἠξίου τὸν κύριον, ἵνα ἱδρύσῃ τὸν μὲν ἕτερον αὐτῶν «ἐκ δεξιῶν,» τὸν δ’ ἄλλον «ἐξ εὐωνύμων.» ὁ δὲ σωτὴρ διελέγχων καὶ τὴν τηλικαύτην μεγαλόφωνον μητέρα τοῦ Ἰακώβου καὶ Ἰωάννου ὡς ἀγνοοῦσαν, τίνες οἱ ὑπερέχοντες καὶ ὅτι ἡ τηλικαύτη δωρεὰ χάρις ἐστὶ [μόνου] τοῦ ἐπὶ πᾶσι θεοῦ συμπνέοντος καὶ συνεργοῦντος καὶ ἱδρύοντος ἐν τῇ τοιαύτῃ ὑπεροχῇ, οὓς εἶδεν ἐπιτηδείους, «εἶπε» τὸ «οὐκ οἴδατε τί αἰτεῖσθε» καί·
Ἀλλὰ μήποτε τὸ μὲν ἀποκαταστῆναι ἐπὶ τὴν βασιλείαν ἀπολαβόντα τὴν ἑαυτοῦ ἀρχὴν Χριστόν, καταργηθείσης τῆς βασιλευούσης ἐν τοῖς θνητοῖς σώμασι τῶν ἀνθρώπων ἁμαρτίας καὶ πάσης τῆς ἀρχούσης τῶν πονηρῶν ἀρχῆς καὶ ἐξουσίας καὶ δυνάμεως, τοῦτ’ ἔστι τὸ καθεσθῆναι αὐτὸν «ἐπὶ θρόνου δόξης αὐτοῦ»· τὸ δὲ καὶ δεξιὰ [καὶ εὐώνυμα] ποιῆσαι πάντα τῷ θεῷ, ἵνα μηκέτι ᾖ σκαιόν τι πρὸς αὐτόν, τοῦτ’ ἔστι τὸ ἐσόμενον ἐν τοῖς «ἐκ δεξιῶν τῆς δυνάμεως» ἐσομένοις, πρὸς παράδειγμα μέλλουσι βλέπειν τὸ «ἐκ δεξιῶν τῆς δυνάμεως» καθέζεσθαι «ἐκ δεξιῶν» καὶ «ἐξ εὐωνύμων» αὐτοῦ «ἐν τῇ βασιλείᾳ» Χριστοῦ τοῦ λόγου· οὓς ἀποκαθίστησιν ὁ θεὸς συνεργήσας αὐτοῖς καὶ ἑτοιμάσας τὸ ἐγγίζειν τῇ Χριστοῦ ὑπεροχῇ, ἵν’ ὁ μὲν προηγούμενος τῶν [ἄλλων τῶν Χριστῷ] ἐγγιζόντων ᾖ «ἐκ δεξιῶν» καὶ οἷον ἁπτόμενος αὐτοῦ καὶ κολλώμενος τοῖς τοῦ λόγου δεξιοῖς, ὁ δὲ ὑποδεέστερος ἐγγὺς τῶν ἀριστερῶν αὐτοῦ. δεξιὰ δὲ ὅρα εἰδύνασαι νοῆσαι Χριστοῦ τὰ ἀόρατα ὀνομαζόμενα κτίσματα, ἀριστερὰ δὲ τὰ ὁρατὰ καὶ σωματικά. ἀλλὰ Χριστὸς μὲν πάντων βασιλεύει· ;; τυφλοί, ἀναβλέψατε ἰδεῖν. Καὶ τίς τυφλός, ἀλλ' ἡ οἱ παῖδές μου; καὶ τίνες κωφοί, ἀλλ᾽ ἢ οἱ κυριεύοντες αὐτῶν; καὶ ἐτυφλώθησαν οἱ δοῦλοι τοῦ Θεοῦ·. Ηλθε γὰρ Ἰησοῦς «εἰς κρῖμα εἰς τὸν κόσμον τοῦτον, ἵνα οἱ μὴ βλέποντες εἰσὶ δ' οὗτοι τὰ ἔθνη) βλέ πωσι, καὶ οἱ βλέποντες (ὁ Ἰσραήλ), ἐκεῖνοι το φλοὶ γένωνται. • Τηλικούτου γοῦν φωτὸς ἀληθινοῦ ἀνατείλαντος, καὶ δεικνύντος τοῦ Λόγου αὐτὸν, καὶ φάσκοντος· «Ἰδοὺ ἀνὴρ, Ανατολὴ ὄνομα αὐτῷ, ο οὐκ εἶδον τὸ φῶς, ἐπεὶ ι ἐτύφλωσεν αὐτοὺς ἡ κακία αυτ τῶν, καὶ οὐκ ἔγνωσαν μυστήρια Θεοῦ, καὶ πα ράδοξον γεγένηται τῷ λαῷ ἐκείνῳ καὶ τοῖς ἔθνεσι λύχνον μὲν ἕκαστον τῶν προφητῶν τυγχάνοντα ἑώρα ὁ λαὸς, ἀνατείλαντα δὲ τὸν τῆς δικαιοσύνης Ηλιον οὐκ ἔγνωσαν· διὸ καὶ εἴ τινα ἐδόκουν ἔχειν λύχνον, ἀφῃρέθη ἀπ' αὐτῶν· λαὸς δὲ ὁ τῶν ἐθνῶν ὁ καθήμενος ἐν σκότει εἶδε φῶς, οὐχ ὁποῖον ὁ Ισραήλ μικρόν· μικρὸν γὰρ φῶς ἕκαστος ἦν τῶν προφητῶν, ἀλλὰ λαὸς ὁ καθήμενος ἐν σκότει εἶδε φῶς μέγα, τὸν Κύριον καὶ Σωτῆρα ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστόν· οὗ τὸ μέγεθος φαίνεται ο διατείνοντος ἀπὸ πέρατος γῆς εἰς τὸ πέρας αὐτῆς εὐρώστως, καὶ διοι κοῦντος» τὰς Ἐκκλησίας ο χρηστῶς, ὅτε τὸ Πνεῦμα αὐτοῦ πεπλήρωκε τὴν οἰκουμένην, πληρωθείσης τῆς λεγούσης προφητείας, ἐν ταῖς ἐσχάταις ἡμέραις ἐμφανὲς ἔσεσθαι τὸ ὄρος τοῦ Θεοῦ· καὶ νῦν «πορεύον ται ἐπ' αὐτὸ πάντα τὰ ἔθνη·» καὶ ἔστι τοῦτο Χριστός Ἰησοῦς. Περὶ τῶν υἱῶν Ζεβεδαίου. Τότε προσῆλθεν αὐτῷ ἡ μήτηρ τῶν υἱῶν Ζεβε δαίου μετὰ τῶν υἱῶν αὐτῆς,» καὶ τὰ ἑξῆς ἕως τοῦ Ακούσαντες δὲ οἱ δέκα ἠγανάκτησαν περὶ τῶν δύο ἀδελφῶν.» Τὸ ὅμοιον αὐτῷ καὶ ὁ Μάρκος ἀνέγραψε τοῦτον τὸν τρόπον· ι Καὶ προσπορεύονται αὐτῷ Ἰά κωβος καὶ Ἰωάννης, οἱ υἱοὶ Ζεβεδαίου· καὶ λέγουσιν αὐτῷ,» καὶ τὰ ἑξῆς ἕως τοῦ· «Ηρξαντο ἀγανακτεῖν περὶ Ἰακώβου καὶ Ἰωάννου.» "Αξιον ἐν τοῖς προ κειμένοις ζητῆσαι νῦν οὐκ εὐκαταφρόνητον καὶ ἀληθῶς Εὐαγγελίῳ πρέπον τοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ· ἐπεὶ τὸ ῥητὸν τοῖς μὲν ἁπλουστέροις, καὶ πάντη ακεραίοις, Ζητῆσαι νῦν οὐκ εὐκαταφρόνητον, ζητῆσαι νοῦν οὐκ εὐκαταφρόνητον, καὶ ἀληθῶς Εὐαγγελίῳ πρέποντα Ἰησοῦ Χριστοῦ. ὁ αὐτόθεν ἐμφαινόμενος νους βραχύς έστι. Ηυετιυς. τυφλοί, ἀναβλέψατε ἰδεῖν. Καὶ τίς τυφλός, ἀλλ' ἡ οἱ παῖδές μου; καὶ τίνες κωφοί, ἀλλ᾽ ἢ οἱ κυριεύοντες αὐτῶν; καὶ ἐτυφλώθησαν οἱ δοῦλοι τοῦ Θεοῦ·. Ηλθε γὰρ Ἰησοῦς «εἰς κρῖμα εἰς τὸν κόσμον τοῦτον, ἵνα οἱ μὴ βλέποντες εἰσὶ δ' οὗτοι τὰ ἔθνη) βλέ πωσι, καὶ οἱ βλέποντες (ὁ Ἰσραήλ), ἐκεῖνοι το φλοὶ γένωνται. • Τηλικούτου γοῦν φωτὸς ἀληθινοῦ ἀνατείλαντος, καὶ δεικνύντος τοῦ Λόγου αὐτὸν, καὶ φάσκοντος· «Ἰδοὺ ἀνὴρ, Ανατολὴ ὄνομα αὐτῷ, ο οὐκ εἶδον τὸ φῶς, ἐπεὶ ι ἐτύφλωσεν αὐτοὺς ἡ κακία αυτ τῶν, καὶ οὐκ ἔγνωσαν μυστήρια Θεοῦ, καὶ πα ράδοξον γεγένηται τῷ λαῷ ἐκείνῳ καὶ τοῖς ἔθνεσι λύχνον μὲν ἕκαστον τῶν προφητῶν τυγχάνοντα ἑώρα ὁ λαὸς, ἀνατείλαντα δὲ τὸν τῆς δικαιοσύνης Ηλιον οὐκ ἔγνωσαν· διὸ καὶ εἴ τινα ἐδόκουν ἔχειν λύχνον, ἀφῃρέθη ἀπ' αὐτῶν· λαὸς δὲ ὁ τῶν ἐθνῶν ὁ καθήμενος ἐν σκότει εἶδε φῶς, οὐχ ὁποῖον ὁ Ισραήλ μικρόν· μικρὸν γὰρ φῶς ἕκαστος ἦν τῶν προφητῶν, ἀλλὰ λαὸς ὁ καθήμενος ἐν σκότει εἶδε φῶς μέγα, τὸν Κύριον καὶ Σωτῆρα ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστόν· οὗ τὸ μέγεθος φαίνεται ο διατείνοντος ἀπὸ πέρατος γῆς εἰς τὸ πέρας αὐτῆς εὐρώστως, καὶ διοι κοῦντος» τὰς Ἐκκλησίας ο χρηστῶς, ὅτε τὸ Πνεῦμα αὐτοῦ πεπλήρωκε τὴν οἰκουμένην, πληρωθείσης τῆς λεγούσης προφητείας, ἐν ταῖς ἐσχάταις ἡμέραις ἐμφανὲς ἔσεσθαι τὸ ὄρος τοῦ Θεοῦ· καὶ νῦν «πορεύον ται ἐπ' αὐτὸ πάντα τὰ ἔθνη·» καὶ ἔστι τοῦτο Χριστός Ἰησοῦς. Περὶ τῶν υἱῶν Ζεβεδαίου. Τότε προσῆλθεν αὐτῷ ἡ μήτηρ τῶν υἱῶν Ζεβε δαίου μετὰ τῶν υἱῶν αὐτῆς,» καὶ τὰ ἑξῆς ἕως τοῦ Ακούσαντες δὲ οἱ δέκα ἠγανάκτησαν περὶ τῶν δύο ἀδελφῶν.» Τὸ ὅμοιον αὐτῷ καὶ ὁ Μάρκος ἀνέγραψε τοῦτον τὸν τρόπον· ι Καὶ προσπορεύονται αὐτῷ Ἰά κωβος καὶ Ἰωάννης, οἱ υἱοὶ Ζεβεδαίου· καὶ λέγουσιν αὐτῷ,» καὶ τὰ ἑξῆς ἕως τοῦ· «Ηρξαντο ἀγανακτεῖν περὶ Ἰακώβου καὶ Ἰωάννου.» "Αξιον ἐν τοῖς προ κειμένοις ζητῆσαι νῦν οὐκ εὐκαταφρόνητον καὶ ἀληθῶς Εὐαγγελίῳ πρέπον τοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ· ἐπεὶ τὸ ῥητὸν τοῖς μὲν ἁπλουστέροις, καὶ πάντη ακεραίοις, Ζητῆσαι νῦν οὐκ εὐκαταφρόνητον, ζητῆσαι νοῦν οὐκ εὐκαταφρόνητον, καὶ ἀληθῶς Εὐαγγελίῳ πρέποντα Ἰησοῦ Χριστοῦ. ὁ αὐτόθεν ἐμφαινόμενος νους βραχύς έστι. Ηυετιυς. ad videndum et quis cæcus nisi servi mei et qui surdi, nisi qui eorum dominantur? et excæcati sunt servi Dei: Jesus enim in judicium in hunc mundum venit, ut qui non vident (ii autem sunt gentes) videant; et qui vident (nimirum Israel) caci fiant ".» Tanto igitur exorto vero lumine, ac illud ostendente Dei Verbo, ac dicente 13: «Ecce vir, Oriens nomen ejus;» lumen tamen neutiquam viderunt, quoniam excæcavit illos malitia eorum, et nescierunt sacramenta Dei ", et novum ac incredibile populo huic et gentibus accidit: vide bat quidem populus unumquemque prophetarum lucernam esse; exortum vero Sulem ipsum justitiæ non agnoverunt"; idcirco et si quam habere lucernam visi sunt, iis ablata est: at gentium populus in tene bris sedens lumen vidit, non quale viderat Israel exiguum scilicet; exiguum quippe lumen unusquisque prophetarum erat, sed populus in tenebris sedens, lumen magnum, Dominum nempe et Servatorem nostrum Jesum Christum vidit, cujus tum apparet magnitudo, cum ‹ attingit a fine terræ, usque ad finem fortiter, et disponit» Ecclesias (suaviter 18, quando Spiritus ipsius replevit terram, completo tum vaticinio quod in novissimis diebus mani festum futurum montem Dei prænuntiat: et nunc ‹ eunt ad eum omnes gentes 16; et is quidem est Jesus Christus. De filiis Zebedæi. dæi cum filiis suis 17., et reliqua, usque ad id • Audientes autem decem indignati sunt de duobus fratribus 18. Idem a Marco his verbis proditum est ¹: ‹ Et accedunt ad eum Jacobus et Joannes filii Zebelæi, et dicunt ei, o et calera, ad hæc usque Cœperunt indignari de Jacobo et Joanne. Hic aliquid minime aspernandum, et Evangelio Jesu Christi accommodum investigare opera pretium est; quoniam rudioribus, et usque quaque simplicibus, et qui Dei ipsiusque Scriptura quod fuit deorsum, quoniam apparuerat quod erat coeleste, cujus encænia in deservitione vera fecit Jesus. Si autem secundum quamdam significationem homines civitas sunt, et nunc in Hierosolymis: sic enim eos voco qui spem suam habent in locum illius Hierusalem quæ aliquando fuit in terris: et nunc ergo tradi tur Jesus eis qui profitentur esse se Dei servos, Judæis et quasi principes sacerdotum constituti, et qui divinas Litteras scire se arbitrantur scribæ condemnant Jesum morte per ea quæ maledicunt de eo, et non est quando non tradunt gentibus Jesum deludentes eum et doctrinam ejus apud se, et semper linguis suis flagellant eum, et culturam Dei quæ per Jesum introducta est. Et ipsi quidem crucifigunt eum, per hoc quod anathematizant et tollere volunt doctrinam ipsius. Ille autem melior illis omnibus constitutus pau lulum deficiens surgit, et vivens gentibus, quæ acceperunt posse videre apparet. et petens aliquid ab eo. Ille autem dixit ei: Quid vis? Dicit ei: Dic ut sedeant hi duo filii mei, unus ad dexteram, et alter ad sinistram in regno tuo. Dignum est in præsenti loco quærere sensum non con temptibilem, sed vere dignum Evangelio Christi. Hoc autem præmisi, quoniam textus simplicibus quidem et altitudines Dei, et Scripturam ejus nescientibus quærere, simplicitatem postulationis alicujus ostendit, et responsionem simplicem Christi ad eam. His autem qui vel ex aliqua parte Scripturarum proposi Joan. 18, 59. Zach. vi, 12. Sap. 11, 21, 22. Malach. IV, 2. Sap. viii, 1. Isa. 11, 2. Matth. xx, 20. Matth. xx, 24. Marc. x, 35, 41. etc. Vetus interpres: ‹ Quare sensum non contempli wilem, sed vere dignum Evangelio Christi.. Legen dum fortasse Paulo infra ;; ad videndum et quis cæcus nisi servi mei et qui surdi, nisi qui eorum dominantur? et excæcati sunt servi Dei: Jesus enim in judicium in hunc mundum venit, ut qui non vident (ii autem sunt gentes) videant; et qui vident (nimirum Israel) caci fiant ".» Tanto igitur exorto vero lumine, ac illud ostendente Dei Verbo, ac dicente 13: «Ecce vir, Oriens nomen ejus;» lumen tamen neutiquam viderunt, quoniam excæcavit illos malitia eorum, et nescierunt sacramenta Dei ", et novum ac incredibile populo huic et gentibus accidit: vide bat quidem populus unumquemque prophetarum lucernam esse; exortum vero Sulem ipsum justitiæ non agnoverunt"; idcirco et si quam habere lucernam visi sunt, iis ablata est: at gentium populus in tene bris sedens lumen vidit, non quale viderat Israel exiguum scilicet; exiguum quippe lumen unusquisque prophetarum erat, sed populus in tenebris sedens, lumen magnum, Dominum nempe et Servatorem nostrum Jesum Christum vidit, cujus tum apparet magnitudo, cum ‹ attingit a fine terræ, usque ad finem fortiter, et disponit» Ecclesias (suaviter 18, quando Spiritus ipsius replevit terram, completo tum vaticinio quod in novissimis diebus mani festum futurum montem Dei prænuntiat: et nunc ‹ eunt ad eum omnes gentes 16; et is quidem est Jesus Christus. De filiis Zebedæi. dæi cum filiis suis 17., et reliqua, usque ad id • Audientes autem decem indignati sunt de duobus fratribus 18. Idem a Marco his verbis proditum est ¹: ‹ Et accedunt ad eum Jacobus et Joannes filii Zebelæi, et dicunt ei, o et calera, ad hæc usque Cœperunt indignari de Jacobo et Joanne. Hic aliquid minime aspernandum, et Evangelio Jesu Christi accommodum investigare opera pretium est; quoniam rudioribus, et usque quaque simplicibus, et qui Dei ipsiusque Scriptura quod fuit deorsum, quoniam apparuerat quod erat coeleste, cujus encænia in deservitione vera fecit Jesus. Si autem secundum quamdam significationem homines civitas sunt, et nunc in Hierosolymis: sic enim eos voco qui spem suam habent in locum illius Hierusalem quæ aliquando fuit in terris: et nunc ergo tradi tur Jesus eis qui profitentur esse se Dei servos, Judæis et quasi principes sacerdotum constituti, et qui divinas Litteras scire se arbitrantur scribæ condemnant Jesum morte per ea quæ maledicunt de eo, et non est quando non tradunt gentibus Jesum deludentes eum et doctrinam ejus apud se, et semper linguis suis flagellant eum, et culturam Dei quæ per Jesum introducta est. Et ipsi quidem crucifigunt eum, per hoc quod anathematizant et tollere volunt doctrinam ipsius. Ille autem melior illis omnibus constitutus pau lulum deficiens surgit, et vivens gentibus, quæ acceperunt posse videre apparet. et petens aliquid ab eo. Ille autem dixit ei: Quid vis? Dicit ei: Dic ut sedeant hi duo filii mei, unus ad dexteram, et alter ad sinistram in regno tuo. Dignum est in præsenti loco quærere sensum non con temptibilem, sed vere dignum Evangelio Christi. Hoc autem præmisi, quoniam textus simplicibus quidem et altitudines Dei, et Scripturam ejus nescientibus quærere, simplicitatem postulationis alicujus ostendit, et responsionem simplicem Christi ad eam. His autem qui vel ex aliqua parte Scripturarum proposi Joan. 18, 59. Zach. vi, 12. Sap. 11, 21, 22. Malach. IV, 2. Sap. viii, 1. Isa. 11, 2. Matth. xx, 20. Matth. xx, 24. Marc. x, 35, 41. etc. Vetus interpres: ‹ Quare sensum non contempli wilem, sed vere dignum Evangelio Christi.. Legen dum fortasse Paulo infra 4. «Tunc accessit ad eum mater filiorum Zube 4. In illo tempore, accessit ad Jesum imater filiorum Zebedæi cum duobus filiis suis, adorans, 4. «Tunc accessit ad eum mater filiorum Zube 4. In illo tempore, accessit ad Jesum imater filiorum Zebedæi cum duobus filiis suis, adorans,
PG 13:1373«τὸ καθίσαι ἐκ δεξιῶν μου ἢ ἐξ εὐωνύμων οὐκ ἔστιν ἐμὸν δοῦναι, ἀλλ’ οἷς ἡτοίμασται ὑπὸ τοῦ πατρός μου.» ἐπιστήσει δὲ ὁ δυνάμενος τίνα μὲν ὑπὸ τοῦ σωτῆρος δίδοται, τίνα δὲ «ὑπὸ τοῦ πατρός,» ὁρῶν ὅτι ἔστι τινὰ ἃ οὐ δοίη ἂν ὁ υἱός, ἀλλ’ αὐτὸς ὁ πατήρ. εἰ δὲ τοιοῦτόν τι παρίστησι καὶ τὰ εὐαγγέλια, ὅπου μὲν εἰσάγοντα τὸν σωτῆρα εὐχόμενον περί τινων δυνάμεων ἵνα αὐτῷ ὑπαρχθῇ τὰ αἰτήματα ἀπὸ τοῦ πατρός, ὅπου δὲ χωρὶς εὐχῆς ποιοῦντα ὡς ἤδη ἔχοντα ἐκεῖνα περὶ ὧν ἠξίωτο, τολμηρὸν μὲν ζητῆσαι, ὅμως δὲ ὁ δυνάμενος μετὰ εὐλαβείας καὶ ταῦτα ἐξεταζέτω. παραστῆσαι δ’ οἶμαι βουλόμενος τῇ μητρὶ «τῶν υἱῶν Ζεβεδαίου» καὶ αὐτοῖς, ὅτι καὶ ἔλειπεν αὐτοῖς πρὸς τὸ τελειῶσαι τὰ ἐν ἀνθρώποις ἐφικτὰ οὐ τὰ τυχόντα, «ἀποκριθεὶς εἶπε» μετὰ τὸ «οὐκ οἴδατε τί αἰτεῖσθε» τὸ «δύνασθε πιεῖν τὸ ποτήριον ὃ ἐγὼ μέλλω πίνειν» [ἢ ὡς ὁ Μᾶρκος ἀνέγραψε·
«τὸ καθίσαι ἐκ δεξιῶν μου ἢ ἐξ εὐωνύμων οὐκ ἔστιν ἐμὸν δοῦναι, ἀλλ’ οἷς ἡτοίμασται ὑπὸ τοῦ πατρός μου.» ἐπιστήσει δὲ ὁ δυνάμενος τίνα μὲν ὑπὸ τοῦ σωτῆρος δίδοται, τίνα δὲ «ὑπὸ τοῦ πατρός,» ὁρῶν ὅτι ἔστι τινὰ ἃ οὐ δοίη ἂν ὁ υἱός, ἀλλ’ αὐτὸς ὁ πατήρ. εἰ δὲ τοιοῦτόν τι παρίστησι καὶ τὰ εὐαγγέλια, ὅπου μὲν εἰσάγοντα τὸν σωτῆρα εὐχόμενον περί τινων δυνάμεων ἵνα αὐτῷ ὑπαρχθῇ τὰ αἰτήματα ἀπὸ τοῦ πατρός, ὅπου δὲ χωρὶς εὐχῆς ποιοῦντα ὡς ἤδη ἔχοντα ἐκεῖνα περὶ ὧν ἠξίωτο, τολμηρὸν μὲν ζητῆσαι, ὅμως δὲ ὁ δυνάμενος μετὰ εὐλαβείας καὶ ταῦτα ἐξεταζέτω. παραστῆσαι δ’ οἶμαι βουλόμενος τῇ μητρὶ «τῶν υἱῶν Ζεβεδαίου» καὶ αὐτοῖς, ὅτι καὶ ἔλειπεν αὐτοῖς πρὸς τὸ τελειῶσαι τὰ ἐν ἀνθρώποις ἐφικτὰ οὐ τὰ τυχόντα, «ἀποκριθεὶς εἶπε» μετὰ τὸ «οὐκ οἴδατε τί αἰτεῖσθε» τὸ «δύνασθε πιεῖν τὸ ποτήριον ὃ ἐγὼ μέλλω πίνειν» [ἢ ὡς ὁ Μᾶρκος ἀνέγραψε· καὶ βάθη Θεοῦ καὶ τῶν Γραφῶν αὐτοῦ μὴ ἐπισταμέ νοις ζητεῖν, ἐμφαίνει ἁπλότητα ἀξιώσεως, καὶ τῆς πρὸς αὐτὴν τοῦ Ἰησοῦ ἀποκρίσεως· τοῖς δὲ κἂν ἐπὶ ποσὸν δυναμένοις βασανίζειν προβλήματα ὁ αὐτόθεν ἐμφαινόμενος νους βραχὺς ἐστι καὶ εὐτελής, καὶ οὐδὲν ἔχων, μάλιστα ότε Ἰησοῦς ἀποκρίνεται, ἁρμόζον αὐτοῦ τῇ μεγαλονοίᾳ· ὥσπερ γὰρ ἐπὶ κοι σμικῆς βασιλείας ἐν προαγωγῇ δοκοῦσιν εἶναι οἱ συγ καθεζόμενοι τῷ βασιλεῖ ἐν τῇ βασιλικῇ ἐσθῆτι καθε ζομένῳ, καὶ ὁ τιποτοῦν τῶν τῆς βασιλικῆς πραγμα των διέποντι· οὕτω δόξῃ, κατὰ τὴν λέξιν, φανταζομένη ἡ μήτηρ τῶν υἱῶν Ζεβεδαίου, ἢ, ὡς ὁ Μάρκος ἀνέ γραψεν, Ἰάκωβος καὶ Ἰωάννης, ἀξιοῦν ἀπὸ τοῦ Σω τῆρος τὸ καθεσθῆναι τὸν μὲν ἕτερον ἐκ δεξιῶν αὐτοῦ ἐν τῇ βασιλείᾳ τυγχάνοντος, τὸν δὲ λοιπὸν ἐξ ἀριστε ρῶν· καὶ οὐδὲν μὲν ἦν παράδοξον, γυναῖκα ἀπὸ ἀπλά τητος καὶ ἰδιωτείας τοιαῦτα νομίζειν ἀξιοῦν· δεδόσθω δὲ, ὅτι καὶ οἱ δύο ἀπόστολοι, ὡς ἄνθρωποι ἔτι άτε λεῖς, καὶ μηδὲν νοοῦντες βαθύτερον περὶ τῆς βασι λείας Χριστοῦ, τοιαῦτα ὑπελάμβανον περὶ τῶν συγ καθεζομένων τῷ Ἰησοῦ· ἐπὰν δὲ καὶ ὁ Ἰησοῦς, ὡς συγκατατιθέμενος τῷ μέγα εἶναι τὸ καθεσθῆναι τινα ἐκ δεξιῶν ἢ ἐξ εὐωνύμων αὐτοῦ, ἐπαίρῃ τὴν ἀξίωσιν, καὶ λέγῃ·· Οὐκ οἴδατε τί αἰτεῖσθε, ο καί· ι Οὐκ ἔστιν ἐμὸν δοῦναι, ἀλλ' οἷς ἡτοίμασται ὑπὸ τοῦ Πατρός μου, ζητήσαι τις ἂν συνετὸς δοκῶν εἶναι ἀκροατής τῆς Γραφῆς, τί βούλεται τὸ καθέζεσθαι ἐκ δεξιῶν ἢ ἐξ εὐωνύμων Ἰησοῦ ἐν τῇ βασιλείᾳ αὐ τοῦ. Καὶ πρὸς τοὺς ὑπολαμβάνοντάς γε περιεργο τερον ἡμᾶς ταῦτα ζητεῖν, συνακτέον τὰ περὶ καθίσ σεως ἀναγεγραμμένα Θεοῦ, ἢ τοῦ Χριστοῦ, ἵνα τῇ βασάνῳ τῶν εἰς τοῦτο συναγομένων, καὶ παραθέσει αὐτῶν πρὸς ἄλληλα, ἀνατεῖλαι δυνηθῇ μέγεθός τι δόγματις ἀπὸ ἁπλουστέρου παραδείγματος ληφθέντος οἷον ἐν μὲν τῇ τρίτῃ τῶν Βασιλειῶν γέγραπται, ὅτι εἶπε Μιχαίας· «Εἶδον Θεὸν Ἰσραὴλ καθήμενον ἐπὶ θρόνου αὐτοῦ, καὶ πᾶσα ἡ στρατιὰ τοῦ οὐρανοῦ περὶ αὐτὸν ἐκ δεξιῶν αὐτοῦ καὶ ἐξ εὐωνύμων αὐτοῦ, ν καὶ τὰ ἑξῆς· ἐν δὲ τῇ δευτέρᾳ τῶν Παραλειπομέ νων ὁ αὐτὸς Μιχαίας φησὶ παραπλήσια τούτοις ἐν τῷ· ο 'Ακούσατε λόγον Κυρίου. Εἶδον Κύριον καθή μενον ἐπὶ θρόνου δόξης αὐτοῦ καὶ πᾶσα δύνα μις τοῦ οὐρανοῦ εἱστήκει ἐκ δεξιῶν αὐτοῦ, καὶ ἐξ Νοῦς βραχύς έστι, νοῦς οὐ βραχύς. Ηυκτους. 'Επὶ θρόνου δόξης αὐτοῦ, 18, ἐπὶ θρόνου αὐτοῦ· ἑστήκει παρεστήκει. καὶ βάθη Θεοῦ καὶ τῶν Γραφῶν αὐτοῦ μὴ ἐπισταμέ νοις ζητεῖν, ἐμφαίνει ἁπλότητα ἀξιώσεως, καὶ τῆς πρὸς αὐτὴν τοῦ Ἰησοῦ ἀποκρίσεως· τοῖς δὲ κἂν ἐπὶ ποσὸν δυναμένοις βασανίζειν προβλήματα ὁ αὐτόθεν ἐμφαινόμενος νους βραχὺς ἐστι καὶ εὐτελής, καὶ οὐδὲν ἔχων, μάλιστα ότε Ἰησοῦς ἀποκρίνεται, ἁρμόζον αὐτοῦ τῇ μεγαλονοίᾳ· ὥσπερ γὰρ ἐπὶ κοι σμικῆς βασιλείας ἐν προαγωγῇ δοκοῦσιν εἶναι οἱ συγ καθεζόμενοι τῷ βασιλεῖ ἐν τῇ βασιλικῇ ἐσθῆτι καθε ζομένῳ, καὶ ὁ τιποτοῦν τῶν τῆς βασιλικῆς πραγμα των διέποντι· οὕτω δόξῃ, κατὰ τὴν λέξιν, φανταζομένη ἡ μήτηρ τῶν υἱῶν Ζεβεδαίου, ἢ, ὡς ὁ Μάρκος ἀνέ γραψεν, Ἰάκωβος καὶ Ἰωάννης, ἀξιοῦν ἀπὸ τοῦ Σω τῆρος τὸ καθεσθῆναι τὸν μὲν ἕτερον ἐκ δεξιῶν αὐτοῦ ἐν τῇ βασιλείᾳ τυγχάνοντος, τὸν δὲ λοιπὸν ἐξ ἀριστε ρῶν· καὶ οὐδὲν μὲν ἦν παράδοξον, γυναῖκα ἀπὸ ἀπλά τητος καὶ ἰδιωτείας τοιαῦτα νομίζειν ἀξιοῦν· δεδόσθω δὲ, ὅτι καὶ οἱ δύο ἀπόστολοι, ὡς ἄνθρωποι ἔτι άτε λεῖς, καὶ μηδὲν νοοῦντες βαθύτερον περὶ τῆς βασι λείας Χριστοῦ, τοιαῦτα ὑπελάμβανον περὶ τῶν συγ καθεζομένων τῷ Ἰησοῦ· ἐπὰν δὲ καὶ ὁ Ἰησοῦς, ὡς συγκατατιθέμενος τῷ μέγα εἶναι τὸ καθεσθῆναι τινα ἐκ δεξιῶν ἢ ἐξ εὐωνύμων αὐτοῦ, ἐπαίρῃ τὴν ἀξίωσιν, καὶ λέγῃ·· Οὐκ οἴδατε τί αἰτεῖσθε, ο καί· ι Οὐκ ἔστιν ἐμὸν δοῦναι, ἀλλ' οἷς ἡτοίμασται ὑπὸ τοῦ Πατρός μου, ζητήσαι τις ἂν συνετὸς δοκῶν εἶναι ἀκροατής τῆς Γραφῆς, τί βούλεται τὸ καθέζεσθαι ἐκ δεξιῶν ἢ ἐξ εὐωνύμων Ἰησοῦ ἐν τῇ βασιλείᾳ αὐ τοῦ. Καὶ πρὸς τοὺς ὑπολαμβάνοντάς γε περιεργο τερον ἡμᾶς ταῦτα ζητεῖν, συνακτέον τὰ περὶ καθίσ σεως ἀναγεγραμμένα Θεοῦ, ἢ τοῦ Χριστοῦ, ἵνα τῇ βασάνῳ τῶν εἰς τοῦτο συναγομένων, καὶ παραθέσει αὐτῶν πρὸς ἄλληλα, ἀνατεῖλαι δυνηθῇ μέγεθός τι δόγματις ἀπὸ ἁπλουστέρου παραδείγματος ληφθέντος οἷον ἐν μὲν τῇ τρίτῃ τῶν Βασιλειῶν γέγραπται, ὅτι εἶπε Μιχαίας· «Εἶδον Θεὸν Ἰσραὴλ καθήμενον ἐπὶ θρόνου αὐτοῦ, καὶ πᾶσα ἡ στρατιὰ τοῦ οὐρανοῦ περὶ αὐτὸν ἐκ δεξιῶν αὐτοῦ καὶ ἐξ εὐωνύμων αὐτοῦ, ν καὶ τὰ ἑξῆς· ἐν δὲ τῇ δευτέρᾳ τῶν Παραλειπομέ νων ὁ αὐτὸς Μιχαίας φησὶ παραπλήσια τούτοις ἐν τῷ· ο 'Ακούσατε λόγον Κυρίου. Εἶδον Κύριον καθή μενον ἐπὶ θρόνου δόξης αὐτοῦ καὶ πᾶσα δύνα μις τοῦ οὐρανοῦ εἱστήκει ἐκ δεξιῶν αὐτοῦ, καὶ ἐξ Νοῦς βραχύς έστι, νοῦς οὐ βραχύς. Ηυκτους. 'Επὶ θρόνου δόξης αὐτοῦ, 18, ἐπὶ θρόνου αὐτοῦ· ἑστήκει παρεστήκει. rum profunda perscrutari nesciunt, postulationis, et Jesu ad eam responsionis simplicitatem. contex tus ostendit; at qui quæstiones aliquantulum discu tere sciunt, iis levis esse videtur, et parvi pretii, quæ binc exsurgit sententia, et quam præsertim cum responso det Jesus, nihil ipsius ingenti animo congruum continet. Quemadmodum enim in mundi hujusee regno summum honoris locum videntur adepti qui regi in regio habitu sedenti, vel negotia aliqua ad regium munus pertinentia administranti assident; ita filiorum Zebedæi mater, prout juxta litteram intelligitur, vel quemadmodum scripsit Marcus, Jacobus et Juannes, a Servatore postulasse videntur, ut in ipsius regno constitutus unus a dextris ipsius, alter vero a sinistris sederet: et nihil certe mirum erat præ simplicitate et impe ritia decrevisse mulierem hæc esse postulanda. De mus præterea duos apostolos, utpote homines ad huc imperfectos, neque quidquam sublimius de regno Christi cogitantes, talia de iis qui Jesu assi dent, sibi finxisse; at quoniam Jesus ipse magnuin quid esse concedens, a dextris sinistrisve suis se dere, petitionis magnitudinem extollit, et dicit so Nescitis quid petatis, et: c Non est meum dare, sed quibus paratum est a Patre meo, acutus Scri pturæ auditor esse sibi videns aliquis, quidnam sibi velit, a dextris Jesu, vel a sinistris in ipsius regno sedere, postulabit. Ac in eorum quidem gratiam qui hæc anxie nimis ac curise a nobis disquiri putant, colligenda sunt quæ de Dei, vel Christi sessione scripta exstant, ut ex eorum ad id collectorum examine, et invicem comparatione, e prolato simpliciori exemplo sententiæ magnitudo elucescat. Quale illud est quod tertio Regnorum scri ptum exstat ", dixisse Michæam: • Vidi Deum Israel sedentem super solium suum, et omnis ex ercitus cœli assistens ei a dextris et a sinistris, ▸ et cætera; et in secundo Paralipomenon his fere consimilia dicit idem Michas his verbis ss: c Au dite verbum Domini. Vidi Dominum sedentem in solio majestatis suæ, et omnis exercitus coeli assi stebat ei a dextris et a sinistris, et cetera. In Isaia autem scriptum est *: Et factum est in tiones discutere possunt, profundior et spiritalis ostenditur intellectus. Qui ergo hinc ostenditur sensus brevis et contemptibilis est, et nihil habens magnum. Sicut enim in regno mundiali in honore esse videntur qui sedent cum rege sedenti in veste regali, et aliquid regalium negotiorum agenti: sic mater filiorum Zebedæi, secundum simplicem dico textum, videtur postulare a Salvatore, ut unus filiorum suorum sedeat ad dexteram ejus, alter ad sinistram in regno ipsius. Et nihil fuit mirum, si mulier ex muliebri simplicitate vel imperitia talia debere se petere existimavit. Pone autem quoniam et ipsi fratres secundum quod Marcus exponit, quasi homines constituti, et adhuc imperfecti, et nihil altum intelligentes de regno Christi, talia arbitrati sunt de his qui sedebunt cum Jesu: quid dicemus de Jesu, qui ostendens magnum esse sedere aliquem ad dextram vel ad sinistram suam, tollit postulationem, et dicit: Nescitis quid petatis; et: Non est meum dare vobis, sed quibus paratum est a Patre meo? Quæret autem qui sapiens est auditor Scripturæ, quid sit sedere ad dextram Jesu et ad sinistram in regno ejus. Et con veniebat quidem congregare quæ sunt scripta de sessionibus Dei, vel Christi, ut ex tractatu eorum, et ex » Matth. xx, 22, 23. Reg. xxi, ][ Paral, xvi, 18. ss Isa. vi, 1. etc. Vetus interpres, profundior et spiritalis ostenditur intellectus. › Legendum suspicor, etc. Vulgo legitur Il Paralip. xvin, hae bet editio Compl.; reliquæ 10. rum profunda perscrutari nesciunt, postulationis, et Jesu ad eam responsionis simplicitatem. contex tus ostendit; at qui quæstiones aliquantulum discu tere sciunt, iis levis esse videtur, et parvi pretii, quæ binc exsurgit sententia, et quam præsertim cum responso det Jesus, nihil ipsius ingenti animo congruum continet. Quemadmodum enim in mundi hujusee regno summum honoris locum videntur adepti qui regi in regio habitu sedenti, vel negotia aliqua ad regium munus pertinentia administranti assident; ita filiorum Zebedæi mater, prout juxta litteram intelligitur, vel quemadmodum scripsit Marcus, Jacobus et Juannes, a Servatore postulasse videntur, ut in ipsius regno constitutus unus a dextris ipsius, alter vero a sinistris sederet: et nihil certe mirum erat præ simplicitate et impe ritia decrevisse mulierem hæc esse postulanda. De mus præterea duos apostolos, utpote homines ad huc imperfectos, neque quidquam sublimius de regno Christi cogitantes, talia de iis qui Jesu assi dent, sibi finxisse; at quoniam Jesus ipse magnuin quid esse concedens, a dextris sinistrisve suis se dere, petitionis magnitudinem extollit, et dicit so Nescitis quid petatis, et: c Non est meum dare, sed quibus paratum est a Patre meo, acutus Scri pturæ auditor esse sibi videns aliquis, quidnam sibi velit, a dextris Jesu, vel a sinistris in ipsius regno sedere, postulabit. Ac in eorum quidem gratiam qui hæc anxie nimis ac curise a nobis disquiri putant, colligenda sunt quæ de Dei, vel Christi sessione scripta exstant, ut ex eorum ad id collectorum examine, et invicem comparatione, e prolato simpliciori exemplo sententiæ magnitudo elucescat. Quale illud est quod tertio Regnorum scri ptum exstat ", dixisse Michæam: • Vidi Deum Israel sedentem super solium suum, et omnis ex ercitus cœli assistens ei a dextris et a sinistris, ▸ et cætera; et in secundo Paralipomenon his fere consimilia dicit idem Michas his verbis ss: c Au dite verbum Domini. Vidi Dominum sedentem in solio majestatis suæ, et omnis exercitus coeli assi stebat ei a dextris et a sinistris, et cetera. In Isaia autem scriptum est *: Et factum est in tiones discutere possunt, profundior et spiritalis ostenditur intellectus. Qui ergo hinc ostenditur sensus brevis et contemptibilis est, et nihil habens magnum. Sicut enim in regno mundiali in honore esse videntur qui sedent cum rege sedenti in veste regali, et aliquid regalium negotiorum agenti: sic mater filiorum Zebedæi, secundum simplicem dico textum, videtur postulare a Salvatore, ut unus filiorum suorum sedeat ad dexteram ejus, alter ad sinistram in regno ipsius. Et nihil fuit mirum, si mulier ex muliebri simplicitate vel imperitia talia debere se petere existimavit. Pone autem quoniam et ipsi fratres secundum quod Marcus exponit, quasi homines constituti, et adhuc imperfecti, et nihil altum intelligentes de regno Christi, talia arbitrati sunt de his qui sedebunt cum Jesu: quid dicemus de Jesu, qui ostendens magnum esse sedere aliquem ad dextram vel ad sinistram suam, tollit postulationem, et dicit: Nescitis quid petatis; et: Non est meum dare vobis, sed quibus paratum est a Patre meo? Quæret autem qui sapiens est auditor Scripturæ, quid sit sedere ad dextram Jesu et ad sinistram in regno ejus. Et con veniebat quidem congregare quæ sunt scripta de sessionibus Dei, vel Christi, ut ex tractatu eorum, et ex » Matth. xx, 22, 23. Reg. xxi, ][ Paral, xvi, 18. ss Isa. vi, 1. etc. Vetus interpres, profundior et spiritalis ostenditur intellectus. › Legendum suspicor, etc. Vulgo legitur Il Paralip. xvin, hae bet editio Compl.; reliquæ 10.
PG 13:1374«δύνασθε τὸ ποτήριον πιεῖν ὃ ἐγὼ πίνω ἢ τὸ βάπτισμα ὃ ἐγὼ βαπτίζομαι βαπτισθῆναι;»] Καὶ ἐν τούτοις δὲ ζητήσει τις τί «τὸ ποτήριον» καὶ τί τὸ βάπτισμα, ὡς ἕτερα ἀλλήλων [ὄντα ἀμφότερα καὶ οὕτως ὠνομασμένα] καὶ δεόμενα οὐ τῆς τυχούσης δυνάμεως τῆς τοῦ πιομένου ἢ τοῦ βαπτισθησομένου, καὶ πιομένου οὐκ ἄλλο «ποτήριον» ἢ ὃ ἔμελλε «πίνειν» ὁ Ἰησοῦς βαπτισθησομένου τε παραπλησίως βάπτισμα, ὃ αὐτὸς ἔμελλε βαπτίζεσθαι ὁ κύριος. οἱ πολλοὶ μὲν οὖν τὰ ἀμφότερα ἄγουσιν εἰς τὴν κατὰ τὸ μαρτύριον οἰκονομίαν, οὐ παριστάντες οὔτε εἰ δύο ἐπινοίας ἔχει δηλουμένας διὰ τῶν δύο ὀνομάτων ἓν τῇ ὑποστάσει τυγχανόντων, οὔτ’ εἰ δύναται καὶ δύο δηλοῦσθαι ἐν τούτοις πράγματα. ἡμεῖς δὲ οὐκ ἀποδοκιμάζομεν μὲν καὶ ταύτην τὴν ἐκδοχήν, ἐφίσταμεν δὲ εἰ δύναται καὶ ἄλλο τι δηλοῦν παρὰ ταῦτα τὰ δύο ὀνόματα. καὶ ἐπεὶ πολύ ἐστι τὸ νῦν ἀκριβῶς διαλαβεῖν περὶ αὐτῶν, ὀλίγα εἰς τὸ στῆναι τὰ ἐμφαινόμενα ἡμῖν παραστήσομεν εἰς τὸν τόπον.
«τὸ καθίσαι ἐκ δεξιῶν μου ἢ ἐξ εὐωνύμων οὐκ ἔστιν ἐμὸν δοῦναι, ἀλλ’ οἷς ἡτοίμασται ὑπὸ τοῦ πατρός μου.» ἐπιστήσει δὲ ὁ δυνάμενος τίνα μὲν ὑπὸ τοῦ σωτῆρος δίδοται, τίνα δὲ «ὑπὸ τοῦ πατρός,» ὁρῶν ὅτι ἔστι τινὰ ἃ οὐ δοίη ἂν ὁ υἱός, ἀλλ’ αὐτὸς ὁ πατήρ. εἰ δὲ τοιοῦτόν τι παρίστησι καὶ τὰ εὐαγγέλια, ὅπου μὲν εἰσάγοντα τὸν σωτῆρα εὐχόμενον περί τινων δυνάμεων ἵνα αὐτῷ ὑπαρχθῇ τὰ αἰτήματα ἀπὸ τοῦ πατρός, ὅπου δὲ χωρὶς εὐχῆς ποιοῦντα ὡς ἤδη ἔχοντα ἐκεῖνα περὶ ὧν ἠξίωτο, τολμηρὸν μὲν ζητῆσαι, ὅμως δὲ ὁ δυνάμενος μετὰ εὐλαβείας καὶ ταῦτα ἐξεταζέτω. παραστῆσαι δ’ οἶμαι βουλόμενος τῇ μητρὶ «τῶν υἱῶν Ζεβεδαίου» καὶ αὐτοῖς, ὅτι καὶ ἔλειπεν αὐτοῖς πρὸς τὸ τελειῶσαι τὰ ἐν ἀνθρώποις ἐφικτὰ οὐ τὰ τυχόντα, «ἀποκριθεὶς εἶπε» μετὰ τὸ «οὐκ οἴδατε τί αἰτεῖσθε» τὸ «δύνασθε πιεῖν τὸ ποτήριον ὃ ἐγὼ μέλλω πίνειν» [ἢ ὡς ὁ Μᾶρκος ἀνέγραψε· καὶ βάθη Θεοῦ καὶ τῶν Γραφῶν αὐτοῦ μὴ ἐπισταμέ νοις ζητεῖν, ἐμφαίνει ἁπλότητα ἀξιώσεως, καὶ τῆς πρὸς αὐτὴν τοῦ Ἰησοῦ ἀποκρίσεως· τοῖς δὲ κἂν ἐπὶ ποσὸν δυναμένοις βασανίζειν προβλήματα ὁ αὐτόθεν ἐμφαινόμενος νους βραχὺς ἐστι καὶ εὐτελής, καὶ οὐδὲν ἔχων, μάλιστα ότε Ἰησοῦς ἀποκρίνεται, ἁρμόζον αὐτοῦ τῇ μεγαλονοίᾳ· ὥσπερ γὰρ ἐπὶ κοι σμικῆς βασιλείας ἐν προαγωγῇ δοκοῦσιν εἶναι οἱ συγ καθεζόμενοι τῷ βασιλεῖ ἐν τῇ βασιλικῇ ἐσθῆτι καθε ζομένῳ, καὶ ὁ τιποτοῦν τῶν τῆς βασιλικῆς πραγμα των διέποντι· οὕτω δόξῃ, κατὰ τὴν λέξιν, φανταζομένη ἡ μήτηρ τῶν υἱῶν Ζεβεδαίου, ἢ, ὡς ὁ Μάρκος ἀνέ γραψεν, Ἰάκωβος καὶ Ἰωάννης, ἀξιοῦν ἀπὸ τοῦ Σω τῆρος τὸ καθεσθῆναι τὸν μὲν ἕτερον ἐκ δεξιῶν αὐτοῦ ἐν τῇ βασιλείᾳ τυγχάνοντος, τὸν δὲ λοιπὸν ἐξ ἀριστε ρῶν· καὶ οὐδὲν μὲν ἦν παράδοξον, γυναῖκα ἀπὸ ἀπλά τητος καὶ ἰδιωτείας τοιαῦτα νομίζειν ἀξιοῦν· δεδόσθω δὲ, ὅτι καὶ οἱ δύο ἀπόστολοι, ὡς ἄνθρωποι ἔτι άτε λεῖς, καὶ μηδὲν νοοῦντες βαθύτερον περὶ τῆς βασι λείας Χριστοῦ, τοιαῦτα ὑπελάμβανον περὶ τῶν συγ καθεζομένων τῷ Ἰησοῦ· ἐπὰν δὲ καὶ ὁ Ἰησοῦς, ὡς συγκατατιθέμενος τῷ μέγα εἶναι τὸ καθεσθῆναι τινα ἐκ δεξιῶν ἢ ἐξ εὐωνύμων αὐτοῦ, ἐπαίρῃ τὴν ἀξίωσιν, καὶ λέγῃ·· Οὐκ οἴδατε τί αἰτεῖσθε, ο καί· ι Οὐκ ἔστιν ἐμὸν δοῦναι, ἀλλ' οἷς ἡτοίμασται ὑπὸ τοῦ Πατρός μου, ζητήσαι τις ἂν συνετὸς δοκῶν εἶναι ἀκροατής τῆς Γραφῆς, τί βούλεται τὸ καθέζεσθαι ἐκ δεξιῶν ἢ ἐξ εὐωνύμων Ἰησοῦ ἐν τῇ βασιλείᾳ αὐ τοῦ. Καὶ πρὸς τοὺς ὑπολαμβάνοντάς γε περιεργο τερον ἡμᾶς ταῦτα ζητεῖν, συνακτέον τὰ περὶ καθίσ σεως ἀναγεγραμμένα Θεοῦ, ἢ τοῦ Χριστοῦ, ἵνα τῇ βασάνῳ τῶν εἰς τοῦτο συναγομένων, καὶ παραθέσει αὐτῶν πρὸς ἄλληλα, ἀνατεῖλαι δυνηθῇ μέγεθός τι δόγματις ἀπὸ ἁπλουστέρου παραδείγματος ληφθέντος οἷον ἐν μὲν τῇ τρίτῃ τῶν Βασιλειῶν γέγραπται, ὅτι εἶπε Μιχαίας· «Εἶδον Θεὸν Ἰσραὴλ καθήμενον ἐπὶ θρόνου αὐτοῦ, καὶ πᾶσα ἡ στρατιὰ τοῦ οὐρανοῦ περὶ αὐτὸν ἐκ δεξιῶν αὐτοῦ καὶ ἐξ εὐωνύμων αὐτοῦ, ν καὶ τὰ ἑξῆς· ἐν δὲ τῇ δευτέρᾳ τῶν Παραλειπομέ νων ὁ αὐτὸς Μιχαίας φησὶ παραπλήσια τούτοις ἐν τῷ· ο 'Ακούσατε λόγον Κυρίου. Εἶδον Κύριον καθή μενον ἐπὶ θρόνου δόξης αὐτοῦ καὶ πᾶσα δύνα μις τοῦ οὐρανοῦ εἱστήκει ἐκ δεξιῶν αὐτοῦ, καὶ ἐξ Νοῦς βραχύς έστι, νοῦς οὐ βραχύς. Ηυκτους. 'Επὶ θρόνου δόξης αὐτοῦ, 18, ἐπὶ θρόνου αὐτοῦ· ἑστήκει παρεστήκει. καὶ βάθη Θεοῦ καὶ τῶν Γραφῶν αὐτοῦ μὴ ἐπισταμέ νοις ζητεῖν, ἐμφαίνει ἁπλότητα ἀξιώσεως, καὶ τῆς πρὸς αὐτὴν τοῦ Ἰησοῦ ἀποκρίσεως· τοῖς δὲ κἂν ἐπὶ ποσὸν δυναμένοις βασανίζειν προβλήματα ὁ αὐτόθεν ἐμφαινόμενος νους βραχὺς ἐστι καὶ εὐτελής, καὶ οὐδὲν ἔχων, μάλιστα ότε Ἰησοῦς ἀποκρίνεται, ἁρμόζον αὐτοῦ τῇ μεγαλονοίᾳ· ὥσπερ γὰρ ἐπὶ κοι σμικῆς βασιλείας ἐν προαγωγῇ δοκοῦσιν εἶναι οἱ συγ καθεζόμενοι τῷ βασιλεῖ ἐν τῇ βασιλικῇ ἐσθῆτι καθε ζομένῳ, καὶ ὁ τιποτοῦν τῶν τῆς βασιλικῆς πραγμα των διέποντι· οὕτω δόξῃ, κατὰ τὴν λέξιν, φανταζομένη ἡ μήτηρ τῶν υἱῶν Ζεβεδαίου, ἢ, ὡς ὁ Μάρκος ἀνέ γραψεν, Ἰάκωβος καὶ Ἰωάννης, ἀξιοῦν ἀπὸ τοῦ Σω τῆρος τὸ καθεσθῆναι τὸν μὲν ἕτερον ἐκ δεξιῶν αὐτοῦ ἐν τῇ βασιλείᾳ τυγχάνοντος, τὸν δὲ λοιπὸν ἐξ ἀριστε ρῶν· καὶ οὐδὲν μὲν ἦν παράδοξον, γυναῖκα ἀπὸ ἀπλά τητος καὶ ἰδιωτείας τοιαῦτα νομίζειν ἀξιοῦν· δεδόσθω δὲ, ὅτι καὶ οἱ δύο ἀπόστολοι, ὡς ἄνθρωποι ἔτι άτε λεῖς, καὶ μηδὲν νοοῦντες βαθύτερον περὶ τῆς βασι λείας Χριστοῦ, τοιαῦτα ὑπελάμβανον περὶ τῶν συγ καθεζομένων τῷ Ἰησοῦ· ἐπὰν δὲ καὶ ὁ Ἰησοῦς, ὡς συγκατατιθέμενος τῷ μέγα εἶναι τὸ καθεσθῆναι τινα ἐκ δεξιῶν ἢ ἐξ εὐωνύμων αὐτοῦ, ἐπαίρῃ τὴν ἀξίωσιν, καὶ λέγῃ·· Οὐκ οἴδατε τί αἰτεῖσθε, ο καί· ι Οὐκ ἔστιν ἐμὸν δοῦναι, ἀλλ' οἷς ἡτοίμασται ὑπὸ τοῦ Πατρός μου, ζητήσαι τις ἂν συνετὸς δοκῶν εἶναι ἀκροατής τῆς Γραφῆς, τί βούλεται τὸ καθέζεσθαι ἐκ δεξιῶν ἢ ἐξ εὐωνύμων Ἰησοῦ ἐν τῇ βασιλείᾳ αὐ τοῦ. Καὶ πρὸς τοὺς ὑπολαμβάνοντάς γε περιεργο τερον ἡμᾶς ταῦτα ζητεῖν, συνακτέον τὰ περὶ καθίσ σεως ἀναγεγραμμένα Θεοῦ, ἢ τοῦ Χριστοῦ, ἵνα τῇ βασάνῳ τῶν εἰς τοῦτο συναγομένων, καὶ παραθέσει αὐτῶν πρὸς ἄλληλα, ἀνατεῖλαι δυνηθῇ μέγεθός τι δόγματις ἀπὸ ἁπλουστέρου παραδείγματος ληφθέντος οἷον ἐν μὲν τῇ τρίτῃ τῶν Βασιλειῶν γέγραπται, ὅτι εἶπε Μιχαίας· «Εἶδον Θεὸν Ἰσραὴλ καθήμενον ἐπὶ θρόνου αὐτοῦ, καὶ πᾶσα ἡ στρατιὰ τοῦ οὐρανοῦ περὶ αὐτὸν ἐκ δεξιῶν αὐτοῦ καὶ ἐξ εὐωνύμων αὐτοῦ, ν καὶ τὰ ἑξῆς· ἐν δὲ τῇ δευτέρᾳ τῶν Παραλειπομέ νων ὁ αὐτὸς Μιχαίας φησὶ παραπλήσια τούτοις ἐν τῷ· ο 'Ακούσατε λόγον Κυρίου. Εἶδον Κύριον καθή μενον ἐπὶ θρόνου δόξης αὐτοῦ καὶ πᾶσα δύνα μις τοῦ οὐρανοῦ εἱστήκει ἐκ δεξιῶν αὐτοῦ, καὶ ἐξ Νοῦς βραχύς έστι, νοῦς οὐ βραχύς. Ηυκτους. 'Επὶ θρόνου δόξης αὐτοῦ, 18, ἐπὶ θρόνου αὐτοῦ· ἑστήκει παρεστήκει. rum profunda perscrutari nesciunt, postulationis, et Jesu ad eam responsionis simplicitatem. contex tus ostendit; at qui quæstiones aliquantulum discu tere sciunt, iis levis esse videtur, et parvi pretii, quæ binc exsurgit sententia, et quam præsertim cum responso det Jesus, nihil ipsius ingenti animo congruum continet. Quemadmodum enim in mundi hujusee regno summum honoris locum videntur adepti qui regi in regio habitu sedenti, vel negotia aliqua ad regium munus pertinentia administranti assident; ita filiorum Zebedæi mater, prout juxta litteram intelligitur, vel quemadmodum scripsit Marcus, Jacobus et Juannes, a Servatore postulasse videntur, ut in ipsius regno constitutus unus a dextris ipsius, alter vero a sinistris sederet: et nihil certe mirum erat præ simplicitate et impe ritia decrevisse mulierem hæc esse postulanda. De mus præterea duos apostolos, utpote homines ad huc imperfectos, neque quidquam sublimius de regno Christi cogitantes, talia de iis qui Jesu assi dent, sibi finxisse; at quoniam Jesus ipse magnuin quid esse concedens, a dextris sinistrisve suis se dere, petitionis magnitudinem extollit, et dicit so Nescitis quid petatis, et: c Non est meum dare, sed quibus paratum est a Patre meo, acutus Scri pturæ auditor esse sibi videns aliquis, quidnam sibi velit, a dextris Jesu, vel a sinistris in ipsius regno sedere, postulabit. Ac in eorum quidem gratiam qui hæc anxie nimis ac curise a nobis disquiri putant, colligenda sunt quæ de Dei, vel Christi sessione scripta exstant, ut ex eorum ad id collectorum examine, et invicem comparatione, e prolato simpliciori exemplo sententiæ magnitudo elucescat. Quale illud est quod tertio Regnorum scri ptum exstat ", dixisse Michæam: • Vidi Deum Israel sedentem super solium suum, et omnis ex ercitus cœli assistens ei a dextris et a sinistris, ▸ et cætera; et in secundo Paralipomenon his fere consimilia dicit idem Michas his verbis ss: c Au dite verbum Domini. Vidi Dominum sedentem in solio majestatis suæ, et omnis exercitus coeli assi stebat ei a dextris et a sinistris, et cetera. In Isaia autem scriptum est *: Et factum est in tiones discutere possunt, profundior et spiritalis ostenditur intellectus. Qui ergo hinc ostenditur sensus brevis et contemptibilis est, et nihil habens magnum. Sicut enim in regno mundiali in honore esse videntur qui sedent cum rege sedenti in veste regali, et aliquid regalium negotiorum agenti: sic mater filiorum Zebedæi, secundum simplicem dico textum, videtur postulare a Salvatore, ut unus filiorum suorum sedeat ad dexteram ejus, alter ad sinistram in regno ipsius. Et nihil fuit mirum, si mulier ex muliebri simplicitate vel imperitia talia debere se petere existimavit. Pone autem quoniam et ipsi fratres secundum quod Marcus exponit, quasi homines constituti, et adhuc imperfecti, et nihil altum intelligentes de regno Christi, talia arbitrati sunt de his qui sedebunt cum Jesu: quid dicemus de Jesu, qui ostendens magnum esse sedere aliquem ad dextram vel ad sinistram suam, tollit postulationem, et dicit: Nescitis quid petatis; et: Non est meum dare vobis, sed quibus paratum est a Patre meo? Quæret autem qui sapiens est auditor Scripturæ, quid sit sedere ad dextram Jesu et ad sinistram in regno ejus. Et con veniebat quidem congregare quæ sunt scripta de sessionibus Dei, vel Christi, ut ex tractatu eorum, et ex » Matth. xx, 22, 23. Reg. xxi, ][ Paral, xvi, 18. ss Isa. vi, 1. etc. Vetus interpres, profundior et spiritalis ostenditur intellectus. › Legendum suspicor, etc. Vulgo legitur Il Paralip. xvin, hae bet editio Compl.; reliquæ 10. rum profunda perscrutari nesciunt, postulationis, et Jesu ad eam responsionis simplicitatem. contex tus ostendit; at qui quæstiones aliquantulum discu tere sciunt, iis levis esse videtur, et parvi pretii, quæ binc exsurgit sententia, et quam præsertim cum responso det Jesus, nihil ipsius ingenti animo congruum continet. Quemadmodum enim in mundi hujusee regno summum honoris locum videntur adepti qui regi in regio habitu sedenti, vel negotia aliqua ad regium munus pertinentia administranti assident; ita filiorum Zebedæi mater, prout juxta litteram intelligitur, vel quemadmodum scripsit Marcus, Jacobus et Juannes, a Servatore postulasse videntur, ut in ipsius regno constitutus unus a dextris ipsius, alter vero a sinistris sederet: et nihil certe mirum erat præ simplicitate et impe ritia decrevisse mulierem hæc esse postulanda. De mus præterea duos apostolos, utpote homines ad huc imperfectos, neque quidquam sublimius de regno Christi cogitantes, talia de iis qui Jesu assi dent, sibi finxisse; at quoniam Jesus ipse magnuin quid esse concedens, a dextris sinistrisve suis se dere, petitionis magnitudinem extollit, et dicit so Nescitis quid petatis, et: c Non est meum dare, sed quibus paratum est a Patre meo, acutus Scri pturæ auditor esse sibi videns aliquis, quidnam sibi velit, a dextris Jesu, vel a sinistris in ipsius regno sedere, postulabit. Ac in eorum quidem gratiam qui hæc anxie nimis ac curise a nobis disquiri putant, colligenda sunt quæ de Dei, vel Christi sessione scripta exstant, ut ex eorum ad id collectorum examine, et invicem comparatione, e prolato simpliciori exemplo sententiæ magnitudo elucescat. Quale illud est quod tertio Regnorum scri ptum exstat ", dixisse Michæam: • Vidi Deum Israel sedentem super solium suum, et omnis ex ercitus cœli assistens ei a dextris et a sinistris, ▸ et cætera; et in secundo Paralipomenon his fere consimilia dicit idem Michas his verbis ss: c Au dite verbum Domini. Vidi Dominum sedentem in solio majestatis suæ, et omnis exercitus coeli assi stebat ei a dextris et a sinistris, et cetera. In Isaia autem scriptum est *: Et factum est in tiones discutere possunt, profundior et spiritalis ostenditur intellectus. Qui ergo hinc ostenditur sensus brevis et contemptibilis est, et nihil habens magnum. Sicut enim in regno mundiali in honore esse videntur qui sedent cum rege sedenti in veste regali, et aliquid regalium negotiorum agenti: sic mater filiorum Zebedæi, secundum simplicem dico textum, videtur postulare a Salvatore, ut unus filiorum suorum sedeat ad dexteram ejus, alter ad sinistram in regno ipsius. Et nihil fuit mirum, si mulier ex muliebri simplicitate vel imperitia talia debere se petere existimavit. Pone autem quoniam et ipsi fratres secundum quod Marcus exponit, quasi homines constituti, et adhuc imperfecti, et nihil altum intelligentes de regno Christi, talia arbitrati sunt de his qui sedebunt cum Jesu: quid dicemus de Jesu, qui ostendens magnum esse sedere aliquem ad dextram vel ad sinistram suam, tollit postulationem, et dicit: Nescitis quid petatis; et: Non est meum dare vobis, sed quibus paratum est a Patre meo? Quæret autem qui sapiens est auditor Scripturæ, quid sit sedere ad dextram Jesu et ad sinistram in regno ejus. Et con veniebat quidem congregare quæ sunt scripta de sessionibus Dei, vel Christi, ut ex tractatu eorum, et ex » Matth. xx, 22, 23. Reg. xxi, ][ Paral, xvi, 18. ss Isa. vi, 1. etc. Vetus interpres, profundior et spiritalis ostenditur intellectus. › Legendum suspicor, etc. Vulgo legitur Il Paralip. xvin, hae bet editio Compl.; reliquæ 10.
PG 13:1375καὶ εἰς μὲν τὸ δηλοῦσθαι ἐν τούτοις τὸ μαρτύριον οὐ μόνῳ χρήσεταί τις τῷ «πάτερ, εἰ δυνατόν, παρένεγκε τοῦτο τὸ ποτήριον ἀπ’ ἐμοῦ», ὡς ἐπιπόνως πινόμενον ὑπὸ τοῦ ἀναδεχομένου τοὺς ἐν τῷ μαρτυρίῳ ἀγῶνας, ἕως τις ἐκπίῃ ὑπομείνας τὰ κατὰ τὸν ἐν τῷ μαρτυρίῳ πειρασμὸν πάντα τὰ προσαγόμενα αὐτῷ, ἀλλὰ καὶ τῷ ἐν ἑκατοστῷ πεντεκαιδεκάτῳ Ψαλμῷ εἰρημένῳ· «τί ἀνταποδώσω τῷ κυρίῳ περὶ πάντων ὧν ἀνταπέδωκέ μοι; ποτήριον σωτηρίου λήψομαι, καὶ τὸ ὄνομα κυρίου ἐπικαλέσομαι». «τὰς εὐχάς μου τῷ κυρίῳ ἀποδώσω ἐναντίον παντὸς τοῦ λαοῦ αὐτοῦ». «τίμιος ἐναντίον κυρίου ὁ θάνατος τῶν ὁσίων αὐτοῦ». οὐδὲν γὰρ δυνάμεθα πλεῖον ἀποδοῦναι τῷ κυρίῳ ἐφ’ οἷς εὐηργετήθημεν ἢ τὸ τοῦ σωτηρίου ποτήριον προθύμως λαβεῖν καὶ ἐπικαλέσασθαι τὸ τοῦ κυρίου ὄνομα εἰς τὸ πιεῖν αὐτό· ἐν ᾧ ἐκπινομένῳ ἀποδίδωσί τις τὰς εὐχὰς αὑτοῦ πάσας «τῷ κυρίῳ ἐναντίον παντὸς τοῦ λαοῦ αὐτοῦ». σαφῶς δὲ ἐδίδαξεν ἐν τούτοις ὅτι τὸ ποτήριον [τὸ μαρτύριόν] ἐστιν ὁ ἐπαγαγὼν τοῖς κατὰ τὸ ποτήριον τὸ «τίμιος ἐναντίον κυρίου ὁ θάνατος τῶν ὁσίων αὐτοῦ».
καὶ εἰς μὲν τὸ δηλοῦσθαι ἐν τούτοις τὸ μαρτύριον οὐ μόνῳ χρήσεταί τις τῷ «πάτερ, εἰ δυνατόν, παρένεγκε τοῦτο τὸ ποτήριον ἀπ’ ἐμοῦ», ὡς ἐπιπόνως πινόμενον ὑπὸ τοῦ ἀναδεχομένου τοὺς ἐν τῷ μαρτυρίῳ ἀγῶνας, ἕως τις ἐκπίῃ ὑπομείνας τὰ κατὰ τὸν ἐν τῷ μαρτυρίῳ πειρασμὸν πάντα τὰ προσαγόμενα αὐτῷ, ἀλλὰ καὶ τῷ ἐν ἑκατοστῷ πεντεκαιδεκάτῳ Ψαλμῷ εἰρημένῳ· «τί ἀνταποδώσω τῷ κυρίῳ περὶ πάντων ὧν ἀνταπέδωκέ μοι; ποτήριον σωτηρίου λήψομαι, καὶ τὸ ὄνομα κυρίου ἐπικαλέσομαι». «τὰς εὐχάς μου τῷ κυρίῳ ἀποδώσω ἐναντίον παντὸς τοῦ λαοῦ αὐτοῦ». «τίμιος ἐναντίον κυρίου ὁ θάνατος τῶν ὁσίων αὐτοῦ». οὐδὲν γὰρ δυνάμεθα πλεῖον ἀποδοῦναι τῷ κυρίῳ ἐφ’ οἷς εὐηργετήθημεν ἢ τὸ τοῦ σωτηρίου ποτήριον προθύμως λαβεῖν καὶ ἐπικαλέσασθαι τὸ τοῦ κυρίου ὄνομα εἰς τὸ πιεῖν αὐτό· ἐν ᾧ ἐκπινομένῳ ἀποδίδωσί τις τὰς εὐχὰς αὑτοῦ πάσας «τῷ κυρίῳ ἐναντίον παντὸς τοῦ λαοῦ αὐτοῦ». σαφῶς δὲ ἐδίδαξεν ἐν τούτοις ὅτι τὸ ποτήριον [τὸ μαρτύριόν] ἐστιν ὁ ἐπαγαγὼν τοῖς κατὰ τὸ ποτήριον τὸ «τίμιος ἐναντίον κυρίου ὁ θάνατος τῶν ὁσίων αὐτοῦ».
PG 13:1376τῇ δὲ ἐπινοίᾳ τὸ μαρτύριον δύο ἐστίν, ὧν τὸ μὲν ἓν καλεῖται «ποτήριον σωτηρίου», τὸ δὲ λοιπὸν βάπτισμα. καὶ καθὸ μὲν ὑπομένει τις τοὺς πόνους, «ποτήριόν» ἐστιν ἐκπινόμενον ὑπὸ τοῦ φέροντος πάντα τὰ προσαγόμενα εἰς ἑαυτόν, ἀναλαμβάνοντος καὶ οἱονεὶ πίνοντος τὰς ἀλγηδόνας καὶ μὴ ἀπωθουμένου αὐτὰς μηδὲ ἀποβάλλοντος ἢ ἐμοῦντος. καθὸ δὲ ἄφεσιν λαμβάνει ἁμαρτημάτων ὁ ὑπομείνας, βάπτισμά ἐστιν· εἰ γὰρ τὸ βάπτισμα ἄφεσιν ἁμαρτημάτων ἐπαγγέλλεται, καθὼς παρειλήφαμεν περὶ τοῦ ἐν ὕδατι καὶ πνεύματι βαπτίσματος, ἄφεσιν δὲ λαμβάνει ἁμαρτημάτων καὶ ὁ τὸ τοῦ μαρτυρίου ὑπομείνας βάπτιςμα, βάπτισμα τὸ μαρτύριον εὐλόγως λέγοιτ’ ἄν. Ὅτι δὲ ἄφεσις ἁμαρτημάτων γίνεται [παντὶ] τῷ τὸ μαρτύριον ὑπομείναντι, δῆλον ἐκ τοῦ «πᾶς ὃς ἐὰν ὁμολογήσῃ ἐν ἐμοὶ ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων, ὁμολογήσω κἀγὼ ἐν αὐτῷ ἔμπροσθεν τοῦ πατρός μου τοῦ ἐν τοῖς οὐρανοῖς». ὁμολογεῖ δὴ ἔμπροσθεν τοῦ ἐν τοῖς οὐρανοῖς πατρὸς ὁ σωτὴρ πάντα τὸν ὁμολογήσαντα, κἂν τύχῃ πρὸ τῆς ὁμολογίας ὁτιποτοῦν ἁμαρτών·
καὶ εἰς μὲν τὸ δηλοῦσθαι ἐν τούτοις τὸ μαρτύριον οὐ μόνῳ χρήσεταί τις τῷ «πάτερ, εἰ δυνατόν, παρένεγκε τοῦτο τὸ ποτήριον ἀπ’ ἐμοῦ», ὡς ἐπιπόνως πινόμενον ὑπὸ τοῦ ἀναδεχομένου τοὺς ἐν τῷ μαρτυρίῳ ἀγῶνας, ἕως τις ἐκπίῃ ὑπομείνας τὰ κατὰ τὸν ἐν τῷ μαρτυρίῳ πειρασμὸν πάντα τὰ προσαγόμενα αὐτῷ, ἀλλὰ καὶ τῷ ἐν ἑκατοστῷ πεντεκαιδεκάτῳ Ψαλμῷ εἰρημένῳ· «τί ἀνταποδώσω τῷ κυρίῳ περὶ πάντων ὧν ἀνταπέδωκέ μοι; ποτήριον σωτηρίου λήψομαι, καὶ τὸ ὄνομα κυρίου ἐπικαλέσομαι». «τὰς εὐχάς μου τῷ κυρίῳ ἀποδώσω ἐναντίον παντὸς τοῦ λαοῦ αὐτοῦ». «τίμιος ἐναντίον κυρίου ὁ θάνατος τῶν ὁσίων αὐτοῦ». οὐδὲν γὰρ δυνάμεθα πλεῖον ἀποδοῦναι τῷ κυρίῳ ἐφ’ οἷς εὐηργετήθημεν ἢ τὸ τοῦ σωτηρίου ποτήριον προθύμως λαβεῖν καὶ ἐπικαλέσασθαι τὸ τοῦ κυρίου ὄνομα εἰς τὸ πιεῖν αὐτό· ἐν ᾧ ἐκπινομένῳ ἀποδίδωσί τις τὰς εὐχὰς αὑτοῦ πάσας «τῷ κυρίῳ ἐναντίον παντὸς τοῦ λαοῦ αὐτοῦ». σαφῶς δὲ ἐδίδαξεν ἐν τούτοις ὅτι τὸ ποτήριον [τὸ μαρτύριόν] ἐστιν ὁ ἐπαγαγὼν τοῖς κατὰ τὸ ποτήριον τὸ «τίμιος ἐναντίον κυρίου ὁ θάνατος τῶν ὁσίων αὐτοῦ».
PG 13:1377εἰ γὰρ τοὺς ὁτιποτοῦν ἁμαρτ[όντας ὁμολογ]ήσαντας οὐχ ὁμολογήσει, οὐκ ἔσται ἀληθὲς τὸ «πᾶς οὖν ὅστις ὁμολογήσει ἐν ἐμοὶ» καὶ τὰ ἑξῆς. οὐκ οἶμαι δ’ ὅτι ἔμπροσθεν τοῦ ἐν οὐρανοῖς πατρὸς ὁμολογήσει ὁ σωτὴρ τὸν ὁποιῳποτοῦν ἔνοχον ἁμαρτήματι· παρρησιαζομένου γὰρ [υἱοῦ] ἐνώπιον πατρός ἐστιν ἡ ὁμολογία ἐπὶ τῷ ὁμολογουμένῳ ὡς ἀξίῳ τῆς [Χριστοῦ] ἐπὶ τοῦ πατρὸς ὁμολογίας. μὴ σαινέτω δὲ ἡμᾶς εἰ ὁ σωτὴρ παρὰ τῷ Μάρκῳ καὶ τὸ ποτήριον πίνει, καὶ τὸ βάπτισμα βαπτίζεται· καὶ γὰρ ἡνίκα ὁ Ἰωάννης «ἦλθεν εἰς πᾶσαν περίχωρον τοῦ Ἰορδάνου κηρύσσων βάπτισμα μετανοίας εἰς ἄφεσιν ἁμαρτιῶν», καὶ Ἰησοῦς «παραγίνεται πρὸς τὸν Ἰωάννην τοῦ βαπτισθῆναι ὑπ’ αὐτοῦ» οἱονεὶ ἀπολουόμενος τὰ ἡμέτερα ἁμαρτήματα, ἵν’ ἡμεῖς τῷ λουτρῷ αὐτοῦ καθαρισθῶμεν. μᾶλλον δὲ ἐμφαίνεται τὸ καθαρίζεσθαι ἡμᾶς ἐπὶ τῷ μαρτυρίῳ αὐτῷ, καθὸ ἐβαπτίζετο ἀναλαβὼν ἡμῶν τὰς ἁμαρτίας, ἵνα αὐτὰς λύσῃ καὶ ἀφ’ ἡμῶν καὶ ἀφ’ ἑαυτοῦ· διόπερ «ὃ [ἀπέθανεν,] ἀπέθανε τῇ ἁμαρτίᾳ» ἡμῶν, ἐπεὶ αὐτὸς ἀπέθανε «τῇ ἁμαρτίᾳ» οὐ τῇ ἑαυτοῦ ἀλλὰ τῇ ἡμετέρᾳ, εἴ γε ἔχειν λόγον τὸ τοιοῦτον δόξει τισί.
εἰ γὰρ τοὺς ὁτιποτοῦν ἁμαρτ[όντας ὁμολογ]ήσαντας οὐχ ὁμολογήσει, οὐκ ἔσται ἀληθὲς τὸ «πᾶς οὖν ὅστις ὁμολογήσει ἐν ἐμοὶ» καὶ τὰ ἑξῆς. οὐκ οἶμαι δ’ ὅτι ἔμπροσθεν τοῦ ἐν οὐρανοῖς πατρὸς ὁμολογήσει ὁ σωτὴρ τὸν ὁποιῳποτοῦν ἔνοχον ἁμαρτήματι· παρρησιαζομένου γὰρ [υἱοῦ] ἐνώπιον πατρός ἐστιν ἡ ὁμολογία ἐπὶ τῷ ὁμολογουμένῳ ὡς ἀξίῳ τῆς [Χριστοῦ] ἐπὶ τοῦ πατρὸς ὁμολογίας. μὴ σαινέτω δὲ ἡμᾶς εἰ ὁ σωτὴρ παρὰ τῷ Μάρκῳ καὶ τὸ ποτήριον πίνει, καὶ τὸ βάπτισμα βαπτίζεται· καὶ γὰρ ἡνίκα ὁ Ἰωάννης «ἦλθεν εἰς πᾶσαν περίχωρον τοῦ Ἰορδάνου κηρύσσων βάπτισμα μετανοίας εἰς ἄφεσιν ἁμαρτιῶν», καὶ Ἰησοῦς «παραγίνεται πρὸς τὸν Ἰωάννην τοῦ βαπτισθῆναι ὑπ’ αὐτοῦ» οἱονεὶ ἀπολουόμενος τὰ ἡμέτερα ἁμαρτήματα, ἵν’ ἡμεῖς τῷ λουτρῷ αὐτοῦ καθαρισθῶμεν. μᾶλλον δὲ ἐμφαίνεται τὸ καθαρίζεσθαι ἡμᾶς ἐπὶ τῷ μαρτυρίῳ αὐτῷ, καθὸ ἐβαπτίζετο ἀναλαβὼν ἡμῶν τὰς ἁμαρτίας, ἵνα αὐτὰς λύσῃ καὶ ἀφ’ ἡμῶν καὶ ἀφ’ ἑαυτοῦ· διόπερ «ὃ [ἀπέθανεν,] ἀπέθανε τῇ ἁμαρτίᾳ» ἡμῶν, ἐπεὶ αὐτὸς ἀπέθανε «τῇ ἁμαρτίᾳ» οὐ τῇ ἑαυτοῦ ἀλλὰ τῇ ἡμετέρᾳ, εἴ γε ἔχειν λόγον τὸ τοιοῦτον δόξει τισί. τὰ θεῖα νοήματα ἀναβαίνειν οἴων τε ὄντων ἐξετασθῆ- ",» ναι, καὶ εὑρεθῆναι τι ἄξιον τοῦ ἀνακρίναντος πάντα πνευματικοῦ, καὶ ὑπ᾽ οὐδενὸς ἀνακρινομένου, ἀνάλογον ταῖς τοῦ Παύλου περὶ πνευματικῶν φω νῶν τῶν εὐαγγελικῶν ἐροῦντος· ὡς γὰρ Παῦλος, κατὰ τὸν πνευματικὸν ἐκλαβὼν νόμον τὰ περὶ τοῦ μάννα, καὶ τῆς πέτρας, καὶ τοῦ ἀπ' αὐτῆς ὕδατος, φησί Καὶ πάντες τὸ αὐτὸ βρῶμα πνευματικὸν ἔφαγον, καὶ πάντες τὸ αὐτὸ πόμα πνευματικὸν ἔπιον (ἔπινον γὰρ ἐκ πνευματικῆς ἀκολουθούσης πέτρας· ἡ δὲ πέ τρα ἦν ὁ Χριστός)·· οὕτως εἴποι ἂν ὁ ἐπὶ τὴν πέ τραν ταύτην ἐστως πνευματικὸς, καὶ ἐπὶ τούτῳ εἰ χαριστῶν τῷ Θεῷ, καὶ λέγων καὶ περὶ ἑαυτοῦ Έστησεν ἐπὶ πέτραν τοὺς πόδας μου, καὶ κατεύ θυνε τὰ διαβήματά μου, ν ὅτι πνευματική ἐστιν ἡ κάθ ισις Θεοῦ ἐπὶ πνευματικοῦ θρόνου· καὶ ἡ Χριστοῦ ὁμοίως, καὶ τὸ ἐκ δεξιῶν τῆς δυνάμεως καθέζεσθαι τὸν Χριστὸν, πνευματικόν ἐστιν· οὐδὲν γὰρ κατὰ ταῦτα δηλοῦται περὶ σωματικῆς καθίσεως, ἣν ώρι σαντο ἑδρασμὸν εἶναι ἐπὶ τῶν ἰσχίων εδραζομένων ἐπί τινος ἕδρας· καὶ γὰρ γελοῖον, διὰ τὸ σωματικῶς ταῦτα ὠνομάσθαι, νομίζειν θρόνους τινὰς εἶναι δεδη μιουργημένους, οὐκ οἶδα ἐκ ποίας ὕλης, δεκτικούς τῆς καθίσεως τοῦ Θεοῦ ἢ τοῦ Χριστοῦ, ἡ τῶν καθε ζομένων ἐκ δεξιῶν, ἢ ἐξ ευωνύμων Χριστοῦ, οἷς ἡτοίμασε τὸ τοιοῦτον ὁ Πατήρ· οὐκ οἶδα εἰ εὐαγές ἐστι σωματικὸν νομίζειν εἶναι τὸ ἐκ δεξιῶν καὶ ἐξ εξωνύμων τοῦ Θεοῦ ἑστηκέναι τὴν στρατιὰν τοῦ οὐ ρανοῦ σωματικῶς, ἢ πάλιν οἴεσθαι τοὺς σωζομένους και επαινουμένους ἐν τοῖς σωματικοῖς εἶναι δεξιοῖς τοῦ βασιλέως ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ· τοὺς δὲ ψεκτούς καὶ ἀπολουμένους ἐν τοῖς ἀνάλογον τούτοις σωματικοῖς εὐωνύμοις. Ἀλλὰ μήποτε τὸ μὲν ἀποκαταστῆναι ἐπὶ τὴν βα σιλείαν ἀπολαβόντα τὴν ἑαυτοῦ ἀρχὴν Χριστόν, κατα αργηθείσης τῆς βασιλευούσης ἐν τοῖς θνητοῖς σώ μασι τῶν ἀνθρώπων ἁμαρτίας, καὶ πάσης τῆς ἀρ χούσης τῶν πονηρῶν ἀρχῆς, καὶ ἐξουσίας, καὶ δυνά μεως, τοῦτ' ἐστὶ τὸ καθεσθῆναι αὐτὸν ἐπὶ θρόνου δό ξης αὑτοῦ· τὸ δὲ καὶ δεξιὰ ποιῆσαι πάντα τῷ Θεῷ, ἵνα μηκέτι ᾗ σκαιόν τι πρὸς αὐτὸν, τοῦτ᾽ ἔστι τὸ ἐσό μενον ἐν τοῖς ἐκ δεξιῶν τῆς δυνάμεως ἐσομένοις, πρὸς παράδειγμα μέλλουσι βλέπειν τὸ ἐκ δεξιῶν τῆς δυνάμεως, καθέζεσθαι ἐκ δεξιῶν καὶ ἐξ εὐωνύμων αὐτοῦ ἐν τῇ βασιλείᾳ Χριστοῦ τοῦ Λόγου· οὓς ἀπο καθίστησιν ὁ Θεὸς συνεργήσας αὐτοῖς, καὶ ἑτοιμάσας τὸ ἐγγίζειν τῇ Χριστοῦ ὑπεροχῇ, ἵν᾿ ὁ μὲν προηγού ΧΧΧΙΣ, Ανάλογον ταῖς τοῦ Παύλου. ταῖς, ἐκδοχαίς, ταῖς τοῖς. εὐαγγελικών Ευαγγελίων. τὰ θεῖα νοήματα ἀναβαίνειν οἴων τε ὄντων ἐξετασθῆ- ",» ναι, καὶ εὑρεθῆναι τι ἄξιον τοῦ ἀνακρίναντος πάντα πνευματικοῦ, καὶ ὑπ᾽ οὐδενὸς ἀνακρινομένου, ἀνάλογον ταῖς τοῦ Παύλου περὶ πνευματικῶν φω νῶν τῶν εὐαγγελικῶν ἐροῦντος· ὡς γὰρ Παῦλος, κατὰ τὸν πνευματικὸν ἐκλαβὼν νόμον τὰ περὶ τοῦ μάννα, καὶ τῆς πέτρας, καὶ τοῦ ἀπ' αὐτῆς ὕδατος, φησί Καὶ πάντες τὸ αὐτὸ βρῶμα πνευματικὸν ἔφαγον, καὶ πάντες τὸ αὐτὸ πόμα πνευματικὸν ἔπιον (ἔπινον γὰρ ἐκ πνευματικῆς ἀκολουθούσης πέτρας· ἡ δὲ πέ τρα ἦν ὁ Χριστός)·· οὕτως εἴποι ἂν ὁ ἐπὶ τὴν πέ τραν ταύτην ἐστως πνευματικὸς, καὶ ἐπὶ τούτῳ εἰ χαριστῶν τῷ Θεῷ, καὶ λέγων καὶ περὶ ἑαυτοῦ Έστησεν ἐπὶ πέτραν τοὺς πόδας μου, καὶ κατεύ θυνε τὰ διαβήματά μου, ν ὅτι πνευματική ἐστιν ἡ κάθ ισις Θεοῦ ἐπὶ πνευματικοῦ θρόνου· καὶ ἡ Χριστοῦ ὁμοίως, καὶ τὸ ἐκ δεξιῶν τῆς δυνάμεως καθέζεσθαι τὸν Χριστὸν, πνευματικόν ἐστιν· οὐδὲν γὰρ κατὰ ταῦτα δηλοῦται περὶ σωματικῆς καθίσεως, ἣν ώρι σαντο ἑδρασμὸν εἶναι ἐπὶ τῶν ἰσχίων εδραζομένων ἐπί τινος ἕδρας· καὶ γὰρ γελοῖον, διὰ τὸ σωματικῶς ταῦτα ὠνομάσθαι, νομίζειν θρόνους τινὰς εἶναι δεδη μιουργημένους, οὐκ οἶδα ἐκ ποίας ὕλης, δεκτικούς τῆς καθίσεως τοῦ Θεοῦ ἢ τοῦ Χριστοῦ, ἡ τῶν καθε ζομένων ἐκ δεξιῶν, ἢ ἐξ ευωνύμων Χριστοῦ, οἷς ἡτοίμασε τὸ τοιοῦτον ὁ Πατήρ· οὐκ οἶδα εἰ εὐαγές ἐστι σωματικὸν νομίζειν εἶναι τὸ ἐκ δεξιῶν καὶ ἐξ εξωνύμων τοῦ Θεοῦ ἑστηκέναι τὴν στρατιὰν τοῦ οὐ ρανοῦ σωματικῶς, ἢ πάλιν οἴεσθαι τοὺς σωζομένους και επαινουμένους ἐν τοῖς σωματικοῖς εἶναι δεξιοῖς τοῦ βασιλέως ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ· τοὺς δὲ ψεκτούς καὶ ἀπολουμένους ἐν τοῖς ἀνάλογον τούτοις σωματικοῖς εὐωνύμοις. Ἀλλὰ μήποτε τὸ μὲν ἀποκαταστῆναι ἐπὶ τὴν βα σιλείαν ἀπολαβόντα τὴν ἑαυτοῦ ἀρχὴν Χριστόν, κατα αργηθείσης τῆς βασιλευούσης ἐν τοῖς θνητοῖς σώ μασι τῶν ἀνθρώπων ἁμαρτίας, καὶ πάσης τῆς ἀρ χούσης τῶν πονηρῶν ἀρχῆς, καὶ ἐξουσίας, καὶ δυνά μεως, τοῦτ' ἐστὶ τὸ καθεσθῆναι αὐτὸν ἐπὶ θρόνου δό ξης αὑτοῦ· τὸ δὲ καὶ δεξιὰ ποιῆσαι πάντα τῷ Θεῷ, ἵνα μηκέτι ᾗ σκαιόν τι πρὸς αὐτὸν, τοῦτ᾽ ἔστι τὸ ἐσό μενον ἐν τοῖς ἐκ δεξιῶν τῆς δυνάμεως ἐσομένοις, πρὸς παράδειγμα μέλλουσι βλέπειν τὸ ἐκ δεξιῶν τῆς δυνάμεως, καθέζεσθαι ἐκ δεξιῶν καὶ ἐξ εὐωνύμων αὐτοῦ ἐν τῇ βασιλείᾳ Χριστοῦ τοῦ Λόγου· οὓς ἀπο καθίστησιν ὁ Θεὸς συνεργήσας αὐτοῖς, καὶ ἑτοιμάσας τὸ ἐγγίζειν τῇ Χριστοῦ ὑπεροχῇ, ἵν᾿ ὁ μὲν προηγού ΧΧΧΙΣ, Ανάλογον ταῖς τοῦ Παύλου. ταῖς, ἐκδοχαίς, ταῖς τοῖς. εὐαγγελικών Ευαγγελίων. rum vocabula Paulus examinat ac discutit: quem admodum enim quæ de manna, et petra, ex eaque profuente aqua scripta sunt, juxta spiritualem legi sensum interpretans Paulus ait "; ‹ Et omnes eamdem escam spiritualem manducaverunt, et omnes eumdem potum spiritualem biberunt (bibe bant autem de spiritali, consequente eos petra, petra autem erat Christus);. ita super petran banc stans spiritualis, ob idque gratias Deo agens, Satuit super petram pedes et de se ipse dicens ** meos, et direxit gressus meos; › is, inquam, hanc Dei super spiritualem thronum sessionem, spiri tualem esse dixerit; et sessionem Christi pariter, et Christum a dextris virtutis sedere spirituale esse dixerit; nihil enim de corporali sessione per illa significatur, quam id esse definierunt, clunibus sedi alicui incumbentibus inniti; nam quod hæc corporaliter nuucupata sint, ridiculum foret thronos esse quosdam (ex quanam materia, mihi non liquet) fabricatos existimare, sessionis Dei vel Christi ca paces, eorumve qui a dextris vel sinistris Christi sedent, quibus nimirum id Pater præparavit. Certe judicatur haud secus ac spiritualia Evangelio an cœli militiam arbitrari fas sit a dextris vel sini stris Dei corporaliter stare; vel sibi rursum fugere salutem adeptos, et laudem meritos a cor poreis regis nostri Jesu Christi dextris esse; at vituperio el reprehensione dignos, ac perituros, a corporeis similiter sinistris stare, haud satis scio. rio in regnum restitui, destructo quod in morta libus hominum corporibus regnabat peccato, et omni in improbos imperium tenente principatu, et potestate, ac ditione, idem sit quod in majestatis suæ solio ipsum considere: omnia autem Deo dextra eifcere, ita ut nihil ipsius ratione sinistrum sit, idem sit atque a dextris et a sinistris ipsius in regno Çhristi, qui Verbum est, sedere; quæ a dextris sessio iis continget qui a dextris virtutis erunt, ut iis exemplo sint, qui quod ad virtutis dexteram erit intuebuntur: quos in pristinum sta tum Deus restituit, postquam opein iis contulit, et ut ad Christi sublimitatem propius accederent, esse ædificatas de materia nescio qua, in quibus sedeat Deus vel Christus ejus, vel qui ad dexteram ejus sessuri sunt, vel ad sinistram, quibus hoc a Patre paratum est: et nescio si sit corpo rale quod dicitur, militiam cœli stare ad Dei dextram vel sinistram, et iterum existimare quoniam qui salvantur quidem et laudabiles sunt, a dextris corporalibus sunt regis nostri Jesu, mali autem et pér diti similiter in sinistris corporalibus. sic intelligere debeamus, ut destructo peccato quod in corporibus mortalibus hominum est, et omni principatu alienarum virtutum, et potestate destructa, hoc sit sedere Christum in sede gloriæ suæ. Quod autem Deus omnia facit ad dexteram, et ad sinistram, hoc est ut jam nullum malum sit ante eum. Intel ligat ergo qui potest, eminentiam quidem regni in hominibus Christum recepisse, et glorificatum esse ad gloriani quam habuit priusquain esset mundus, priusquam peccarent qui peccaverunt, et habebat gloriam apud Patrem: eorum autem qui appropiant in primo, vel in secundo, vel in tertio loco, quasi Psal. * Cor. x, 3, 4. * Cor. 11, 45. Voci, supplendum fortassis vel pro legen dum Ibidem pro Codex Regius habet rum vocabula Paulus examinat ac discutit: quem admodum enim quæ de manna, et petra, ex eaque profuente aqua scripta sunt, juxta spiritualem legi sensum interpretans Paulus ait "; ‹ Et omnes eamdem escam spiritualem manducaverunt, et omnes eumdem potum spiritualem biberunt (bibe bant autem de spiritali, consequente eos petra, petra autem erat Christus);. ita super petran banc stans spiritualis, ob idque gratias Deo agens, Satuit super petram pedes et de se ipse dicens ** meos, et direxit gressus meos; › is, inquam, hanc Dei super spiritualem thronum sessionem, spiri tualem esse dixerit; et sessionem Christi pariter, et Christum a dextris virtutis sedere spirituale esse dixerit; nihil enim de corporali sessione per illa significatur, quam id esse definierunt, clunibus sedi alicui incumbentibus inniti; nam quod hæc corporaliter nuucupata sint, ridiculum foret thronos esse quosdam (ex quanam materia, mihi non liquet) fabricatos existimare, sessionis Dei vel Christi ca paces, eorumve qui a dextris vel sinistris Christi sedent, quibus nimirum id Pater præparavit. Certe judicatur haud secus ac spiritualia Evangelio an cœli militiam arbitrari fas sit a dextris vel sini stris Dei corporaliter stare; vel sibi rursum fugere salutem adeptos, et laudem meritos a cor poreis regis nostri Jesu Christi dextris esse; at vituperio el reprehensione dignos, ac perituros, a corporeis similiter sinistris stare, haud satis scio. rio in regnum restitui, destructo quod in morta libus hominum corporibus regnabat peccato, et omni in improbos imperium tenente principatu, et potestate, ac ditione, idem sit quod in majestatis suæ solio ipsum considere: omnia autem Deo dextra eifcere, ita ut nihil ipsius ratione sinistrum sit, idem sit atque a dextris et a sinistris ipsius in regno Çhristi, qui Verbum est, sedere; quæ a dextris sessio iis continget qui a dextris virtutis erunt, ut iis exemplo sint, qui quod ad virtutis dexteram erit intuebuntur: quos in pristinum sta tum Deus restituit, postquam opein iis contulit, et ut ad Christi sublimitatem propius accederent, esse ædificatas de materia nescio qua, in quibus sedeat Deus vel Christus ejus, vel qui ad dexteram ejus sessuri sunt, vel ad sinistram, quibus hoc a Patre paratum est: et nescio si sit corpo rale quod dicitur, militiam cœli stare ad Dei dextram vel sinistram, et iterum existimare quoniam qui salvantur quidem et laudabiles sunt, a dextris corporalibus sunt regis nostri Jesu, mali autem et pér diti similiter in sinistris corporalibus. sic intelligere debeamus, ut destructo peccato quod in corporibus mortalibus hominum est, et omni principatu alienarum virtutum, et potestate destructa, hoc sit sedere Christum in sede gloriæ suæ. Quod autem Deus omnia facit ad dexteram, et ad sinistram, hoc est ut jam nullum malum sit ante eum. Intel ligat ergo qui potest, eminentiam quidem regni in hominibus Christum recepisse, et glorificatum esse ad gloriani quam habuit priusquain esset mundus, priusquam peccarent qui peccaverunt, et habebat gloriam apud Patrem: eorum autem qui appropiant in primo, vel in secundo, vel in tertio loco, quasi Psal. * Cor. x, 3, 4. * Cor. 11, 45. Voci, supplendum fortassis vel pro legen dum Ibidem pro Codex Regius habet 5. At vide annon Christum recuperato suo impe 5. Sed vide ne forte quod dicitur Christum restitui in regno suo recipientem proprium principatum 5. At vide annon Christum recuperato suo impe 5. Sed vide ne forte quod dicitur Christum restitui in regno suo recipientem proprium principatum
PG 13:1378πεπώκασι δὲ [κατὰ ταῦτα, ὡς ἐμοὶ δοκεῖν, καὶ τὸ] ποτήριον καὶ τὸ βάπτισμα ἐβαπτίσθησαν οἱ τοῦ Ζεβεδαίου υἱοί, ἐπείπερ Ἡρώδης μὲν ἀπέκτεινεν «Ἰάκωβον τὸν [ἀδελφὸν] Ἰωάννου μαχαίρᾳ», ὁ δὲ Ῥωμαίων βασιλεὺς [ὡς ἡ παράδοσις διδάσκει] κατεδίκασε τὸν Ἰωάννην μαρτυροῦντα διὰ τὸν τῆς ἀληθείας λόγον εἰς Πάτμον τὴν νῆσον. διδάςκει δὲ τὰ περὶ τοῦ μαρτυρίου ἑαυτοῦ Ἰωάννης, μὴ λέγων τίς αὐτὸν κατεδίκασε, φάσκων ἐν τῇ Ἀποκαλύψει ταῦτα· «ἐγὼ Ἰωάννης, ὁ ἀδελφὸς ὑμῶν καὶ συγκοινωνὸς ἐν τῇ θλίψει καὶ βασιλείᾳ καὶ ὑπομονῇ ἐν Ἰησοῦ, ἐγενόμην ἐν τῇ νήσῳ τῇ καλουμένῃ Πάτμῳ διὰ τὸν λόγον τοῦ θεοῦ» καὶ τὰ ἑξῆς. καὶ ἔοικε τὴν ἀποκάλυψιν ἐν τῇ νήσῳ τεθεωρηκέναι. Ὁ δὲ προστιθεὶς μετὰ τὴν ἀποδεδομένην διήγησιν εἰς τὸ ποτήριον καὶ τὸ βάπτισμα τοιαῦτά φησιν· ὥσπερ ἔστι τι βρῶμα τοῦ σωτῆρος, περὶ οὗ λέγει· «ἐμὸν βρῶμά ἐστιν ἵνα ποιήσω τὸ θέλημα τοῦ πέμψαντός με καὶ τελειώσω αὐτοῦ τὸ ἔργον», οὕτως ἀνάλογόν ἐστι ποτήριον ἐκείνῳ τῷ βρώματι.
εἰ γὰρ τοὺς ὁτιποτοῦν ἁμαρτ[όντας ὁμολογ]ήσαντας οὐχ ὁμολογήσει, οὐκ ἔσται ἀληθὲς τὸ «πᾶς οὖν ὅστις ὁμολογήσει ἐν ἐμοὶ» καὶ τὰ ἑξῆς. οὐκ οἶμαι δ’ ὅτι ἔμπροσθεν τοῦ ἐν οὐρανοῖς πατρὸς ὁμολογήσει ὁ σωτὴρ τὸν ὁποιῳποτοῦν ἔνοχον ἁμαρτήματι· παρρησιαζομένου γὰρ [υἱοῦ] ἐνώπιον πατρός ἐστιν ἡ ὁμολογία ἐπὶ τῷ ὁμολογουμένῳ ὡς ἀξίῳ τῆς [Χριστοῦ] ἐπὶ τοῦ πατρὸς ὁμολογίας. μὴ σαινέτω δὲ ἡμᾶς εἰ ὁ σωτὴρ παρὰ τῷ Μάρκῳ καὶ τὸ ποτήριον πίνει, καὶ τὸ βάπτισμα βαπτίζεται· καὶ γὰρ ἡνίκα ὁ Ἰωάννης «ἦλθεν εἰς πᾶσαν περίχωρον τοῦ Ἰορδάνου κηρύσσων βάπτισμα μετανοίας εἰς ἄφεσιν ἁμαρτιῶν», καὶ Ἰησοῦς «παραγίνεται πρὸς τὸν Ἰωάννην τοῦ βαπτισθῆναι ὑπ’ αὐτοῦ» οἱονεὶ ἀπολουόμενος τὰ ἡμέτερα ἁμαρτήματα, ἵν’ ἡμεῖς τῷ λουτρῷ αὐτοῦ καθαρισθῶμεν. μᾶλλον δὲ ἐμφαίνεται τὸ καθαρίζεσθαι ἡμᾶς ἐπὶ τῷ μαρτυρίῳ αὐτῷ, καθὸ ἐβαπτίζετο ἀναλαβὼν ἡμῶν τὰς ἁμαρτίας, ἵνα αὐτὰς λύσῃ καὶ ἀφ’ ἡμῶν καὶ ἀφ’ ἑαυτοῦ· διόπερ «ὃ [ἀπέθανεν,] ἀπέθανε τῇ ἁμαρτίᾳ» ἡμῶν, ἐπεὶ αὐτὸς ἀπέθανε «τῇ ἁμαρτίᾳ» οὐ τῇ ἑαυτοῦ ἀλλὰ τῇ ἡμετέρᾳ, εἴ γε ἔχειν λόγον τὸ τοιοῦτον δόξει τισί. τὰ θεῖα νοήματα ἀναβαίνειν οἴων τε ὄντων ἐξετασθῆ- ",» ναι, καὶ εὑρεθῆναι τι ἄξιον τοῦ ἀνακρίναντος πάντα πνευματικοῦ, καὶ ὑπ᾽ οὐδενὸς ἀνακρινομένου, ἀνάλογον ταῖς τοῦ Παύλου περὶ πνευματικῶν φω νῶν τῶν εὐαγγελικῶν ἐροῦντος· ὡς γὰρ Παῦλος, κατὰ τὸν πνευματικὸν ἐκλαβὼν νόμον τὰ περὶ τοῦ μάννα, καὶ τῆς πέτρας, καὶ τοῦ ἀπ' αὐτῆς ὕδατος, φησί Καὶ πάντες τὸ αὐτὸ βρῶμα πνευματικὸν ἔφαγον, καὶ πάντες τὸ αὐτὸ πόμα πνευματικὸν ἔπιον (ἔπινον γὰρ ἐκ πνευματικῆς ἀκολουθούσης πέτρας· ἡ δὲ πέ τρα ἦν ὁ Χριστός)·· οὕτως εἴποι ἂν ὁ ἐπὶ τὴν πέ τραν ταύτην ἐστως πνευματικὸς, καὶ ἐπὶ τούτῳ εἰ χαριστῶν τῷ Θεῷ, καὶ λέγων καὶ περὶ ἑαυτοῦ Έστησεν ἐπὶ πέτραν τοὺς πόδας μου, καὶ κατεύ θυνε τὰ διαβήματά μου, ν ὅτι πνευματική ἐστιν ἡ κάθ ισις Θεοῦ ἐπὶ πνευματικοῦ θρόνου· καὶ ἡ Χριστοῦ ὁμοίως, καὶ τὸ ἐκ δεξιῶν τῆς δυνάμεως καθέζεσθαι τὸν Χριστὸν, πνευματικόν ἐστιν· οὐδὲν γὰρ κατὰ ταῦτα δηλοῦται περὶ σωματικῆς καθίσεως, ἣν ώρι σαντο ἑδρασμὸν εἶναι ἐπὶ τῶν ἰσχίων εδραζομένων ἐπί τινος ἕδρας· καὶ γὰρ γελοῖον, διὰ τὸ σωματικῶς ταῦτα ὠνομάσθαι, νομίζειν θρόνους τινὰς εἶναι δεδη μιουργημένους, οὐκ οἶδα ἐκ ποίας ὕλης, δεκτικούς τῆς καθίσεως τοῦ Θεοῦ ἢ τοῦ Χριστοῦ, ἡ τῶν καθε ζομένων ἐκ δεξιῶν, ἢ ἐξ ευωνύμων Χριστοῦ, οἷς ἡτοίμασε τὸ τοιοῦτον ὁ Πατήρ· οὐκ οἶδα εἰ εὐαγές ἐστι σωματικὸν νομίζειν εἶναι τὸ ἐκ δεξιῶν καὶ ἐξ εξωνύμων τοῦ Θεοῦ ἑστηκέναι τὴν στρατιὰν τοῦ οὐ ρανοῦ σωματικῶς, ἢ πάλιν οἴεσθαι τοὺς σωζομένους και επαινουμένους ἐν τοῖς σωματικοῖς εἶναι δεξιοῖς τοῦ βασιλέως ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ· τοὺς δὲ ψεκτούς καὶ ἀπολουμένους ἐν τοῖς ἀνάλογον τούτοις σωματικοῖς εὐωνύμοις. Ἀλλὰ μήποτε τὸ μὲν ἀποκαταστῆναι ἐπὶ τὴν βα σιλείαν ἀπολαβόντα τὴν ἑαυτοῦ ἀρχὴν Χριστόν, κατα αργηθείσης τῆς βασιλευούσης ἐν τοῖς θνητοῖς σώ μασι τῶν ἀνθρώπων ἁμαρτίας, καὶ πάσης τῆς ἀρ χούσης τῶν πονηρῶν ἀρχῆς, καὶ ἐξουσίας, καὶ δυνά μεως, τοῦτ' ἐστὶ τὸ καθεσθῆναι αὐτὸν ἐπὶ θρόνου δό ξης αὑτοῦ· τὸ δὲ καὶ δεξιὰ ποιῆσαι πάντα τῷ Θεῷ, ἵνα μηκέτι ᾗ σκαιόν τι πρὸς αὐτὸν, τοῦτ᾽ ἔστι τὸ ἐσό μενον ἐν τοῖς ἐκ δεξιῶν τῆς δυνάμεως ἐσομένοις, πρὸς παράδειγμα μέλλουσι βλέπειν τὸ ἐκ δεξιῶν τῆς δυνάμεως, καθέζεσθαι ἐκ δεξιῶν καὶ ἐξ εὐωνύμων αὐτοῦ ἐν τῇ βασιλείᾳ Χριστοῦ τοῦ Λόγου· οὓς ἀπο καθίστησιν ὁ Θεὸς συνεργήσας αὐτοῖς, καὶ ἑτοιμάσας τὸ ἐγγίζειν τῇ Χριστοῦ ὑπεροχῇ, ἵν᾿ ὁ μὲν προηγού ΧΧΧΙΣ, Ανάλογον ταῖς τοῦ Παύλου. ταῖς, ἐκδοχαίς, ταῖς τοῖς. εὐαγγελικών Ευαγγελίων. τὰ θεῖα νοήματα ἀναβαίνειν οἴων τε ὄντων ἐξετασθῆ- ",» ναι, καὶ εὑρεθῆναι τι ἄξιον τοῦ ἀνακρίναντος πάντα πνευματικοῦ, καὶ ὑπ᾽ οὐδενὸς ἀνακρινομένου, ἀνάλογον ταῖς τοῦ Παύλου περὶ πνευματικῶν φω νῶν τῶν εὐαγγελικῶν ἐροῦντος· ὡς γὰρ Παῦλος, κατὰ τὸν πνευματικὸν ἐκλαβὼν νόμον τὰ περὶ τοῦ μάννα, καὶ τῆς πέτρας, καὶ τοῦ ἀπ' αὐτῆς ὕδατος, φησί Καὶ πάντες τὸ αὐτὸ βρῶμα πνευματικὸν ἔφαγον, καὶ πάντες τὸ αὐτὸ πόμα πνευματικὸν ἔπιον (ἔπινον γὰρ ἐκ πνευματικῆς ἀκολουθούσης πέτρας· ἡ δὲ πέ τρα ἦν ὁ Χριστός)·· οὕτως εἴποι ἂν ὁ ἐπὶ τὴν πέ τραν ταύτην ἐστως πνευματικὸς, καὶ ἐπὶ τούτῳ εἰ χαριστῶν τῷ Θεῷ, καὶ λέγων καὶ περὶ ἑαυτοῦ Έστησεν ἐπὶ πέτραν τοὺς πόδας μου, καὶ κατεύ θυνε τὰ διαβήματά μου, ν ὅτι πνευματική ἐστιν ἡ κάθ ισις Θεοῦ ἐπὶ πνευματικοῦ θρόνου· καὶ ἡ Χριστοῦ ὁμοίως, καὶ τὸ ἐκ δεξιῶν τῆς δυνάμεως καθέζεσθαι τὸν Χριστὸν, πνευματικόν ἐστιν· οὐδὲν γὰρ κατὰ ταῦτα δηλοῦται περὶ σωματικῆς καθίσεως, ἣν ώρι σαντο ἑδρασμὸν εἶναι ἐπὶ τῶν ἰσχίων εδραζομένων ἐπί τινος ἕδρας· καὶ γὰρ γελοῖον, διὰ τὸ σωματικῶς ταῦτα ὠνομάσθαι, νομίζειν θρόνους τινὰς εἶναι δεδη μιουργημένους, οὐκ οἶδα ἐκ ποίας ὕλης, δεκτικούς τῆς καθίσεως τοῦ Θεοῦ ἢ τοῦ Χριστοῦ, ἡ τῶν καθε ζομένων ἐκ δεξιῶν, ἢ ἐξ ευωνύμων Χριστοῦ, οἷς ἡτοίμασε τὸ τοιοῦτον ὁ Πατήρ· οὐκ οἶδα εἰ εὐαγές ἐστι σωματικὸν νομίζειν εἶναι τὸ ἐκ δεξιῶν καὶ ἐξ εξωνύμων τοῦ Θεοῦ ἑστηκέναι τὴν στρατιὰν τοῦ οὐ ρανοῦ σωματικῶς, ἢ πάλιν οἴεσθαι τοὺς σωζομένους και επαινουμένους ἐν τοῖς σωματικοῖς εἶναι δεξιοῖς τοῦ βασιλέως ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ· τοὺς δὲ ψεκτούς καὶ ἀπολουμένους ἐν τοῖς ἀνάλογον τούτοις σωματικοῖς εὐωνύμοις. Ἀλλὰ μήποτε τὸ μὲν ἀποκαταστῆναι ἐπὶ τὴν βα σιλείαν ἀπολαβόντα τὴν ἑαυτοῦ ἀρχὴν Χριστόν, κατα αργηθείσης τῆς βασιλευούσης ἐν τοῖς θνητοῖς σώ μασι τῶν ἀνθρώπων ἁμαρτίας, καὶ πάσης τῆς ἀρ χούσης τῶν πονηρῶν ἀρχῆς, καὶ ἐξουσίας, καὶ δυνά μεως, τοῦτ' ἐστὶ τὸ καθεσθῆναι αὐτὸν ἐπὶ θρόνου δό ξης αὑτοῦ· τὸ δὲ καὶ δεξιὰ ποιῆσαι πάντα τῷ Θεῷ, ἵνα μηκέτι ᾗ σκαιόν τι πρὸς αὐτὸν, τοῦτ᾽ ἔστι τὸ ἐσό μενον ἐν τοῖς ἐκ δεξιῶν τῆς δυνάμεως ἐσομένοις, πρὸς παράδειγμα μέλλουσι βλέπειν τὸ ἐκ δεξιῶν τῆς δυνάμεως, καθέζεσθαι ἐκ δεξιῶν καὶ ἐξ εὐωνύμων αὐτοῦ ἐν τῇ βασιλείᾳ Χριστοῦ τοῦ Λόγου· οὓς ἀπο καθίστησιν ὁ Θεὸς συνεργήσας αὐτοῖς, καὶ ἑτοιμάσας τὸ ἐγγίζειν τῇ Χριστοῦ ὑπεροχῇ, ἵν᾿ ὁ μὲν προηγού ΧΧΧΙΣ, Ανάλογον ταῖς τοῦ Παύλου. ταῖς, ἐκδοχαίς, ταῖς τοῖς. εὐαγγελικών Ευαγγελίων. rum vocabula Paulus examinat ac discutit: quem admodum enim quæ de manna, et petra, ex eaque profuente aqua scripta sunt, juxta spiritualem legi sensum interpretans Paulus ait "; ‹ Et omnes eamdem escam spiritualem manducaverunt, et omnes eumdem potum spiritualem biberunt (bibe bant autem de spiritali, consequente eos petra, petra autem erat Christus);. ita super petran banc stans spiritualis, ob idque gratias Deo agens, Satuit super petram pedes et de se ipse dicens ** meos, et direxit gressus meos; › is, inquam, hanc Dei super spiritualem thronum sessionem, spiri tualem esse dixerit; et sessionem Christi pariter, et Christum a dextris virtutis sedere spirituale esse dixerit; nihil enim de corporali sessione per illa significatur, quam id esse definierunt, clunibus sedi alicui incumbentibus inniti; nam quod hæc corporaliter nuucupata sint, ridiculum foret thronos esse quosdam (ex quanam materia, mihi non liquet) fabricatos existimare, sessionis Dei vel Christi ca paces, eorumve qui a dextris vel sinistris Christi sedent, quibus nimirum id Pater præparavit. Certe judicatur haud secus ac spiritualia Evangelio an cœli militiam arbitrari fas sit a dextris vel sini stris Dei corporaliter stare; vel sibi rursum fugere salutem adeptos, et laudem meritos a cor poreis regis nostri Jesu Christi dextris esse; at vituperio el reprehensione dignos, ac perituros, a corporeis similiter sinistris stare, haud satis scio. rio in regnum restitui, destructo quod in morta libus hominum corporibus regnabat peccato, et omni in improbos imperium tenente principatu, et potestate, ac ditione, idem sit quod in majestatis suæ solio ipsum considere: omnia autem Deo dextra eifcere, ita ut nihil ipsius ratione sinistrum sit, idem sit atque a dextris et a sinistris ipsius in regno Çhristi, qui Verbum est, sedere; quæ a dextris sessio iis continget qui a dextris virtutis erunt, ut iis exemplo sint, qui quod ad virtutis dexteram erit intuebuntur: quos in pristinum sta tum Deus restituit, postquam opein iis contulit, et ut ad Christi sublimitatem propius accederent, esse ædificatas de materia nescio qua, in quibus sedeat Deus vel Christus ejus, vel qui ad dexteram ejus sessuri sunt, vel ad sinistram, quibus hoc a Patre paratum est: et nescio si sit corpo rale quod dicitur, militiam cœli stare ad Dei dextram vel sinistram, et iterum existimare quoniam qui salvantur quidem et laudabiles sunt, a dextris corporalibus sunt regis nostri Jesu, mali autem et pér diti similiter in sinistris corporalibus. sic intelligere debeamus, ut destructo peccato quod in corporibus mortalibus hominum est, et omni principatu alienarum virtutum, et potestate destructa, hoc sit sedere Christum in sede gloriæ suæ. Quod autem Deus omnia facit ad dexteram, et ad sinistram, hoc est ut jam nullum malum sit ante eum. Intel ligat ergo qui potest, eminentiam quidem regni in hominibus Christum recepisse, et glorificatum esse ad gloriani quam habuit priusquain esset mundus, priusquam peccarent qui peccaverunt, et habebat gloriam apud Patrem: eorum autem qui appropiant in primo, vel in secundo, vel in tertio loco, quasi Psal. * Cor. x, 3, 4. * Cor. 11, 45. Voci, supplendum fortassis vel pro legen dum Ibidem pro Codex Regius habet rum vocabula Paulus examinat ac discutit: quem admodum enim quæ de manna, et petra, ex eaque profuente aqua scripta sunt, juxta spiritualem legi sensum interpretans Paulus ait "; ‹ Et omnes eamdem escam spiritualem manducaverunt, et omnes eumdem potum spiritualem biberunt (bibe bant autem de spiritali, consequente eos petra, petra autem erat Christus);. ita super petran banc stans spiritualis, ob idque gratias Deo agens, Satuit super petram pedes et de se ipse dicens ** meos, et direxit gressus meos; › is, inquam, hanc Dei super spiritualem thronum sessionem, spiri tualem esse dixerit; et sessionem Christi pariter, et Christum a dextris virtutis sedere spirituale esse dixerit; nihil enim de corporali sessione per illa significatur, quam id esse definierunt, clunibus sedi alicui incumbentibus inniti; nam quod hæc corporaliter nuucupata sint, ridiculum foret thronos esse quosdam (ex quanam materia, mihi non liquet) fabricatos existimare, sessionis Dei vel Christi ca paces, eorumve qui a dextris vel sinistris Christi sedent, quibus nimirum id Pater præparavit. Certe judicatur haud secus ac spiritualia Evangelio an cœli militiam arbitrari fas sit a dextris vel sini stris Dei corporaliter stare; vel sibi rursum fugere salutem adeptos, et laudem meritos a cor poreis regis nostri Jesu Christi dextris esse; at vituperio el reprehensione dignos, ac perituros, a corporeis similiter sinistris stare, haud satis scio. rio in regnum restitui, destructo quod in morta libus hominum corporibus regnabat peccato, et omni in improbos imperium tenente principatu, et potestate, ac ditione, idem sit quod in majestatis suæ solio ipsum considere: omnia autem Deo dextra eifcere, ita ut nihil ipsius ratione sinistrum sit, idem sit atque a dextris et a sinistris ipsius in regno Çhristi, qui Verbum est, sedere; quæ a dextris sessio iis continget qui a dextris virtutis erunt, ut iis exemplo sint, qui quod ad virtutis dexteram erit intuebuntur: quos in pristinum sta tum Deus restituit, postquam opein iis contulit, et ut ad Christi sublimitatem propius accederent, esse ædificatas de materia nescio qua, in quibus sedeat Deus vel Christus ejus, vel qui ad dexteram ejus sessuri sunt, vel ad sinistram, quibus hoc a Patre paratum est: et nescio si sit corpo rale quod dicitur, militiam cœli stare ad Dei dextram vel sinistram, et iterum existimare quoniam qui salvantur quidem et laudabiles sunt, a dextris corporalibus sunt regis nostri Jesu, mali autem et pér diti similiter in sinistris corporalibus. sic intelligere debeamus, ut destructo peccato quod in corporibus mortalibus hominum est, et omni principatu alienarum virtutum, et potestate destructa, hoc sit sedere Christum in sede gloriæ suæ. Quod autem Deus omnia facit ad dexteram, et ad sinistram, hoc est ut jam nullum malum sit ante eum. Intel ligat ergo qui potest, eminentiam quidem regni in hominibus Christum recepisse, et glorificatum esse ad gloriani quam habuit priusquain esset mundus, priusquam peccarent qui peccaverunt, et habebat gloriam apud Patrem: eorum autem qui appropiant in primo, vel in secundo, vel in tertio loco, quasi Psal. * Cor. x, 3, 4. * Cor. 11, 45. Voci, supplendum fortassis vel pro legen dum Ibidem pro Codex Regius habet 5. At vide annon Christum recuperato suo impe 5. Sed vide ne forte quod dicitur Christum restitui in regno suo recipientem proprium principatum 5. At vide annon Christum recuperato suo impe 5. Sed vide ne forte quod dicitur Christum restitui in regno suo recipientem proprium principatum
PG 13:1379ὃ τολμηρὸν μὲν διορίσαι ἀπὸ τοῦ βρώματος καὶ παραστῆσαι πραγματικῶς, ὅμως δὲ ὁ δυνάμενος ἐπιστησάτω μήποτε τὸ μὲν πρακτικόν ἐστι τὸ βρῶμα τὸ δὲ θεωρητικὸν τὸ πόμα. κατὰ γὰρ τὸ ἐσθίειν τὸν Χριστόν, ἐν τῷ ποιεῖν «τὸ θέλημα τοῦ πέμψαντος» αὐτὸν καὶ τελειοῦν ἐκείνου «τὸ ἔργον», τὸ καὶ πίνειν [αὐτόν ἐστιν, ἐν τῷ νοεῖν] «τὸ θέλημα τοῦ πέμψαντος» αὐτὸν καὶ τελειῶσαι αὐτοῦ τὴν γνῶσιν. εἰ δὲ δύναται ἢ μὴ εἰς ταύτην τὴν διαφορὰν ἀναφέρεσθαι [καὶ] τὸ «ἡ σάρξ μου ἀληθῶς ἐστι βρῶσις, καὶ τὸ αἷμά μου ἀληθῶς ἐστι πόσις», καὶ σὺ κρινεῖς. λέγοι γὰρ ἄν τις ὅτι ἀληθῶς μὲν βρῶσις ἡ πρᾶξις, ἀληθῶς δὲ πόσις ἡ θεωρία, καὶ ὁ τοῦτο φάσκων ἐρεῖ ὅτι διὰ τοῦτο πρῶτον δίδωσι τὸν «ἄρτον εὐλογήσας» καὶ κλάσας «τοῖς μαθηταῖς» ἐπεὶ πρώτη ἐστὶν ἡ πρᾶξις, καὶ μετὰ τοῦτο «λαβὼν ποτήριον, εὐχαριστήσας ἔδωκεν αὐτοῖς λέγων· πίετε ἐξ αὐτοῦ πάντες» ἐπεὶ δεῖ τὰ τῶν πράξεων ῥυθμίσαντα καὶ τὸ πρακτικὸν κατορθώσαντα οὕτως ὁδεύειν διὰ τῶν πραγμάτων καὶ ἐπὶ θεωρίαν αὐτῶν. καὶ γὰρ κατὰ τὸν προφήτην λέγεται τὸ «σπείρατε ἑαυτοῖς εἰς δικαιοσύνην, τρυγήσατε εἰς καρπὸν ζωῆς», ἵνα πρῶτον πράξωμεν τὸ δέον·
ὃ τολμηρὸν μὲν διορίσαι ἀπὸ τοῦ βρώματος καὶ παραστῆσαι πραγματικῶς, ὅμως δὲ ὁ δυνάμενος ἐπιστησάτω μήποτε τὸ μὲν πρακτικόν ἐστι τὸ βρῶμα τὸ δὲ θεωρητικὸν τὸ πόμα. κατὰ γὰρ τὸ ἐσθίειν τὸν Χριστόν, ἐν τῷ ποιεῖν «τὸ θέλημα τοῦ πέμψαντος» αὐτὸν καὶ τελειοῦν ἐκείνου «τὸ ἔργον», τὸ καὶ πίνειν [αὐτόν ἐστιν, ἐν τῷ νοεῖν] «τὸ θέλημα τοῦ πέμψαντος» αὐτὸν καὶ τελειῶσαι αὐτοῦ τὴν γνῶσιν. εἰ δὲ δύναται ἢ μὴ εἰς ταύτην τὴν διαφορὰν ἀναφέρεσθαι [καὶ] τὸ «ἡ σάρξ μου ἀληθῶς ἐστι βρῶσις, καὶ τὸ αἷμά μου ἀληθῶς ἐστι πόσις», καὶ σὺ κρινεῖς. λέγοι γὰρ ἄν τις ὅτι ἀληθῶς μὲν βρῶσις ἡ πρᾶξις, ἀληθῶς δὲ πόσις ἡ θεωρία, καὶ ὁ τοῦτο φάσκων ἐρεῖ ὅτι διὰ τοῦτο πρῶτον δίδωσι τὸν «ἄρτον εὐλογήσας» καὶ κλάσας «τοῖς μαθηταῖς» ἐπεὶ πρώτη ἐστὶν ἡ πρᾶξις, καὶ μετὰ τοῦτο «λαβὼν ποτήριον, εὐχαριστήσας ἔδωκεν αὐτοῖς λέγων· πίετε ἐξ αὐτοῦ πάντες» ἐπεὶ δεῖ τὰ τῶν πράξεων ῥυθμίσαντα καὶ τὸ πρακτικὸν κατορθώσαντα οὕτως ὁδεύειν διὰ τῶν πραγμάτων καὶ ἐπὶ θεωρίαν αὐτῶν. καὶ γὰρ κατὰ τὸν προφήτην λέγεται τὸ «σπείρατε ἑαυτοῖς εἰς δικαιοσύνην, τρυγήσατε εἰς καρπὸν ζωῆς», ἵνα πρῶτον πράξωμεν τὸ δέον· ; μενος τῶν ἐγγιζόντων ᾗ ἐκ δεξιῶν, καὶ οἷαν απτόμε νος αὐτοῦ, καὶ κολλώμενος τοῖς τοῦ Λόγου δεξιος ὁ δὲ ὑποδεέστερος ἐγγὺς τῶν ἀριστερῶν αὐτοῦ. Δεξιά δὲ ὅρα εἰ δύνασαι νοῆσαι Χριστοῦ τὰ ἀόρατα ὀνομα ζόμενα κτίσματα, ἀριστερὰ δὲ τὰ ὁρατὰ καὶ σωμα τικά· ἀλλὰ Χριστὸς μὲν πάντων βασιλεύει. Ηδη δε τῶν ἐγγιζόντων αὐτῷ οἱ μὲν κεκλήρωνται τὰ δεξιὰ καὶ νοητά, οἱ δὲ τὰ ἀριστερὰ καὶ αἰσθητά. Καὶ μή ποτε ἡ ἀληθινὴ μήτηρ τῶν υἱῶν Ζεβεδαίου, οὓς ἐκά λεσε Βοανεργὲς ὁ Σωτὴρ, ὅ ἐστιν υἱοὶ βροντής, Η βροντή, μεγάλα κρίνασα περὶ τῶν υἱῶν αὐτῆς Ἰακώβου καὶ Ἰωάννου (καὶ γὰρ ἦσαν μεγάλοι), καὶ ὑπολαβοῦσε αὐτοὺς τὰ πρωτεία δύνασθαι ἔχειν παρὰ πᾶσαν γενο νητὴν φύσιν, ὡς χωρήσαντας τὴν μεγαλοφωνίαν αὐτῆς, προσελθοῦσα ἡξίου τὸν Κύριον, ἵνα ιδρύση τὸν μὲν ἕτερον αὐτῶν ἐκ δεξιῶν, τὸν δ᾽ ἄλλον ἐξ εὐωνύμων· ὁ δὲ Σωτὴρ διελέγχων καὶ τὴν τηλικαύ την μεγαλόφωνον μητέρα τοῦ Ἰακώβου καὶ Ἰωάν νου, ὡς ἀγνοοῦσαν τίνες οἱ ὑπερέχοντες, καὶ ὅτι ἡ τηλικαύτη δωρεὰ χάρις ἐστὶ τοῦ ἐπὶ πᾶσι Θεοῦ συμ πνέοντος, καὶ συνεργοῦντος, καὶ ἱδρύοντος ἐν τῇ ταυ αύτῃ ὑπεροχῇ, οὓς οἶδεν ἐπιτηδείους, εἶπε τό· «Ούκ οἴδατε τί αἰτεῖσθε, καί· «Τὸ καθίσαι ἐκ δεξιῶν μου ἢ ἐξ εὐωνύμων οὐκ ἔστιν ἐμὸν δοῦναι, ἀλλ᾽ οἷς εταί μασται ὑπὸ τοῦ Πατρός μου.» Επιστήσει δὲ ὁ δυνά μενος τίνα μὲν ὑπὸ τοῦ Σωτῆρος δίδοται, τίνα ὑπὸ τοῦ Πατρὸς, ὁρῶν, ὅτι ἔστι τινὰ ἃ οὐ δῴη ἂν ὁ Υἱός, ἀλλ' αὐτὸς ὁ Πατήρ. Εἰ δὲ τοιοῦτόν τι παρίστησι καὶ τὰ Εὐαγγέλια, ὅπου μὲν εἰσάγοντα τὸν Σωτῆρα εν χόμενον περί τινων δυνάμεων, ἵνα αὐτῷ ὑπαρχθῇ τὰ αιτήματα ἀπὸ τοῦ Πατρός· ὅπου δὲ χωρὶς εὐχῆς ποι οῦντα, ὡς ἤδη ἔχοντα ἐκεῖνα περὶ ὧν ἠξίωτο, τολ μηρὸν μὲν ζητῆσαι, ὅμως δὲ ὁ δυνάμενος μετὰ εὐλα βείας καὶ ταῦτα ἐξεταζέτω. Παραστῆσαι δ', οἶμαι, βουλόμενος τῇ μητρὶ τῶν υἱῶν Ζεβεδαίου καὶ αὐτοῖς, ὅτι καὶ ἔλειπεν αὐτοῖς πρὸς τὸ τελειῶσαι τὰ ἐν ἀν θρώποις ἐφικτά, οὐ τὰ τυχόντα, ἀποκριθεὶς εἶπε Οὓς ἐκάλεσε Βοανεργές ὁ Σωτὴρ, ὅ ἐστιν, Ὡς χωρήσαντας τὴν μεγαλοφωνίαν. διὰ μεγαλοφωνίαν. μενος τῶν ἐγγιζόντων ᾗ ἐκ δεξιῶν, καὶ οἷαν απτόμε νος αὐτοῦ, καὶ κολλώμενος τοῖς τοῦ Λόγου δεξιος ὁ δὲ ὑποδεέστερος ἐγγὺς τῶν ἀριστερῶν αὐτοῦ. Δεξιά δὲ ὅρα εἰ δύνασαι νοῆσαι Χριστοῦ τὰ ἀόρατα ὀνομα ζόμενα κτίσματα, ἀριστερὰ δὲ τὰ ὁρατὰ καὶ σωμα τικά· ἀλλὰ Χριστὸς μὲν πάντων βασιλεύει. Ηδη δε τῶν ἐγγιζόντων αὐτῷ οἱ μὲν κεκλήρωνται τὰ δεξιὰ καὶ νοητά, οἱ δὲ τὰ ἀριστερὰ καὶ αἰσθητά. Καὶ μή ποτε ἡ ἀληθινὴ μήτηρ τῶν υἱῶν Ζεβεδαίου, οὓς ἐκά λεσε Βοανεργὲς ὁ Σωτὴρ, ὅ ἐστιν υἱοὶ βροντής, Η βροντή, μεγάλα κρίνασα περὶ τῶν υἱῶν αὐτῆς Ἰακώβου καὶ Ἰωάννου (καὶ γὰρ ἦσαν μεγάλοι), καὶ ὑπολαβοῦσε αὐτοὺς τὰ πρωτεία δύνασθαι ἔχειν παρὰ πᾶσαν γενο νητὴν φύσιν, ὡς χωρήσαντας τὴν μεγαλοφωνίαν αὐτῆς, προσελθοῦσα ἡξίου τὸν Κύριον, ἵνα ιδρύση τὸν μὲν ἕτερον αὐτῶν ἐκ δεξιῶν, τὸν δ᾽ ἄλλον ἐξ εὐωνύμων· ὁ δὲ Σωτὴρ διελέγχων καὶ τὴν τηλικαύ την μεγαλόφωνον μητέρα τοῦ Ἰακώβου καὶ Ἰωάν νου, ὡς ἀγνοοῦσαν τίνες οἱ ὑπερέχοντες, καὶ ὅτι ἡ τηλικαύτη δωρεὰ χάρις ἐστὶ τοῦ ἐπὶ πᾶσι Θεοῦ συμ πνέοντος, καὶ συνεργοῦντος, καὶ ἱδρύοντος ἐν τῇ ταυ αύτῃ ὑπεροχῇ, οὓς οἶδεν ἐπιτηδείους, εἶπε τό· «Ούκ οἴδατε τί αἰτεῖσθε, καί· «Τὸ καθίσαι ἐκ δεξιῶν μου ἢ ἐξ εὐωνύμων οὐκ ἔστιν ἐμὸν δοῦναι, ἀλλ᾽ οἷς εταί μασται ὑπὸ τοῦ Πατρός μου.» Επιστήσει δὲ ὁ δυνά μενος τίνα μὲν ὑπὸ τοῦ Σωτῆρος δίδοται, τίνα ὑπὸ τοῦ Πατρὸς, ὁρῶν, ὅτι ἔστι τινὰ ἃ οὐ δῴη ἂν ὁ Υἱός, ἀλλ' αὐτὸς ὁ Πατήρ. Εἰ δὲ τοιοῦτόν τι παρίστησι καὶ τὰ Εὐαγγέλια, ὅπου μὲν εἰσάγοντα τὸν Σωτῆρα εν χόμενον περί τινων δυνάμεων, ἵνα αὐτῷ ὑπαρχθῇ τὰ αιτήματα ἀπὸ τοῦ Πατρός· ὅπου δὲ χωρὶς εὐχῆς ποι οῦντα, ὡς ἤδη ἔχοντα ἐκεῖνα περὶ ὧν ἠξίωτο, τολ μηρὸν μὲν ζητῆσαι, ὅμως δὲ ὁ δυνάμενος μετὰ εὐλα βείας καὶ ταῦτα ἐξεταζέτω. Παραστῆσαι δ', οἶμαι, βουλόμενος τῇ μητρὶ τῶν υἱῶν Ζεβεδαίου καὶ αὐτοῖς, ὅτι καὶ ἔλειπεν αὐτοῖς πρὸς τὸ τελειῶσαι τὰ ἐν ἀν θρώποις ἐφικτά, οὐ τὰ τυχόντα, ἀποκριθεὶς εἶπε Οὓς ἐκάλεσε Βοανεργές ὁ Σωτὴρ, ὅ ἐστιν, Ὡς χωρήσαντας τὴν μεγαλοφωνίαν. διὰ μεγαλοφωνίαν. disposuit ut qui iis qui Christo appropinquant præcellet, sit a dextris, et velut ipsum contingat, et dextræ Verbi adhærescat; qui vero dignitate inferior erit ac meritis, prope sinistram ipsius sit. Ac vide num a Christi dextris ea esse, animo fin gere possis, quæ opificia Dei sub sensum cernendi nou cadentia appellantur; a sinistris autem, quæ aspectabilia et corporea sunt; in universa autem regnum tenet Christus. Jam nunc autem eorum qui ad ipsum propius acceduut, dextera aliqui, et quæ intellectu comprehenduntur, sortiti sunt; sinistra autem alii, et quæ sensilia sunt. Videndum autem annon vera filiorum Zebedæi mater, quos Boaner… ges, hoc est tonitrus filios, vel tonitrum Servator appellavit, magnam de filiis suis Jacobo et Joanne existimationem animo præcipiens (et magni quippe revera erant) et præ universa natura creata primas ferre posse autumans, utpote qui ipsius grandiloquen tiam fuissent assecuti, ad Dominum acce dens, ut a dextris alterum, alterum a sinistris con stitueret, postulabat: Servator autem usque adeo grandiloquam Jacobi et Joannis matrem redarguens, ut quæ præstantiores minime dignosceret, atque ejusmodi douum nesciret esse gratiam Dei qui su pra omnia est, quique favorem suum et auxilium confert, et in tali sublimitatis gradu eos collocat, quos ad id idoneos esse novit, id dixit ": «Nescitis quid petatis; › et: ‹ Sedere ad dexteram meam et sinistram, non est meum dare, sed quibus para tum est a Patre meo.» Observabit vero qui pote rit, quænam a Sospitatore, quæ item a Patre den tur, cum quædam non a Filio, verum ab ipso Patre dari videat. An autem ejusmodi quidpiam et ipsa doceant Evangelia, cum pro aliquibus consequen dis virtutibus rogantem Servatorem quandoque re præsentant, ut postulata sua a Patre exoret; tum vero absque precibus agentem, quasi jam in po homines constituti secundum mensuram suam habentes sedere ad dexteram, vel ad sinistram Christi in regno ejus, quos restituet Deus cooperans eis, et parans eis ut appropient eminentiæ Christi. Qui quidem præcellunt præ cæteris appropinquantibus Christo, sunt a dextris Christi: videlicet, qui tangunt eum, conjuncti sunt dextris ipsius Verbi; qui autem inferiores sunt, a sinistris ejus sunt. Dexteram autem vide si potes intelligère Christi invisibilem creaturam: sinistram autem visibilem et corporalem. Et Christus quidem omnibus regnat appropinquantium autem ei quidam dextram sortiuntur, et intelligi bilia; alii autem sinistram, et sensibilia. Et ne forte vera mater filiorum Zebedæi, quos appellavit filios tonitrui Christus, magniloquia ipsa indicans magna de filiis suis, Jacobo et Joanne, nain et vere magni erant: et existimans ens prima habere posse super omnem naturam humanam, quasi qui potuerunt capere magniloquium ejus, accedens Deum precabatur, ut confirmaret unum quidem a dextris, alterum a sinistris. Salvator autem reprehendens etiam hujusmodi magniloquentiam, matrem Jacobi et Joannis quasi ignorantem qui essent eminentiores, et quoniam hujusmodi donum solius Dei est qui super omnia est, conspirantis, et cooperantis, et confirmantis in hujusmodi eminentia quos viderit aptos, et ideo dixit Matth. xx, 22, 23. elc. 992, Marc. 11, 17, a 2, tumultua tus est,» quæ vox Arabice sonat: • valide tommit producta nempe ad speciem generis appellatione. Origenes homil. in Genes. scripsit • Bauerges, quod magis ad Hebræum accedit; sed fortasse Galilæa dialectus rectam pronuntiationem corrupit. Aliam profitetur sententiam Hieronymus in Dan. 1, 7: • Filii Zebedæi, inquit, appellati sunt filii to nitrui, quod non ut plerique putant Boanerges, sed emendatius legitur Benerabam;, id est, by Idem repetit libro De nominibus Hebra'cis. HUETIOS. rum probabiliter dixisse Nazianzenum ait Beza Adnot. maj. in Marc. ut, 17, ita vocatos Zebedzi filios At neque de rebus divinis sublimius disseruit quisquam quam Joannes; neque apertius majorive animo Christi causam egisse apostolorum quempiam verisimile est, quam Jaco bum, qui primus inter apostolos Christianæ reli gionis fundamenta sanguine suo firmavit. Id. ; disposuit ut qui iis qui Christo appropinquant præcellet, sit a dextris, et velut ipsum contingat, et dextræ Verbi adhærescat; qui vero dignitate inferior erit ac meritis, prope sinistram ipsius sit. Ac vide num a Christi dextris ea esse, animo fin gere possis, quæ opificia Dei sub sensum cernendi nou cadentia appellantur; a sinistris autem, quæ aspectabilia et corporea sunt; in universa autem regnum tenet Christus. Jam nunc autem eorum qui ad ipsum propius acceduut, dextera aliqui, et quæ intellectu comprehenduntur, sortiti sunt; sinistra autem alii, et quæ sensilia sunt. Videndum autem annon vera filiorum Zebedæi mater, quos Boaner… ges, hoc est tonitrus filios, vel tonitrum Servator appellavit, magnam de filiis suis Jacobo et Joanne existimationem animo præcipiens (et magni quippe revera erant) et præ universa natura creata primas ferre posse autumans, utpote qui ipsius grandiloquen tiam fuissent assecuti, ad Dominum acce dens, ut a dextris alterum, alterum a sinistris con stitueret, postulabat: Servator autem usque adeo grandiloquam Jacobi et Joannis matrem redarguens, ut quæ præstantiores minime dignosceret, atque ejusmodi douum nesciret esse gratiam Dei qui su pra omnia est, quique favorem suum et auxilium confert, et in tali sublimitatis gradu eos collocat, quos ad id idoneos esse novit, id dixit ": «Nescitis quid petatis; › et: ‹ Sedere ad dexteram meam et sinistram, non est meum dare, sed quibus para tum est a Patre meo.» Observabit vero qui pote rit, quænam a Sospitatore, quæ item a Patre den tur, cum quædam non a Filio, verum ab ipso Patre dari videat. An autem ejusmodi quidpiam et ipsa doceant Evangelia, cum pro aliquibus consequen dis virtutibus rogantem Servatorem quandoque re præsentant, ut postulata sua a Patre exoret; tum vero absque precibus agentem, quasi jam in po homines constituti secundum mensuram suam habentes sedere ad dexteram, vel ad sinistram Christi in regno ejus, quos restituet Deus cooperans eis, et parans eis ut appropient eminentiæ Christi. Qui quidem præcellunt præ cæteris appropinquantibus Christo, sunt a dextris Christi: videlicet, qui tangunt eum, conjuncti sunt dextris ipsius Verbi; qui autem inferiores sunt, a sinistris ejus sunt. Dexteram autem vide si potes intelligère Christi invisibilem creaturam: sinistram autem visibilem et corporalem. Et Christus quidem omnibus regnat appropinquantium autem ei quidam dextram sortiuntur, et intelligi bilia; alii autem sinistram, et sensibilia. Et ne forte vera mater filiorum Zebedæi, quos appellavit filios tonitrui Christus, magniloquia ipsa indicans magna de filiis suis, Jacobo et Joanne, nain et vere magni erant: et existimans ens prima habere posse super omnem naturam humanam, quasi qui potuerunt capere magniloquium ejus, accedens Deum precabatur, ut confirmaret unum quidem a dextris, alterum a sinistris. Salvator autem reprehendens etiam hujusmodi magniloquentiam, matrem Jacobi et Joannis quasi ignorantem qui essent eminentiores, et quoniam hujusmodi donum solius Dei est qui super omnia est, conspirantis, et cooperantis, et confirmantis in hujusmodi eminentia quos viderit aptos, et ideo dixit Matth. xx, 22, 23. elc. 992, Marc. 11, 17, a 2, tumultua tus est,» quæ vox Arabice sonat: • valide tommit producta nempe ad speciem generis appellatione. Origenes homil. in Genes. scripsit • Bauerges, quod magis ad Hebræum accedit; sed fortasse Galilæa dialectus rectam pronuntiationem corrupit. Aliam profitetur sententiam Hieronymus in Dan. 1, 7: • Filii Zebedæi, inquit, appellati sunt filii to nitrui, quod non ut plerique putant Boanerges, sed emendatius legitur Benerabam;, id est, by Idem repetit libro De nominibus Hebra'cis. HUETIOS. rum probabiliter dixisse Nazianzenum ait Beza Adnot. maj. in Marc. ut, 17, ita vocatos Zebedzi filios At neque de rebus divinis sublimius disseruit quisquam quam Joannes; neque apertius majorive animo Christi causam egisse apostolorum quempiam verisimile est, quam Jaco bum, qui primus inter apostolos Christianæ reli gionis fundamenta sanguine suo firmavit. Id.
PG 13:1380καὶ μετὰ τοῦτό φησι· «φωτίσατε ἑαυτοῖς φῶς γνώσεως», [ὡς] ὁδῷ γάρ τις μετὰ τὸ τὰ ἤθη καθᾶραι ὁδεύοι ἂν ἐπὶ τὴν γνῶσιν καὶ φωτίζοιτο ἐν αὐτῇ. Καὶ ταῦτα δὲ παρεκβατικῶς λέλεκται διὰ τὴν περὶ τοῦ ποτηρίου βαθυτέραν ἐξέτασιν. καὶ ἐν εἰκοστῷ δευτέρῳ Ψαλμῷ λέλεκται πρῶτον μὲν τὸ «ἡτοίμασας ἐνώπιόν μου τράπεζαν ἐξ ἐναντίας τῶν θλιβόντων με», ἑξῆς δὲ καὶ τό· «ποτήριόν σου μεθύσκον με ὡσεὶ κράτιστον». μὴ ὑπολαμβανέτω δ’ ἡμᾶς ὁ ἐντυγχάνων τῇδε τῇ γραφῇ κρατεῖν ὅτι ἐχρῆν πως διηγήσασθαι τὰ περὶ τῶν ἀναγεγραμμένων καθίσεων τοῦ θεοῦ ἢ τοῦ Χριστοῦ. ἀπολογούμεθα γὰρ ὅτι δυσωπῆσαι μόνον ἀπὸ τῶν ῥητῶν προέκειτο τὰ περὶ καθίσεως καὶ ἀποστῆσαι τὸν ἐντυγχάνοντα ἀπὸ τῆς ταπεινοτέρας ἐκδοχῆς. ἄλλῳ γὰρ καιρῷ ἐχρῆν προηγουμένην τινὰ σκέψιν ποιήσασθαι περὶ καθίσεως καὶ στάσεως καὶ περιπάτου θεοῦ ἢ τοῦ Χριστοῦ, ὅπερ οὐκ ἀπαιτεῖ ἡ παροῦσα διήγησις· μεγίστη γὰρ ἂν καὶ ἄκαιρος ἐγένετο ἡ παρέκβασις.
ὃ τολμηρὸν μὲν διορίσαι ἀπὸ τοῦ βρώματος καὶ παραστῆσαι πραγματικῶς, ὅμως δὲ ὁ δυνάμενος ἐπιστησάτω μήποτε τὸ μὲν πρακτικόν ἐστι τὸ βρῶμα τὸ δὲ θεωρητικὸν τὸ πόμα. κατὰ γὰρ τὸ ἐσθίειν τὸν Χριστόν, ἐν τῷ ποιεῖν «τὸ θέλημα τοῦ πέμψαντος» αὐτὸν καὶ τελειοῦν ἐκείνου «τὸ ἔργον», τὸ καὶ πίνειν [αὐτόν ἐστιν, ἐν τῷ νοεῖν] «τὸ θέλημα τοῦ πέμψαντος» αὐτὸν καὶ τελειῶσαι αὐτοῦ τὴν γνῶσιν. εἰ δὲ δύναται ἢ μὴ εἰς ταύτην τὴν διαφορὰν ἀναφέρεσθαι [καὶ] τὸ «ἡ σάρξ μου ἀληθῶς ἐστι βρῶσις, καὶ τὸ αἷμά μου ἀληθῶς ἐστι πόσις», καὶ σὺ κρινεῖς. λέγοι γὰρ ἄν τις ὅτι ἀληθῶς μὲν βρῶσις ἡ πρᾶξις, ἀληθῶς δὲ πόσις ἡ θεωρία, καὶ ὁ τοῦτο φάσκων ἐρεῖ ὅτι διὰ τοῦτο πρῶτον δίδωσι τὸν «ἄρτον εὐλογήσας» καὶ κλάσας «τοῖς μαθηταῖς» ἐπεὶ πρώτη ἐστὶν ἡ πρᾶξις, καὶ μετὰ τοῦτο «λαβὼν ποτήριον, εὐχαριστήσας ἔδωκεν αὐτοῖς λέγων· πίετε ἐξ αὐτοῦ πάντες» ἐπεὶ δεῖ τὰ τῶν πράξεων ῥυθμίσαντα καὶ τὸ πρακτικὸν κατορθώσαντα οὕτως ὁδεύειν διὰ τῶν πραγμάτων καὶ ἐπὶ θεωρίαν αὐτῶν. καὶ γὰρ κατὰ τὸν προφήτην λέγεται τὸ «σπείρατε ἑαυτοῖς εἰς δικαιοσύνην, τρυγήσατε εἰς καρπὸν ζωῆς», ἵνα πρῶτον πράξωμεν τὸ δέον· ; μενος τῶν ἐγγιζόντων ᾗ ἐκ δεξιῶν, καὶ οἷαν απτόμε νος αὐτοῦ, καὶ κολλώμενος τοῖς τοῦ Λόγου δεξιος ὁ δὲ ὑποδεέστερος ἐγγὺς τῶν ἀριστερῶν αὐτοῦ. Δεξιά δὲ ὅρα εἰ δύνασαι νοῆσαι Χριστοῦ τὰ ἀόρατα ὀνομα ζόμενα κτίσματα, ἀριστερὰ δὲ τὰ ὁρατὰ καὶ σωμα τικά· ἀλλὰ Χριστὸς μὲν πάντων βασιλεύει. Ηδη δε τῶν ἐγγιζόντων αὐτῷ οἱ μὲν κεκλήρωνται τὰ δεξιὰ καὶ νοητά, οἱ δὲ τὰ ἀριστερὰ καὶ αἰσθητά. Καὶ μή ποτε ἡ ἀληθινὴ μήτηρ τῶν υἱῶν Ζεβεδαίου, οὓς ἐκά λεσε Βοανεργὲς ὁ Σωτὴρ, ὅ ἐστιν υἱοὶ βροντής, Η βροντή, μεγάλα κρίνασα περὶ τῶν υἱῶν αὐτῆς Ἰακώβου καὶ Ἰωάννου (καὶ γὰρ ἦσαν μεγάλοι), καὶ ὑπολαβοῦσε αὐτοὺς τὰ πρωτεία δύνασθαι ἔχειν παρὰ πᾶσαν γενο νητὴν φύσιν, ὡς χωρήσαντας τὴν μεγαλοφωνίαν αὐτῆς, προσελθοῦσα ἡξίου τὸν Κύριον, ἵνα ιδρύση τὸν μὲν ἕτερον αὐτῶν ἐκ δεξιῶν, τὸν δ᾽ ἄλλον ἐξ εὐωνύμων· ὁ δὲ Σωτὴρ διελέγχων καὶ τὴν τηλικαύ την μεγαλόφωνον μητέρα τοῦ Ἰακώβου καὶ Ἰωάν νου, ὡς ἀγνοοῦσαν τίνες οἱ ὑπερέχοντες, καὶ ὅτι ἡ τηλικαύτη δωρεὰ χάρις ἐστὶ τοῦ ἐπὶ πᾶσι Θεοῦ συμ πνέοντος, καὶ συνεργοῦντος, καὶ ἱδρύοντος ἐν τῇ ταυ αύτῃ ὑπεροχῇ, οὓς οἶδεν ἐπιτηδείους, εἶπε τό· «Ούκ οἴδατε τί αἰτεῖσθε, καί· «Τὸ καθίσαι ἐκ δεξιῶν μου ἢ ἐξ εὐωνύμων οὐκ ἔστιν ἐμὸν δοῦναι, ἀλλ᾽ οἷς εταί μασται ὑπὸ τοῦ Πατρός μου.» Επιστήσει δὲ ὁ δυνά μενος τίνα μὲν ὑπὸ τοῦ Σωτῆρος δίδοται, τίνα ὑπὸ τοῦ Πατρὸς, ὁρῶν, ὅτι ἔστι τινὰ ἃ οὐ δῴη ἂν ὁ Υἱός, ἀλλ' αὐτὸς ὁ Πατήρ. Εἰ δὲ τοιοῦτόν τι παρίστησι καὶ τὰ Εὐαγγέλια, ὅπου μὲν εἰσάγοντα τὸν Σωτῆρα εν χόμενον περί τινων δυνάμεων, ἵνα αὐτῷ ὑπαρχθῇ τὰ αιτήματα ἀπὸ τοῦ Πατρός· ὅπου δὲ χωρὶς εὐχῆς ποι οῦντα, ὡς ἤδη ἔχοντα ἐκεῖνα περὶ ὧν ἠξίωτο, τολ μηρὸν μὲν ζητῆσαι, ὅμως δὲ ὁ δυνάμενος μετὰ εὐλα βείας καὶ ταῦτα ἐξεταζέτω. Παραστῆσαι δ', οἶμαι, βουλόμενος τῇ μητρὶ τῶν υἱῶν Ζεβεδαίου καὶ αὐτοῖς, ὅτι καὶ ἔλειπεν αὐτοῖς πρὸς τὸ τελειῶσαι τὰ ἐν ἀν θρώποις ἐφικτά, οὐ τὰ τυχόντα, ἀποκριθεὶς εἶπε Οὓς ἐκάλεσε Βοανεργές ὁ Σωτὴρ, ὅ ἐστιν, Ὡς χωρήσαντας τὴν μεγαλοφωνίαν. διὰ μεγαλοφωνίαν. μενος τῶν ἐγγιζόντων ᾗ ἐκ δεξιῶν, καὶ οἷαν απτόμε νος αὐτοῦ, καὶ κολλώμενος τοῖς τοῦ Λόγου δεξιος ὁ δὲ ὑποδεέστερος ἐγγὺς τῶν ἀριστερῶν αὐτοῦ. Δεξιά δὲ ὅρα εἰ δύνασαι νοῆσαι Χριστοῦ τὰ ἀόρατα ὀνομα ζόμενα κτίσματα, ἀριστερὰ δὲ τὰ ὁρατὰ καὶ σωμα τικά· ἀλλὰ Χριστὸς μὲν πάντων βασιλεύει. Ηδη δε τῶν ἐγγιζόντων αὐτῷ οἱ μὲν κεκλήρωνται τὰ δεξιὰ καὶ νοητά, οἱ δὲ τὰ ἀριστερὰ καὶ αἰσθητά. Καὶ μή ποτε ἡ ἀληθινὴ μήτηρ τῶν υἱῶν Ζεβεδαίου, οὓς ἐκά λεσε Βοανεργὲς ὁ Σωτὴρ, ὅ ἐστιν υἱοὶ βροντής, Η βροντή, μεγάλα κρίνασα περὶ τῶν υἱῶν αὐτῆς Ἰακώβου καὶ Ἰωάννου (καὶ γὰρ ἦσαν μεγάλοι), καὶ ὑπολαβοῦσε αὐτοὺς τὰ πρωτεία δύνασθαι ἔχειν παρὰ πᾶσαν γενο νητὴν φύσιν, ὡς χωρήσαντας τὴν μεγαλοφωνίαν αὐτῆς, προσελθοῦσα ἡξίου τὸν Κύριον, ἵνα ιδρύση τὸν μὲν ἕτερον αὐτῶν ἐκ δεξιῶν, τὸν δ᾽ ἄλλον ἐξ εὐωνύμων· ὁ δὲ Σωτὴρ διελέγχων καὶ τὴν τηλικαύ την μεγαλόφωνον μητέρα τοῦ Ἰακώβου καὶ Ἰωάν νου, ὡς ἀγνοοῦσαν τίνες οἱ ὑπερέχοντες, καὶ ὅτι ἡ τηλικαύτη δωρεὰ χάρις ἐστὶ τοῦ ἐπὶ πᾶσι Θεοῦ συμ πνέοντος, καὶ συνεργοῦντος, καὶ ἱδρύοντος ἐν τῇ ταυ αύτῃ ὑπεροχῇ, οὓς οἶδεν ἐπιτηδείους, εἶπε τό· «Ούκ οἴδατε τί αἰτεῖσθε, καί· «Τὸ καθίσαι ἐκ δεξιῶν μου ἢ ἐξ εὐωνύμων οὐκ ἔστιν ἐμὸν δοῦναι, ἀλλ᾽ οἷς εταί μασται ὑπὸ τοῦ Πατρός μου.» Επιστήσει δὲ ὁ δυνά μενος τίνα μὲν ὑπὸ τοῦ Σωτῆρος δίδοται, τίνα ὑπὸ τοῦ Πατρὸς, ὁρῶν, ὅτι ἔστι τινὰ ἃ οὐ δῴη ἂν ὁ Υἱός, ἀλλ' αὐτὸς ὁ Πατήρ. Εἰ δὲ τοιοῦτόν τι παρίστησι καὶ τὰ Εὐαγγέλια, ὅπου μὲν εἰσάγοντα τὸν Σωτῆρα εν χόμενον περί τινων δυνάμεων, ἵνα αὐτῷ ὑπαρχθῇ τὰ αιτήματα ἀπὸ τοῦ Πατρός· ὅπου δὲ χωρὶς εὐχῆς ποι οῦντα, ὡς ἤδη ἔχοντα ἐκεῖνα περὶ ὧν ἠξίωτο, τολ μηρὸν μὲν ζητῆσαι, ὅμως δὲ ὁ δυνάμενος μετὰ εὐλα βείας καὶ ταῦτα ἐξεταζέτω. Παραστῆσαι δ', οἶμαι, βουλόμενος τῇ μητρὶ τῶν υἱῶν Ζεβεδαίου καὶ αὐτοῖς, ὅτι καὶ ἔλειπεν αὐτοῖς πρὸς τὸ τελειῶσαι τὰ ἐν ἀν θρώποις ἐφικτά, οὐ τὰ τυχόντα, ἀποκριθεὶς εἶπε Οὓς ἐκάλεσε Βοανεργές ὁ Σωτὴρ, ὅ ἐστιν, Ὡς χωρήσαντας τὴν μεγαλοφωνίαν. διὰ μεγαλοφωνίαν. disposuit ut qui iis qui Christo appropinquant præcellet, sit a dextris, et velut ipsum contingat, et dextræ Verbi adhærescat; qui vero dignitate inferior erit ac meritis, prope sinistram ipsius sit. Ac vide num a Christi dextris ea esse, animo fin gere possis, quæ opificia Dei sub sensum cernendi nou cadentia appellantur; a sinistris autem, quæ aspectabilia et corporea sunt; in universa autem regnum tenet Christus. Jam nunc autem eorum qui ad ipsum propius acceduut, dextera aliqui, et quæ intellectu comprehenduntur, sortiti sunt; sinistra autem alii, et quæ sensilia sunt. Videndum autem annon vera filiorum Zebedæi mater, quos Boaner… ges, hoc est tonitrus filios, vel tonitrum Servator appellavit, magnam de filiis suis Jacobo et Joanne existimationem animo præcipiens (et magni quippe revera erant) et præ universa natura creata primas ferre posse autumans, utpote qui ipsius grandiloquen tiam fuissent assecuti, ad Dominum acce dens, ut a dextris alterum, alterum a sinistris con stitueret, postulabat: Servator autem usque adeo grandiloquam Jacobi et Joannis matrem redarguens, ut quæ præstantiores minime dignosceret, atque ejusmodi douum nesciret esse gratiam Dei qui su pra omnia est, quique favorem suum et auxilium confert, et in tali sublimitatis gradu eos collocat, quos ad id idoneos esse novit, id dixit ": «Nescitis quid petatis; › et: ‹ Sedere ad dexteram meam et sinistram, non est meum dare, sed quibus para tum est a Patre meo.» Observabit vero qui pote rit, quænam a Sospitatore, quæ item a Patre den tur, cum quædam non a Filio, verum ab ipso Patre dari videat. An autem ejusmodi quidpiam et ipsa doceant Evangelia, cum pro aliquibus consequen dis virtutibus rogantem Servatorem quandoque re præsentant, ut postulata sua a Patre exoret; tum vero absque precibus agentem, quasi jam in po homines constituti secundum mensuram suam habentes sedere ad dexteram, vel ad sinistram Christi in regno ejus, quos restituet Deus cooperans eis, et parans eis ut appropient eminentiæ Christi. Qui quidem præcellunt præ cæteris appropinquantibus Christo, sunt a dextris Christi: videlicet, qui tangunt eum, conjuncti sunt dextris ipsius Verbi; qui autem inferiores sunt, a sinistris ejus sunt. Dexteram autem vide si potes intelligère Christi invisibilem creaturam: sinistram autem visibilem et corporalem. Et Christus quidem omnibus regnat appropinquantium autem ei quidam dextram sortiuntur, et intelligi bilia; alii autem sinistram, et sensibilia. Et ne forte vera mater filiorum Zebedæi, quos appellavit filios tonitrui Christus, magniloquia ipsa indicans magna de filiis suis, Jacobo et Joanne, nain et vere magni erant: et existimans ens prima habere posse super omnem naturam humanam, quasi qui potuerunt capere magniloquium ejus, accedens Deum precabatur, ut confirmaret unum quidem a dextris, alterum a sinistris. Salvator autem reprehendens etiam hujusmodi magniloquentiam, matrem Jacobi et Joannis quasi ignorantem qui essent eminentiores, et quoniam hujusmodi donum solius Dei est qui super omnia est, conspirantis, et cooperantis, et confirmantis in hujusmodi eminentia quos viderit aptos, et ideo dixit Matth. xx, 22, 23. elc. 992, Marc. 11, 17, a 2, tumultua tus est,» quæ vox Arabice sonat: • valide tommit producta nempe ad speciem generis appellatione. Origenes homil. in Genes. scripsit • Bauerges, quod magis ad Hebræum accedit; sed fortasse Galilæa dialectus rectam pronuntiationem corrupit. Aliam profitetur sententiam Hieronymus in Dan. 1, 7: • Filii Zebedæi, inquit, appellati sunt filii to nitrui, quod non ut plerique putant Boanerges, sed emendatius legitur Benerabam;, id est, by Idem repetit libro De nominibus Hebra'cis. HUETIOS. rum probabiliter dixisse Nazianzenum ait Beza Adnot. maj. in Marc. ut, 17, ita vocatos Zebedzi filios At neque de rebus divinis sublimius disseruit quisquam quam Joannes; neque apertius majorive animo Christi causam egisse apostolorum quempiam verisimile est, quam Jaco bum, qui primus inter apostolos Christianæ reli gionis fundamenta sanguine suo firmavit. Id. ; disposuit ut qui iis qui Christo appropinquant præcellet, sit a dextris, et velut ipsum contingat, et dextræ Verbi adhærescat; qui vero dignitate inferior erit ac meritis, prope sinistram ipsius sit. Ac vide num a Christi dextris ea esse, animo fin gere possis, quæ opificia Dei sub sensum cernendi nou cadentia appellantur; a sinistris autem, quæ aspectabilia et corporea sunt; in universa autem regnum tenet Christus. Jam nunc autem eorum qui ad ipsum propius acceduut, dextera aliqui, et quæ intellectu comprehenduntur, sortiti sunt; sinistra autem alii, et quæ sensilia sunt. Videndum autem annon vera filiorum Zebedæi mater, quos Boaner… ges, hoc est tonitrus filios, vel tonitrum Servator appellavit, magnam de filiis suis Jacobo et Joanne existimationem animo præcipiens (et magni quippe revera erant) et præ universa natura creata primas ferre posse autumans, utpote qui ipsius grandiloquen tiam fuissent assecuti, ad Dominum acce dens, ut a dextris alterum, alterum a sinistris con stitueret, postulabat: Servator autem usque adeo grandiloquam Jacobi et Joannis matrem redarguens, ut quæ præstantiores minime dignosceret, atque ejusmodi douum nesciret esse gratiam Dei qui su pra omnia est, quique favorem suum et auxilium confert, et in tali sublimitatis gradu eos collocat, quos ad id idoneos esse novit, id dixit ": «Nescitis quid petatis; › et: ‹ Sedere ad dexteram meam et sinistram, non est meum dare, sed quibus para tum est a Patre meo.» Observabit vero qui pote rit, quænam a Sospitatore, quæ item a Patre den tur, cum quædam non a Filio, verum ab ipso Patre dari videat. An autem ejusmodi quidpiam et ipsa doceant Evangelia, cum pro aliquibus consequen dis virtutibus rogantem Servatorem quandoque re præsentant, ut postulata sua a Patre exoret; tum vero absque precibus agentem, quasi jam in po homines constituti secundum mensuram suam habentes sedere ad dexteram, vel ad sinistram Christi in regno ejus, quos restituet Deus cooperans eis, et parans eis ut appropient eminentiæ Christi. Qui quidem præcellunt præ cæteris appropinquantibus Christo, sunt a dextris Christi: videlicet, qui tangunt eum, conjuncti sunt dextris ipsius Verbi; qui autem inferiores sunt, a sinistris ejus sunt. Dexteram autem vide si potes intelligère Christi invisibilem creaturam: sinistram autem visibilem et corporalem. Et Christus quidem omnibus regnat appropinquantium autem ei quidam dextram sortiuntur, et intelligi bilia; alii autem sinistram, et sensibilia. Et ne forte vera mater filiorum Zebedæi, quos appellavit filios tonitrui Christus, magniloquia ipsa indicans magna de filiis suis, Jacobo et Joanne, nain et vere magni erant: et existimans ens prima habere posse super omnem naturam humanam, quasi qui potuerunt capere magniloquium ejus, accedens Deum precabatur, ut confirmaret unum quidem a dextris, alterum a sinistris. Salvator autem reprehendens etiam hujusmodi magniloquentiam, matrem Jacobi et Joannis quasi ignorantem qui essent eminentiores, et quoniam hujusmodi donum solius Dei est qui super omnia est, conspirantis, et cooperantis, et confirmantis in hujusmodi eminentia quos viderit aptos, et ideo dixit Matth. xx, 22, 23. elc. 992, Marc. 11, 17, a 2, tumultua tus est,» quæ vox Arabice sonat: • valide tommit producta nempe ad speciem generis appellatione. Origenes homil. in Genes. scripsit • Bauerges, quod magis ad Hebræum accedit; sed fortasse Galilæa dialectus rectam pronuntiationem corrupit. Aliam profitetur sententiam Hieronymus in Dan. 1, 7: • Filii Zebedæi, inquit, appellati sunt filii to nitrui, quod non ut plerique putant Boanerges, sed emendatius legitur Benerabam;, id est, by Idem repetit libro De nominibus Hebra'cis. HUETIOS. rum probabiliter dixisse Nazianzenum ait Beza Adnot. maj. in Marc. ut, 17, ita vocatos Zebedzi filios At neque de rebus divinis sublimius disseruit quisquam quam Joannes; neque apertius majorive animo Christi causam egisse apostolorum quempiam verisimile est, quam Jaco bum, qui primus inter apostolos Christianæ reli gionis fundamenta sanguine suo firmavit. Id.
PG 13:1381πλὴν τούτων λεχθέντων ὑπὸ τοῦ σωτῆρος πρὸς τὴν ἀξίωσιν τῆς μητρὸς Ἰωάννου καὶ Ἰακώβου ἢ αὐτῶν «τῶν υἱῶν Ζεβεδαίου ἀκούσαντες» [φησὶν] «οἱ δέκα ἠγανάκτησαν περὶ τῶν δύο ἀδελφῶν» ὡς ἀξιωσάντων προτιμηθῆναι τῶν λοιπῶν. παρατήρει δ’ ὅτι καὶ Ἰούδας ἐν τοῖς ἀγανακτοῦσιν ἦν [καὶ ἀνέγραψε τοῦτο καὶ ὁ Μᾶρκος]. εἰ δὲ ἐν τοῖς ἀγανακτοῦσιν ἦν μετὰ τῶν λοιπῶν ἐννέα, μήποτε ἔτι οὐδέπω βεβλήκει ὁ διάβολος «εἰς τὴν καρδίαν» αὐτοῦ, «ἵνα αὐτὸν» τὸν κύριον ἡμῶν «παραδῷ», ἀλλ’ ἔτι καὶ τῇ προαιρέσει εἷς τῶν ἀποστόλων ὁ Ἰούδας ἦν. πολλὰ δὲ περὶ αὐτοῦ ἐν τοῖς πρὸ τούτων εἰπόντες, νῦν οὐκ ἐπαναλαμβάνομεν περὶ τοῦ κατασκευάσαι ὅτι Ἰούδας προαιρέσεως ὢν ὁποίας καὶ οἱ λοιποὶ πέπτωκε καὶ ἐνέπεσεν εἰς τὴν παγίδα τοῦ πονηροῦ, καὶ φιλαργυρήσας καὶ προδοὺς τὸν σωτῆρα. «Ὁ δὲ Ἰησοῦς προσκαλεσάμενος αὐτοὺς εἶπεν· οἴδατε ὅτι οἱ ἄρχοντες τῶν ἐθνῶν κατακυριεύουσιν αὐτῶν» καὶ [τὰ] ἑξῆς ἕως τοῦ «καὶ δοῦναι τὴν ψυχὴν αὑτοῦ λύτρον ἀντὶ πολλῶν» [, ] . τούτοις τὰ ἰσοδυναμοῦντα καὶ ὁ Μᾶρκος ἀνέγραψεν.
πλὴν τούτων λεχθέντων ὑπὸ τοῦ σωτῆρος πρὸς τὴν ἀξίωσιν τῆς μητρὸς Ἰωάννου καὶ Ἰακώβου ἢ αὐτῶν «τῶν υἱῶν Ζεβεδαίου ἀκούσαντες» [φησὶν] «οἱ δέκα ἠγανάκτησαν περὶ τῶν δύο ἀδελφῶν» ὡς ἀξιωσάντων προτιμηθῆναι τῶν λοιπῶν. παρατήρει δ’ ὅτι καὶ Ἰούδας ἐν τοῖς ἀγανακτοῦσιν ἦν [καὶ ἀνέγραψε τοῦτο καὶ ὁ Μᾶρκος]. εἰ δὲ ἐν τοῖς ἀγανακτοῦσιν ἦν μετὰ τῶν λοιπῶν ἐννέα, μήποτε ἔτι οὐδέπω βεβλήκει ὁ διάβολος «εἰς τὴν καρδίαν» αὐτοῦ, «ἵνα αὐτὸν» τὸν κύριον ἡμῶν «παραδῷ», ἀλλ’ ἔτι καὶ τῇ προαιρέσει εἷς τῶν ἀποστόλων ὁ Ἰούδας ἦν. πολλὰ δὲ περὶ αὐτοῦ ἐν τοῖς πρὸ τούτων εἰπόντες, νῦν οὐκ ἐπαναλαμβάνομεν περὶ τοῦ κατασκευάσαι ὅτι Ἰούδας προαιρέσεως ὢν ὁποίας καὶ οἱ λοιποὶ πέπτωκε καὶ ἐνέπεσεν εἰς τὴν παγίδα τοῦ πονηροῦ, καὶ φιλαργυρήσας καὶ προδοὺς τὸν σωτῆρα. «Ὁ δὲ Ἰησοῦς προσκαλεσάμενος αὐτοὺς εἶπεν· οἴδατε ὅτι οἱ ἄρχοντες τῶν ἐθνῶν κατακυριεύουσιν αὐτῶν» καὶ [τὰ] ἑξῆς ἕως τοῦ «καὶ δοῦναι τὴν ψυχὴν αὑτοῦ λύτρον ἀντὶ πολλῶν» [, ] . τούτοις τὰ ἰσοδυναμοῦντα καὶ ὁ Μᾶρκος ἀνέγραψεν.
PG 13:1382ἐτηρήσαμεν δὲ ὥσπερ ἐπ’ ἄλλων πλειόνων καὶ τὴν τάξιν τῶν ἀναγεγραμμένων τηροῦντας Ματθαῖον καὶ Μᾶρκον, εἴτε θεραπειῶν εἴτε λόγων, οὕτως καὶ ἐνταῦθα. ἑξῆς γὰρ τὰ ἀπὸ τοῦ «μέλλων δὲ ὁ Ἰησοῦς ἀναβαίνειν εἰς Ἱεροσόλυμα [καὶ] παρέλαβε τοὺς δώδεκα κατ’ ἰδίαν» μέχρι τοῦ «εὐθέως δὲ ἀποστέλλει αὐτοὺς» πάντα τῇ τάξει τετήρηκε καὶ ὁ Μᾶρκος ἀπὸ τοῦ «ἦσαν δὲ ἐν τῇ ὁδῷ ἀναβαίνοντες εἰς Ἱεροσόλυμα» μέχρι τοῦ «εὐθέως αὐτὸν ἀποστέλλει πάλιν ὧδε». σὺ δὲ παραθεὶς τὰ εὐαγγέλια ἀλλήλοις κατὰ τοὺς τόπους τούτους καὶ συγκρίνων αὐτοὺς εὑρήσεις τὸ λεγόμενον. καὶ ὁ Λουκᾶς μέντοι ἐκ μέρους τὸ ὅμοιον ἀνέγραψε προτάξας αὐτῶν τὸ «ἐγένετο δὲ φιλονεικία αὐτῶν, τὸ τίς αὐτῶν [ἂν εἴ]η μείζων». ἐν τούτοις γὰρ ἐπιφέρει· «ὁ δὲ εἶπεν αὐτοῖς· οἱ βασιλεῖς τῶν ἐθνῶν κυριεύουσιν αὐτῶν, καὶ οἱ ἐξουσιάζοντες αὐτῶν εὐεργέται καλοῦνται. ὑμεῖς δὲ οὐχ οὕτως» καὶ τὰ ἑξῆς. ταῦτα μὲν οὖν λελέχθω, ἵν’ ἡμᾶς μὴ λανθάνῃ τὰ περὶ τῆς ἰσοδυναμίας τῶν κατὰ τὸν τόπον τετηρημένης Ματθαίῳ καὶ Μάρκῳ, καὶ ἐκ μέρους τῷ Λουκᾷ. ἤδη δὲ καὶ τὴν διάνοιαν τῶν λεγομένων ἡμῖν ἐξεταστέον.
πλὴν τούτων λεχθέντων ὑπὸ τοῦ σωτῆρος πρὸς τὴν ἀξίωσιν τῆς μητρὸς Ἰωάννου καὶ Ἰακώβου ἢ αὐτῶν «τῶν υἱῶν Ζεβεδαίου ἀκούσαντες» [φησὶν] «οἱ δέκα ἠγανάκτησαν περὶ τῶν δύο ἀδελφῶν» ὡς ἀξιωσάντων προτιμηθῆναι τῶν λοιπῶν. παρατήρει δ’ ὅτι καὶ Ἰούδας ἐν τοῖς ἀγανακτοῦσιν ἦν [καὶ ἀνέγραψε τοῦτο καὶ ὁ Μᾶρκος]. εἰ δὲ ἐν τοῖς ἀγανακτοῦσιν ἦν μετὰ τῶν λοιπῶν ἐννέα, μήποτε ἔτι οὐδέπω βεβλήκει ὁ διάβολος «εἰς τὴν καρδίαν» αὐτοῦ, «ἵνα αὐτὸν» τὸν κύριον ἡμῶν «παραδῷ», ἀλλ’ ἔτι καὶ τῇ προαιρέσει εἷς τῶν ἀποστόλων ὁ Ἰούδας ἦν. πολλὰ δὲ περὶ αὐτοῦ ἐν τοῖς πρὸ τούτων εἰπόντες, νῦν οὐκ ἐπαναλαμβάνομεν περὶ τοῦ κατασκευάσαι ὅτι Ἰούδας προαιρέσεως ὢν ὁποίας καὶ οἱ λοιποὶ πέπτωκε καὶ ἐνέπεσεν εἰς τὴν παγίδα τοῦ πονηροῦ, καὶ φιλαργυρήσας καὶ προδοὺς τὸν σωτῆρα. «Ὁ δὲ Ἰησοῦς προσκαλεσάμενος αὐτοὺς εἶπεν· οἴδατε ὅτι οἱ ἄρχοντες τῶν ἐθνῶν κατακυριεύουσιν αὐτῶν» καὶ [τὰ] ἑξῆς ἕως τοῦ «καὶ δοῦναι τὴν ψυχὴν αὑτοῦ λύτρον ἀντὶ πολλῶν» [, ] . τούτοις τὰ ἰσοδυναμοῦντα καὶ ὁ Μᾶρκος ἀνέγραψεν.
PG 13:1383Προείρηται ὅτι τῶν παρὰ τῷ Ἰησοῦ πρωτείων ἐπεδικάζοντο Ἰάκωβος καὶ Ἰωάννης, καὶ ἠξίουν λαβεῖν τὸ καθίσαι ἐκ δεξιῶν καὶ ἐξ εὐωνύμων αὐτοῦ ἐν τῇ βασιλείᾳ αὐτοῦ [ἢ ἡ μήτηρ αὐτῶν τοῦτο ᾔτει περὶ αὐτῶν], καὶ λέλεκται ὅτι ἐπὶ τούτοις, ὡς καὶ αὐτοὶ τῶν παρὰ τῷ Ἰησοῦ πρωτείων ἐπιδικαζόμενοι, οἱ λοιποὶ «ἠγανάκτησαν δέκα», εἰ ὑφαρπάζειν βούλονται Ἰάκωβος κα Ἰωάννης, ὡς ὑπὲρ τοὺς λοιποὺς δέκα ὄντες, τὴν πρὸς τὸν Ἰησοῦν κατὰ τὴν δόξαν ἐγγύτητα. τούτων δὲ προειρημένων κατὰ τὸ εὔλογον «ὁ Ἰησοῦς» προσκαλεῖται ἤτοι τοὺς ἀγανακτήσαντας δέκα, ἢ καὶ μετὰ τῶν λοιπῶν δύο, καὶ διδάσκει τὴν ὁδὸν καθ’ ἣν «μέγας» καὶ «πρῶτός» τις ἔσται παρὰ τῷ θεῷ.
Προείρηται ὅτι τῶν παρὰ τῷ Ἰησοῦ πρωτείων ἐπεδικάζοντο Ἰάκωβος καὶ Ἰωάννης, καὶ ἠξίουν λαβεῖν τὸ καθίσαι ἐκ δεξιῶν καὶ ἐξ εὐωνύμων αὐτοῦ ἐν τῇ βασιλείᾳ αὐτοῦ [ἢ ἡ μήτηρ αὐτῶν τοῦτο ᾔτει περὶ αὐτῶν], καὶ λέλεκται ὅτι ἐπὶ τούτοις, ὡς καὶ αὐτοὶ τῶν παρὰ τῷ Ἰησοῦ πρωτείων ἐπιδικαζόμενοι, οἱ λοιποὶ «ἠγανάκτησαν δέκα», εἰ ὑφαρπάζειν βούλονται Ἰάκωβος κα Ἰωάννης, ὡς ὑπὲρ τοὺς λοιποὺς δέκα ὄντες, τὴν πρὸς τὸν Ἰησοῦν κατὰ τὴν δόξαν ἐγγύτητα. τούτων δὲ προειρημένων κατὰ τὸ εὔλογον «ὁ Ἰησοῦς» προσκαλεῖται ἤτοι τοὺς ἀγανακτήσαντας δέκα, ἢ καὶ μετὰ τῶν λοιπῶν δύο, καὶ διδάσκει τὴν ὁδὸν καθ’ ἣν «μέγας» καὶ «πρῶτός» τις ἔσται παρὰ τῷ θεῷ. λαοῦ αὐτοῦ. Σαφῶς δὲ ἐδίδαξεν ἐν τούτοις, ὅτι τὸ ποτήριόν ἐστιν ὁ ἐπαγαγών τοῖς κατὰ τὸ ποτή ριον τό· ο Τίμιος ἐναντίον Κυρίου ὁ θάνατος των ὁσίων αὐτοῦ., Τῇ δὲ ἐπινοίᾳ τὸ μαρτύριον δύο ἐστίν, ὧν τὸ μὲν ἓν καλεῖται ποτήριον σωτηρίου, τὸ δὲ λει πὸν βάπτισμα· καὶ καθὸ μὲν ὑπομένει τις τοὺς τό νους, ποτήριόν ἐστιν ἐκπινόμενον ὑπὸ τοῦ φέροντας πάντα τὰ προσαγόμενα εἰς ἑαυτὸν, ἀναλαμβάνοντος, καὶ οἱονεὶ πίνοντος τὰς ἀλγηδόνας, καὶ μὴ ἀπωθεν μένου αὐτὰς, μηδὲ ἀποβάλλοντος, καὶ ἐμοῦντος· καθό δὲ ἄφεσιν λαμβάνει ἁμαρτημάτων ὁ ὑπομείνας, βάπτισμά ἐστιν· εἰ γὰρ τὸ βάπτισμα ἄφεσιν ἁμαρτημάτων ἐπαγγέλλεται, καί ὡς παρειλήμα μεν περὶ τοῦ ἐν ὕδατι καὶ πνεύματι βαπτίσμα τος, ἄφεσιν δὲ λαμβάνει ἁμαρτημάτων καὶ ὁ τὸ τοῦ μαρτυρίου ὑπομείνας βάπτισμα· βάπτισμα το μαρτύριον εὐλόγως λέγοιτ' ἄν· ὅτι δὲ ἄφεσις ἁμαρτη μάτων γίνεται τῷ τὸ μαρτύριον ὑπομείναντι, δῆλον ἐκ τοῦ· «Πᾶς ὃς ἐὰν ὁμολογήσῃ ἐν ἐμοὶ ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων, ὁμολογήσω κἀγὼ ἐν αὐτῷ ἔμπροσθεν τοῦ Πατρός μου τοῦ ἐν τοῖς οὐρανοῖς.» Ομολογεῖ δ ἔμπροσθεν τοῦ ἐν τοῖς οὐρανοῖς Πατρὸς ὁ Σωτήρ πάντα τὸν ὁμολογήσαντα, κἂν τύχῃ πρὸ τῆς ὁμολο γίας δτιποτοῦν ἁμαρτών· εἰ γὰρ τοὺς ότιπο οὖν ἁμαρτήσαντας οὐχ ὁμολογήσει, οὐκ ἔσται ἀλη θὲς τό· ι Πᾶς οὖν ὅστις ὁμολογήσει ἐν ἐμοί,» καὶ τὰ ἑξῆς. Οὐκ οἶμαι δ' ὅτι ἔμπροσθεν τοῦ ἐν οὐρανοῖς Πατρὸς ὁμολογήσει ὁ Σωτὴρ τὸν ὁποιῳποτοῦν ἔνοχον ἁμαρτήματι· παρρησιαζομένου γὰρ ἐνώπιον Πατρός ἐστιν ἡ ὁμολογία ἐπὶ τῷ ὁμολογουμένῳ, ὡς ἀξίφ τῆς ἐπὶ τοῦ Πατρὸς ὁμολογίας. Μὴ σαινέτω δὲ ἡμᾶς εἰ ὁ Σωτὴρ παρὰ τῷ Μάρκῳ καὶ τὸ ποτήριον πίνει, καὶ τὸ βάπτισμα βαπτίζεται· καὶ γὰρ ἡνίκα ὁ Ἰωάν νης «ἦλθεν εἰς πᾶσαν περίχωρον τοῦ Ἰορδάνου κτ ρύσσων βάπτισμα μετανοίας εἰς ἄφεσιν ἁμαρτιῶν, ο καὶ Ἰησοῦς παραγίνεται πρὸς τὸν Ἰωάννην, τοῦ βα Ἐν τούτοις, ὅτι τὸ ποτήριόν ἐστι. Η. ὅτι τὸ ποτήριον μαρτύριόν ἐστι. Ὅτι δὲ ἄφεσις ἁμαρτημάτων γίνεται, ὁμολογήσεως. λαοῦ αὐτοῦ. Σαφῶς δὲ ἐδίδαξεν ἐν τούτοις, ὅτι τὸ ποτήριόν ἐστιν ὁ ἐπαγαγών τοῖς κατὰ τὸ ποτή ριον τό· ο Τίμιος ἐναντίον Κυρίου ὁ θάνατος των ὁσίων αὐτοῦ., Τῇ δὲ ἐπινοίᾳ τὸ μαρτύριον δύο ἐστίν, ὧν τὸ μὲν ἓν καλεῖται ποτήριον σωτηρίου, τὸ δὲ λει πὸν βάπτισμα· καὶ καθὸ μὲν ὑπομένει τις τοὺς τό νους, ποτήριόν ἐστιν ἐκπινόμενον ὑπὸ τοῦ φέροντας πάντα τὰ προσαγόμενα εἰς ἑαυτὸν, ἀναλαμβάνοντος, καὶ οἱονεὶ πίνοντος τὰς ἀλγηδόνας, καὶ μὴ ἀπωθεν μένου αὐτὰς, μηδὲ ἀποβάλλοντος, καὶ ἐμοῦντος· καθό δὲ ἄφεσιν λαμβάνει ἁμαρτημάτων ὁ ὑπομείνας, βάπτισμά ἐστιν· εἰ γὰρ τὸ βάπτισμα ἄφεσιν ἁμαρτημάτων ἐπαγγέλλεται, καί ὡς παρειλήμα μεν περὶ τοῦ ἐν ὕδατι καὶ πνεύματι βαπτίσμα τος, ἄφεσιν δὲ λαμβάνει ἁμαρτημάτων καὶ ὁ τὸ τοῦ μαρτυρίου ὑπομείνας βάπτισμα· βάπτισμα το μαρτύριον εὐλόγως λέγοιτ' ἄν· ὅτι δὲ ἄφεσις ἁμαρτη μάτων γίνεται τῷ τὸ μαρτύριον ὑπομείναντι, δῆλον ἐκ τοῦ· «Πᾶς ὃς ἐὰν ὁμολογήσῃ ἐν ἐμοὶ ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων, ὁμολογήσω κἀγὼ ἐν αὐτῷ ἔμπροσθεν τοῦ Πατρός μου τοῦ ἐν τοῖς οὐρανοῖς.» Ομολογεῖ δ ἔμπροσθεν τοῦ ἐν τοῖς οὐρανοῖς Πατρὸς ὁ Σωτήρ πάντα τὸν ὁμολογήσαντα, κἂν τύχῃ πρὸ τῆς ὁμολο γίας δτιποτοῦν ἁμαρτών· εἰ γὰρ τοὺς ότιπο οὖν ἁμαρτήσαντας οὐχ ὁμολογήσει, οὐκ ἔσται ἀλη θὲς τό· ι Πᾶς οὖν ὅστις ὁμολογήσει ἐν ἐμοί,» καὶ τὰ ἑξῆς. Οὐκ οἶμαι δ' ὅτι ἔμπροσθεν τοῦ ἐν οὐρανοῖς Πατρὸς ὁμολογήσει ὁ Σωτὴρ τὸν ὁποιῳποτοῦν ἔνοχον ἁμαρτήματι· παρρησιαζομένου γὰρ ἐνώπιον Πατρός ἐστιν ἡ ὁμολογία ἐπὶ τῷ ὁμολογουμένῳ, ὡς ἀξίφ τῆς ἐπὶ τοῦ Πατρὸς ὁμολογίας. Μὴ σαινέτω δὲ ἡμᾶς εἰ ὁ Σωτὴρ παρὰ τῷ Μάρκῳ καὶ τὸ ποτήριον πίνει, καὶ τὸ βάπτισμα βαπτίζεται· καὶ γὰρ ἡνίκα ὁ Ἰωάν νης «ἦλθεν εἰς πᾶσαν περίχωρον τοῦ Ἰορδάνου κτ ρύσσων βάπτισμα μετανοίας εἰς ἄφεσιν ἁμαρτιῶν, ο καὶ Ἰησοῦς παραγίνεται πρὸς τὸν Ἰωάννην, τοῦ βα Ἐν τούτοις, ὅτι τὸ ποτήριόν ἐστι. Η. ὅτι τὸ ποτήριον μαρτύριόν ἐστι. Ὅτι δὲ ἄφεσις ἁμαρτημάτων γίνεται, ὁμολογήσεως. aliquis, vola sua omnia Domino reddit coram omni populo ejus. Martyrium autem esse calicem hoc ipso palam fecit quod station post calicem sub junxit: c Pretiosa in conspectu Domini mors san ctorum ejus.: Duas autem martyrium significatio nes comprehendit, quarum altera calix salutaris appellatur; alia autem, baptisma; et quatenus la bores aliquis sustinet, calix est ab eo ebibitus qui illata sibi omnia perfert, dolores suscipit, ac veluti haurit, eosque nec repellit, neque rejicit, vel evo mit; baptisma autem est, quatenus remissionem peccatorum adipiscitur, qui mala sustinet. Si enim peccatorum remissionem pollicetur baptisma, quem admodum accepimus de baptismate in aqua et spiritu; remissionem autem peccatorum recepit itidem, qui martyrii baptisma perfert; martyrium sane recte baptisma dici potest: peccata autem ei remitti, qui martyrium patitur, inde liquet Omuis qui confitebitur me coram hominibus, con fitebor et ego illum coram Patre meo qui in cœlis est.: Coram Patre vero suo qui in coelis est unum quemque confitetur Servator, qui se fuerit confes sus, etiamsi ante confessionem cujuslibet peccati reus erit; nam si cujuslibet peccati reos non agno scet, haud verum erit illud: ‹ Omnis ergo qui con fitebitur me, et cætera. Non futurum autem exi stino, ut cujusvis noxæ reum coram Patre suo qui in coelis est Sospitator confiteatur; illius siquidem confessio, cum libere et audacter aliquem coram Patre confitetur et agnoscit, ejusmodi est, quasi ea coram Patre confessione dignus sit qui agnoscitur. Ne nos autem commoveat, quod apud Marcum Ser vator calicem bibit, et baptismate baptizatur; cum enim Joannes ‹ venit in omnem regionem finitimam Jordanis, prædicans baptismum pœnitentiæ in re missionem peccatorum ",, ad Joannem quoque c cem salutaris accipiam, et nomen Domini invocabo. Vota mea Domino reddam in conspectu omnis po puli ejus. Pretiosa in conspectu Domini mors sanctorum ejus.» Nihil enim dignum reddere possumus Deo pro omnibus bonis quæ fecit in nobis, nisi ut calicem salutarem prompte accipiamus, et nomen Do mini invocemus, ut possimus magnanimiter bibere eum: in quo bibendo vota nostra reddimus Domino in conspectu omnis populi ejus. Manifeste autem ostendit in his quoniam calix martyrium est, ex eo quod statim propter bibitum calicem addidit, sic: Pretiosa in conspectu Domini mors sanctorum ejus.› Intellectu autem omne martyrium duplex est, quorum unum vocatur calix salutaris, reliquum autem ba ptisma. Et hoc quidem quod quis perfert dolores, calix est quem bibet omnis qui sustinet omnia sibi il lata, nec rejicit, nec evomit aliquid eorum: quod autem quis in passione remissionem accipit peccatorum, baptismus est. Si enim baptismus indulgentiam peccatorum promittit, sicut accepimus de baptismo aquæ et spiritus: remissionem autem accipit peccatorum, et qui martyrii suscipit baptismum: sine dubio ipsum martyrium rationabiliter baptismus appellatur. Quoniam autem remissio fit peccatorum omni martyrium sustinenti, manifestum est ex eo quod ait: «Omnis qui confessus fuerit me coram hominibus, et ego con fitebor in illo coram Patre meo qui est in cœlis. Confitetur ergo coram Patre suo Salvator omnem bo minem qui confessus fuerit eum coram hominibus, etsi fuit ante confessionem aliqua habens peccata. Si enim eos qui aliqua habentes peccata confessi sunt, non confitetur et Christus coram Patre suo, jam non erit verum quod dixit: Omnis qui me confessus fuerit,» et cætera. Alias autem peccatorem nescio si confitetur Christus coram Patre suo. Confessio enim filii gloriantis est in conspectu paterno super eo * Matth. x, 32. * Luc. 111, 3. Nos hic asteriscum infersimus, contra filem niss. et R. Legendum enim Vetus interpres, manifeste autem ostendit in his quoniam calix martyrium est.» Iluetius. etc. Tertullianus in Apologet., cap. 50; Cyprianus epist. Prosper. lib. Sent. in 449; Augustinus libr. suit De civit. Dei, cap. 7, et serm. De Verbis apost., et Thomas ut, q. 87, a. 1, ad 2. Ib. Codex Regius, aliquis, vola sua omnia Domino reddit coram omni populo ejus. Martyrium autem esse calicem hoc ipso palam fecit quod station post calicem sub junxit: c Pretiosa in conspectu Domini mors san ctorum ejus.: Duas autem martyrium significatio nes comprehendit, quarum altera calix salutaris appellatur; alia autem, baptisma; et quatenus la bores aliquis sustinet, calix est ab eo ebibitus qui illata sibi omnia perfert, dolores suscipit, ac veluti haurit, eosque nec repellit, neque rejicit, vel evo mit; baptisma autem est, quatenus remissionem peccatorum adipiscitur, qui mala sustinet. Si enim peccatorum remissionem pollicetur baptisma, quem admodum accepimus de baptismate in aqua et spiritu; remissionem autem peccatorum recepit itidem, qui martyrii baptisma perfert; martyrium sane recte baptisma dici potest: peccata autem ei remitti, qui martyrium patitur, inde liquet Omuis qui confitebitur me coram hominibus, con fitebor et ego illum coram Patre meo qui in cœlis est.: Coram Patre vero suo qui in coelis est unum quemque confitetur Servator, qui se fuerit confes sus, etiamsi ante confessionem cujuslibet peccati reus erit; nam si cujuslibet peccati reos non agno scet, haud verum erit illud: ‹ Omnis ergo qui con fitebitur me, et cætera. Non futurum autem exi stino, ut cujusvis noxæ reum coram Patre suo qui in coelis est Sospitator confiteatur; illius siquidem confessio, cum libere et audacter aliquem coram Patre confitetur et agnoscit, ejusmodi est, quasi ea coram Patre confessione dignus sit qui agnoscitur. Ne nos autem commoveat, quod apud Marcum Ser vator calicem bibit, et baptismate baptizatur; cum enim Joannes ‹ venit in omnem regionem finitimam Jordanis, prædicans baptismum pœnitentiæ in re missionem peccatorum ",, ad Joannem quoque c cem salutaris accipiam, et nomen Domini invocabo. Vota mea Domino reddam in conspectu omnis po puli ejus. Pretiosa in conspectu Domini mors sanctorum ejus.» Nihil enim dignum reddere possumus Deo pro omnibus bonis quæ fecit in nobis, nisi ut calicem salutarem prompte accipiamus, et nomen Do mini invocemus, ut possimus magnanimiter bibere eum: in quo bibendo vota nostra reddimus Domino in conspectu omnis populi ejus. Manifeste autem ostendit in his quoniam calix martyrium est, ex eo quod statim propter bibitum calicem addidit, sic: Pretiosa in conspectu Domini mors sanctorum ejus.› Intellectu autem omne martyrium duplex est, quorum unum vocatur calix salutaris, reliquum autem ba ptisma. Et hoc quidem quod quis perfert dolores, calix est quem bibet omnis qui sustinet omnia sibi il lata, nec rejicit, nec evomit aliquid eorum: quod autem quis in passione remissionem accipit peccatorum, baptismus est. Si enim baptismus indulgentiam peccatorum promittit, sicut accepimus de baptismo aquæ et spiritus: remissionem autem accipit peccatorum, et qui martyrii suscipit baptismum: sine dubio ipsum martyrium rationabiliter baptismus appellatur. Quoniam autem remissio fit peccatorum omni martyrium sustinenti, manifestum est ex eo quod ait: «Omnis qui confessus fuerit me coram hominibus, et ego con fitebor in illo coram Patre meo qui est in cœlis. Confitetur ergo coram Patre suo Salvator omnem bo minem qui confessus fuerit eum coram hominibus, etsi fuit ante confessionem aliqua habens peccata. Si enim eos qui aliqua habentes peccata confessi sunt, non confitetur et Christus coram Patre suo, jam non erit verum quod dixit: Omnis qui me confessus fuerit,» et cætera. Alias autem peccatorem nescio si confitetur Christus coram Patre suo. Confessio enim filii gloriantis est in conspectu paterno super eo * Matth. x, 32. * Luc. 111, 3. Nos hic asteriscum infersimus, contra filem niss. et R. Legendum enim Vetus interpres, manifeste autem ostendit in his quoniam calix martyrium est.» Iluetius. etc. Tertullianus in Apologet., cap. 50; Cyprianus epist. Prosper. lib. Sent. in 449; Augustinus libr. suit De civit. Dei, cap. 7, et serm. De Verbis apost., et Thomas ut, q. 87, a. 1, ad 2. Ib. Codex Regius,
PG 13:1384τὸ δὲ λεγόμενον τοιοῦτον ἦν ὅτι οἱ μὲν «τῶν ἐθνῶν ἄρχοντες» [ἢ «δοκοῦντες» αὐτῶν «ἄρχειν»] οὐκ ἀρκούμενοι τῷ κυριεύειν τῶν ὑποτεταγμένων, βιαιότερον αὐτῶν κρατεῖν θέλοντες καὶ «κατακυριεύουσιν αὐτῶν.» ὁμοίως δὲ καὶ «οἱ» ὡς κατὰ τὴν ἐν τῷ βίῳ τούτῳ ἀξίαν ἐν τοῖς ἔθνεσι «μεγάλοι» οὐχ ἵστανται ἐπὶ τοῦ ἐξουσιάζειν τῶν ὑπηκόων, ἀλλὰ κατεξανιστάμενοι αὐτῶν «κατεξουσιάζουσιν αὐτῶν.» «ἐν ὑμῖν» δὲ τοῖς ἐμοῖς γνωρίμοις μὴ ἔστω ταῦτα, μηδὲ οἱ ἀρχήν τινα ἐγκεχειρισμένοι τῶν εἰς ἐμὲ πιστευόντων ἢ ἐξουσίαν ἐν ἐκκλησίᾳ τοῦ πατρός μου καὶ θεοῦ ἔχειν νενομισμένοι κατακυριευέτωσαν τῶν ἰδίων ἀδελφῶν ἢ κατεξουσιαζέτωσαν τῶν ἐπὶ τὴν δι’ ἐμοῦ θεοσέβειαν καταπεφευγότων. ἀλλ’ εἴπερ βούλεταί τις παρὰ τῷ πατρί μου κριθῆναι «μέγας» καὶ συγκρίσει τῶν ἑαυτοῦ ἀδελφῶν ὑπερέχων, πᾶσι διακονείτω ὧν βούλεται εἶναι μείζων. εἰ δὲ καὶ τῶν παρ’ ἐμοὶ πρωτείων τις ὀρέγεται, ἴστω μηδενὸς ἔσεσθαι «πρῶτος,» ᾧ παρὸν δουλεύειν μὴ ἐδούλευσε δουλείαν τὴν καὶ ἐν μετριότητι καὶ τῇ ἐπαινετῇ ταπεινότητι, τόν τε δουλεύοντα ὠφελῆσαι δυναμένην ὀνῆσαι δὲ ἢ ἀναπαῦσαι καὶ τοὺς δουλευομένους.
Προείρηται ὅτι τῶν παρὰ τῷ Ἰησοῦ πρωτείων ἐπεδικάζοντο Ἰάκωβος καὶ Ἰωάννης, καὶ ἠξίουν λαβεῖν τὸ καθίσαι ἐκ δεξιῶν καὶ ἐξ εὐωνύμων αὐτοῦ ἐν τῇ βασιλείᾳ αὐτοῦ [ἢ ἡ μήτηρ αὐτῶν τοῦτο ᾔτει περὶ αὐτῶν], καὶ λέλεκται ὅτι ἐπὶ τούτοις, ὡς καὶ αὐτοὶ τῶν παρὰ τῷ Ἰησοῦ πρωτείων ἐπιδικαζόμενοι, οἱ λοιποὶ «ἠγανάκτησαν δέκα», εἰ ὑφαρπάζειν βούλονται Ἰάκωβος κα Ἰωάννης, ὡς ὑπὲρ τοὺς λοιποὺς δέκα ὄντες, τὴν πρὸς τὸν Ἰησοῦν κατὰ τὴν δόξαν ἐγγύτητα. τούτων δὲ προειρημένων κατὰ τὸ εὔλογον «ὁ Ἰησοῦς» προσκαλεῖται ἤτοι τοὺς ἀγανακτήσαντας δέκα, ἢ καὶ μετὰ τῶν λοιπῶν δύο, καὶ διδάσκει τὴν ὁδὸν καθ’ ἣν «μέγας» καὶ «πρῶτός» τις ἔσται παρὰ τῷ θεῷ. λαοῦ αὐτοῦ. Σαφῶς δὲ ἐδίδαξεν ἐν τούτοις, ὅτι τὸ ποτήριόν ἐστιν ὁ ἐπαγαγών τοῖς κατὰ τὸ ποτή ριον τό· ο Τίμιος ἐναντίον Κυρίου ὁ θάνατος των ὁσίων αὐτοῦ., Τῇ δὲ ἐπινοίᾳ τὸ μαρτύριον δύο ἐστίν, ὧν τὸ μὲν ἓν καλεῖται ποτήριον σωτηρίου, τὸ δὲ λει πὸν βάπτισμα· καὶ καθὸ μὲν ὑπομένει τις τοὺς τό νους, ποτήριόν ἐστιν ἐκπινόμενον ὑπὸ τοῦ φέροντας πάντα τὰ προσαγόμενα εἰς ἑαυτὸν, ἀναλαμβάνοντος, καὶ οἱονεὶ πίνοντος τὰς ἀλγηδόνας, καὶ μὴ ἀπωθεν μένου αὐτὰς, μηδὲ ἀποβάλλοντος, καὶ ἐμοῦντος· καθό δὲ ἄφεσιν λαμβάνει ἁμαρτημάτων ὁ ὑπομείνας, βάπτισμά ἐστιν· εἰ γὰρ τὸ βάπτισμα ἄφεσιν ἁμαρτημάτων ἐπαγγέλλεται, καί ὡς παρειλήμα μεν περὶ τοῦ ἐν ὕδατι καὶ πνεύματι βαπτίσμα τος, ἄφεσιν δὲ λαμβάνει ἁμαρτημάτων καὶ ὁ τὸ τοῦ μαρτυρίου ὑπομείνας βάπτισμα· βάπτισμα το μαρτύριον εὐλόγως λέγοιτ' ἄν· ὅτι δὲ ἄφεσις ἁμαρτη μάτων γίνεται τῷ τὸ μαρτύριον ὑπομείναντι, δῆλον ἐκ τοῦ· «Πᾶς ὃς ἐὰν ὁμολογήσῃ ἐν ἐμοὶ ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων, ὁμολογήσω κἀγὼ ἐν αὐτῷ ἔμπροσθεν τοῦ Πατρός μου τοῦ ἐν τοῖς οὐρανοῖς.» Ομολογεῖ δ ἔμπροσθεν τοῦ ἐν τοῖς οὐρανοῖς Πατρὸς ὁ Σωτήρ πάντα τὸν ὁμολογήσαντα, κἂν τύχῃ πρὸ τῆς ὁμολο γίας δτιποτοῦν ἁμαρτών· εἰ γὰρ τοὺς ότιπο οὖν ἁμαρτήσαντας οὐχ ὁμολογήσει, οὐκ ἔσται ἀλη θὲς τό· ι Πᾶς οὖν ὅστις ὁμολογήσει ἐν ἐμοί,» καὶ τὰ ἑξῆς. Οὐκ οἶμαι δ' ὅτι ἔμπροσθεν τοῦ ἐν οὐρανοῖς Πατρὸς ὁμολογήσει ὁ Σωτὴρ τὸν ὁποιῳποτοῦν ἔνοχον ἁμαρτήματι· παρρησιαζομένου γὰρ ἐνώπιον Πατρός ἐστιν ἡ ὁμολογία ἐπὶ τῷ ὁμολογουμένῳ, ὡς ἀξίφ τῆς ἐπὶ τοῦ Πατρὸς ὁμολογίας. Μὴ σαινέτω δὲ ἡμᾶς εἰ ὁ Σωτὴρ παρὰ τῷ Μάρκῳ καὶ τὸ ποτήριον πίνει, καὶ τὸ βάπτισμα βαπτίζεται· καὶ γὰρ ἡνίκα ὁ Ἰωάν νης «ἦλθεν εἰς πᾶσαν περίχωρον τοῦ Ἰορδάνου κτ ρύσσων βάπτισμα μετανοίας εἰς ἄφεσιν ἁμαρτιῶν, ο καὶ Ἰησοῦς παραγίνεται πρὸς τὸν Ἰωάννην, τοῦ βα Ἐν τούτοις, ὅτι τὸ ποτήριόν ἐστι. Η. ὅτι τὸ ποτήριον μαρτύριόν ἐστι. Ὅτι δὲ ἄφεσις ἁμαρτημάτων γίνεται, ὁμολογήσεως. λαοῦ αὐτοῦ. Σαφῶς δὲ ἐδίδαξεν ἐν τούτοις, ὅτι τὸ ποτήριόν ἐστιν ὁ ἐπαγαγών τοῖς κατὰ τὸ ποτή ριον τό· ο Τίμιος ἐναντίον Κυρίου ὁ θάνατος των ὁσίων αὐτοῦ., Τῇ δὲ ἐπινοίᾳ τὸ μαρτύριον δύο ἐστίν, ὧν τὸ μὲν ἓν καλεῖται ποτήριον σωτηρίου, τὸ δὲ λει πὸν βάπτισμα· καὶ καθὸ μὲν ὑπομένει τις τοὺς τό νους, ποτήριόν ἐστιν ἐκπινόμενον ὑπὸ τοῦ φέροντας πάντα τὰ προσαγόμενα εἰς ἑαυτὸν, ἀναλαμβάνοντος, καὶ οἱονεὶ πίνοντος τὰς ἀλγηδόνας, καὶ μὴ ἀπωθεν μένου αὐτὰς, μηδὲ ἀποβάλλοντος, καὶ ἐμοῦντος· καθό δὲ ἄφεσιν λαμβάνει ἁμαρτημάτων ὁ ὑπομείνας, βάπτισμά ἐστιν· εἰ γὰρ τὸ βάπτισμα ἄφεσιν ἁμαρτημάτων ἐπαγγέλλεται, καί ὡς παρειλήμα μεν περὶ τοῦ ἐν ὕδατι καὶ πνεύματι βαπτίσμα τος, ἄφεσιν δὲ λαμβάνει ἁμαρτημάτων καὶ ὁ τὸ τοῦ μαρτυρίου ὑπομείνας βάπτισμα· βάπτισμα το μαρτύριον εὐλόγως λέγοιτ' ἄν· ὅτι δὲ ἄφεσις ἁμαρτη μάτων γίνεται τῷ τὸ μαρτύριον ὑπομείναντι, δῆλον ἐκ τοῦ· «Πᾶς ὃς ἐὰν ὁμολογήσῃ ἐν ἐμοὶ ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων, ὁμολογήσω κἀγὼ ἐν αὐτῷ ἔμπροσθεν τοῦ Πατρός μου τοῦ ἐν τοῖς οὐρανοῖς.» Ομολογεῖ δ ἔμπροσθεν τοῦ ἐν τοῖς οὐρανοῖς Πατρὸς ὁ Σωτήρ πάντα τὸν ὁμολογήσαντα, κἂν τύχῃ πρὸ τῆς ὁμολο γίας δτιποτοῦν ἁμαρτών· εἰ γὰρ τοὺς ότιπο οὖν ἁμαρτήσαντας οὐχ ὁμολογήσει, οὐκ ἔσται ἀλη θὲς τό· ι Πᾶς οὖν ὅστις ὁμολογήσει ἐν ἐμοί,» καὶ τὰ ἑξῆς. Οὐκ οἶμαι δ' ὅτι ἔμπροσθεν τοῦ ἐν οὐρανοῖς Πατρὸς ὁμολογήσει ὁ Σωτὴρ τὸν ὁποιῳποτοῦν ἔνοχον ἁμαρτήματι· παρρησιαζομένου γὰρ ἐνώπιον Πατρός ἐστιν ἡ ὁμολογία ἐπὶ τῷ ὁμολογουμένῳ, ὡς ἀξίφ τῆς ἐπὶ τοῦ Πατρὸς ὁμολογίας. Μὴ σαινέτω δὲ ἡμᾶς εἰ ὁ Σωτὴρ παρὰ τῷ Μάρκῳ καὶ τὸ ποτήριον πίνει, καὶ τὸ βάπτισμα βαπτίζεται· καὶ γὰρ ἡνίκα ὁ Ἰωάν νης «ἦλθεν εἰς πᾶσαν περίχωρον τοῦ Ἰορδάνου κτ ρύσσων βάπτισμα μετανοίας εἰς ἄφεσιν ἁμαρτιῶν, ο καὶ Ἰησοῦς παραγίνεται πρὸς τὸν Ἰωάννην, τοῦ βα Ἐν τούτοις, ὅτι τὸ ποτήριόν ἐστι. Η. ὅτι τὸ ποτήριον μαρτύριόν ἐστι. Ὅτι δὲ ἄφεσις ἁμαρτημάτων γίνεται, ὁμολογήσεως. aliquis, vola sua omnia Domino reddit coram omni populo ejus. Martyrium autem esse calicem hoc ipso palam fecit quod station post calicem sub junxit: c Pretiosa in conspectu Domini mors san ctorum ejus.: Duas autem martyrium significatio nes comprehendit, quarum altera calix salutaris appellatur; alia autem, baptisma; et quatenus la bores aliquis sustinet, calix est ab eo ebibitus qui illata sibi omnia perfert, dolores suscipit, ac veluti haurit, eosque nec repellit, neque rejicit, vel evo mit; baptisma autem est, quatenus remissionem peccatorum adipiscitur, qui mala sustinet. Si enim peccatorum remissionem pollicetur baptisma, quem admodum accepimus de baptismate in aqua et spiritu; remissionem autem peccatorum recepit itidem, qui martyrii baptisma perfert; martyrium sane recte baptisma dici potest: peccata autem ei remitti, qui martyrium patitur, inde liquet Omuis qui confitebitur me coram hominibus, con fitebor et ego illum coram Patre meo qui in cœlis est.: Coram Patre vero suo qui in coelis est unum quemque confitetur Servator, qui se fuerit confes sus, etiamsi ante confessionem cujuslibet peccati reus erit; nam si cujuslibet peccati reos non agno scet, haud verum erit illud: ‹ Omnis ergo qui con fitebitur me, et cætera. Non futurum autem exi stino, ut cujusvis noxæ reum coram Patre suo qui in coelis est Sospitator confiteatur; illius siquidem confessio, cum libere et audacter aliquem coram Patre confitetur et agnoscit, ejusmodi est, quasi ea coram Patre confessione dignus sit qui agnoscitur. Ne nos autem commoveat, quod apud Marcum Ser vator calicem bibit, et baptismate baptizatur; cum enim Joannes ‹ venit in omnem regionem finitimam Jordanis, prædicans baptismum pœnitentiæ in re missionem peccatorum ",, ad Joannem quoque c cem salutaris accipiam, et nomen Domini invocabo. Vota mea Domino reddam in conspectu omnis po puli ejus. Pretiosa in conspectu Domini mors sanctorum ejus.» Nihil enim dignum reddere possumus Deo pro omnibus bonis quæ fecit in nobis, nisi ut calicem salutarem prompte accipiamus, et nomen Do mini invocemus, ut possimus magnanimiter bibere eum: in quo bibendo vota nostra reddimus Domino in conspectu omnis populi ejus. Manifeste autem ostendit in his quoniam calix martyrium est, ex eo quod statim propter bibitum calicem addidit, sic: Pretiosa in conspectu Domini mors sanctorum ejus.› Intellectu autem omne martyrium duplex est, quorum unum vocatur calix salutaris, reliquum autem ba ptisma. Et hoc quidem quod quis perfert dolores, calix est quem bibet omnis qui sustinet omnia sibi il lata, nec rejicit, nec evomit aliquid eorum: quod autem quis in passione remissionem accipit peccatorum, baptismus est. Si enim baptismus indulgentiam peccatorum promittit, sicut accepimus de baptismo aquæ et spiritus: remissionem autem accipit peccatorum, et qui martyrii suscipit baptismum: sine dubio ipsum martyrium rationabiliter baptismus appellatur. Quoniam autem remissio fit peccatorum omni martyrium sustinenti, manifestum est ex eo quod ait: «Omnis qui confessus fuerit me coram hominibus, et ego con fitebor in illo coram Patre meo qui est in cœlis. Confitetur ergo coram Patre suo Salvator omnem bo minem qui confessus fuerit eum coram hominibus, etsi fuit ante confessionem aliqua habens peccata. Si enim eos qui aliqua habentes peccata confessi sunt, non confitetur et Christus coram Patre suo, jam non erit verum quod dixit: Omnis qui me confessus fuerit,» et cætera. Alias autem peccatorem nescio si confitetur Christus coram Patre suo. Confessio enim filii gloriantis est in conspectu paterno super eo * Matth. x, 32. * Luc. 111, 3. Nos hic asteriscum infersimus, contra filem niss. et R. Legendum enim Vetus interpres, manifeste autem ostendit in his quoniam calix martyrium est.» Iluetius. etc. Tertullianus in Apologet., cap. 50; Cyprianus epist. Prosper. lib. Sent. in 449; Augustinus libr. suit De civit. Dei, cap. 7, et serm. De Verbis apost., et Thomas ut, q. 87, a. 1, ad 2. Ib. Codex Regius, aliquis, vola sua omnia Domino reddit coram omni populo ejus. Martyrium autem esse calicem hoc ipso palam fecit quod station post calicem sub junxit: c Pretiosa in conspectu Domini mors san ctorum ejus.: Duas autem martyrium significatio nes comprehendit, quarum altera calix salutaris appellatur; alia autem, baptisma; et quatenus la bores aliquis sustinet, calix est ab eo ebibitus qui illata sibi omnia perfert, dolores suscipit, ac veluti haurit, eosque nec repellit, neque rejicit, vel evo mit; baptisma autem est, quatenus remissionem peccatorum adipiscitur, qui mala sustinet. Si enim peccatorum remissionem pollicetur baptisma, quem admodum accepimus de baptismate in aqua et spiritu; remissionem autem peccatorum recepit itidem, qui martyrii baptisma perfert; martyrium sane recte baptisma dici potest: peccata autem ei remitti, qui martyrium patitur, inde liquet Omuis qui confitebitur me coram hominibus, con fitebor et ego illum coram Patre meo qui in cœlis est.: Coram Patre vero suo qui in coelis est unum quemque confitetur Servator, qui se fuerit confes sus, etiamsi ante confessionem cujuslibet peccati reus erit; nam si cujuslibet peccati reos non agno scet, haud verum erit illud: ‹ Omnis ergo qui con fitebitur me, et cætera. Non futurum autem exi stino, ut cujusvis noxæ reum coram Patre suo qui in coelis est Sospitator confiteatur; illius siquidem confessio, cum libere et audacter aliquem coram Patre confitetur et agnoscit, ejusmodi est, quasi ea coram Patre confessione dignus sit qui agnoscitur. Ne nos autem commoveat, quod apud Marcum Ser vator calicem bibit, et baptismate baptizatur; cum enim Joannes ‹ venit in omnem regionem finitimam Jordanis, prædicans baptismum pœnitentiæ in re missionem peccatorum ",, ad Joannem quoque c cem salutaris accipiam, et nomen Domini invocabo. Vota mea Domino reddam in conspectu omnis po puli ejus. Pretiosa in conspectu Domini mors sanctorum ejus.» Nihil enim dignum reddere possumus Deo pro omnibus bonis quæ fecit in nobis, nisi ut calicem salutarem prompte accipiamus, et nomen Do mini invocemus, ut possimus magnanimiter bibere eum: in quo bibendo vota nostra reddimus Domino in conspectu omnis populi ejus. Manifeste autem ostendit in his quoniam calix martyrium est, ex eo quod statim propter bibitum calicem addidit, sic: Pretiosa in conspectu Domini mors sanctorum ejus.› Intellectu autem omne martyrium duplex est, quorum unum vocatur calix salutaris, reliquum autem ba ptisma. Et hoc quidem quod quis perfert dolores, calix est quem bibet omnis qui sustinet omnia sibi il lata, nec rejicit, nec evomit aliquid eorum: quod autem quis in passione remissionem accipit peccatorum, baptismus est. Si enim baptismus indulgentiam peccatorum promittit, sicut accepimus de baptismo aquæ et spiritus: remissionem autem accipit peccatorum, et qui martyrii suscipit baptismum: sine dubio ipsum martyrium rationabiliter baptismus appellatur. Quoniam autem remissio fit peccatorum omni martyrium sustinenti, manifestum est ex eo quod ait: «Omnis qui confessus fuerit me coram hominibus, et ego con fitebor in illo coram Patre meo qui est in cœlis. Confitetur ergo coram Patre suo Salvator omnem bo minem qui confessus fuerit eum coram hominibus, etsi fuit ante confessionem aliqua habens peccata. Si enim eos qui aliqua habentes peccata confessi sunt, non confitetur et Christus coram Patre suo, jam non erit verum quod dixit: Omnis qui me confessus fuerit,» et cætera. Alias autem peccatorem nescio si confitetur Christus coram Patre suo. Confessio enim filii gloriantis est in conspectu paterno super eo * Matth. x, 32. * Luc. 111, 3. Nos hic asteriscum infersimus, contra filem niss. et R. Legendum enim Vetus interpres, manifeste autem ostendit in his quoniam calix martyrium est.» Iluetius. etc. Tertullianus in Apologet., cap. 50; Cyprianus epist. Prosper. lib. Sent. in 449; Augustinus libr. suit De civit. Dei, cap. 7, et serm. De Verbis apost., et Thomas ut, q. 87, a. 1, ad 2. Ib. Codex Regius,
PG 13:1385ὁ δὲ Λουκᾶς βασιλεῖς καὶ ἐξουσιάζοντας ἐθνῶν παραλαμβάνει εἰς τὸν λόγον, ἀποτρέπων τὸν βουλόμενον εἶναι ἐν τοῖς ἀδελφοῖς μείζονα μιμεῖσθαι τὴν βασιλικὴν ἐξουσίαν ἢ τὴν τῶν ἐξουσιαζόντων τῆς κολακείας ἐπιθυμίαν, διδάσκων [δ’] ἡμᾶς ἵν’ ὁ μὲν ἀληθῶς ἐν ἡμῖν «μείζων» γένηται «ὡς ὁ νεώτερος» [τουτέστιν ὡς παιδίον] ἁπλότητος καὶ ἰσότητος χάριν, ὁ δὲ «ἡγούμενος [οὕτω δὲ οἶμαι ὀνομάζειν τὸν καλούμενον ἐν ταῖς ἐκκλησίαις ἐπίσκοπον] ὡς ὁ» τοῖς ὑπηρετουμένοις διακονούμενος. Καὶ ταῦτα μὲν ὁ τοῦ θεοῦ διδάσκει ἡμᾶς λόγος. ἡμεῖς δὲ ἤτοι μὴ νοοῦντες τὸ βούλημα τῆς διδασκαλίας ἐν τούτοις Ἰησοῦ ἢ καταφρονοῦντες τῶν τηλικούτων ὑποθηκῶν τοῦ σωτῆρος, τοιοῦτοί ἐσμεν ὡς ἐνίοτε καὶ τὸν τῶν κακῶς ἀρχόντων ἐν τοῖς ἔθνεσιν ὑπερβάλλειν τῦφον καὶ μονονουχὶ ζητεῖν ὡς οἱ βασιλεῖς δορυφόρους, καὶ φοβεροὺς ἑαυτοὺς καὶ δυσπροσίτους μάλιστα τοῖς πένησι κατασκευάζοντες, τοιοῦτοί ἐσμεν πρὸς αὐτούς, ἐντυγχάνοντας ἡμῖν καὶ περί τινων ἀξιοῦντας, ὡς οὐδὲ οἱ τύραννοι καὶ ὠμότεροι τῶν ἀρχόντων πρὸς τοὺς ἱκέτας.
ὁ δὲ Λουκᾶς βασιλεῖς καὶ ἐξουσιάζοντας ἐθνῶν παραλαμβάνει εἰς τὸν λόγον, ἀποτρέπων τὸν βουλόμενον εἶναι ἐν τοῖς ἀδελφοῖς μείζονα μιμεῖσθαι τὴν βασιλικὴν ἐξουσίαν ἢ τὴν τῶν ἐξουσιαζόντων τῆς κολακείας ἐπιθυμίαν, διδάσκων [δ’] ἡμᾶς ἵν’ ὁ μὲν ἀληθῶς ἐν ἡμῖν «μείζων» γένηται «ὡς ὁ νεώτερος» [τουτέστιν ὡς παιδίον] ἁπλότητος καὶ ἰσότητος χάριν, ὁ δὲ «ἡγούμενος [οὕτω δὲ οἶμαι ὀνομάζειν τὸν καλούμενον ἐν ταῖς ἐκκλησίαις ἐπίσκοπον] ὡς ὁ» τοῖς ὑπηρετουμένοις διακονούμενος. Καὶ ταῦτα μὲν ὁ τοῦ θεοῦ διδάσκει ἡμᾶς λόγος. ἡμεῖς δὲ ἤτοι μὴ νοοῦντες τὸ βούλημα τῆς διδασκαλίας ἐν τούτοις Ἰησοῦ ἢ καταφρονοῦντες τῶν τηλικούτων ὑποθηκῶν τοῦ σωτῆρος, τοιοῦτοί ἐσμεν ὡς ἐνίοτε καὶ τὸν τῶν κακῶς ἀρχόντων ἐν τοῖς ἔθνεσιν ὑπερβάλλειν τῦφον καὶ μονονουχὶ ζητεῖν ὡς οἱ βασιλεῖς δορυφόρους, καὶ φοβεροὺς ἑαυτοὺς καὶ δυσπροσίτους μάλιστα τοῖς πένησι κατασκευάζοντες, τοιοῦτοί ἐσμεν πρὸς αὐτούς, ἐντυγχάνοντας ἡμῖν καὶ περί τινων ἀξιοῦντας, ὡς οὐδὲ οἱ τύραννοι καὶ ὠμότεροι τῶν ἀρχόντων πρὸς τοὺς ἱκέτας. πτισθῆναι ὑπ' αὐτοῦ, οἱονεὶ ἀπολουόμενος τὰ ἡμέτερα ἁμαρτήματα, ἵν᾿ ἡμεῖς καὶ τῷ λουτρῷ αὐτοῦ καθα ρισθῶμεν· μᾶλλον δὲ ἐμφαίνεται τὸ καθαρίζεσθαι ἡμᾶς ἐπὶ τῷ μαρτυρίῳ αὐτῷ, καθὸ ἐβαπτίζετο άνα λαβὼν ἡμῶν τὰς ἁμαρτίας, ἵνα αὐτὰς λύσῃ καὶ ἀφ' ἡμῶν, καὶ ἀφ' ἑαυτοῦ· διόπερ «ὁ ἀπέθανε, τῇ ἁμαρ τίᾳ ἡμῶν, ἡ ἐπεὶ αὐτὸς ἀπέθανε τῇ ἁμαρτία οὐ τῇ ἑαυτοῦ, ἀλλὰ τῇ ἡμετέρῃ· εἴ γε ἔχειν λόγον τὸ τοιοῦ τον δόξαι τισί, πεπώκασι δὲ ποτήριον καὶ τὸ βάπτισμα ἐβαπτίσθησαν οἱ τοῦ Ζεβεδαίου υἱοὶ, ἐπείπερ Ηρώδης μὲν ἀπέκτεινεν Ἰάκωβον τὸν Ἰωάννου μαχαίρᾳ· ὁ δὲ Ῥωμαίων βασιλεὺς, ὡς ἡ παράδοσις διδά σκει, κατεδίκασε τὸν Ἰωάννην μαρτυροῦντα διὰ τὸν τῆς ἀληθείας λόγον εἰς Πάτμον τὴν νῆσον. Διδάσκει δὲ τὰ περὶ τοῦ μαρτυρίου ἑαυτοῦ Ἰωάννης, μὴ λέγων, τίς αὐτὸν κατεδίκασε, φάσκων ἐν τῇ Ἀποκαλύψει ταῦτα· ὁ Ἐγὼ Ἰωάννης ὁ ἀδελφὸς ὑμῶν, καὶ συγκοι νωνὸς ἐν τῇ θλίψει, καὶ βασιλείᾳ, καὶ ὑπομονῇ ἐν Ἰησοῦ, ἐγενόμην ἐν τῇ νήσῳ τῇ καλουμένῃ Πάτμῳ διὰ τὸν λόγον τοῦ Θεοῦ, καὶ τὰ ἑξῆς· καὶ ἔοιχε τὴν Ἀποκάλυψιν ἐν τῇ νήσῳ τεθεωρηκέναι. σε Ο δὲ προστιθεὶς μετὰ τὴν ἀποδεδομένην διήγησιν εἰς τὸ ποτήριον καὶ τὸ βάπτισμα τοιαῦτά φησιν Ωσπερ ἔστι τι βρῶμα τοῦ Σωτῆρος, περὶ οὗ λέγει Ἐμὸν βρῶμά ἐστιν, ἵνα ποιήσω τὸ θέλημα τοῦ πέμψαντός με, καὶ τελειώσω αὐτοῦ τὸ ἔργον,» οὔτ τως ἀνάλογόν ἐστι ποτήριον ἐκείνῳ τῷ βρώματι, δ τολμηρὸν μὲν διορίσαι ἀπὸ τοῦ βρώματος, καὶ παρα στῆσαι πραγματικῶς· ὅμως δὲ ὁ δυνάμενος ἐπιστη σάτω μήποτε τὸ μὲν πρακτικόν ἐστι τὸ βρῶμα, τὸ δὲ θεωρητικὸν τὸ πόμα· κατὰ γὰρ τὸν ἐσθίοντά ἐστιν ἐν τῷ ποιεῖν τὸ θέλημα τοῦ πέμψαντος αὐτὸν, καὶ τελειοῦν ἐκείνου τὸ ἔργον, τὸ καὶ πίνειν τὸ θέλημα ῾Ο δὲ 'Ρωμαίων βασιλεὺς, ὡς ἡ παράδο σις, πι Ἰάκωβον μὲν γὰρ Ηρώδης ἀπέκτεινεν, Ἰωάννην δὲ Τραϊανός κατεδίκασε μαρτυροῦντα τῷ λόγῳ τῆς ἀληθείας, Ηυετιυς. Τὸ καὶ πίνειν τὸ θέλημα, πτισθῆναι ὑπ' αὐτοῦ, οἱονεὶ ἀπολουόμενος τὰ ἡμέτερα ἁμαρτήματα, ἵν᾿ ἡμεῖς καὶ τῷ λουτρῷ αὐτοῦ καθα ρισθῶμεν· μᾶλλον δὲ ἐμφαίνεται τὸ καθαρίζεσθαι ἡμᾶς ἐπὶ τῷ μαρτυρίῳ αὐτῷ, καθὸ ἐβαπτίζετο άνα λαβὼν ἡμῶν τὰς ἁμαρτίας, ἵνα αὐτὰς λύσῃ καὶ ἀφ' ἡμῶν, καὶ ἀφ' ἑαυτοῦ· διόπερ «ὁ ἀπέθανε, τῇ ἁμαρ τίᾳ ἡμῶν, ἡ ἐπεὶ αὐτὸς ἀπέθανε τῇ ἁμαρτία οὐ τῇ ἑαυτοῦ, ἀλλὰ τῇ ἡμετέρῃ· εἴ γε ἔχειν λόγον τὸ τοιοῦ τον δόξαι τισί, πεπώκασι δὲ ποτήριον καὶ τὸ βάπτισμα ἐβαπτίσθησαν οἱ τοῦ Ζεβεδαίου υἱοὶ, ἐπείπερ Ηρώδης μὲν ἀπέκτεινεν Ἰάκωβον τὸν Ἰωάννου μαχαίρᾳ· ὁ δὲ Ῥωμαίων βασιλεὺς, ὡς ἡ παράδοσις διδά σκει, κατεδίκασε τὸν Ἰωάννην μαρτυροῦντα διὰ τὸν τῆς ἀληθείας λόγον εἰς Πάτμον τὴν νῆσον. Διδάσκει δὲ τὰ περὶ τοῦ μαρτυρίου ἑαυτοῦ Ἰωάννης, μὴ λέγων, τίς αὐτὸν κατεδίκασε, φάσκων ἐν τῇ Ἀποκαλύψει ταῦτα· ὁ Ἐγὼ Ἰωάννης ὁ ἀδελφὸς ὑμῶν, καὶ συγκοι νωνὸς ἐν τῇ θλίψει, καὶ βασιλείᾳ, καὶ ὑπομονῇ ἐν Ἰησοῦ, ἐγενόμην ἐν τῇ νήσῳ τῇ καλουμένῃ Πάτμῳ διὰ τὸν λόγον τοῦ Θεοῦ, καὶ τὰ ἑξῆς· καὶ ἔοιχε τὴν Ἀποκάλυψιν ἐν τῇ νήσῳ τεθεωρηκέναι. σε Ο δὲ προστιθεὶς μετὰ τὴν ἀποδεδομένην διήγησιν εἰς τὸ ποτήριον καὶ τὸ βάπτισμα τοιαῦτά φησιν Ωσπερ ἔστι τι βρῶμα τοῦ Σωτῆρος, περὶ οὗ λέγει Ἐμὸν βρῶμά ἐστιν, ἵνα ποιήσω τὸ θέλημα τοῦ πέμψαντός με, καὶ τελειώσω αὐτοῦ τὸ ἔργον,» οὔτ τως ἀνάλογόν ἐστι ποτήριον ἐκείνῳ τῷ βρώματι, δ τολμηρὸν μὲν διορίσαι ἀπὸ τοῦ βρώματος, καὶ παρα στῆσαι πραγματικῶς· ὅμως δὲ ὁ δυνάμενος ἐπιστη σάτω μήποτε τὸ μὲν πρακτικόν ἐστι τὸ βρῶμα, τὸ δὲ θεωρητικὸν τὸ πόμα· κατὰ γὰρ τὸν ἐσθίοντά ἐστιν ἐν τῷ ποιεῖν τὸ θέλημα τοῦ πέμψαντος αὐτὸν, καὶ τελειοῦν ἐκείνου τὸ ἔργον, τὸ καὶ πίνειν τὸ θέλημα ῾Ο δὲ 'Ρωμαίων βασιλεὺς, ὡς ἡ παράδο σις, πι Ἰάκωβον μὲν γὰρ Ηρώδης ἀπέκτεινεν, Ἰωάννην δὲ Τραϊανός κατεδίκασε μαρτυροῦντα τῷ λόγῳ τῆς ἀληθείας, Ηυετιυς. Τὸ καὶ πίνειν τὸ θέλημα, accedit Jesus, ut ab ipso haptizetur; quasi peccala nostra ab eo eluerentur, ut nos per ipsius lavacrum emundaremur; quin potius ob ipsum martyrium emundari nos apparet, quo susceptis peccatis no stris baptizabatur, ut iis nos ac item se exsolveret. Idcirco, «quod mortuus est, peccato nostro inor tuus est " › quandoquidem non suo, sed nostro peccato mortuus est. Quod si illud rationi consen tire videtur; calicem sane ebiberunt, et baptismate baptizati sunt alii Zebedæi, quoniam Herodes Ja cobum Joannis fratrem gladio interemit": Roma norum autem imperator, quemadmodum per hibet traditio, Joannem veritatis verbum testimonio suo comprobantem in Patmon insulam relegavit. Quæ autem ad martyrium suum pertinent, a quo damnatus fuerit prætermittens, Joannes ipse tradit in Apocalypsi, his verbis:: Ego Joannes frater vester, et particeps in tribulatione, et regno, et pa tientia in Jesu, fui in insula quæ appellatur Pat mos, propter verbum Dei,. et cætera; et in insula quidem divinitus ipsi nuntiata videtur Apocalypsis. expositionem aliqua adjicit, sic ait: Quemadmodum aliquis cibus Servatoris est, de quo ipse dicit Meus cibus est, ut faciam voluntatem ejus qui misit me, et perficiam opus ejus, › ita cibo huis. calix respondet, quem a cibo distinguere, et perite ac solerter explicare audax quidem est; nihilomi nus animadvertat cui facultas erit, annon cibus id quod actuosum et in agendo positum est, potus autem id quod pertinet ad contemplationem, desi gnet: nam qui dum voluntati ejus morem gerit a quo missus est, opus ipsius absolvit, edenti respon quem confitetur, quasi digno Christi confessione ad Patrem. Secundum hæc videtur et calicem bibisse, et baptismo baptizati filii Zebedæi, quoniam Herodes quidein interfecit Jacobum fratrem Joannis gladio. Im perator autem Romanorum, sicut docet traditio, condemnavit Joannein dantem testimonium verbi Dei in insulam Patmon, sicut ipse de suo martyrio docet, non dicens quis eum condemnavit, sed ubi fuit con demnatus. Dicit autem in Revelatione sua hoc modo: Joannes frater vester, et socius in tribulatione, et in regno et in patientia Jesu, fui in insula, quæ vocatur Patmos, propter verbum Dei, et propter testimo nium Jesu Christi. Et fui in spiritu in die Dominico: et audivi post me vocem magnam quasi tubam, › et cætera. Et ex hoc intelligitur quoniam revelationem hanc in insula constitutus vidit. esca ut faciam voluntatem ejus qui me misit, et perficiam opus ipsius: sic secundum æstimationem escæ * Rom. vi, 10. 4* Act. xii, 2. Apoc. 1, 9. etc. Postquam in ferventis olei labrum demer sus Joannes integer inde exsiliit et incolumis, ut auctor est Tertullianus, De præscript. hær., cap. 36, et ex Tertulliano Hieron., lib. Advers. Jovinian., c. 14, et lib. in Matth. xx, in insulam Patmon postea deportatus est, quemadmodum ipse de se affirmat Joannes testis locupletissimus. Id Domi tiano imperante factum docent Irenæus, Hær. v; Eusebius lib. Eccles. histor., cap. 18; Hierony mus, lib. De scriptor. eccles., in Joanne; Nicephorus, lib. m, cap. 9, et Pseudoprocorus in opere næniis et fabulis conficto, cap. et 9; et scriptores deni que ecclesiastici Græci et Latini fere omnes: ut audiendus minime_sit Dorotheus ille supposititius in Joannis Vita, et Theophylactus In Matth. xx, qui ad Trajani imperium id referunt: sic enim Theo phylactus quod de Joannis exsilio acci. Joan. IV, piendum est, non de ipsius obitu, ut existimavit Maldonatus in Joan., cap. 21; multo etiam minus Aretas Cæsariensis, qui Neronis ætate id contigisse docet: • Fx eo puto, inquit Baronius, deceptus, quod una simul Tertullianus martyrium Petri, Pauli atque Joannis in nuper citato loco recen seat.» Quod autem Claudio Casari id tribuit Epi phanius, Har. Li, cap. 12, cum nonagenario tamen majoren tunc Joannem fuisse dicat, mirum quan tum fugerit eum ratio; nam cum sexto et quinqua gesimo ab ortu Christi anno excesserit Claudius; triginta, ut minimum, ac quatuor annis Christo majorem fuisse Joannem, juxta ipsius rationem ne cesse est; proindeque septimum supra sexagest mum egisse annum, cum sanguinem suum Domi nus noster profudit: quod omnem superat fidem. etc. Manca hic esse videtur codd. nostrorum scriptura. accedit Jesus, ut ab ipso haptizetur; quasi peccala nostra ab eo eluerentur, ut nos per ipsius lavacrum emundaremur; quin potius ob ipsum martyrium emundari nos apparet, quo susceptis peccatis no stris baptizabatur, ut iis nos ac item se exsolveret. Idcirco, «quod mortuus est, peccato nostro inor tuus est " › quandoquidem non suo, sed nostro peccato mortuus est. Quod si illud rationi consen tire videtur; calicem sane ebiberunt, et baptismate baptizati sunt alii Zebedæi, quoniam Herodes Ja cobum Joannis fratrem gladio interemit": Roma norum autem imperator, quemadmodum per hibet traditio, Joannem veritatis verbum testimonio suo comprobantem in Patmon insulam relegavit. Quæ autem ad martyrium suum pertinent, a quo damnatus fuerit prætermittens, Joannes ipse tradit in Apocalypsi, his verbis:: Ego Joannes frater vester, et particeps in tribulatione, et regno, et pa tientia in Jesu, fui in insula quæ appellatur Pat mos, propter verbum Dei,. et cætera; et in insula quidem divinitus ipsi nuntiata videtur Apocalypsis. expositionem aliqua adjicit, sic ait: Quemadmodum aliquis cibus Servatoris est, de quo ipse dicit Meus cibus est, ut faciam voluntatem ejus qui misit me, et perficiam opus ejus, › ita cibo huis. calix respondet, quem a cibo distinguere, et perite ac solerter explicare audax quidem est; nihilomi nus animadvertat cui facultas erit, annon cibus id quod actuosum et in agendo positum est, potus autem id quod pertinet ad contemplationem, desi gnet: nam qui dum voluntati ejus morem gerit a quo missus est, opus ipsius absolvit, edenti respon quem confitetur, quasi digno Christi confessione ad Patrem. Secundum hæc videtur et calicem bibisse, et baptismo baptizati filii Zebedæi, quoniam Herodes quidein interfecit Jacobum fratrem Joannis gladio. Im perator autem Romanorum, sicut docet traditio, condemnavit Joannein dantem testimonium verbi Dei in insulam Patmon, sicut ipse de suo martyrio docet, non dicens quis eum condemnavit, sed ubi fuit con demnatus. Dicit autem in Revelatione sua hoc modo: Joannes frater vester, et socius in tribulatione, et in regno et in patientia Jesu, fui in insula, quæ vocatur Patmos, propter verbum Dei, et propter testimo nium Jesu Christi. Et fui in spiritu in die Dominico: et audivi post me vocem magnam quasi tubam, › et cætera. Et ex hoc intelligitur quoniam revelationem hanc in insula constitutus vidit. esca ut faciam voluntatem ejus qui me misit, et perficiam opus ipsius: sic secundum æstimationem escæ * Rom. vi, 10. 4* Act. xii, 2. Apoc. 1, 9. etc. Postquam in ferventis olei labrum demer sus Joannes integer inde exsiliit et incolumis, ut auctor est Tertullianus, De præscript. hær., cap. 36, et ex Tertulliano Hieron., lib. Advers. Jovinian., c. 14, et lib. in Matth. xx, in insulam Patmon postea deportatus est, quemadmodum ipse de se affirmat Joannes testis locupletissimus. Id Domi tiano imperante factum docent Irenæus, Hær. v; Eusebius lib. Eccles. histor., cap. 18; Hierony mus, lib. De scriptor. eccles., in Joanne; Nicephorus, lib. m, cap. 9, et Pseudoprocorus in opere næniis et fabulis conficto, cap. et 9; et scriptores deni que ecclesiastici Græci et Latini fere omnes: ut audiendus minime_sit Dorotheus ille supposititius in Joannis Vita, et Theophylactus In Matth. xx, qui ad Trajani imperium id referunt: sic enim Theo phylactus quod de Joannis exsilio acci. Joan. IV, piendum est, non de ipsius obitu, ut existimavit Maldonatus in Joan., cap. 21; multo etiam minus Aretas Cæsariensis, qui Neronis ætate id contigisse docet: • Fx eo puto, inquit Baronius, deceptus, quod una simul Tertullianus martyrium Petri, Pauli atque Joannis in nuper citato loco recen seat.» Quod autem Claudio Casari id tribuit Epi phanius, Har. Li, cap. 12, cum nonagenario tamen majoren tunc Joannem fuisse dicat, mirum quan tum fugerit eum ratio; nam cum sexto et quinqua gesimo ab ortu Christi anno excesserit Claudius; triginta, ut minimum, ac quatuor annis Christo majorem fuisse Joannem, juxta ipsius rationem ne cesse est; proindeque septimum supra sexagest mum egisse annum, cum sanguinem suum Domi nus noster profudit: quod omnem superat fidem. etc. Manca hic esse videtur codd. nostrorum scriptura. 7. At qui ad traditam super calice et baptismate 7. Adhuc autem addimus juxta ea quæ diximus, sicut est aliqua esca Christi, de qua dicit: ‹ Mea est 7. At qui ad traditam super calice et baptismate 7. Adhuc autem addimus juxta ea quæ diximus, sicut est aliqua esca Christi, de qua dicit: ‹ Mea est
PG 13:1386καὶ ἔστι γε ἰδεῖν ἐν πολλαῖς νομιζομέναις ἐκκλησίαις, καὶ μάλιστα ταῖς τῶν μειζόνων πόλεων, τοὺς ἡγουμένους τοῦ λαοῦ τοῦ θεοῦ μηδεμίαν ἰσολογίαν [ἔχοντας ἢ πρὸς αὑτοὺς ἔχειν] ἐπιτρέποντας, ἔσθ’ ὅτε καὶ τοῖς καλλίστοις τῶν Ἰησοῦ μαθητῶν εἶναι πρὸς αὐτούς. καὶ ὁ μὲν ἀπόστολος τοῖς κυρίοις περὶ τῶν οἰκετῶν ἐντολὴν δίδωσι λέγων· «οἱ κύριοι, τὸ δίκαιον καὶ τὴν ἰσότητα τοῖς δούλοις παρέχεσθε εἰδότες ὅτι καὶ ὑμεῖς ἔχετε κύριον ἐν οὐρανῷ»· διδάσκει δὲ καὶ ἀνιέναι τὴν ἀπειλὴν τοὺς δεσπότας κατὰ τῶν οἰκετῶν. ἔστι δέ τινας ἰδεῖν [ἐπισκόπους] ὠμῶς ἀπειλοῦντας, ὁτὲ μὲν προφάσει ἁμαρτίας, ὁτὲ δὲ τῷ καταφρονεῖν τῶν πτωχῶν, παρὰ τὸν ἀποστολικὸν λόγον ἐν ᾧ λέλεκται· «δεξιὰς ἔδωκαν ἐμοὶ καὶ Βαρνάβᾳ κοινωνίας, ἵνα ἡμεῖς εἰς τὰ ἔθνη, αὐτοὶ δὲ εἰς τὴν περιτομήν· μόνον τῶν πτωχῶν ἵνα μνημονεύωμεν», καὶ πάλιν τὴν πρὸς τοὺς ὑποχειρίους ἰσότητα μήτε ἐννοοῦντας μήτε φανταζομένους ὅτι καθήκει ἀτυφίαν καὶ ἰσότητα μάλιστα Χριστιανοῖς ἐμπολιτεύεσθαι, καὶ ἐξαιρέτως ἐν τοῖς ὑπεροχήν τινα ὀνόματος ἐκκλησιαστικοῦ φοροῦσι· γέγραπται γάρ·
ὁ δὲ Λουκᾶς βασιλεῖς καὶ ἐξουσιάζοντας ἐθνῶν παραλαμβάνει εἰς τὸν λόγον, ἀποτρέπων τὸν βουλόμενον εἶναι ἐν τοῖς ἀδελφοῖς μείζονα μιμεῖσθαι τὴν βασιλικὴν ἐξουσίαν ἢ τὴν τῶν ἐξουσιαζόντων τῆς κολακείας ἐπιθυμίαν, διδάσκων [δ’] ἡμᾶς ἵν’ ὁ μὲν ἀληθῶς ἐν ἡμῖν «μείζων» γένηται «ὡς ὁ νεώτερος» [τουτέστιν ὡς παιδίον] ἁπλότητος καὶ ἰσότητος χάριν, ὁ δὲ «ἡγούμενος [οὕτω δὲ οἶμαι ὀνομάζειν τὸν καλούμενον ἐν ταῖς ἐκκλησίαις ἐπίσκοπον] ὡς ὁ» τοῖς ὑπηρετουμένοις διακονούμενος. Καὶ ταῦτα μὲν ὁ τοῦ θεοῦ διδάσκει ἡμᾶς λόγος. ἡμεῖς δὲ ἤτοι μὴ νοοῦντες τὸ βούλημα τῆς διδασκαλίας ἐν τούτοις Ἰησοῦ ἢ καταφρονοῦντες τῶν τηλικούτων ὑποθηκῶν τοῦ σωτῆρος, τοιοῦτοί ἐσμεν ὡς ἐνίοτε καὶ τὸν τῶν κακῶς ἀρχόντων ἐν τοῖς ἔθνεσιν ὑπερβάλλειν τῦφον καὶ μονονουχὶ ζητεῖν ὡς οἱ βασιλεῖς δορυφόρους, καὶ φοβεροὺς ἑαυτοὺς καὶ δυσπροσίτους μάλιστα τοῖς πένησι κατασκευάζοντες, τοιοῦτοί ἐσμεν πρὸς αὐτούς, ἐντυγχάνοντας ἡμῖν καὶ περί τινων ἀξιοῦντας, ὡς οὐδὲ οἱ τύραννοι καὶ ὠμότεροι τῶν ἀρχόντων πρὸς τοὺς ἱκέτας. πτισθῆναι ὑπ' αὐτοῦ, οἱονεὶ ἀπολουόμενος τὰ ἡμέτερα ἁμαρτήματα, ἵν᾿ ἡμεῖς καὶ τῷ λουτρῷ αὐτοῦ καθα ρισθῶμεν· μᾶλλον δὲ ἐμφαίνεται τὸ καθαρίζεσθαι ἡμᾶς ἐπὶ τῷ μαρτυρίῳ αὐτῷ, καθὸ ἐβαπτίζετο άνα λαβὼν ἡμῶν τὰς ἁμαρτίας, ἵνα αὐτὰς λύσῃ καὶ ἀφ' ἡμῶν, καὶ ἀφ' ἑαυτοῦ· διόπερ «ὁ ἀπέθανε, τῇ ἁμαρ τίᾳ ἡμῶν, ἡ ἐπεὶ αὐτὸς ἀπέθανε τῇ ἁμαρτία οὐ τῇ ἑαυτοῦ, ἀλλὰ τῇ ἡμετέρῃ· εἴ γε ἔχειν λόγον τὸ τοιοῦ τον δόξαι τισί, πεπώκασι δὲ ποτήριον καὶ τὸ βάπτισμα ἐβαπτίσθησαν οἱ τοῦ Ζεβεδαίου υἱοὶ, ἐπείπερ Ηρώδης μὲν ἀπέκτεινεν Ἰάκωβον τὸν Ἰωάννου μαχαίρᾳ· ὁ δὲ Ῥωμαίων βασιλεὺς, ὡς ἡ παράδοσις διδά σκει, κατεδίκασε τὸν Ἰωάννην μαρτυροῦντα διὰ τὸν τῆς ἀληθείας λόγον εἰς Πάτμον τὴν νῆσον. Διδάσκει δὲ τὰ περὶ τοῦ μαρτυρίου ἑαυτοῦ Ἰωάννης, μὴ λέγων, τίς αὐτὸν κατεδίκασε, φάσκων ἐν τῇ Ἀποκαλύψει ταῦτα· ὁ Ἐγὼ Ἰωάννης ὁ ἀδελφὸς ὑμῶν, καὶ συγκοι νωνὸς ἐν τῇ θλίψει, καὶ βασιλείᾳ, καὶ ὑπομονῇ ἐν Ἰησοῦ, ἐγενόμην ἐν τῇ νήσῳ τῇ καλουμένῃ Πάτμῳ διὰ τὸν λόγον τοῦ Θεοῦ, καὶ τὰ ἑξῆς· καὶ ἔοιχε τὴν Ἀποκάλυψιν ἐν τῇ νήσῳ τεθεωρηκέναι. σε Ο δὲ προστιθεὶς μετὰ τὴν ἀποδεδομένην διήγησιν εἰς τὸ ποτήριον καὶ τὸ βάπτισμα τοιαῦτά φησιν Ωσπερ ἔστι τι βρῶμα τοῦ Σωτῆρος, περὶ οὗ λέγει Ἐμὸν βρῶμά ἐστιν, ἵνα ποιήσω τὸ θέλημα τοῦ πέμψαντός με, καὶ τελειώσω αὐτοῦ τὸ ἔργον,» οὔτ τως ἀνάλογόν ἐστι ποτήριον ἐκείνῳ τῷ βρώματι, δ τολμηρὸν μὲν διορίσαι ἀπὸ τοῦ βρώματος, καὶ παρα στῆσαι πραγματικῶς· ὅμως δὲ ὁ δυνάμενος ἐπιστη σάτω μήποτε τὸ μὲν πρακτικόν ἐστι τὸ βρῶμα, τὸ δὲ θεωρητικὸν τὸ πόμα· κατὰ γὰρ τὸν ἐσθίοντά ἐστιν ἐν τῷ ποιεῖν τὸ θέλημα τοῦ πέμψαντος αὐτὸν, καὶ τελειοῦν ἐκείνου τὸ ἔργον, τὸ καὶ πίνειν τὸ θέλημα ῾Ο δὲ 'Ρωμαίων βασιλεὺς, ὡς ἡ παράδο σις, πι Ἰάκωβον μὲν γὰρ Ηρώδης ἀπέκτεινεν, Ἰωάννην δὲ Τραϊανός κατεδίκασε μαρτυροῦντα τῷ λόγῳ τῆς ἀληθείας, Ηυετιυς. Τὸ καὶ πίνειν τὸ θέλημα, πτισθῆναι ὑπ' αὐτοῦ, οἱονεὶ ἀπολουόμενος τὰ ἡμέτερα ἁμαρτήματα, ἵν᾿ ἡμεῖς καὶ τῷ λουτρῷ αὐτοῦ καθα ρισθῶμεν· μᾶλλον δὲ ἐμφαίνεται τὸ καθαρίζεσθαι ἡμᾶς ἐπὶ τῷ μαρτυρίῳ αὐτῷ, καθὸ ἐβαπτίζετο άνα λαβὼν ἡμῶν τὰς ἁμαρτίας, ἵνα αὐτὰς λύσῃ καὶ ἀφ' ἡμῶν, καὶ ἀφ' ἑαυτοῦ· διόπερ «ὁ ἀπέθανε, τῇ ἁμαρ τίᾳ ἡμῶν, ἡ ἐπεὶ αὐτὸς ἀπέθανε τῇ ἁμαρτία οὐ τῇ ἑαυτοῦ, ἀλλὰ τῇ ἡμετέρῃ· εἴ γε ἔχειν λόγον τὸ τοιοῦ τον δόξαι τισί, πεπώκασι δὲ ποτήριον καὶ τὸ βάπτισμα ἐβαπτίσθησαν οἱ τοῦ Ζεβεδαίου υἱοὶ, ἐπείπερ Ηρώδης μὲν ἀπέκτεινεν Ἰάκωβον τὸν Ἰωάννου μαχαίρᾳ· ὁ δὲ Ῥωμαίων βασιλεὺς, ὡς ἡ παράδοσις διδά σκει, κατεδίκασε τὸν Ἰωάννην μαρτυροῦντα διὰ τὸν τῆς ἀληθείας λόγον εἰς Πάτμον τὴν νῆσον. Διδάσκει δὲ τὰ περὶ τοῦ μαρτυρίου ἑαυτοῦ Ἰωάννης, μὴ λέγων, τίς αὐτὸν κατεδίκασε, φάσκων ἐν τῇ Ἀποκαλύψει ταῦτα· ὁ Ἐγὼ Ἰωάννης ὁ ἀδελφὸς ὑμῶν, καὶ συγκοι νωνὸς ἐν τῇ θλίψει, καὶ βασιλείᾳ, καὶ ὑπομονῇ ἐν Ἰησοῦ, ἐγενόμην ἐν τῇ νήσῳ τῇ καλουμένῃ Πάτμῳ διὰ τὸν λόγον τοῦ Θεοῦ, καὶ τὰ ἑξῆς· καὶ ἔοιχε τὴν Ἀποκάλυψιν ἐν τῇ νήσῳ τεθεωρηκέναι. σε Ο δὲ προστιθεὶς μετὰ τὴν ἀποδεδομένην διήγησιν εἰς τὸ ποτήριον καὶ τὸ βάπτισμα τοιαῦτά φησιν Ωσπερ ἔστι τι βρῶμα τοῦ Σωτῆρος, περὶ οὗ λέγει Ἐμὸν βρῶμά ἐστιν, ἵνα ποιήσω τὸ θέλημα τοῦ πέμψαντός με, καὶ τελειώσω αὐτοῦ τὸ ἔργον,» οὔτ τως ἀνάλογόν ἐστι ποτήριον ἐκείνῳ τῷ βρώματι, δ τολμηρὸν μὲν διορίσαι ἀπὸ τοῦ βρώματος, καὶ παρα στῆσαι πραγματικῶς· ὅμως δὲ ὁ δυνάμενος ἐπιστη σάτω μήποτε τὸ μὲν πρακτικόν ἐστι τὸ βρῶμα, τὸ δὲ θεωρητικὸν τὸ πόμα· κατὰ γὰρ τὸν ἐσθίοντά ἐστιν ἐν τῷ ποιεῖν τὸ θέλημα τοῦ πέμψαντος αὐτὸν, καὶ τελειοῦν ἐκείνου τὸ ἔργον, τὸ καὶ πίνειν τὸ θέλημα ῾Ο δὲ 'Ρωμαίων βασιλεὺς, ὡς ἡ παράδο σις, πι Ἰάκωβον μὲν γὰρ Ηρώδης ἀπέκτεινεν, Ἰωάννην δὲ Τραϊανός κατεδίκασε μαρτυροῦντα τῷ λόγῳ τῆς ἀληθείας, Ηυετιυς. Τὸ καὶ πίνειν τὸ θέλημα, accedit Jesus, ut ab ipso haptizetur; quasi peccala nostra ab eo eluerentur, ut nos per ipsius lavacrum emundaremur; quin potius ob ipsum martyrium emundari nos apparet, quo susceptis peccatis no stris baptizabatur, ut iis nos ac item se exsolveret. Idcirco, «quod mortuus est, peccato nostro inor tuus est " › quandoquidem non suo, sed nostro peccato mortuus est. Quod si illud rationi consen tire videtur; calicem sane ebiberunt, et baptismate baptizati sunt alii Zebedæi, quoniam Herodes Ja cobum Joannis fratrem gladio interemit": Roma norum autem imperator, quemadmodum per hibet traditio, Joannem veritatis verbum testimonio suo comprobantem in Patmon insulam relegavit. Quæ autem ad martyrium suum pertinent, a quo damnatus fuerit prætermittens, Joannes ipse tradit in Apocalypsi, his verbis:: Ego Joannes frater vester, et particeps in tribulatione, et regno, et pa tientia in Jesu, fui in insula quæ appellatur Pat mos, propter verbum Dei,. et cætera; et in insula quidem divinitus ipsi nuntiata videtur Apocalypsis. expositionem aliqua adjicit, sic ait: Quemadmodum aliquis cibus Servatoris est, de quo ipse dicit Meus cibus est, ut faciam voluntatem ejus qui misit me, et perficiam opus ejus, › ita cibo huis. calix respondet, quem a cibo distinguere, et perite ac solerter explicare audax quidem est; nihilomi nus animadvertat cui facultas erit, annon cibus id quod actuosum et in agendo positum est, potus autem id quod pertinet ad contemplationem, desi gnet: nam qui dum voluntati ejus morem gerit a quo missus est, opus ipsius absolvit, edenti respon quem confitetur, quasi digno Christi confessione ad Patrem. Secundum hæc videtur et calicem bibisse, et baptismo baptizati filii Zebedæi, quoniam Herodes quidein interfecit Jacobum fratrem Joannis gladio. Im perator autem Romanorum, sicut docet traditio, condemnavit Joannein dantem testimonium verbi Dei in insulam Patmon, sicut ipse de suo martyrio docet, non dicens quis eum condemnavit, sed ubi fuit con demnatus. Dicit autem in Revelatione sua hoc modo: Joannes frater vester, et socius in tribulatione, et in regno et in patientia Jesu, fui in insula, quæ vocatur Patmos, propter verbum Dei, et propter testimo nium Jesu Christi. Et fui in spiritu in die Dominico: et audivi post me vocem magnam quasi tubam, › et cætera. Et ex hoc intelligitur quoniam revelationem hanc in insula constitutus vidit. esca ut faciam voluntatem ejus qui me misit, et perficiam opus ipsius: sic secundum æstimationem escæ * Rom. vi, 10. 4* Act. xii, 2. Apoc. 1, 9. etc. Postquam in ferventis olei labrum demer sus Joannes integer inde exsiliit et incolumis, ut auctor est Tertullianus, De præscript. hær., cap. 36, et ex Tertulliano Hieron., lib. Advers. Jovinian., c. 14, et lib. in Matth. xx, in insulam Patmon postea deportatus est, quemadmodum ipse de se affirmat Joannes testis locupletissimus. Id Domi tiano imperante factum docent Irenæus, Hær. v; Eusebius lib. Eccles. histor., cap. 18; Hierony mus, lib. De scriptor. eccles., in Joanne; Nicephorus, lib. m, cap. 9, et Pseudoprocorus in opere næniis et fabulis conficto, cap. et 9; et scriptores deni que ecclesiastici Græci et Latini fere omnes: ut audiendus minime_sit Dorotheus ille supposititius in Joannis Vita, et Theophylactus In Matth. xx, qui ad Trajani imperium id referunt: sic enim Theo phylactus quod de Joannis exsilio acci. Joan. IV, piendum est, non de ipsius obitu, ut existimavit Maldonatus in Joan., cap. 21; multo etiam minus Aretas Cæsariensis, qui Neronis ætate id contigisse docet: • Fx eo puto, inquit Baronius, deceptus, quod una simul Tertullianus martyrium Petri, Pauli atque Joannis in nuper citato loco recen seat.» Quod autem Claudio Casari id tribuit Epi phanius, Har. Li, cap. 12, cum nonagenario tamen majoren tunc Joannem fuisse dicat, mirum quan tum fugerit eum ratio; nam cum sexto et quinqua gesimo ab ortu Christi anno excesserit Claudius; triginta, ut minimum, ac quatuor annis Christo majorem fuisse Joannem, juxta ipsius rationem ne cesse est; proindeque septimum supra sexagest mum egisse annum, cum sanguinem suum Domi nus noster profudit: quod omnem superat fidem. etc. Manca hic esse videtur codd. nostrorum scriptura. accedit Jesus, ut ab ipso haptizetur; quasi peccala nostra ab eo eluerentur, ut nos per ipsius lavacrum emundaremur; quin potius ob ipsum martyrium emundari nos apparet, quo susceptis peccatis no stris baptizabatur, ut iis nos ac item se exsolveret. Idcirco, «quod mortuus est, peccato nostro inor tuus est " › quandoquidem non suo, sed nostro peccato mortuus est. Quod si illud rationi consen tire videtur; calicem sane ebiberunt, et baptismate baptizati sunt alii Zebedæi, quoniam Herodes Ja cobum Joannis fratrem gladio interemit": Roma norum autem imperator, quemadmodum per hibet traditio, Joannem veritatis verbum testimonio suo comprobantem in Patmon insulam relegavit. Quæ autem ad martyrium suum pertinent, a quo damnatus fuerit prætermittens, Joannes ipse tradit in Apocalypsi, his verbis:: Ego Joannes frater vester, et particeps in tribulatione, et regno, et pa tientia in Jesu, fui in insula quæ appellatur Pat mos, propter verbum Dei,. et cætera; et in insula quidem divinitus ipsi nuntiata videtur Apocalypsis. expositionem aliqua adjicit, sic ait: Quemadmodum aliquis cibus Servatoris est, de quo ipse dicit Meus cibus est, ut faciam voluntatem ejus qui misit me, et perficiam opus ejus, › ita cibo huis. calix respondet, quem a cibo distinguere, et perite ac solerter explicare audax quidem est; nihilomi nus animadvertat cui facultas erit, annon cibus id quod actuosum et in agendo positum est, potus autem id quod pertinet ad contemplationem, desi gnet: nam qui dum voluntati ejus morem gerit a quo missus est, opus ipsius absolvit, edenti respon quem confitetur, quasi digno Christi confessione ad Patrem. Secundum hæc videtur et calicem bibisse, et baptismo baptizati filii Zebedæi, quoniam Herodes quidein interfecit Jacobum fratrem Joannis gladio. Im perator autem Romanorum, sicut docet traditio, condemnavit Joannein dantem testimonium verbi Dei in insulam Patmon, sicut ipse de suo martyrio docet, non dicens quis eum condemnavit, sed ubi fuit con demnatus. Dicit autem in Revelatione sua hoc modo: Joannes frater vester, et socius in tribulatione, et in regno et in patientia Jesu, fui in insula, quæ vocatur Patmos, propter verbum Dei, et propter testimo nium Jesu Christi. Et fui in spiritu in die Dominico: et audivi post me vocem magnam quasi tubam, › et cætera. Et ex hoc intelligitur quoniam revelationem hanc in insula constitutus vidit. esca ut faciam voluntatem ejus qui me misit, et perficiam opus ipsius: sic secundum æstimationem escæ * Rom. vi, 10. 4* Act. xii, 2. Apoc. 1, 9. etc. Postquam in ferventis olei labrum demer sus Joannes integer inde exsiliit et incolumis, ut auctor est Tertullianus, De præscript. hær., cap. 36, et ex Tertulliano Hieron., lib. Advers. Jovinian., c. 14, et lib. in Matth. xx, in insulam Patmon postea deportatus est, quemadmodum ipse de se affirmat Joannes testis locupletissimus. Id Domi tiano imperante factum docent Irenæus, Hær. v; Eusebius lib. Eccles. histor., cap. 18; Hierony mus, lib. De scriptor. eccles., in Joanne; Nicephorus, lib. m, cap. 9, et Pseudoprocorus in opere næniis et fabulis conficto, cap. et 9; et scriptores deni que ecclesiastici Græci et Latini fere omnes: ut audiendus minime_sit Dorotheus ille supposititius in Joannis Vita, et Theophylactus In Matth. xx, qui ad Trajani imperium id referunt: sic enim Theo phylactus quod de Joannis exsilio acci. Joan. IV, piendum est, non de ipsius obitu, ut existimavit Maldonatus in Joan., cap. 21; multo etiam minus Aretas Cæsariensis, qui Neronis ætate id contigisse docet: • Fx eo puto, inquit Baronius, deceptus, quod una simul Tertullianus martyrium Petri, Pauli atque Joannis in nuper citato loco recen seat.» Quod autem Claudio Casari id tribuit Epi phanius, Har. Li, cap. 12, cum nonagenario tamen majoren tunc Joannem fuisse dicat, mirum quan tum fugerit eum ratio; nam cum sexto et quinqua gesimo ab ortu Christi anno excesserit Claudius; triginta, ut minimum, ac quatuor annis Christo majorem fuisse Joannem, juxta ipsius rationem ne cesse est; proindeque septimum supra sexagest mum egisse annum, cum sanguinem suum Domi nus noster profudit: quod omnem superat fidem. etc. Manca hic esse videtur codd. nostrorum scriptura. 7. At qui ad traditam super calice et baptismate 7. Adhuc autem addimus juxta ea quæ diximus, sicut est aliqua esca Christi, de qua dicit: ‹ Mea est 7. At qui ad traditam super calice et baptismate 7. Adhuc autem addimus juxta ea quæ diximus, sicut est aliqua esca Christi, de qua dicit: ‹ Mea est
PG 13:1388«ὅσῳ μέγας εἶ, τοσούτῳ ταπείνου σεαυτόν, καὶ ἔναντι κυρίου εὑρήσεις χάριν». ἐχρῆν δ’ ἡμᾶς εἰδέναι καὶ τὸ ἐν Παροιμίαις οὕτως εἰρημένον· «πρὸ συντριβῆς ὑψοῦται καρδία ἀνδρός, καὶ πρὸ δόξης ταπεινοῦται», ἐκκλίνειν δὲ καὶ τὸ περιπεσεῖν τῷ [μέγα] φρονῆσαι ἢ εἰπεῖν λόγον, ὃν εἶπεν ὁ «θέλων ἑαυτὸν δικαιῶσαι» πρὸς τὸν Ἰησοῦν διδάξαντα τὸ «ἀγαπήσεις τὸν πλησίον σου ὡς ἑαυτόν», ὃς οὐκ ᾐδέσθη τῷ σωτῆρι εἰπεῖν· «καὶ τίς ἐστί μου πλησίον;» ἔδει δὲ καὶ ἀπὸ Παύλου ἀνεγνωκέναι τὸ «δυνάμενοι ἐν βάρει εἶναι ὡς Χριστοῦ ἀπόστολοι, ἐγενήθημεν ἤπιοι ἐν μέσῳ ὑμῶν, ὡς ἐὰν τροφὸς θάλπῃ τὰ ἑαυτῆς τέκνα». ἐχρῆν μιμήσασθαι καὶ τὸ «ἢ ἁμαρτίαν ἐποίησα ἐμαυτὸν ταπεινῶν ἵνα ὑμεῖς ὑψωθῆτε»; Οἱ «ἄρχοντες» οὖν «τῶν» μὲν «ἐθνῶν» κατακυριευέτωσαν «αὐτῶν,» τῆς δὲ ἐκκλησίας δουλευέτωσαν αὐτῇ. ἀλλὰ καὶ «οἱ μεγάλοι» μὲν «τῶν ἐθνῶν» κατεξουσιαζέτωσαν «αὐτῶν,» τῶν δὲ πιστῶν ἀκουέτωσαν τοῦ «μάθετε ἀπ’ ἐμοῦ, ὅτι πραύ̈ς εἰμι καὶ ταπεινὸς τῇ καρδίᾳ, καὶ εὑρήσετε ἀνάπαυσιν ταῖς ψυχαῖς ὑμῶν».
τοῦ πέμψαντος αὐτὸν, καὶ τελειῶσαι αὐτοῦ τὴν γνῶσιν. Εἰ δὲ δύναται, ἢ μὴ εἰς ταύτην τὴν διαφορὰν ἀναφέρει σθαι τό «Η σάρξ μου ἀληθῶς ἐστι βρῶσις, καὶ τὸ αἷμά μου ἀληθῶς ἐστι πόσις,» καὶ σὺ κρινείς· λέγοι γὰρ ἂν τις, ὅτι ἀληθῶς μὲν βρῶσις ἡ πρᾶξις, ἀληθῶς δὲ πόσις ἡ θεωρία, καὶ ὁ τοῦτο φάσκων ἐρεῖ, ὅτι διὰ τοῦτο πρώτ τον δίδωσι τὸν ἄρτον εὐλογήσας καὶ κλάσας τοῖς μαθη ταῖς, ἐπεὶ πρώτη ἐστὶν ἡ πρᾶξις· καὶ μετὰ τοῦτο, λα δὼν ποτήριον, εὐχαριστήσας ἔδωκεν αὐτοῖς λέγων «Πίετε ἐξ αὐτοῦ πάντες· ἡ ἐπεὶ δὲ τὰ τῶν πράξεων ρυθ μίσαντα, καὶ τὸ πραγμάτων καὶ ἐπὶ θεωρίαν αὐτῶν καὶ γὰρ κατὰ τὸν προφήτην λέγεται τό Σπείρατο ἑαυτοῖς εἰς δικαιοσύνην, τρυγήσατε εἰς καρπὸν ζωῆς, κ ἵνα πρῶτον πράξωμεν τὸ δέον· καὶ μετὰ τοῦτέ φησι «Φωτίσατε ἑαυτοῖς φῶς γνώσεως· ὁδῷ γάρ τις μετά τὸ τὰ ἤθη καθᾶραι ὁδεύοι ἂν ἐπὶ τὴν γνῶσιν, καὶ φωτίζοιτο ἐν αὐτῇ. Καὶ ταῦτα δὲ παρεκβατικῶς λέ λεκται διὰ τὴν περὶ τοῦ ποτηρίου βαθυτέραν ἐξέτα σιν. Καὶ ἐν εἰκοστῷ δευτέρῳ ψαλμῷ λέλεκται πρώ τον μὲν τό·. Ητοίμασας ἐνώπιόν μου τράπεζαν, ἐξ ἐναντίας τῶν θλιβόντων με· › ἑξῆς δὲ καὶ τό· «Που τήριόν σου μεθύσκον με ὡσεὶ κράτιστον. • Μὴ ὑπο λαμβανέτω δ᾽ ἡμᾶς ὁ ἐντυγχάνων τῇδε τῇ γραφῇ κρατ τεῖν, ὅτι ἐχρῆν πως διηγήσασθαι τὰ περὶ τῶν ἀναγε γραμμένων καθίσεων τοῦ Θεοῦ ἢ τοῦ Χριστοῦ· ἀπο λογούμεθα γὰρ, ὅτι δυσωπῆσαι μόνον ἀπὸ τῶν ῥητῶν προέκειτο τὰ περὶ καθίσεως, καὶ ἀποστῆσαι τὸν ἐν τυγχάνοντα ἀπὸ τῆς ταπεινοτέρας ἐκδοχῆς· ἄλλῳ γὰρ καιρῷ ἐχρῆν προηγουμένην τινὰ σκέψιν ποιήσασθαι περὶ καθίσεως καὶ στάσεως, καὶ περιπάτου Θεοῦ ἡ τοῦ Χριστοῦ, ὅπερ οὐκ ἀπαιτεῖ ἡ παροῦσα διήγησις μεγίστη γὰρ ἂν καὶ ἄκαιρος ἐγένετο ἡ παρέκβασις. Πλὴν τούτων λεχθέντων ὑπὸ τοῦ Σωτῆρος πρὸς τὴν ἀξίωσιν τῆς μητρὸς Ἰωάννου καὶ Ἰακώβου, ἢ αὐτῶν τῶν υἱῶν Ζεβεδαίου, ο 'Ακούσαντες, φησίν, οἱ δέκα ἠγανάκτησαν περὶ τῶν δύο ἀδελφῶν,» ὡς ἀξιωσάντων οι τοῦ πέμψαντος αὐτὸν, καὶ τελειῶσαι αὐτοῦ τὴν γνῶσιν. Εἰ δὲ δύναται, ἢ μὴ εἰς ταύτην τὴν διαφορὰν ἀναφέρει σθαι τό «Η σάρξ μου ἀληθῶς ἐστι βρῶσις, καὶ τὸ αἷμά μου ἀληθῶς ἐστι πόσις,» καὶ σὺ κρινείς· λέγοι γὰρ ἂν τις, ὅτι ἀληθῶς μὲν βρῶσις ἡ πρᾶξις, ἀληθῶς δὲ πόσις ἡ θεωρία, καὶ ὁ τοῦτο φάσκων ἐρεῖ, ὅτι διὰ τοῦτο πρώτ τον δίδωσι τὸν ἄρτον εὐλογήσας καὶ κλάσας τοῖς μαθη ταῖς, ἐπεὶ πρώτη ἐστὶν ἡ πρᾶξις· καὶ μετὰ τοῦτο, λα δὼν ποτήριον, εὐχαριστήσας ἔδωκεν αὐτοῖς λέγων «Πίετε ἐξ αὐτοῦ πάντες· ἡ ἐπεὶ δὲ τὰ τῶν πράξεων ρυθ μίσαντα, καὶ τὸ πραγμάτων καὶ ἐπὶ θεωρίαν αὐτῶν καὶ γὰρ κατὰ τὸν προφήτην λέγεται τό Σπείρατο ἑαυτοῖς εἰς δικαιοσύνην, τρυγήσατε εἰς καρπὸν ζωῆς, κ ἵνα πρῶτον πράξωμεν τὸ δέον· καὶ μετὰ τοῦτέ φησι «Φωτίσατε ἑαυτοῖς φῶς γνώσεως· ὁδῷ γάρ τις μετά τὸ τὰ ἤθη καθᾶραι ὁδεύοι ἂν ἐπὶ τὴν γνῶσιν, καὶ φωτίζοιτο ἐν αὐτῇ. Καὶ ταῦτα δὲ παρεκβατικῶς λέ λεκται διὰ τὴν περὶ τοῦ ποτηρίου βαθυτέραν ἐξέτα σιν. Καὶ ἐν εἰκοστῷ δευτέρῳ ψαλμῷ λέλεκται πρώ τον μὲν τό·. Ητοίμασας ἐνώπιόν μου τράπεζαν, ἐξ ἐναντίας τῶν θλιβόντων με· › ἑξῆς δὲ καὶ τό· «Που τήριόν σου μεθύσκον με ὡσεὶ κράτιστον. • Μὴ ὑπο λαμβανέτω δ᾽ ἡμᾶς ὁ ἐντυγχάνων τῇδε τῇ γραφῇ κρατ τεῖν, ὅτι ἐχρῆν πως διηγήσασθαι τὰ περὶ τῶν ἀναγε γραμμένων καθίσεων τοῦ Θεοῦ ἢ τοῦ Χριστοῦ· ἀπο λογούμεθα γὰρ, ὅτι δυσωπῆσαι μόνον ἀπὸ τῶν ῥητῶν προέκειτο τὰ περὶ καθίσεως, καὶ ἀποστῆσαι τὸν ἐν τυγχάνοντα ἀπὸ τῆς ταπεινοτέρας ἐκδοχῆς· ἄλλῳ γὰρ καιρῷ ἐχρῆν προηγουμένην τινὰ σκέψιν ποιήσασθαι περὶ καθίσεως καὶ στάσεως, καὶ περιπάτου Θεοῦ ἡ τοῦ Χριστοῦ, ὅπερ οὐκ ἀπαιτεῖ ἡ παροῦσα διήγησις μεγίστη γὰρ ἂν καὶ ἄκαιρος ἐγένετο ἡ παρέκβασις. Πλὴν τούτων λεχθέντων ὑπὸ τοῦ Σωτῆρος πρὸς τὴν ἀξίωσιν τῆς μητρὸς Ἰωάννου καὶ Ἰακώβου, ἢ αὐτῶν τῶν υἱῶν Ζεβεδαίου, ο 'Ακούσαντες, φησίν, οἱ δέκα ἠγανάκτησαν περὶ τῶν δύο ἀδελφῶν,» ὡς ἀξιωσάντων οι ; det bibenti vero, qui voluntati ejus obtemperans a quo missus est, cognitionem ipsius perficit et con summat. An autem ad hoc discrimen referri queat illud, necne: ‹ Caro mea vere est cibus, et san guis meus vere est potus,» ipse per te dijudicabis; cibum enim actionem revera esse, potum autem contemplationem dixerit quispiam; quod qui pro nuntiaverit, propterea priore hunc loco panem a se benedictum et fractum discipulis dedisse inquiet, quod prior sit actio; sumpto vero postmodum ca lice actis gratiis dedisse ipsis dicentem": Bibite ex huc omnes;» compositis siquiden actionibus, et recte constituta rerum gerendarum facultate, per eas ad ipsarum contemplationem eundum est id enim ait propheta *: Seminate vobis in justitiam, vindemiate in fructum vitæ, ut quæ agenda sunt, pri mum faciamus: deinde vero subnectit: «Illuminate vobis lumen scientiæ; postquam enim mores suos expurgavit aliquis, ad scientiam recta proficisci tur, ab eaque lumen mutuatur. Atque hæc quidem extra propositum, propter profundius calicis exa men, dicta sunt. Ac in vigesimo secundo psalmo, primum quidem illud dictum est ": «Parasti in conspectu meo mensam, adversus eos qui tribulant me; deinde vero illud *: «Calix tuus inebrians me quam præclarus est.» Nec vero qui leget hæc, sistere nos ac morari in animum inducat, quod quæ ad commemoratas superius Dei vel Christi sessio ues pertinent, aliquatenus exponenda essent; ad id autem respondemus hoc nobis duntaxat fuisse pro positum, ut quæ de sessione jactantur, ex Scripturis refelleremus, et ab humiliori interpretatione lecto rem absterreremus; alias enim de sessione, et statione, et ambulatione Dei vel Christi potissimum erat disputandum, quod præsens interpretatio neutiquam desiderabat; longius enim et intempestive ab instituto divertissemus. cobi matris, vel ipsorum Zebedæi filiorum postula tionem responso datows: • Audientes, inquit, de cem indignati sunt de duobus fratribus,› ut qui cœ illius, est etiam potus. Quod temeritatis quidem est abdirimere, et rebus ipsis ostendere. Tamen qui potest intelligat, ne forte quod est in actu, esca sit: quod autem in consideratione, potus. Manducare est enim Christi, facere voluntatem ejus qui misit eum, et perficere opus ejus. Bibere autem, sapere se cundum voluntatem ejus qui misit eum, et perficere notitiam ejus. Secundum hanc differentiam intelli gitur et quod ait: Caro mea vera est esca, et sanguis meus verus est potus.» Esca enim animarum vera est actus. Verus autem potus est agnitio veritatis. Ideo et primum dat panem benedicens et fran gens discipulis suis, quoniam in primo loco est actus. Et post accipiens calicem et gratias agens, dixit Bibite ex hoc omnes, quoniam convenit primum quæ sunt actus implere, et opus bonum delectare, et sic ad scientiam rerum venire: et secundum prophetam qui dicit: Seminate vobis ad justitiam, et vindemiate fructum vitæ, ut primum bona opera faciamus, post hoc autem quod dicit: Illuminate vo bis lumen scientiæ, quasi per viam quamdam postquam emendaverit quis mores suos proficiscatur ad scientiam et illumiuetur. Et in psalmo vigesimo secundo dictum est primum: Præparasti in conspectu meo mensam adversus eos qui tribulant me, impinguasti in oleo caput meum. Et post hoc: Poculum tuum inebrians quam præclarum est. Non autem reprehendat nos qui legit hæc verba, quoniam opor tuit interpretari quodammodo que de sessionibus dicta sunt Dei, vel Christi. Respondemus enim quoniam placare tantummodo de Scripturis propositum fuit de sessionibus, et legentem avertere ab humili illa traditione. Alterius autem temporis est principalem expositionem facere de sedere Dei, et stare, et ambu lare, quod non exigit expositio præsens. vide quoniam et Judas erat inter indignantes, etsi inter indignantes cæteros erat, ne forte necdum immi serat diabolus in cor ejus ut traderet Dominum, sed erat in ipso proposito, quo et cæteri apostoli erant. Matth. xx, 24. Joan. yr, 56. Matth. xxvi, 27. so Os. x, 12. Psal. xxi, 5. ss ibid. ; det bibenti vero, qui voluntati ejus obtemperans a quo missus est, cognitionem ipsius perficit et con summat. An autem ad hoc discrimen referri queat illud, necne: ‹ Caro mea vere est cibus, et san guis meus vere est potus,» ipse per te dijudicabis; cibum enim actionem revera esse, potum autem contemplationem dixerit quispiam; quod qui pro nuntiaverit, propterea priore hunc loco panem a se benedictum et fractum discipulis dedisse inquiet, quod prior sit actio; sumpto vero postmodum ca lice actis gratiis dedisse ipsis dicentem": Bibite ex huc omnes;» compositis siquiden actionibus, et recte constituta rerum gerendarum facultate, per eas ad ipsarum contemplationem eundum est id enim ait propheta *: Seminate vobis in justitiam, vindemiate in fructum vitæ, ut quæ agenda sunt, pri mum faciamus: deinde vero subnectit: «Illuminate vobis lumen scientiæ; postquam enim mores suos expurgavit aliquis, ad scientiam recta proficisci tur, ab eaque lumen mutuatur. Atque hæc quidem extra propositum, propter profundius calicis exa men, dicta sunt. Ac in vigesimo secundo psalmo, primum quidem illud dictum est ": «Parasti in conspectu meo mensam, adversus eos qui tribulant me; deinde vero illud *: «Calix tuus inebrians me quam præclarus est.» Nec vero qui leget hæc, sistere nos ac morari in animum inducat, quod quæ ad commemoratas superius Dei vel Christi sessio ues pertinent, aliquatenus exponenda essent; ad id autem respondemus hoc nobis duntaxat fuisse pro positum, ut quæ de sessione jactantur, ex Scripturis refelleremus, et ab humiliori interpretatione lecto rem absterreremus; alias enim de sessione, et statione, et ambulatione Dei vel Christi potissimum erat disputandum, quod præsens interpretatio neutiquam desiderabat; longius enim et intempestive ab instituto divertissemus. cobi matris, vel ipsorum Zebedæi filiorum postula tionem responso datows: • Audientes, inquit, de cem indignati sunt de duobus fratribus,› ut qui cœ illius, est etiam potus. Quod temeritatis quidem est abdirimere, et rebus ipsis ostendere. Tamen qui potest intelligat, ne forte quod est in actu, esca sit: quod autem in consideratione, potus. Manducare est enim Christi, facere voluntatem ejus qui misit eum, et perficere opus ejus. Bibere autem, sapere se cundum voluntatem ejus qui misit eum, et perficere notitiam ejus. Secundum hanc differentiam intelli gitur et quod ait: Caro mea vera est esca, et sanguis meus verus est potus.» Esca enim animarum vera est actus. Verus autem potus est agnitio veritatis. Ideo et primum dat panem benedicens et fran gens discipulis suis, quoniam in primo loco est actus. Et post accipiens calicem et gratias agens, dixit Bibite ex hoc omnes, quoniam convenit primum quæ sunt actus implere, et opus bonum delectare, et sic ad scientiam rerum venire: et secundum prophetam qui dicit: Seminate vobis ad justitiam, et vindemiate fructum vitæ, ut primum bona opera faciamus, post hoc autem quod dicit: Illuminate vo bis lumen scientiæ, quasi per viam quamdam postquam emendaverit quis mores suos proficiscatur ad scientiam et illumiuetur. Et in psalmo vigesimo secundo dictum est primum: Præparasti in conspectu meo mensam adversus eos qui tribulant me, impinguasti in oleo caput meum. Et post hoc: Poculum tuum inebrians quam præclarum est. Non autem reprehendat nos qui legit hæc verba, quoniam opor tuit interpretari quodammodo que de sessionibus dicta sunt Dei, vel Christi. Respondemus enim quoniam placare tantummodo de Scripturis propositum fuit de sessionibus, et legentem avertere ab humili illa traditione. Alterius autem temporis est principalem expositionem facere de sedere Dei, et stare, et ambu lare, quod non exigit expositio præsens. vide quoniam et Judas erat inter indignantes, etsi inter indignantes cæteros erat, ne forte necdum immi serat diabolus in cor ejus ut traderet Dominum, sed erat in ipso proposito, quo et cæteri apostoli erant. Matth. xx, 24. Joan. yr, 56. Matth. xxvi, 27. so Os. x, 12. Psal. xxi, 5. ss ibid. 8. Caterum hoc a Sospitatore ad Joannis et Ja 8. Et audientes decem contristati sunt de duobus fratribus, quoniam rogaverunt cæteris proponi. Et 8. Caterum hoc a Sospitatore ad Joannis et Ja 8. Et audientes decem contristati sunt de duobus fratribus, quoniam rogaverunt cæteris proponi. Et
PG 13:1389παιδευώμεθα δὲ καὶ πρὸς τὸ μὴ ἀποδέχεσθαι κολακείας μηδὲ ἡδέως καλεῖσθαι ὑπὸ τῶν ἀνθρώπων, ἐφ’ οἷς ἂν δόξωμεν εὖ τινας πεποιηκέναι, «εὐεργέται». οὐ ταῦτα δέ φαμεν ἀνεπιστημόνως, ταπεινοῦν ἑαυτοὺς θέλοντες «ὑπὸ τὴν κραταιὰν χεῖρα τοῦ θεοῦ» καὶ κατὰ τὸν λόγον αὐτοῦ ὑπὸ τὴν ἐκκλησιαστικὴν διακονίαν· ἔστι δ’ ὅτε χρὴ [κατὰ τὴν ἀποστολικὴν φωνὴν] «τοὺς ἁμαρτάνοντας ἐνώπιον πάντων» ἐλέγχειν, «ἵνα καὶ οἱ λοιποὶ φόβον ἔχωσιν». ἔστι δ’ ὅτε δεῖ χρησάμενον τῇ ἐξουσίᾳ «παραδοῦναί» τινα «τῷ σατανᾷ εἰς ὄλεθρον τῆς σαρκός, ἵνα τὸ πνεῦμα σωθῇ ἐν τῇ ἡμέρᾳ τοῦ κυρίου». σπανίως δὲ τὸ τοιοῦτο ποιητέον· νουθετητέον γὰρ «τοὺς ἀτάκτους» καὶ παραμυθητέον «τοὺς ὀλιγοψύχους» καὶ ἀνθεκτέον «τῶν ἀσθενῶν» καὶ «πρὸς πάντας» δὲ μακροθυμητέον καὶ οὐδενὶ «κακὸν ἀντὶ κακοῦ» ἀποδοτέον. καὶ οὐ χρὴ ἡγεῖσθαι ἐχθρὸν εἶναι τὸν ἁμαρτάνοντα, ἀλλ’ ἀκουστέον τοῦ ἀποστόλου λέγοντος· «μὴ ὡς ἐχθρὸν ἡγεῖσθε, ἀλλὰ νουθετεῖτε ὡς ἀδελφόν».
παιδευώμεθα δὲ καὶ πρὸς τὸ μὴ ἀποδέχεσθαι κολακείας μηδὲ ἡδέως καλεῖσθαι ὑπὸ τῶν ἀνθρώπων, ἐφ’ οἷς ἂν δόξωμεν εὖ τινας πεποιηκέναι, «εὐεργέται». οὐ ταῦτα δέ φαμεν ἀνεπιστημόνως, ταπεινοῦν ἑαυτοὺς θέλοντες «ὑπὸ τὴν κραταιὰν χεῖρα τοῦ θεοῦ» καὶ κατὰ τὸν λόγον αὐτοῦ ὑπὸ τὴν ἐκκλησιαστικὴν διακονίαν· ἔστι δ’ ὅτε χρὴ [κατὰ τὴν ἀποστολικὴν φωνὴν] «τοὺς ἁμαρτάνοντας ἐνώπιον πάντων» ἐλέγχειν, «ἵνα καὶ οἱ λοιποὶ φόβον ἔχωσιν». ἔστι δ’ ὅτε δεῖ χρησάμενον τῇ ἐξουσίᾳ «παραδοῦναί» τινα «τῷ σατανᾷ εἰς ὄλεθρον τῆς σαρκός, ἵνα τὸ πνεῦμα σωθῇ ἐν τῇ ἡμέρᾳ τοῦ κυρίου». σπανίως δὲ τὸ τοιοῦτο ποιητέον· νουθετητέον γὰρ «τοὺς ἀτάκτους» καὶ παραμυθητέον «τοὺς ὀλιγοψύχους» καὶ ἀνθεκτέον «τῶν ἀσθενῶν» καὶ «πρὸς πάντας» δὲ μακροθυμητέον καὶ οὐδενὶ «κακὸν ἀντὶ κακοῦ» ἀποδοτέον. καὶ οὐ χρὴ ἡγεῖσθαι ἐχθρὸν εἶναι τὸν ἁμαρτάνοντα, ἀλλ’ ἀκουστέον τοῦ ἀποστόλου λέγοντος· «μὴ ὡς ἐχθρὸν ἡγεῖσθε, ἀλλὰ νουθετεῖτε ὡς ἀδελφόν». προτιμηθῆναι τῶν λοιπῶν. Παρατήρει δ' ὅτι καὶ Ἰούδας ἐν τοῖς ἀγανακτοῦσιν ἦν. Καὶ ἀνέγραψε τοῦτο καὶ ὁ Μάρκος. Εἰ δὲ ἐν τοῖς ἀγανακτοῦσιν ἦν μετὰ τῶν λοιπῶν ἐννέα, μήποτε ἔτι οὐδέπω βεβλήκει ὁ διάβολος εἰς τὴν καρδίαν αὐτοῦ, ἵνα αὐτὸν τὸν Κύριον ἡμῶν παραδῷ, ἀλλ' ἔτι καὶ τῇ προαιρέσει εἷς τῶν ἀποστό λων ὁ Ἰούδας ἦν. Πολλὰ δὲ περὶ αὐτοῦ ἐν τοῖς πρὸ τούτων εἰπόντες, νῦν οὐκ ἐπαναλαμβάνομεν περὶ τοῦ κατασκευάσαι, ὅτι Ἰούδας προαιρέσεως ἂν ὁποίας καὶ οἱ λοιποὶ πέπτωκε καὶ ἐνέπεσεν εἰς τὴν παγίδα τοῦ πονηροῦ, καὶ φιλαργυρήσας, καὶ προδοὺς τὸν Σω τήρα. • Ο δὲ Ἰησοῦς, προσκαλεσάμενος αὐτοὺς, εἶπεν· Οἴδατε, ὅτι οἱ ἄρχοντες τῶν ἐθνῶν καταχυ ριεύουσιν αὐτῶν,» καὶ τὰ ἑξῆς, ἕως τοῦ· ι Καὶ δοῦ ναι τὴν ψυχὴν αὐτοῦ λύτρον ἀντὶ πολλῶν.» Τούτοις τὰ ἰσοδυναμοῦντα καὶ ὁ Μάρκος ἀνέγραψε. Ετηρή σαμεν δὲ, ὥσπερ ἐπ᾽ ἄλλων πλειόνων, καὶ τὴν τάξιν τῶν ἀναγεγραμμένων τηροῦντας Ματθαῖον καὶ Μάρ κον, εἴτε θεραπειῶν εἴτε λόγων, οὕτως καὶ ἐνταῦθα ἑξῆς γὰρ τὰ ἀπὸ τοῦ· «Μέλλων δὲ ὁ Ἰησοῦς ἀναβαίνειν εἰς Ἱεροσόλυμα, και παρέλαβε τους δώδεκα κατ' ἰδίαν, ο μέχρι τοῦ·· Εὐθέως δὲ ἀποστελεῖ αὐτοὺς, ο πάντα τῇ τάξει τετήρηκε καὶ ὁ Μάρκος ἀπὸ τοῦ Ησαν δὲ ἐν τῇ ὁδῷ ἀναβαίνοντες εἰς Ἱεροσόλυμα, ο μέχρι τοῦ· «Εὐθέως αὐτὸν ἀποστελεῖ πάλιν ὧδε.» Σὺ δὲ, παραθεὶς τὰ Εὐαγγέλια ἀλλήλοις κατὰ τοὺς τόπους τούτους, καὶ συγκρίνων αὐτοὺς, εὑρήσεις τὸ λεγόμενον. Καὶ ὁ Λουκᾶς μέντοι ἐκ μέρους τὸ ὅμοιον ἀνέγραψε, προτάξας αὐτῶν τό· «Εγένετο δὲ φι λονεικία αὐτῶν, τὸ, τίς αὐτῶν ᾗ μείζων· ἡ ἐν τούτοις γὰρ ἐπιφέρει· «Ὁ δὲ εἶπεν αὐτοῖς· Οἱ βασιλεῖς τῶν ἐθνῶν κυριεύουσιν αὐτῶν, καὶ οἱ ἐξουσιάζοντες αὐτ τῶν εὐεργέται καλοῦνται. Ὑμεῖς δὲ οὐχ οὕτως,» καὶ τὰ ἑξῆς. Ταῦτα μὲν οὖν λελέχθω, ἵν᾿ ἡμᾶς μὴ λαν θάνῃ τὰ περὶ τῆς ἰσοδυναμίας τῶν κατὰ τὸν τόπον τετηρημένης Ματθαίῳ, καὶ Μάρκῳ, καὶ ἐκ μέρους τῷ Λουκά. "Ηδη δὲ καὶ τὴν διάνοιαν τῶν λεγομένων ἡμῖν ἐξεταστέον. Προείρηται, ὅτι τῶν παρὰ τῷ Ἰη τοῦ πρωτείων ἐπεδικάζοντο Ἰάκωβος καὶ Ἰωάννης, καὶ ἠξίουν λαβεῖν τὸ καθίσαι ἐκ δεξιῶν καὶ ἐξ εύ ὺς ἀξιωσάντων προτιμηθῆναι τῶν λοι πῶν. Παρατήρει δ' ὅτι, "Ως ἀξιωσάντων προτιμηθῆναι τῶν λοιπῶν καὶ ἀνέγραψε τοῦτο καὶ ὁ Μάρκος· παρατήρει δ' ὅτι καὶ Ἰούδας ἐν τοῖς ἀγανακτούσιν ἦν. Εἰ δὲ ἐν τοῖς, Παρέλαβε τούς. καί. Αὐτῶν. αὐτῷ προτιμηθῆναι τῶν λοιπῶν. Παρατήρει δ' ὅτι καὶ Ἰούδας ἐν τοῖς ἀγανακτοῦσιν ἦν. Καὶ ἀνέγραψε τοῦτο καὶ ὁ Μάρκος. Εἰ δὲ ἐν τοῖς ἀγανακτοῦσιν ἦν μετὰ τῶν λοιπῶν ἐννέα, μήποτε ἔτι οὐδέπω βεβλήκει ὁ διάβολος εἰς τὴν καρδίαν αὐτοῦ, ἵνα αὐτὸν τὸν Κύριον ἡμῶν παραδῷ, ἀλλ' ἔτι καὶ τῇ προαιρέσει εἷς τῶν ἀποστό λων ὁ Ἰούδας ἦν. Πολλὰ δὲ περὶ αὐτοῦ ἐν τοῖς πρὸ τούτων εἰπόντες, νῦν οὐκ ἐπαναλαμβάνομεν περὶ τοῦ κατασκευάσαι, ὅτι Ἰούδας προαιρέσεως ἂν ὁποίας καὶ οἱ λοιποὶ πέπτωκε καὶ ἐνέπεσεν εἰς τὴν παγίδα τοῦ πονηροῦ, καὶ φιλαργυρήσας, καὶ προδοὺς τὸν Σω τήρα. • Ο δὲ Ἰησοῦς, προσκαλεσάμενος αὐτοὺς, εἶπεν· Οἴδατε, ὅτι οἱ ἄρχοντες τῶν ἐθνῶν καταχυ ριεύουσιν αὐτῶν,» καὶ τὰ ἑξῆς, ἕως τοῦ· ι Καὶ δοῦ ναι τὴν ψυχὴν αὐτοῦ λύτρον ἀντὶ πολλῶν.» Τούτοις τὰ ἰσοδυναμοῦντα καὶ ὁ Μάρκος ἀνέγραψε. Ετηρή σαμεν δὲ, ὥσπερ ἐπ᾽ ἄλλων πλειόνων, καὶ τὴν τάξιν τῶν ἀναγεγραμμένων τηροῦντας Ματθαῖον καὶ Μάρ κον, εἴτε θεραπειῶν εἴτε λόγων, οὕτως καὶ ἐνταῦθα ἑξῆς γὰρ τὰ ἀπὸ τοῦ· «Μέλλων δὲ ὁ Ἰησοῦς ἀναβαίνειν εἰς Ἱεροσόλυμα, και παρέλαβε τους δώδεκα κατ' ἰδίαν, ο μέχρι τοῦ·· Εὐθέως δὲ ἀποστελεῖ αὐτοὺς, ο πάντα τῇ τάξει τετήρηκε καὶ ὁ Μάρκος ἀπὸ τοῦ Ησαν δὲ ἐν τῇ ὁδῷ ἀναβαίνοντες εἰς Ἱεροσόλυμα, ο μέχρι τοῦ· «Εὐθέως αὐτὸν ἀποστελεῖ πάλιν ὧδε.» Σὺ δὲ, παραθεὶς τὰ Εὐαγγέλια ἀλλήλοις κατὰ τοὺς τόπους τούτους, καὶ συγκρίνων αὐτοὺς, εὑρήσεις τὸ λεγόμενον. Καὶ ὁ Λουκᾶς μέντοι ἐκ μέρους τὸ ὅμοιον ἀνέγραψε, προτάξας αὐτῶν τό· «Εγένετο δὲ φι λονεικία αὐτῶν, τὸ, τίς αὐτῶν ᾗ μείζων· ἡ ἐν τούτοις γὰρ ἐπιφέρει· «Ὁ δὲ εἶπεν αὐτοῖς· Οἱ βασιλεῖς τῶν ἐθνῶν κυριεύουσιν αὐτῶν, καὶ οἱ ἐξουσιάζοντες αὐτ τῶν εὐεργέται καλοῦνται. Ὑμεῖς δὲ οὐχ οὕτως,» καὶ τὰ ἑξῆς. Ταῦτα μὲν οὖν λελέχθω, ἵν᾿ ἡμᾶς μὴ λαν θάνῃ τὰ περὶ τῆς ἰσοδυναμίας τῶν κατὰ τὸν τόπον τετηρημένης Ματθαίῳ, καὶ Μάρκῳ, καὶ ἐκ μέρους τῷ Λουκά. "Ηδη δὲ καὶ τὴν διάνοιαν τῶν λεγομένων ἡμῖν ἐξεταστέον. Προείρηται, ὅτι τῶν παρὰ τῷ Ἰη τοῦ πρωτείων ἐπεδικάζοντο Ἰάκωβος καὶ Ἰωάννης, καὶ ἠξίουν λαβεῖν τὸ καθίσαι ἐκ δεξιῶν καὶ ἐξ εύ ὺς ἀξιωσάντων προτιμηθῆναι τῶν λοι πῶν. Παρατήρει δ' ὅτι, "Ως ἀξιωσάντων προτιμηθῆναι τῶν λοιπῶν καὶ ἀνέγραψε τοῦτο καὶ ὁ Μάρκος· παρατήρει δ' ὅτι καὶ Ἰούδας ἐν τοῖς ἀγανακτούσιν ἦν. Εἰ δὲ ἐν τοῖς, Παρέλαβε τούς. καί. Αὐτῶν. αὐτῷ gnantes illos fuisse Judam. Et illud quoque Marcus scriptuin reliquit. Quod si cum novem aliis inter indignautes erat, vide an nondum diabolus miserat in cor ejus ", ut ipsum Dominum nostrum proderet, sed voluntate etiamnum ac consilio unus erat ex apostolis Judas. Verum cum multa superius de co dixerimus, id iterum probandum non sumimus, quod cum eadem Judæ esset quæ reliquis voluntas ac propositum, lapsus est, et ex insano pecuniarum amore, et Servatoris proditione in mali laqueum incidit. e Jesus autem vocavit eos ad se, et ait Scitis quia principes gentium dominantur eorum”,, et reliqua, usque ad id: Et dare animam suam redemnptionem pro multis. Paria bis quoque a Marco teris anteferri postulassent. Nota vero inter indi scripta sunt. Quemadmodum autem in multis aliis, ita et hoc loco eumden sive sanatio num, sive sermonum scriptis traditorum ordinem servasse Matthæum et Marcum observavimus; nam quæ his subnexa sunt 67:. Cum autem ascensurus esset Jesus Jerosolymam, assumpsit duodecim di scipulos secreto,» usque ad id:. Et confestim di mittet eos, › hæc omnia eodem ordine servavit Mar cus ab hoc loco **: «Erant autem in via ascendentes Jerosolymam, › usque ad illum: Continuo illum rursus mittet huc. At tu Evangelia hic invicem opponens, eaque loca simul contendens, rem ita se habere, uti dicimus, comperies. Simile autem et parte est, quod scripsit Lucas, his praemissis * ‹ Facta est autem contentio inter eos, quis eorum esset major; › iis sed enim subjungit: ‹ Dixit au tem eis Reges gentium dominantur eorum, et qui potestatem habent super eos, benefici vocantur. Vos autem non sic, et cætera. Hæc itaque dicta sint, ne nos convenientia fugiat, quam hoc loco Matthæus, et Marcus, et partim etiam Lucas ser varunt. Jam vero ipsa eorum quæ nobis dicta sunt sententia disquirenda est. Supra diximus Ja cobum et Joannem de primo apud Jesum conse queudo loco contendisse, ab ipsiusque dextris et Jesus autem convocans eos dixit: Scitis quia principes gentium dominantur, et qui majores sunt, po testatem exercent in cos. Non ita erit inter vos; sed quicunque voluerit inter vos najor esse, erit vester minister: et quicunque voluerit inter vos primus esse, erit vester servus. Quoniam duo fratres super cæteros apostolos sibi gloriam præripere voluerunt indignantibus cæteris, inde occasionem accipiens Jesus, regulam justitie fidelibus ponit, quomodo quis apud Deum potest obtinere primatum. Principes gentium non contenti tantum regere suos subjectos, violenter eis dominari nituntur. Inter vos autem qui estis mei, non erunt hæc, ne forte qui videntur habere aliquem in Ecclesia principatum, dominentur fratribus propriis, vel potestatem in eos exerceant. Quoniam sicut omnia carnalia in necessitate sunt po sita, non in voluntate: spiritalia autem in voluntate, non in necessitate, sic et principes spiritales, prin cipatus eorum in dilectione subjectorum debet esse positus, non in timore corporali. Sed et qui voluerit apud Patrem meum major esse comparatione fratrum suorum cæterorum, efficiatur minister eorum qui bus vult esse major. Et qui principatum desiderat Ecclesiæ, debet fieri omuium servus in humilitate ser vili, ut obsequatur omnibus in his quæ pertinent ad salutem. Et hæc docet nos sermo divinus. Nos autem sive non intelligentes voluntatem divinam positam in Scripturis, sive contemnentes talem commendatio 8↳ Joan. x111, 2. Matth. xx, et seq. Marc. x, 41. Matth. xx, et seq. Marc. x, et seq. * Luc. xxit, 24, 25, 26. etc. Haec ita videntur resti tuenda etc. ΗETIUS. Confodiendum fortasse lud, Forte legendum gnantes illos fuisse Judam. Et illud quoque Marcus scriptuin reliquit. Quod si cum novem aliis inter indignautes erat, vide an nondum diabolus miserat in cor ejus ", ut ipsum Dominum nostrum proderet, sed voluntate etiamnum ac consilio unus erat ex apostolis Judas. Verum cum multa superius de co dixerimus, id iterum probandum non sumimus, quod cum eadem Judæ esset quæ reliquis voluntas ac propositum, lapsus est, et ex insano pecuniarum amore, et Servatoris proditione in mali laqueum incidit. e Jesus autem vocavit eos ad se, et ait Scitis quia principes gentium dominantur eorum”,, et reliqua, usque ad id: Et dare animam suam redemnptionem pro multis. Paria bis quoque a Marco teris anteferri postulassent. Nota vero inter indi scripta sunt. Quemadmodum autem in multis aliis, ita et hoc loco eumden sive sanatio num, sive sermonum scriptis traditorum ordinem servasse Matthæum et Marcum observavimus; nam quæ his subnexa sunt 67:. Cum autem ascensurus esset Jesus Jerosolymam, assumpsit duodecim di scipulos secreto,» usque ad id:. Et confestim di mittet eos, › hæc omnia eodem ordine servavit Mar cus ab hoc loco **: «Erant autem in via ascendentes Jerosolymam, › usque ad illum: Continuo illum rursus mittet huc. At tu Evangelia hic invicem opponens, eaque loca simul contendens, rem ita se habere, uti dicimus, comperies. Simile autem et parte est, quod scripsit Lucas, his praemissis * ‹ Facta est autem contentio inter eos, quis eorum esset major; › iis sed enim subjungit: ‹ Dixit au tem eis Reges gentium dominantur eorum, et qui potestatem habent super eos, benefici vocantur. Vos autem non sic, et cætera. Hæc itaque dicta sint, ne nos convenientia fugiat, quam hoc loco Matthæus, et Marcus, et partim etiam Lucas ser varunt. Jam vero ipsa eorum quæ nobis dicta sunt sententia disquirenda est. Supra diximus Ja cobum et Joannem de primo apud Jesum conse queudo loco contendisse, ab ipsiusque dextris et Jesus autem convocans eos dixit: Scitis quia principes gentium dominantur, et qui majores sunt, po testatem exercent in cos. Non ita erit inter vos; sed quicunque voluerit inter vos najor esse, erit vester minister: et quicunque voluerit inter vos primus esse, erit vester servus. Quoniam duo fratres super cæteros apostolos sibi gloriam præripere voluerunt indignantibus cæteris, inde occasionem accipiens Jesus, regulam justitie fidelibus ponit, quomodo quis apud Deum potest obtinere primatum. Principes gentium non contenti tantum regere suos subjectos, violenter eis dominari nituntur. Inter vos autem qui estis mei, non erunt hæc, ne forte qui videntur habere aliquem in Ecclesia principatum, dominentur fratribus propriis, vel potestatem in eos exerceant. Quoniam sicut omnia carnalia in necessitate sunt po sita, non in voluntate: spiritalia autem in voluntate, non in necessitate, sic et principes spiritales, prin cipatus eorum in dilectione subjectorum debet esse positus, non in timore corporali. Sed et qui voluerit apud Patrem meum major esse comparatione fratrum suorum cæterorum, efficiatur minister eorum qui bus vult esse major. Et qui principatum desiderat Ecclesiæ, debet fieri omuium servus in humilitate ser vili, ut obsequatur omnibus in his quæ pertinent ad salutem. Et hæc docet nos sermo divinus. Nos autem sive non intelligentes voluntatem divinam positam in Scripturis, sive contemnentes talem commendatio 8↳ Joan. x111, 2. Matth. xx, et seq. Marc. x, 41. Matth. xx, et seq. Marc. x, et seq. * Luc. xxit, 24, 25, 26. etc. Haec ita videntur resti tuenda etc. ΗETIUS. Confodiendum fortasse lud, Forte legendum
PG 13:1390καὶ ταῦτα πάντα μοι λέλεκται βουλομένῳ κατὰ τὸν λόγον παραστῆσαι ὅτι οὐ μιμητέον τῷ ἄρχοντι τῆς ἐκκλησίας τὸν ἄρχοντα «τῶν ἐθνῶν,» οὐδὲ ζηλωτέον τοὺς κατακυριεύοντας καὶ κατεξουσιάζοντας καὶ βασιλεῖς· ἀλλ’ ὅση δύναμις καὶ ἐν τούτοις Χριστὸν μιμητέον τὸν εὐεντευκτότατον καὶ γυναιξὶν ὁμιλοῦντα καὶ παιδίοις ἐπιτιθέντα χεῖρας. εἰ καὶ μείζονα δὲ ἔχει λόγον τὸ Ἰησοῦν βεβληκέναι «ὕδωρ εἰς νιπτῆρα» καὶ «τοὺς πόδας τῶν μαθητῶν» κεκαθαρκέναι, οὐδὲν ἧττον καὶ κατὰ τὴν λέξιν ἀκουστέον αὐτοῦ περὶ τούτων λέγοντος· «ὑμεῖς φωνεῖτέ με· ὁ διδάσκαλος καὶ ὁ κύριος, καὶ καλῶς λέγετε· εἰμὶ γὰρ» καὶ τὰ ἑξῆς· διὰ τούτων γὰρ διδάσκει μιμητὰς αὐτοῦ τῆς ἐπαινετῆς ταπεινότητος γίνεσθαι τοὺς μαθητάς. τάχα δὲ καὶ ἐπεὶ κύριος ὢν ἐδούλευσεν ὑπὲρ ἀνθρώπων σωτηρίας τῷ γένει ἡμῶν, κατὰ τοῦτο λέγεται «μορφὴν δούλου» ἀνειληφέναι καὶ τεταπεινωκέναι ἑαυτὸν γενόμενον «ὑπήκοον μέχρι θανάτου». καὶ εἴπερ διὰ τοῦτο «ὁ θεὸς αὐτὸν ὑπερύψωσεν», ὁ βουλόμενος ὑψοῦσθαι τὰ παραπλήσια ποιησάτω τῷ διὰ τάδε τινὰ ὑπερυψοῦσθαι.
παιδευώμεθα δὲ καὶ πρὸς τὸ μὴ ἀποδέχεσθαι κολακείας μηδὲ ἡδέως καλεῖσθαι ὑπὸ τῶν ἀνθρώπων, ἐφ’ οἷς ἂν δόξωμεν εὖ τινας πεποιηκέναι, «εὐεργέται». οὐ ταῦτα δέ φαμεν ἀνεπιστημόνως, ταπεινοῦν ἑαυτοὺς θέλοντες «ὑπὸ τὴν κραταιὰν χεῖρα τοῦ θεοῦ» καὶ κατὰ τὸν λόγον αὐτοῦ ὑπὸ τὴν ἐκκλησιαστικὴν διακονίαν· ἔστι δ’ ὅτε χρὴ [κατὰ τὴν ἀποστολικὴν φωνὴν] «τοὺς ἁμαρτάνοντας ἐνώπιον πάντων» ἐλέγχειν, «ἵνα καὶ οἱ λοιποὶ φόβον ἔχωσιν». ἔστι δ’ ὅτε δεῖ χρησάμενον τῇ ἐξουσίᾳ «παραδοῦναί» τινα «τῷ σατανᾷ εἰς ὄλεθρον τῆς σαρκός, ἵνα τὸ πνεῦμα σωθῇ ἐν τῇ ἡμέρᾳ τοῦ κυρίου». σπανίως δὲ τὸ τοιοῦτο ποιητέον· νουθετητέον γὰρ «τοὺς ἀτάκτους» καὶ παραμυθητέον «τοὺς ὀλιγοψύχους» καὶ ἀνθεκτέον «τῶν ἀσθενῶν» καὶ «πρὸς πάντας» δὲ μακροθυμητέον καὶ οὐδενὶ «κακὸν ἀντὶ κακοῦ» ἀποδοτέον. καὶ οὐ χρὴ ἡγεῖσθαι ἐχθρὸν εἶναι τὸν ἁμαρτάνοντα, ἀλλ’ ἀκουστέον τοῦ ἀποστόλου λέγοντος· «μὴ ὡς ἐχθρὸν ἡγεῖσθε, ἀλλὰ νουθετεῖτε ὡς ἀδελφόν». προτιμηθῆναι τῶν λοιπῶν. Παρατήρει δ' ὅτι καὶ Ἰούδας ἐν τοῖς ἀγανακτοῦσιν ἦν. Καὶ ἀνέγραψε τοῦτο καὶ ὁ Μάρκος. Εἰ δὲ ἐν τοῖς ἀγανακτοῦσιν ἦν μετὰ τῶν λοιπῶν ἐννέα, μήποτε ἔτι οὐδέπω βεβλήκει ὁ διάβολος εἰς τὴν καρδίαν αὐτοῦ, ἵνα αὐτὸν τὸν Κύριον ἡμῶν παραδῷ, ἀλλ' ἔτι καὶ τῇ προαιρέσει εἷς τῶν ἀποστό λων ὁ Ἰούδας ἦν. Πολλὰ δὲ περὶ αὐτοῦ ἐν τοῖς πρὸ τούτων εἰπόντες, νῦν οὐκ ἐπαναλαμβάνομεν περὶ τοῦ κατασκευάσαι, ὅτι Ἰούδας προαιρέσεως ἂν ὁποίας καὶ οἱ λοιποὶ πέπτωκε καὶ ἐνέπεσεν εἰς τὴν παγίδα τοῦ πονηροῦ, καὶ φιλαργυρήσας, καὶ προδοὺς τὸν Σω τήρα. • Ο δὲ Ἰησοῦς, προσκαλεσάμενος αὐτοὺς, εἶπεν· Οἴδατε, ὅτι οἱ ἄρχοντες τῶν ἐθνῶν καταχυ ριεύουσιν αὐτῶν,» καὶ τὰ ἑξῆς, ἕως τοῦ· ι Καὶ δοῦ ναι τὴν ψυχὴν αὐτοῦ λύτρον ἀντὶ πολλῶν.» Τούτοις τὰ ἰσοδυναμοῦντα καὶ ὁ Μάρκος ἀνέγραψε. Ετηρή σαμεν δὲ, ὥσπερ ἐπ᾽ ἄλλων πλειόνων, καὶ τὴν τάξιν τῶν ἀναγεγραμμένων τηροῦντας Ματθαῖον καὶ Μάρ κον, εἴτε θεραπειῶν εἴτε λόγων, οὕτως καὶ ἐνταῦθα ἑξῆς γὰρ τὰ ἀπὸ τοῦ· «Μέλλων δὲ ὁ Ἰησοῦς ἀναβαίνειν εἰς Ἱεροσόλυμα, και παρέλαβε τους δώδεκα κατ' ἰδίαν, ο μέχρι τοῦ·· Εὐθέως δὲ ἀποστελεῖ αὐτοὺς, ο πάντα τῇ τάξει τετήρηκε καὶ ὁ Μάρκος ἀπὸ τοῦ Ησαν δὲ ἐν τῇ ὁδῷ ἀναβαίνοντες εἰς Ἱεροσόλυμα, ο μέχρι τοῦ· «Εὐθέως αὐτὸν ἀποστελεῖ πάλιν ὧδε.» Σὺ δὲ, παραθεὶς τὰ Εὐαγγέλια ἀλλήλοις κατὰ τοὺς τόπους τούτους, καὶ συγκρίνων αὐτοὺς, εὑρήσεις τὸ λεγόμενον. Καὶ ὁ Λουκᾶς μέντοι ἐκ μέρους τὸ ὅμοιον ἀνέγραψε, προτάξας αὐτῶν τό· «Εγένετο δὲ φι λονεικία αὐτῶν, τὸ, τίς αὐτῶν ᾗ μείζων· ἡ ἐν τούτοις γὰρ ἐπιφέρει· «Ὁ δὲ εἶπεν αὐτοῖς· Οἱ βασιλεῖς τῶν ἐθνῶν κυριεύουσιν αὐτῶν, καὶ οἱ ἐξουσιάζοντες αὐτ τῶν εὐεργέται καλοῦνται. Ὑμεῖς δὲ οὐχ οὕτως,» καὶ τὰ ἑξῆς. Ταῦτα μὲν οὖν λελέχθω, ἵν᾿ ἡμᾶς μὴ λαν θάνῃ τὰ περὶ τῆς ἰσοδυναμίας τῶν κατὰ τὸν τόπον τετηρημένης Ματθαίῳ, καὶ Μάρκῳ, καὶ ἐκ μέρους τῷ Λουκά. "Ηδη δὲ καὶ τὴν διάνοιαν τῶν λεγομένων ἡμῖν ἐξεταστέον. Προείρηται, ὅτι τῶν παρὰ τῷ Ἰη τοῦ πρωτείων ἐπεδικάζοντο Ἰάκωβος καὶ Ἰωάννης, καὶ ἠξίουν λαβεῖν τὸ καθίσαι ἐκ δεξιῶν καὶ ἐξ εύ ὺς ἀξιωσάντων προτιμηθῆναι τῶν λοι πῶν. Παρατήρει δ' ὅτι, "Ως ἀξιωσάντων προτιμηθῆναι τῶν λοιπῶν καὶ ἀνέγραψε τοῦτο καὶ ὁ Μάρκος· παρατήρει δ' ὅτι καὶ Ἰούδας ἐν τοῖς ἀγανακτούσιν ἦν. Εἰ δὲ ἐν τοῖς, Παρέλαβε τούς. καί. Αὐτῶν. αὐτῷ προτιμηθῆναι τῶν λοιπῶν. Παρατήρει δ' ὅτι καὶ Ἰούδας ἐν τοῖς ἀγανακτοῦσιν ἦν. Καὶ ἀνέγραψε τοῦτο καὶ ὁ Μάρκος. Εἰ δὲ ἐν τοῖς ἀγανακτοῦσιν ἦν μετὰ τῶν λοιπῶν ἐννέα, μήποτε ἔτι οὐδέπω βεβλήκει ὁ διάβολος εἰς τὴν καρδίαν αὐτοῦ, ἵνα αὐτὸν τὸν Κύριον ἡμῶν παραδῷ, ἀλλ' ἔτι καὶ τῇ προαιρέσει εἷς τῶν ἀποστό λων ὁ Ἰούδας ἦν. Πολλὰ δὲ περὶ αὐτοῦ ἐν τοῖς πρὸ τούτων εἰπόντες, νῦν οὐκ ἐπαναλαμβάνομεν περὶ τοῦ κατασκευάσαι, ὅτι Ἰούδας προαιρέσεως ἂν ὁποίας καὶ οἱ λοιποὶ πέπτωκε καὶ ἐνέπεσεν εἰς τὴν παγίδα τοῦ πονηροῦ, καὶ φιλαργυρήσας, καὶ προδοὺς τὸν Σω τήρα. • Ο δὲ Ἰησοῦς, προσκαλεσάμενος αὐτοὺς, εἶπεν· Οἴδατε, ὅτι οἱ ἄρχοντες τῶν ἐθνῶν καταχυ ριεύουσιν αὐτῶν,» καὶ τὰ ἑξῆς, ἕως τοῦ· ι Καὶ δοῦ ναι τὴν ψυχὴν αὐτοῦ λύτρον ἀντὶ πολλῶν.» Τούτοις τὰ ἰσοδυναμοῦντα καὶ ὁ Μάρκος ἀνέγραψε. Ετηρή σαμεν δὲ, ὥσπερ ἐπ᾽ ἄλλων πλειόνων, καὶ τὴν τάξιν τῶν ἀναγεγραμμένων τηροῦντας Ματθαῖον καὶ Μάρ κον, εἴτε θεραπειῶν εἴτε λόγων, οὕτως καὶ ἐνταῦθα ἑξῆς γὰρ τὰ ἀπὸ τοῦ· «Μέλλων δὲ ὁ Ἰησοῦς ἀναβαίνειν εἰς Ἱεροσόλυμα, και παρέλαβε τους δώδεκα κατ' ἰδίαν, ο μέχρι τοῦ·· Εὐθέως δὲ ἀποστελεῖ αὐτοὺς, ο πάντα τῇ τάξει τετήρηκε καὶ ὁ Μάρκος ἀπὸ τοῦ Ησαν δὲ ἐν τῇ ὁδῷ ἀναβαίνοντες εἰς Ἱεροσόλυμα, ο μέχρι τοῦ· «Εὐθέως αὐτὸν ἀποστελεῖ πάλιν ὧδε.» Σὺ δὲ, παραθεὶς τὰ Εὐαγγέλια ἀλλήλοις κατὰ τοὺς τόπους τούτους, καὶ συγκρίνων αὐτοὺς, εὑρήσεις τὸ λεγόμενον. Καὶ ὁ Λουκᾶς μέντοι ἐκ μέρους τὸ ὅμοιον ἀνέγραψε, προτάξας αὐτῶν τό· «Εγένετο δὲ φι λονεικία αὐτῶν, τὸ, τίς αὐτῶν ᾗ μείζων· ἡ ἐν τούτοις γὰρ ἐπιφέρει· «Ὁ δὲ εἶπεν αὐτοῖς· Οἱ βασιλεῖς τῶν ἐθνῶν κυριεύουσιν αὐτῶν, καὶ οἱ ἐξουσιάζοντες αὐτ τῶν εὐεργέται καλοῦνται. Ὑμεῖς δὲ οὐχ οὕτως,» καὶ τὰ ἑξῆς. Ταῦτα μὲν οὖν λελέχθω, ἵν᾿ ἡμᾶς μὴ λαν θάνῃ τὰ περὶ τῆς ἰσοδυναμίας τῶν κατὰ τὸν τόπον τετηρημένης Ματθαίῳ, καὶ Μάρκῳ, καὶ ἐκ μέρους τῷ Λουκά. "Ηδη δὲ καὶ τὴν διάνοιαν τῶν λεγομένων ἡμῖν ἐξεταστέον. Προείρηται, ὅτι τῶν παρὰ τῷ Ἰη τοῦ πρωτείων ἐπεδικάζοντο Ἰάκωβος καὶ Ἰωάννης, καὶ ἠξίουν λαβεῖν τὸ καθίσαι ἐκ δεξιῶν καὶ ἐξ εύ ὺς ἀξιωσάντων προτιμηθῆναι τῶν λοι πῶν. Παρατήρει δ' ὅτι, "Ως ἀξιωσάντων προτιμηθῆναι τῶν λοιπῶν καὶ ἀνέγραψε τοῦτο καὶ ὁ Μάρκος· παρατήρει δ' ὅτι καὶ Ἰούδας ἐν τοῖς ἀγανακτούσιν ἦν. Εἰ δὲ ἐν τοῖς, Παρέλαβε τούς. καί. Αὐτῶν. αὐτῷ gnantes illos fuisse Judam. Et illud quoque Marcus scriptuin reliquit. Quod si cum novem aliis inter indignautes erat, vide an nondum diabolus miserat in cor ejus ", ut ipsum Dominum nostrum proderet, sed voluntate etiamnum ac consilio unus erat ex apostolis Judas. Verum cum multa superius de co dixerimus, id iterum probandum non sumimus, quod cum eadem Judæ esset quæ reliquis voluntas ac propositum, lapsus est, et ex insano pecuniarum amore, et Servatoris proditione in mali laqueum incidit. e Jesus autem vocavit eos ad se, et ait Scitis quia principes gentium dominantur eorum”,, et reliqua, usque ad id: Et dare animam suam redemnptionem pro multis. Paria bis quoque a Marco teris anteferri postulassent. Nota vero inter indi scripta sunt. Quemadmodum autem in multis aliis, ita et hoc loco eumden sive sanatio num, sive sermonum scriptis traditorum ordinem servasse Matthæum et Marcum observavimus; nam quæ his subnexa sunt 67:. Cum autem ascensurus esset Jesus Jerosolymam, assumpsit duodecim di scipulos secreto,» usque ad id:. Et confestim di mittet eos, › hæc omnia eodem ordine servavit Mar cus ab hoc loco **: «Erant autem in via ascendentes Jerosolymam, › usque ad illum: Continuo illum rursus mittet huc. At tu Evangelia hic invicem opponens, eaque loca simul contendens, rem ita se habere, uti dicimus, comperies. Simile autem et parte est, quod scripsit Lucas, his praemissis * ‹ Facta est autem contentio inter eos, quis eorum esset major; › iis sed enim subjungit: ‹ Dixit au tem eis Reges gentium dominantur eorum, et qui potestatem habent super eos, benefici vocantur. Vos autem non sic, et cætera. Hæc itaque dicta sint, ne nos convenientia fugiat, quam hoc loco Matthæus, et Marcus, et partim etiam Lucas ser varunt. Jam vero ipsa eorum quæ nobis dicta sunt sententia disquirenda est. Supra diximus Ja cobum et Joannem de primo apud Jesum conse queudo loco contendisse, ab ipsiusque dextris et Jesus autem convocans eos dixit: Scitis quia principes gentium dominantur, et qui majores sunt, po testatem exercent in cos. Non ita erit inter vos; sed quicunque voluerit inter vos najor esse, erit vester minister: et quicunque voluerit inter vos primus esse, erit vester servus. Quoniam duo fratres super cæteros apostolos sibi gloriam præripere voluerunt indignantibus cæteris, inde occasionem accipiens Jesus, regulam justitie fidelibus ponit, quomodo quis apud Deum potest obtinere primatum. Principes gentium non contenti tantum regere suos subjectos, violenter eis dominari nituntur. Inter vos autem qui estis mei, non erunt hæc, ne forte qui videntur habere aliquem in Ecclesia principatum, dominentur fratribus propriis, vel potestatem in eos exerceant. Quoniam sicut omnia carnalia in necessitate sunt po sita, non in voluntate: spiritalia autem in voluntate, non in necessitate, sic et principes spiritales, prin cipatus eorum in dilectione subjectorum debet esse positus, non in timore corporali. Sed et qui voluerit apud Patrem meum major esse comparatione fratrum suorum cæterorum, efficiatur minister eorum qui bus vult esse major. Et qui principatum desiderat Ecclesiæ, debet fieri omuium servus in humilitate ser vili, ut obsequatur omnibus in his quæ pertinent ad salutem. Et hæc docet nos sermo divinus. Nos autem sive non intelligentes voluntatem divinam positam in Scripturis, sive contemnentes talem commendatio 8↳ Joan. x111, 2. Matth. xx, et seq. Marc. x, 41. Matth. xx, et seq. Marc. x, et seq. * Luc. xxit, 24, 25, 26. etc. Haec ita videntur resti tuenda etc. ΗETIUS. Confodiendum fortasse lud, Forte legendum gnantes illos fuisse Judam. Et illud quoque Marcus scriptuin reliquit. Quod si cum novem aliis inter indignautes erat, vide an nondum diabolus miserat in cor ejus ", ut ipsum Dominum nostrum proderet, sed voluntate etiamnum ac consilio unus erat ex apostolis Judas. Verum cum multa superius de co dixerimus, id iterum probandum non sumimus, quod cum eadem Judæ esset quæ reliquis voluntas ac propositum, lapsus est, et ex insano pecuniarum amore, et Servatoris proditione in mali laqueum incidit. e Jesus autem vocavit eos ad se, et ait Scitis quia principes gentium dominantur eorum”,, et reliqua, usque ad id: Et dare animam suam redemnptionem pro multis. Paria bis quoque a Marco teris anteferri postulassent. Nota vero inter indi scripta sunt. Quemadmodum autem in multis aliis, ita et hoc loco eumden sive sanatio num, sive sermonum scriptis traditorum ordinem servasse Matthæum et Marcum observavimus; nam quæ his subnexa sunt 67:. Cum autem ascensurus esset Jesus Jerosolymam, assumpsit duodecim di scipulos secreto,» usque ad id:. Et confestim di mittet eos, › hæc omnia eodem ordine servavit Mar cus ab hoc loco **: «Erant autem in via ascendentes Jerosolymam, › usque ad illum: Continuo illum rursus mittet huc. At tu Evangelia hic invicem opponens, eaque loca simul contendens, rem ita se habere, uti dicimus, comperies. Simile autem et parte est, quod scripsit Lucas, his praemissis * ‹ Facta est autem contentio inter eos, quis eorum esset major; › iis sed enim subjungit: ‹ Dixit au tem eis Reges gentium dominantur eorum, et qui potestatem habent super eos, benefici vocantur. Vos autem non sic, et cætera. Hæc itaque dicta sint, ne nos convenientia fugiat, quam hoc loco Matthæus, et Marcus, et partim etiam Lucas ser varunt. Jam vero ipsa eorum quæ nobis dicta sunt sententia disquirenda est. Supra diximus Ja cobum et Joannem de primo apud Jesum conse queudo loco contendisse, ab ipsiusque dextris et Jesus autem convocans eos dixit: Scitis quia principes gentium dominantur, et qui majores sunt, po testatem exercent in cos. Non ita erit inter vos; sed quicunque voluerit inter vos najor esse, erit vester minister: et quicunque voluerit inter vos primus esse, erit vester servus. Quoniam duo fratres super cæteros apostolos sibi gloriam præripere voluerunt indignantibus cæteris, inde occasionem accipiens Jesus, regulam justitie fidelibus ponit, quomodo quis apud Deum potest obtinere primatum. Principes gentium non contenti tantum regere suos subjectos, violenter eis dominari nituntur. Inter vos autem qui estis mei, non erunt hæc, ne forte qui videntur habere aliquem in Ecclesia principatum, dominentur fratribus propriis, vel potestatem in eos exerceant. Quoniam sicut omnia carnalia in necessitate sunt po sita, non in voluntate: spiritalia autem in voluntate, non in necessitate, sic et principes spiritales, prin cipatus eorum in dilectione subjectorum debet esse positus, non in timore corporali. Sed et qui voluerit apud Patrem meum major esse comparatione fratrum suorum cæterorum, efficiatur minister eorum qui bus vult esse major. Et qui principatum desiderat Ecclesiæ, debet fieri omuium servus in humilitate ser vili, ut obsequatur omnibus in his quæ pertinent ad salutem. Et hæc docet nos sermo divinus. Nos autem sive non intelligentes voluntatem divinam positam in Scripturis, sive contemnentes talem commendatio 8↳ Joan. x111, 2. Matth. xx, et seq. Marc. x, 41. Matth. xx, et seq. Marc. x, et seq. * Luc. xxit, 24, 25, 26. etc. Haec ita videntur resti tuenda etc. ΗETIUS. Confodiendum fortasse lud, Forte legendum
PG 13:1391Καὶ γὰρ «ὁ υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου [οὐκ ἦλθεν διακονηθῆναι, ἀλλὰ διακονῆσαι·» ἐπεὶ] εἰ καὶ διηκονήθη, ἡνίκα «ἄγγελοι προσῆλθον καὶ διηκόνουν αὐτῷ» καὶ πάλιν διηκονήθη ὑπὸ τῆς Μάρθας, ἀλλ’ οὐ διὰ τοῦτο ἐλήλυθε τὸ «διακονηθῆναι·» ἐπεδήμησε γὰρ τῷ γένει τῶν ἀνθρώπων, ἵνα διακονήσῃ καὶ ἐπὶ τοσοῦτον ὁδεύσῃ διακονῶν ἡμῶν τῇ σωτηρίᾳ, ὡς «δοῦναι τὴν ἑαυτοῦ ψυχὴν λύτρον ἀντὶ πολλῶν» τῶν πιστευσάντων εἰς αὐτόν. καὶ εἰ καθ’ ὑπόθεσιν πάντες ἐπίστευον εἰς αὐτόν, δεδώκει ἂν «τὴν ψυχὴν αὐτοῦ λύτρον ἀντὶ» πάντων. τίνι δὲ ἔδωκε «τὴν ψυχὴν αὐτοῦ λύτρον ἀντὶ πολλῶν»; οὐ γὰρ δὴ τῷ θεῷ· μήτι οὖν τῷ πονηρῷ; οὗτος γὰρ ἐκράτει ἡμῶν, ἕως δοθῇ τὸ ὑπὲρ ἡμῶν αὐτῷ «λύτρον» ἡ τοῦ Ἰησοῦ ψυχή, ἀπατηθέντι [δηλονότι καὶ φαντασθέντι] ὡς δυναμένῳ αὐτῆς κυριεῦσαι καὶ οὐχ ὁρῶντι ὅτι οὐ φέρει τὴν ἐπὶ τῷ κατέχειν αὐτὴν βάσανον.
Καὶ γὰρ «ὁ υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου [οὐκ ἦλθεν διακονηθῆναι, ἀλλὰ διακονῆσαι·» ἐπεὶ] εἰ καὶ διηκονήθη, ἡνίκα «ἄγγελοι προσῆλθον καὶ διηκόνουν αὐτῷ» καὶ πάλιν διηκονήθη ὑπὸ τῆς Μάρθας, ἀλλ’ οὐ διὰ τοῦτο ἐλήλυθε τὸ «διακονηθῆναι·» ἐπεδήμησε γὰρ τῷ γένει τῶν ἀνθρώπων, ἵνα διακονήσῃ καὶ ἐπὶ τοσοῦτον ὁδεύσῃ διακονῶν ἡμῶν τῇ σωτηρίᾳ, ὡς «δοῦναι τὴν ἑαυτοῦ ψυχὴν λύτρον ἀντὶ πολλῶν» τῶν πιστευσάντων εἰς αὐτόν. καὶ εἰ καθ’ ὑπόθεσιν πάντες ἐπίστευον εἰς αὐτόν, δεδώκει ἂν «τὴν ψυχὴν αὐτοῦ λύτρον ἀντὶ» πάντων. τίνι δὲ ἔδωκε «τὴν ψυχὴν αὐτοῦ λύτρον ἀντὶ πολλῶν»; οὐ γὰρ δὴ τῷ θεῷ· μήτι οὖν τῷ πονηρῷ; οὗτος γὰρ ἐκράτει ἡμῶν, ἕως δοθῇ τὸ ὑπὲρ ἡμῶν αὐτῷ «λύτρον» ἡ τοῦ Ἰησοῦ ψυχή, ἀπατηθέντι [δηλονότι καὶ φαντασθέντι] ὡς δυναμένῳ αὐτῆς κυριεῦσαι καὶ οὐχ ὁρῶντι ὅτι οὐ φέρει τὴν ἐπὶ τῷ κατέχειν αὐτὴν βάσανον.
PG 13:1392διὸ καὶ «θάνατος αὐτοῦ» δόξας κεκυριευκέναι «οὐκέτι κυριεύει» γενομένου [μόνου] «ἐν νεκροῖς» ἐλευθέρου καὶ ἰσχυροτέρου τῆς τοῦ θανάτου ἐξουσίας, καὶ ἐπὶ τοσοῦτον ἰσχυροτέρου ὥστε καὶ πάντας τοὺς βουλομένους αὐτῷ ἀκολουθεῖν τῶν κρατουμένων ὑπὸ τοῦ θανάτου δύνασθαι ἐλευθεροῦν, οὐδὲν ἰσχύοντος κατ’ αὐτῶν ἔτι τοῦ θανάτου. πᾶς γὰρ ὁ μετὰ τοῦ Ἰησοῦ [ὢν] ἀνεπίληπτός ἐστι τῷ θανάτῳ. ἐν μὲν οὖν τοῖς ἐξεταζομένοις τοῦ εὐαγγελίου ῥητοῖς γέγραπται ὁ σωτὴρ ἡμῶν δεδωκέναι «τὴν ἑαυτοῦ ψυχὴν λύτρον ἀντὶ πολλῶν.» παρὰ δὲ τῷ Πέτρῳ εἴρηται ὅτι «οὐ φθαρτοῖς, ἀργυρίῳ καὶ χρυσίῳ, ἐλυτρώθημεν ἐκ τῆς ματαίας ἡμῶν ἀναστροφῆς πατροπαραδότου, ἀλλὰ τιμίῳ αἵματι»· καὶ ὁ ἀπόστολος δέ φησι· «τιμῆς ἠγοράσθητε· μὴ γίνεσθε δοῦλοι ἀνθρώπων». οὐκοῦν ἠγοράσθημεν μὲν τῷ τιμίῳ τοῦ Ἰησοῦ αἵματι, δέδοται δὲ «λύτρον» ὑπὲρ ἡμῶν ἡ ψυχὴ τοῦ υἱοῦ τοῦ θεοῦ, καὶ οὔτε τὸ πνεῦμα αὐτοῦ [πρότερον γὰρ αὐτὸ παρέθετο τῷ πατρὶ λέγων· «πάτερ, εἰς χεῖράς σου παρατίθεμαι τὸ πνεῦμά μου»] οὔτε τὸ σῶμα [οὐδὲν γὰρ εὕρομέν πω τοιοῦτον περὶ αὐτοῦ γεγραμμένον].
Καὶ γὰρ «ὁ υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου [οὐκ ἦλθεν διακονηθῆναι, ἀλλὰ διακονῆσαι·» ἐπεὶ] εἰ καὶ διηκονήθη, ἡνίκα «ἄγγελοι προσῆλθον καὶ διηκόνουν αὐτῷ» καὶ πάλιν διηκονήθη ὑπὸ τῆς Μάρθας, ἀλλ’ οὐ διὰ τοῦτο ἐλήλυθε τὸ «διακονηθῆναι·» ἐπεδήμησε γὰρ τῷ γένει τῶν ἀνθρώπων, ἵνα διακονήσῃ καὶ ἐπὶ τοσοῦτον ὁδεύσῃ διακονῶν ἡμῶν τῇ σωτηρίᾳ, ὡς «δοῦναι τὴν ἑαυτοῦ ψυχὴν λύτρον ἀντὶ πολλῶν» τῶν πιστευσάντων εἰς αὐτόν. καὶ εἰ καθ’ ὑπόθεσιν πάντες ἐπίστευον εἰς αὐτόν, δεδώκει ἂν «τὴν ψυχὴν αὐτοῦ λύτρον ἀντὶ» πάντων. τίνι δὲ ἔδωκε «τὴν ψυχὴν αὐτοῦ λύτρον ἀντὶ πολλῶν»; οὐ γὰρ δὴ τῷ θεῷ· μήτι οὖν τῷ πονηρῷ; οὗτος γὰρ ἐκράτει ἡμῶν, ἕως δοθῇ τὸ ὑπὲρ ἡμῶν αὐτῷ «λύτρον» ἡ τοῦ Ἰησοῦ ψυχή, ἀπατηθέντι [δηλονότι καὶ φαντασθέντι] ὡς δυναμένῳ αὐτῆς κυριεῦσαι καὶ οὐχ ὁρῶντι ὅτι οὐ φέρει τὴν ἐπὶ τῷ κατέχειν αὐτὴν βάσανον.
PG 13:1393καὶ ἐπεὶ δέδοται ἡ ψυχὴ αὐτοῦ «λύτρον ἀντὶ πολλῶν,» οὐκ ἔμενε δὲ παρ’ ἐκείνῳ ᾧ ἐδέδοτο «λύτρον ἀντὶ πολλῶν,» διὰ τοῦτό φησιν ἐν πεντεκαιδεκάτῳ Ψαλμῷ τὸ «οὐκ ἐγκαταλείψεις τὴν ψυχήν μου εἰς ᾅδην». Γενόμενος δὲ ἅπαξ κατὰ τὸν τόπον ὑπομνήσαιμ’ ἂν τοὺς φαντασίᾳ δοξολογίας τῆς περὶ τοῦ Χριστοῦ συγχέαντας τὰ περὶ τοῦ πρωτοτόκου πάσης κτίσεως τοῖς περὶ τῆς ψυχῆς καὶ τοῦ σώματος Ἰησοῦ, τάχα δὲ καὶ τοῦ πνεύματος αὐτοῦ, καὶ ἓν πάντη ἀσύνθετον οἰομένους εἶναι τὸ ὀφθὲν καὶ ἐπιδημῆσαν τῷ βίῳ, ὅτι μὴ ὑγιῶς λέγουσι. πυθώμεθα γὰρ αὐτῶν εἰ ἡ θειότης τῆς εἰκόνος «τοῦ θεοῦ τοῦ ἀοράτου» καὶ ἡ ὑπεροχὴ τοῦ πρωτοτόκου «πάσης κτίσεως», εἰ ἐκεῖνος ἐν ᾧ «ἔκτισται τὰ πάντα τὰ ἐν τοῖς οὐρανοῖς καὶ τὰ ἐπὶ τῆς γῆς, εἴτε ὁρατὰ εἴτε ἀόρατα, εἴτε θρόνοι εἴτε κυριότητες εἴτε ἀρχαὶ εἴτε ἐξουσίαι» «λύτρον» ἐδόθη «ἀντὶ πολλῶν·» καὶ τίνι ἐδόθη ἐκείνη «λύτρον» πολεμίῳ κατέχοντι ἡμᾶς αἰχμαλώτους ἕως λάβῃ τὸ «λύτρον,» καὶ εἰ ἐχώρει τὸ τηλικοῦτον καὶ τοσοῦτον ἐκεῖνος «λύτρον ἀντὶ» τῶν αἰχμαλώτων λαβεῖν.
καὶ ἐπεὶ δέδοται ἡ ψυχὴ αὐτοῦ «λύτρον ἀντὶ πολλῶν,» οὐκ ἔμενε δὲ παρ’ ἐκείνῳ ᾧ ἐδέδοτο «λύτρον ἀντὶ πολλῶν,» διὰ τοῦτό φησιν ἐν πεντεκαιδεκάτῳ Ψαλμῷ τὸ «οὐκ ἐγκαταλείψεις τὴν ψυχήν μου εἰς ᾅδην». Γενόμενος δὲ ἅπαξ κατὰ τὸν τόπον ὑπομνήσαιμ’ ἂν τοὺς φαντασίᾳ δοξολογίας τῆς περὶ τοῦ Χριστοῦ συγχέαντας τὰ περὶ τοῦ πρωτοτόκου πάσης κτίσεως τοῖς περὶ τῆς ψυχῆς καὶ τοῦ σώματος Ἰησοῦ, τάχα δὲ καὶ τοῦ πνεύματος αὐτοῦ, καὶ ἓν πάντη ἀσύνθετον οἰομένους εἶναι τὸ ὀφθὲν καὶ ἐπιδημῆσαν τῷ βίῳ, ὅτι μὴ ὑγιῶς λέγουσι. πυθώμεθα γὰρ αὐτῶν εἰ ἡ θειότης τῆς εἰκόνος «τοῦ θεοῦ τοῦ ἀοράτου» καὶ ἡ ὑπεροχὴ τοῦ πρωτοτόκου «πάσης κτίσεως», εἰ ἐκεῖνος ἐν ᾧ «ἔκτισται τὰ πάντα τὰ ἐν τοῖς οὐρανοῖς καὶ τὰ ἐπὶ τῆς γῆς, εἴτε ὁρατὰ εἴτε ἀόρατα, εἴτε θρόνοι εἴτε κυριότητες εἴτε ἀρχαὶ εἴτε ἐξουσίαι» «λύτρον» ἐδόθη «ἀντὶ πολλῶν·» καὶ τίνι ἐδόθη ἐκείνη «λύτρον» πολεμίῳ κατέχοντι ἡμᾶς αἰχμαλώτους ἕως λάβῃ τὸ «λύτρον,» καὶ εἰ ἐχώρει τὸ τηλικοῦτον καὶ τοσοῦτον ἐκεῖνος «λύτρον ἀντὶ» τῶν αἰχμαλώτων λαβεῖν. Λουκᾶς βασιλεῖς καὶ ἐξουσιάζοντας ἐθνῶν παραλαμ βάνει εἰς τὸν λόγον, ἀποτρέπων τὸν βουλόμενον εἶναι ἐν τοῖς ἀδελφοῖς μείζονα μιμεῖσθαι τὴν βασιλικὴν ἐξουσίαν, ἢ τὴν τῶν ἐξουσιαζόντων τῆς κολακείας ἐπιθυμίαν· διδάσκων ἡμᾶς ἵν' ὁ μὲν ἀληθῶς ἐν ἡμῖν μείζων γένηται ὡς ὁ νεώτερος, τουτέστιν ὡς παιδίον, ἁπλότητος καὶ ἰσότητος χάριν· ὁ δὲ ἡγούμενος οὕτω δὲ οἶμαι ὀνομάζειν τὸν καλούμενον ἐν ταῖς Ἐκκλη σίαις ἐπίσκοπον), ὡς ὁ τοῖς ὑπηρετουμένοις διακο νούμενος Καὶ ταῦτα μὲν ὁ τοῦ Θεοῦ διδάσκει ἡμᾶς Λόγος· ἡμεῖς δὲ, ἤτοι μὴ νοοῦντες τὸ βούλημα τῆς διδασκαλίας ἐν τούτοις Ἰησοῦ, ἢ καταφρονοῦντες τῶν τηλικούτων ὑποθηκῶν τοῦ Σωτῆρος, τοιοῦτοι ἐσμεν ὡς ἐνίοτε καὶ τὸν τῶν κακῶς ἀρχόντων ἐν τοῖς ἔθνεσιν ὑπερβάλλειν τύφον, καὶ μόνονουχί ζητεῖν ὡς οἱ βασιλεῖς δορυφόρους· καὶ φοβερούς ἑαυτοὺς καὶ δυσπροσίτους μάλιστα τοῖς πένησι κατασκευάζοντες, τοιοῦτοι ἐσμεν πρὸς αὐτοὺς ἐντυγχάνοντας ἡμῖν, καὶ περί τινων ἀξιοῦντας, ὡς οὐδὲ οἱ τύραννοι, καὶ ὠμό τεροι τῶν ἀρχόντων πρὸς τοὺς ἱκέτας. Καὶ ἔστι γε ἰδεῖν ἐν πολλαῖς νομιζομέναις Εκκλησίαις, καὶ μάλιστα ταῖς τῶν μειζόνων πόλεων, τοὺς ἡγουμένους τοῦ λαοῦ τοῦ Θεοῦ, μηδεμίαν ἰσολογίαν ἐπιτρέποντας, ἔσθ' ὅτε καὶ τοῖς καλλίστοις τῶν Ἰησοῦ μαθητῶν, εἶναι πρὸς αὐτούς. Καὶ ὁ μὲν ᾿Απόστολος τοῖς κυρίοις περὶ τῶν οἰκετῶν ἐντολὴν δίδωσι λέγων· Οἱ κύριοι, τὸ δίκαιον καὶ τὴν ἰσότητα τοῖς δούλοις παρέχεσθε, εἰδότες, ὅτι καὶ ὑμεῖς ἔχετε Κύριον ἐν οὐρανῷ· ν διδάσκει δὲ καὶ ἀνιέναι τὴν ἀπειλὴν τοὺς δεσπότας κατὰ τῶν οἰκετῶν. Ἔστι δέ τινας ἰδεῖν ὠμῶς ἀπειλοῦντας, ότὲ μὲν προ φάσει ἁμαρτίας, ὅτὲ δὲ τῷ καταφρονεῖν τῶν πτωχῶν, παρὰ τὸν ἀποστολικὸν λόγον ἐν ᾧ λέλεκται· Δεξιάς ἔδωκαν ἐμοὶ καὶ Βαρνάβα, κοινωνίας, ἵνα ἡμεῖς εἰς τὰ ἔθνη, αὐτοὶ δὲ εἰς τὴν περιτομὴν, μόνον τῶν πτωχῶν ένα μνημονεύωμεν· ν καὶ πάλιν τὴν πρὸς τοὺς ὑπο χειρίους ισότητα μηδὲ φανταζομένους, ὅτι καθήκει ἀτυφίαν καὶ ἰσότητα μάλιστα Χριστιανοῖς ἐμπολι τεύεσθαι, καὶ ἐξαιρέτως ἐν τοῖς ὑπεροχήν τινα ὀνόμα τος ἐκκλησιαστικοῦ φοροῦσι· γέγραπται γάρ ο Οσῳ μέγας εἶ, τοσούτῳ ταπείνου σεαυτὸν, καὶ ἔναντι Κυ ρίου εὑρήσεις χάριν. Ἐχρῆν δ' ἡμᾶς εἰδέναι καὶ τὸ ἐν Παροιμίαις οὕτως εἰρημένον· • Πρὸ συντριβῆς ὑψοῦται καρδία ἀνδρὸς, καὶ πρὸ δόξης ταπεινοῦται ἐκκλίνειν δὲ καὶ τὸ περιπεσεῖν τῷ φρονῆσαι, ἢ εἰπεῖν λόγον, ὃν εἶπεν ὁ θέλων ἑαυτὸν δικαιῶσαι πρὸς τὸν Ἰησοῦν διδάξαντα τό· ο 'Αγαπήσεις τὸν πλησίον σου ὡς ἑαυτὸν, ο ὃς οὐκ ἠδέσθη τῷ Σωτῆρι εἰπεῖν· ι Καὶ το 'Ο δὲ ἡγούμενος οὕτω δὲ οἶμαι, ὡς ὁ τοῖς ὑπηρετουμένοις διακονούμενος. ὁ τοῖς ὑπηρετουμένοις διακονούμενος, Λουκᾶς βασιλεῖς καὶ ἐξουσιάζοντας ἐθνῶν παραλαμ βάνει εἰς τὸν λόγον, ἀποτρέπων τὸν βουλόμενον εἶναι ἐν τοῖς ἀδελφοῖς μείζονα μιμεῖσθαι τὴν βασιλικὴν ἐξουσίαν, ἢ τὴν τῶν ἐξουσιαζόντων τῆς κολακείας ἐπιθυμίαν· διδάσκων ἡμᾶς ἵν' ὁ μὲν ἀληθῶς ἐν ἡμῖν μείζων γένηται ὡς ὁ νεώτερος, τουτέστιν ὡς παιδίον, ἁπλότητος καὶ ἰσότητος χάριν· ὁ δὲ ἡγούμενος οὕτω δὲ οἶμαι ὀνομάζειν τὸν καλούμενον ἐν ταῖς Ἐκκλη σίαις ἐπίσκοπον), ὡς ὁ τοῖς ὑπηρετουμένοις διακο νούμενος Καὶ ταῦτα μὲν ὁ τοῦ Θεοῦ διδάσκει ἡμᾶς Λόγος· ἡμεῖς δὲ, ἤτοι μὴ νοοῦντες τὸ βούλημα τῆς διδασκαλίας ἐν τούτοις Ἰησοῦ, ἢ καταφρονοῦντες τῶν τηλικούτων ὑποθηκῶν τοῦ Σωτῆρος, τοιοῦτοι ἐσμεν ὡς ἐνίοτε καὶ τὸν τῶν κακῶς ἀρχόντων ἐν τοῖς ἔθνεσιν ὑπερβάλλειν τύφον, καὶ μόνονουχί ζητεῖν ὡς οἱ βασιλεῖς δορυφόρους· καὶ φοβερούς ἑαυτοὺς καὶ δυσπροσίτους μάλιστα τοῖς πένησι κατασκευάζοντες, τοιοῦτοι ἐσμεν πρὸς αὐτοὺς ἐντυγχάνοντας ἡμῖν, καὶ περί τινων ἀξιοῦντας, ὡς οὐδὲ οἱ τύραννοι, καὶ ὠμό τεροι τῶν ἀρχόντων πρὸς τοὺς ἱκέτας. Καὶ ἔστι γε ἰδεῖν ἐν πολλαῖς νομιζομέναις Εκκλησίαις, καὶ μάλιστα ταῖς τῶν μειζόνων πόλεων, τοὺς ἡγουμένους τοῦ λαοῦ τοῦ Θεοῦ, μηδεμίαν ἰσολογίαν ἐπιτρέποντας, ἔσθ' ὅτε καὶ τοῖς καλλίστοις τῶν Ἰησοῦ μαθητῶν, εἶναι πρὸς αὐτούς. Καὶ ὁ μὲν ᾿Απόστολος τοῖς κυρίοις περὶ τῶν οἰκετῶν ἐντολὴν δίδωσι λέγων· Οἱ κύριοι, τὸ δίκαιον καὶ τὴν ἰσότητα τοῖς δούλοις παρέχεσθε, εἰδότες, ὅτι καὶ ὑμεῖς ἔχετε Κύριον ἐν οὐρανῷ· ν διδάσκει δὲ καὶ ἀνιέναι τὴν ἀπειλὴν τοὺς δεσπότας κατὰ τῶν οἰκετῶν. Ἔστι δέ τινας ἰδεῖν ὠμῶς ἀπειλοῦντας, ότὲ μὲν προ φάσει ἁμαρτίας, ὅτὲ δὲ τῷ καταφρονεῖν τῶν πτωχῶν, παρὰ τὸν ἀποστολικὸν λόγον ἐν ᾧ λέλεκται· Δεξιάς ἔδωκαν ἐμοὶ καὶ Βαρνάβα, κοινωνίας, ἵνα ἡμεῖς εἰς τὰ ἔθνη, αὐτοὶ δὲ εἰς τὴν περιτομὴν, μόνον τῶν πτωχῶν ένα μνημονεύωμεν· ν καὶ πάλιν τὴν πρὸς τοὺς ὑπο χειρίους ισότητα μηδὲ φανταζομένους, ὅτι καθήκει ἀτυφίαν καὶ ἰσότητα μάλιστα Χριστιανοῖς ἐμπολι τεύεσθαι, καὶ ἐξαιρέτως ἐν τοῖς ὑπεροχήν τινα ὀνόμα τος ἐκκλησιαστικοῦ φοροῦσι· γέγραπται γάρ ο Οσῳ μέγας εἶ, τοσούτῳ ταπείνου σεαυτὸν, καὶ ἔναντι Κυ ρίου εὑρήσεις χάριν. Ἐχρῆν δ' ἡμᾶς εἰδέναι καὶ τὸ ἐν Παροιμίαις οὕτως εἰρημένον· • Πρὸ συντριβῆς ὑψοῦται καρδία ἀνδρὸς, καὶ πρὸ δόξης ταπεινοῦται ἐκκλίνειν δὲ καὶ τὸ περιπεσεῖν τῷ φρονῆσαι, ἢ εἰπεῖν λόγον, ὃν εἶπεν ὁ θέλων ἑαυτὸν δικαιῶσαι πρὸς τὸν Ἰησοῦν διδάξαντα τό· ο 'Αγαπήσεις τὸν πλησίον σου ὡς ἑαυτὸν, ο ὃς οὐκ ἠδέσθη τῷ Σωτῆρι εἰπεῖν· ι Καὶ το 'Ο δὲ ἡγούμενος οὕτω δὲ οἶμαι, ὡς ὁ τοῖς ὑπηρετουμένοις διακονούμενος. ὁ τοῖς ὑπηρετουμένοις διακονούμενος, stia et laudabili humilitate positam, quæque ser vienti prodesse, eos autem juvare et reficere possit quibus ipsa exhibetur. At Lucas reges et gentium dominos oratione sua comprehendit, eum deterrens qui iuter fratres major esse voluerit, quominus re giam potestatem, vel palpi cupiditatem principibus insitam imitetur; id nos edocens, ut qui inter nos major revera est, fat sicut junior, hoc est, sicut puellus propter simplicitatem, et propterea quod aliis nunquam se anteferat: princeps vero (sic autem appellandum existimo qui in Ecclesiis epi scopus vocatur) tanquam qui ministrantibus mini strat. Atque hac quidem docet nos Dei Verbum nos autem sive doctrinæ Jesu hoc loco traditæ sen tentiam non assequamur, sive talia Servatoris asper nemur præcepta, tales sumus ut nequissimorum inter gentes principum superbiam aliquando supe remus, et satellites haud secus ac reges tantum non conquiramus: quinetiam nos ad terrorem compo nentes, difficilesque ad nos aditus, pauperibus præ sertim facientes, tales iis accedentibus et aliquid rogantibus nos exhibemus, quales tyranni, princi pumve crudelissimi supplicibus sese non præbent. Ac in plerisque legitime constitutis, sed majorum præsertim civitatum Ecclesiis principes populi Dei videre licet, haud ullam apud se equalitatem servari, ne præstantissimis quidem nonnunquam Jesu discipulis permittentes. Certe Apostolus heris erga famulos præceptum tradit dicens 60: < Do mini, quod justum est et æquun, servis præstate, scientes quod et vos Dominum habetis in cœlo;, quinetiam adversus servos minas remittere heros docet. Nonnullos autem asperis utentes commina tionibus videre licet, aliquando peccati obtentu, nonnunquam etiam præ pauperum contemptu, con tra Apostoli sermonem qui sic habet ":: Dextras dederunt mihi et Barnabæ societatis: ut nos in gentes, ipsi autem in circumcisionem: tantum ut gnus es, humilia te in omnibus, et coram Deo in c pauperum memores essemus: et rursum nullam erga subditos æquabilitatem in animum inducen tes, neque modestiam et æquabilitatem inter Chri stianos potissimum versari debere cogitantes, sed inter eos præsertim qui dignitatem aliquam in Ec clesia gerunt: scriptum est enim ': c Quanto ma venies gratiam. › Illud quoque scire nos oportet, quod in Proverbiis scriptum est his verbis ": «An debent, sed imitari debent Christum accessibilem, et mulieribus loquentem, et pueris manus imponen tem, et discipulis suis pedes lavantem atque tergentem, exemplum eis dantem, ut et ipsi similiter faciant fratribus suis. Forsitan autem et quoniam Dominus constitutus serviebat pro salute hominum generi nostro, propterea dicitur formam servi suscepisse, et humiliasse se usque ad mortem, propter quod et Dominus eum superexaltavit. Qui vult ergo exaltari, similia faciat, ut exaltetur per ea: sicut Filius ho minis non venit ministrari, sed ministrare. Nam etsi angeli ministraverunt ei quando accesserunt et ministrabant ei: etsi Martha ministravit ei; tamen non ideo venit ut ministretur, sed ut ministret: et Col. iv, 1. Gal. 11, 9, 10. Eccle. 111, etc.), Hæc postrema verba significatione activa gaudere inter dum docet Budæus. Igitur, id est e servus servorum,» quem admodum pie appellari gaudet qui Ecclesiæ præest. stia et laudabili humilitate positam, quæque ser vienti prodesse, eos autem juvare et reficere possit quibus ipsa exhibetur. At Lucas reges et gentium dominos oratione sua comprehendit, eum deterrens qui iuter fratres major esse voluerit, quominus re giam potestatem, vel palpi cupiditatem principibus insitam imitetur; id nos edocens, ut qui inter nos major revera est, fat sicut junior, hoc est, sicut puellus propter simplicitatem, et propterea quod aliis nunquam se anteferat: princeps vero (sic autem appellandum existimo qui in Ecclesiis epi scopus vocatur) tanquam qui ministrantibus mini strat. Atque hac quidem docet nos Dei Verbum nos autem sive doctrinæ Jesu hoc loco traditæ sen tentiam non assequamur, sive talia Servatoris asper nemur præcepta, tales sumus ut nequissimorum inter gentes principum superbiam aliquando supe remus, et satellites haud secus ac reges tantum non conquiramus: quinetiam nos ad terrorem compo nentes, difficilesque ad nos aditus, pauperibus præ sertim facientes, tales iis accedentibus et aliquid rogantibus nos exhibemus, quales tyranni, princi pumve crudelissimi supplicibus sese non præbent. Ac in plerisque legitime constitutis, sed majorum præsertim civitatum Ecclesiis principes populi Dei videre licet, haud ullam apud se equalitatem servari, ne præstantissimis quidem nonnunquam Jesu discipulis permittentes. Certe Apostolus heris erga famulos præceptum tradit dicens 60: < Do mini, quod justum est et æquun, servis præstate, scientes quod et vos Dominum habetis in cœlo;, quinetiam adversus servos minas remittere heros docet. Nonnullos autem asperis utentes commina tionibus videre licet, aliquando peccati obtentu, nonnunquam etiam præ pauperum contemptu, con tra Apostoli sermonem qui sic habet ":: Dextras dederunt mihi et Barnabæ societatis: ut nos in gentes, ipsi autem in circumcisionem: tantum ut gnus es, humilia te in omnibus, et coram Deo in c pauperum memores essemus: et rursum nullam erga subditos æquabilitatem in animum inducen tes, neque modestiam et æquabilitatem inter Chri stianos potissimum versari debere cogitantes, sed inter eos præsertim qui dignitatem aliquam in Ec clesia gerunt: scriptum est enim ': c Quanto ma venies gratiam. › Illud quoque scire nos oportet, quod in Proverbiis scriptum est his verbis ": «An debent, sed imitari debent Christum accessibilem, et mulieribus loquentem, et pueris manus imponen tem, et discipulis suis pedes lavantem atque tergentem, exemplum eis dantem, ut et ipsi similiter faciant fratribus suis. Forsitan autem et quoniam Dominus constitutus serviebat pro salute hominum generi nostro, propterea dicitur formam servi suscepisse, et humiliasse se usque ad mortem, propter quod et Dominus eum superexaltavit. Qui vult ergo exaltari, similia faciat, ut exaltetur per ea: sicut Filius ho minis non venit ministrari, sed ministrare. Nam etsi angeli ministraverunt ei quando accesserunt et ministrabant ei: etsi Martha ministravit ei; tamen non ideo venit ut ministretur, sed ut ministret: et Col. iv, 1. Gal. 11, 9, 10. Eccle. 111, etc.), Hæc postrema verba significatione activa gaudere inter dum docet Budæus. Igitur, id est e servus servorum,» quem admodum pie appellari gaudet qui Ecclesiæ præest. 20. • Prov. xvii, 12. 20. • Prov. xvii, 12.
PG 13:1394καὶ οὐ ταῦτά φημι ὡς καταφρονῶν τῆς ψυχῆς Ἰησοῦ καὶ σμικρύνων αὐτήν, ἀλλὰ βουλόμενος ταύτην μὲν κατὰ τὸ ἐνδεχόμενον «λύτρον» δεδόσθαι ὑπὸ τοῦ ὅλου σωτῆρος, τὴν δὲ ὑπεροχὴν καὶ τὴν θεότητα ἐκείνην μηδ’ ἂν δεδυνῆσθαι «λύτρον» δοθῆναι. πλὴν σήμερον οὐ λύω τὸν Ἰησοῦν ἀπὸ τοῦ Χριστοῦ, ἀλλὰ πολλῷ πλέον οἶδα ἓν εἶναι Ἰησοῦν τὸν Χριστὸν καὶ «τὴν ψυχὴν αὐτοῦ» πρὸς τὸν πρωτότοκον «πάσης κτίσεως» ἀλλὰ καὶ τὸ σῶμα αὐτοῦ, ὡς πλέον [εἰ δεῖ οὕτως ὀνομάσαι] εἶναι ἓν ὅλον τοῦτο, ἤπερ «ὁ κολλώμενος τῷ κυρίῳ ἓν πνεῦμά ἐστιν». «Καὶ ἐκπορευομένων αὐτῶν ἀπὸ Ἱεριχὼ ἠκολούθησεν αὐτῷ ὄχλος πολύς. καὶ ἰδοὺ δύο τυφλοὶ καθήμενοι παρὰ τὴν ὁδὸν» καὶ [τὰ] ἑξῆς [, []] . Ἔστω μὲν καὶ τὰ τῆς ἱστορίας τῶν κατὰ τὸν τόπον ἀληθῆ, καὶ ἐκπορευομένῳ «ἀπὸ» τῆς «Ἱεριχὼ» τῷ Ἰησοῦ μετὰ τῶν μαθητῶν ἠκολουθηκέναι «αὐτῷ» ὄχλον πολύν. καὶ «τυφλοὶ δύο παρὰ τὴν ὁδὸν» καθεζόμενοι τῆς ἀπὸ Ἱεριχὼ ἐξόδου «ἀκούσαντες ὅτι Ἰησοῦς» παρέρχεται τὸν τόπον ἐκεῖνον, καὶ αὐτοὶ κράξαντες εἰρηκέτωσαν·
καὶ ἐπεὶ δέδοται ἡ ψυχὴ αὐτοῦ «λύτρον ἀντὶ πολλῶν,» οὐκ ἔμενε δὲ παρ’ ἐκείνῳ ᾧ ἐδέδοτο «λύτρον ἀντὶ πολλῶν,» διὰ τοῦτό φησιν ἐν πεντεκαιδεκάτῳ Ψαλμῷ τὸ «οὐκ ἐγκαταλείψεις τὴν ψυχήν μου εἰς ᾅδην». Γενόμενος δὲ ἅπαξ κατὰ τὸν τόπον ὑπομνήσαιμ’ ἂν τοὺς φαντασίᾳ δοξολογίας τῆς περὶ τοῦ Χριστοῦ συγχέαντας τὰ περὶ τοῦ πρωτοτόκου πάσης κτίσεως τοῖς περὶ τῆς ψυχῆς καὶ τοῦ σώματος Ἰησοῦ, τάχα δὲ καὶ τοῦ πνεύματος αὐτοῦ, καὶ ἓν πάντη ἀσύνθετον οἰομένους εἶναι τὸ ὀφθὲν καὶ ἐπιδημῆσαν τῷ βίῳ, ὅτι μὴ ὑγιῶς λέγουσι. πυθώμεθα γὰρ αὐτῶν εἰ ἡ θειότης τῆς εἰκόνος «τοῦ θεοῦ τοῦ ἀοράτου» καὶ ἡ ὑπεροχὴ τοῦ πρωτοτόκου «πάσης κτίσεως», εἰ ἐκεῖνος ἐν ᾧ «ἔκτισται τὰ πάντα τὰ ἐν τοῖς οὐρανοῖς καὶ τὰ ἐπὶ τῆς γῆς, εἴτε ὁρατὰ εἴτε ἀόρατα, εἴτε θρόνοι εἴτε κυριότητες εἴτε ἀρχαὶ εἴτε ἐξουσίαι» «λύτρον» ἐδόθη «ἀντὶ πολλῶν·» καὶ τίνι ἐδόθη ἐκείνη «λύτρον» πολεμίῳ κατέχοντι ἡμᾶς αἰχμαλώτους ἕως λάβῃ τὸ «λύτρον,» καὶ εἰ ἐχώρει τὸ τηλικοῦτον καὶ τοσοῦτον ἐκεῖνος «λύτρον ἀντὶ» τῶν αἰχμαλώτων λαβεῖν. Λουκᾶς βασιλεῖς καὶ ἐξουσιάζοντας ἐθνῶν παραλαμ βάνει εἰς τὸν λόγον, ἀποτρέπων τὸν βουλόμενον εἶναι ἐν τοῖς ἀδελφοῖς μείζονα μιμεῖσθαι τὴν βασιλικὴν ἐξουσίαν, ἢ τὴν τῶν ἐξουσιαζόντων τῆς κολακείας ἐπιθυμίαν· διδάσκων ἡμᾶς ἵν' ὁ μὲν ἀληθῶς ἐν ἡμῖν μείζων γένηται ὡς ὁ νεώτερος, τουτέστιν ὡς παιδίον, ἁπλότητος καὶ ἰσότητος χάριν· ὁ δὲ ἡγούμενος οὕτω δὲ οἶμαι ὀνομάζειν τὸν καλούμενον ἐν ταῖς Ἐκκλη σίαις ἐπίσκοπον), ὡς ὁ τοῖς ὑπηρετουμένοις διακο νούμενος Καὶ ταῦτα μὲν ὁ τοῦ Θεοῦ διδάσκει ἡμᾶς Λόγος· ἡμεῖς δὲ, ἤτοι μὴ νοοῦντες τὸ βούλημα τῆς διδασκαλίας ἐν τούτοις Ἰησοῦ, ἢ καταφρονοῦντες τῶν τηλικούτων ὑποθηκῶν τοῦ Σωτῆρος, τοιοῦτοι ἐσμεν ὡς ἐνίοτε καὶ τὸν τῶν κακῶς ἀρχόντων ἐν τοῖς ἔθνεσιν ὑπερβάλλειν τύφον, καὶ μόνονουχί ζητεῖν ὡς οἱ βασιλεῖς δορυφόρους· καὶ φοβερούς ἑαυτοὺς καὶ δυσπροσίτους μάλιστα τοῖς πένησι κατασκευάζοντες, τοιοῦτοι ἐσμεν πρὸς αὐτοὺς ἐντυγχάνοντας ἡμῖν, καὶ περί τινων ἀξιοῦντας, ὡς οὐδὲ οἱ τύραννοι, καὶ ὠμό τεροι τῶν ἀρχόντων πρὸς τοὺς ἱκέτας. Καὶ ἔστι γε ἰδεῖν ἐν πολλαῖς νομιζομέναις Εκκλησίαις, καὶ μάλιστα ταῖς τῶν μειζόνων πόλεων, τοὺς ἡγουμένους τοῦ λαοῦ τοῦ Θεοῦ, μηδεμίαν ἰσολογίαν ἐπιτρέποντας, ἔσθ' ὅτε καὶ τοῖς καλλίστοις τῶν Ἰησοῦ μαθητῶν, εἶναι πρὸς αὐτούς. Καὶ ὁ μὲν ᾿Απόστολος τοῖς κυρίοις περὶ τῶν οἰκετῶν ἐντολὴν δίδωσι λέγων· Οἱ κύριοι, τὸ δίκαιον καὶ τὴν ἰσότητα τοῖς δούλοις παρέχεσθε, εἰδότες, ὅτι καὶ ὑμεῖς ἔχετε Κύριον ἐν οὐρανῷ· ν διδάσκει δὲ καὶ ἀνιέναι τὴν ἀπειλὴν τοὺς δεσπότας κατὰ τῶν οἰκετῶν. Ἔστι δέ τινας ἰδεῖν ὠμῶς ἀπειλοῦντας, ότὲ μὲν προ φάσει ἁμαρτίας, ὅτὲ δὲ τῷ καταφρονεῖν τῶν πτωχῶν, παρὰ τὸν ἀποστολικὸν λόγον ἐν ᾧ λέλεκται· Δεξιάς ἔδωκαν ἐμοὶ καὶ Βαρνάβα, κοινωνίας, ἵνα ἡμεῖς εἰς τὰ ἔθνη, αὐτοὶ δὲ εἰς τὴν περιτομὴν, μόνον τῶν πτωχῶν ένα μνημονεύωμεν· ν καὶ πάλιν τὴν πρὸς τοὺς ὑπο χειρίους ισότητα μηδὲ φανταζομένους, ὅτι καθήκει ἀτυφίαν καὶ ἰσότητα μάλιστα Χριστιανοῖς ἐμπολι τεύεσθαι, καὶ ἐξαιρέτως ἐν τοῖς ὑπεροχήν τινα ὀνόμα τος ἐκκλησιαστικοῦ φοροῦσι· γέγραπται γάρ ο Οσῳ μέγας εἶ, τοσούτῳ ταπείνου σεαυτὸν, καὶ ἔναντι Κυ ρίου εὑρήσεις χάριν. Ἐχρῆν δ' ἡμᾶς εἰδέναι καὶ τὸ ἐν Παροιμίαις οὕτως εἰρημένον· • Πρὸ συντριβῆς ὑψοῦται καρδία ἀνδρὸς, καὶ πρὸ δόξης ταπεινοῦται ἐκκλίνειν δὲ καὶ τὸ περιπεσεῖν τῷ φρονῆσαι, ἢ εἰπεῖν λόγον, ὃν εἶπεν ὁ θέλων ἑαυτὸν δικαιῶσαι πρὸς τὸν Ἰησοῦν διδάξαντα τό· ο 'Αγαπήσεις τὸν πλησίον σου ὡς ἑαυτὸν, ο ὃς οὐκ ἠδέσθη τῷ Σωτῆρι εἰπεῖν· ι Καὶ το 'Ο δὲ ἡγούμενος οὕτω δὲ οἶμαι, ὡς ὁ τοῖς ὑπηρετουμένοις διακονούμενος. ὁ τοῖς ὑπηρετουμένοις διακονούμενος, Λουκᾶς βασιλεῖς καὶ ἐξουσιάζοντας ἐθνῶν παραλαμ βάνει εἰς τὸν λόγον, ἀποτρέπων τὸν βουλόμενον εἶναι ἐν τοῖς ἀδελφοῖς μείζονα μιμεῖσθαι τὴν βασιλικὴν ἐξουσίαν, ἢ τὴν τῶν ἐξουσιαζόντων τῆς κολακείας ἐπιθυμίαν· διδάσκων ἡμᾶς ἵν' ὁ μὲν ἀληθῶς ἐν ἡμῖν μείζων γένηται ὡς ὁ νεώτερος, τουτέστιν ὡς παιδίον, ἁπλότητος καὶ ἰσότητος χάριν· ὁ δὲ ἡγούμενος οὕτω δὲ οἶμαι ὀνομάζειν τὸν καλούμενον ἐν ταῖς Ἐκκλη σίαις ἐπίσκοπον), ὡς ὁ τοῖς ὑπηρετουμένοις διακο νούμενος Καὶ ταῦτα μὲν ὁ τοῦ Θεοῦ διδάσκει ἡμᾶς Λόγος· ἡμεῖς δὲ, ἤτοι μὴ νοοῦντες τὸ βούλημα τῆς διδασκαλίας ἐν τούτοις Ἰησοῦ, ἢ καταφρονοῦντες τῶν τηλικούτων ὑποθηκῶν τοῦ Σωτῆρος, τοιοῦτοι ἐσμεν ὡς ἐνίοτε καὶ τὸν τῶν κακῶς ἀρχόντων ἐν τοῖς ἔθνεσιν ὑπερβάλλειν τύφον, καὶ μόνονουχί ζητεῖν ὡς οἱ βασιλεῖς δορυφόρους· καὶ φοβερούς ἑαυτοὺς καὶ δυσπροσίτους μάλιστα τοῖς πένησι κατασκευάζοντες, τοιοῦτοι ἐσμεν πρὸς αὐτοὺς ἐντυγχάνοντας ἡμῖν, καὶ περί τινων ἀξιοῦντας, ὡς οὐδὲ οἱ τύραννοι, καὶ ὠμό τεροι τῶν ἀρχόντων πρὸς τοὺς ἱκέτας. Καὶ ἔστι γε ἰδεῖν ἐν πολλαῖς νομιζομέναις Εκκλησίαις, καὶ μάλιστα ταῖς τῶν μειζόνων πόλεων, τοὺς ἡγουμένους τοῦ λαοῦ τοῦ Θεοῦ, μηδεμίαν ἰσολογίαν ἐπιτρέποντας, ἔσθ' ὅτε καὶ τοῖς καλλίστοις τῶν Ἰησοῦ μαθητῶν, εἶναι πρὸς αὐτούς. Καὶ ὁ μὲν ᾿Απόστολος τοῖς κυρίοις περὶ τῶν οἰκετῶν ἐντολὴν δίδωσι λέγων· Οἱ κύριοι, τὸ δίκαιον καὶ τὴν ἰσότητα τοῖς δούλοις παρέχεσθε, εἰδότες, ὅτι καὶ ὑμεῖς ἔχετε Κύριον ἐν οὐρανῷ· ν διδάσκει δὲ καὶ ἀνιέναι τὴν ἀπειλὴν τοὺς δεσπότας κατὰ τῶν οἰκετῶν. Ἔστι δέ τινας ἰδεῖν ὠμῶς ἀπειλοῦντας, ότὲ μὲν προ φάσει ἁμαρτίας, ὅτὲ δὲ τῷ καταφρονεῖν τῶν πτωχῶν, παρὰ τὸν ἀποστολικὸν λόγον ἐν ᾧ λέλεκται· Δεξιάς ἔδωκαν ἐμοὶ καὶ Βαρνάβα, κοινωνίας, ἵνα ἡμεῖς εἰς τὰ ἔθνη, αὐτοὶ δὲ εἰς τὴν περιτομὴν, μόνον τῶν πτωχῶν ένα μνημονεύωμεν· ν καὶ πάλιν τὴν πρὸς τοὺς ὑπο χειρίους ισότητα μηδὲ φανταζομένους, ὅτι καθήκει ἀτυφίαν καὶ ἰσότητα μάλιστα Χριστιανοῖς ἐμπολι τεύεσθαι, καὶ ἐξαιρέτως ἐν τοῖς ὑπεροχήν τινα ὀνόμα τος ἐκκλησιαστικοῦ φοροῦσι· γέγραπται γάρ ο Οσῳ μέγας εἶ, τοσούτῳ ταπείνου σεαυτὸν, καὶ ἔναντι Κυ ρίου εὑρήσεις χάριν. Ἐχρῆν δ' ἡμᾶς εἰδέναι καὶ τὸ ἐν Παροιμίαις οὕτως εἰρημένον· • Πρὸ συντριβῆς ὑψοῦται καρδία ἀνδρὸς, καὶ πρὸ δόξης ταπεινοῦται ἐκκλίνειν δὲ καὶ τὸ περιπεσεῖν τῷ φρονῆσαι, ἢ εἰπεῖν λόγον, ὃν εἶπεν ὁ θέλων ἑαυτὸν δικαιῶσαι πρὸς τὸν Ἰησοῦν διδάξαντα τό· ο 'Αγαπήσεις τὸν πλησίον σου ὡς ἑαυτὸν, ο ὃς οὐκ ἠδέσθη τῷ Σωτῆρι εἰπεῖν· ι Καὶ το 'Ο δὲ ἡγούμενος οὕτω δὲ οἶμαι, ὡς ὁ τοῖς ὑπηρετουμένοις διακονούμενος. ὁ τοῖς ὑπηρετουμένοις διακονούμενος, stia et laudabili humilitate positam, quæque ser vienti prodesse, eos autem juvare et reficere possit quibus ipsa exhibetur. At Lucas reges et gentium dominos oratione sua comprehendit, eum deterrens qui iuter fratres major esse voluerit, quominus re giam potestatem, vel palpi cupiditatem principibus insitam imitetur; id nos edocens, ut qui inter nos major revera est, fat sicut junior, hoc est, sicut puellus propter simplicitatem, et propterea quod aliis nunquam se anteferat: princeps vero (sic autem appellandum existimo qui in Ecclesiis epi scopus vocatur) tanquam qui ministrantibus mini strat. Atque hac quidem docet nos Dei Verbum nos autem sive doctrinæ Jesu hoc loco traditæ sen tentiam non assequamur, sive talia Servatoris asper nemur præcepta, tales sumus ut nequissimorum inter gentes principum superbiam aliquando supe remus, et satellites haud secus ac reges tantum non conquiramus: quinetiam nos ad terrorem compo nentes, difficilesque ad nos aditus, pauperibus præ sertim facientes, tales iis accedentibus et aliquid rogantibus nos exhibemus, quales tyranni, princi pumve crudelissimi supplicibus sese non præbent. Ac in plerisque legitime constitutis, sed majorum præsertim civitatum Ecclesiis principes populi Dei videre licet, haud ullam apud se equalitatem servari, ne præstantissimis quidem nonnunquam Jesu discipulis permittentes. Certe Apostolus heris erga famulos præceptum tradit dicens 60: < Do mini, quod justum est et æquun, servis præstate, scientes quod et vos Dominum habetis in cœlo;, quinetiam adversus servos minas remittere heros docet. Nonnullos autem asperis utentes commina tionibus videre licet, aliquando peccati obtentu, nonnunquam etiam præ pauperum contemptu, con tra Apostoli sermonem qui sic habet ":: Dextras dederunt mihi et Barnabæ societatis: ut nos in gentes, ipsi autem in circumcisionem: tantum ut gnus es, humilia te in omnibus, et coram Deo in c pauperum memores essemus: et rursum nullam erga subditos æquabilitatem in animum inducen tes, neque modestiam et æquabilitatem inter Chri stianos potissimum versari debere cogitantes, sed inter eos præsertim qui dignitatem aliquam in Ec clesia gerunt: scriptum est enim ': c Quanto ma venies gratiam. › Illud quoque scire nos oportet, quod in Proverbiis scriptum est his verbis ": «An debent, sed imitari debent Christum accessibilem, et mulieribus loquentem, et pueris manus imponen tem, et discipulis suis pedes lavantem atque tergentem, exemplum eis dantem, ut et ipsi similiter faciant fratribus suis. Forsitan autem et quoniam Dominus constitutus serviebat pro salute hominum generi nostro, propterea dicitur formam servi suscepisse, et humiliasse se usque ad mortem, propter quod et Dominus eum superexaltavit. Qui vult ergo exaltari, similia faciat, ut exaltetur per ea: sicut Filius ho minis non venit ministrari, sed ministrare. Nam etsi angeli ministraverunt ei quando accesserunt et ministrabant ei: etsi Martha ministravit ei; tamen non ideo venit ut ministretur, sed ut ministret: et Col. iv, 1. Gal. 11, 9, 10. Eccle. 111, etc.), Hæc postrema verba significatione activa gaudere inter dum docet Budæus. Igitur, id est e servus servorum,» quem admodum pie appellari gaudet qui Ecclesiæ præest. stia et laudabili humilitate positam, quæque ser vienti prodesse, eos autem juvare et reficere possit quibus ipsa exhibetur. At Lucas reges et gentium dominos oratione sua comprehendit, eum deterrens qui iuter fratres major esse voluerit, quominus re giam potestatem, vel palpi cupiditatem principibus insitam imitetur; id nos edocens, ut qui inter nos major revera est, fat sicut junior, hoc est, sicut puellus propter simplicitatem, et propterea quod aliis nunquam se anteferat: princeps vero (sic autem appellandum existimo qui in Ecclesiis epi scopus vocatur) tanquam qui ministrantibus mini strat. Atque hac quidem docet nos Dei Verbum nos autem sive doctrinæ Jesu hoc loco traditæ sen tentiam non assequamur, sive talia Servatoris asper nemur præcepta, tales sumus ut nequissimorum inter gentes principum superbiam aliquando supe remus, et satellites haud secus ac reges tantum non conquiramus: quinetiam nos ad terrorem compo nentes, difficilesque ad nos aditus, pauperibus præ sertim facientes, tales iis accedentibus et aliquid rogantibus nos exhibemus, quales tyranni, princi pumve crudelissimi supplicibus sese non præbent. Ac in plerisque legitime constitutis, sed majorum præsertim civitatum Ecclesiis principes populi Dei videre licet, haud ullam apud se equalitatem servari, ne præstantissimis quidem nonnunquam Jesu discipulis permittentes. Certe Apostolus heris erga famulos præceptum tradit dicens 60: < Do mini, quod justum est et æquun, servis præstate, scientes quod et vos Dominum habetis in cœlo;, quinetiam adversus servos minas remittere heros docet. Nonnullos autem asperis utentes commina tionibus videre licet, aliquando peccati obtentu, nonnunquam etiam præ pauperum contemptu, con tra Apostoli sermonem qui sic habet ":: Dextras dederunt mihi et Barnabæ societatis: ut nos in gentes, ipsi autem in circumcisionem: tantum ut gnus es, humilia te in omnibus, et coram Deo in c pauperum memores essemus: et rursum nullam erga subditos æquabilitatem in animum inducen tes, neque modestiam et æquabilitatem inter Chri stianos potissimum versari debere cogitantes, sed inter eos præsertim qui dignitatem aliquam in Ec clesia gerunt: scriptum est enim ': c Quanto ma venies gratiam. › Illud quoque scire nos oportet, quod in Proverbiis scriptum est his verbis ": «An debent, sed imitari debent Christum accessibilem, et mulieribus loquentem, et pueris manus imponen tem, et discipulis suis pedes lavantem atque tergentem, exemplum eis dantem, ut et ipsi similiter faciant fratribus suis. Forsitan autem et quoniam Dominus constitutus serviebat pro salute hominum generi nostro, propterea dicitur formam servi suscepisse, et humiliasse se usque ad mortem, propter quod et Dominus eum superexaltavit. Qui vult ergo exaltari, similia faciat, ut exaltetur per ea: sicut Filius ho minis non venit ministrari, sed ministrare. Nam etsi angeli ministraverunt ei quando accesserunt et ministrabant ei: etsi Martha ministravit ei; tamen non ideo venit ut ministretur, sed ut ministret: et Col. iv, 1. Gal. 11, 9, 10. Eccle. 111, etc.), Hæc postrema verba significatione activa gaudere inter dum docet Budæus. Igitur, id est e servus servorum,» quem admodum pie appellari gaudet qui Ecclesiæ præest. 20. • Prov. xvii, 12. 20. • Prov. xvii, 12.
PG 13:1395«ἐλέησον ἡμᾶς, κύριε, υἱὲ Δαυὶ̈δ» καὶ συμπεφωνηκέτωσαν ἐν τῷ κεκραγότας τὸ ἀναγεγραμμένον εἰρηκέναι. καὶ διὰ τοὺς τυφλοὺς ἀξιώσαντας ἐλεηθῆναι «στὰς ὁ Ἰησοῦς» πεφωνηκέτω «αὐτούς,» ἵνα μὴ παράγων καὶ παρερχόμενος αὐτοὺς καλῇ ἀλλὰ καὶ ἑστηκώς, καὶ πυνθανόμενος εἰρηκέτω αὐτοῖς· «τί θέλετε» ἵνα «ποιήσω ὑμῖν;» τήν τε ἀξίωσιν ἰδικώτερον ἤδη παριστάντες οἱ τυφλοὶ εἰρηκέτωσαν «αὐτῷ» θέλειν «ἵνα ἀνοιγῶσιν» ἀπὸ τοῦ Ἰησοῦ «οἱ ὀφθαλμοὶ» αὐτῶν. καὶ ὁ φιλάνθρωπος ἡμῶν καὶ συμπαθὴς σωτὴρ «σπλαγχνισθεὶς» ἐπὶ τοῖς τυφλοῖς, σπλαγχνισθεὶς δ’ [οἶμαι] τῷ προειληφέναι ἐκείνους τὸ προκαλούμενον τὸν [ἵν’ οὕτως ὀνομάσω] ἔλεον τοῦ Ἰησοῦ, ὅπερ ἦν τὸ κεκραγότας εἰρηκέναι· «ἐλέησον ἡμᾶς, κύριε, υἱὲ Δαυὶ̈δ» καὶ πεπιστευκότας ἠξιωκέναι «ἵνα ἀνοιγῶσιν οἱ ὀφθαλμοὶ» αὐτῶν, ἁψάμενος αὐτῶν τῶν ὀφθαλμῶν [καὶ] δύναμιν διὰ τῆς ἁφῆς ἰατικὴν ἐνιεὶς τοῖς ὀφθαλμοῖς πεποιηκέτω τοὺς τυφλοὺς ἀναβλέπειν, κἀκεῖνοι εὐχαρίστως ἠκολουθηκέτωσαν τῷ Ἰησοῦ.
«ἐλέησον ἡμᾶς, κύριε, υἱὲ Δαυὶ̈δ» καὶ συμπεφωνηκέτωσαν ἐν τῷ κεκραγότας τὸ ἀναγεγραμμένον εἰρηκέναι. καὶ διὰ τοὺς τυφλοὺς ἀξιώσαντας ἐλεηθῆναι «στὰς ὁ Ἰησοῦς» πεφωνηκέτω «αὐτούς,» ἵνα μὴ παράγων καὶ παρερχόμενος αὐτοὺς καλῇ ἀλλὰ καὶ ἑστηκώς, καὶ πυνθανόμενος εἰρηκέτω αὐτοῖς· «τί θέλετε» ἵνα «ποιήσω ὑμῖν;» τήν τε ἀξίωσιν ἰδικώτερον ἤδη παριστάντες οἱ τυφλοὶ εἰρηκέτωσαν «αὐτῷ» θέλειν «ἵνα ἀνοιγῶσιν» ἀπὸ τοῦ Ἰησοῦ «οἱ ὀφθαλμοὶ» αὐτῶν. καὶ ὁ φιλάνθρωπος ἡμῶν καὶ συμπαθὴς σωτὴρ «σπλαγχνισθεὶς» ἐπὶ τοῖς τυφλοῖς, σπλαγχνισθεὶς δ’ [οἶμαι] τῷ προειληφέναι ἐκείνους τὸ προκαλούμενον τὸν [ἵν’ οὕτως ὀνομάσω] ἔλεον τοῦ Ἰησοῦ, ὅπερ ἦν τὸ κεκραγότας εἰρηκέναι· «ἐλέησον ἡμᾶς, κύριε, υἱὲ Δαυὶ̈δ» καὶ πεπιστευκότας ἠξιωκέναι «ἵνα ἀνοιγῶσιν οἱ ὀφθαλμοὶ» αὐτῶν, ἁψάμενος αὐτῶν τῶν ὀφθαλμῶν [καὶ] δύναμιν διὰ τῆς ἁφῆς ἰατικὴν ἐνιεὶς τοῖς ὀφθαλμοῖς πεποιηκέτω τοὺς τυφλοὺς ἀναβλέπειν, κἀκεῖνοι εὐχαρίστως ἠκολουθηκέτωσαν τῷ Ἰησοῦ. τίς ἐστί μου πλησίον; Ἔδει δὲ καὶ ἀπὸ Παύλω ἀνεγνωκέναι τό Δυνάμενοι ἐν βάρει εἶναι ὡς Χρι στοῦ ἀπόστολοι, ἐγενήθημεν ἤπιοι ἐν μέσῳ ὑμῶν, ὡς ἐὰν τροφὸς θάλπῃ τὰ ἑαυτῆς τέκνα. • Εχρήν μιμή σασθαι καὶ τό· ι Η ἁμαρτίαν ἐποίησα, ἐμαυτὸν τα πεινῶν, ἵνα ὑμεῖς ὑψωθῆτε;» Οἱ ἄρχοντες οὖν των μὲν ἐθνῶν κατακυριευέτωσαν αὐτῶν τῆς δὲ Ἐκκλη σίας δουλευέτωσαν αὐτῇ· ἀλλὰ καὶ οἱ μεγάλοι μὲν τῶν ἐθνῶν κατεξουσιαζέτωσαν αὐτῶν· τῶν δὲ πιστῶν ἀκουέτωσαν τοῦ· Μάθετε ἀπ᾿ ἐμοῦ, ὅτι προὺς εἰμι καὶ ταπεινὸς τῇ καρδίᾳ, καὶ εὑρήσετε ἀνάπαυσιν ταῖς ψυχαῖς ὑμῶν.» Παιδενώμεθα δὲ καὶ πρὸς τὸ μὴ ἀπο δέχεσθαι κολακείας, μηδὲ ἡδέως καλεῖσθαι ὑπὸ τῶν ἀνθρώπων, ἐφ᾽ οἷς ἂν δόξωμεν εὖ τινας πεποιηκέναι, εὐεργέται. Οὐ ταῦτα δέ φαμεν ἀνεπιστημόνως ο τ2 πεινοῦν ὁ ἑαυτοὺς θέλοντες «ὑπὸ τὴν κραταιὰν χεῖρα τοῦ Θεοῦ, ν καὶ κατὰ τὸν λόγον αὐτοῦ, ὑπὸ τὴν ἐπε κλησιαστικὴν διακονίαν· ἔστι δ' ὅτε χρή, κατὰ τὴν ἀποστολικὴν φωνὴν, ο τοὺς ἁμαρτάνοντας ἐνώπιον πάντων ἐλέγχειν, ἵνα καὶ οἱ λοιποὶ φόβον ἔχωσιν ἔστι δ' ὅτε δεῖ, χρησάμενον τῇ ἐξουσία, ο παραδούναι τινα τῷ Σατανᾷ εἰς ὄλεθρον τῆς σαρκὸς, ἵνα τὸ πνεῦμα σωθῇ ἐν τῇ ἡμέρᾳ τοῦ Κυρίου· σπανίως δὲ τὸ το οὗτο ποιητέον· «νουθετητέον ε γὰρ «τοὺς ἀτάκτους καὶ παραμυθητέον τοὺς ὀλιγοψύχους, καὶ ἀνθεκτέον τῶν ἀσθενῶν, καὶ πρὸς πάντας δὲ μακροθυμητέον, καὶ οὐδενὶ κακὸν ἀντὶ κακοῦ ἀποδοτέον.» Καὶ οὐ χρή ἡγεῖσθαι ἐχθρὸν εἶναι τὸν ἁμαρτάνοντα, ἀλλ' ἐχου στέον τοῦ ᾿Αποστόλου λέγοντος· «Μὴ ὡς ἐχθρὸν ἡγεῖσθε, ἀλλὰ νουθετεῖτε ὡς ἀδελφόν.» Καὶ ταῦτα πάντα μοι λέλεκται βουλομένῳ κατὰ τὸν λόγον παρα στῆσαι, ὅτι οὐ μιμητέον τῷ ἄρχοντι τῆς Ἐκκλησίας τὸν ἄρχοντα τῶν ἐθνῶν, οὐδὲ ζηλωτέον τους κατακυ ριεύοντας, καὶ κατεξουσιάζοντας, καὶ βασιλεῖς· ἀλλ᾽ ὅση δύναμις καὶ ἐν τούτοις Χριστὸν μιμητέον τὸν εὐεντευκτότατον, καὶ γυναιξὶν ὁμιλοῦντα, καὶ παιδίοις ἐπιτιθέντα χεῖρας. Εἰ καὶ μείζονα δ' ἔχει λόγον των Ἰησοῦν βεβληκέναι ὕδωρ εἰς νιπτήρα, καὶ τοὺς πόδας τῶν μαθητῶν κεκαθαρκέναι, οὐδὲν ἧττον καὶ κατὰ τὴν λέξιν ἀκουστέον αὐτοῦ περὶ τούτων λέγοντος· «Ὑμεῖς φωνεῖτέ με, ὁ διδάσκαλος, καὶ ὁ Κύριος, καὶ καλῶς λέγετε· εἰμὶ γὰρ,» καὶ τὰ ἑξῆς· διὰ τούτων γὰρ δ δάσκει μιμητὰς αὐτοῦ τῆς ἐπαινετῆς ταπεινότητος γίνεσθαι τοὺς μαθητάς. Τάχα δὲ καὶ ἐπεὶ Κύριος ὢν ἐδούλευσεν ὑπὲρ ἀνθρώπων σωτηρίας τῷ γένει ἡμῶν, κατὰ τοῦτο λέγεται μορφὴν δούλου ἀνειληφέναι, καὶ τεταπεινωκέναι ἑαυτὸν γινόμενον ὑπήκοον μέχρι θα νάτου· καὶ εἴπερ διὰ τοῦτο ὁ Θεὸς αὐτὸν ὑπερύψωσεν, ὁ βουλόμενος ὑψοῦσθαι τὰ παραπλήσια ποιησάτω τῷ διὰ τάδε τινὰ ὑπερυψοῦσθαι· καὶ γὰρ Υἱὸς τοῦ ἀν θρώπου εἰ καὶ διηκονήθη, ἡνίκα «ἄγγελοι προσῆλθον, σε τίς ἐστί μου πλησίον; Ἔδει δὲ καὶ ἀπὸ Παύλω ἀνεγνωκέναι τό Δυνάμενοι ἐν βάρει εἶναι ὡς Χρι στοῦ ἀπόστολοι, ἐγενήθημεν ἤπιοι ἐν μέσῳ ὑμῶν, ὡς ἐὰν τροφὸς θάλπῃ τὰ ἑαυτῆς τέκνα. • Εχρήν μιμή σασθαι καὶ τό· ι Η ἁμαρτίαν ἐποίησα, ἐμαυτὸν τα πεινῶν, ἵνα ὑμεῖς ὑψωθῆτε;» Οἱ ἄρχοντες οὖν των μὲν ἐθνῶν κατακυριευέτωσαν αὐτῶν τῆς δὲ Ἐκκλη σίας δουλευέτωσαν αὐτῇ· ἀλλὰ καὶ οἱ μεγάλοι μὲν τῶν ἐθνῶν κατεξουσιαζέτωσαν αὐτῶν· τῶν δὲ πιστῶν ἀκουέτωσαν τοῦ· Μάθετε ἀπ᾿ ἐμοῦ, ὅτι προὺς εἰμι καὶ ταπεινὸς τῇ καρδίᾳ, καὶ εὑρήσετε ἀνάπαυσιν ταῖς ψυχαῖς ὑμῶν.» Παιδενώμεθα δὲ καὶ πρὸς τὸ μὴ ἀπο δέχεσθαι κολακείας, μηδὲ ἡδέως καλεῖσθαι ὑπὸ τῶν ἀνθρώπων, ἐφ᾽ οἷς ἂν δόξωμεν εὖ τινας πεποιηκέναι, εὐεργέται. Οὐ ταῦτα δέ φαμεν ἀνεπιστημόνως ο τ πεινοῦν ὁ ἑαυτοὺς θέλοντες «ὑπὸ τὴν κραταιὰν χεῖρα τοῦ Θεοῦ, ν καὶ κατὰ τὸν λόγον αὐτοῦ, ὑπὸ τὴν ἐπε κλησιαστικὴν διακονίαν· ἔστι δ' ὅτε χρή, κατὰ τὴν ἀποστολικὴν φωνὴν, ο τοὺς ἁμαρτάνοντας ἐνώπιον πάντων ἐλέγχειν, ἵνα καὶ οἱ λοιποὶ φόβον ἔχωσιν ἔστι δ' ὅτε δεῖ, χρησάμενον τῇ ἐξουσία, ο παραδούναι τινα τῷ Σατανᾷ εἰς ὄλεθρον τῆς σαρκὸς, ἵνα τὸ πνεῦμα σωθῇ ἐν τῇ ἡμέρᾳ τοῦ Κυρίου· σπανίως δὲ τὸ το οὗτο ποιητέον· «νουθετητέον ε γὰρ «τοὺς ἀτάκτους καὶ παραμυθητέον τοὺς ὀλιγοψύχους, καὶ ἀνθεκτέον τῶν ἀσθενῶν, καὶ πρὸς πάντας δὲ μακροθυμητέον, καὶ οὐδενὶ κακὸν ἀντὶ κακοῦ ἀποδοτέον.» Καὶ οὐ χρή ἡγεῖσθαι ἐχθρὸν εἶναι τὸν ἁμαρτάνοντα, ἀλλ' ἐχου στέον τοῦ ᾿Αποστόλου λέγοντος· «Μὴ ὡς ἐχθρὸν ἡγεῖσθε, ἀλλὰ νουθετεῖτε ὡς ἀδελφόν.» Καὶ ταῦτα πάντα μοι λέλεκται βουλομένῳ κατὰ τὸν λόγον παρα στῆσαι, ὅτι οὐ μιμητέον τῷ ἄρχοντι τῆς Ἐκκλησίας τὸν ἄρχοντα τῶν ἐθνῶν, οὐδὲ ζηλωτέον τους κατακυ ριεύοντας, καὶ κατεξουσιάζοντας, καὶ βασιλεῖς· ἀλλ᾽ ὅση δύναμις καὶ ἐν τούτοις Χριστὸν μιμητέον τὸν εὐεντευκτότατον, καὶ γυναιξὶν ὁμιλοῦντα, καὶ παιδίοις ἐπιτιθέντα χεῖρας. Εἰ καὶ μείζονα δ' ἔχει λόγον των Ἰησοῦν βεβληκέναι ὕδωρ εἰς νιπτήρα, καὶ τοὺς πόδας τῶν μαθητῶν κεκαθαρκέναι, οὐδὲν ἧττον καὶ κατὰ τὴν λέξιν ἀκουστέον αὐτοῦ περὶ τούτων λέγοντος· «Ὑμεῖς φωνεῖτέ με, ὁ διδάσκαλος, καὶ ὁ Κύριος, καὶ καλῶς λέγετε· εἰμὶ γὰρ,» καὶ τὰ ἑξῆς· διὰ τούτων γὰρ δ δάσκει μιμητὰς αὐτοῦ τῆς ἐπαινετῆς ταπεινότητος γίνεσθαι τοὺς μαθητάς. Τάχα δὲ καὶ ἐπεὶ Κύριος ὢν ἐδούλευσεν ὑπὲρ ἀνθρώπων σωτηρίας τῷ γένει ἡμῶν, κατὰ τοῦτο λέγεται μορφὴν δούλου ἀνειληφέναι, καὶ τεταπεινωκέναι ἑαυτὸν γινόμενον ὑπήκοον μέχρι θα νάτου· καὶ εἴπερ διὰ τοῦτο ὁ Θεὸς αὐτὸν ὑπερύψωσεν, ὁ βουλόμενος ὑψοῦσθαι τὰ παραπλήσια ποιησάτω τῷ διὰ τάδε τινὰ ὑπερυψοῦσθαι· καὶ γὰρ Υἱὸς τοῦ ἀν θρώπου εἰ καὶ διηκονήθη, ἡνίκα «ἄγγελοι προσῆλθον, σε tequam conteratur, exaratur cor hominis, et ante-» quam glorificetur, humiliatur;» ac devitandum item est ne in eam delabamur sententiam, eumdemque proferamus sermonem, ac qui excusatione se tueri volens erga Jesum a quo præceptum illud accepe rat: • Diliges proximum tuum sicut teipsum;» Servatori respondere non erubuit ": «Et quis est neus proximus? Id etiam a Paulo didicisse par erat: ‹ Cum possemus vobis oneri esse, ut Christi apostoli sed facti sumus lenes in medio vestrum, tanquam si nutrix foveat filios suos ". › Hoc etiam imitari oportebat er:. Aut nunquid peccatum feci, meipsum humilians, ut vos exaltemini? › Gentium ergo principes suo in eas imperio violenter utan tur; Ecclesiæ autem principes ipsi serviant: et gentium primores potestatem in eos iniquam tene ant; fidelium autem, dicto huic obtemperent Discite > me quia mitis sum et humilis corde, et invenietis requiem animabus vestris.» Assentatio Hibus præterea non admittendis erudiamur, neque propterea quod de aliquibus bene meriti esse visi simus, benefici appellari gaudeamus. Hæc autem eo non dicimus, quo nos ipsi inconsulto humilie mus sub potenti manu Dei 69, et juxta ipsius ser monem, sub ecclesiastico ministerio, quandoque autem juxta Apostoli effatum 79: • Peccantes coram omnibus arguendi sunt, ut et cateri timorem habeant: › nonnunquam etiam potestate sua uti licet aliquos, ‹ tradendo Satanæ in interi tum carnis, ut spiritus salvus sit in die Domini ";» at id raro faciendum est, sed & corripere oportet e inquietos, consolari pusillanimes, suscipere in frmos, et patientes esse erga omnes, et nemini malum pro malo reddere ": › neque vero qui peccat inimici loco habendus est, sed audiendus Apostolus qui ait 78: «Nolite quasi inimicum exi stimare, sed corripite ut fratrem. › Hæc autem omnia propterea a me dicta sunt, quod juxta Dei sermonem palam facere vellem principi Ecclesiæ imitandum non esse principem gentium, nec eos æmulandos qui imperium, potestatemve suam im potenter exercent, quique regia dignitate præditi sunt sed Christus potius in ejusmodi rebus pro virili imitandus est, ad quem facillimi sunt aditus, qui cum mulieribus conversatur, et pueris manus imponit: Jesum vero in pelvim aquam profudisse, et discipulorum pedes tersisse, quamvis majorem sensum contineat, nihilominus tamen de iis sic ipse loquens in sacro contextu audiendus” c Vos vocatis me, Magister, et Domine, et bene dicitis sum etenim, a et catera; ad laudabilem enim mo c tantum crevit ministrans, ut animam suam daret redemptionem pro multis qui crediderunt in eum. Cui dedit animam suam redemptionem pro multis? Nec enim convenit dicere, Deo. Ne forte ergo maligno? Ille enim dominabatur in nobis, donec daretur ei nobis redemptio anima Jesu, decepto videlicet et existi manti quasi possit dominari ejus, et non videnti quia non poterit sustinere in tenendo eam tormenta. II Cor. x1, 7. Matth. x1, 29. ] Petr. v, Luc. x, 27. * Tim. v, 20. es ibid. 29. ”I Cor, v, 5. Thess. 11, 7. "I Thess. v, 14, 15, Thess. 14, 15, “đoạn; xIII, 43. tequam conteratur, exaratur cor hominis, et ante-» quam glorificetur, humiliatur;» ac devitandum item est ne in eam delabamur sententiam, eumdemque proferamus sermonem, ac qui excusatione se tueri volens erga Jesum a quo præceptum illud accepe rat: • Diliges proximum tuum sicut teipsum;» Servatori respondere non erubuit ": «Et quis est neus proximus? Id etiam a Paulo didicisse par erat: ‹ Cum possemus vobis oneri esse, ut Christi apostoli sed facti sumus lenes in medio vestrum, tanquam si nutrix foveat filios suos ". › Hoc etiam imitari oportebat er:. Aut nunquid peccatum feci, meipsum humilians, ut vos exaltemini? › Gentium ergo principes suo in eas imperio violenter utan tur; Ecclesiæ autem principes ipsi serviant: et gentium primores potestatem in eos iniquam tene ant; fidelium autem, dicto huic obtemperent Discite > me quia mitis sum et humilis corde, et invenietis requiem animabus vestris.» Assentatio Hibus præterea non admittendis erudiamur, neque propterea quod de aliquibus bene meriti esse visi simus, benefici appellari gaudeamus. Hæc autem eo non dicimus, quo nos ipsi inconsulto humilie mus sub potenti manu Dei 69, et juxta ipsius ser monem, sub ecclesiastico ministerio, quandoque autem juxta Apostoli effatum 79: • Peccantes coram omnibus arguendi sunt, ut et cateri timorem habeant: › nonnunquam etiam potestate sua uti licet aliquos, ‹ tradendo Satanæ in interi tum carnis, ut spiritus salvus sit in die Domini ";» at id raro faciendum est, sed & corripere oportet e inquietos, consolari pusillanimes, suscipere in frmos, et patientes esse erga omnes, et nemini malum pro malo reddere ": › neque vero qui peccat inimici loco habendus est, sed audiendus Apostolus qui ait 78: «Nolite quasi inimicum exi stimare, sed corripite ut fratrem. › Hæc autem omnia propterea a me dicta sunt, quod juxta Dei sermonem palam facere vellem principi Ecclesiæ imitandum non esse principem gentium, nec eos æmulandos qui imperium, potestatemve suam im potenter exercent, quique regia dignitate præditi sunt sed Christus potius in ejusmodi rebus pro virili imitandus est, ad quem facillimi sunt aditus, qui cum mulieribus conversatur, et pueris manus imponit: Jesum vero in pelvim aquam profudisse, et discipulorum pedes tersisse, quamvis majorem sensum contineat, nihilominus tamen de iis sic ipse loquens in sacro contextu audiendus” c Vos vocatis me, Magister, et Domine, et bene dicitis sum etenim, a et catera; ad laudabilem enim mo c tantum crevit ministrans, ut animam suam daret redemptionem pro multis qui crediderunt in eum. Cui dedit animam suam redemptionem pro multis? Nec enim convenit dicere, Deo. Ne forte ergo maligno? Ille enim dominabatur in nobis, donec daretur ei nobis redemptio anima Jesu, decepto videlicet et existi manti quasi possit dominari ejus, et non videnti quia non poterit sustinere in tenendo eam tormenta. II Cor. x1, 7. Matth. x1, 29. ] Petr. v, Luc. x, 27. * Tim. v, 20. es ibid. 29. ”I Cor, v, 5. Thess. 11, 7. "I Thess. v, 14, 15, Thess. 14, 15, “đoạn; xIII, 43.
PG 13:1396καὶ πιστεύσας τις τούτοις καὶ γινώσκων δὲ τὸ «ἐὰν μὴ πιστεύσητε, οὐ μὴ συνῆτε», ἐκ τοῦ πεπιστευκέναι «κατὰ τὴν ἀναλογίαν τῆς πίστεως» τὸ συνιέναι εἰληφέτω, καὶ εἰληφὼς λεγέτω τὰ περὶ τούτων κατὰ τὸν περὶ αὐτῶν τῆς πίστεως θεμέλιον περὶ αὐτῶν ἑρμηνεύων κατὰ τὸ «ἐπίστευσα, διὸ ἐλάλησα», καὶ ἔστω ὁ τοιοῦτος οὐ μόνον πιστεύων τῷ Ἰησοῦ καὶ τοῖς κατὰ τὸν τόπον τοῦτον ἀναγεγραμμένοις, ἀλλὰ καὶ γινώσκων τὸν περὶ αὐτῶν νοῦν. ὁ γὰρ μένων ἐν τῇ τῆς πίστεως ἀληθείᾳ καὶ διὰ τῶν ἔργων τοῦ λόγου ἐμμένων «τῷ λόγῳ» κατὰ τὴν Ἰησοῦ ἐπαγγελίαν γινώσκει «τὴν ἀλήθειαν» καὶ ὑπ’ αὐτῆς ἐλευθεροῦται. Καὶ ἡμεῖς δέ, ἐπεὶ μὴ πιστεύοντες μὲν οὐ συνίεμεν τοῦ βουλήματος τῶν λεγομένων συνιέντες δὲ ἐκ τοῦ πιστεύειν συνίεμεν, φέρε τὰ ὑποπίπτοντα ἡμῖν εἰς τὸν τόπον, εὐξάμενοι τῷ ῥυομένῳ ἡμᾶς ἀπὸ τοῦ κεκαλύφθαι ἡμῖν «τὸ εὐαγγέλιον», καθὸ χωροῦμεν παραστήσωμεν. καὶ πρῶτόν γε κατανοήσωμεν τί τὸ «ἐκπορευομένων ἀπὸ Ἱεριχὼ» τῶν μαθητῶν τοῦ Ἰησοῦ μετὰ τοῦ σωτῆρος ἠκολουθηκέναι «αὐτῷ» πολὺν ὄχλον.
«ἐλέησον ἡμᾶς, κύριε, υἱὲ Δαυὶ̈δ» καὶ συμπεφωνηκέτωσαν ἐν τῷ κεκραγότας τὸ ἀναγεγραμμένον εἰρηκέναι. καὶ διὰ τοὺς τυφλοὺς ἀξιώσαντας ἐλεηθῆναι «στὰς ὁ Ἰησοῦς» πεφωνηκέτω «αὐτούς,» ἵνα μὴ παράγων καὶ παρερχόμενος αὐτοὺς καλῇ ἀλλὰ καὶ ἑστηκώς, καὶ πυνθανόμενος εἰρηκέτω αὐτοῖς· «τί θέλετε» ἵνα «ποιήσω ὑμῖν;» τήν τε ἀξίωσιν ἰδικώτερον ἤδη παριστάντες οἱ τυφλοὶ εἰρηκέτωσαν «αὐτῷ» θέλειν «ἵνα ἀνοιγῶσιν» ἀπὸ τοῦ Ἰησοῦ «οἱ ὀφθαλμοὶ» αὐτῶν. καὶ ὁ φιλάνθρωπος ἡμῶν καὶ συμπαθὴς σωτὴρ «σπλαγχνισθεὶς» ἐπὶ τοῖς τυφλοῖς, σπλαγχνισθεὶς δ’ [οἶμαι] τῷ προειληφέναι ἐκείνους τὸ προκαλούμενον τὸν [ἵν’ οὕτως ὀνομάσω] ἔλεον τοῦ Ἰησοῦ, ὅπερ ἦν τὸ κεκραγότας εἰρηκέναι· «ἐλέησον ἡμᾶς, κύριε, υἱὲ Δαυὶ̈δ» καὶ πεπιστευκότας ἠξιωκέναι «ἵνα ἀνοιγῶσιν οἱ ὀφθαλμοὶ» αὐτῶν, ἁψάμενος αὐτῶν τῶν ὀφθαλμῶν [καὶ] δύναμιν διὰ τῆς ἁφῆς ἰατικὴν ἐνιεὶς τοῖς ὀφθαλμοῖς πεποιηκέτω τοὺς τυφλοὺς ἀναβλέπειν, κἀκεῖνοι εὐχαρίστως ἠκολουθηκέτωσαν τῷ Ἰησοῦ. τίς ἐστί μου πλησίον; Ἔδει δὲ καὶ ἀπὸ Παύλω ἀνεγνωκέναι τό Δυνάμενοι ἐν βάρει εἶναι ὡς Χρι στοῦ ἀπόστολοι, ἐγενήθημεν ἤπιοι ἐν μέσῳ ὑμῶν, ὡς ἐὰν τροφὸς θάλπῃ τὰ ἑαυτῆς τέκνα. • Εχρήν μιμή σασθαι καὶ τό· ι Η ἁμαρτίαν ἐποίησα, ἐμαυτὸν τα πεινῶν, ἵνα ὑμεῖς ὑψωθῆτε;» Οἱ ἄρχοντες οὖν των μὲν ἐθνῶν κατακυριευέτωσαν αὐτῶν τῆς δὲ Ἐκκλη σίας δουλευέτωσαν αὐτῇ· ἀλλὰ καὶ οἱ μεγάλοι μὲν τῶν ἐθνῶν κατεξουσιαζέτωσαν αὐτῶν· τῶν δὲ πιστῶν ἀκουέτωσαν τοῦ· Μάθετε ἀπ᾿ ἐμοῦ, ὅτι προὺς εἰμι καὶ ταπεινὸς τῇ καρδίᾳ, καὶ εὑρήσετε ἀνάπαυσιν ταῖς ψυχαῖς ὑμῶν.» Παιδενώμεθα δὲ καὶ πρὸς τὸ μὴ ἀπο δέχεσθαι κολακείας, μηδὲ ἡδέως καλεῖσθαι ὑπὸ τῶν ἀνθρώπων, ἐφ᾽ οἷς ἂν δόξωμεν εὖ τινας πεποιηκέναι, εὐεργέται. Οὐ ταῦτα δέ φαμεν ἀνεπιστημόνως ο τ2 πεινοῦν ὁ ἑαυτοὺς θέλοντες «ὑπὸ τὴν κραταιὰν χεῖρα τοῦ Θεοῦ, ν καὶ κατὰ τὸν λόγον αὐτοῦ, ὑπὸ τὴν ἐπε κλησιαστικὴν διακονίαν· ἔστι δ' ὅτε χρή, κατὰ τὴν ἀποστολικὴν φωνὴν, ο τοὺς ἁμαρτάνοντας ἐνώπιον πάντων ἐλέγχειν, ἵνα καὶ οἱ λοιποὶ φόβον ἔχωσιν ἔστι δ' ὅτε δεῖ, χρησάμενον τῇ ἐξουσία, ο παραδούναι τινα τῷ Σατανᾷ εἰς ὄλεθρον τῆς σαρκὸς, ἵνα τὸ πνεῦμα σωθῇ ἐν τῇ ἡμέρᾳ τοῦ Κυρίου· σπανίως δὲ τὸ το οὗτο ποιητέον· «νουθετητέον ε γὰρ «τοὺς ἀτάκτους καὶ παραμυθητέον τοὺς ὀλιγοψύχους, καὶ ἀνθεκτέον τῶν ἀσθενῶν, καὶ πρὸς πάντας δὲ μακροθυμητέον, καὶ οὐδενὶ κακὸν ἀντὶ κακοῦ ἀποδοτέον.» Καὶ οὐ χρή ἡγεῖσθαι ἐχθρὸν εἶναι τὸν ἁμαρτάνοντα, ἀλλ' ἐχου στέον τοῦ ᾿Αποστόλου λέγοντος· «Μὴ ὡς ἐχθρὸν ἡγεῖσθε, ἀλλὰ νουθετεῖτε ὡς ἀδελφόν.» Καὶ ταῦτα πάντα μοι λέλεκται βουλομένῳ κατὰ τὸν λόγον παρα στῆσαι, ὅτι οὐ μιμητέον τῷ ἄρχοντι τῆς Ἐκκλησίας τὸν ἄρχοντα τῶν ἐθνῶν, οὐδὲ ζηλωτέον τους κατακυ ριεύοντας, καὶ κατεξουσιάζοντας, καὶ βασιλεῖς· ἀλλ᾽ ὅση δύναμις καὶ ἐν τούτοις Χριστὸν μιμητέον τὸν εὐεντευκτότατον, καὶ γυναιξὶν ὁμιλοῦντα, καὶ παιδίοις ἐπιτιθέντα χεῖρας. Εἰ καὶ μείζονα δ' ἔχει λόγον των Ἰησοῦν βεβληκέναι ὕδωρ εἰς νιπτήρα, καὶ τοὺς πόδας τῶν μαθητῶν κεκαθαρκέναι, οὐδὲν ἧττον καὶ κατὰ τὴν λέξιν ἀκουστέον αὐτοῦ περὶ τούτων λέγοντος· «Ὑμεῖς φωνεῖτέ με, ὁ διδάσκαλος, καὶ ὁ Κύριος, καὶ καλῶς λέγετε· εἰμὶ γὰρ,» καὶ τὰ ἑξῆς· διὰ τούτων γὰρ δ δάσκει μιμητὰς αὐτοῦ τῆς ἐπαινετῆς ταπεινότητος γίνεσθαι τοὺς μαθητάς. Τάχα δὲ καὶ ἐπεὶ Κύριος ὢν ἐδούλευσεν ὑπὲρ ἀνθρώπων σωτηρίας τῷ γένει ἡμῶν, κατὰ τοῦτο λέγεται μορφὴν δούλου ἀνειληφέναι, καὶ τεταπεινωκέναι ἑαυτὸν γινόμενον ὑπήκοον μέχρι θα νάτου· καὶ εἴπερ διὰ τοῦτο ὁ Θεὸς αὐτὸν ὑπερύψωσεν, ὁ βουλόμενος ὑψοῦσθαι τὰ παραπλήσια ποιησάτω τῷ διὰ τάδε τινὰ ὑπερυψοῦσθαι· καὶ γὰρ Υἱὸς τοῦ ἀν θρώπου εἰ καὶ διηκονήθη, ἡνίκα «ἄγγελοι προσῆλθον, σε τίς ἐστί μου πλησίον; Ἔδει δὲ καὶ ἀπὸ Παύλω ἀνεγνωκέναι τό Δυνάμενοι ἐν βάρει εἶναι ὡς Χρι στοῦ ἀπόστολοι, ἐγενήθημεν ἤπιοι ἐν μέσῳ ὑμῶν, ὡς ἐὰν τροφὸς θάλπῃ τὰ ἑαυτῆς τέκνα. • Εχρήν μιμή σασθαι καὶ τό· ι Η ἁμαρτίαν ἐποίησα, ἐμαυτὸν τα πεινῶν, ἵνα ὑμεῖς ὑψωθῆτε;» Οἱ ἄρχοντες οὖν των μὲν ἐθνῶν κατακυριευέτωσαν αὐτῶν τῆς δὲ Ἐκκλη σίας δουλευέτωσαν αὐτῇ· ἀλλὰ καὶ οἱ μεγάλοι μὲν τῶν ἐθνῶν κατεξουσιαζέτωσαν αὐτῶν· τῶν δὲ πιστῶν ἀκουέτωσαν τοῦ· Μάθετε ἀπ᾿ ἐμοῦ, ὅτι προὺς εἰμι καὶ ταπεινὸς τῇ καρδίᾳ, καὶ εὑρήσετε ἀνάπαυσιν ταῖς ψυχαῖς ὑμῶν.» Παιδενώμεθα δὲ καὶ πρὸς τὸ μὴ ἀπο δέχεσθαι κολακείας, μηδὲ ἡδέως καλεῖσθαι ὑπὸ τῶν ἀνθρώπων, ἐφ᾽ οἷς ἂν δόξωμεν εὖ τινας πεποιηκέναι, εὐεργέται. Οὐ ταῦτα δέ φαμεν ἀνεπιστημόνως ο τ πεινοῦν ὁ ἑαυτοὺς θέλοντες «ὑπὸ τὴν κραταιὰν χεῖρα τοῦ Θεοῦ, ν καὶ κατὰ τὸν λόγον αὐτοῦ, ὑπὸ τὴν ἐπε κλησιαστικὴν διακονίαν· ἔστι δ' ὅτε χρή, κατὰ τὴν ἀποστολικὴν φωνὴν, ο τοὺς ἁμαρτάνοντας ἐνώπιον πάντων ἐλέγχειν, ἵνα καὶ οἱ λοιποὶ φόβον ἔχωσιν ἔστι δ' ὅτε δεῖ, χρησάμενον τῇ ἐξουσία, ο παραδούναι τινα τῷ Σατανᾷ εἰς ὄλεθρον τῆς σαρκὸς, ἵνα τὸ πνεῦμα σωθῇ ἐν τῇ ἡμέρᾳ τοῦ Κυρίου· σπανίως δὲ τὸ το οὗτο ποιητέον· «νουθετητέον ε γὰρ «τοὺς ἀτάκτους καὶ παραμυθητέον τοὺς ὀλιγοψύχους, καὶ ἀνθεκτέον τῶν ἀσθενῶν, καὶ πρὸς πάντας δὲ μακροθυμητέον, καὶ οὐδενὶ κακὸν ἀντὶ κακοῦ ἀποδοτέον.» Καὶ οὐ χρή ἡγεῖσθαι ἐχθρὸν εἶναι τὸν ἁμαρτάνοντα, ἀλλ' ἐχου στέον τοῦ ᾿Αποστόλου λέγοντος· «Μὴ ὡς ἐχθρὸν ἡγεῖσθε, ἀλλὰ νουθετεῖτε ὡς ἀδελφόν.» Καὶ ταῦτα πάντα μοι λέλεκται βουλομένῳ κατὰ τὸν λόγον παρα στῆσαι, ὅτι οὐ μιμητέον τῷ ἄρχοντι τῆς Ἐκκλησίας τὸν ἄρχοντα τῶν ἐθνῶν, οὐδὲ ζηλωτέον τους κατακυ ριεύοντας, καὶ κατεξουσιάζοντας, καὶ βασιλεῖς· ἀλλ᾽ ὅση δύναμις καὶ ἐν τούτοις Χριστὸν μιμητέον τὸν εὐεντευκτότατον, καὶ γυναιξὶν ὁμιλοῦντα, καὶ παιδίοις ἐπιτιθέντα χεῖρας. Εἰ καὶ μείζονα δ' ἔχει λόγον των Ἰησοῦν βεβληκέναι ὕδωρ εἰς νιπτήρα, καὶ τοὺς πόδας τῶν μαθητῶν κεκαθαρκέναι, οὐδὲν ἧττον καὶ κατὰ τὴν λέξιν ἀκουστέον αὐτοῦ περὶ τούτων λέγοντος· «Ὑμεῖς φωνεῖτέ με, ὁ διδάσκαλος, καὶ ὁ Κύριος, καὶ καλῶς λέγετε· εἰμὶ γὰρ,» καὶ τὰ ἑξῆς· διὰ τούτων γὰρ δ δάσκει μιμητὰς αὐτοῦ τῆς ἐπαινετῆς ταπεινότητος γίνεσθαι τοὺς μαθητάς. Τάχα δὲ καὶ ἐπεὶ Κύριος ὢν ἐδούλευσεν ὑπὲρ ἀνθρώπων σωτηρίας τῷ γένει ἡμῶν, κατὰ τοῦτο λέγεται μορφὴν δούλου ἀνειληφέναι, καὶ τεταπεινωκέναι ἑαυτὸν γινόμενον ὑπήκοον μέχρι θα νάτου· καὶ εἴπερ διὰ τοῦτο ὁ Θεὸς αὐτὸν ὑπερύψωσεν, ὁ βουλόμενος ὑψοῦσθαι τὰ παραπλήσια ποιησάτω τῷ διὰ τάδε τινὰ ὑπερυψοῦσθαι· καὶ γὰρ Υἱὸς τοῦ ἀν θρώπου εἰ καὶ διηκονήθη, ἡνίκα «ἄγγελοι προσῆλθον, σε tequam conteratur, exaratur cor hominis, et ante-» quam glorificetur, humiliatur;» ac devitandum item est ne in eam delabamur sententiam, eumdemque proferamus sermonem, ac qui excusatione se tueri volens erga Jesum a quo præceptum illud accepe rat: • Diliges proximum tuum sicut teipsum;» Servatori respondere non erubuit ": «Et quis est neus proximus? Id etiam a Paulo didicisse par erat: ‹ Cum possemus vobis oneri esse, ut Christi apostoli sed facti sumus lenes in medio vestrum, tanquam si nutrix foveat filios suos ". › Hoc etiam imitari oportebat er:. Aut nunquid peccatum feci, meipsum humilians, ut vos exaltemini? › Gentium ergo principes suo in eas imperio violenter utan tur; Ecclesiæ autem principes ipsi serviant: et gentium primores potestatem in eos iniquam tene ant; fidelium autem, dicto huic obtemperent Discite > me quia mitis sum et humilis corde, et invenietis requiem animabus vestris.» Assentatio Hibus præterea non admittendis erudiamur, neque propterea quod de aliquibus bene meriti esse visi simus, benefici appellari gaudeamus. Hæc autem eo non dicimus, quo nos ipsi inconsulto humilie mus sub potenti manu Dei 69, et juxta ipsius ser monem, sub ecclesiastico ministerio, quandoque autem juxta Apostoli effatum 79: • Peccantes coram omnibus arguendi sunt, ut et cateri timorem habeant: › nonnunquam etiam potestate sua uti licet aliquos, ‹ tradendo Satanæ in interi tum carnis, ut spiritus salvus sit in die Domini ";» at id raro faciendum est, sed & corripere oportet e inquietos, consolari pusillanimes, suscipere in frmos, et patientes esse erga omnes, et nemini malum pro malo reddere ": › neque vero qui peccat inimici loco habendus est, sed audiendus Apostolus qui ait 78: «Nolite quasi inimicum exi stimare, sed corripite ut fratrem. › Hæc autem omnia propterea a me dicta sunt, quod juxta Dei sermonem palam facere vellem principi Ecclesiæ imitandum non esse principem gentium, nec eos æmulandos qui imperium, potestatemve suam im potenter exercent, quique regia dignitate præditi sunt sed Christus potius in ejusmodi rebus pro virili imitandus est, ad quem facillimi sunt aditus, qui cum mulieribus conversatur, et pueris manus imponit: Jesum vero in pelvim aquam profudisse, et discipulorum pedes tersisse, quamvis majorem sensum contineat, nihilominus tamen de iis sic ipse loquens in sacro contextu audiendus” c Vos vocatis me, Magister, et Domine, et bene dicitis sum etenim, a et catera; ad laudabilem enim mo c tantum crevit ministrans, ut animam suam daret redemptionem pro multis qui crediderunt in eum. Cui dedit animam suam redemptionem pro multis? Nec enim convenit dicere, Deo. Ne forte ergo maligno? Ille enim dominabatur in nobis, donec daretur ei nobis redemptio anima Jesu, decepto videlicet et existi manti quasi possit dominari ejus, et non videnti quia non poterit sustinere in tenendo eam tormenta. II Cor. x1, 7. Matth. x1, 29. ] Petr. v, Luc. x, 27. * Tim. v, 20. es ibid. 29. ”I Cor, v, 5. Thess. 11, 7. "I Thess. v, 14, 15, Thess. 14, 15, “đoạn; xIII, 43. tequam conteratur, exaratur cor hominis, et ante-» quam glorificetur, humiliatur;» ac devitandum item est ne in eam delabamur sententiam, eumdemque proferamus sermonem, ac qui excusatione se tueri volens erga Jesum a quo præceptum illud accepe rat: • Diliges proximum tuum sicut teipsum;» Servatori respondere non erubuit ": «Et quis est neus proximus? Id etiam a Paulo didicisse par erat: ‹ Cum possemus vobis oneri esse, ut Christi apostoli sed facti sumus lenes in medio vestrum, tanquam si nutrix foveat filios suos ". › Hoc etiam imitari oportebat er:. Aut nunquid peccatum feci, meipsum humilians, ut vos exaltemini? › Gentium ergo principes suo in eas imperio violenter utan tur; Ecclesiæ autem principes ipsi serviant: et gentium primores potestatem in eos iniquam tene ant; fidelium autem, dicto huic obtemperent Discite > me quia mitis sum et humilis corde, et invenietis requiem animabus vestris.» Assentatio Hibus præterea non admittendis erudiamur, neque propterea quod de aliquibus bene meriti esse visi simus, benefici appellari gaudeamus. Hæc autem eo non dicimus, quo nos ipsi inconsulto humilie mus sub potenti manu Dei 69, et juxta ipsius ser monem, sub ecclesiastico ministerio, quandoque autem juxta Apostoli effatum 79: • Peccantes coram omnibus arguendi sunt, ut et cateri timorem habeant: › nonnunquam etiam potestate sua uti licet aliquos, ‹ tradendo Satanæ in interi tum carnis, ut spiritus salvus sit in die Domini ";» at id raro faciendum est, sed & corripere oportet e inquietos, consolari pusillanimes, suscipere in frmos, et patientes esse erga omnes, et nemini malum pro malo reddere ": › neque vero qui peccat inimici loco habendus est, sed audiendus Apostolus qui ait 78: «Nolite quasi inimicum exi stimare, sed corripite ut fratrem. › Hæc autem omnia propterea a me dicta sunt, quod juxta Dei sermonem palam facere vellem principi Ecclesiæ imitandum non esse principem gentium, nec eos æmulandos qui imperium, potestatemve suam im potenter exercent, quique regia dignitate præditi sunt sed Christus potius in ejusmodi rebus pro virili imitandus est, ad quem facillimi sunt aditus, qui cum mulieribus conversatur, et pueris manus imponit: Jesum vero in pelvim aquam profudisse, et discipulorum pedes tersisse, quamvis majorem sensum contineat, nihilominus tamen de iis sic ipse loquens in sacro contextu audiendus” c Vos vocatis me, Magister, et Domine, et bene dicitis sum etenim, a et catera; ad laudabilem enim mo c tantum crevit ministrans, ut animam suam daret redemptionem pro multis qui crediderunt in eum. Cui dedit animam suam redemptionem pro multis? Nec enim convenit dicere, Deo. Ne forte ergo maligno? Ille enim dominabatur in nobis, donec daretur ei nobis redemptio anima Jesu, decepto videlicet et existi manti quasi possit dominari ejus, et non videnti quia non poterit sustinere in tenendo eam tormenta. II Cor. x1, 7. Matth. x1, 29. ] Petr. v, Luc. x, 27. * Tim. v, 20. es ibid. 29. ”I Cor, v, 5. Thess. 11, 7. "I Thess. v, 14, 15, Thess. 14, 15, “đoạn; xIII, 43.
PG 13:1397ὅρα τοίνυν εἰ δύνασαι, μεμνημένος τῶν ἡμῖν ὑπαγορευθέντων εἰς τὴν ἐν τῷ κατὰ Λουκᾶν εὐαγγελίῳ παραβολὴν τὴν «ἄνθρωπός τις κατέβαινεν ἀπὸ Ἱερουσαλὴμ εἰς Ἱεριχώ, καὶ περιέπεσε λῃσταῖς», ἐπιστήσας λέγειν μήποτε καὶ ἐνταῦθα «Ἱεριχὼ» σύμβολόν ἐστι τοῦ περιγείου τόπου συνήθως καλουμένου κατὰ τὴν γραφὴν κόσμου. ὁ μὲν οὖν καταβαίνων «ἀπὸ Ἱερουσαλὴμ εἰς Ἱεριχὼ» Ἀδὰμ [τουτέστιν ἄνθρωπος] περιπέπτωκε «λῃσταῖς». διὰ δὲ τοὺς ἐν «Ἱεριχὼ» πολλοὺς [πολὺς» γὰρ «ὄχλος» ἐν «Ἱεριχὼ»] ὁ Ἰησοῦς ἡμῶν ἅμα τοῖς μαθηταῖς γενόμενος ἐν αὐτῇ ἐκπορευέσθω πραγματευόμενος [διὰ δὴ τοῦ εἰς τὴν «Ἱεριχὼ» εἰσεληλυθέναι] τὸ τοὺς βουλομένους ἕπεσθαι ὁδηγεῖν. οὐ γὰρ οἴδασιν οἱ ἐν «Ἱεριχὼ» ἐξελθεῖν ἀπὸ τοῦ κοσμικοῦ φρονήματος, ἐὰν μὴ θεάσωνται οὐ μόνον τὸν Ἰησοῦν ἐκπορευόμενον «ἀπὸ» τῆς «Ἱεριχὼ» ἀλλὰ καὶ τοὺς μαθητὰς αὐτοῦ.
ὅρα τοίνυν εἰ δύνασαι, μεμνημένος τῶν ἡμῖν ὑπαγορευθέντων εἰς τὴν ἐν τῷ κατὰ Λουκᾶν εὐαγγελίῳ παραβολὴν τὴν «ἄνθρωπός τις κατέβαινεν ἀπὸ Ἱερουσαλὴμ εἰς Ἱεριχώ, καὶ περιέπεσε λῃσταῖς», ἐπιστήσας λέγειν μήποτε καὶ ἐνταῦθα «Ἱεριχὼ» σύμβολόν ἐστι τοῦ περιγείου τόπου συνήθως καλουμένου κατὰ τὴν γραφὴν κόσμου. ὁ μὲν οὖν καταβαίνων «ἀπὸ Ἱερουσαλὴμ εἰς Ἱεριχὼ» Ἀδὰμ [τουτέστιν ἄνθρωπος] περιπέπτωκε «λῃσταῖς». διὰ δὲ τοὺς ἐν «Ἱεριχὼ» πολλοὺς [πολὺς» γὰρ «ὄχλος» ἐν «Ἱεριχὼ»] ὁ Ἰησοῦς ἡμῶν ἅμα τοῖς μαθηταῖς γενόμενος ἐν αὐτῇ ἐκπορευέσθω πραγματευόμενος [διὰ δὴ τοῦ εἰς τὴν «Ἱεριχὼ» εἰσεληλυθέναι] τὸ τοὺς βουλομένους ἕπεσθαι ὁδηγεῖν. οὐ γὰρ οἴδασιν οἱ ἐν «Ἱεριχὼ» ἐξελθεῖν ἀπὸ τοῦ κοσμικοῦ φρονήματος, ἐὰν μὴ θεάσωνται οὐ μόνον τὸν Ἰησοῦν ἐκπορευόμενον «ἀπὸ» τῆς «Ἱεριχὼ» ἀλλὰ καὶ τοὺς μαθητὰς αὐτοῦ. καὶ διηκόνουν αὐτῷ, καὶ πάλιν διηκονήθη ὑπὸ τῆς Μάρθας ἀλλ᾽ οὐ διὰ τοῦτο ἐλήλυθε τὸ διακονη θῆναι· ἐπεδήμησε γὰρ τῷ γένει τῶν ἀνθρώπων, ἵνα διακονήσῃ, καὶ ἐπὶ τοσοῦτον ὁδεύσῃ διακονῶν ἡμῶν τῇ σωτηρία, ὡς δοῦναι τὴν ἑαυτοῦ ψυχὴν λύτρον ἀντὶ πολλῶν τῶν πιστευσάντων εἰς αὐτόν· καὶ εἰ καθ' ὑπόθεσιν πάντες ἐπίστευον εἰς αὐτὸν, δεδώκει ἂν τὴν ψυχὴν αὐτοῦ λύτρον ἀντὶ πάντων. Τίνι δὲ ἔδωκε τὴν ψυχὴν αὑτοῦ λύτρον ἀντὶ πολλῶν; οὐ γὰρ δὴ τῷ Θεῷ· μήτι οὖν τῷ πονηρῷ; οὗτος γὰρ ἐκράτει ἡμῶν, ἕως δοθῇ τὸ ὑπὲρ ἡμῶν αὐτῷ λύτρον ἡ τοῦ Ἰησοῦ ψυχὴ, ἀπατηθέντι, ὡς δυναμένῳ αὐτῆς κυριεῦσαι, καὶ οὐχ ὁρῶντι, ὅτι οὐ φέρει τὴν ἐπὶ τῷ κατέχειν αὐτ τὴν βάσανον· διὸ καὶ θάνατος αὐτοῦ δόξας κεκυριευ κέναι, οὐκέτι κυριεύει, γενομένου • ἐν νεκροῖς ἐλευ θέρου,» καὶ ἰσχυροτέρου τῆς τοῦ θανάτου ἐξουσίας. καὶ ἐπὶ τοσοῦτον ἰσχυροτέρου, ὥστε καὶ πάντας τοὺς βουλομένους αὐτῷ ἀκολουθεῖν τῶν κρατουμένων ὑπὸ τοῦ θανάτου δύνασθαι ἀκολουθεῖν, οὐδὲν ἰσχύοντος κατ' αὐτῶν ἔτι τοῦ θανάτου· πᾶς γὰρ ὁ μετὰ τοῦ Ἰησοῦ, ἀνεπίληπτός ἐστι τῷ θανάτῳ. Ἐν μὲν οὖν τοῖς ἐξεταζομένοις τοῦ Εὐαγγελίου ῥητοῖς γέγραπται ὁ Σωτὴρ ἡμῶν «δεδωκέναι τὴν ἑαυτοῦ ψυχὴν λύτρον ἀντὶ πολλῶν· ο παρὰ δὲ τῷ Πέτρῳ εἴρηται, ὅτι «οὐ φθαρτοῖς ἀργυρίῳ καὶ χρυσίῳ ἐλυτρώθημεν ἐκ τῆς ματαίας ἡμῶν ἀναστροφῆς πατροπαραδότου, ἀλλὰ τιμίῳ αἷματι·» καὶ ὁ ᾿Απόστολος δέ φησι· «Τιμής Αγοράσθητε· μὴ γίνεσθε δοῦλοι ἀνθρώπων.» Οὐκοῦν Αγοράσθημεν μὲν τῷ τιμίῳ τοῦ Ἰησοῦ αἵματι, δέδοται δὲ λύτρον ὑπὲρ ἡμῶν ἡ ψυχὴ τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ, καὶ οὔτε τὸ πνεῦμα αὐτοῦ, πρότερον γὰρ αὐτὸ παρ ἔθετο τῷ Πατρὶ λέγων· «Πάτερ, εἰς χεῖράς σου παρα τίθεμαι τὸ πνεῦμά μου· οὔτε τὸ σῶμα, οὐδὲν γὰρ ευρομέν πω τοιοῦτον περὶ αὐτοῦ γεγραμμένον. Καὶ ἐπεὶ δέδοται ἡ ψυχὴ αὐτοῦ λύτρον ἀντὶ πολλῶν, οὐκ ἔμενε δὲ παρ' ἐκείνῳ ᾧ ἐδέδοτο λύτρον ἀντὶ πολλῶν, διὰ τοῦτό φησιν ἐν ιε' ψαλμῷ τό· ι Οὐκ ἐγκατα Καὶ πάλιν διηκονήθη ὑπὸ τῆς Μάρθας, Ὡς δοῦναι τὴν ἑαυτοῦ ψυχήν, μηδένα, ὅσον ἐφ' ἑαυτῷ ἄγευστον καταλιπόντα τῶν ἰδίων μυστηρίων, "Ωστε καὶ τὴν ψυχὴν δοῦναι λύτρον ἀντὶ πολλῶν, τουτέστι πάντων· οἱ γὰρ πάντες πολλοί Τίνι δὲ ἔδωκε τὴν ψυχὴν αὑτοῦ, Εἰς χεῖράς σου παρατίθεμαι τὸ πνεῦμά μου. παρατίθημι, παραθήσομαι, παρατίθημι. καὶ διηκόνουν αὐτῷ, καὶ πάλιν διηκονήθη ὑπὸ τῆς Μάρθας ἀλλ᾽ οὐ διὰ τοῦτο ἐλήλυθε τὸ διακονη θῆναι· ἐπεδήμησε γὰρ τῷ γένει τῶν ἀνθρώπων, ἵνα διακονήσῃ, καὶ ἐπὶ τοσοῦτον ὁδεύσῃ διακονῶν ἡμῶν τῇ σωτηρία, ὡς δοῦναι τὴν ἑαυτοῦ ψυχὴν λύτρον ἀντὶ πολλῶν τῶν πιστευσάντων εἰς αὐτόν· καὶ εἰ καθ' ὑπόθεσιν πάντες ἐπίστευον εἰς αὐτὸν, δεδώκει ἂν τὴν ψυχὴν αὐτοῦ λύτρον ἀντὶ πάντων. Τίνι δὲ ἔδωκε τὴν ψυχὴν αὑτοῦ λύτρον ἀντὶ πολλῶν; οὐ γὰρ δὴ τῷ Θεῷ· μήτι οὖν τῷ πονηρῷ; οὗτος γὰρ ἐκράτει ἡμῶν, ἕως δοθῇ τὸ ὑπὲρ ἡμῶν αὐτῷ λύτρον ἡ τοῦ Ἰησοῦ ψυχὴ, ἀπατηθέντι, ὡς δυναμένῳ αὐτῆς κυριεῦσαι, καὶ οὐχ ὁρῶντι, ὅτι οὐ φέρει τὴν ἐπὶ τῷ κατέχειν αὐτ τὴν βάσανον· διὸ καὶ θάνατος αὐτοῦ δόξας κεκυριευ κέναι, οὐκέτι κυριεύει, γενομένου • ἐν νεκροῖς ἐλευ θέρου,» καὶ ἰσχυροτέρου τῆς τοῦ θανάτου ἐξουσίας. καὶ ἐπὶ τοσοῦτον ἰσχυροτέρου, ὥστε καὶ πάντας τοὺς βουλομένους αὐτῷ ἀκολουθεῖν τῶν κρατουμένων ὑπὸ τοῦ θανάτου δύνασθαι ἀκολουθεῖν, οὐδὲν ἰσχύοντος κατ' αὐτῶν ἔτι τοῦ θανάτου· πᾶς γὰρ ὁ μετὰ τοῦ Ἰησοῦ, ἀνεπίληπτός ἐστι τῷ θανάτῳ. Ἐν μὲν οὖν τοῖς ἐξεταζομένοις τοῦ Εὐαγγελίου ῥητοῖς γέγραπται ὁ Σωτὴρ ἡμῶν «δεδωκέναι τὴν ἑαυτοῦ ψυχὴν λύτρον ἀντὶ πολλῶν· ο παρὰ δὲ τῷ Πέτρῳ εἴρηται, ὅτι «οὐ φθαρτοῖς ἀργυρίῳ καὶ χρυσίῳ ἐλυτρώθημεν ἐκ τῆς ματαίας ἡμῶν ἀναστροφῆς πατροπαραδότου, ἀλλὰ τιμίῳ αἷματι·» καὶ ὁ ᾿Απόστολος δέ φησι· «Τιμής Αγοράσθητε· μὴ γίνεσθε δοῦλοι ἀνθρώπων.» Οὐκοῦν Αγοράσθημεν μὲν τῷ τιμίῳ τοῦ Ἰησοῦ αἵματι, δέδοται δὲ λύτρον ὑπὲρ ἡμῶν ἡ ψυχὴ τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ, καὶ οὔτε τὸ πνεῦμα αὐτοῦ, πρότερον γὰρ αὐτὸ παρ ἔθετο τῷ Πατρὶ λέγων· «Πάτερ, εἰς χεῖράς σου παρα τίθεμαι τὸ πνεῦμά μου· οὔτε τὸ σῶμα, οὐδὲν γὰρ ευρομέν πω τοιοῦτον περὶ αὐτοῦ γεγραμμένον. Καὶ ἐπεὶ δέδοται ἡ ψυχὴ αὐτοῦ λύτρον ἀντὶ πολλῶν, οὐκ ἔμενε δὲ παρ' ἐκείνῳ ᾧ ἐδέδοτο λύτρον ἀντὶ πολλῶν, διὰ τοῦτό φησιν ἐν ιε' ψαλμῷ τό· ι Οὐκ ἐγκατα Καὶ πάλιν διηκονήθη ὑπὸ τῆς Μάρθας, Ὡς δοῦναι τὴν ἑαυτοῦ ψυχήν, μηδένα, ὅσον ἐφ' ἑαυτῷ ἄγευστον καταλιπόντα τῶν ἰδίων μυστηρίων, "Ωστε καὶ τὴν ψυχὴν δοῦναι λύτρον ἀντὶ πολλῶν, τουτέστι πάντων· οἱ γὰρ πάντες πολλοί Τίνι δὲ ἔδωκε τὴν ψυχὴν αὑτοῦ, Εἰς χεῖράς σου παρατίθεμαι τὸ πνεῦμά μου. παρατίθημι, παραθήσομαι, παρατίθημι. destiam suam imitandam per illa discipulos suos tur instruit. Fortasse etiam propterea quod, cum Do minus esset, generi nostro pro hominum salute serviit, ideo formam servi accepisse, et ad mortem usque obedientem factum seipsum depressisse dici et si eum idcirco Deus supra modum extu lit; quisquis extolli voluerit, similia iis agat quæ ad summam altitudinem consequendam acta sunt. Nam etiamsi Filio hominis exhibitum sit ministe rium, quando e angeli accesserunt, et ministrabant ei ",» et rursum ministravit ei Martha *; non tamen ad id venit, ut ipsi ministraretur, sed inter hominum genus conversatus est, ut ministraret, et eo usque saluti nostræ inserviens procederet, ut animam suam pro nullis qui in se credide rant, redemptionis pretium daret 18: et si, ut loc ponamus, omnes in eum credidissent, animam suam utique redemptionis pretium pro omnibus dedisset. Cuinam autem animam suam redemptio nis pretium pro multis dedit? non enim Deo; nun quid igitur malo? is enim in potestate sua nos ha buit, donec pro redemptionis mercede anima Jesu daretur ipsi decepto, quasi illius potiri posset, nec animadvertenti se cruciatus in ea retinenda feren dos sustinere non posse. Quamobrem mors eum imperio suo subjecisse visa, jam ipsi amplius non imperat, cum factus sit c inter mortuos liber et mortis potestate validior; eoque validior, ut eum poluerint sequi, quicunque ex iis quos superave rat mors, sequi eum voluerunt, nullam adversus eos potestatem morte amplius obtinente: quicun que enim est cum Jesu, a morte invadi non potest. In hoc ergo quem expendimus Evangelii loco Ser vatorem dedisse animam suam redemptionem pro at dixit Petrus et nos multis scriptum est ‹ non corruptibilibus auro vel argento redemptos esse de vana nostra conversatione paternæ tradi Propter quod et mors putans se dominari, ejus dominata non est, quoniam erat solus inter mortuos liber, et fortior omni potestate mortis, et usque adeo fortior, ut omnes sequi se volentes qui tenebantur a morte liberaret a morte, nihil valente in eis postmodum morte. Omnis enim qui sequitur Jesum, ** Psal. LXXXVII, Matth. xx, 28. Philip. ur, 8. Matth. v, 11. Joan. XII, 2. xx, 28. Petr. 1, 18, 19. etc. Euthymius. etc. Ge nuinam et catholicam horum sententiam supra ex posuimus in Matth. Vide item quæ supra adnotavi mus, quæ ne pluries repetere cogamur id impræ sentia dixisse sufficiat; si Christi voluntatem spe ctes pro omnibus omnino hominibus, nullo excepto, ipsum obiisse, inquit Origenes, lib. vi Contra Celsum, si mortis hujus fructum, ad paucos eum duntaxat, eosque credentes pervenisse. Præterea, multos, aliquando c omnes, non ‹ aliquos › tantum significare ex multis Scripturæ Iocis probare facile est. Verissimum ergo est quod in hunc, quem in manibus habemus, Matthaei lo cum scribit Theophylactus et quod Euthynius: Multis autem dicit nunc pro omnibus. Frequenter enim Scriptura cultos dicit pro omnibus. Itaque pro omnibus tra in so Matth. didit animam suam, omnesque redemit: quanquam multi sua sponte in servitute remanserint: › id quod et ipse fatetur Calvinus. Nec minus verum est quod habet Origenes, et quod flieronymus: • Non dixit animam suam redemptionem dare pro omni bus, sed pro multis, id est pro his qui credere vo luerint;» hi enim mortis Christi fructum, illi Chri sti voluntatem respiciunt. Huetius. etc. Eu thymius. Ita Vulgata Luc. xxi, 46, et reliquæ inter pretationes antiquæ, ac Græca pleraque exempla ria. Alia habent, quod postremium præfert cod. Reg. hoc loco. Nonnulla quemadmodum et psal. xxx, 6, unde verba hæc sibi sumpsit Christus Dominus; quanquam hoc ipso Psalini loco legunt Augustinus, et vulgatus, et Arabs, Syrus præteritum tempus ex pressit. HUETIUS. destiam suam imitandam per illa discipulos suos tur instruit. Fortasse etiam propterea quod, cum Do minus esset, generi nostro pro hominum salute serviit, ideo formam servi accepisse, et ad mortem usque obedientem factum seipsum depressisse dici et si eum idcirco Deus supra modum extu lit; quisquis extolli voluerit, similia iis agat quæ ad summam altitudinem consequendam acta sunt. Nam etiamsi Filio hominis exhibitum sit ministe rium, quando e angeli accesserunt, et ministrabant ei ",» et rursum ministravit ei Martha *; non tamen ad id venit, ut ipsi ministraretur, sed inter hominum genus conversatus est, ut ministraret, et eo usque saluti nostræ inserviens procederet, ut animam suam pro nullis qui in se credide rant, redemptionis pretium daret 18: et si, ut loc ponamus, omnes in eum credidissent, animam suam utique redemptionis pretium pro omnibus dedisset. Cuinam autem animam suam redemptio nis pretium pro multis dedit? non enim Deo; nun quid igitur malo? is enim in potestate sua nos ha buit, donec pro redemptionis mercede anima Jesu daretur ipsi decepto, quasi illius potiri posset, nec animadvertenti se cruciatus in ea retinenda feren dos sustinere non posse. Quamobrem mors eum imperio suo subjecisse visa, jam ipsi amplius non imperat, cum factus sit c inter mortuos liber et mortis potestate validior; eoque validior, ut eum poluerint sequi, quicunque ex iis quos superave rat mors, sequi eum voluerunt, nullam adversus eos potestatem morte amplius obtinente: quicun que enim est cum Jesu, a morte invadi non potest. In hoc ergo quem expendimus Evangelii loco Ser vatorem dedisse animam suam redemptionem pro at dixit Petrus et nos multis scriptum est ‹ non corruptibilibus auro vel argento redemptos esse de vana nostra conversatione paternæ tradi Propter quod et mors putans se dominari, ejus dominata non est, quoniam erat solus inter mortuos liber, et fortior omni potestate mortis, et usque adeo fortior, ut omnes sequi se volentes qui tenebantur a morte liberaret a morte, nihil valente in eis postmodum morte. Omnis enim qui sequitur Jesum, ** Psal. LXXXVII, Matth. xx, 28. Philip. ur, 8. Matth. v, 11. Joan. XII, 2. xx, 28. Petr. 1, 18, 19. etc. Euthymius. etc. Ge nuinam et catholicam horum sententiam supra ex posuimus in Matth. Vide item quæ supra adnotavi mus, quæ ne pluries repetere cogamur id impræ sentia dixisse sufficiat; si Christi voluntatem spe ctes pro omnibus omnino hominibus, nullo excepto, ipsum obiisse, inquit Origenes, lib. vi Contra Celsum, si mortis hujus fructum, ad paucos eum duntaxat, eosque credentes pervenisse. Præterea, multos, aliquando c omnes, non ‹ aliquos › tantum significare ex multis Scripturæ Iocis probare facile est. Verissimum ergo est quod in hunc, quem in manibus habemus, Matthaei lo cum scribit Theophylactus et quod Euthynius: Multis autem dicit nunc pro omnibus. Frequenter enim Scriptura cultos dicit pro omnibus. Itaque pro omnibus tra in so Matth. didit animam suam, omnesque redemit: quanquam multi sua sponte in servitute remanserint: › id quod et ipse fatetur Calvinus. Nec minus verum est quod habet Origenes, et quod flieronymus: • Non dixit animam suam redemptionem dare pro omni bus, sed pro multis, id est pro his qui credere vo luerint;» hi enim mortis Christi fructum, illi Chri sti voluntatem respiciunt. Huetius. etc. Eu thymius. Ita Vulgata Luc. xxi, 46, et reliquæ inter pretationes antiquæ, ac Græca pleraque exempla ria. Alia habent, quod postremium præfert cod. Reg. hoc loco. Nonnulla quemadmodum et psal. xxx, 6, unde verba hæc sibi sumpsit Christus Dominus; quanquam hoc ipso Psalini loco legunt Augustinus, et vulgatus, et Arabs, Syrus præteritum tempus ex pressit. HUETIUS.
PG 13:1398ταῦτα δὲ θεωρήσαντες ἀκολουθοῦσιν «αὐτῷ ὄχλος πολύς.» καὶ ἔστι κατανοοῦντα τοὺς κατὰ τὸν λόγον βιοῦν θέλοντας καὶ τοῦ κόσμου καὶ τῶν περιγείων [ὅλων] καταφρονεῖν βουλομένους, ἀκολουθοῦντας τῷ Ἰησοῦ καὶ τοῖς μαθηταῖς αὐτοῦ καὶ κατ’ ἴχνη βαίνοντας αὐτοῖς ἐκπορευομένοις «ἀπὸ Ἱεριχώ,» βλέπειν τὰ κατὰ τὸν τόπον. ἀκολουθοῦσι μέντοι ὁ «πολὺς ὄχλος» τῷ Ἰησοῦ, ἵν’ ὀπίσω αὐτοῦ βαδίζοντες καὶ αὐτῷ ὁδηγῷ χρώμενοι ἀναβῶσιν εἰς τὴν Ἱερουσαλήμ . [μετ’ ὀλίγα οὖν ἐπιφέρεται ὅτι «ὅτε ἤγγισαν εἰς Ἱεροσόλυμα καὶ ἦλθον εἰς Βηθφαγὴν εἰς τὸ ὄρος τῶν Ἐλαιῶν, τότε ὁ Ἰησοῦς ἀπέστειλε δύο μαθητὰς» καὶ τὰ ἑξῆς]. Εἶθ’ ἑξῆς γέγραπται, οἱονεὶ δεικνύντος τοῦ λόγου τοὺς ὅσον οὐδέπω θεραπευθησομένους τυφλοὺς τὸ «καὶ ἰδοὺ δύο τυφλοὶ καθήμενοι παρὰ τὴν ὁδόν, ἀκούσαντες ὅτι Ἰησοῦς παράγει, ἔκραξαν λέγοντες·
ὅρα τοίνυν εἰ δύνασαι, μεμνημένος τῶν ἡμῖν ὑπαγορευθέντων εἰς τὴν ἐν τῷ κατὰ Λουκᾶν εὐαγγελίῳ παραβολὴν τὴν «ἄνθρωπός τις κατέβαινεν ἀπὸ Ἱερουσαλὴμ εἰς Ἱεριχώ, καὶ περιέπεσε λῃσταῖς», ἐπιστήσας λέγειν μήποτε καὶ ἐνταῦθα «Ἱεριχὼ» σύμβολόν ἐστι τοῦ περιγείου τόπου συνήθως καλουμένου κατὰ τὴν γραφὴν κόσμου. ὁ μὲν οὖν καταβαίνων «ἀπὸ Ἱερουσαλὴμ εἰς Ἱεριχὼ» Ἀδὰμ [τουτέστιν ἄνθρωπος] περιπέπτωκε «λῃσταῖς». διὰ δὲ τοὺς ἐν «Ἱεριχὼ» πολλοὺς [πολὺς» γὰρ «ὄχλος» ἐν «Ἱεριχὼ»] ὁ Ἰησοῦς ἡμῶν ἅμα τοῖς μαθηταῖς γενόμενος ἐν αὐτῇ ἐκπορευέσθω πραγματευόμενος [διὰ δὴ τοῦ εἰς τὴν «Ἱεριχὼ» εἰσεληλυθέναι] τὸ τοὺς βουλομένους ἕπεσθαι ὁδηγεῖν. οὐ γὰρ οἴδασιν οἱ ἐν «Ἱεριχὼ» ἐξελθεῖν ἀπὸ τοῦ κοσμικοῦ φρονήματος, ἐὰν μὴ θεάσωνται οὐ μόνον τὸν Ἰησοῦν ἐκπορευόμενον «ἀπὸ» τῆς «Ἱεριχὼ» ἀλλὰ καὶ τοὺς μαθητὰς αὐτοῦ. καὶ διηκόνουν αὐτῷ, καὶ πάλιν διηκονήθη ὑπὸ τῆς Μάρθας ἀλλ᾽ οὐ διὰ τοῦτο ἐλήλυθε τὸ διακονη θῆναι· ἐπεδήμησε γὰρ τῷ γένει τῶν ἀνθρώπων, ἵνα διακονήσῃ, καὶ ἐπὶ τοσοῦτον ὁδεύσῃ διακονῶν ἡμῶν τῇ σωτηρία, ὡς δοῦναι τὴν ἑαυτοῦ ψυχὴν λύτρον ἀντὶ πολλῶν τῶν πιστευσάντων εἰς αὐτόν· καὶ εἰ καθ' ὑπόθεσιν πάντες ἐπίστευον εἰς αὐτὸν, δεδώκει ἂν τὴν ψυχὴν αὐτοῦ λύτρον ἀντὶ πάντων. Τίνι δὲ ἔδωκε τὴν ψυχὴν αὑτοῦ λύτρον ἀντὶ πολλῶν; οὐ γὰρ δὴ τῷ Θεῷ· μήτι οὖν τῷ πονηρῷ; οὗτος γὰρ ἐκράτει ἡμῶν, ἕως δοθῇ τὸ ὑπὲρ ἡμῶν αὐτῷ λύτρον ἡ τοῦ Ἰησοῦ ψυχὴ, ἀπατηθέντι, ὡς δυναμένῳ αὐτῆς κυριεῦσαι, καὶ οὐχ ὁρῶντι, ὅτι οὐ φέρει τὴν ἐπὶ τῷ κατέχειν αὐτ τὴν βάσανον· διὸ καὶ θάνατος αὐτοῦ δόξας κεκυριευ κέναι, οὐκέτι κυριεύει, γενομένου • ἐν νεκροῖς ἐλευ θέρου,» καὶ ἰσχυροτέρου τῆς τοῦ θανάτου ἐξουσίας. καὶ ἐπὶ τοσοῦτον ἰσχυροτέρου, ὥστε καὶ πάντας τοὺς βουλομένους αὐτῷ ἀκολουθεῖν τῶν κρατουμένων ὑπὸ τοῦ θανάτου δύνασθαι ἀκολουθεῖν, οὐδὲν ἰσχύοντος κατ' αὐτῶν ἔτι τοῦ θανάτου· πᾶς γὰρ ὁ μετὰ τοῦ Ἰησοῦ, ἀνεπίληπτός ἐστι τῷ θανάτῳ. Ἐν μὲν οὖν τοῖς ἐξεταζομένοις τοῦ Εὐαγγελίου ῥητοῖς γέγραπται ὁ Σωτὴρ ἡμῶν «δεδωκέναι τὴν ἑαυτοῦ ψυχὴν λύτρον ἀντὶ πολλῶν· ο παρὰ δὲ τῷ Πέτρῳ εἴρηται, ὅτι «οὐ φθαρτοῖς ἀργυρίῳ καὶ χρυσίῳ ἐλυτρώθημεν ἐκ τῆς ματαίας ἡμῶν ἀναστροφῆς πατροπαραδότου, ἀλλὰ τιμίῳ αἷματι·» καὶ ὁ ᾿Απόστολος δέ φησι· «Τιμής Αγοράσθητε· μὴ γίνεσθε δοῦλοι ἀνθρώπων.» Οὐκοῦν Αγοράσθημεν μὲν τῷ τιμίῳ τοῦ Ἰησοῦ αἵματι, δέδοται δὲ λύτρον ὑπὲρ ἡμῶν ἡ ψυχὴ τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ, καὶ οὔτε τὸ πνεῦμα αὐτοῦ, πρότερον γὰρ αὐτὸ παρ ἔθετο τῷ Πατρὶ λέγων· «Πάτερ, εἰς χεῖράς σου παρα τίθεμαι τὸ πνεῦμά μου· οὔτε τὸ σῶμα, οὐδὲν γὰρ ευρομέν πω τοιοῦτον περὶ αὐτοῦ γεγραμμένον. Καὶ ἐπεὶ δέδοται ἡ ψυχὴ αὐτοῦ λύτρον ἀντὶ πολλῶν, οὐκ ἔμενε δὲ παρ' ἐκείνῳ ᾧ ἐδέδοτο λύτρον ἀντὶ πολλῶν, διὰ τοῦτό φησιν ἐν ιε' ψαλμῷ τό· ι Οὐκ ἐγκατα Καὶ πάλιν διηκονήθη ὑπὸ τῆς Μάρθας, Ὡς δοῦναι τὴν ἑαυτοῦ ψυχήν, μηδένα, ὅσον ἐφ' ἑαυτῷ ἄγευστον καταλιπόντα τῶν ἰδίων μυστηρίων, "Ωστε καὶ τὴν ψυχὴν δοῦναι λύτρον ἀντὶ πολλῶν, τουτέστι πάντων· οἱ γὰρ πάντες πολλοί Τίνι δὲ ἔδωκε τὴν ψυχὴν αὑτοῦ, Εἰς χεῖράς σου παρατίθεμαι τὸ πνεῦμά μου. παρατίθημι, παραθήσομαι, παρατίθημι. καὶ διηκόνουν αὐτῷ, καὶ πάλιν διηκονήθη ὑπὸ τῆς Μάρθας ἀλλ᾽ οὐ διὰ τοῦτο ἐλήλυθε τὸ διακονη θῆναι· ἐπεδήμησε γὰρ τῷ γένει τῶν ἀνθρώπων, ἵνα διακονήσῃ, καὶ ἐπὶ τοσοῦτον ὁδεύσῃ διακονῶν ἡμῶν τῇ σωτηρία, ὡς δοῦναι τὴν ἑαυτοῦ ψυχὴν λύτρον ἀντὶ πολλῶν τῶν πιστευσάντων εἰς αὐτόν· καὶ εἰ καθ' ὑπόθεσιν πάντες ἐπίστευον εἰς αὐτὸν, δεδώκει ἂν τὴν ψυχὴν αὐτοῦ λύτρον ἀντὶ πάντων. Τίνι δὲ ἔδωκε τὴν ψυχὴν αὑτοῦ λύτρον ἀντὶ πολλῶν; οὐ γὰρ δὴ τῷ Θεῷ· μήτι οὖν τῷ πονηρῷ; οὗτος γὰρ ἐκράτει ἡμῶν, ἕως δοθῇ τὸ ὑπὲρ ἡμῶν αὐτῷ λύτρον ἡ τοῦ Ἰησοῦ ψυχὴ, ἀπατηθέντι, ὡς δυναμένῳ αὐτῆς κυριεῦσαι, καὶ οὐχ ὁρῶντι, ὅτι οὐ φέρει τὴν ἐπὶ τῷ κατέχειν αὐτ τὴν βάσανον· διὸ καὶ θάνατος αὐτοῦ δόξας κεκυριευ κέναι, οὐκέτι κυριεύει, γενομένου • ἐν νεκροῖς ἐλευ θέρου,» καὶ ἰσχυροτέρου τῆς τοῦ θανάτου ἐξουσίας. καὶ ἐπὶ τοσοῦτον ἰσχυροτέρου, ὥστε καὶ πάντας τοὺς βουλομένους αὐτῷ ἀκολουθεῖν τῶν κρατουμένων ὑπὸ τοῦ θανάτου δύνασθαι ἀκολουθεῖν, οὐδὲν ἰσχύοντος κατ' αὐτῶν ἔτι τοῦ θανάτου· πᾶς γὰρ ὁ μετὰ τοῦ Ἰησοῦ, ἀνεπίληπτός ἐστι τῷ θανάτῳ. Ἐν μὲν οὖν τοῖς ἐξεταζομένοις τοῦ Εὐαγγελίου ῥητοῖς γέγραπται ὁ Σωτὴρ ἡμῶν «δεδωκέναι τὴν ἑαυτοῦ ψυχὴν λύτρον ἀντὶ πολλῶν· ο παρὰ δὲ τῷ Πέτρῳ εἴρηται, ὅτι «οὐ φθαρτοῖς ἀργυρίῳ καὶ χρυσίῳ ἐλυτρώθημεν ἐκ τῆς ματαίας ἡμῶν ἀναστροφῆς πατροπαραδότου, ἀλλὰ τιμίῳ αἷματι·» καὶ ὁ ᾿Απόστολος δέ φησι· «Τιμής Αγοράσθητε· μὴ γίνεσθε δοῦλοι ἀνθρώπων.» Οὐκοῦν Αγοράσθημεν μὲν τῷ τιμίῳ τοῦ Ἰησοῦ αἵματι, δέδοται δὲ λύτρον ὑπὲρ ἡμῶν ἡ ψυχὴ τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ, καὶ οὔτε τὸ πνεῦμα αὐτοῦ, πρότερον γὰρ αὐτὸ παρ ἔθετο τῷ Πατρὶ λέγων· «Πάτερ, εἰς χεῖράς σου παρα τίθεμαι τὸ πνεῦμά μου· οὔτε τὸ σῶμα, οὐδὲν γὰρ ευρομέν πω τοιοῦτον περὶ αὐτοῦ γεγραμμένον. Καὶ ἐπεὶ δέδοται ἡ ψυχὴ αὐτοῦ λύτρον ἀντὶ πολλῶν, οὐκ ἔμενε δὲ παρ' ἐκείνῳ ᾧ ἐδέδοτο λύτρον ἀντὶ πολλῶν, διὰ τοῦτό φησιν ἐν ιε' ψαλμῷ τό· ι Οὐκ ἐγκατα Καὶ πάλιν διηκονήθη ὑπὸ τῆς Μάρθας, Ὡς δοῦναι τὴν ἑαυτοῦ ψυχήν, μηδένα, ὅσον ἐφ' ἑαυτῷ ἄγευστον καταλιπόντα τῶν ἰδίων μυστηρίων, "Ωστε καὶ τὴν ψυχὴν δοῦναι λύτρον ἀντὶ πολλῶν, τουτέστι πάντων· οἱ γὰρ πάντες πολλοί Τίνι δὲ ἔδωκε τὴν ψυχὴν αὑτοῦ, Εἰς χεῖράς σου παρατίθεμαι τὸ πνεῦμά μου. παρατίθημι, παραθήσομαι, παρατίθημι. destiam suam imitandam per illa discipulos suos tur instruit. Fortasse etiam propterea quod, cum Do minus esset, generi nostro pro hominum salute serviit, ideo formam servi accepisse, et ad mortem usque obedientem factum seipsum depressisse dici et si eum idcirco Deus supra modum extu lit; quisquis extolli voluerit, similia iis agat quæ ad summam altitudinem consequendam acta sunt. Nam etiamsi Filio hominis exhibitum sit ministe rium, quando e angeli accesserunt, et ministrabant ei ",» et rursum ministravit ei Martha *; non tamen ad id venit, ut ipsi ministraretur, sed inter hominum genus conversatus est, ut ministraret, et eo usque saluti nostræ inserviens procederet, ut animam suam pro nullis qui in se credide rant, redemptionis pretium daret 18: et si, ut loc ponamus, omnes in eum credidissent, animam suam utique redemptionis pretium pro omnibus dedisset. Cuinam autem animam suam redemptio nis pretium pro multis dedit? non enim Deo; nun quid igitur malo? is enim in potestate sua nos ha buit, donec pro redemptionis mercede anima Jesu daretur ipsi decepto, quasi illius potiri posset, nec animadvertenti se cruciatus in ea retinenda feren dos sustinere non posse. Quamobrem mors eum imperio suo subjecisse visa, jam ipsi amplius non imperat, cum factus sit c inter mortuos liber et mortis potestate validior; eoque validior, ut eum poluerint sequi, quicunque ex iis quos superave rat mors, sequi eum voluerunt, nullam adversus eos potestatem morte amplius obtinente: quicun que enim est cum Jesu, a morte invadi non potest. In hoc ergo quem expendimus Evangelii loco Ser vatorem dedisse animam suam redemptionem pro at dixit Petrus et nos multis scriptum est ‹ non corruptibilibus auro vel argento redemptos esse de vana nostra conversatione paternæ tradi Propter quod et mors putans se dominari, ejus dominata non est, quoniam erat solus inter mortuos liber, et fortior omni potestate mortis, et usque adeo fortior, ut omnes sequi se volentes qui tenebantur a morte liberaret a morte, nihil valente in eis postmodum morte. Omnis enim qui sequitur Jesum, ** Psal. LXXXVII, Matth. xx, 28. Philip. ur, 8. Matth. v, 11. Joan. XII, 2. xx, 28. Petr. 1, 18, 19. etc. Euthymius. etc. Ge nuinam et catholicam horum sententiam supra ex posuimus in Matth. Vide item quæ supra adnotavi mus, quæ ne pluries repetere cogamur id impræ sentia dixisse sufficiat; si Christi voluntatem spe ctes pro omnibus omnino hominibus, nullo excepto, ipsum obiisse, inquit Origenes, lib. vi Contra Celsum, si mortis hujus fructum, ad paucos eum duntaxat, eosque credentes pervenisse. Præterea, multos, aliquando c omnes, non ‹ aliquos › tantum significare ex multis Scripturæ Iocis probare facile est. Verissimum ergo est quod in hunc, quem in manibus habemus, Matthaei lo cum scribit Theophylactus et quod Euthynius: Multis autem dicit nunc pro omnibus. Frequenter enim Scriptura cultos dicit pro omnibus. Itaque pro omnibus tra in so Matth. didit animam suam, omnesque redemit: quanquam multi sua sponte in servitute remanserint: › id quod et ipse fatetur Calvinus. Nec minus verum est quod habet Origenes, et quod flieronymus: • Non dixit animam suam redemptionem dare pro omni bus, sed pro multis, id est pro his qui credere vo luerint;» hi enim mortis Christi fructum, illi Chri sti voluntatem respiciunt. Huetius. etc. Eu thymius. Ita Vulgata Luc. xxi, 46, et reliquæ inter pretationes antiquæ, ac Græca pleraque exempla ria. Alia habent, quod postremium præfert cod. Reg. hoc loco. Nonnulla quemadmodum et psal. xxx, 6, unde verba hæc sibi sumpsit Christus Dominus; quanquam hoc ipso Psalini loco legunt Augustinus, et vulgatus, et Arabs, Syrus præteritum tempus ex pressit. HUETIUS. destiam suam imitandam per illa discipulos suos tur instruit. Fortasse etiam propterea quod, cum Do minus esset, generi nostro pro hominum salute serviit, ideo formam servi accepisse, et ad mortem usque obedientem factum seipsum depressisse dici et si eum idcirco Deus supra modum extu lit; quisquis extolli voluerit, similia iis agat quæ ad summam altitudinem consequendam acta sunt. Nam etiamsi Filio hominis exhibitum sit ministe rium, quando e angeli accesserunt, et ministrabant ei ",» et rursum ministravit ei Martha *; non tamen ad id venit, ut ipsi ministraretur, sed inter hominum genus conversatus est, ut ministraret, et eo usque saluti nostræ inserviens procederet, ut animam suam pro nullis qui in se credide rant, redemptionis pretium daret 18: et si, ut loc ponamus, omnes in eum credidissent, animam suam utique redemptionis pretium pro omnibus dedisset. Cuinam autem animam suam redemptio nis pretium pro multis dedit? non enim Deo; nun quid igitur malo? is enim in potestate sua nos ha buit, donec pro redemptionis mercede anima Jesu daretur ipsi decepto, quasi illius potiri posset, nec animadvertenti se cruciatus in ea retinenda feren dos sustinere non posse. Quamobrem mors eum imperio suo subjecisse visa, jam ipsi amplius non imperat, cum factus sit c inter mortuos liber et mortis potestate validior; eoque validior, ut eum poluerint sequi, quicunque ex iis quos superave rat mors, sequi eum voluerunt, nullam adversus eos potestatem morte amplius obtinente: quicun que enim est cum Jesu, a morte invadi non potest. In hoc ergo quem expendimus Evangelii loco Ser vatorem dedisse animam suam redemptionem pro at dixit Petrus et nos multis scriptum est ‹ non corruptibilibus auro vel argento redemptos esse de vana nostra conversatione paternæ tradi Propter quod et mors putans se dominari, ejus dominata non est, quoniam erat solus inter mortuos liber, et fortior omni potestate mortis, et usque adeo fortior, ut omnes sequi se volentes qui tenebantur a morte liberaret a morte, nihil valente in eis postmodum morte. Omnis enim qui sequitur Jesum, ** Psal. LXXXVII, Matth. xx, 28. Philip. ur, 8. Matth. v, 11. Joan. XII, 2. xx, 28. Petr. 1, 18, 19. etc. Euthymius. etc. Ge nuinam et catholicam horum sententiam supra ex posuimus in Matth. Vide item quæ supra adnotavi mus, quæ ne pluries repetere cogamur id impræ sentia dixisse sufficiat; si Christi voluntatem spe ctes pro omnibus omnino hominibus, nullo excepto, ipsum obiisse, inquit Origenes, lib. vi Contra Celsum, si mortis hujus fructum, ad paucos eum duntaxat, eosque credentes pervenisse. Præterea, multos, aliquando c omnes, non ‹ aliquos › tantum significare ex multis Scripturæ Iocis probare facile est. Verissimum ergo est quod in hunc, quem in manibus habemus, Matthaei lo cum scribit Theophylactus et quod Euthynius: Multis autem dicit nunc pro omnibus. Frequenter enim Scriptura cultos dicit pro omnibus. Itaque pro omnibus tra in so Matth. didit animam suam, omnesque redemit: quanquam multi sua sponte in servitute remanserint: › id quod et ipse fatetur Calvinus. Nec minus verum est quod habet Origenes, et quod flieronymus: • Non dixit animam suam redemptionem dare pro omni bus, sed pro multis, id est pro his qui credere vo luerint;» hi enim mortis Christi fructum, illi Chri sti voluntatem respiciunt. Huetius. etc. Eu thymius. Ita Vulgata Luc. xxi, 46, et reliquæ inter pretationes antiquæ, ac Græca pleraque exempla ria. Alia habent, quod postremium præfert cod. Reg. hoc loco. Nonnulla quemadmodum et psal. xxx, 6, unde verba hæc sibi sumpsit Christus Dominus; quanquam hoc ipso Psalini loco legunt Augustinus, et vulgatus, et Arabs, Syrus præteritum tempus ex pressit. HUETIUS.
PG 13:1399ἐλέησον ἡμᾶς, κύριε, υἱὲ Δαυί̈δ.» καὶ πρόσχες ἐν τούτοις τῷ «καὶ ἰδοὺ δύο τυφλοί,» εἰ μὴ δεῖξιν περιέχει τὸ «ἰδού.» εἴπερ οὖν δεικνύντι τῷ λόγῳ τοὺς δύο τυφλοὺς παρακολουθεῖν δυνάμεθα καὶ βλέπειν αὐτούς, φήσομεν ὅτι Ἰσραὴλ καὶ Ἰούδας οἱ πρὸ τῆς Ἰησοῦ ἐπιδημίας «τυφλοὶ» ἦσαν, πλὴν καθεζόμενοι «παρὰ τὴν ὁδὸν» τῷ ἐν νόμῳ καὶ προφήταις ποιεῖσθαι τὰς διατριβάς· «τυφλοὶ» μὲν τῷ μὴ βλέπεσθαι αὐτοῖς πρὸ τῆς Ἰησοῦ εἰς τὰς ψυχὰς αὐτῶν ἐπιδημίας τὸν ἐν νόμῳ καὶ τοῖς προφήταις ἀληθῆ λόγον· κεκραγότες δὲ τὸ «ἐλέησον ἡμᾶς, κύριε, υἱὲ Δαυὶ̈δ» παρὰ τὸ συναισθέσθαι ἑαυτῶν [τυφλῶν], μὴ βλεπόντων τὸ βούλημα τῶν γραμμάτων καὶ βουλομένων ἀναβλέψαι καὶ ἰδεῖν τὴν ἐν αὐτοῖς δόξαν.
ἐλέησον ἡμᾶς, κύριε, υἱὲ Δαυί̈δ.» καὶ πρόσχες ἐν τούτοις τῷ «καὶ ἰδοὺ δύο τυφλοί,» εἰ μὴ δεῖξιν περιέχει τὸ «ἰδού.» εἴπερ οὖν δεικνύντι τῷ λόγῳ τοὺς δύο τυφλοὺς παρακολουθεῖν δυνάμεθα καὶ βλέπειν αὐτούς, φήσομεν ὅτι Ἰσραὴλ καὶ Ἰούδας οἱ πρὸ τῆς Ἰησοῦ ἐπιδημίας «τυφλοὶ» ἦσαν, πλὴν καθεζόμενοι «παρὰ τὴν ὁδὸν» τῷ ἐν νόμῳ καὶ προφήταις ποιεῖσθαι τὰς διατριβάς· «τυφλοὶ» μὲν τῷ μὴ βλέπεσθαι αὐτοῖς πρὸ τῆς Ἰησοῦ εἰς τὰς ψυχὰς αὐτῶν ἐπιδημίας τὸν ἐν νόμῳ καὶ τοῖς προφήταις ἀληθῆ λόγον· κεκραγότες δὲ τὸ «ἐλέησον ἡμᾶς, κύριε, υἱὲ Δαυὶ̈δ» παρὰ τὸ συναισθέσθαι ἑαυτῶν [τυφλῶν], μὴ βλεπόντων τὸ βούλημα τῶν γραμμάτων καὶ βουλομένων ἀναβλέψαι καὶ ἰδεῖν τὴν ἐν αὐτοῖς δόξαν. ὡς ἔτι δὲ τυφλοὶ καὶ μηδὲν μέγα περὶ τοῦ Ἰησοῦ φανταζόμενοι, ἀλλὰ τὸ κατὰ σάρκα αὐτοῦ μόνον νοοῦντες, καλοῦσι τὸν γενόμενον «ἐκ σπέρματος Δαυὶ̈δ κατὰ σάρκα», ἐπεὶ μηδὲν τούτου πλέον συνίεσαν, υἱὸν «Δαυί̈δ.» καὶ πᾶσα αὐτῶν ἡ δοκοῦσα διὰ τὴν θεοσέβειαν μεγαλοφωνία οὐδὲν πλέον ᾔδει λέγειν περὶ τοῦ σωτῆρος ἢ ὅτι υἱὸς ἦν τοῦ «Δαυί̈δ.» ἐὰν δὲ λέγω «δύο» τυφλοὺς τὸν πρὸ τῆς Ἰησοῦ εἰς τὴν ψυχὴν αὐτῶν ἐπιδημίας Ἰσραὴλ καὶ Ἰούδαν, ἄναγε σαυτὸν ἐπὶ τὰς [δύο] βασιλείας, καὶ κατανόησον κατὰ τοὺς χρόνους Ῥοβοὰμ διαιρούμενον τὸν λαὸν Ἰσραὴλ καὶ Ἰούδαν· καὶ ἑξῆς ὅρα τοὺς προφήτας, ὁτὲ μὲν τῷ Ἰσραὴλ ὁτὲ δὲ τῷ Ἰούδᾳ προφητεύοντας, ὅπου δὲ ἅμα ἀμφοτέροις. ἰδίᾳ μὲν οὖν πῶς ἑκατέρῳ προφητεύουσιν εὕροις ἂν προσέχων τῇ ἀναγνώσει τῶν προφητῶν, ἅμα δὲ Ἰσραὴλ καὶ Ἰούδᾳ, ἡνίκα διὰ τοῦ Ἰησοῦ ἐπαγγέλλεται ὁ θεὸς συντελέσειν «ἐπὶ τὸν οἶκον [Ἰσραὴλ καὶ ἐπὶ τὸν οἶκον] Ἰούδα διαθήκην καινήν, οὐ κατὰ τὴν διαθήκην ἣν ἐποίησεν» ὁ θεὸς «τοῖς πατράσιν» ἐκπορευομένοις «ἐκ γῆς Αἰγύπτου». λείψεις την ψυχήν μου εἰς ᾅδην. Γενόμενος δὲ ἅπαξ κατὰ τὸν τόπον, ὑπομνήσαιμ' ἂν τοὺς φαν τασίᾳ δοξολογίας τῆς περὶ τοῦ Χριστοῦ συγχέαντας τὰ περὶ τοῦ Πρωτοτόκου πάσης κτίσεως τοῖς περὶ ψυχῆς καὶ τοῦ σώματος Ἰησοῦ, τάχα δὲ καὶ τοῦ πνεύ ματος αὐτοῦ, καὶ ἓν πάντη ἀσύνθετον οἰομένους εξ ναι τὸ ὀφθὲν καὶ ἐπιδημῆσαν τῷ βίῳ, ὅτι μὴ ὑγιῶς λέγουσι· πυθώμεθα γὰρ αὐτῶν εἰ ἡ θειότης τῆς εἰκόνος τοῦ Θεοῦ τοῦ ἀοράτου, ο καὶ ἡ ὑπεροχὴ τοῦ Πρωτοτόκου πάσης κτίσεως,» εἰ ἐκεῖνος, «ἐν ᾧ ἔκτι σται τὰ πάντα τὰ ἐν τοῖς οὐρανοῖς καὶ τὰ ἐπὶ τῆς γῆς, εἴτε ὁρατὰ, εἴτε ἀόρατα, εἴτε θρόνοι, εἴτε αυ ριότητες, εἴτε ἀρχαί, εἴτε ἐξουσίαι, ο λύτρον ἐδόθη ἀντὶ πολλῶν· καὶ τίνι ἐδόθη ἐκείνη λύτρον, πολεμίω κατέχοντι ἡμᾶς αἰχμαλώτους, ἕως λάβῃ τὸ λύτρω καὶ εἰ ἐχώρει τὸ τηλικοῦτον καὶ τοσοῦτον ἐκεῖνος λύ τρον ἀντὶ τῶν αἰχμαλώτων λαβεῖν. Καὶ οὐ ταῦτά φημι ὡς καταφρονῶν τῆς ψυχῆς Ἰησοῦ, καὶ σμικρύ νων αὐτὴν, ἀλλὰ βουλόμενος ταύτην μὲν κατὰ τὸ ἐνδεχόμενον λύτρον δεδόσθαι ὑπὸ τοῦ ὅλου Σωτήρος τὴν δὲ ὑπεροχὴν καὶ τὴν θεότητα ἐκείνην μηδ' ἂν δεδυνῆσθαι λύτρον δοθῆναι· πλὴν σήμερον οὐ λύω τὸν Ἰησοῦν ἀπὸ τοῦ Χριστοῦ, ἀλλὰ πολλῷ πλέον οἶδα ἓν εἶναι Ἰησοῦν τὸν Χριστὸν, καὶ τὴν ψυχὴν αὐτοῦ, πρὸς τὸν • Πρωτότοκον πάσης κτίσεως· ο ἀλλὰ καὶ τὸ σῶμα αὐτοῦ, ὡς πλέον, εἰ δεῖ οὕτως ὀνομάσαι, εξ ναι ἐν ὅλον τοῦτο, ὅπερ ε ὁ κολλώμενος τῷ Κυρίῳ ἐν πνεῦμά ἐστιν. ο Περὶ τῶν δύο τυφλών. Καὶ ἐκπορευομένων αὐτῶν ἀπὸ Ἱεριχώ, ἠκολού θησεν αὐτῷ ὄχλος πολύς· καὶ ἰδοὺ δύο τυφλοὶ καθή μενοι παρὰ τὴν ὁδὸν,» καὶ τὰ ἑξῆς. Ἔστω μὲν καὶ τὰ τῆς ἱστορίας τῶν κατὰ τὸν τόπον ἀληθῆ, καὶ ἐχε πορευομένῳ ἀπὸ τῆς Ἱεριχώ τῷ Ἰησοῦ μετὰ τῶν μαθητῶν ἠκολουθηκέναι αὐτῷ ὄχλον πολύν, καὶ το φλοὶ δύο παρὰ τὴν ὁδὸν καθεζόμενοι τῆς ἀπὸ Ἱεριχώ ἐξόδου, ἀκούσαντες, ὅτι Ἰησοῦς παρέρχεται τὸν τό πον ἐκεῖνον, καὶ αὐτοὶ κράξαντες εἰρηκέτωσαν Ελέησον ἡμᾶς, Κύριε, υἱὸς Δαυΐδ, ο καὶ συμπε φωνι͵ κέτωσαν ἐν τῷ κεκραγότες τὸ ἀναγεγραμμένον εἰρηκέναι· καὶ διὰ τοὺς τυφλοὺς ἀξιώσαντας ἐλεηθῆ Συγχέαντας τὰ περὶ τοῦ Πρωτοτόκου, Ηυετ. λείψεις την ψυχήν μου εἰς ᾅδην. Γενόμενος δὲ ἅπαξ κατὰ τὸν τόπον, ὑπομνήσαιμ' ἂν τοὺς φαν τασίᾳ δοξολογίας τῆς περὶ τοῦ Χριστοῦ συγχέαντας τὰ περὶ τοῦ Πρωτοτόκου πάσης κτίσεως τοῖς περὶ ψυχῆς καὶ τοῦ σώματος Ἰησοῦ, τάχα δὲ καὶ τοῦ πνεύ ματος αὐτοῦ, καὶ ἓν πάντη ἀσύνθετον οἰομένους εξ ναι τὸ ὀφθὲν καὶ ἐπιδημῆσαν τῷ βίῳ, ὅτι μὴ ὑγιῶς λέγουσι· πυθώμεθα γὰρ αὐτῶν εἰ ἡ θειότης τῆς εἰκόνος τοῦ Θεοῦ τοῦ ἀοράτου, ο καὶ ἡ ὑπεροχὴ τοῦ Πρωτοτόκου πάσης κτίσεως,» εἰ ἐκεῖνος, «ἐν ᾧ ἔκτι σται τὰ πάντα τὰ ἐν τοῖς οὐρανοῖς καὶ τὰ ἐπὶ τῆς γῆς, εἴτε ὁρατὰ, εἴτε ἀόρατα, εἴτε θρόνοι, εἴτε αυ ριότητες, εἴτε ἀρχαί, εἴτε ἐξουσίαι, ο λύτρον ἐδόθη ἀντὶ πολλῶν· καὶ τίνι ἐδόθη ἐκείνη λύτρον, πολεμίω κατέχοντι ἡμᾶς αἰχμαλώτους, ἕως λάβῃ τὸ λύτρω καὶ εἰ ἐχώρει τὸ τηλικοῦτον καὶ τοσοῦτον ἐκεῖνος λύ τρον ἀντὶ τῶν αἰχμαλώτων λαβεῖν. Καὶ οὐ ταῦτά φημι ὡς καταφρονῶν τῆς ψυχῆς Ἰησοῦ, καὶ σμικρύ νων αὐτὴν, ἀλλὰ βουλόμενος ταύτην μὲν κατὰ τὸ ἐνδεχόμενον λύτρον δεδόσθαι ὑπὸ τοῦ ὅλου Σωτήρος τὴν δὲ ὑπεροχὴν καὶ τὴν θεότητα ἐκείνην μηδ' ἂν δεδυνῆσθαι λύτρον δοθῆναι· πλὴν σήμερον οὐ λύω τὸν Ἰησοῦν ἀπὸ τοῦ Χριστοῦ, ἀλλὰ πολλῷ πλέον οἶδα ἓν εἶναι Ἰησοῦν τὸν Χριστὸν, καὶ τὴν ψυχὴν αὐτοῦ, πρὸς τὸν • Πρωτότοκον πάσης κτίσεως· ο ἀλλὰ καὶ τὸ σῶμα αὐτοῦ, ὡς πλέον, εἰ δεῖ οὕτως ὀνομάσαι, εξ ναι ἐν ὅλον τοῦτο, ὅπερ ε ὁ κολλώμενος τῷ Κυρίῳ ἐν πνεῦμά ἐστιν. ο Περὶ τῶν δύο τυφλών. Καὶ ἐκπορευομένων αὐτῶν ἀπὸ Ἱεριχώ, ἠκολού θησεν αὐτῷ ὄχλος πολύς· καὶ ἰδοὺ δύο τυφλοὶ καθή μενοι παρὰ τὴν ὁδὸν,» καὶ τὰ ἑξῆς. Ἔστω μὲν καὶ τὰ τῆς ἱστορίας τῶν κατὰ τὸν τόπον ἀληθῆ, καὶ ἐχε πορευομένῳ ἀπὸ τῆς Ἱεριχώ τῷ Ἰησοῦ μετὰ τῶν μαθητῶν ἠκολουθηκέναι αὐτῷ ὄχλον πολύν, καὶ το φλοὶ δύο παρὰ τὴν ὁδὸν καθεζόμενοι τῆς ἀπὸ Ἱεριχώ ἐξόδου, ἀκούσαντες, ὅτι Ἰησοῦς παρέρχεται τὸν τό πον ἐκεῖνον, καὶ αὐτοὶ κράξαντες εἰρηκέτωσαν Ελέησον ἡμᾶς, Κύριε, υἱὸς Δαυΐδ, ο καὶ συμπε φωνι͵ κέτωσαν ἐν τῷ κεκραγότες τὸ ἀναγεγραμμένον εἰρηκέναι· καὶ διὰ τοὺς τυφλοὺς ἀξιώσαντας ἐλεηθῆ Συγχέαντας τὰ περὶ τοῦ Πρωτοτόκου, Ηυετ. tionis: sed pretioso sanguine;, ait vero Aposto-» lus 62: • Pretio empti estis, nolite fieri servi ho minum:» pretioso ergo Jesu sanguine empti su mus; anima vero Dei Filii redemptionis pretium pro nobis data est, non autem spiritus ejus, antea enim Patri eum tradiderat dicens 8ª: • Pater, in manus tuas commendo spiritum meum: sed ne que corpus, nihil enim ejusmodi de illo scriptis traditum comperimus. Et quoniam pro multis anima ipsius redemptionis pretium data est, nec apud cum remansit, cui redemptionis pretium pro multis data fuerat, idcirco in decimo quinto psalmo ait Ga Non derelinques animam meam in in ferno.» Verum quando ad hunc locum semel per veni, perversa ac malesana se loqui eos commone factos velim, qui Christi gloriam celebrare se exi stimantes, quæ ad Primogenitum omnis creaturæ pertinent cum iis confundunt quæ spectant ad ani mam et corpus Jesu, fortasse et ipsius spi ritum; et aliud omnino simplex esse opinantur, quod visum, et in hac vita conversatum est: ab iis enim sciscitamur, an divinitas ‹ imaginis Dei in visibilis, et Primogeniti omnis creaturæ › præstan tia, an ille ‹ in quo condita sunt universa in cœ lis, et in terra, sive visibilia, sive invisibilia, sive throni, sive dominationes, sive principatus, sive potestates es, pretium redemptionis pro multis da tus sit; et cuinam redemptionis pretium hæc di vinitas data sit; an hosti captivos nos detinenti, donec redemptionis mercedem accepisset? et an ipse talis ac tanta mercedis pro captivis recipiendæ capax fuerit? Nec ea vero idcirco a me dicuntur, quod animam Jesu despiciam, eamque deprimam ac extenuem; sed id contendens, animam quiden a toto Servatore redemptionis pretium fuisse datam, quoad ejus fieri potuit; excellentiam autem illam et divinitatem pretium redemptionis dari neutiquam potuisse. Jesum itaque a Christo hodie non divido, sod multo magis idem esse Jesum Christum, ipsiusque animam agnosco, ac ‹ Primogenitum omnis creatura;» sed et corpus illius, quasi plus aliquid, si ita loqui fas est, unum illud totum esse, quod ‹ adhærens Domino unus spiritus est 87,., De duobus cæcis. 9.. Et egredientibus illis ab Jericho, secuta est eum turba multa: et ecce duo cæci sedentes secus viam 68,» et reliqua. Vera esto rerum, quæ hoc loco narrantur, historia, et Jerichunte cum disci pulis exeuntem Jesum turba ingens secuta sit; et prope viam qua Jerichunte exitur, sedentes cæci duo, cum illac transire Jesum inaudissent, clamore sublato dixerint: e Domine, miserere nostri, fili David ",» atque in iis quæ scripta sunt vociferan dis consenserint; et propter cæcos misericordiam implorantes restitans Jesus eos vocaverit, ne trans iens et prætergrediens ipsos appellaret: sed et comprehensibilis est a morte. Data autem anima ejus in redemptionem pro multis, non mansit apud eum cui fuerat data. Propter hoc dicit Propheta: «Quoniam non derelinques animam meam in inferno. > sunt secundum historiam hujus loci, in aperto consistunt. Quæ autem spiritualiter nobis videntur, dica mus. Et primum consideremus, quid est quod dicit: «Egredientibus discipulis Jesu cum ipso Jesu ab Psal. xv, 10. Col. 1, 15, 16. so ibid. ST I Cor. ss Cor. vil, 23. Luc. XXIII, 46; Psal. xxx, 6. Matth. xx, 29, 30. ibid. 30. etc. Hanc hæresim perstringit Philastrius, Hæres, XCI. Eam autem multis post Origenem annis instauravit Apollinaris, de qua fuse Theodoretus, dial. 3. tionis: sed pretioso sanguine;, ait vero Aposto-» lus 62: • Pretio empti estis, nolite fieri servi ho minum:» pretioso ergo Jesu sanguine empti su mus; anima vero Dei Filii redemptionis pretium pro nobis data est, non autem spiritus ejus, antea enim Patri eum tradiderat dicens 8ª: • Pater, in manus tuas commendo spiritum meum: sed ne que corpus, nihil enim ejusmodi de illo scriptis traditum comperimus. Et quoniam pro multis anima ipsius redemptionis pretium data est, nec apud cum remansit, cui redemptionis pretium pro multis data fuerat, idcirco in decimo quinto psalmo ait Ga Non derelinques animam meam in in ferno.» Verum quando ad hunc locum semel per veni, perversa ac malesana se loqui eos commone factos velim, qui Christi gloriam celebrare se exi stimantes, quæ ad Primogenitum omnis creaturæ pertinent cum iis confundunt quæ spectant ad ani mam et corpus Jesu, fortasse et ipsius spi ritum; et aliud omnino simplex esse opinantur, quod visum, et in hac vita conversatum est: ab iis enim sciscitamur, an divinitas ‹ imaginis Dei in visibilis, et Primogeniti omnis creaturæ › præstan tia, an ille ‹ in quo condita sunt universa in cœ lis, et in terra, sive visibilia, sive invisibilia, sive throni, sive dominationes, sive principatus, sive potestates es, pretium redemptionis pro multis da tus sit; et cuinam redemptionis pretium hæc di vinitas data sit; an hosti captivos nos detinenti, donec redemptionis mercedem accepisset? et an ipse talis ac tanta mercedis pro captivis recipiendæ capax fuerit? Nec ea vero idcirco a me dicuntur, quod animam Jesu despiciam, eamque deprimam ac extenuem; sed id contendens, animam quiden a toto Servatore redemptionis pretium fuisse datam, quoad ejus fieri potuit; excellentiam autem illam et divinitatem pretium redemptionis dari neutiquam potuisse. Jesum itaque a Christo hodie non divido, sod multo magis idem esse Jesum Christum, ipsiusque animam agnosco, ac ‹ Primogenitum omnis creatura;» sed et corpus illius, quasi plus aliquid, si ita loqui fas est, unum illud totum esse, quod ‹ adhærens Domino unus spiritus est 87,., De duobus cæcis. 9.. Et egredientibus illis ab Jericho, secuta est eum turba multa: et ecce duo cæci sedentes secus viam 68,» et reliqua. Vera esto rerum, quæ hoc loco narrantur, historia, et Jerichunte cum disci pulis exeuntem Jesum turba ingens secuta sit; et prope viam qua Jerichunte exitur, sedentes cæci duo, cum illac transire Jesum inaudissent, clamore sublato dixerint: e Domine, miserere nostri, fili David ",» atque in iis quæ scripta sunt vociferan dis consenserint; et propter cæcos misericordiam implorantes restitans Jesus eos vocaverit, ne trans iens et prætergrediens ipsos appellaret: sed et comprehensibilis est a morte. Data autem anima ejus in redemptionem pro multis, non mansit apud eum cui fuerat data. Propter hoc dicit Propheta: «Quoniam non derelinques animam meam in inferno. > sunt secundum historiam hujus loci, in aperto consistunt. Quæ autem spiritualiter nobis videntur, dica mus. Et primum consideremus, quid est quod dicit: «Egredientibus discipulis Jesu cum ipso Jesu ab Psal. xv, 10. Col. 1, 15, 16. so ibid. ST I Cor. ss Cor. vil, 23. Luc. XXIII, 46; Psal. xxx, 6. Matth. xx, 29, 30. ibid. 30. etc. Hanc hæresim perstringit Philastrius, Hæres, XCI. Eam autem multis post Origenem annis instauravit Apollinaris, de qua fuse Theodoretus, dial. 3. 9. «In illo tempore egredientibus illis ab Hiericho, secutæ sunt eum turbæ multæ,» et reliqua. Quæ 9. «In illo tempore egredientibus illis ab Hiericho, secutæ sunt eum turbæ multæ,» et reliqua. Quæ
ὡς ἔτι δὲ τυφλοὶ καὶ μηδὲν μέγα περὶ τοῦ Ἰησοῦ φανταζόμενοι, ἀλλὰ τὸ κατὰ σάρκα αὐτοῦ μόνον νοοῦντες, καλοῦσι τὸν γενόμενον «ἐκ σπέρματος Δαυὶ̈δ κατὰ σάρκα», ἐπεὶ μηδὲν τούτου πλέον συνίεσαν, υἱὸν «Δαυί̈δ.» καὶ πᾶσα αὐτῶν ἡ δοκοῦσα διὰ τὴν θεοσέβειαν μεγαλοφωνία οὐδὲν πλέον ᾔδει λέγειν περὶ τοῦ σωτῆρος ἢ ὅτι υἱὸς ἦν τοῦ «Δαυί̈δ.» ἐὰν δὲ λέγω «δύο» τυφλοὺς τὸν πρὸ τῆς Ἰησοῦ εἰς τὴν ψυχὴν αὐτῶν ἐπιδημίας Ἰσραὴλ καὶ Ἰούδαν, ἄναγε σαυτὸν ἐπὶ τὰς [δύο] βασιλείας, καὶ κατανόησον κατὰ τοὺς χρόνους Ῥοβοὰμ διαιρούμενον τὸν λαὸν Ἰσραὴλ καὶ Ἰούδαν· καὶ ἑξῆς ὅρα τοὺς προφήτας, ὁτὲ μὲν τῷ Ἰσραὴλ ὁτὲ δὲ τῷ Ἰούδᾳ προφητεύοντας, ὅπου δὲ ἅμα ἀμφοτέροις. ἰδίᾳ μὲν οὖν πῶς ἑκατέρῳ προφητεύουσιν εὕροις ἂν προσέχων τῇ ἀναγνώσει τῶν προφητῶν, ἅμα δὲ Ἰσραὴλ καὶ Ἰούδᾳ, ἡνίκα διὰ τοῦ Ἰησοῦ ἐπαγγέλλεται ὁ θεὸς συντελέσειν «ἐπὶ τὸν οἶκον [Ἰσραὴλ καὶ ἐπὶ τὸν οἶκον] Ἰούδα διαθήκην καινήν, οὐ κατὰ τὴν διαθήκην ἣν ἐποίησεν» ὁ θεὸς «τοῖς πατράσιν» ἐκπορευομένοις «ἐκ γῆς Αἰγύπτου».
ἐλέησον ἡμᾶς, κύριε, υἱὲ Δαυί̈δ.» καὶ πρόσχες ἐν τούτοις τῷ «καὶ ἰδοὺ δύο τυφλοί,» εἰ μὴ δεῖξιν περιέχει τὸ «ἰδού.» εἴπερ οὖν δεικνύντι τῷ λόγῳ τοὺς δύο τυφλοὺς παρακολουθεῖν δυνάμεθα καὶ βλέπειν αὐτούς, φήσομεν ὅτι Ἰσραὴλ καὶ Ἰούδας οἱ πρὸ τῆς Ἰησοῦ ἐπιδημίας «τυφλοὶ» ἦσαν, πλὴν καθεζόμενοι «παρὰ τὴν ὁδὸν» τῷ ἐν νόμῳ καὶ προφήταις ποιεῖσθαι τὰς διατριβάς· «τυφλοὶ» μὲν τῷ μὴ βλέπεσθαι αὐτοῖς πρὸ τῆς Ἰησοῦ εἰς τὰς ψυχὰς αὐτῶν ἐπιδημίας τὸν ἐν νόμῳ καὶ τοῖς προφήταις ἀληθῆ λόγον· κεκραγότες δὲ τὸ «ἐλέησον ἡμᾶς, κύριε, υἱὲ Δαυὶ̈δ» παρὰ τὸ συναισθέσθαι ἑαυτῶν [τυφλῶν], μὴ βλεπόντων τὸ βούλημα τῶν γραμμάτων καὶ βουλομένων ἀναβλέψαι καὶ ἰδεῖν τὴν ἐν αὐτοῖς δόξαν. ὡς ἔτι δὲ τυφλοὶ καὶ μηδὲν μέγα περὶ τοῦ Ἰησοῦ φανταζόμενοι, ἀλλὰ τὸ κατὰ σάρκα αὐτοῦ μόνον νοοῦντες, καλοῦσι τὸν γενόμενον «ἐκ σπέρματος Δαυὶ̈δ κατὰ σάρκα», ἐπεὶ μηδὲν τούτου πλέον συνίεσαν, υἱὸν «Δαυί̈δ.» καὶ πᾶσα αὐτῶν ἡ δοκοῦσα διὰ τὴν θεοσέβειαν μεγαλοφωνία οὐδὲν πλέον ᾔδει λέγειν περὶ τοῦ σωτῆρος ἢ ὅτι υἱὸς ἦν τοῦ «Δαυί̈δ.» ἐὰν δὲ λέγω «δύο» τυφλοὺς τὸν πρὸ τῆς Ἰησοῦ εἰς τὴν ψυχὴν αὐτῶν ἐπιδημίας Ἰσραὴλ καὶ Ἰούδαν, ἄναγε σαυτὸν ἐπὶ τὰς [δύο] βασιλείας, καὶ κατανόησον κατὰ τοὺς χρόνους Ῥοβοὰμ διαιρούμενον τὸν λαὸν Ἰσραὴλ καὶ Ἰούδαν· καὶ ἑξῆς ὅρα τοὺς προφήτας, ὁτὲ μὲν τῷ Ἰσραὴλ ὁτὲ δὲ τῷ Ἰούδᾳ προφητεύοντας, ὅπου δὲ ἅμα ἀμφοτέροις. ἰδίᾳ μὲν οὖν πῶς ἑκατέρῳ προφητεύουσιν εὕροις ἂν προσέχων τῇ ἀναγνώσει τῶν προφητῶν, ἅμα δὲ Ἰσραὴλ καὶ Ἰούδᾳ, ἡνίκα διὰ τοῦ Ἰησοῦ ἐπαγγέλλεται ὁ θεὸς συντελέσειν «ἐπὶ τὸν οἶκον [Ἰσραὴλ καὶ ἐπὶ τὸν οἶκον] Ἰούδα διαθήκην καινήν, οὐ κατὰ τὴν διαθήκην ἣν ἐποίησεν» ὁ θεὸς «τοῖς πατράσιν» ἐκπορευομένοις «ἐκ γῆς Αἰγύπτου». λείψεις την ψυχήν μου εἰς ᾅδην. Γενόμενος δὲ ἅπαξ κατὰ τὸν τόπον, ὑπομνήσαιμ' ἂν τοὺς φαν τασίᾳ δοξολογίας τῆς περὶ τοῦ Χριστοῦ συγχέαντας τὰ περὶ τοῦ Πρωτοτόκου πάσης κτίσεως τοῖς περὶ ψυχῆς καὶ τοῦ σώματος Ἰησοῦ, τάχα δὲ καὶ τοῦ πνεύ ματος αὐτοῦ, καὶ ἓν πάντη ἀσύνθετον οἰομένους εξ ναι τὸ ὀφθὲν καὶ ἐπιδημῆσαν τῷ βίῳ, ὅτι μὴ ὑγιῶς λέγουσι· πυθώμεθα γὰρ αὐτῶν εἰ ἡ θειότης τῆς εἰκόνος τοῦ Θεοῦ τοῦ ἀοράτου, ο καὶ ἡ ὑπεροχὴ τοῦ Πρωτοτόκου πάσης κτίσεως,» εἰ ἐκεῖνος, «ἐν ᾧ ἔκτι σται τὰ πάντα τὰ ἐν τοῖς οὐρανοῖς καὶ τὰ ἐπὶ τῆς γῆς, εἴτε ὁρατὰ, εἴτε ἀόρατα, εἴτε θρόνοι, εἴτε αυ ριότητες, εἴτε ἀρχαί, εἴτε ἐξουσίαι, ο λύτρον ἐδόθη ἀντὶ πολλῶν· καὶ τίνι ἐδόθη ἐκείνη λύτρον, πολεμίω κατέχοντι ἡμᾶς αἰχμαλώτους, ἕως λάβῃ τὸ λύτρω καὶ εἰ ἐχώρει τὸ τηλικοῦτον καὶ τοσοῦτον ἐκεῖνος λύ τρον ἀντὶ τῶν αἰχμαλώτων λαβεῖν. Καὶ οὐ ταῦτά φημι ὡς καταφρονῶν τῆς ψυχῆς Ἰησοῦ, καὶ σμικρύ νων αὐτὴν, ἀλλὰ βουλόμενος ταύτην μὲν κατὰ τὸ ἐνδεχόμενον λύτρον δεδόσθαι ὑπὸ τοῦ ὅλου Σωτήρος τὴν δὲ ὑπεροχὴν καὶ τὴν θεότητα ἐκείνην μηδ' ἂν δεδυνῆσθαι λύτρον δοθῆναι· πλὴν σήμερον οὐ λύω τὸν Ἰησοῦν ἀπὸ τοῦ Χριστοῦ, ἀλλὰ πολλῷ πλέον οἶδα ἓν εἶναι Ἰησοῦν τὸν Χριστὸν, καὶ τὴν ψυχὴν αὐτοῦ, πρὸς τὸν • Πρωτότοκον πάσης κτίσεως· ο ἀλλὰ καὶ τὸ σῶμα αὐτοῦ, ὡς πλέον, εἰ δεῖ οὕτως ὀνομάσαι, εξ ναι ἐν ὅλον τοῦτο, ὅπερ ε ὁ κολλώμενος τῷ Κυρίῳ ἐν πνεῦμά ἐστιν. ο Περὶ τῶν δύο τυφλών. Καὶ ἐκπορευομένων αὐτῶν ἀπὸ Ἱεριχώ, ἠκολού θησεν αὐτῷ ὄχλος πολύς· καὶ ἰδοὺ δύο τυφλοὶ καθή μενοι παρὰ τὴν ὁδὸν,» καὶ τὰ ἑξῆς. Ἔστω μὲν καὶ τὰ τῆς ἱστορίας τῶν κατὰ τὸν τόπον ἀληθῆ, καὶ ἐχε πορευομένῳ ἀπὸ τῆς Ἱεριχώ τῷ Ἰησοῦ μετὰ τῶν μαθητῶν ἠκολουθηκέναι αὐτῷ ὄχλον πολύν, καὶ το φλοὶ δύο παρὰ τὴν ὁδὸν καθεζόμενοι τῆς ἀπὸ Ἱεριχώ ἐξόδου, ἀκούσαντες, ὅτι Ἰησοῦς παρέρχεται τὸν τό πον ἐκεῖνον, καὶ αὐτοὶ κράξαντες εἰρηκέτωσαν Ελέησον ἡμᾶς, Κύριε, υἱὸς Δαυΐδ, ο καὶ συμπε φωνι͵ κέτωσαν ἐν τῷ κεκραγότες τὸ ἀναγεγραμμένον εἰρηκέναι· καὶ διὰ τοὺς τυφλοὺς ἀξιώσαντας ἐλεηθῆ Συγχέαντας τὰ περὶ τοῦ Πρωτοτόκου, Ηυετ. λείψεις την ψυχήν μου εἰς ᾅδην. Γενόμενος δὲ ἅπαξ κατὰ τὸν τόπον, ὑπομνήσαιμ' ἂν τοὺς φαν τασίᾳ δοξολογίας τῆς περὶ τοῦ Χριστοῦ συγχέαντας τὰ περὶ τοῦ Πρωτοτόκου πάσης κτίσεως τοῖς περὶ ψυχῆς καὶ τοῦ σώματος Ἰησοῦ, τάχα δὲ καὶ τοῦ πνεύ ματος αὐτοῦ, καὶ ἓν πάντη ἀσύνθετον οἰομένους εξ ναι τὸ ὀφθὲν καὶ ἐπιδημῆσαν τῷ βίῳ, ὅτι μὴ ὑγιῶς λέγουσι· πυθώμεθα γὰρ αὐτῶν εἰ ἡ θειότης τῆς εἰκόνος τοῦ Θεοῦ τοῦ ἀοράτου, ο καὶ ἡ ὑπεροχὴ τοῦ Πρωτοτόκου πάσης κτίσεως,» εἰ ἐκεῖνος, «ἐν ᾧ ἔκτι σται τὰ πάντα τὰ ἐν τοῖς οὐρανοῖς καὶ τὰ ἐπὶ τῆς γῆς, εἴτε ὁρατὰ, εἴτε ἀόρατα, εἴτε θρόνοι, εἴτε αυ ριότητες, εἴτε ἀρχαί, εἴτε ἐξουσίαι, ο λύτρον ἐδόθη ἀντὶ πολλῶν· καὶ τίνι ἐδόθη ἐκείνη λύτρον, πολεμίω κατέχοντι ἡμᾶς αἰχμαλώτους, ἕως λάβῃ τὸ λύτρω καὶ εἰ ἐχώρει τὸ τηλικοῦτον καὶ τοσοῦτον ἐκεῖνος λύ τρον ἀντὶ τῶν αἰχμαλώτων λαβεῖν. Καὶ οὐ ταῦτά φημι ὡς καταφρονῶν τῆς ψυχῆς Ἰησοῦ, καὶ σμικρύ νων αὐτὴν, ἀλλὰ βουλόμενος ταύτην μὲν κατὰ τὸ ἐνδεχόμενον λύτρον δεδόσθαι ὑπὸ τοῦ ὅλου Σωτήρος τὴν δὲ ὑπεροχὴν καὶ τὴν θεότητα ἐκείνην μηδ' ἂν δεδυνῆσθαι λύτρον δοθῆναι· πλὴν σήμερον οὐ λύω τὸν Ἰησοῦν ἀπὸ τοῦ Χριστοῦ, ἀλλὰ πολλῷ πλέον οἶδα ἓν εἶναι Ἰησοῦν τὸν Χριστὸν, καὶ τὴν ψυχὴν αὐτοῦ, πρὸς τὸν • Πρωτότοκον πάσης κτίσεως· ο ἀλλὰ καὶ τὸ σῶμα αὐτοῦ, ὡς πλέον, εἰ δεῖ οὕτως ὀνομάσαι, εξ ναι ἐν ὅλον τοῦτο, ὅπερ ε ὁ κολλώμενος τῷ Κυρίῳ ἐν πνεῦμά ἐστιν. ο Περὶ τῶν δύο τυφλών. Καὶ ἐκπορευομένων αὐτῶν ἀπὸ Ἱεριχώ, ἠκολού θησεν αὐτῷ ὄχλος πολύς· καὶ ἰδοὺ δύο τυφλοὶ καθή μενοι παρὰ τὴν ὁδὸν,» καὶ τὰ ἑξῆς. Ἔστω μὲν καὶ τὰ τῆς ἱστορίας τῶν κατὰ τὸν τόπον ἀληθῆ, καὶ ἐχε πορευομένῳ ἀπὸ τῆς Ἱεριχώ τῷ Ἰησοῦ μετὰ τῶν μαθητῶν ἠκολουθηκέναι αὐτῷ ὄχλον πολύν, καὶ το φλοὶ δύο παρὰ τὴν ὁδὸν καθεζόμενοι τῆς ἀπὸ Ἱεριχώ ἐξόδου, ἀκούσαντες, ὅτι Ἰησοῦς παρέρχεται τὸν τό πον ἐκεῖνον, καὶ αὐτοὶ κράξαντες εἰρηκέτωσαν Ελέησον ἡμᾶς, Κύριε, υἱὸς Δαυΐδ, ο καὶ συμπε φωνι͵ κέτωσαν ἐν τῷ κεκραγότες τὸ ἀναγεγραμμένον εἰρηκέναι· καὶ διὰ τοὺς τυφλοὺς ἀξιώσαντας ἐλεηθῆ Συγχέαντας τὰ περὶ τοῦ Πρωτοτόκου, Ηυετ. tionis: sed pretioso sanguine;, ait vero Aposto-» lus 62: • Pretio empti estis, nolite fieri servi ho minum:» pretioso ergo Jesu sanguine empti su mus; anima vero Dei Filii redemptionis pretium pro nobis data est, non autem spiritus ejus, antea enim Patri eum tradiderat dicens 8ª: • Pater, in manus tuas commendo spiritum meum: sed ne que corpus, nihil enim ejusmodi de illo scriptis traditum comperimus. Et quoniam pro multis anima ipsius redemptionis pretium data est, nec apud cum remansit, cui redemptionis pretium pro multis data fuerat, idcirco in decimo quinto psalmo ait Ga Non derelinques animam meam in in ferno.» Verum quando ad hunc locum semel per veni, perversa ac malesana se loqui eos commone factos velim, qui Christi gloriam celebrare se exi stimantes, quæ ad Primogenitum omnis creaturæ pertinent cum iis confundunt quæ spectant ad ani mam et corpus Jesu, fortasse et ipsius spi ritum; et aliud omnino simplex esse opinantur, quod visum, et in hac vita conversatum est: ab iis enim sciscitamur, an divinitas ‹ imaginis Dei in visibilis, et Primogeniti omnis creaturæ › præstan tia, an ille ‹ in quo condita sunt universa in cœ lis, et in terra, sive visibilia, sive invisibilia, sive throni, sive dominationes, sive principatus, sive potestates es, pretium redemptionis pro multis da tus sit; et cuinam redemptionis pretium hæc di vinitas data sit; an hosti captivos nos detinenti, donec redemptionis mercedem accepisset? et an ipse talis ac tanta mercedis pro captivis recipiendæ capax fuerit? Nec ea vero idcirco a me dicuntur, quod animam Jesu despiciam, eamque deprimam ac extenuem; sed id contendens, animam quiden a toto Servatore redemptionis pretium fuisse datam, quoad ejus fieri potuit; excellentiam autem illam et divinitatem pretium redemptionis dari neutiquam potuisse. Jesum itaque a Christo hodie non divido, sod multo magis idem esse Jesum Christum, ipsiusque animam agnosco, ac ‹ Primogenitum omnis creatura;» sed et corpus illius, quasi plus aliquid, si ita loqui fas est, unum illud totum esse, quod ‹ adhærens Domino unus spiritus est 87,., De duobus cæcis. 9.. Et egredientibus illis ab Jericho, secuta est eum turba multa: et ecce duo cæci sedentes secus viam 68,» et reliqua. Vera esto rerum, quæ hoc loco narrantur, historia, et Jerichunte cum disci pulis exeuntem Jesum turba ingens secuta sit; et prope viam qua Jerichunte exitur, sedentes cæci duo, cum illac transire Jesum inaudissent, clamore sublato dixerint: e Domine, miserere nostri, fili David ",» atque in iis quæ scripta sunt vociferan dis consenserint; et propter cæcos misericordiam implorantes restitans Jesus eos vocaverit, ne trans iens et prætergrediens ipsos appellaret: sed et comprehensibilis est a morte. Data autem anima ejus in redemptionem pro multis, non mansit apud eum cui fuerat data. Propter hoc dicit Propheta: «Quoniam non derelinques animam meam in inferno. > sunt secundum historiam hujus loci, in aperto consistunt. Quæ autem spiritualiter nobis videntur, dica mus. Et primum consideremus, quid est quod dicit: «Egredientibus discipulis Jesu cum ipso Jesu ab Psal. xv, 10. Col. 1, 15, 16. so ibid. ST I Cor. ss Cor. vil, 23. Luc. XXIII, 46; Psal. xxx, 6. Matth. xx, 29, 30. ibid. 30. etc. Hanc hæresim perstringit Philastrius, Hæres, XCI. Eam autem multis post Origenem annis instauravit Apollinaris, de qua fuse Theodoretus, dial. 3. tionis: sed pretioso sanguine;, ait vero Aposto-» lus 62: • Pretio empti estis, nolite fieri servi ho minum:» pretioso ergo Jesu sanguine empti su mus; anima vero Dei Filii redemptionis pretium pro nobis data est, non autem spiritus ejus, antea enim Patri eum tradiderat dicens 8ª: • Pater, in manus tuas commendo spiritum meum: sed ne que corpus, nihil enim ejusmodi de illo scriptis traditum comperimus. Et quoniam pro multis anima ipsius redemptionis pretium data est, nec apud cum remansit, cui redemptionis pretium pro multis data fuerat, idcirco in decimo quinto psalmo ait Ga Non derelinques animam meam in in ferno.» Verum quando ad hunc locum semel per veni, perversa ac malesana se loqui eos commone factos velim, qui Christi gloriam celebrare se exi stimantes, quæ ad Primogenitum omnis creaturæ pertinent cum iis confundunt quæ spectant ad ani mam et corpus Jesu, fortasse et ipsius spi ritum; et aliud omnino simplex esse opinantur, quod visum, et in hac vita conversatum est: ab iis enim sciscitamur, an divinitas ‹ imaginis Dei in visibilis, et Primogeniti omnis creaturæ › præstan tia, an ille ‹ in quo condita sunt universa in cœ lis, et in terra, sive visibilia, sive invisibilia, sive throni, sive dominationes, sive principatus, sive potestates es, pretium redemptionis pro multis da tus sit; et cuinam redemptionis pretium hæc di vinitas data sit; an hosti captivos nos detinenti, donec redemptionis mercedem accepisset? et an ipse talis ac tanta mercedis pro captivis recipiendæ capax fuerit? Nec ea vero idcirco a me dicuntur, quod animam Jesu despiciam, eamque deprimam ac extenuem; sed id contendens, animam quiden a toto Servatore redemptionis pretium fuisse datam, quoad ejus fieri potuit; excellentiam autem illam et divinitatem pretium redemptionis dari neutiquam potuisse. Jesum itaque a Christo hodie non divido, sod multo magis idem esse Jesum Christum, ipsiusque animam agnosco, ac ‹ Primogenitum omnis creatura;» sed et corpus illius, quasi plus aliquid, si ita loqui fas est, unum illud totum esse, quod ‹ adhærens Domino unus spiritus est 87,., De duobus cæcis. 9.. Et egredientibus illis ab Jericho, secuta est eum turba multa: et ecce duo cæci sedentes secus viam 68,» et reliqua. Vera esto rerum, quæ hoc loco narrantur, historia, et Jerichunte cum disci pulis exeuntem Jesum turba ingens secuta sit; et prope viam qua Jerichunte exitur, sedentes cæci duo, cum illac transire Jesum inaudissent, clamore sublato dixerint: e Domine, miserere nostri, fili David ",» atque in iis quæ scripta sunt vociferan dis consenserint; et propter cæcos misericordiam implorantes restitans Jesus eos vocaverit, ne trans iens et prætergrediens ipsos appellaret: sed et comprehensibilis est a morte. Data autem anima ejus in redemptionem pro multis, non mansit apud eum cui fuerat data. Propter hoc dicit Propheta: «Quoniam non derelinques animam meam in inferno. > sunt secundum historiam hujus loci, in aperto consistunt. Quæ autem spiritualiter nobis videntur, dica mus. Et primum consideremus, quid est quod dicit: «Egredientibus discipulis Jesu cum ipso Jesu ab Psal. xv, 10. Col. 1, 15, 16. so ibid. ST I Cor. ss Cor. vil, 23. Luc. XXIII, 46; Psal. xxx, 6. Matth. xx, 29, 30. ibid. 30. etc. Hanc hæresim perstringit Philastrius, Hæres, XCI. Eam autem multis post Origenem annis instauravit Apollinaris, de qua fuse Theodoretus, dial. 3. 9. «In illo tempore egredientibus illis ab Hiericho, secutæ sunt eum turbæ multæ,» et reliqua. Quæ 9. «In illo tempore egredientibus illis ab Hiericho, secutæ sunt eum turbæ multæ,» et reliqua. Quæ
PG 13:1401καὶ τυφλοί γε ὄντες ὁ Ἰσραὴλ [περὶ οὗ πολλάκις ἀποδεδώκαμεν ἀντιδιαστελλόμενοι αὐτὸν πρὸς τὸν κατὰ σάρκα Ἰσραὴλ] καὶ Ἰούδα ὁμοίως «ἀκούσαντες» [φησὶν] «ὅτι Ἰησοῦς παράγει, ἔκραξαν·» «ἀκούσαντες» [φησὶν ὅτι] γὰρ [οἶμαι] τῶν κηρυσσόντων τὰ περὶ τῆς Ἰησοῦ ἐπιδημίας καὶ «ὅτι παράγει» τὴν παρελευσομένην Ἱεριχὼ [ἐπιδημῶν μὲν [ἐν] αὐτῇ, ἐξελευσόμενος δὲ ἀπ’ αὐτῆς], εὐλαβοῦνται μὴ παρέλθῃ αὐτοὺς μὴ ἐλεηθέντας· διὸ κεκράγασι πρὸς αὐτὸν «λέγοντες· ἐλέησον ἡμᾶς, κύριε, υἱὸς Δαυί̈δ.» εὐεργετῶν δὲ ὁ σωτὴρ οὐ «παράγει,» ἀλλ’ ἵσταται, ἵνα στάντος αὐτοῦ μὴ παραρρέῃ ἡ εὐεργεσία καὶ παρέρχηται, ἀλλ’ ὡς ἀπὸ πηγῆς ἑστώσης ἐγγένηται τοῖς εὐεργετουμένοις. «Στὰς» οὖν «ὁ Ἰησοῦς» καὶ πληγεὶς ἀπὸ τῆς κραυγῆς αὐτῶν καὶ τῆς ἀξιώσεως καλεῖ αὐτοὺς πρὸς ἑαυτόν, τὴν ἀρχὴν τῆς εὐεργεσίας ἤδη ποιούμενος, ὅτε «ἐφώνησεν αὐτούς·» οὐκ ἂν γὰρ κενῶς «ἐφώνησε» καὶ ἐπὶ τῷ μηδὲν ἀνυσθῆναι ἐν τοῖς φωνηθεῖσιν. ὡς εἴθε καὶ ἡμῶν πρὸς αὐτὸν κεκραγότων καὶ λεγόντων·
καὶ τυφλοί γε ὄντες ὁ Ἰσραὴλ [περὶ οὗ πολλάκις ἀποδεδώκαμεν ἀντιδιαστελλόμενοι αὐτὸν πρὸς τὸν κατὰ σάρκα Ἰσραὴλ] καὶ Ἰούδα ὁμοίως «ἀκούσαντες» [φησὶν] «ὅτι Ἰησοῦς παράγει, ἔκραξαν·» «ἀκούσαντες» [φησὶν ὅτι] γὰρ [οἶμαι] τῶν κηρυσσόντων τὰ περὶ τῆς Ἰησοῦ ἐπιδημίας καὶ «ὅτι παράγει» τὴν παρελευσομένην Ἱεριχὼ [ἐπιδημῶν μὲν [ἐν] αὐτῇ, ἐξελευσόμενος δὲ ἀπ’ αὐτῆς], εὐλαβοῦνται μὴ παρέλθῃ αὐτοὺς μὴ ἐλεηθέντας· διὸ κεκράγασι πρὸς αὐτὸν «λέγοντες· ἐλέησον ἡμᾶς, κύριε, υἱὸς Δαυί̈δ.» εὐεργετῶν δὲ ὁ σωτὴρ οὐ «παράγει,» ἀλλ’ ἵσταται, ἵνα στάντος αὐτοῦ μὴ παραρρέῃ ἡ εὐεργεσία καὶ παρέρχηται, ἀλλ’ ὡς ἀπὸ πηγῆς ἑστώσης ἐγγένηται τοῖς εὐεργετουμένοις. «Στὰς» οὖν «ὁ Ἰησοῦς» καὶ πληγεὶς ἀπὸ τῆς κραυγῆς αὐτῶν καὶ τῆς ἀξιώσεως καλεῖ αὐτοὺς πρὸς ἑαυτόν, τὴν ἀρχὴν τῆς εὐεργεσίας ἤδη ποιούμενος, ὅτε «ἐφώνησεν αὐτούς·» οὐκ ἂν γὰρ κενῶς «ἐφώνησε» καὶ ἐπὶ τῷ μηδὲν ἀνυσθῆναι ἐν τοῖς φωνηθεῖσιν. ὡς εἴθε καὶ ἡμῶν πρὸς αὐτὸν κεκραγότων καὶ λεγόντων· και στὰς ὁ Ἰησοῦς πεφωνηκέτω αὐτοὺς, ἵνα μὴ παρ ἀγων καὶ παρερχόμενος αὐτοὺς καλῇ. ᾿Αλλὰ καὶ Επηκώς, καὶ πυνθανόμενος είρηκέτω αὐτοῖς· «Τί έλετε να ποιήσω ὑμῖν; › Τήν τε ἀξίωσιν ἰδικώτε του ήδη παριστάντες οι τυφλοὶ εἰρηκέτωσαν αὐτῷ θέλειν ἵνα ἀνοιγῶσιν ἀπὸ τοῦ Ἰησοῦ οἱ ὀφθαλμοὶ αὐτ τῶν· καὶ ὁ φιλάνθρωπος ἡμῶν καὶ συμπαθής Σωτὴρ, σπλαγχνισθεὶς ἐπὶ τοῖς τυφλοῖς, σπλαγχνισθεὶς δ', οι μαι, τῷ προειληφέναι ἐκείνους τὸ προκαλούμενον τὸν, ἵν᾽ οὕτως ὀνομάσω, ἔλεον τοῦ Ἰησοῦ, ὅπερ ἦν τὸ κεκραγότας ειρηκέναι· Ἐλέησον ἡμᾶς, Κύριε, υἱ Δαυΐδ,» καὶ πεπιστευκότας ήξιωκέναι ἵνα ἀνοιγῶσιν οἱ ὀφθαλμοὶ αὐτῶν, ἀψάμενος αὐτῶν τῶν ὀφθαλμῶν, δύναμιν διὰ τῆς ἀφῆς ἰατρικὴν ἐνεῖς τοῖς ὀφθαλμοῖς πεποιηκέτω τοὺς τυφλοὺς ἀναβλέπειν, κἀκεῖνοι εύ χαρίστως ἠκολουθηκέτωσαν τῷ Ἰησοῦ· καὶ πιστεύ τας τις τούτοις, καὶ γινώσκων δὲ τό·. Ἐὰν μὴ πι στεύσητε, οὐ μὴ συνῆτε, ο ἐκ τοῦ πεπιστευκέναι κατὰ τὴν ἀναλογίαν τῆς πίστεως τὸ συνιέναι είλη φέτω, καὶ εἰληφώς λεγέτω τὰ περὶ τούτων, μετὰ τὸν περὶ αὐτῶν τῆς πίστεως θεμέλιον περὶ αὐτῶν ἑρμη νεύων, κατὰ τό· ι Ἐπίστευσα, διὸ ἐλάλησα·, καὶ ἔστω ὁ τοιοῦτος οὐ μόνον πιστεύων τῷ Ἰησοῦ καὶ τοῖς κατὰ τὸν τόπον τοῦτον ἀναγεγραμμένοις, ἀλλὰ καὶ γινώσκων τὸν περὶ αὐτῶν νοῦν· ὁ γὰρ μένων ἐν τῇ τῆς πίστεως ἀληθείᾳ, καὶ διὰ τῶν ἔργων τοῦ Λόγου ἐμμένων τῷ λόγῳ, κατὰ τὴν Ἰησοῦ ἐπαγγε λίαν, γινώσκει τὴν ἀλήθειαν, καὶ ὑπ' αὐτῆς ἐλευθε ροῦται. Καὶ ἡμεῖς δὲ, ἐπεὶ μὴ πιστεύοντες μὲν οὐ συνίεμεν τοῦ βουλήματος τῶν λεγομένων, συνιέντες δὲ ἐκ τοῦ πιστεύειν συνίεμεν, φέρε τὰ ὑποπίπτοντα ἡμῖν εἰς τὸν τόπον, εὐξάμενοι τῷ ῥυομένῳ ἡμᾶς ἀπὸ τοῦ κεκαλύφθαι ἡμῖν τὸ Εὐαγγέλιον, καθό χωροῦμεν παραστήσωμεν· καὶ πρῶτόν γε κατανοήσωμεν τι τὸ, ἐκπορευομένων ἀπὸ Ἱεριχὼ τῶν μαθητῶν τοῦ Ἰησοῦ μετὰ τοῦ Σωτῆρος ἠκολουθηκέναι αὐτῷ πολὺν ὄχλον. Ορα τοίνυν εἰ δύνασαι, μεμνημένος τῶν ἡμῖν ὑπαγορευθέντων εἰς τὴν ἐν τῷ κατὰ Λουκᾶν Εὐαγγελίῳ παραβολήν τήν· ο "Ανθρωπός τις κατ ἐξαινεν ἀπὸ Ἱερουσαλήμ εἰς Ἱεριχώ, καὶ περιέπεσε λῃσταῖς, ο ἐπιστήσας λέγειν μήποτε καὶ ἐνταῦθα Ιεριχώ σύμβολόν ἐστι τοῦ περιγείου τόπου συν ήθως καλουμένου κατὰ τὴν Γραφὴν κόσμου. Ὁ μὲν η Μεμνημένος τῶν ἡμῖν ὑπαγορευθέντων, Μήποτε καὶ ἐνταῦθα Ιεριχώ, και στὰς ὁ Ἰησοῦς πεφωνηκέτω αὐτοὺς, ἵνα μὴ παρ ἀγων καὶ παρερχόμενος αὐτοὺς καλῇ. ᾿Αλλὰ καὶ Επηκώς, καὶ πυνθανόμενος είρηκέτω αὐτοῖς· «Τί έλετε να ποιήσω ὑμῖν; › Τήν τε ἀξίωσιν ἰδικώτε του ήδη παριστάντες οι τυφλοὶ εἰρηκέτωσαν αὐτῷ θέλειν ἵνα ἀνοιγῶσιν ἀπὸ τοῦ Ἰησοῦ οἱ ὀφθαλμοὶ αὐτ τῶν· καὶ ὁ φιλάνθρωπος ἡμῶν καὶ συμπαθής Σωτὴρ, σπλαγχνισθεὶς ἐπὶ τοῖς τυφλοῖς, σπλαγχνισθεὶς δ', οι μαι, τῷ προειληφέναι ἐκείνους τὸ προκαλούμενον τὸν, ἵν᾽ οὕτως ὀνομάσω, ἔλεον τοῦ Ἰησοῦ, ὅπερ ἦν τὸ κεκραγότας ειρηκέναι· Ἐλέησον ἡμᾶς, Κύριε, υἱ Δαυΐδ,» καὶ πεπιστευκότας ήξιωκέναι ἵνα ἀνοιγῶσιν οἱ ὀφθαλμοὶ αὐτῶν, ἀψάμενος αὐτῶν τῶν ὀφθαλμῶν, δύναμιν διὰ τῆς ἀφῆς ἰατρικὴν ἐνεῖς τοῖς ὀφθαλμοῖς πεποιηκέτω τοὺς τυφλοὺς ἀναβλέπειν, κἀκεῖνοι εύ χαρίστως ἠκολουθηκέτωσαν τῷ Ἰησοῦ· καὶ πιστεύ τας τις τούτοις, καὶ γινώσκων δὲ τό·. Ἐὰν μὴ πι στεύσητε, οὐ μὴ συνῆτε, ο ἐκ τοῦ πεπιστευκέναι κατὰ τὴν ἀναλογίαν τῆς πίστεως τὸ συνιέναι είλη φέτω, καὶ εἰληφώς λεγέτω τὰ περὶ τούτων, μετὰ τὸν περὶ αὐτῶν τῆς πίστεως θεμέλιον περὶ αὐτῶν ἑρμη νεύων, κατὰ τό· ι Ἐπίστευσα, διὸ ἐλάλησα·, καὶ ἔστω ὁ τοιοῦτος οὐ μόνον πιστεύων τῷ Ἰησοῦ καὶ τοῖς κατὰ τὸν τόπον τοῦτον ἀναγεγραμμένοις, ἀλλὰ καὶ γινώσκων τὸν περὶ αὐτῶν νοῦν· ὁ γὰρ μένων ἐν τῇ τῆς πίστεως ἀληθείᾳ, καὶ διὰ τῶν ἔργων τοῦ Λόγου ἐμμένων τῷ λόγῳ, κατὰ τὴν Ἰησοῦ ἐπαγγε λίαν, γινώσκει τὴν ἀλήθειαν, καὶ ὑπ' αὐτῆς ἐλευθε ροῦται. Καὶ ἡμεῖς δὲ, ἐπεὶ μὴ πιστεύοντες μὲν οὐ συνίεμεν τοῦ βουλήματος τῶν λεγομένων, συνιέντες δὲ ἐκ τοῦ πιστεύειν συνίεμεν, φέρε τὰ ὑποπίπτοντα ἡμῖν εἰς τὸν τόπον, εὐξάμενοι τῷ ῥυομένῳ ἡμᾶς ἀπὸ τοῦ κεκαλύφθαι ἡμῖν τὸ Εὐαγγέλιον, καθό χωροῦμεν παραστήσωμεν· καὶ πρῶτόν γε κατανοήσωμεν τι τὸ, ἐκπορευομένων ἀπὸ Ἱεριχὼ τῶν μαθητῶν τοῦ Ἰησοῦ μετὰ τοῦ Σωτῆρος ἠκολουθηκέναι αὐτῷ πολὺν ὄχλον. Ορα τοίνυν εἰ δύνασαι, μεμνημένος τῶν ἡμῖν ὑπαγορευθέντων εἰς τὴν ἐν τῷ κατὰ Λουκᾶν Εὐαγγελίῳ παραβολήν τήν· ο "Ανθρωπός τις κατ ἐξαινεν ἀπὸ Ἱερουσαλήμ εἰς Ἱεριχώ, καὶ περιέπεσε λῃσταῖς, ο ἐπιστήσας λέγειν μήποτε καὶ ἐνταῦθα Ιεριχώ σύμβολόν ἐστι τοῦ περιγείου τόπου συν ήθως καλουμένου κατὰ τὴν Γραφὴν κόσμου. Ὁ μὲν η Μεμνημένος τῶν ἡμῖν ὑπαγορευθέντων, Μήποτε καὶ ἐνταῦθα Ιεριχώ, Quid vultis ut vobis faciam?» Tumn vero postula tum suum jam clarius exponentes cæci, aperiri a Jesu oculos suos velle se dicant: at homines amans, ac miseratione prosequens, erga cæcos misericor dia affectus Servator, et affectus, opinor, quod mi sericordiam, ut ita dicam, Jesu implorare maluerint, hoc est, clamantes dixerint s: • Mise rere nostri, Domine, fili David,» et cum fide ape riri oculos suos postulaverint, contactis ipsorum oculis, virtute per contactum oculis immissa sa nandi vi pollente, cæcis visum restituerit, ipsi vero accepti beneficii gratiam habentes, Jesum seculi sint: atque id aliquis persuasum habens, necnon et illud tenens 98: • Si non credideritis, non intel ligetis, propterea quod crediderit, pro fidei suz rata parte intelligentiam acceperit, eaque accepta quæ ad hunc locum pertinent edisserat, post cou stitutum fidei his habitæ fundamentum ea expo nens, juxta illud s: ‹ Credidi, propter quod locu tus sum:» ac qui erit ejusmodi, non Jesu solum, iisque quæ hoc loco scripta exstant consensum suum præbeat, verum et eorum quoque sententiam calleat; nam qui in fidei veritate permanet, et per Verbi opera Verbo adhæret, juxta pollicitationem Jesu, veritatem cognoscit, et ab ipsa liberatur " Nos vero, quandoquidem eorum quæ dicta sunt, sensum non assequimur, cum fide caremus; quo tiescunque autem intelligimus, a fide nostra habe mus ut intelligamus; age, eum prius apprecati qui ab Evangelii tenebris et obscuritate nos liberat, quæ in hunc locum nobis succurrent pro virili parte exponamus; ac illud primum quid sit, Jeri chunte egredientibus cum Servatore discipulis Jesu, magnam eum turbam fuisse subsecutam, perpenda mus. Eorum ergo recordatus quæ super ea para bola diximus in Evangelio secundum Lucam propo sita **: ‹ Homo quidam descendebat ab Jerusalem in Jericho, et incidit in latrones, › vide num quæ rere possis annon memorata hic Jericho symbolum sit terrestris illius loci, qui in Scriptura mundus dici solet. Jerosolyma ergo Jerichuntem descendens postquam restiterit, cosque interrogaverit dicens Adam, hoc est, homo, in latrones incidit. At propter Hiericho, secute sunt eum turbæ multæ. Vide ergo si memor eorum quæ a nobis sunt dicta apud Lu cam in parabola de homine descendente ab Hierusalem in Hiericho, et incidente in latrones, potes di cere: Ne forte et hic Hiericho intelligitur mundus iste terrenus. Qui ergo ab Hierusalem in Hiericho descendit, fuit Adam, id est, homo, qui incidit in latrones. Propter quem Jesus descendit in eam cum discipulis suis, et egressus est mercatus multos in ea fideles, et volentes eum sequi. Nec enim sciunt qui sunt in Hiericho exire de sapientia mundiali, nisi viderint nou solum Jesum exeuntem de liericho, sed etiam discipulos ejus. Hæc ergo videntes secutæ sunt eum turbæ multæ. Et est videre st Joan. vill, 32. "Luc. x, 30. "Matth. xx, 32. es ibid. 29. va Isa. VI, 9. ss Psal. cxv, 1. etc. Origenes, homil. in Luc. etc. Origenes, honil. in Josue: «In figura mundi poni Jericho in Scripturis frequenter invenimus. Nam et in Evan gelio quod dicitur homo de Jerusalem in Jericho descendisse, et in latrones incurrisse, forma sine dubio erat illius Adæ, qui de paradiso in ejus mundi exsilium trusus est. Sed et cæci qui erant in Jeri cho, ad quos venit Jesus, ut faceret eos videre, formam gerebant eorum, qui in hoc mundo cæci tate ignorantiæ premebantur, ad quos venit Filius Dei. Hæc ergo Jericho, id est mundus hic, casurus est. HUETIUS. Quid vultis ut vobis faciam?» Tumn vero postula tum suum jam clarius exponentes cæci, aperiri a Jesu oculos suos velle se dicant: at homines amans, ac miseratione prosequens, erga cæcos misericor dia affectus Servator, et affectus, opinor, quod mi sericordiam, ut ita dicam, Jesu implorare maluerint, hoc est, clamantes dixerint s: • Mise rere nostri, Domine, fili David,» et cum fide ape riri oculos suos postulaverint, contactis ipsorum oculis, virtute per contactum oculis immissa sa nandi vi pollente, cæcis visum restituerit, ipsi vero accepti beneficii gratiam habentes, Jesum seculi sint: atque id aliquis persuasum habens, necnon et illud tenens 98: • Si non credideritis, non intel ligetis, propterea quod crediderit, pro fidei suz rata parte intelligentiam acceperit, eaque accepta quæ ad hunc locum pertinent edisserat, post cou stitutum fidei his habitæ fundamentum ea expo nens, juxta illud s: ‹ Credidi, propter quod locu tus sum:» ac qui erit ejusmodi, non Jesu solum, iisque quæ hoc loco scripta exstant consensum suum præbeat, verum et eorum quoque sententiam calleat; nam qui in fidei veritate permanet, et per Verbi opera Verbo adhæret, juxta pollicitationem Jesu, veritatem cognoscit, et ab ipsa liberatur " Nos vero, quandoquidem eorum quæ dicta sunt, sensum non assequimur, cum fide caremus; quo tiescunque autem intelligimus, a fide nostra habe mus ut intelligamus; age, eum prius apprecati qui ab Evangelii tenebris et obscuritate nos liberat, quæ in hunc locum nobis succurrent pro virili parte exponamus; ac illud primum quid sit, Jeri chunte egredientibus cum Servatore discipulis Jesu, magnam eum turbam fuisse subsecutam, perpenda mus. Eorum ergo recordatus quæ super ea para bola diximus in Evangelio secundum Lucam propo sita **: ‹ Homo quidam descendebat ab Jerusalem in Jericho, et incidit in latrones, › vide num quæ rere possis annon memorata hic Jericho symbolum sit terrestris illius loci, qui in Scriptura mundus dici solet. Jerosolyma ergo Jerichuntem descendens postquam restiterit, cosque interrogaverit dicens Adam, hoc est, homo, in latrones incidit. At propter Hiericho, secute sunt eum turbæ multæ. Vide ergo si memor eorum quæ a nobis sunt dicta apud Lu cam in parabola de homine descendente ab Hierusalem in Hiericho, et incidente in latrones, potes di cere: Ne forte et hic Hiericho intelligitur mundus iste terrenus. Qui ergo ab Hierusalem in Hiericho descendit, fuit Adam, id est, homo, qui incidit in latrones. Propter quem Jesus descendit in eam cum discipulis suis, et egressus est mercatus multos in ea fideles, et volentes eum sequi. Nec enim sciunt qui sunt in Hiericho exire de sapientia mundiali, nisi viderint nou solum Jesum exeuntem de liericho, sed etiam discipulos ejus. Hæc ergo videntes secutæ sunt eum turbæ multæ. Et est videre st Joan. vill, 32. "Luc. x, 30. "Matth. xx, 32. es ibid. 29. va Isa. VI, 9. ss Psal. cxv, 1. etc. Origenes, homil. in Luc. etc. Origenes, honil. in Josue: «In figura mundi poni Jericho in Scripturis frequenter invenimus. Nam et in Evan gelio quod dicitur homo de Jerusalem in Jericho descendisse, et in latrones incurrisse, forma sine dubio erat illius Adæ, qui de paradiso in ejus mundi exsilium trusus est. Sed et cæci qui erant in Jeri cho, ad quos venit Jesus, ut faceret eos videre, formam gerebant eorum, qui in hoc mundo cæci tate ignorantiæ premebantur, ad quos venit Filius Dei. Hæc ergo Jericho, id est mundus hic, casurus est. HUETIUS.
PG 13:1402«ἐλέησον ἡμᾶς, κύριε,» φωνήσαι ἡμᾶς ἀρχομένους ἀπὸ τοῦ «υἱὸς Δαυί̈δ,» καὶ «στάς» γε φωνήσαι ἡμᾶς ὡς προσέχων ἡμῶν τῇ ἀξιώσει. «εἶπεν» οὖν ἐκείνοις· «τί θέλετε ἵνα ποιήσω ὑμῖν;» ὅπερ τοιοῦτον εἶναι νομίζω· «τί θέλετε» παραστήσατε, δηλώσατε, ἵνα πάντες οἱ ἐκπορευόμενοι «ἀπὸ Ἱεριχὼ» καὶ ἀκολουθοῦντές μοι ἀκούσωσι καὶ θεάσωνται τὸ γινόμενον. ἀλλ’ ἐκεῖνοι ἀπεκρίναντο· «κύριε, ἵνα ἀνοιγῶσιν οἱ ὀφθαλμοὶ ἡμῶν·» ἥντινα ἀπόκρισιν οἱ εὐγενεῖς μὲν [τῷ εἶναι ἀπὸ Ἰσραὴλ καὶ Ἰούδα] τυφλωθέντες δὲ [ὑπὸ τῆς ἀγνοίας καὶ συνῃσθημένοι αὐτῆς] καὶ «ἀκούσαντες» τῶν λεγόντων περὶ τοῦ σωτῆρος [κεκρά]- γασι πρὸς αὐτόν, καὶ λέγουσι θέλειν «ἵνα ἀνοιγῶσιν οἱ ὀφθαλμοὶ» αὐτῶν. καὶ μάλιστα τοῦτό φασιν οἱ ἐν τῷ ἐντυγχάνειν τῇ ἱερᾷ γραφῇ μὴ ἀναισθητοῦντες ἑαυτῶν τυφλωττόντων πρὸς τὸν ἐν αὐτῇ νοῦν.
καὶ τυφλοί γε ὄντες ὁ Ἰσραὴλ [περὶ οὗ πολλάκις ἀποδεδώκαμεν ἀντιδιαστελλόμενοι αὐτὸν πρὸς τὸν κατὰ σάρκα Ἰσραὴλ] καὶ Ἰούδα ὁμοίως «ἀκούσαντες» [φησὶν] «ὅτι Ἰησοῦς παράγει, ἔκραξαν·» «ἀκούσαντες» [φησὶν ὅτι] γὰρ [οἶμαι] τῶν κηρυσσόντων τὰ περὶ τῆς Ἰησοῦ ἐπιδημίας καὶ «ὅτι παράγει» τὴν παρελευσομένην Ἱεριχὼ [ἐπιδημῶν μὲν [ἐν] αὐτῇ, ἐξελευσόμενος δὲ ἀπ’ αὐτῆς], εὐλαβοῦνται μὴ παρέλθῃ αὐτοὺς μὴ ἐλεηθέντας· διὸ κεκράγασι πρὸς αὐτὸν «λέγοντες· ἐλέησον ἡμᾶς, κύριε, υἱὸς Δαυί̈δ.» εὐεργετῶν δὲ ὁ σωτὴρ οὐ «παράγει,» ἀλλ’ ἵσταται, ἵνα στάντος αὐτοῦ μὴ παραρρέῃ ἡ εὐεργεσία καὶ παρέρχηται, ἀλλ’ ὡς ἀπὸ πηγῆς ἑστώσης ἐγγένηται τοῖς εὐεργετουμένοις. «Στὰς» οὖν «ὁ Ἰησοῦς» καὶ πληγεὶς ἀπὸ τῆς κραυγῆς αὐτῶν καὶ τῆς ἀξιώσεως καλεῖ αὐτοὺς πρὸς ἑαυτόν, τὴν ἀρχὴν τῆς εὐεργεσίας ἤδη ποιούμενος, ὅτε «ἐφώνησεν αὐτούς·» οὐκ ἂν γὰρ κενῶς «ἐφώνησε» καὶ ἐπὶ τῷ μηδὲν ἀνυσθῆναι ἐν τοῖς φωνηθεῖσιν. ὡς εἴθε καὶ ἡμῶν πρὸς αὐτὸν κεκραγότων καὶ λεγόντων· και στὰς ὁ Ἰησοῦς πεφωνηκέτω αὐτοὺς, ἵνα μὴ παρ ἀγων καὶ παρερχόμενος αὐτοὺς καλῇ. ᾿Αλλὰ καὶ Επηκώς, καὶ πυνθανόμενος είρηκέτω αὐτοῖς· «Τί έλετε να ποιήσω ὑμῖν; › Τήν τε ἀξίωσιν ἰδικώτε του ήδη παριστάντες οι τυφλοὶ εἰρηκέτωσαν αὐτῷ θέλειν ἵνα ἀνοιγῶσιν ἀπὸ τοῦ Ἰησοῦ οἱ ὀφθαλμοὶ αὐτ τῶν· καὶ ὁ φιλάνθρωπος ἡμῶν καὶ συμπαθής Σωτὴρ, σπλαγχνισθεὶς ἐπὶ τοῖς τυφλοῖς, σπλαγχνισθεὶς δ', οι μαι, τῷ προειληφέναι ἐκείνους τὸ προκαλούμενον τὸν, ἵν᾽ οὕτως ὀνομάσω, ἔλεον τοῦ Ἰησοῦ, ὅπερ ἦν τὸ κεκραγότας ειρηκέναι· Ἐλέησον ἡμᾶς, Κύριε, υἱ Δαυΐδ,» καὶ πεπιστευκότας ήξιωκέναι ἵνα ἀνοιγῶσιν οἱ ὀφθαλμοὶ αὐτῶν, ἀψάμενος αὐτῶν τῶν ὀφθαλμῶν, δύναμιν διὰ τῆς ἀφῆς ἰατρικὴν ἐνεῖς τοῖς ὀφθαλμοῖς πεποιηκέτω τοὺς τυφλοὺς ἀναβλέπειν, κἀκεῖνοι εύ χαρίστως ἠκολουθηκέτωσαν τῷ Ἰησοῦ· καὶ πιστεύ τας τις τούτοις, καὶ γινώσκων δὲ τό·. Ἐὰν μὴ πι στεύσητε, οὐ μὴ συνῆτε, ο ἐκ τοῦ πεπιστευκέναι κατὰ τὴν ἀναλογίαν τῆς πίστεως τὸ συνιέναι είλη φέτω, καὶ εἰληφώς λεγέτω τὰ περὶ τούτων, μετὰ τὸν περὶ αὐτῶν τῆς πίστεως θεμέλιον περὶ αὐτῶν ἑρμη νεύων, κατὰ τό· ι Ἐπίστευσα, διὸ ἐλάλησα·, καὶ ἔστω ὁ τοιοῦτος οὐ μόνον πιστεύων τῷ Ἰησοῦ καὶ τοῖς κατὰ τὸν τόπον τοῦτον ἀναγεγραμμένοις, ἀλλὰ καὶ γινώσκων τὸν περὶ αὐτῶν νοῦν· ὁ γὰρ μένων ἐν τῇ τῆς πίστεως ἀληθείᾳ, καὶ διὰ τῶν ἔργων τοῦ Λόγου ἐμμένων τῷ λόγῳ, κατὰ τὴν Ἰησοῦ ἐπαγγε λίαν, γινώσκει τὴν ἀλήθειαν, καὶ ὑπ' αὐτῆς ἐλευθε ροῦται. Καὶ ἡμεῖς δὲ, ἐπεὶ μὴ πιστεύοντες μὲν οὐ συνίεμεν τοῦ βουλήματος τῶν λεγομένων, συνιέντες δὲ ἐκ τοῦ πιστεύειν συνίεμεν, φέρε τὰ ὑποπίπτοντα ἡμῖν εἰς τὸν τόπον, εὐξάμενοι τῷ ῥυομένῳ ἡμᾶς ἀπὸ τοῦ κεκαλύφθαι ἡμῖν τὸ Εὐαγγέλιον, καθό χωροῦμεν παραστήσωμεν· καὶ πρῶτόν γε κατανοήσωμεν τι τὸ, ἐκπορευομένων ἀπὸ Ἱεριχὼ τῶν μαθητῶν τοῦ Ἰησοῦ μετὰ τοῦ Σωτῆρος ἠκολουθηκέναι αὐτῷ πολὺν ὄχλον. Ορα τοίνυν εἰ δύνασαι, μεμνημένος τῶν ἡμῖν ὑπαγορευθέντων εἰς τὴν ἐν τῷ κατὰ Λουκᾶν Εὐαγγελίῳ παραβολήν τήν· ο "Ανθρωπός τις κατ ἐξαινεν ἀπὸ Ἱερουσαλήμ εἰς Ἱεριχώ, καὶ περιέπεσε λῃσταῖς, ο ἐπιστήσας λέγειν μήποτε καὶ ἐνταῦθα Ιεριχώ σύμβολόν ἐστι τοῦ περιγείου τόπου συν ήθως καλουμένου κατὰ τὴν Γραφὴν κόσμου. Ὁ μὲν η Μεμνημένος τῶν ἡμῖν ὑπαγορευθέντων, Μήποτε καὶ ἐνταῦθα Ιεριχώ, και στὰς ὁ Ἰησοῦς πεφωνηκέτω αὐτοὺς, ἵνα μὴ παρ ἀγων καὶ παρερχόμενος αὐτοὺς καλῇ. ᾿Αλλὰ καὶ Επηκώς, καὶ πυνθανόμενος είρηκέτω αὐτοῖς· «Τί έλετε να ποιήσω ὑμῖν; › Τήν τε ἀξίωσιν ἰδικώτε του ήδη παριστάντες οι τυφλοὶ εἰρηκέτωσαν αὐτῷ θέλειν ἵνα ἀνοιγῶσιν ἀπὸ τοῦ Ἰησοῦ οἱ ὀφθαλμοὶ αὐτ τῶν· καὶ ὁ φιλάνθρωπος ἡμῶν καὶ συμπαθής Σωτὴρ, σπλαγχνισθεὶς ἐπὶ τοῖς τυφλοῖς, σπλαγχνισθεὶς δ', οι μαι, τῷ προειληφέναι ἐκείνους τὸ προκαλούμενον τὸν, ἵν᾽ οὕτως ὀνομάσω, ἔλεον τοῦ Ἰησοῦ, ὅπερ ἦν τὸ κεκραγότας ειρηκέναι· Ἐλέησον ἡμᾶς, Κύριε, υἱ Δαυΐδ,» καὶ πεπιστευκότας ήξιωκέναι ἵνα ἀνοιγῶσιν οἱ ὀφθαλμοὶ αὐτῶν, ἀψάμενος αὐτῶν τῶν ὀφθαλμῶν, δύναμιν διὰ τῆς ἀφῆς ἰατρικὴν ἐνεῖς τοῖς ὀφθαλμοῖς πεποιηκέτω τοὺς τυφλοὺς ἀναβλέπειν, κἀκεῖνοι εύ χαρίστως ἠκολουθηκέτωσαν τῷ Ἰησοῦ· καὶ πιστεύ τας τις τούτοις, καὶ γινώσκων δὲ τό·. Ἐὰν μὴ πι στεύσητε, οὐ μὴ συνῆτε, ο ἐκ τοῦ πεπιστευκέναι κατὰ τὴν ἀναλογίαν τῆς πίστεως τὸ συνιέναι είλη φέτω, καὶ εἰληφώς λεγέτω τὰ περὶ τούτων, μετὰ τὸν περὶ αὐτῶν τῆς πίστεως θεμέλιον περὶ αὐτῶν ἑρμη νεύων, κατὰ τό· ι Ἐπίστευσα, διὸ ἐλάλησα·, καὶ ἔστω ὁ τοιοῦτος οὐ μόνον πιστεύων τῷ Ἰησοῦ καὶ τοῖς κατὰ τὸν τόπον τοῦτον ἀναγεγραμμένοις, ἀλλὰ καὶ γινώσκων τὸν περὶ αὐτῶν νοῦν· ὁ γὰρ μένων ἐν τῇ τῆς πίστεως ἀληθείᾳ, καὶ διὰ τῶν ἔργων τοῦ Λόγου ἐμμένων τῷ λόγῳ, κατὰ τὴν Ἰησοῦ ἐπαγγε λίαν, γινώσκει τὴν ἀλήθειαν, καὶ ὑπ' αὐτῆς ἐλευθε ροῦται. Καὶ ἡμεῖς δὲ, ἐπεὶ μὴ πιστεύοντες μὲν οὐ συνίεμεν τοῦ βουλήματος τῶν λεγομένων, συνιέντες δὲ ἐκ τοῦ πιστεύειν συνίεμεν, φέρε τὰ ὑποπίπτοντα ἡμῖν εἰς τὸν τόπον, εὐξάμενοι τῷ ῥυομένῳ ἡμᾶς ἀπὸ τοῦ κεκαλύφθαι ἡμῖν τὸ Εὐαγγέλιον, καθό χωροῦμεν παραστήσωμεν· καὶ πρῶτόν γε κατανοήσωμεν τι τὸ, ἐκπορευομένων ἀπὸ Ἱεριχὼ τῶν μαθητῶν τοῦ Ἰησοῦ μετὰ τοῦ Σωτῆρος ἠκολουθηκέναι αὐτῷ πολὺν ὄχλον. Ορα τοίνυν εἰ δύνασαι, μεμνημένος τῶν ἡμῖν ὑπαγορευθέντων εἰς τὴν ἐν τῷ κατὰ Λουκᾶν Εὐαγγελίῳ παραβολήν τήν· ο "Ανθρωπός τις κατ ἐξαινεν ἀπὸ Ἱερουσαλήμ εἰς Ἱεριχώ, καὶ περιέπεσε λῃσταῖς, ο ἐπιστήσας λέγειν μήποτε καὶ ἐνταῦθα Ιεριχώ σύμβολόν ἐστι τοῦ περιγείου τόπου συν ήθως καλουμένου κατὰ τὴν Γραφὴν κόσμου. Ὁ μὲν η Μεμνημένος τῶν ἡμῖν ὑπαγορευθέντων, Μήποτε καὶ ἐνταῦθα Ιεριχώ, Quid vultis ut vobis faciam?» Tumn vero postula tum suum jam clarius exponentes cæci, aperiri a Jesu oculos suos velle se dicant: at homines amans, ac miseratione prosequens, erga cæcos misericor dia affectus Servator, et affectus, opinor, quod mi sericordiam, ut ita dicam, Jesu implorare maluerint, hoc est, clamantes dixerint s: • Mise rere nostri, Domine, fili David,» et cum fide ape riri oculos suos postulaverint, contactis ipsorum oculis, virtute per contactum oculis immissa sa nandi vi pollente, cæcis visum restituerit, ipsi vero accepti beneficii gratiam habentes, Jesum seculi sint: atque id aliquis persuasum habens, necnon et illud tenens 98: • Si non credideritis, non intel ligetis, propterea quod crediderit, pro fidei suz rata parte intelligentiam acceperit, eaque accepta quæ ad hunc locum pertinent edisserat, post cou stitutum fidei his habitæ fundamentum ea expo nens, juxta illud s: ‹ Credidi, propter quod locu tus sum:» ac qui erit ejusmodi, non Jesu solum, iisque quæ hoc loco scripta exstant consensum suum præbeat, verum et eorum quoque sententiam calleat; nam qui in fidei veritate permanet, et per Verbi opera Verbo adhæret, juxta pollicitationem Jesu, veritatem cognoscit, et ab ipsa liberatur " Nos vero, quandoquidem eorum quæ dicta sunt, sensum non assequimur, cum fide caremus; quo tiescunque autem intelligimus, a fide nostra habe mus ut intelligamus; age, eum prius apprecati qui ab Evangelii tenebris et obscuritate nos liberat, quæ in hunc locum nobis succurrent pro virili parte exponamus; ac illud primum quid sit, Jeri chunte egredientibus cum Servatore discipulis Jesu, magnam eum turbam fuisse subsecutam, perpenda mus. Eorum ergo recordatus quæ super ea para bola diximus in Evangelio secundum Lucam propo sita **: ‹ Homo quidam descendebat ab Jerusalem in Jericho, et incidit in latrones, › vide num quæ rere possis annon memorata hic Jericho symbolum sit terrestris illius loci, qui in Scriptura mundus dici solet. Jerosolyma ergo Jerichuntem descendens postquam restiterit, cosque interrogaverit dicens Adam, hoc est, homo, in latrones incidit. At propter Hiericho, secute sunt eum turbæ multæ. Vide ergo si memor eorum quæ a nobis sunt dicta apud Lu cam in parabola de homine descendente ab Hierusalem in Hiericho, et incidente in latrones, potes di cere: Ne forte et hic Hiericho intelligitur mundus iste terrenus. Qui ergo ab Hierusalem in Hiericho descendit, fuit Adam, id est, homo, qui incidit in latrones. Propter quem Jesus descendit in eam cum discipulis suis, et egressus est mercatus multos in ea fideles, et volentes eum sequi. Nec enim sciunt qui sunt in Hiericho exire de sapientia mundiali, nisi viderint nou solum Jesum exeuntem de liericho, sed etiam discipulos ejus. Hæc ergo videntes secutæ sunt eum turbæ multæ. Et est videre st Joan. vill, 32. "Luc. x, 30. "Matth. xx, 32. es ibid. 29. va Isa. VI, 9. ss Psal. cxv, 1. etc. Origenes, homil. in Luc. etc. Origenes, honil. in Josue: «In figura mundi poni Jericho in Scripturis frequenter invenimus. Nam et in Evan gelio quod dicitur homo de Jerusalem in Jericho descendisse, et in latrones incurrisse, forma sine dubio erat illius Adæ, qui de paradiso in ejus mundi exsilium trusus est. Sed et cæci qui erant in Jeri cho, ad quos venit Jesus, ut faceret eos videre, formam gerebant eorum, qui in hoc mundo cæci tate ignorantiæ premebantur, ad quos venit Filius Dei. Hæc ergo Jericho, id est mundus hic, casurus est. HUETIUS. Quid vultis ut vobis faciam?» Tumn vero postula tum suum jam clarius exponentes cæci, aperiri a Jesu oculos suos velle se dicant: at homines amans, ac miseratione prosequens, erga cæcos misericor dia affectus Servator, et affectus, opinor, quod mi sericordiam, ut ita dicam, Jesu implorare maluerint, hoc est, clamantes dixerint s: • Mise rere nostri, Domine, fili David,» et cum fide ape riri oculos suos postulaverint, contactis ipsorum oculis, virtute per contactum oculis immissa sa nandi vi pollente, cæcis visum restituerit, ipsi vero accepti beneficii gratiam habentes, Jesum seculi sint: atque id aliquis persuasum habens, necnon et illud tenens 98: • Si non credideritis, non intel ligetis, propterea quod crediderit, pro fidei suz rata parte intelligentiam acceperit, eaque accepta quæ ad hunc locum pertinent edisserat, post cou stitutum fidei his habitæ fundamentum ea expo nens, juxta illud s: ‹ Credidi, propter quod locu tus sum:» ac qui erit ejusmodi, non Jesu solum, iisque quæ hoc loco scripta exstant consensum suum præbeat, verum et eorum quoque sententiam calleat; nam qui in fidei veritate permanet, et per Verbi opera Verbo adhæret, juxta pollicitationem Jesu, veritatem cognoscit, et ab ipsa liberatur " Nos vero, quandoquidem eorum quæ dicta sunt, sensum non assequimur, cum fide caremus; quo tiescunque autem intelligimus, a fide nostra habe mus ut intelligamus; age, eum prius apprecati qui ab Evangelii tenebris et obscuritate nos liberat, quæ in hunc locum nobis succurrent pro virili parte exponamus; ac illud primum quid sit, Jeri chunte egredientibus cum Servatore discipulis Jesu, magnam eum turbam fuisse subsecutam, perpenda mus. Eorum ergo recordatus quæ super ea para bola diximus in Evangelio secundum Lucam propo sita **: ‹ Homo quidam descendebat ab Jerusalem in Jericho, et incidit in latrones, › vide num quæ rere possis annon memorata hic Jericho symbolum sit terrestris illius loci, qui in Scriptura mundus dici solet. Jerosolyma ergo Jerichuntem descendens postquam restiterit, cosque interrogaverit dicens Adam, hoc est, homo, in latrones incidit. At propter Hiericho, secute sunt eum turbæ multæ. Vide ergo si memor eorum quæ a nobis sunt dicta apud Lu cam in parabola de homine descendente ab Hierusalem in Hiericho, et incidente in latrones, potes di cere: Ne forte et hic Hiericho intelligitur mundus iste terrenus. Qui ergo ab Hierusalem in Hiericho descendit, fuit Adam, id est, homo, qui incidit in latrones. Propter quem Jesus descendit in eam cum discipulis suis, et egressus est mercatus multos in ea fideles, et volentes eum sequi. Nec enim sciunt qui sunt in Hiericho exire de sapientia mundiali, nisi viderint nou solum Jesum exeuntem de liericho, sed etiam discipulos ejus. Hæc ergo videntes secutæ sunt eum turbæ multæ. Et est videre st Joan. vill, 32. "Luc. x, 30. "Matth. xx, 32. es ibid. 29. va Isa. VI, 9. ss Psal. cxv, 1. etc. Origenes, homil. in Luc. etc. Origenes, honil. in Josue: «In figura mundi poni Jericho in Scripturis frequenter invenimus. Nam et in Evan gelio quod dicitur homo de Jerusalem in Jericho descendisse, et in latrones incurrisse, forma sine dubio erat illius Adæ, qui de paradiso in ejus mundi exsilium trusus est. Sed et cæci qui erant in Jeri cho, ad quos venit Jesus, ut faceret eos videre, formam gerebant eorum, qui in hoc mundo cæci tate ignorantiæ premebantur, ad quos venit Filius Dei. Hæc ergo Jericho, id est mundus hic, casurus est. HUETIUS.
οὗτοι γάρ φασι τὸ «ἐλέησον ἡμᾶς» καὶ τὸ «θέλομεν ἵνα ἀνοιγῶσιν οἱ ὀφθαλμοὶ ἡμῶν.» ὡς εἴθε καὶ ἡμεῖς αἰσθανόμενοι, ἐν οἷς τυφλώττομεν καὶ οὐ βλέπομεν, «παρ’» αὐτὴν καθεζόμενοι τῶν γραφῶν «τὴν ὁδὸν» [καὶ] «ἀκούσαντες ὅτι Ἰησοῦς παράγει,» διὰ τῆς ἡμετέρας ἀξιώσεως στήσαιμεν αὐτὸν καὶ εἴποιμεν ὅτι «θέλομεν ἵνα ἀνοιγῶσιν οἱ ὀφθαλμοὶ ἡμῶν.» ὅπερ ἐὰν εἴπωμεν ἀπὸ διαθέσεως ὀρεγομένης τοῦ βλέπειν ἃ χαρίζεται βλέπειν ἁψάμενος τῶν τῆς ψυχῆς ὀφθαλμῶν «Ἰησοῦς,» σπλαγχνισθήσεται ὁ σωτὴρ ἡμῶν, καὶ ὡς δύναμις καὶ λόγος καὶ σοφία καὶ πάντα ὅσα ἀναγέγραπται περὶ αὐτοῦ τυγχάνων, ἅψεται τῶν πρὸ αὐτοῦ μὴ βλεπόντων ὀφθαλμῶν ἡμῶν. καὶ ἁψαμένου αὐτοῦ φεύξεται μὲν τὸ σκότος καὶ ἡ ἄγνοια, «εὐθέως» δὲ οὐ μόνον ἀναβλέψομεν, ἀλλὰ καὶ ἀκολουθήσομεν «αὐτῷ,» αὐτοῦ τοῦ ἀναβλέπειν ἡμᾶς παρ’ αὐτὸν συνεργοῦντος πρὸς τὸ μὴ ἄλλο τι πρᾶξαι ἢ ἀκολουθεῖν τῷ ἀναβλέψαι ποιήσαντι, ἵνα ἀεὶ ἑπόμενοι αὐτῷ ὁδηγηθῶμεν ὑπ’ αὐτοῦ πρὸς τὸν θεὸν καὶ ὁρῶμεν τοῖς ἀναβλέψασι δι’ αὐτὸν ὀφθαλμοῖς ἡμῶν τὸν θεὸν μετὰ τῶν μακαριζομένων ἐπὶ τῷ καθαρὰν ἔχειν τὴν καρδίαν.
καὶ τυφλοί γε ὄντες ὁ Ἰσραὴλ [περὶ οὗ πολλάκις ἀποδεδώκαμεν ἀντιδιαστελλόμενοι αὐτὸν πρὸς τὸν κατὰ σάρκα Ἰσραὴλ] καὶ Ἰούδα ὁμοίως «ἀκούσαντες» [φησὶν] «ὅτι Ἰησοῦς παράγει, ἔκραξαν·» «ἀκούσαντες» [φησὶν ὅτι] γὰρ [οἶμαι] τῶν κηρυσσόντων τὰ περὶ τῆς Ἰησοῦ ἐπιδημίας καὶ «ὅτι παράγει» τὴν παρελευσομένην Ἱεριχὼ [ἐπιδημῶν μὲν [ἐν] αὐτῇ, ἐξελευσόμενος δὲ ἀπ’ αὐτῆς], εὐλαβοῦνται μὴ παρέλθῃ αὐτοὺς μὴ ἐλεηθέντας· διὸ κεκράγασι πρὸς αὐτὸν «λέγοντες· ἐλέησον ἡμᾶς, κύριε, υἱὸς Δαυί̈δ.» εὐεργετῶν δὲ ὁ σωτὴρ οὐ «παράγει,» ἀλλ’ ἵσταται, ἵνα στάντος αὐτοῦ μὴ παραρρέῃ ἡ εὐεργεσία καὶ παρέρχηται, ἀλλ’ ὡς ἀπὸ πηγῆς ἑστώσης ἐγγένηται τοῖς εὐεργετουμένοις. «Στὰς» οὖν «ὁ Ἰησοῦς» καὶ πληγεὶς ἀπὸ τῆς κραυγῆς αὐτῶν καὶ τῆς ἀξιώσεως καλεῖ αὐτοὺς πρὸς ἑαυτόν, τὴν ἀρχὴν τῆς εὐεργεσίας ἤδη ποιούμενος, ὅτε «ἐφώνησεν αὐτούς·» οὐκ ἂν γὰρ κενῶς «ἐφώνησε» καὶ ἐπὶ τῷ μηδὲν ἀνυσθῆναι ἐν τοῖς φωνηθεῖσιν. ὡς εἴθε καὶ ἡμῶν πρὸς αὐτὸν κεκραγότων καὶ λεγόντων· και στὰς ὁ Ἰησοῦς πεφωνηκέτω αὐτοὺς, ἵνα μὴ παρ ἀγων καὶ παρερχόμενος αὐτοὺς καλῇ. ᾿Αλλὰ καὶ Επηκώς, καὶ πυνθανόμενος είρηκέτω αὐτοῖς· «Τί έλετε να ποιήσω ὑμῖν; › Τήν τε ἀξίωσιν ἰδικώτε του ήδη παριστάντες οι τυφλοὶ εἰρηκέτωσαν αὐτῷ θέλειν ἵνα ἀνοιγῶσιν ἀπὸ τοῦ Ἰησοῦ οἱ ὀφθαλμοὶ αὐτ τῶν· καὶ ὁ φιλάνθρωπος ἡμῶν καὶ συμπαθής Σωτὴρ, σπλαγχνισθεὶς ἐπὶ τοῖς τυφλοῖς, σπλαγχνισθεὶς δ', οι μαι, τῷ προειληφέναι ἐκείνους τὸ προκαλούμενον τὸν, ἵν᾽ οὕτως ὀνομάσω, ἔλεον τοῦ Ἰησοῦ, ὅπερ ἦν τὸ κεκραγότας ειρηκέναι· Ἐλέησον ἡμᾶς, Κύριε, υἱ Δαυΐδ,» καὶ πεπιστευκότας ήξιωκέναι ἵνα ἀνοιγῶσιν οἱ ὀφθαλμοὶ αὐτῶν, ἀψάμενος αὐτῶν τῶν ὀφθαλμῶν, δύναμιν διὰ τῆς ἀφῆς ἰατρικὴν ἐνεῖς τοῖς ὀφθαλμοῖς πεποιηκέτω τοὺς τυφλοὺς ἀναβλέπειν, κἀκεῖνοι εύ χαρίστως ἠκολουθηκέτωσαν τῷ Ἰησοῦ· καὶ πιστεύ τας τις τούτοις, καὶ γινώσκων δὲ τό·. Ἐὰν μὴ πι στεύσητε, οὐ μὴ συνῆτε, ο ἐκ τοῦ πεπιστευκέναι κατὰ τὴν ἀναλογίαν τῆς πίστεως τὸ συνιέναι είλη φέτω, καὶ εἰληφώς λεγέτω τὰ περὶ τούτων, μετὰ τὸν περὶ αὐτῶν τῆς πίστεως θεμέλιον περὶ αὐτῶν ἑρμη νεύων, κατὰ τό· ι Ἐπίστευσα, διὸ ἐλάλησα·, καὶ ἔστω ὁ τοιοῦτος οὐ μόνον πιστεύων τῷ Ἰησοῦ καὶ τοῖς κατὰ τὸν τόπον τοῦτον ἀναγεγραμμένοις, ἀλλὰ καὶ γινώσκων τὸν περὶ αὐτῶν νοῦν· ὁ γὰρ μένων ἐν τῇ τῆς πίστεως ἀληθείᾳ, καὶ διὰ τῶν ἔργων τοῦ Λόγου ἐμμένων τῷ λόγῳ, κατὰ τὴν Ἰησοῦ ἐπαγγε λίαν, γινώσκει τὴν ἀλήθειαν, καὶ ὑπ' αὐτῆς ἐλευθε ροῦται. Καὶ ἡμεῖς δὲ, ἐπεὶ μὴ πιστεύοντες μὲν οὐ συνίεμεν τοῦ βουλήματος τῶν λεγομένων, συνιέντες δὲ ἐκ τοῦ πιστεύειν συνίεμεν, φέρε τὰ ὑποπίπτοντα ἡμῖν εἰς τὸν τόπον, εὐξάμενοι τῷ ῥυομένῳ ἡμᾶς ἀπὸ τοῦ κεκαλύφθαι ἡμῖν τὸ Εὐαγγέλιον, καθό χωροῦμεν παραστήσωμεν· καὶ πρῶτόν γε κατανοήσωμεν τι τὸ, ἐκπορευομένων ἀπὸ Ἱεριχὼ τῶν μαθητῶν τοῦ Ἰησοῦ μετὰ τοῦ Σωτῆρος ἠκολουθηκέναι αὐτῷ πολὺν ὄχλον. Ορα τοίνυν εἰ δύνασαι, μεμνημένος τῶν ἡμῖν ὑπαγορευθέντων εἰς τὴν ἐν τῷ κατὰ Λουκᾶν Εὐαγγελίῳ παραβολήν τήν· ο "Ανθρωπός τις κατ ἐξαινεν ἀπὸ Ἱερουσαλήμ εἰς Ἱεριχώ, καὶ περιέπεσε λῃσταῖς, ο ἐπιστήσας λέγειν μήποτε καὶ ἐνταῦθα Ιεριχώ σύμβολόν ἐστι τοῦ περιγείου τόπου συν ήθως καλουμένου κατὰ τὴν Γραφὴν κόσμου. Ὁ μὲν η Μεμνημένος τῶν ἡμῖν ὑπαγορευθέντων, Μήποτε καὶ ἐνταῦθα Ιεριχώ, και στὰς ὁ Ἰησοῦς πεφωνηκέτω αὐτοὺς, ἵνα μὴ παρ ἀγων καὶ παρερχόμενος αὐτοὺς καλῇ. ᾿Αλλὰ καὶ Επηκώς, καὶ πυνθανόμενος είρηκέτω αὐτοῖς· «Τί έλετε να ποιήσω ὑμῖν; › Τήν τε ἀξίωσιν ἰδικώτε του ήδη παριστάντες οι τυφλοὶ εἰρηκέτωσαν αὐτῷ θέλειν ἵνα ἀνοιγῶσιν ἀπὸ τοῦ Ἰησοῦ οἱ ὀφθαλμοὶ αὐτ τῶν· καὶ ὁ φιλάνθρωπος ἡμῶν καὶ συμπαθής Σωτὴρ, σπλαγχνισθεὶς ἐπὶ τοῖς τυφλοῖς, σπλαγχνισθεὶς δ', οι μαι, τῷ προειληφέναι ἐκείνους τὸ προκαλούμενον τὸν, ἵν᾽ οὕτως ὀνομάσω, ἔλεον τοῦ Ἰησοῦ, ὅπερ ἦν τὸ κεκραγότας ειρηκέναι· Ἐλέησον ἡμᾶς, Κύριε, υἱ Δαυΐδ,» καὶ πεπιστευκότας ήξιωκέναι ἵνα ἀνοιγῶσιν οἱ ὀφθαλμοὶ αὐτῶν, ἀψάμενος αὐτῶν τῶν ὀφθαλμῶν, δύναμιν διὰ τῆς ἀφῆς ἰατρικὴν ἐνεῖς τοῖς ὀφθαλμοῖς πεποιηκέτω τοὺς τυφλοὺς ἀναβλέπειν, κἀκεῖνοι εύ χαρίστως ἠκολουθηκέτωσαν τῷ Ἰησοῦ· καὶ πιστεύ τας τις τούτοις, καὶ γινώσκων δὲ τό·. Ἐὰν μὴ πι στεύσητε, οὐ μὴ συνῆτε, ο ἐκ τοῦ πεπιστευκέναι κατὰ τὴν ἀναλογίαν τῆς πίστεως τὸ συνιέναι είλη φέτω, καὶ εἰληφώς λεγέτω τὰ περὶ τούτων, μετὰ τὸν περὶ αὐτῶν τῆς πίστεως θεμέλιον περὶ αὐτῶν ἑρμη νεύων, κατὰ τό· ι Ἐπίστευσα, διὸ ἐλάλησα·, καὶ ἔστω ὁ τοιοῦτος οὐ μόνον πιστεύων τῷ Ἰησοῦ καὶ τοῖς κατὰ τὸν τόπον τοῦτον ἀναγεγραμμένοις, ἀλλὰ καὶ γινώσκων τὸν περὶ αὐτῶν νοῦν· ὁ γὰρ μένων ἐν τῇ τῆς πίστεως ἀληθείᾳ, καὶ διὰ τῶν ἔργων τοῦ Λόγου ἐμμένων τῷ λόγῳ, κατὰ τὴν Ἰησοῦ ἐπαγγε λίαν, γινώσκει τὴν ἀλήθειαν, καὶ ὑπ' αὐτῆς ἐλευθε ροῦται. Καὶ ἡμεῖς δὲ, ἐπεὶ μὴ πιστεύοντες μὲν οὐ συνίεμεν τοῦ βουλήματος τῶν λεγομένων, συνιέντες δὲ ἐκ τοῦ πιστεύειν συνίεμεν, φέρε τὰ ὑποπίπτοντα ἡμῖν εἰς τὸν τόπον, εὐξάμενοι τῷ ῥυομένῳ ἡμᾶς ἀπὸ τοῦ κεκαλύφθαι ἡμῖν τὸ Εὐαγγέλιον, καθό χωροῦμεν παραστήσωμεν· καὶ πρῶτόν γε κατανοήσωμεν τι τὸ, ἐκπορευομένων ἀπὸ Ἱεριχὼ τῶν μαθητῶν τοῦ Ἰησοῦ μετὰ τοῦ Σωτῆρος ἠκολουθηκέναι αὐτῷ πολὺν ὄχλον. Ορα τοίνυν εἰ δύνασαι, μεμνημένος τῶν ἡμῖν ὑπαγορευθέντων εἰς τὴν ἐν τῷ κατὰ Λουκᾶν Εὐαγγελίῳ παραβολήν τήν· ο "Ανθρωπός τις κατ ἐξαινεν ἀπὸ Ἱερουσαλήμ εἰς Ἱεριχώ, καὶ περιέπεσε λῃσταῖς, ο ἐπιστήσας λέγειν μήποτε καὶ ἐνταῦθα Ιεριχώ σύμβολόν ἐστι τοῦ περιγείου τόπου συν ήθως καλουμένου κατὰ τὴν Γραφὴν κόσμου. Ὁ μὲν η Μεμνημένος τῶν ἡμῖν ὑπαγορευθέντων, Μήποτε καὶ ἐνταῦθα Ιεριχώ, Quid vultis ut vobis faciam?» Tumn vero postula tum suum jam clarius exponentes cæci, aperiri a Jesu oculos suos velle se dicant: at homines amans, ac miseratione prosequens, erga cæcos misericor dia affectus Servator, et affectus, opinor, quod mi sericordiam, ut ita dicam, Jesu implorare maluerint, hoc est, clamantes dixerint s: • Mise rere nostri, Domine, fili David,» et cum fide ape riri oculos suos postulaverint, contactis ipsorum oculis, virtute per contactum oculis immissa sa nandi vi pollente, cæcis visum restituerit, ipsi vero accepti beneficii gratiam habentes, Jesum seculi sint: atque id aliquis persuasum habens, necnon et illud tenens 98: • Si non credideritis, non intel ligetis, propterea quod crediderit, pro fidei suz rata parte intelligentiam acceperit, eaque accepta quæ ad hunc locum pertinent edisserat, post cou stitutum fidei his habitæ fundamentum ea expo nens, juxta illud s: ‹ Credidi, propter quod locu tus sum:» ac qui erit ejusmodi, non Jesu solum, iisque quæ hoc loco scripta exstant consensum suum præbeat, verum et eorum quoque sententiam calleat; nam qui in fidei veritate permanet, et per Verbi opera Verbo adhæret, juxta pollicitationem Jesu, veritatem cognoscit, et ab ipsa liberatur " Nos vero, quandoquidem eorum quæ dicta sunt, sensum non assequimur, cum fide caremus; quo tiescunque autem intelligimus, a fide nostra habe mus ut intelligamus; age, eum prius apprecati qui ab Evangelii tenebris et obscuritate nos liberat, quæ in hunc locum nobis succurrent pro virili parte exponamus; ac illud primum quid sit, Jeri chunte egredientibus cum Servatore discipulis Jesu, magnam eum turbam fuisse subsecutam, perpenda mus. Eorum ergo recordatus quæ super ea para bola diximus in Evangelio secundum Lucam propo sita **: ‹ Homo quidam descendebat ab Jerusalem in Jericho, et incidit in latrones, › vide num quæ rere possis annon memorata hic Jericho symbolum sit terrestris illius loci, qui in Scriptura mundus dici solet. Jerosolyma ergo Jerichuntem descendens postquam restiterit, cosque interrogaverit dicens Adam, hoc est, homo, in latrones incidit. At propter Hiericho, secute sunt eum turbæ multæ. Vide ergo si memor eorum quæ a nobis sunt dicta apud Lu cam in parabola de homine descendente ab Hierusalem in Hiericho, et incidente in latrones, potes di cere: Ne forte et hic Hiericho intelligitur mundus iste terrenus. Qui ergo ab Hierusalem in Hiericho descendit, fuit Adam, id est, homo, qui incidit in latrones. Propter quem Jesus descendit in eam cum discipulis suis, et egressus est mercatus multos in ea fideles, et volentes eum sequi. Nec enim sciunt qui sunt in Hiericho exire de sapientia mundiali, nisi viderint nou solum Jesum exeuntem de liericho, sed etiam discipulos ejus. Hæc ergo videntes secutæ sunt eum turbæ multæ. Et est videre st Joan. vill, 32. "Luc. x, 30. "Matth. xx, 32. es ibid. 29. va Isa. VI, 9. ss Psal. cxv, 1. etc. Origenes, homil. in Luc. etc. Origenes, honil. in Josue: «In figura mundi poni Jericho in Scripturis frequenter invenimus. Nam et in Evan gelio quod dicitur homo de Jerusalem in Jericho descendisse, et in latrones incurrisse, forma sine dubio erat illius Adæ, qui de paradiso in ejus mundi exsilium trusus est. Sed et cæci qui erant in Jeri cho, ad quos venit Jesus, ut faceret eos videre, formam gerebant eorum, qui in hoc mundo cæci tate ignorantiæ premebantur, ad quos venit Filius Dei. Hæc ergo Jericho, id est mundus hic, casurus est. HUETIUS. Quid vultis ut vobis faciam?» Tumn vero postula tum suum jam clarius exponentes cæci, aperiri a Jesu oculos suos velle se dicant: at homines amans, ac miseratione prosequens, erga cæcos misericor dia affectus Servator, et affectus, opinor, quod mi sericordiam, ut ita dicam, Jesu implorare maluerint, hoc est, clamantes dixerint s: • Mise rere nostri, Domine, fili David,» et cum fide ape riri oculos suos postulaverint, contactis ipsorum oculis, virtute per contactum oculis immissa sa nandi vi pollente, cæcis visum restituerit, ipsi vero accepti beneficii gratiam habentes, Jesum seculi sint: atque id aliquis persuasum habens, necnon et illud tenens 98: • Si non credideritis, non intel ligetis, propterea quod crediderit, pro fidei suz rata parte intelligentiam acceperit, eaque accepta quæ ad hunc locum pertinent edisserat, post cou stitutum fidei his habitæ fundamentum ea expo nens, juxta illud s: ‹ Credidi, propter quod locu tus sum:» ac qui erit ejusmodi, non Jesu solum, iisque quæ hoc loco scripta exstant consensum suum præbeat, verum et eorum quoque sententiam calleat; nam qui in fidei veritate permanet, et per Verbi opera Verbo adhæret, juxta pollicitationem Jesu, veritatem cognoscit, et ab ipsa liberatur " Nos vero, quandoquidem eorum quæ dicta sunt, sensum non assequimur, cum fide caremus; quo tiescunque autem intelligimus, a fide nostra habe mus ut intelligamus; age, eum prius apprecati qui ab Evangelii tenebris et obscuritate nos liberat, quæ in hunc locum nobis succurrent pro virili parte exponamus; ac illud primum quid sit, Jeri chunte egredientibus cum Servatore discipulis Jesu, magnam eum turbam fuisse subsecutam, perpenda mus. Eorum ergo recordatus quæ super ea para bola diximus in Evangelio secundum Lucam propo sita **: ‹ Homo quidam descendebat ab Jerusalem in Jericho, et incidit in latrones, › vide num quæ rere possis annon memorata hic Jericho symbolum sit terrestris illius loci, qui in Scriptura mundus dici solet. Jerosolyma ergo Jerichuntem descendens postquam restiterit, cosque interrogaverit dicens Adam, hoc est, homo, in latrones incidit. At propter Hiericho, secute sunt eum turbæ multæ. Vide ergo si memor eorum quæ a nobis sunt dicta apud Lu cam in parabola de homine descendente ab Hierusalem in Hiericho, et incidente in latrones, potes di cere: Ne forte et hic Hiericho intelligitur mundus iste terrenus. Qui ergo ab Hierusalem in Hiericho descendit, fuit Adam, id est, homo, qui incidit in latrones. Propter quem Jesus descendit in eam cum discipulis suis, et egressus est mercatus multos in ea fideles, et volentes eum sequi. Nec enim sciunt qui sunt in Hiericho exire de sapientia mundiali, nisi viderint nou solum Jesum exeuntem de liericho, sed etiam discipulos ejus. Hæc ergo videntes secutæ sunt eum turbæ multæ. Et est videre st Joan. vill, 32. "Luc. x, 30. "Matth. xx, 32. es ibid. 29. va Isa. VI, 9. ss Psal. cxv, 1. etc. Origenes, homil. in Luc. etc. Origenes, honil. in Josue: «In figura mundi poni Jericho in Scripturis frequenter invenimus. Nam et in Evan gelio quod dicitur homo de Jerusalem in Jericho descendisse, et in latrones incurrisse, forma sine dubio erat illius Adæ, qui de paradiso in ejus mundi exsilium trusus est. Sed et cæci qui erant in Jeri cho, ad quos venit Jesus, ut faceret eos videre, formam gerebant eorum, qui in hoc mundo cæci tate ignorantiæ premebantur, ad quos venit Filius Dei. Hæc ergo Jericho, id est mundus hic, casurus est. HUETIUS.
PG 13:1404ἔχομεν οὖν τοὺς ἐκπορευομένους «ἀπὸ Ἱεριχὼ» καὶ ἀκολουθοῦντας τῷ Ἰησοῦ ὄντας ὄχλον πολύν, τοὺς οὐκ Ἰσραὴλ οὐδὲ Ἰούδαν· τοὺς δὲ «δύο» τυφλοὺς ἀκούσαντας «ὅτι Ἰησοῦς παράγει» καὶ εἰδότας ὅτι «υἱός» ἐστι «Δαυὶ̈δ» καὶ συναισθομένους τῆς ἑαυτῶν τυφλότητος καὶ ἀξιοῦντας ἀνοιγῆναι τοὺς ὀφθαλμοὺς αὑτῶν, Ἰσραὴλ καὶ Ἰούδαν τοὺς ἀποδεδομένους, ὧν κεκλεισμένοι οἱ ὀφθαλμοὶ καὶ συμμεμυκότες διὰ τῆς ἁφῆς ἀναβλέπουσιν Ἰησοῦ. ταῦτα μὲν κατὰ τὸν Ματθαῖον. Ἐπεὶ δὲ Μᾶρκος καὶ Λουκᾶς κατὰ τινὰς μὲν τὴν αὐτὴν ἱστορίαν ἐκτίθενται κατὰ δὲ τινὰς ἑτέραν παραπλησίαν, ἄξιόν γε καὶ τὰ τούτων ἰδεῖν. καὶ πρῶτόν γε κατανοητέον τὴν κατὰ τὸν Μᾶρκον, οὕτως ἀναγράψαντα τὰ κατὰ τὸν τόπον· «καὶ ἔρχεται εἰς Ἱεριχώ. καὶ ἐκπορευομένου αὐτοῦ ἐκεῖθεν καὶ τῶν μαθητῶν αὐτοῦ καὶ ὄχλου ἱκανοῦ, ἰδοὺ ὁ υἱὸς Τιμαίου Βαρτιμαῖος τυφλὸς» καὶ τὰ ἑξῆς, ἕως τοῦ «καὶ ἠκολούθει αὐτῷ ἐν τῇ ὁδῷ».
την γενόμενον ἐκ σπέρματος οῦ κατακλίνον ἀπ' Ἱστοραλλήν ἐξ Ἱερσχῶν Ἀδράμ, τουεστεν ἀνθρωπος, πρινεπιστωκε ληγσταξ, δι' ἀδ τούς ἐν Ἱερσχῶ πολλούς, πολύς γὰρ ὅχλος ἐν Ἱερσχῶ, Ηησοῦς ἤμων, ὥμα τοξ μαυρηταξ γενόμενος ἐν αὐτῷ, ἐκπορεύσθω (76) πραγματεύμανος, δι' ὃ δὲ τοῦ εἰς τὴν Ἱερσχῶ εἰσαλλιυθοῦναι, τὸ τοῦς βουλομένους ἔπε- σθαι ὀδηγεῖν· οὐ γὰρ οἴσασι οἱ ἐν Ἱερσχῶ ἐξδηλοῦν ἀπὸ τοῦ κοσμικοῦ φρονήματος, ἐκ οὐ μὴ θεάσωντα οὐ μὴνον τὸν Ἱησοῦν ἐκπορεύμανον ἀπὸ τῆς Ἱερσχῶ, ἀλλὰ καὶ τοὺς μαθητὰς αὐτοῦ· ταῦτα δὲ θεωρήσαν- τες, ἀκολουθοῦσι αὐτῷ ὅχλος πολύς. Καὶ ἔστι, κα- τανοοῦντα τοὺς κατὰ τὴν λόγον βιοῦν ἀθλοντας, καὶ τοῦ κόσμου καὶ τῶν περιγείων καταφρενεῖ βουλο- μένους, ἀκολουθοῦντας τῷ Ἱησοῦ καὶ τοῖς μαθηταῖς αὐτοῦ, καὶ κατ' ἔχνη βαίνοντας αὐτοῖς ἐκπορευμέ- ναις ἀπὸ Ἱερσχῶ, βλέπεις τὰ κατὰ τὴν τόπον. Ἀκα- λουθοῦσι μέντο ὁ πολύς ὅχλος τῷ Ἠησοῦ, ἤν ὀπίσω αὐτοῦ ραδιξύντες, καὶ αὐτῷ ὀδηγῷ χρώμενοι, ἀναβῶ- σιν εἰς τὴν Ἱερουσαλλήμ. Μετ' ἀλήθιον ἐν ἐπιφέρεται, ὅτι, « Ὁ τις ἤγιγταν εἰς Ηερσολύμα, καὶ ἤλθον εἰς Βηγιζαγνὴν εἰς τὴν ἑρμον τῶν Ἐλαιων, τότε ὁ Ἱερσοῦ ἀπέστειλε τοὺς μαθητὰς, ἐ καὶ τὰ ἐξης. Ἐθ' ἐξης γέγραπται, οἱονεὶ δεικνύντος τοῦ λόγου τούς ὅσνος εὐδεῖν ὥσπερ πεπευθησόμενος τυ- φλούς, τό· « Καὶ ἰδοῦ δύο τυφλοῦ καθήμενοι παρὰ τὴν ὀδν ἀκούσαντες, ὅτι: Ἠησοῦς παράγει, ἐκρατάζαν λεγοντες: Ἐλέσιον ἤμαξ, Κύριε, ὑὶς Δαυίδο. » Καὶ πρόδεγες ἐν τούτοις τῷ, « Καὶ ἰδοῦ δύο τυφλοῦ, » εἰ μὴ δεξιν περιέχει τὴ, « Ἰδού. » Ἐξπερ ὑῆς δεικνύνει τῷ λόγῳ τούς δύο τυφλούς παρακολουθεῖν δυνάμεμθα, καὶ βλέπεσιν αὐτούς, φήσμεν, ὅτι Ἱσραὴ λαὶ Ἑου- δαξι (77) πρὸς τῆς Ἠησοῦ ἐπιδημίας τυφλοῦ ἦσαν· πλὴν « καθεζόμενοι παρὰ τὴν ὀδν, » τῷ ἐν νόμῳ καὶ προφήταις ποιῆσαι τὰς διατριβάς· τυφλοι μὲν τῷ μὴ βλέπεσθαι αὐτοῖς πρὸς τῆς Ἠησοῦ εἰς τὰς φυ- χὰς αὐτῶν ἐπιδημίας τούν ἐν νόμῳ καὶ τοῖς προφή- τις ἀλληθῆ λόγον· κακραγάτες δὲ τό· « Ἐλέσιον ήμαξ, Κύριε, ὑὶς Δαυίδο, » παρὰ τὸ συνατοθέσθαι (78) ἐκτυχῶν μὴ βλεπόντων τὸ βούλημα τῶν γραμμάτων, καὶ βουλομένων ἀναθέλῃ, καὶ ἰδεῖν τὴν ἐν αὐτοῖς δῆξαν. Ὁ ἂν ἐδ ἐ τυφλοι καὶ μηδὲν μέγα περὶ τοῦ Ἐησοῦ φανταζόμενοι, ἀλλὰ τὸ κατὰ σάρχα αὐτοῦ μό- multitudinem, que Jerichunte est, magna sibi - A dem Jerichunte turba est, postquam ad eam cum discipulis pervenit Jesus noster, per hanc in Jer- icho adventum operam dans ut viam iis prieret qui se subsequi vellent, proficiscatur: nam qui Je- richunte sunt, a cogitationibus munanderis di- scedere nequeunt, nisi Jerichunte execuem non ipsum solum Jesum viderint, sed et ipsius discipu- los: at-visa ea re, subsequitur illum turba ingens. Et quisquis attente eos omnes perspexerit, qui juxta divinam verbum vitam agere, necnon et undumque ac res terrenas despicatuui habere vult, Jesum ipsiusque discipulos sequi, corumque Jerichunte execuendum vestigia legere, is in loci hujus sensum penetraverit. Jesum ergo turba ingens sequitur, ut post eum ambulantes,que utentes itineris duce, Jerosolymam conscendant. propinquassent Jerosolymis, et venissent Bethphage ad montem Oliveti, tunc Jesum misisse duos di- scipulos, » et reliqua. Tum deinde, cæcos mox sa- nandos quasi indicante Scriptura, proditum ex- stat ⁹⁷: « Et ecce duo cæci sedentes secus viam, aniverunt quia Jesus transiret, et clamaverunt dicentes: Domine, miserere nostri, fili David. » Hic vero animadverte an in hisce verbis: « Et ecce duo cæci, » monstrationem aliquam vox, « Ecce, » continent. Quod si duos ergo cæcos indicantem Scripturam assequi, in eosque oculos intendere possimus, dicemus Israelem et Judæos ante Christi adventum cæcos fuisse; verum « sedentes secus viam, » quod in lege ac prophetis commararentur; cæcos quidem, quod ante Christi in ipsorum ani- mas adventum veros et legitimos in lege ac pro- phetis comprehensos sensus minime intuerentur: id autem vociferatos: « Miserere nostri, fili David, » quod Scripturarum sensum nequaquam callere sibi conscirent, visum autem recuperare velle, et cen- tenta in Scriptaris dogmata cognoscere. At velut cæci, needum magni quippiam de Jesu sentientes, sed quod in eo carneum erat id unum cogitantes, D vocem vooûntes, xalouoσι B VETUS INTERPRETATIO. eos qui secundum verbum vivere volunt, et mundum et mundialia universa contemnere cupientes, Christum sequentes et discus pullos ejus, ut post eum incedentes, et co duce utentes, ascendant in Hie- rosalem illam cœlestem. Matth. xxt, 1. Matth. xx, 50. Hieronymus. 10. Subjuxigitur certe paulo post ⁸⁶: « Cum ap- 10. « Et ecce duo cæci secus viam sedebant: et audientes quod Jesus transit, exclamaverunt dicentes: Miserere nobis, Domine, fili David. » Duos cæcos possuntus dicere Judam et Israel, qui ante Christi adventum cæci faerunt, tamen secus viam sedentes legis et prophetarum commorabantur. Et cæci quidem erant quia non videbant ante adventam Christi ad animam suam verbum verum quod erat in lege et prophen� Clamabant autem: « Miserere nobis, Domine, fili David, » propteræ quod sentiebant esse se cæcos, non intelligentes voluntatem Scripturarum et volentes respicere et videre gloriam quæ erat in cœ, quasi adhuc cæci et nihil magnum de Jesu existantem, sed secundum carneum de eo tantum intelligentem, clamabant ad eum qui factus est ex semine David secundum carneum, quia nihil amplius intelligentem, quam filium esse David: et oannis quæ videbatur corum propter Denum eloquentia, nihil amplius sebat de Christi. (76) Ἐμπορεύσθω. Ut legamus, ἐκπορεύσθω, suacent que sequuntur, et Matth. xx, 9, et vetus interpres: « Et egressus est mercatus multos in ea fideles, et volentes eum sequi. » Huetus. (77) Φύσιοιερ, ὅτι Ἱσραὴλ καὶ Ἱονδαῖοι, etc. (78) Colex Regius, συναντέσθαι.
PG 13:1405ὁ μὲν οὖν τῇ ἱστορίᾳ ψιλῇ παριστάμενος καὶ μὴ βουλόμενος διαφωνεῖν τοὺς εὐαγγελιστάς, ἐρεῖ οὐχ ἅμα γεγονέναι τὸ κατὰ τὸν Ματθαῖον καὶ τὸν Μᾶρκον, ἀλλὰ τινὶ μὲν ἐπιδημίᾳ τῇ ἐν Ἱεριχὼ γεγονέναι τὰ κατὰ τοὺς ἀναβλέψαντας «δύο» τυφλούς, ἑτέρᾳ δὲ τὰ κατὰ τὸν ἕνα τοῦτον υἱὸν Τιμαίου Βαρτιμαῖον, καὶ ἄλλῃ τὰ κατὰ τὸν Λουκᾶν. εἴπερ γὰρ ἀκριβῶς πιστεύομεν ἀναγεγράφθαι συνεργοῦντος καὶ τοῦ ἁγίου πνεύματος τὰ εὐαγγέλια, καὶ μὴ ἐσφάλησαν ἐν τῷ ἀπομνημονεύειν οἱ γράψαντες αὐτά, δῆλον ὅτι, ἐπεὶ μὴ δυνατὸν ἐν μιᾷ καὶ τῇ αὐτῇ ἐπιδημίᾳ ἀληθὲς εἶναι «δύο» τυφλοὺς τεθεραπεῦσθαι καὶ ἕνα, ἑτέρα μέν τις ἐπιδημία δεδήλωται ὑπὸ τοῦ Ματθαίου ἑτέρα δὲ ὑπὸ τοῦ Μάρκου, ἤδη δὲ καὶ ἄλλη ὑπὸ τοῦ Λουκᾶ, ὡς τῷ ἐπιστήσαντι ἐκ τῆς πρὸς τοὺς λοιποὺς διαφορᾶς ἔστι καὶ τοῦτο τεθαρρηκότως ἀποφήνασθαι. καὶ οὐδὲν θαυμαστὸν ἐπιτηρήσαντά τινα τῶν ἐν Ἱεριχὼ τὴν προτέραν θεραπείαν διὰ τῆς [αὐτῆς] λέξεως καὶ τῆς ὁμοίας ἀξιώσεως καὶ ἐν τῷ αὐτῷ τόπῳ βεβουλῆσθαι θεραπευθῆναι. εἴποι δ’ ἄν τις [ὅτι] οὕτω καὶ ἄλλος ἐστὶν ὁ κατὰ τὸν Λουκᾶν τυφλὸς θεραπευθείς.
ὁ μὲν οὖν τῇ ἱστορίᾳ ψιλῇ παριστάμενος καὶ μὴ βουλόμενος διαφωνεῖν τοὺς εὐαγγελιστάς, ἐρεῖ οὐχ ἅμα γεγονέναι τὸ κατὰ τὸν Ματθαῖον καὶ τὸν Μᾶρκον, ἀλλὰ τινὶ μὲν ἐπιδημίᾳ τῇ ἐν Ἱεριχὼ γεγονέναι τὰ κατὰ τοὺς ἀναβλέψαντας «δύο» τυφλούς, ἑτέρᾳ δὲ τὰ κατὰ τὸν ἕνα τοῦτον υἱὸν Τιμαίου Βαρτιμαῖον, καὶ ἄλλῃ τὰ κατὰ τὸν Λουκᾶν. εἴπερ γὰρ ἀκριβῶς πιστεύομεν ἀναγεγράφθαι συνεργοῦντος καὶ τοῦ ἁγίου πνεύματος τὰ εὐαγγέλια, καὶ μὴ ἐσφάλησαν ἐν τῷ ἀπομνημονεύειν οἱ γράψαντες αὐτά, δῆλον ὅτι, ἐπεὶ μὴ δυνατὸν ἐν μιᾷ καὶ τῇ αὐτῇ ἐπιδημίᾳ ἀληθὲς εἶναι «δύο» τυφλοὺς τεθεραπεῦσθαι καὶ ἕνα, ἑτέρα μέν τις ἐπιδημία δεδήλωται ὑπὸ τοῦ Ματθαίου ἑτέρα δὲ ὑπὸ τοῦ Μάρκου, ἤδη δὲ καὶ ἄλλη ὑπὸ τοῦ Λουκᾶ, ὡς τῷ ἐπιστήσαντι ἐκ τῆς πρὸς τοὺς λοιποὺς διαφορᾶς ἔστι καὶ τοῦτο τεθαρρηκότως ἀποφήνασθαι. καὶ οὐδὲν θαυμαστὸν ἐπιτηρήσαντά τινα τῶν ἐν Ἱεριχὼ τὴν προτέραν θεραπείαν διὰ τῆς [αὐτῆς] λέξεως καὶ τῆς ὁμοίας ἀξιώσεως καὶ ἐν τῷ αὐτῷ τόπῳ βεβουλῆσθαι θεραπευθῆναι. εἴποι δ’ ἄν τις [ὅτι] οὕτω καὶ ἄλλος ἐστὶν ὁ κατὰ τὸν Λουκᾶν τυφλὸς θεραπευθείς. Δαυΐδ κατὰ σάρκα, ἐπεὶ μηδὲν τούτου πλέον συνε σαν, υἱὸν Δαυΐδ· καὶ πᾶσα αὐτῶν ἡ δοκοῦσα διὰ τὴν Θεοσέβειαν μεγαλοφωνία οὐδὲν πλέον ᾔδει λέγειν περὶ τοῦ Σωτῆρος ἡ ὅτι υἱὸς ἦν τοῦ Δαυΐδ. Ἐὰν δὲ λέγω δύο τυφλούς, τὸν πρὸ τῆς Ἰησοῦ εἰς τὴν ψυχὴν αὐ τῶν ἐπιδημίας Ἰσραὴλ καὶ Ἰούδαν, ἄναγε σαυτὸν ἐπὶ τὰς Βασιλείας, καὶ κατανόησον κατὰ τοὺς χρόνους Ροβοάμ διαιρούμενον τὸν λαὸν Ἰσραὴλ καὶ Ἰούδαν καὶ ἑξῆς ἄρα τους προφήτας, ότὲ δὲ τῷ Ἰσραὴλ, ότὲ δὲ τῷ Ἰούδᾳ προφητεύοντας, ὅπου δὲ ἅμα ἀμφοτέ ροις. Ἰδίᾳ μὲν οὖν πῶς ἑκατέρῳ προφητεύουσιν εὖ τοις ἂν προσέχων τῇ ἀναγνώσει τῶν προφητῶν· ἅμα δὲ Ἰσραὴλ καὶ Ἰούδᾳ, ἡνίκα διὰ τοῦ Ἰησοῦ ἐπαγ γέλλεται ὁ Θεὸς ο συντελέσειν ἐπὶ τὸν οἶκον Ἰούδα Διαθήκην Καινήν, οὐ κατὰ τὴν Διαθήκην Αν ἐποίησεν ὁ Θεὸς τοῖς πατράσιν ν ἐκπορευομένοις ἐκ γῆς Αἰγύπτου. Και τυφλοί γε ὄντες, ὁ Ἰσραήλ, περὶ οὗ πολλάκις ἀποδεδώκαμεν ἀντιδιαστελλόμενοι αὐτὸν πρὸς τὸν κατὰ σάρκα Ἰσραὴλ καὶ Ἰούδα ὁμοίως, ἀκούσαντες, ὅτι Ἰησοῦς παράγει, ἔκραξαν ἀκούσαντες, φησίν, ὅτι γάρ, οἶμαι, τῶν κηρυσσών των τὰ περὶ τῆς Ἰησοῦ ἐπιδημίας, καὶ ὅτι παράγει τὴν παρελευσομένην Ιεριχώ ἐπιδημῶν μὲν αὐτῇ, ἐξελευσόμενος δὲ ἀπ' αὐτῆς, εὐλαβοῦνται μὴ παρέλθῃ αὐτοὺς μὴ ἐλεηθέντας· διὸ κεκράγασι πρὸς αὐτὸν λέγοντες· «Ἐλέησον ἡμᾶς, Κύριε, υἱὸς Δα υἱδ. • Εὐεργετῶν δὲ ὁ Σωτὴρ οὐ παράγει, ἀλλ᾽ ἵστα ται, ἵνα στάντος αὐτοῦ μὴ παραῤῥέῃ ἡ εὐεργεσία καὶ παρέρχηται, ἀλλ' ὡς ἀπὸ πηγῆς ἑστώσης ἐγγένηται τοῖς εὐεργετουμένοις. Στὰς οὖν ὁ Ἰησοῦς, καὶ πληγεὶς ἀπὸ τῆς κραυγῆς αὐτῶν, καὶ τῆς ἀξιώσεως, καλεῖ αὐτοὺς πρὸς ἑαυ τὸν, τὴν ἀρχὴν τῆς εὐεργεσίας ἤδη ποιούμενος, ὅτε ἐφώνησεν αὐτούς· οὐκ ἂν γὰρ κενῶς ἐφώνησε, καὶ ἐπὶ τῷ μηδὲν ἀνυσθῆναι ἐν τοῖς φωνηθεῖσιν. Ὡς εἴθε, καὶ ἡμῶν πρὸς αὐτὸν κεκραγότων καὶ λεγόν των • Ἐλέησον ἡμᾶς, Κύριε,» φωνήσαι ἡμᾶς ἀρχο Συντελέσειν ἐπὶ τὸν οἶκον Ιούδα Διαθή κην. ἐπὶ τὸν οἶκον Ἰσραὴλ καὶ ἐπὶ τὸν οἶκον Ἰούδα Διαθήκην, Τὴν παρελευσομένην Ιεριχώ. ᾿Απὸ πηγῆς. ἀπὸ τῆς γῆς, Εt Δαυΐδ κατὰ σάρκα, ἐπεὶ μηδὲν τούτου πλέον συνε σαν, υἱὸν Δαυΐδ· καὶ πᾶσα αὐτῶν ἡ δοκοῦσα διὰ τὴν Θεοσέβειαν μεγαλοφωνία οὐδὲν πλέον ᾔδει λέγειν περὶ τοῦ Σωτῆρος ἡ ὅτι υἱὸς ἦν τοῦ Δαυΐδ. Ἐὰν δὲ λέγω δύο τυφλούς, τὸν πρὸ τῆς Ἰησοῦ εἰς τὴν ψυχὴν αὐ τῶν ἐπιδημίας Ἰσραὴλ καὶ Ἰούδαν, ἄναγε σαυτὸν ἐπὶ τὰς Βασιλείας, καὶ κατανόησον κατὰ τοὺς χρόνους Ροβοάμ διαιρούμενον τὸν λαὸν Ἰσραὴλ καὶ Ἰούδαν καὶ ἑξῆς ἄρα τους προφήτας, ότὲ δὲ τῷ Ἰσραὴλ, ότὲ δὲ τῷ Ἰούδᾳ προφητεύοντας, ὅπου δὲ ἅμα ἀμφοτέ ροις. Ἰδίᾳ μὲν οὖν πῶς ἑκατέρῳ προφητεύουσιν εὖ τοις ἂν προσέχων τῇ ἀναγνώσει τῶν προφητῶν· ἅμα δὲ Ἰσραὴλ καὶ Ἰούδᾳ, ἡνίκα διὰ τοῦ Ἰησοῦ ἐπαγ γέλλεται ὁ Θεὸς ο συντελέσειν ἐπὶ τὸν οἶκον Ἰούδα Διαθήκην Καινήν, οὐ κατὰ τὴν Διαθήκην Αν ἐποίησεν ὁ Θεὸς τοῖς πατράσιν ν ἐκπορευομένοις ἐκ γῆς Αἰγύπτου. Και τυφλοί γε ὄντες, ὁ Ἰσραήλ, περὶ οὗ πολλάκις ἀποδεδώκαμεν ἀντιδιαστελλόμενοι αὐτὸν πρὸς τὸν κατὰ σάρκα Ἰσραὴλ καὶ Ἰούδα ὁμοίως, ἀκούσαντες, ὅτι Ἰησοῦς παράγει, ἔκραξαν ἀκούσαντες, φησίν, ὅτι γάρ, οἶμαι, τῶν κηρυσσών των τὰ περὶ τῆς Ἰησοῦ ἐπιδημίας, καὶ ὅτι παράγει τὴν παρελευσομένην Ιεριχώ ἐπιδημῶν μὲν αὐτῇ, ἐξελευσόμενος δὲ ἀπ' αὐτῆς, εὐλαβοῦνται μὴ παρέλθῃ αὐτοὺς μὴ ἐλεηθέντας· διὸ κεκράγασι πρὸς αὐτὸν λέγοντες· «Ἐλέησον ἡμᾶς, Κύριε, υἱὸς Δα υἱδ. • Εὐεργετῶν δὲ ὁ Σωτὴρ οὐ παράγει, ἀλλ᾽ ἵστα ται, ἵνα στάντος αὐτοῦ μὴ παραῤῥέῃ ἡ εὐεργεσία καὶ παρέρχηται, ἀλλ' ὡς ἀπὸ πηγῆς ἑστώσης ἐγγένηται τοῖς εὐεργετουμένοις. Στὰς οὖν ὁ Ἰησοῦς, καὶ πληγεὶς ἀπὸ τῆς κραυγῆς αὐτῶν, καὶ τῆς ἀξιώσεως, καλεῖ αὐτοὺς πρὸς ἑαυ τὸν, τὴν ἀρχὴν τῆς εὐεργεσίας ἤδη ποιούμενος, ὅτε ἐφώνησεν αὐτούς· οὐκ ἂν γὰρ κενῶς ἐφώνησε, καὶ ἐπὶ τῷ μηδὲν ἀνυσθῆναι ἐν τοῖς φωνηθεῖσιν. Ὡς εἴθε, καὶ ἡμῶν πρὸς αὐτὸν κεκραγότων καὶ λεγόν των • Ἐλέησον ἡμᾶς, Κύριε,» φωνήσαι ἡμᾶς ἀρχο Συντελέσειν ἐπὶ τὸν οἶκον Ιούδα Διαθή κην. ἐπὶ τὸν οἶκον Ἰσραὴλ καὶ ἐπὶ τὸν οἶκον Ἰούδα Διαθήκην, Τὴν παρελευσομένην Ιεριχώ. ᾿Απὸ πηγῆς. ἀπὸ τῆς γῆς, Εt filium David qui ex seinine David secundum car non præterit, sed restitat, ut stante co beneficium de fonte certo ac perpetuo in eos derivetur, qui nena prognatus erat, appellant, quoniam nihil am plius mente capiebant; omnisque eorum clamor, quem præ pietate tollere visi sunt, nihil aliud de Servatore proferre sciebat, quam ipsum esse filium David. Quod si duos cæcos Israelem esse et Judam pronuntio, antequam ad eorum animam Jesus accessisset, ad libros Regum mentem attolle, et populum Israelis et Judæ, Roboamni temporibus di visum, cogita; tum deinde ad prophetas allende, qui Israeli aliquando, aliquando Judæ, utrique vero simul aliquando vaticinantur. Quod si prophetas evolvere tibi libuerit, quo pacto utrique seorsuin vaticinati sint compertum habebis; Israeli autem simul et Judæ, quando futurum pollicetur Deus *8 ut per Jesum < consummet super domum Juda Te stamentum Novum: non secundum Testamentum quod fecit Deus patribus de terra Ægypti exeuntibus. cum cæci essent, Israel, de quo multa a nobis dicta sunt, cum ab Israele carnali eum distingueremus; atque itidem Juda, postquam audierunt quia Jesus transiret, clamaverunt postquam audierunt, inquit, ab iis, opinor, qui annuntiabant ea quæ ad Jesu adventum pertinent, ipsumque Jerichunte quæ ipsa transitura est, transire, in hanc quidem peregre advenientem, at inde exiturum, verentur ne se misericordiam nequaquam consecutos prætergrediatur; idcirco eum inclamaverunt dicentes 1: «Miserere nostri, Domine, Gili David. › Beneficus autem Servator neutiquam dilabatur ac prætereat, sed tanquam beneficio afficiuntur. latione commotus, ipsos ad se accersit, beneficium suum jam inde exorsus, cum eos_accersivit, non eos autem frustra vocavit, nec ita ut in iis accitis nihil effectum dederit. Atque utinam cum ipsum in clamaverimus dicentes: Miserere nostri, Domine, ¡pse nos a ‹ Fili David › auspicantes, et stans quidem, sto, nisi quia filius erat David. Duos cæcos autem diximus populos duos in dua regna divisos tempore Roboam et vide prophetas, quomodo nunc Israel, nunc Judæ prophetaverunt, aliquando autem simul ambobus. Hi ergo populi, quoniam signo quodam prophetico audierant transire Jesum, clamaverunt. Puto enim quod audierunt ab eis qui adventum Christi prophetaverunt. Et quoniam transit, veniens quidem in eam, egrediens autem ex ea, et timentes ne forte pertranseat eos, nequaquam misericordiam faciens super cos, clamabant: • Miserere nobis, Domine, Gli David. Jesus autem non pertransit, sed stat, ut slante illo non transfluat beneficium, sed quasi de fonte stante profluens misericordia deveniat usque ad eos. Turba autem, id est, præcedens eorum qui crediderant, etiam increpabat cis clamantibus: Fili David, miserere nostri, ut tacerent, et non appellarent eum contemptibili nomine, sed potius dicerent: ‹ Fili Dei, miserere nostri. > dens. Nec enim in vacuum vocavit eos. Utinam et nobis clamantibus et dicentibus: Miserere nobis, Do mine, vocet nos incipientes a filio David: stans autem vocet nos, quasi intendens deprecationibus no stris. Dixit autem eis: Quid vultis ut faciam vobis?» Quod existimo esse tale. Quod vultis ostendite manifeste, ut omnes qui egrediuntur de Hiericho et sequuntur me, audiant et videant factum. Illi autem responderunt: ‹ Ut aperiantur oculi nostri.» Ingenui quidem, eo quod erant de Israel et Juda, cæci autein Jer. xxx1, 31, 32; Hebr. VIII, 8, 9.» Matth. xx, 50. Legendum fortasse etc. Ita Jerem. xxxΙ, 31, et Hebr. viu, 8. Huetius. ibid. Mundum sci licet, eamdem enim allegoriam persequitur. Ip. Codex Regius, filium David qui ex seinine David secundum car non præterit, sed restitat, ut stante co beneficium de fonte certo ac perpetuo in eos derivetur, qui nena prognatus erat, appellant, quoniam nihil am plius mente capiebant; omnisque eorum clamor, quem præ pietate tollere visi sunt, nihil aliud de Servatore proferre sciebat, quam ipsum esse filium David. Quod si duos cæcos Israelem esse et Judam pronuntio, antequam ad eorum animam Jesus accessisset, ad libros Regum mentem attolle, et populum Israelis et Judæ, Roboamni temporibus di visum, cogita; tum deinde ad prophetas allende, qui Israeli aliquando, aliquando Judæ, utrique vero simul aliquando vaticinantur. Quod si prophetas evolvere tibi libuerit, quo pacto utrique seorsuin vaticinati sint compertum habebis; Israeli autem simul et Judæ, quando futurum pollicetur Deus *8 ut per Jesum < consummet super domum Juda Te stamentum Novum: non secundum Testamentum quod fecit Deus patribus de terra Ægypti exeuntibus. cum cæci essent, Israel, de quo multa a nobis dicta sunt, cum ab Israele carnali eum distingueremus; atque itidem Juda, postquam audierunt quia Jesus transiret, clamaverunt postquam audierunt, inquit, ab iis, opinor, qui annuntiabant ea quæ ad Jesu adventum pertinent, ipsumque Jerichunte quæ ipsa transitura est, transire, in hanc quidem peregre advenientem, at inde exiturum, verentur ne se misericordiam nequaquam consecutos prætergrediatur; idcirco eum inclamaverunt dicentes 1: «Miserere nostri, Domine, Gili David. › Beneficus autem Servator neutiquam dilabatur ac prætereat, sed tanquam beneficio afficiuntur. latione commotus, ipsos ad se accersit, beneficium suum jam inde exorsus, cum eos_accersivit, non eos autem frustra vocavit, nec ita ut in iis accitis nihil effectum dederit. Atque utinam cum ipsum in clamaverimus dicentes: Miserere nostri, Domine, ¡pse nos a ‹ Fili David › auspicantes, et stans quidem, sto, nisi quia filius erat David. Duos cæcos autem diximus populos duos in dua regna divisos tempore Roboam et vide prophetas, quomodo nunc Israel, nunc Judæ prophetaverunt, aliquando autem simul ambobus. Hi ergo populi, quoniam signo quodam prophetico audierant transire Jesum, clamaverunt. Puto enim quod audierunt ab eis qui adventum Christi prophetaverunt. Et quoniam transit, veniens quidem in eam, egrediens autem ex ea, et timentes ne forte pertranseat eos, nequaquam misericordiam faciens super cos, clamabant: • Miserere nobis, Domine, Gli David. Jesus autem non pertransit, sed stat, ut slante illo non transfluat beneficium, sed quasi de fonte stante profluens misericordia deveniat usque ad eos. Turba autem, id est, præcedens eorum qui crediderant, etiam increpabat cis clamantibus: Fili David, miserere nostri, ut tacerent, et non appellarent eum contemptibili nomine, sed potius dicerent: ‹ Fili Dei, miserere nostri. > dens. Nec enim in vacuum vocavit eos. Utinam et nobis clamantibus et dicentibus: Miserere nobis, Do mine, vocet nos incipientes a filio David: stans autem vocet nos, quasi intendens deprecationibus no stris. Dixit autem eis: Quid vultis ut faciam vobis?» Quod existimo esse tale. Quod vultis ostendite manifeste, ut omnes qui egrediuntur de Hiericho et sequuntur me, audiant et videant factum. Illi autem responderunt: ‹ Ut aperiantur oculi nostri.» Ingenui quidem, eo quod erant de Israel et Juda, cæci autein Jer. xxx1, 31, 32; Hebr. VIII, 8, 9.» Matth. xx, 50. Legendum fortasse etc. Ita Jerem. xxxΙ, 31, et Hebr. viu, 8. Huetius. ibid. Mundum sci licet, eamdem enim allegoriam persequitur. Ip. Codex Regius, 11. Stans ergo Jesus, eorumque clamore ac post 11. Stans ergo Jesus clamoribus eorum retentus et precibus, vocat eos ad se, principium beneficii osten 11. Stans ergo Jesus, eorumque clamore ac post 11. Stans ergo Jesus clamoribus eorum retentus et precibus, vocat eos ad se, principium beneficii osten
PG 13:1406ὁ μέντοιγε ὅλων τούτων ζητῶν βαθυτέραν διήγησιν φήσει ὅτι ἓν καὶ τὸ αὐτὸ πρᾶγμα διαφόροις λέξεσι παρίσταται. «δύο» μὲν γὰρ «τυφλοί» εἰσιν [ὡς ἀποδέδοται] Ἰσραὴλ καὶ Ἰούδας, εἷς δὲ ὁ ὅλος τούτων λαός, ὅτε εἷς δηλοῦται θεραπευόμενος τυφλός. «ὄχλου» οὖν «ἱκανοῦ» τοῦ ἀπὸ τῶν ἐθνῶν συνεκπορευομένου ἀπὸ τῶν κοσμικῶν τῷ Ἰησοῦ καὶ τοῖς μαθηταῖς αὐτοῦ, Ἰσραηλιτικόν τι λεῖμμα «παρὰ τὴν ὁδὸν» καθεζόμενον [τουτέστι παρὰ τὰς προφητικὰς γραφὰς] καὶ πενόμενον τοῖς νοήμασι καὶ ἐπαιτοῦν τὰ εἰς τὴν χρείαν τῆς ψυχῆς, ἀκοῦσαν «ὅτι Ἰησοῦς ὁ Ναζαρηνός ἐστιν», ἄρχεται μέγα βοῶν ἀξιοῦν τὸν σωτῆρα ὡς υἱὸν Δαυὶ̈δ ἔλεον αὐτῷ παρασχεῖν. καὶ ἐπὰν ἴδῃς τῶν ἀπὸ Ἰουδαίων πιστευόντων εἰς τὸν Ἰησοῦν τὴν περὶ τοῦ σωτῆρος πίστιν, ὁτὲ μὲν ἐκ Μαρίας καὶ τοῦ Ἰωσὴφ οἰομένων αὐτὸν εἶναι ὁτὲ δὲ ἐκ Μαρίας μὲν μόνης καὶ τοῦ θείου πνεύματος, οὐ μὴν καὶ μετὰ τῆς περὶ αὐτοῦ θεολογίας, ὄψει πῶς οὗτος ὁ τυφλὸς λέγει τὸ «υἱὸς Δαυί̈δ, ἐλέησόν με», ᾧ ἐπιτιμῶσιν οἱ «πολλοί»· πολλοὶ γὰρ οἱ ἀπὸ τῆς Ἱεριχὼ ἐκπορευόμενοι ἀπὸ τῶν ἐθνῶν, ἐπιτιμῶντες τῇ πτωχείᾳ τῶν ἀπὸ τῶν Ἰουδαίων πιστεύειν δοκούντων.
ὁ μὲν οὖν τῇ ἱστορίᾳ ψιλῇ παριστάμενος καὶ μὴ βουλόμενος διαφωνεῖν τοὺς εὐαγγελιστάς, ἐρεῖ οὐχ ἅμα γεγονέναι τὸ κατὰ τὸν Ματθαῖον καὶ τὸν Μᾶρκον, ἀλλὰ τινὶ μὲν ἐπιδημίᾳ τῇ ἐν Ἱεριχὼ γεγονέναι τὰ κατὰ τοὺς ἀναβλέψαντας «δύο» τυφλούς, ἑτέρᾳ δὲ τὰ κατὰ τὸν ἕνα τοῦτον υἱὸν Τιμαίου Βαρτιμαῖον, καὶ ἄλλῃ τὰ κατὰ τὸν Λουκᾶν. εἴπερ γὰρ ἀκριβῶς πιστεύομεν ἀναγεγράφθαι συνεργοῦντος καὶ τοῦ ἁγίου πνεύματος τὰ εὐαγγέλια, καὶ μὴ ἐσφάλησαν ἐν τῷ ἀπομνημονεύειν οἱ γράψαντες αὐτά, δῆλον ὅτι, ἐπεὶ μὴ δυνατὸν ἐν μιᾷ καὶ τῇ αὐτῇ ἐπιδημίᾳ ἀληθὲς εἶναι «δύο» τυφλοὺς τεθεραπεῦσθαι καὶ ἕνα, ἑτέρα μέν τις ἐπιδημία δεδήλωται ὑπὸ τοῦ Ματθαίου ἑτέρα δὲ ὑπὸ τοῦ Μάρκου, ἤδη δὲ καὶ ἄλλη ὑπὸ τοῦ Λουκᾶ, ὡς τῷ ἐπιστήσαντι ἐκ τῆς πρὸς τοὺς λοιποὺς διαφορᾶς ἔστι καὶ τοῦτο τεθαρρηκότως ἀποφήνασθαι. καὶ οὐδὲν θαυμαστὸν ἐπιτηρήσαντά τινα τῶν ἐν Ἱεριχὼ τὴν προτέραν θεραπείαν διὰ τῆς [αὐτῆς] λέξεως καὶ τῆς ὁμοίας ἀξιώσεως καὶ ἐν τῷ αὐτῷ τόπῳ βεβουλῆσθαι θεραπευθῆναι. εἴποι δ’ ἄν τις [ὅτι] οὕτω καὶ ἄλλος ἐστὶν ὁ κατὰ τὸν Λουκᾶν τυφλὸς θεραπευθείς. Δαυΐδ κατὰ σάρκα, ἐπεὶ μηδὲν τούτου πλέον συνε σαν, υἱὸν Δαυΐδ· καὶ πᾶσα αὐτῶν ἡ δοκοῦσα διὰ τὴν Θεοσέβειαν μεγαλοφωνία οὐδὲν πλέον ᾔδει λέγειν περὶ τοῦ Σωτῆρος ἡ ὅτι υἱὸς ἦν τοῦ Δαυΐδ. Ἐὰν δὲ λέγω δύο τυφλούς, τὸν πρὸ τῆς Ἰησοῦ εἰς τὴν ψυχὴν αὐ τῶν ἐπιδημίας Ἰσραὴλ καὶ Ἰούδαν, ἄναγε σαυτὸν ἐπὶ τὰς Βασιλείας, καὶ κατανόησον κατὰ τοὺς χρόνους Ροβοάμ διαιρούμενον τὸν λαὸν Ἰσραὴλ καὶ Ἰούδαν καὶ ἑξῆς ἄρα τους προφήτας, ότὲ δὲ τῷ Ἰσραὴλ, ότὲ δὲ τῷ Ἰούδᾳ προφητεύοντας, ὅπου δὲ ἅμα ἀμφοτέ ροις. Ἰδίᾳ μὲν οὖν πῶς ἑκατέρῳ προφητεύουσιν εὖ τοις ἂν προσέχων τῇ ἀναγνώσει τῶν προφητῶν· ἅμα δὲ Ἰσραὴλ καὶ Ἰούδᾳ, ἡνίκα διὰ τοῦ Ἰησοῦ ἐπαγ γέλλεται ὁ Θεὸς ο συντελέσειν ἐπὶ τὸν οἶκον Ἰούδα Διαθήκην Καινήν, οὐ κατὰ τὴν Διαθήκην Αν ἐποίησεν ὁ Θεὸς τοῖς πατράσιν ν ἐκπορευομένοις ἐκ γῆς Αἰγύπτου. Και τυφλοί γε ὄντες, ὁ Ἰσραήλ, περὶ οὗ πολλάκις ἀποδεδώκαμεν ἀντιδιαστελλόμενοι αὐτὸν πρὸς τὸν κατὰ σάρκα Ἰσραὴλ καὶ Ἰούδα ὁμοίως, ἀκούσαντες, ὅτι Ἰησοῦς παράγει, ἔκραξαν ἀκούσαντες, φησίν, ὅτι γάρ, οἶμαι, τῶν κηρυσσών των τὰ περὶ τῆς Ἰησοῦ ἐπιδημίας, καὶ ὅτι παράγει τὴν παρελευσομένην Ιεριχώ ἐπιδημῶν μὲν αὐτῇ, ἐξελευσόμενος δὲ ἀπ' αὐτῆς, εὐλαβοῦνται μὴ παρέλθῃ αὐτοὺς μὴ ἐλεηθέντας· διὸ κεκράγασι πρὸς αὐτὸν λέγοντες· «Ἐλέησον ἡμᾶς, Κύριε, υἱὸς Δα υἱδ. • Εὐεργετῶν δὲ ὁ Σωτὴρ οὐ παράγει, ἀλλ᾽ ἵστα ται, ἵνα στάντος αὐτοῦ μὴ παραῤῥέῃ ἡ εὐεργεσία καὶ παρέρχηται, ἀλλ' ὡς ἀπὸ πηγῆς ἑστώσης ἐγγένηται τοῖς εὐεργετουμένοις. Στὰς οὖν ὁ Ἰησοῦς, καὶ πληγεὶς ἀπὸ τῆς κραυγῆς αὐτῶν, καὶ τῆς ἀξιώσεως, καλεῖ αὐτοὺς πρὸς ἑαυ τὸν, τὴν ἀρχὴν τῆς εὐεργεσίας ἤδη ποιούμενος, ὅτε ἐφώνησεν αὐτούς· οὐκ ἂν γὰρ κενῶς ἐφώνησε, καὶ ἐπὶ τῷ μηδὲν ἀνυσθῆναι ἐν τοῖς φωνηθεῖσιν. Ὡς εἴθε, καὶ ἡμῶν πρὸς αὐτὸν κεκραγότων καὶ λεγόν των • Ἐλέησον ἡμᾶς, Κύριε,» φωνήσαι ἡμᾶς ἀρχο Συντελέσειν ἐπὶ τὸν οἶκον Ιούδα Διαθή κην. ἐπὶ τὸν οἶκον Ἰσραὴλ καὶ ἐπὶ τὸν οἶκον Ἰούδα Διαθήκην, Τὴν παρελευσομένην Ιεριχώ. ᾿Απὸ πηγῆς. ἀπὸ τῆς γῆς, Εt Δαυΐδ κατὰ σάρκα, ἐπεὶ μηδὲν τούτου πλέον συνε σαν, υἱὸν Δαυΐδ· καὶ πᾶσα αὐτῶν ἡ δοκοῦσα διὰ τὴν Θεοσέβειαν μεγαλοφωνία οὐδὲν πλέον ᾔδει λέγειν περὶ τοῦ Σωτῆρος ἡ ὅτι υἱὸς ἦν τοῦ Δαυΐδ. Ἐὰν δὲ λέγω δύο τυφλούς, τὸν πρὸ τῆς Ἰησοῦ εἰς τὴν ψυχὴν αὐ τῶν ἐπιδημίας Ἰσραὴλ καὶ Ἰούδαν, ἄναγε σαυτὸν ἐπὶ τὰς Βασιλείας, καὶ κατανόησον κατὰ τοὺς χρόνους Ροβοάμ διαιρούμενον τὸν λαὸν Ἰσραὴλ καὶ Ἰούδαν καὶ ἑξῆς ἄρα τους προφήτας, ότὲ δὲ τῷ Ἰσραὴλ, ότὲ δὲ τῷ Ἰούδᾳ προφητεύοντας, ὅπου δὲ ἅμα ἀμφοτέ ροις. Ἰδίᾳ μὲν οὖν πῶς ἑκατέρῳ προφητεύουσιν εὖ τοις ἂν προσέχων τῇ ἀναγνώσει τῶν προφητῶν· ἅμα δὲ Ἰσραὴλ καὶ Ἰούδᾳ, ἡνίκα διὰ τοῦ Ἰησοῦ ἐπαγ γέλλεται ὁ Θεὸς ο συντελέσειν ἐπὶ τὸν οἶκον Ἰούδα Διαθήκην Καινήν, οὐ κατὰ τὴν Διαθήκην Αν ἐποίησεν ὁ Θεὸς τοῖς πατράσιν ν ἐκπορευομένοις ἐκ γῆς Αἰγύπτου. Και τυφλοί γε ὄντες, ὁ Ἰσραήλ, περὶ οὗ πολλάκις ἀποδεδώκαμεν ἀντιδιαστελλόμενοι αὐτὸν πρὸς τὸν κατὰ σάρκα Ἰσραὴλ καὶ Ἰούδα ὁμοίως, ἀκούσαντες, ὅτι Ἰησοῦς παράγει, ἔκραξαν ἀκούσαντες, φησίν, ὅτι γάρ, οἶμαι, τῶν κηρυσσών των τὰ περὶ τῆς Ἰησοῦ ἐπιδημίας, καὶ ὅτι παράγει τὴν παρελευσομένην Ιεριχώ ἐπιδημῶν μὲν αὐτῇ, ἐξελευσόμενος δὲ ἀπ' αὐτῆς, εὐλαβοῦνται μὴ παρέλθῃ αὐτοὺς μὴ ἐλεηθέντας· διὸ κεκράγασι πρὸς αὐτὸν λέγοντες· «Ἐλέησον ἡμᾶς, Κύριε, υἱὸς Δα υἱδ. • Εὐεργετῶν δὲ ὁ Σωτὴρ οὐ παράγει, ἀλλ᾽ ἵστα ται, ἵνα στάντος αὐτοῦ μὴ παραῤῥέῃ ἡ εὐεργεσία καὶ παρέρχηται, ἀλλ' ὡς ἀπὸ πηγῆς ἑστώσης ἐγγένηται τοῖς εὐεργετουμένοις. Στὰς οὖν ὁ Ἰησοῦς, καὶ πληγεὶς ἀπὸ τῆς κραυγῆς αὐτῶν, καὶ τῆς ἀξιώσεως, καλεῖ αὐτοὺς πρὸς ἑαυ τὸν, τὴν ἀρχὴν τῆς εὐεργεσίας ἤδη ποιούμενος, ὅτε ἐφώνησεν αὐτούς· οὐκ ἂν γὰρ κενῶς ἐφώνησε, καὶ ἐπὶ τῷ μηδὲν ἀνυσθῆναι ἐν τοῖς φωνηθεῖσιν. Ὡς εἴθε, καὶ ἡμῶν πρὸς αὐτὸν κεκραγότων καὶ λεγόν των • Ἐλέησον ἡμᾶς, Κύριε,» φωνήσαι ἡμᾶς ἀρχο Συντελέσειν ἐπὶ τὸν οἶκον Ιούδα Διαθή κην. ἐπὶ τὸν οἶκον Ἰσραὴλ καὶ ἐπὶ τὸν οἶκον Ἰούδα Διαθήκην, Τὴν παρελευσομένην Ιεριχώ. ᾿Απὸ πηγῆς. ἀπὸ τῆς γῆς, Εt filium David qui ex seinine David secundum car non præterit, sed restitat, ut stante co beneficium de fonte certo ac perpetuo in eos derivetur, qui nena prognatus erat, appellant, quoniam nihil am plius mente capiebant; omnisque eorum clamor, quem præ pietate tollere visi sunt, nihil aliud de Servatore proferre sciebat, quam ipsum esse filium David. Quod si duos cæcos Israelem esse et Judam pronuntio, antequam ad eorum animam Jesus accessisset, ad libros Regum mentem attolle, et populum Israelis et Judæ, Roboamni temporibus di visum, cogita; tum deinde ad prophetas allende, qui Israeli aliquando, aliquando Judæ, utrique vero simul aliquando vaticinantur. Quod si prophetas evolvere tibi libuerit, quo pacto utrique seorsuin vaticinati sint compertum habebis; Israeli autem simul et Judæ, quando futurum pollicetur Deus *8 ut per Jesum < consummet super domum Juda Te stamentum Novum: non secundum Testamentum quod fecit Deus patribus de terra Ægypti exeuntibus. cum cæci essent, Israel, de quo multa a nobis dicta sunt, cum ab Israele carnali eum distingueremus; atque itidem Juda, postquam audierunt quia Jesus transiret, clamaverunt postquam audierunt, inquit, ab iis, opinor, qui annuntiabant ea quæ ad Jesu adventum pertinent, ipsumque Jerichunte quæ ipsa transitura est, transire, in hanc quidem peregre advenientem, at inde exiturum, verentur ne se misericordiam nequaquam consecutos prætergrediatur; idcirco eum inclamaverunt dicentes 1: «Miserere nostri, Domine, Gili David. › Beneficus autem Servator neutiquam dilabatur ac prætereat, sed tanquam beneficio afficiuntur. latione commotus, ipsos ad se accersit, beneficium suum jam inde exorsus, cum eos_accersivit, non eos autem frustra vocavit, nec ita ut in iis accitis nihil effectum dederit. Atque utinam cum ipsum in clamaverimus dicentes: Miserere nostri, Domine, ¡pse nos a ‹ Fili David › auspicantes, et stans quidem, sto, nisi quia filius erat David. Duos cæcos autem diximus populos duos in dua regna divisos tempore Roboam et vide prophetas, quomodo nunc Israel, nunc Judæ prophetaverunt, aliquando autem simul ambobus. Hi ergo populi, quoniam signo quodam prophetico audierant transire Jesum, clamaverunt. Puto enim quod audierunt ab eis qui adventum Christi prophetaverunt. Et quoniam transit, veniens quidem in eam, egrediens autem ex ea, et timentes ne forte pertranseat eos, nequaquam misericordiam faciens super cos, clamabant: • Miserere nobis, Domine, Gli David. Jesus autem non pertransit, sed stat, ut slante illo non transfluat beneficium, sed quasi de fonte stante profluens misericordia deveniat usque ad eos. Turba autem, id est, præcedens eorum qui crediderant, etiam increpabat cis clamantibus: Fili David, miserere nostri, ut tacerent, et non appellarent eum contemptibili nomine, sed potius dicerent: ‹ Fili Dei, miserere nostri. > dens. Nec enim in vacuum vocavit eos. Utinam et nobis clamantibus et dicentibus: Miserere nobis, Do mine, vocet nos incipientes a filio David: stans autem vocet nos, quasi intendens deprecationibus no stris. Dixit autem eis: Quid vultis ut faciam vobis?» Quod existimo esse tale. Quod vultis ostendite manifeste, ut omnes qui egrediuntur de Hiericho et sequuntur me, audiant et videant factum. Illi autem responderunt: ‹ Ut aperiantur oculi nostri.» Ingenui quidem, eo quod erant de Israel et Juda, cæci autein Jer. xxx1, 31, 32; Hebr. VIII, 8, 9.» Matth. xx, 50. Legendum fortasse etc. Ita Jerem. xxxΙ, 31, et Hebr. viu, 8. Huetius. ibid. Mundum sci licet, eamdem enim allegoriam persequitur. Ip. Codex Regius, filium David qui ex seinine David secundum car non præterit, sed restitat, ut stante co beneficium de fonte certo ac perpetuo in eos derivetur, qui nena prognatus erat, appellant, quoniam nihil am plius mente capiebant; omnisque eorum clamor, quem præ pietate tollere visi sunt, nihil aliud de Servatore proferre sciebat, quam ipsum esse filium David. Quod si duos cæcos Israelem esse et Judam pronuntio, antequam ad eorum animam Jesus accessisset, ad libros Regum mentem attolle, et populum Israelis et Judæ, Roboamni temporibus di visum, cogita; tum deinde ad prophetas allende, qui Israeli aliquando, aliquando Judæ, utrique vero simul aliquando vaticinantur. Quod si prophetas evolvere tibi libuerit, quo pacto utrique seorsuin vaticinati sint compertum habebis; Israeli autem simul et Judæ, quando futurum pollicetur Deus *8 ut per Jesum < consummet super domum Juda Te stamentum Novum: non secundum Testamentum quod fecit Deus patribus de terra Ægypti exeuntibus. cum cæci essent, Israel, de quo multa a nobis dicta sunt, cum ab Israele carnali eum distingueremus; atque itidem Juda, postquam audierunt quia Jesus transiret, clamaverunt postquam audierunt, inquit, ab iis, opinor, qui annuntiabant ea quæ ad Jesu adventum pertinent, ipsumque Jerichunte quæ ipsa transitura est, transire, in hanc quidem peregre advenientem, at inde exiturum, verentur ne se misericordiam nequaquam consecutos prætergrediatur; idcirco eum inclamaverunt dicentes 1: «Miserere nostri, Domine, Gili David. › Beneficus autem Servator neutiquam dilabatur ac prætereat, sed tanquam beneficio afficiuntur. latione commotus, ipsos ad se accersit, beneficium suum jam inde exorsus, cum eos_accersivit, non eos autem frustra vocavit, nec ita ut in iis accitis nihil effectum dederit. Atque utinam cum ipsum in clamaverimus dicentes: Miserere nostri, Domine, ¡pse nos a ‹ Fili David › auspicantes, et stans quidem, sto, nisi quia filius erat David. Duos cæcos autem diximus populos duos in dua regna divisos tempore Roboam et vide prophetas, quomodo nunc Israel, nunc Judæ prophetaverunt, aliquando autem simul ambobus. Hi ergo populi, quoniam signo quodam prophetico audierant transire Jesum, clamaverunt. Puto enim quod audierunt ab eis qui adventum Christi prophetaverunt. Et quoniam transit, veniens quidem in eam, egrediens autem ex ea, et timentes ne forte pertranseat eos, nequaquam misericordiam faciens super cos, clamabant: • Miserere nobis, Domine, Gli David. Jesus autem non pertransit, sed stat, ut slante illo non transfluat beneficium, sed quasi de fonte stante profluens misericordia deveniat usque ad eos. Turba autem, id est, præcedens eorum qui crediderant, etiam increpabat cis clamantibus: Fili David, miserere nostri, ut tacerent, et non appellarent eum contemptibili nomine, sed potius dicerent: ‹ Fili Dei, miserere nostri. > dens. Nec enim in vacuum vocavit eos. Utinam et nobis clamantibus et dicentibus: Miserere nobis, Do mine, vocet nos incipientes a filio David: stans autem vocet nos, quasi intendens deprecationibus no stris. Dixit autem eis: Quid vultis ut faciam vobis?» Quod existimo esse tale. Quod vultis ostendite manifeste, ut omnes qui egrediuntur de Hiericho et sequuntur me, audiant et videant factum. Illi autem responderunt: ‹ Ut aperiantur oculi nostri.» Ingenui quidem, eo quod erant de Israel et Juda, cæci autein Jer. xxx1, 31, 32; Hebr. VIII, 8, 9.» Matth. xx, 50. Legendum fortasse etc. Ita Jerem. xxxΙ, 31, et Hebr. viu, 8. Huetius. ibid. Mundum sci licet, eamdem enim allegoriam persequitur. Ip. Codex Regius, 11. Stans ergo Jesus, eorumque clamore ac post 11. Stans ergo Jesus clamoribus eorum retentus et precibus, vocat eos ad se, principium beneficii osten 11. Stans ergo Jesus, eorumque clamore ac post 11. Stans ergo Jesus clamoribus eorum retentus et precibus, vocat eos ad se, principium beneficii osten
PG 13:1407καὶ ἀνάγων δὲ ἐπὶ τὴν εὐγενῆ ψυχὴν τὰ τοιαῦτα πτωχεύσασαν καὶ μέχρι ἐπαιτήσεως φθάσασαν, οὐ πάνυ τι διαμαρτήσῃ τοῦ λόγου. Ἐπεὶ δὲ ἔδοξε τῷ Μάρκῳ καὶ τὸ τοῦ πατρὸς τοῦ τυφλοῦ ὄνομα ἀναγράψαι ὅτι Τίμαιος ἦν, καὶ τὸ τοῦ τυφλοῦ ὅτι Βαρτιμαῖος ἐκαλεῖτο, ζητοῦμεν μή πῃ ἐνενόησέ τι ὁ Μᾶρκος βαθύτερον κατὰ τὸν τόπον. καὶ ἀναγκαίως τάχα μὲν ἀπὸ τῆς ἱστορίας λαβὼν προσέθηκε τὸ ὄνομα, εἴποι δ’ ἄν τις καὶ ποιήσας αὐτὸ ὡς χρήσιμον. καὶ εἰ μὴ δόξομεν ψυχρεύεσθαι μέχρι τῆς τῶν τοιούτων ἐξετάσεως φθάνοντες, ζητοῦμεν τὸν τῆς τιμῆς ἐπώνυμον Τίμαιον καὶ τὸν υἱὸν αὐτοῦ Βαρτιμαῖον, ὅπερ ἐστὶν υἱὸν Τιμαίου. μήποτε δὲ διὰ τὸ τίμιον τοῦ πατριάρχου Ἰακὼβ καὶ Ἰσραὴλ τροπικῶς ἐκεῖνός ἐστιν ὁ Τίμαιος· οἱ δὲ τὴν εὐγένειαν ἀπ’ ἐκείνου κεκτημένοι ὁ Βαρτιμαῖος τυφλὸς διὰ τὰ προειρημένα, ὁμοίως δὲ καὶ καθεζόμενος «παρὰ τὴν ὁδὸν» καὶ «ἐπαιτῶν». εἶτα ἐπείπερ λέγοντι αὐτῷ·
καὶ ἀνάγων δὲ ἐπὶ τὴν εὐγενῆ ψυχὴν τὰ τοιαῦτα πτωχεύσασαν καὶ μέχρι ἐπαιτήσεως φθάσασαν, οὐ πάνυ τι διαμαρτήσῃ τοῦ λόγου. Ἐπεὶ δὲ ἔδοξε τῷ Μάρκῳ καὶ τὸ τοῦ πατρὸς τοῦ τυφλοῦ ὄνομα ἀναγράψαι ὅτι Τίμαιος ἦν, καὶ τὸ τοῦ τυφλοῦ ὅτι Βαρτιμαῖος ἐκαλεῖτο, ζητοῦμεν μή πῃ ἐνενόησέ τι ὁ Μᾶρκος βαθύτερον κατὰ τὸν τόπον. καὶ ἀναγκαίως τάχα μὲν ἀπὸ τῆς ἱστορίας λαβὼν προσέθηκε τὸ ὄνομα, εἴποι δ’ ἄν τις καὶ ποιήσας αὐτὸ ὡς χρήσιμον. καὶ εἰ μὴ δόξομεν ψυχρεύεσθαι μέχρι τῆς τῶν τοιούτων ἐξετάσεως φθάνοντες, ζητοῦμεν τὸν τῆς τιμῆς ἐπώνυμον Τίμαιον καὶ τὸν υἱὸν αὐτοῦ Βαρτιμαῖον, ὅπερ ἐστὶν υἱὸν Τιμαίου. μήποτε δὲ διὰ τὸ τίμιον τοῦ πατριάρχου Ἰακὼβ καὶ Ἰσραὴλ τροπικῶς ἐκεῖνός ἐστιν ὁ Τίμαιος· οἱ δὲ τὴν εὐγένειαν ἀπ’ ἐκείνου κεκτημένοι ὁ Βαρτιμαῖος τυφλὸς διὰ τὰ προειρημένα, ὁμοίως δὲ καὶ καθεζόμενος «παρὰ τὴν ὁδὸν» καὶ «ἐπαιτῶν». εἶτα ἐπείπερ λέγοντι αὐτῷ· μένους ἀπὸ τοῦ, Υἱὸς Δαυΐδ, καὶ στὰς γε φωτήσαν ἡμᾶς ὡς προσέχων ἡμῶν τῇ ἀξιώσει! Εἶπεν οὖν έχει νοις· «Τί θέλετε ἵνα ποιήσω ὑμῖν; ο ὅπερ τοιοῦτον εξ ναι νομίζω· Τί θέλετε παραστήσατε, δηλώσατε, ἵνα πάντες οἱ ἐκπορευόμενοι ἀπὸ Ἱεριχώ, καὶ ἀκολουθοῦν τές μοι ἀκούσωσι καὶ θεάσωνται τὸ γινόμενον. Α' ἐκεῖνοι ἀπεκρίναντο· «Κύριε, ἵνα ἀνοιγῶσιν οἱ ἐς θαλμοὶ ἡμῶν· ο ἥντινα ἀπόκρισιν οἱ εὐγενεῖς μὲν, τῷ εἶναι ἀπὸ Ἰσραὴλ καὶ Ἰούδα, τυφλωθέντες δὲ ὑπὸ τῆς κακίας, καὶ συνησθημένοι αὐτῆς, καὶ ἀκούσαν τες τῶν λεγομένων περὶ τοῦ Σωτῆρος, φασὶ πρὸς αὐτὸν, καὶ λέγουσι θέλειν ἵνα ἀνοιγῶσιν οἱ ὀφθαλμε αὐτῶν. Καὶ μάλιστα τοῦτό φασιν οἱ ἐν τῷ ἐντυγχά νειν τῇ ἱερᾷ Γραφῇ μὴ ἀναισθητοῦντες ἑαυτῶν τυ φλωττόντων πρὸς τὸν ἐν αὐτῇ νοῦν· οὗτοι γάρ φασι τό· ὁ Ἐλέησον ἡμᾶς· καὶ τόν «Θέλομεν ἵνα ἀνοιγῶσιν οἱ ὀφθαλμοὶ ἡμῶν.» Ως είθε καὶ ἡμεῖς, αἰσθανόμενοι ἐν οἷς τυφλώττομεν, καὶ οὐ βλέπομεν, παρ' αὐτὴν καθεζόμενοι τῶν Γραφῶν τὴν ὁδὸν, ἀκούσαντες, ὅτι Ἰησοῦς παράγει, διὰ τῆς ἡμετέρας ἀξιώσεως στήσας μεν αὐτὸν, καὶ εἴποιμεν, ὅτι θέλομεν ἵνα ἀνοιγῶσιν οἱ ὀφθαλμοὶ ἡμῶν! ὅπερ ἐὰν εἴπωμεν ἀπὸ διαθέσεως ὀρεγομένης τοῦ βλέπειν ἃ χαρίζεται βλέπειν ἁψάμε νος τῶν τῆς ψυχῆς ὀφθαλμῶν Ἰησοῦς, σπλαγχνισθε σεται ὁ Σωτὴρ ἡμῶν, καὶ ὡς Δύναμις, καὶ Λόγος, καὶ Σοφία, καὶ πάντα ὅσα ἀναγέγραπται περὶ αὐτῶ τυγχάνων, ἄψεται τῶν πρὸ αὐτοῦ μὴ βλεπόντων ὀφθαλμῶν ἡμῶν· καὶ ἀψαμένου αὐτοῦ, φεύξεται μὲν τὸ σκότος καὶ ἡ ἄγνοια, εὐθέως δὲ οὐ μόνον ἀναβλέ ψομεν, ἀλλὰ καὶ ἀκολουθήσομεν αὐτῷ, αὐτοῦ τοῦ ἀναβλέπειν ἡμᾶς παρ' αὐτὸν συνεργοῦντος πρὸς τὴ μὴ ἄλλο τι πρᾶξαι, ἢ ἀκολουθεῖν τῷ ἀναβλέψαι ποιή σαντι, ἵνα ἀεὶ ἑπόμενοι αὐτῷ ὁδηγηθῶμεν ὑπ' αὐτοῦ πρὸς τὸν Θεὸν, καὶ ὁρῶμεν τοῖς ἀναβλέψασι δι' αὐ τὸν ὀφθαλμοῖς ἡμῶν τὸν Θεὸν, μετὰ τῶν μακαρίζε μένων ἐπὶ τῷ καθαρὰν ἔχειν τὴν καρδίαν. Ἔχομεν οὖν τοὺς ἐκπορευομένους ἀπὸ Ἱεριχώ, καὶ ἀκολού θοῦντας τῷ Ἰησοῦ ὄντας ὄχλον πολύν, τοὺς οὐκ ἴ3 ραὴλ, οὐδὲ Ἰούδαν· τοὺς δὲ δύο τυφλοὺς ἀκούσαντας, ὅτι Ἰησοῦς παράγει, καὶ εἰδότας, ὅτι υἱός ἐστι Δαυΐδ, καὶ συναισθομένους τῆς ἑαυτῶν τυφλότητος, καὶ ἀξιοῦντας ἀνοιγῆναι τοὺς ὀφθαλμοὺς αὐτῶν, ραὴλ καὶ Ἰούδαν τοὺς ἀποδεδομένους, ὧν κεκλεισμέ νοι οἱ ὀφθαλμοὶ, καὶ συμμεμυκότες διὰ τῆς ἀφῆς ἀναβλέπουσιν Ἰησοῦ. Ταῦτα μὲν κατὰ τὸν Ματθαίον. 12. Ἐπεὶ δὲ Μάρκος καὶ Λουκᾶς κατά τινας μὲν α Ἐπεὶ ἐὲ Μάρκος καὶ Λουκᾶς κατά τινας μένους ἀπὸ τοῦ, Υἱὸς Δαυΐδ, καὶ στὰς γε φωτήσαν ἡμᾶς ὡς προσέχων ἡμῶν τῇ ἀξιώσει! Εἶπεν οὖν έχει νοις· «Τί θέλετε ἵνα ποιήσω ὑμῖν; ο ὅπερ τοιοῦτον εξ ναι νομίζω· Τί θέλετε παραστήσατε, δηλώσατε, ἵνα πάντες οἱ ἐκπορευόμενοι ἀπὸ Ἱεριχώ, καὶ ἀκολουθοῦν τές μοι ἀκούσωσι καὶ θεάσωνται τὸ γινόμενον. Α' ἐκεῖνοι ἀπεκρίναντο· «Κύριε, ἵνα ἀνοιγῶσιν οἱ ἐς θαλμοὶ ἡμῶν· ο ἥντινα ἀπόκρισιν οἱ εὐγενεῖς μὲν, τῷ εἶναι ἀπὸ Ἰσραὴλ καὶ Ἰούδα, τυφλωθέντες δὲ ὑπὸ τῆς κακίας, καὶ συνησθημένοι αὐτῆς, καὶ ἀκούσαν τες τῶν λεγομένων περὶ τοῦ Σωτῆρος, φασὶ πρὸς αὐτὸν, καὶ λέγουσι θέλειν ἵνα ἀνοιγῶσιν οἱ ὀφθαλμε αὐτῶν. Καὶ μάλιστα τοῦτό φασιν οἱ ἐν τῷ ἐντυγχά νειν τῇ ἱερᾷ Γραφῇ μὴ ἀναισθητοῦντες ἑαυτῶν τυ φλωττόντων πρὸς τὸν ἐν αὐτῇ νοῦν· οὗτοι γάρ φασι τό· ὁ Ἐλέησον ἡμᾶς· καὶ τόν «Θέλομεν ἵνα ἀνοιγῶσιν οἱ ὀφθαλμοὶ ἡμῶν.» Ως είθε καὶ ἡμεῖς, αἰσθανόμενοι ἐν οἷς τυφλώττομεν, καὶ οὐ βλέπομεν, παρ' αὐτὴν καθεζόμενοι τῶν Γραφῶν τὴν ὁδὸν, ἀκούσαντες, ὅτι Ἰησοῦς παράγει, διὰ τῆς ἡμετέρας ἀξιώσεως στήσας μεν αὐτὸν, καὶ εἴποιμεν, ὅτι θέλομεν ἵνα ἀνοιγῶσιν οἱ ὀφθαλμοὶ ἡμῶν! ὅπερ ἐὰν εἴπωμεν ἀπὸ διαθέσεως ὀρεγομένης τοῦ βλέπειν ἃ χαρίζεται βλέπειν ἁψάμε νος τῶν τῆς ψυχῆς ὀφθαλμῶν Ἰησοῦς, σπλαγχνισθε σεται ὁ Σωτὴρ ἡμῶν, καὶ ὡς Δύναμις, καὶ Λόγος, καὶ Σοφία, καὶ πάντα ὅσα ἀναγέγραπται περὶ αὐτῶ τυγχάνων, ἄψεται τῶν πρὸ αὐτοῦ μὴ βλεπόντων ὀφθαλμῶν ἡμῶν· καὶ ἀψαμένου αὐτοῦ, φεύξεται μὲν τὸ σκότος καὶ ἡ ἄγνοια, εὐθέως δὲ οὐ μόνον ἀναβλέ ψομεν, ἀλλὰ καὶ ἀκολουθήσομεν αὐτῷ, αὐτοῦ τοῦ ἀναβλέπειν ἡμᾶς παρ' αὐτὸν συνεργοῦντος πρὸς τὴ μὴ ἄλλο τι πρᾶξαι, ἢ ἀκολουθεῖν τῷ ἀναβλέψαι ποιή σαντι, ἵνα ἀεὶ ἑπόμενοι αὐτῷ ὁδηγηθῶμεν ὑπ' αὐτοῦ πρὸς τὸν Θεὸν, καὶ ὁρῶμεν τοῖς ἀναβλέψασι δι' αὐ τὸν ὀφθαλμοῖς ἡμῶν τὸν Θεὸν, μετὰ τῶν μακαρίζε μένων ἐπὶ τῷ καθαρὰν ἔχειν τὴν καρδίαν. Ἔχομεν οὖν τοὺς ἐκπορευομένους ἀπὸ Ἱεριχώ, καὶ ἀκολού θοῦντας τῷ Ἰησοῦ ὄντας ὄχλον πολύν, τοὺς οὐκ ἴ ραὴλ, οὐδὲ Ἰούδαν· τοὺς δὲ δύο τυφλοὺς ἀκούσαντας, ὅτι Ἰησοῦς παράγει, καὶ εἰδότας, ὅτι υἱός ἐστι Δαυΐδ, καὶ συναισθομένους τῆς ἑαυτῶν τυφλότητος, καὶ ἀξιοῦντας ἀνοιγῆναι τοὺς ὀφθαλμοὺς αὐτῶν, ραὴλ καὶ Ἰούδαν τοὺς ἀποδεδομένους, ὧν κεκλεισμέ νοι οἱ ὀφθαλμοὶ, καὶ συμμεμυκότες διὰ τῆς ἀφῆς ἀναβλέπουσιν Ἰησοῦ. Ταῦτα μὲν κατὰ τὸν Ματθαίον. 12. Ἐπεὶ δὲ Μάρκος καὶ Λουκᾶς κατά τινας μὲν α Ἐπεὶ ἐὲ Μάρκος καὶ Λουκᾶς κατά τινας quasi ad petitionem nostram attendens nos advocet! «» Ait ergo illis*: «Quid vultis ut faciam vobis? › quod ejusmodi esse arbitror: Quid velitis signi dicale, ostendite; ut quicunque Jerichunte exeunt, et me sequuntur, rem gestam audiant et spectent. At responderunt illi: c Domine, ut ape riantur oculi nostri;, qua quidem responsione adversus eum utuntur, sibique oculos aperiri velle significant, qui generosi sunt, utpote ab Israele et Juda orti; at a nequitia excæcati, ejusque sibi conscii sunt, et ea audierunt quæ de Sospitatore di cuntur; atque illud potissimum dicunt, qui Scri pturam sacram evolventes se ad ipsius sensum cæ cutire non ignorant: aiunt siquidem illi: «Mise rere nobis, et, volumus ut aperiantur oculi nostri.» Utinam vero nos secus ipsam Scriptura rum viam sedentes, in quibus cæcutimus, et videre non possumus cognoscentes, postquam Jesum trans ire acceperimus, eum precatione nostra sistere queamus, et dicamus velle nos • ut aperiantur oculi nostri; quod si dixerimus ex affectu ea videre concupiscente, quæ videntur Jesu beneficio postquam anima oculos tetigit, miseratione con movebitur Sospitator noster, et oculos ante adven tum suum minime videntes continget, utpote qui Virtus sit, et Verbum, et Sapientia, et quæcunque de ipso conscripla sunt; et postquam eos tetigerit, diffugient tenebræ ac ignorantia, et protinus non solum videbimus, sed ipsum etiam assectabimur, cum ipse propter se visum nobis restituerit, ut Verum quoniam Marcus et Lucas eum duntaxat sequamur qui ut videremus effecit, neque aliud quidquam præterea agamus, ut eum semper sequentes, ad Deum ipso prætereunte de ducamur; atque oculis nostris ipsius bencficio vi. dentibus, una cum iis qui propter munditiem cor dis beati prædicantur, Deum aspiciamus. Sic ergo habemus, qui Jerichunte exeunt, et Jesum sequun tur, et magno numero sunt, neque Israelem, neque Judam esse; cæcos autem duos qui Jesum transire audierunt, eumque filium esse David cognoverunt, cacitatis suae conscios, oculosque suos aperiri rogantes, Israelem esse et Judam, de quibus a no bis actum est, quorum oculi clausi et obducti per Jesu contactum vident. Atque hæc quidem juxta Matthæum. ignorantia et intelligentes propriam cæcitatem, et audientes eos qui prædicaverunt de Jesu, dicunt se velle ut aperiantur oculi eorum. Et præcipue hoc dicunt qui legentes divinas Scripturas intelligunt cæcitatem suam ad sensum Scripturarum. Hi enim dicunt: Miserere nobis, et quia volumus ut aperiantur oculi nostri.» Et utinam et nos intelligentes in quibus cæci sumus, et non videmus, sedentes juxta ipsam Scri pturarum viam, et audientes quoniam Jesus transit, precibus nostris faciamus eum stare dicentes: Volu mus ut aperiantur oculi nostri. Quod si dixerimus ex affectu desiderante videre quæ donat, tangens oculos animarum nostrarum aperiet, quasi Verbum, et Virtus, et Sapientia, et omnia quæ de eo dicuntur constitutus. Et sic eo tangente recedet a sensibus nostris tenebra ignorantiæ, ut statim non solum videa mus; sed etiam sequamur eum, qui dedit nobis posse videre propter nihil aliud, nisi ut eum sequamur, et illius ducatu transeamus ad Deum, et videamus oculis nostris per eum apertis Deum. * Matth. xx, 32. s ibid. 33. Er, etc. Triplicem agnoscit cæcorum curationem Euthymius, cap. in Matth., aliam a Matthæo, Marco alteram, alteram a Luca commemoratam. quasi ad petitionem nostram attendens nos advocet! «» Ait ergo illis*: «Quid vultis ut faciam vobis? › quod ejusmodi esse arbitror: Quid velitis signi dicale, ostendite; ut quicunque Jerichunte exeunt, et me sequuntur, rem gestam audiant et spectent. At responderunt illi: c Domine, ut ape riantur oculi nostri;, qua quidem responsione adversus eum utuntur, sibique oculos aperiri velle significant, qui generosi sunt, utpote ab Israele et Juda orti; at a nequitia excæcati, ejusque sibi conscii sunt, et ea audierunt quæ de Sospitatore di cuntur; atque illud potissimum dicunt, qui Scri pturam sacram evolventes se ad ipsius sensum cæ cutire non ignorant: aiunt siquidem illi: «Mise rere nobis, et, volumus ut aperiantur oculi nostri.» Utinam vero nos secus ipsam Scriptura rum viam sedentes, in quibus cæcutimus, et videre non possumus cognoscentes, postquam Jesum trans ire acceperimus, eum precatione nostra sistere queamus, et dicamus velle nos • ut aperiantur oculi nostri; quod si dixerimus ex affectu ea videre concupiscente, quæ videntur Jesu beneficio postquam anima oculos tetigit, miseratione con movebitur Sospitator noster, et oculos ante adven tum suum minime videntes continget, utpote qui Virtus sit, et Verbum, et Sapientia, et quæcunque de ipso conscripla sunt; et postquam eos tetigerit, diffugient tenebræ ac ignorantia, et protinus non solum videbimus, sed ipsum etiam assectabimur, cum ipse propter se visum nobis restituerit, ut Verum quoniam Marcus et Lucas eum duntaxat sequamur qui ut videremus effecit, neque aliud quidquam præterea agamus, ut eum semper sequentes, ad Deum ipso prætereunte de ducamur; atque oculis nostris ipsius bencficio vi. dentibus, una cum iis qui propter munditiem cor dis beati prædicantur, Deum aspiciamus. Sic ergo habemus, qui Jerichunte exeunt, et Jesum sequun tur, et magno numero sunt, neque Israelem, neque Judam esse; cæcos autem duos qui Jesum transire audierunt, eumque filium esse David cognoverunt, cacitatis suae conscios, oculosque suos aperiri rogantes, Israelem esse et Judam, de quibus a no bis actum est, quorum oculi clausi et obducti per Jesu contactum vident. Atque hæc quidem juxta Matthæum. ignorantia et intelligentes propriam cæcitatem, et audientes eos qui prædicaverunt de Jesu, dicunt se velle ut aperiantur oculi eorum. Et præcipue hoc dicunt qui legentes divinas Scripturas intelligunt cæcitatem suam ad sensum Scripturarum. Hi enim dicunt: Miserere nobis, et quia volumus ut aperiantur oculi nostri.» Et utinam et nos intelligentes in quibus cæci sumus, et non videmus, sedentes juxta ipsam Scri pturarum viam, et audientes quoniam Jesus transit, precibus nostris faciamus eum stare dicentes: Volu mus ut aperiantur oculi nostri. Quod si dixerimus ex affectu desiderante videre quæ donat, tangens oculos animarum nostrarum aperiet, quasi Verbum, et Virtus, et Sapientia, et omnia quæ de eo dicuntur constitutus. Et sic eo tangente recedet a sensibus nostris tenebra ignorantiæ, ut statim non solum videa mus; sed etiam sequamur eum, qui dedit nobis posse videre propter nihil aliud, nisi ut eum sequamur, et illius ducatu transeamus ad Deum, et videamus oculis nostris per eum apertis Deum. * Matth. xx, 32. s ibid. 33. Er, etc. Triplicem agnoscit cæcorum curationem Euthymius, cap. in Matth., aliam a Matthæo, Marco alteram, alteram a Luca commemoratam. 12. Quoniam autem Marcus et Lucas secundum quosdam quidem ipsam exponunt historiam, secundum 12. Quoniam autem Marcus et Lucas secundum quosdam quidem ipsam exponunt historiam, secundum
PG 13:1408«υἱὸς Δαυί̈δ, ἐλέησόν με», ἐπετίμων οἱ «πολλοὶ ἵνα σιωπήσῃ», ζητῶ εἰ δύνασαι πολλοὺς μὲν εἰπεῖν ἐπιτιμῶντας «ἵνα σιωπήσῃ» τῷ Ἐβιωναίῳ καὶ πτωχεύοντι περὶ τὴν εἰς Ἰησοῦν πίστιν τοὺς ἀπὸ τῶν ἐθνῶν, οἵτινες παρ’ ὀλίγους ἅπαντες πεπιστεύκασιν αὐτὸν ἐκ παρθένου γεγενῆσθαι, καὶ ἐπιτιμῶσιν «ἵνα σιωπήσῃ» τῷ οἰομένῳ αὐτὸν ἐκ σπέρματος ἀνδρὸς καὶ γυναικὸς εἶναι, κατάγοντα τὸ γένος ἀπὸ τοῦ Δαυί̈δ. ἀλλὰ καίτοιγε τῶν πολλῶν ἐπιτιμώντων «πολλῷ μᾶλλον» κέκραγε, πιστεύων μὲν ἐπὶ τὸν Ἰησοῦν ἀνθρωπικώτερον δὲ πιστεύων, καὶ κεκραγὼς λέγει· «υἱὸς Δαυί̈δ, ἐλέησόν με». ἀλλ’ ὁ φιλάνθρωπος σωτὴρ στάς, οὐκέτι [κατὰ τὸν Ματθαῖον] αὐτὸς αὐτὸν φωνεῖ, ἀλλ’ εἶπεν αὐτὸν φωνηθῆναι· οἱ δὲ προσταχθέντες εἶπον αὐτῷ· «θάρσει, ἔγειραι» [καθεζομένῳ γὰρ αὐτῷ καὶ ἀναπεπτωκότι φασίν· «ἔγειραι»] καὶ λέγουσι· «φωνεῖ σε». μετὰ ταῦτά φησιν ὁ Μᾶρκος ὅτι «ἀποβαλὼν τὸ ἱμάτιον ἀναπηδήσας ἦλθε πρὸς τὸν Ἰησοῦν». ἆρ’ οὖν οὐδὲν ἐννοήσας ἀνέγραψε περὶ τοῦ ἀποβαλόντα αὐτὸν τὸ ἱμάτιον ἀναπεπηδηκότα ἐληλυθέναι πρὸς τὸν Ἰησοῦν; καὶ τολμήσομεν φῆσαι μάτην ταῦτα προσερρῖφθαι τῷ εὐαγγελίῳ;
καὶ ἀνάγων δὲ ἐπὶ τὴν εὐγενῆ ψυχὴν τὰ τοιαῦτα πτωχεύσασαν καὶ μέχρι ἐπαιτήσεως φθάσασαν, οὐ πάνυ τι διαμαρτήσῃ τοῦ λόγου. Ἐπεὶ δὲ ἔδοξε τῷ Μάρκῳ καὶ τὸ τοῦ πατρὸς τοῦ τυφλοῦ ὄνομα ἀναγράψαι ὅτι Τίμαιος ἦν, καὶ τὸ τοῦ τυφλοῦ ὅτι Βαρτιμαῖος ἐκαλεῖτο, ζητοῦμεν μή πῃ ἐνενόησέ τι ὁ Μᾶρκος βαθύτερον κατὰ τὸν τόπον. καὶ ἀναγκαίως τάχα μὲν ἀπὸ τῆς ἱστορίας λαβὼν προσέθηκε τὸ ὄνομα, εἴποι δ’ ἄν τις καὶ ποιήσας αὐτὸ ὡς χρήσιμον. καὶ εἰ μὴ δόξομεν ψυχρεύεσθαι μέχρι τῆς τῶν τοιούτων ἐξετάσεως φθάνοντες, ζητοῦμεν τὸν τῆς τιμῆς ἐπώνυμον Τίμαιον καὶ τὸν υἱὸν αὐτοῦ Βαρτιμαῖον, ὅπερ ἐστὶν υἱὸν Τιμαίου. μήποτε δὲ διὰ τὸ τίμιον τοῦ πατριάρχου Ἰακὼβ καὶ Ἰσραὴλ τροπικῶς ἐκεῖνός ἐστιν ὁ Τίμαιος· οἱ δὲ τὴν εὐγένειαν ἀπ’ ἐκείνου κεκτημένοι ὁ Βαρτιμαῖος τυφλὸς διὰ τὰ προειρημένα, ὁμοίως δὲ καὶ καθεζόμενος «παρὰ τὴν ὁδὸν» καὶ «ἐπαιτῶν». εἶτα ἐπείπερ λέγοντι αὐτῷ· μένους ἀπὸ τοῦ, Υἱὸς Δαυΐδ, καὶ στὰς γε φωτήσαν ἡμᾶς ὡς προσέχων ἡμῶν τῇ ἀξιώσει! Εἶπεν οὖν έχει νοις· «Τί θέλετε ἵνα ποιήσω ὑμῖν; ο ὅπερ τοιοῦτον εξ ναι νομίζω· Τί θέλετε παραστήσατε, δηλώσατε, ἵνα πάντες οἱ ἐκπορευόμενοι ἀπὸ Ἱεριχώ, καὶ ἀκολουθοῦν τές μοι ἀκούσωσι καὶ θεάσωνται τὸ γινόμενον. Α' ἐκεῖνοι ἀπεκρίναντο· «Κύριε, ἵνα ἀνοιγῶσιν οἱ ἐς θαλμοὶ ἡμῶν· ο ἥντινα ἀπόκρισιν οἱ εὐγενεῖς μὲν, τῷ εἶναι ἀπὸ Ἰσραὴλ καὶ Ἰούδα, τυφλωθέντες δὲ ὑπὸ τῆς κακίας, καὶ συνησθημένοι αὐτῆς, καὶ ἀκούσαν τες τῶν λεγομένων περὶ τοῦ Σωτῆρος, φασὶ πρὸς αὐτὸν, καὶ λέγουσι θέλειν ἵνα ἀνοιγῶσιν οἱ ὀφθαλμε αὐτῶν. Καὶ μάλιστα τοῦτό φασιν οἱ ἐν τῷ ἐντυγχά νειν τῇ ἱερᾷ Γραφῇ μὴ ἀναισθητοῦντες ἑαυτῶν τυ φλωττόντων πρὸς τὸν ἐν αὐτῇ νοῦν· οὗτοι γάρ φασι τό· ὁ Ἐλέησον ἡμᾶς· καὶ τόν «Θέλομεν ἵνα ἀνοιγῶσιν οἱ ὀφθαλμοὶ ἡμῶν.» Ως είθε καὶ ἡμεῖς, αἰσθανόμενοι ἐν οἷς τυφλώττομεν, καὶ οὐ βλέπομεν, παρ' αὐτὴν καθεζόμενοι τῶν Γραφῶν τὴν ὁδὸν, ἀκούσαντες, ὅτι Ἰησοῦς παράγει, διὰ τῆς ἡμετέρας ἀξιώσεως στήσας μεν αὐτὸν, καὶ εἴποιμεν, ὅτι θέλομεν ἵνα ἀνοιγῶσιν οἱ ὀφθαλμοὶ ἡμῶν! ὅπερ ἐὰν εἴπωμεν ἀπὸ διαθέσεως ὀρεγομένης τοῦ βλέπειν ἃ χαρίζεται βλέπειν ἁψάμε νος τῶν τῆς ψυχῆς ὀφθαλμῶν Ἰησοῦς, σπλαγχνισθε σεται ὁ Σωτὴρ ἡμῶν, καὶ ὡς Δύναμις, καὶ Λόγος, καὶ Σοφία, καὶ πάντα ὅσα ἀναγέγραπται περὶ αὐτῶ τυγχάνων, ἄψεται τῶν πρὸ αὐτοῦ μὴ βλεπόντων ὀφθαλμῶν ἡμῶν· καὶ ἀψαμένου αὐτοῦ, φεύξεται μὲν τὸ σκότος καὶ ἡ ἄγνοια, εὐθέως δὲ οὐ μόνον ἀναβλέ ψομεν, ἀλλὰ καὶ ἀκολουθήσομεν αὐτῷ, αὐτοῦ τοῦ ἀναβλέπειν ἡμᾶς παρ' αὐτὸν συνεργοῦντος πρὸς τὴ μὴ ἄλλο τι πρᾶξαι, ἢ ἀκολουθεῖν τῷ ἀναβλέψαι ποιή σαντι, ἵνα ἀεὶ ἑπόμενοι αὐτῷ ὁδηγηθῶμεν ὑπ' αὐτοῦ πρὸς τὸν Θεὸν, καὶ ὁρῶμεν τοῖς ἀναβλέψασι δι' αὐ τὸν ὀφθαλμοῖς ἡμῶν τὸν Θεὸν, μετὰ τῶν μακαρίζε μένων ἐπὶ τῷ καθαρὰν ἔχειν τὴν καρδίαν. Ἔχομεν οὖν τοὺς ἐκπορευομένους ἀπὸ Ἱεριχώ, καὶ ἀκολού θοῦντας τῷ Ἰησοῦ ὄντας ὄχλον πολύν, τοὺς οὐκ ἴ3 ραὴλ, οὐδὲ Ἰούδαν· τοὺς δὲ δύο τυφλοὺς ἀκούσαντας, ὅτι Ἰησοῦς παράγει, καὶ εἰδότας, ὅτι υἱός ἐστι Δαυΐδ, καὶ συναισθομένους τῆς ἑαυτῶν τυφλότητος, καὶ ἀξιοῦντας ἀνοιγῆναι τοὺς ὀφθαλμοὺς αὐτῶν, ραὴλ καὶ Ἰούδαν τοὺς ἀποδεδομένους, ὧν κεκλεισμέ νοι οἱ ὀφθαλμοὶ, καὶ συμμεμυκότες διὰ τῆς ἀφῆς ἀναβλέπουσιν Ἰησοῦ. Ταῦτα μὲν κατὰ τὸν Ματθαίον. 12. Ἐπεὶ δὲ Μάρκος καὶ Λουκᾶς κατά τινας μὲν α Ἐπεὶ ἐὲ Μάρκος καὶ Λουκᾶς κατά τινας μένους ἀπὸ τοῦ, Υἱὸς Δαυΐδ, καὶ στὰς γε φωτήσαν ἡμᾶς ὡς προσέχων ἡμῶν τῇ ἀξιώσει! Εἶπεν οὖν έχει νοις· «Τί θέλετε ἵνα ποιήσω ὑμῖν; ο ὅπερ τοιοῦτον εξ ναι νομίζω· Τί θέλετε παραστήσατε, δηλώσατε, ἵνα πάντες οἱ ἐκπορευόμενοι ἀπὸ Ἱεριχώ, καὶ ἀκολουθοῦν τές μοι ἀκούσωσι καὶ θεάσωνται τὸ γινόμενον. Α' ἐκεῖνοι ἀπεκρίναντο· «Κύριε, ἵνα ἀνοιγῶσιν οἱ ἐς θαλμοὶ ἡμῶν· ο ἥντινα ἀπόκρισιν οἱ εὐγενεῖς μὲν, τῷ εἶναι ἀπὸ Ἰσραὴλ καὶ Ἰούδα, τυφλωθέντες δὲ ὑπὸ τῆς κακίας, καὶ συνησθημένοι αὐτῆς, καὶ ἀκούσαν τες τῶν λεγομένων περὶ τοῦ Σωτῆρος, φασὶ πρὸς αὐτὸν, καὶ λέγουσι θέλειν ἵνα ἀνοιγῶσιν οἱ ὀφθαλμε αὐτῶν. Καὶ μάλιστα τοῦτό φασιν οἱ ἐν τῷ ἐντυγχά νειν τῇ ἱερᾷ Γραφῇ μὴ ἀναισθητοῦντες ἑαυτῶν τυ φλωττόντων πρὸς τὸν ἐν αὐτῇ νοῦν· οὗτοι γάρ φασι τό· ὁ Ἐλέησον ἡμᾶς· καὶ τόν «Θέλομεν ἵνα ἀνοιγῶσιν οἱ ὀφθαλμοὶ ἡμῶν.» Ως είθε καὶ ἡμεῖς, αἰσθανόμενοι ἐν οἷς τυφλώττομεν, καὶ οὐ βλέπομεν, παρ' αὐτὴν καθεζόμενοι τῶν Γραφῶν τὴν ὁδὸν, ἀκούσαντες, ὅτι Ἰησοῦς παράγει, διὰ τῆς ἡμετέρας ἀξιώσεως στήσας μεν αὐτὸν, καὶ εἴποιμεν, ὅτι θέλομεν ἵνα ἀνοιγῶσιν οἱ ὀφθαλμοὶ ἡμῶν! ὅπερ ἐὰν εἴπωμεν ἀπὸ διαθέσεως ὀρεγομένης τοῦ βλέπειν ἃ χαρίζεται βλέπειν ἁψάμε νος τῶν τῆς ψυχῆς ὀφθαλμῶν Ἰησοῦς, σπλαγχνισθε σεται ὁ Σωτὴρ ἡμῶν, καὶ ὡς Δύναμις, καὶ Λόγος, καὶ Σοφία, καὶ πάντα ὅσα ἀναγέγραπται περὶ αὐτῶ τυγχάνων, ἄψεται τῶν πρὸ αὐτοῦ μὴ βλεπόντων ὀφθαλμῶν ἡμῶν· καὶ ἀψαμένου αὐτοῦ, φεύξεται μὲν τὸ σκότος καὶ ἡ ἄγνοια, εὐθέως δὲ οὐ μόνον ἀναβλέ ψομεν, ἀλλὰ καὶ ἀκολουθήσομεν αὐτῷ, αὐτοῦ τοῦ ἀναβλέπειν ἡμᾶς παρ' αὐτὸν συνεργοῦντος πρὸς τὴ μὴ ἄλλο τι πρᾶξαι, ἢ ἀκολουθεῖν τῷ ἀναβλέψαι ποιή σαντι, ἵνα ἀεὶ ἑπόμενοι αὐτῷ ὁδηγηθῶμεν ὑπ' αὐτοῦ πρὸς τὸν Θεὸν, καὶ ὁρῶμεν τοῖς ἀναβλέψασι δι' αὐ τὸν ὀφθαλμοῖς ἡμῶν τὸν Θεὸν, μετὰ τῶν μακαρίζε μένων ἐπὶ τῷ καθαρὰν ἔχειν τὴν καρδίαν. Ἔχομεν οὖν τοὺς ἐκπορευομένους ἀπὸ Ἱεριχώ, καὶ ἀκολού θοῦντας τῷ Ἰησοῦ ὄντας ὄχλον πολύν, τοὺς οὐκ ἴ ραὴλ, οὐδὲ Ἰούδαν· τοὺς δὲ δύο τυφλοὺς ἀκούσαντας, ὅτι Ἰησοῦς παράγει, καὶ εἰδότας, ὅτι υἱός ἐστι Δαυΐδ, καὶ συναισθομένους τῆς ἑαυτῶν τυφλότητος, καὶ ἀξιοῦντας ἀνοιγῆναι τοὺς ὀφθαλμοὺς αὐτῶν, ραὴλ καὶ Ἰούδαν τοὺς ἀποδεδομένους, ὧν κεκλεισμέ νοι οἱ ὀφθαλμοὶ, καὶ συμμεμυκότες διὰ τῆς ἀφῆς ἀναβλέπουσιν Ἰησοῦ. Ταῦτα μὲν κατὰ τὸν Ματθαίον. 12. Ἐπεὶ δὲ Μάρκος καὶ Λουκᾶς κατά τινας μὲν α Ἐπεὶ ἐὲ Μάρκος καὶ Λουκᾶς κατά τινας quasi ad petitionem nostram attendens nos advocet! «» Ait ergo illis*: «Quid vultis ut faciam vobis? › quod ejusmodi esse arbitror: Quid velitis signi dicale, ostendite; ut quicunque Jerichunte exeunt, et me sequuntur, rem gestam audiant et spectent. At responderunt illi: c Domine, ut ape riantur oculi nostri;, qua quidem responsione adversus eum utuntur, sibique oculos aperiri velle significant, qui generosi sunt, utpote ab Israele et Juda orti; at a nequitia excæcati, ejusque sibi conscii sunt, et ea audierunt quæ de Sospitatore di cuntur; atque illud potissimum dicunt, qui Scri pturam sacram evolventes se ad ipsius sensum cæ cutire non ignorant: aiunt siquidem illi: «Mise rere nobis, et, volumus ut aperiantur oculi nostri.» Utinam vero nos secus ipsam Scriptura rum viam sedentes, in quibus cæcutimus, et videre non possumus cognoscentes, postquam Jesum trans ire acceperimus, eum precatione nostra sistere queamus, et dicamus velle nos • ut aperiantur oculi nostri; quod si dixerimus ex affectu ea videre concupiscente, quæ videntur Jesu beneficio postquam anima oculos tetigit, miseratione con movebitur Sospitator noster, et oculos ante adven tum suum minime videntes continget, utpote qui Virtus sit, et Verbum, et Sapientia, et quæcunque de ipso conscripla sunt; et postquam eos tetigerit, diffugient tenebræ ac ignorantia, et protinus non solum videbimus, sed ipsum etiam assectabimur, cum ipse propter se visum nobis restituerit, ut Verum quoniam Marcus et Lucas eum duntaxat sequamur qui ut videremus effecit, neque aliud quidquam præterea agamus, ut eum semper sequentes, ad Deum ipso prætereunte de ducamur; atque oculis nostris ipsius bencficio vi. dentibus, una cum iis qui propter munditiem cor dis beati prædicantur, Deum aspiciamus. Sic ergo habemus, qui Jerichunte exeunt, et Jesum sequun tur, et magno numero sunt, neque Israelem, neque Judam esse; cæcos autem duos qui Jesum transire audierunt, eumque filium esse David cognoverunt, cacitatis suae conscios, oculosque suos aperiri rogantes, Israelem esse et Judam, de quibus a no bis actum est, quorum oculi clausi et obducti per Jesu contactum vident. Atque hæc quidem juxta Matthæum. ignorantia et intelligentes propriam cæcitatem, et audientes eos qui prædicaverunt de Jesu, dicunt se velle ut aperiantur oculi eorum. Et præcipue hoc dicunt qui legentes divinas Scripturas intelligunt cæcitatem suam ad sensum Scripturarum. Hi enim dicunt: Miserere nobis, et quia volumus ut aperiantur oculi nostri.» Et utinam et nos intelligentes in quibus cæci sumus, et non videmus, sedentes juxta ipsam Scri pturarum viam, et audientes quoniam Jesus transit, precibus nostris faciamus eum stare dicentes: Volu mus ut aperiantur oculi nostri. Quod si dixerimus ex affectu desiderante videre quæ donat, tangens oculos animarum nostrarum aperiet, quasi Verbum, et Virtus, et Sapientia, et omnia quæ de eo dicuntur constitutus. Et sic eo tangente recedet a sensibus nostris tenebra ignorantiæ, ut statim non solum videa mus; sed etiam sequamur eum, qui dedit nobis posse videre propter nihil aliud, nisi ut eum sequamur, et illius ducatu transeamus ad Deum, et videamus oculis nostris per eum apertis Deum. * Matth. xx, 32. s ibid. 33. Er, etc. Triplicem agnoscit cæcorum curationem Euthymius, cap. in Matth., aliam a Matthæo, Marco alteram, alteram a Luca commemoratam. quasi ad petitionem nostram attendens nos advocet! «» Ait ergo illis*: «Quid vultis ut faciam vobis? › quod ejusmodi esse arbitror: Quid velitis signi dicale, ostendite; ut quicunque Jerichunte exeunt, et me sequuntur, rem gestam audiant et spectent. At responderunt illi: c Domine, ut ape riantur oculi nostri;, qua quidem responsione adversus eum utuntur, sibique oculos aperiri velle significant, qui generosi sunt, utpote ab Israele et Juda orti; at a nequitia excæcati, ejusque sibi conscii sunt, et ea audierunt quæ de Sospitatore di cuntur; atque illud potissimum dicunt, qui Scri pturam sacram evolventes se ad ipsius sensum cæ cutire non ignorant: aiunt siquidem illi: «Mise rere nobis, et, volumus ut aperiantur oculi nostri.» Utinam vero nos secus ipsam Scriptura rum viam sedentes, in quibus cæcutimus, et videre non possumus cognoscentes, postquam Jesum trans ire acceperimus, eum precatione nostra sistere queamus, et dicamus velle nos • ut aperiantur oculi nostri; quod si dixerimus ex affectu ea videre concupiscente, quæ videntur Jesu beneficio postquam anima oculos tetigit, miseratione con movebitur Sospitator noster, et oculos ante adven tum suum minime videntes continget, utpote qui Virtus sit, et Verbum, et Sapientia, et quæcunque de ipso conscripla sunt; et postquam eos tetigerit, diffugient tenebræ ac ignorantia, et protinus non solum videbimus, sed ipsum etiam assectabimur, cum ipse propter se visum nobis restituerit, ut Verum quoniam Marcus et Lucas eum duntaxat sequamur qui ut videremus effecit, neque aliud quidquam præterea agamus, ut eum semper sequentes, ad Deum ipso prætereunte de ducamur; atque oculis nostris ipsius bencficio vi. dentibus, una cum iis qui propter munditiem cor dis beati prædicantur, Deum aspiciamus. Sic ergo habemus, qui Jerichunte exeunt, et Jesum sequun tur, et magno numero sunt, neque Israelem, neque Judam esse; cæcos autem duos qui Jesum transire audierunt, eumque filium esse David cognoverunt, cacitatis suae conscios, oculosque suos aperiri rogantes, Israelem esse et Judam, de quibus a no bis actum est, quorum oculi clausi et obducti per Jesu contactum vident. Atque hæc quidem juxta Matthæum. ignorantia et intelligentes propriam cæcitatem, et audientes eos qui prædicaverunt de Jesu, dicunt se velle ut aperiantur oculi eorum. Et præcipue hoc dicunt qui legentes divinas Scripturas intelligunt cæcitatem suam ad sensum Scripturarum. Hi enim dicunt: Miserere nobis, et quia volumus ut aperiantur oculi nostri.» Et utinam et nos intelligentes in quibus cæci sumus, et non videmus, sedentes juxta ipsam Scri pturarum viam, et audientes quoniam Jesus transit, precibus nostris faciamus eum stare dicentes: Volu mus ut aperiantur oculi nostri. Quod si dixerimus ex affectu desiderante videre quæ donat, tangens oculos animarum nostrarum aperiet, quasi Verbum, et Virtus, et Sapientia, et omnia quæ de eo dicuntur constitutus. Et sic eo tangente recedet a sensibus nostris tenebra ignorantiæ, ut statim non solum videa mus; sed etiam sequamur eum, qui dedit nobis posse videre propter nihil aliud, nisi ut eum sequamur, et illius ducatu transeamus ad Deum, et videamus oculis nostris per eum apertis Deum. * Matth. xx, 32. s ibid. 33. Er, etc. Triplicem agnoscit cæcorum curationem Euthymius, cap. in Matth., aliam a Matthæo, Marco alteram, alteram a Luca commemoratam. 12. Quoniam autem Marcus et Lucas secundum quosdam quidem ipsam exponunt historiam, secundum 12. Quoniam autem Marcus et Lucas secundum quosdam quidem ipsam exponunt historiam, secundum
PG 13:1409ἐγὼ μὲν οὖν ἰῶτα ἓν ἢ μίαν κεραίαν οὐ πιστεύω κενὴν εἶναι θείων μαθημάτων, τὸ δὲ ἐπιτυγχάνειν ἑρμηνεύοντα ἡγοῦμαι πολλοῦ δεῖσθαι λόγου διὰ τὸ δυσερμήνευτον τῶν πραγμάτων. μήποτ’ οὖν τὰ ὡς τυφλοῦ καὶ ἐπαίτου ἐπικαλύμματα καὶ περιβόλαια, οἷς περιβέβλητο ὁ Βαρτιμαῖος, δηλοῦται· ἅτινα ἀπέβαλεν ὁ τυφλὸς ἀκούσας· «θάρσει, ἔγειραι, φωνεῖ σε» καὶ ἀποβαλὼν τὰ τῆς ἐπαιτήσεως καλύμματα καὶ περιβόλαια «ἀνεπήδησε καὶ ἀνέστη», ἵνα ἔλθῃ πρὸς τὸν Ἰησοῦν καὶ τυχὼν τῆς παρ’ αὐτοῦ ἀποκρίσεως εἰρημένης πρὸς τὴν ἀξίωσιν τῆς «τί θέλεις ποιήσω;» καὶ αὐτὸς εἴπῃ μείζονα φωνὴν τῆς «υἱὲ Δαυί̈δ, ἐλέησόν με»· μεῖζον γὰρ ἐπινενόηται τοῦ «υἱὲ Δαυὶ̈δ» τῷ λέγοντι «Ῥαββουνὶ» καὶ τὸ εἶδος τοῦ ἐλέους παραστήσαντι διὰ τοῦ «ἵνα ἀναβλέψω». καὶ ὁ σωτήρ γε διὰ μὲν τοῦ «υἱὲ Δαυί̈δ, ἐλέησόν με» οὐ δίδωσι τὴν εὐεργεσίαν οὐδ’ ὅτε τὸ ἱμάτιον τῆς [τυφλότητος καὶ τῆς] ἐπαιτήσεως περιέκειτο οὐδ’ ὅτε ἐκαθέζετο παρὰ τὴν ὁδὸν ἐπαιτῶν. διὰ δὲ τὸ «Ῥαββουνί, ἵνα ἀναβλέψω» εἶπεν αὐτῷ· «ὕπαγε, ἡ πίστις σου σέσωκέ σε». καὶ ὁ μὲν σωτὴρ εἶπεν αὐτῷ· «ὕπαγε», ὁ δὲ τοῦ προστάγματος τούτου κρεῖττον πεποίηκεν·
ἐγὼ μὲν οὖν ἰῶτα ἓν ἢ μίαν κεραίαν οὐ πιστεύω κενὴν εἶναι θείων μαθημάτων, τὸ δὲ ἐπιτυγχάνειν ἑρμηνεύοντα ἡγοῦμαι πολλοῦ δεῖσθαι λόγου διὰ τὸ δυσερμήνευτον τῶν πραγμάτων. μήποτ’ οὖν τὰ ὡς τυφλοῦ καὶ ἐπαίτου ἐπικαλύμματα καὶ περιβόλαια, οἷς περιβέβλητο ὁ Βαρτιμαῖος, δηλοῦται· ἅτινα ἀπέβαλεν ὁ τυφλὸς ἀκούσας· «θάρσει, ἔγειραι, φωνεῖ σε» καὶ ἀποβαλὼν τὰ τῆς ἐπαιτήσεως καλύμματα καὶ περιβόλαια «ἀνεπήδησε καὶ ἀνέστη», ἵνα ἔλθῃ πρὸς τὸν Ἰησοῦν καὶ τυχὼν τῆς παρ’ αὐτοῦ ἀποκρίσεως εἰρημένης πρὸς τὴν ἀξίωσιν τῆς «τί θέλεις ποιήσω;» καὶ αὐτὸς εἴπῃ μείζονα φωνὴν τῆς «υἱὲ Δαυί̈δ, ἐλέησόν με»· μεῖζον γὰρ ἐπινενόηται τοῦ «υἱὲ Δαυὶ̈δ» τῷ λέγοντι «Ῥαββουνὶ» καὶ τὸ εἶδος τοῦ ἐλέους παραστήσαντι διὰ τοῦ «ἵνα ἀναβλέψω». καὶ ὁ σωτήρ γε διὰ μὲν τοῦ «υἱὲ Δαυί̈δ, ἐλέησόν με» οὐ δίδωσι τὴν εὐεργεσίαν οὐδ’ ὅτε τὸ ἱμάτιον τῆς [τυφλότητος καὶ τῆς] ἐπαιτήσεως περιέκειτο οὐδ’ ὅτε ἐκαθέζετο παρὰ τὴν ὁδὸν ἐπαιτῶν. διὰ δὲ τὸ «Ῥαββουνί, ἵνα ἀναβλέψω» εἶπεν αὐτῷ· «ὕπαγε, ἡ πίστις σου σέσωκέ σε». καὶ ὁ μὲν σωτὴρ εἶπεν αὐτῷ· «ὕπαγε», ὁ δὲ τοῦ προστάγματος τούτου κρεῖττον πεποίηκεν· τὴν αὐτὴν ἱστορίαν ἐκτίθενται, κατὰ δέ τινας ἑτέραν παραπλησίαν, ἄξιόν γε καὶ τὰ τούτων ἰδεῖν. Καὶ πρώ τόν γε κατανοητέον τὴν κατὰ τὸν Μάρκον, οὕτως ἀνα γράψαντα τὰ κατὰ τὸν τόπον· ι Καὶ ἔρχεται εἰς Ἱε ριχώ· καὶ ἐκπορευομένου αὐτοῦ ἐκεῖθεν, καὶ τῶν μαθητῶν αὐτοῦ, καὶ ὄχλου ἱκανοῦ, ἰδοὺ ὁ υἱὸς Τι μαίου, Βαρτιμαῖος τυφλὸς, ο καὶ τὰ ἑξῆς, ἕως τοῦ Καὶ ἠκολούθει αὐτῷ ἐν τῇ ὁδῷ.» Ὁ μὲν οὖν τῇ ἱστο ρία ψιλῇ παριστάμενος, καὶ μὴ βουλόμενος διαφω νεῖν τοὺς εὐαγγελιστὰς, ἐρεῖ οὐχ ἅμα γεγονέναι τὸ κατὰ τὸν Ματθαῖον, καὶ τὸν Μάρκον, ἀλλά τινι μὲν ἐπιδημίᾳ τῇ ἐν Ἱεριχὼ γεγονέναι τὰ κατὰ τοὺς ἀνα βλέψαντας δύο τυφλούς· ἑτέρᾳ δὲ τὰ κατὰ τὸν ἕνα τοῦτον υἱὸν Τιμαίου, Βαρτιμαῖον· καὶ ἄλλῃ τὰ κατὰ τὸν Λουκᾶν. Εἴπερ γὰρ ἀκριβῶς πιστεύομεν ἀναγε γράφθαι, συνεργοῦντος καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, τὰ Εὐαγγέλια, καὶ μὴ ἐσφάλησαν ἐν τῷ ἀπομνημονεύειν οἱ γράψαντες αὐτὰ δηλονότι, ἐπεὶ μὴ δυνατὸν ἐν μιᾷ καὶ τῇ αὐτῇ ἐπιδημίᾳ ἀληθὲς εἶναι δύο τυφλούς τεθε ραπεῦσθαι ἡ ἕνα, ἑτέρα μὲν ἐπιδημία δεδήλωται ὑπὸ τοῦ Ματθαίου, ἑτέρα δὲ ὑπὸ τοῦ Μάρκου, ἤδη δὲ καὶ ἄλλη ὑπὸ τοῦ Λουκᾶ ὡς τῷ ἐπιστήσαντι ἐκ τῆς πρὸς τοὺς λοιποὺς διαφορᾶς ἔστι καὶ τοῦτο τεθαρρηκότως ἀποφήνασθαι. Καὶ οὐδὲν θαυμαστὸν ἐπιτηρήσαντά τινα τῶν ἐν Ἱεριχὼ τὴν προτέραν θεραπείαν, διὰ τῆς λέξεως, καὶ τῆς ὁμοίως ἀξιώσεως, καὶ ἐν τῷ αὐτῷ τόπῳ βεβουλῆσθαι θεραπευθῆναι. Εἴποι δ᾽ ἄν τις οὕτω, καὶ ἄλλος ἐστὶν ὁ κατὰ Λουκᾶν τυφλὸς θε ραπευθείς. Ο μέντοιγε ὅλων τούτων ζητῶν βαθυτέραν διήγησιν φήσει, ὅτι ἓν καὶ τὸ αὐτὸ πρᾶγμα διαφόροις λέξεσι παρίσταται δύο μὲν γὰρ τυφλοί εἰσιν, ὡς ἀπο ξέδοται Ἰσραὴλ καὶ Ἰούδας· εἷς δὲ ὁ ὅλων τούτων λαός, ὅτε εἷς δηλοῦται θεραπευόμενος τυφλός. Οχλου οὖν ἱκανοῦ τοῦ ἀπὸ τῶν ἐθνῶν συνεκπορευομένου ἀπὸ τῶν κοσμικῶν τῷ Ἰησοῦ καὶ τοῖς μαθηταῖς αὐτοῦ, Ισραηλιτικόν τι λείμμα παρὰ τὴν ὁδὸν καθεζόμενον, καὶ πενόμενον τοῖς νοήμασι, καὶ ἐπαιτοῦν τὰ εἰς τὴν χρείαν τῆς ψυχῆς, ἀκοῦσαν, ὅτι Ἰησοῦς ὁ Ναζαρηνός ἐστιν, ἔρχεται μέγα βοῶν, ἀξιοῦν τὸν Σωτῆρα, ὡς υἱὸν Δαυΐδ, ἔλεον αὐτῷ παρασχεῖν· καὶ ἐπὰν ἴδῃς τῶν ἀπὸ Ομοίως. ὁμοίας. τὴν αὐτὴν ἱστορίαν ἐκτίθενται, κατὰ δέ τινας ἑτέραν παραπλησίαν, ἄξιόν γε καὶ τὰ τούτων ἰδεῖν. Καὶ πρώ τόν γε κατανοητέον τὴν κατὰ τὸν Μάρκον, οὕτως ἀνα γράψαντα τὰ κατὰ τὸν τόπον· ι Καὶ ἔρχεται εἰς Ἱε ριχώ· καὶ ἐκπορευομένου αὐτοῦ ἐκεῖθεν, καὶ τῶν μαθητῶν αὐτοῦ, καὶ ὄχλου ἱκανοῦ, ἰδοὺ ὁ υἱὸς Τι μαίου, Βαρτιμαῖος τυφλὸς, ο καὶ τὰ ἑξῆς, ἕως τοῦ Καὶ ἠκολούθει αὐτῷ ἐν τῇ ὁδῷ.» Ὁ μὲν οὖν τῇ ἱστο ρία ψιλῇ παριστάμενος, καὶ μὴ βουλόμενος διαφω νεῖν τοὺς εὐαγγελιστὰς, ἐρεῖ οὐχ ἅμα γεγονέναι τὸ κατὰ τὸν Ματθαῖον, καὶ τὸν Μάρκον, ἀλλά τινι μὲν ἐπιδημίᾳ τῇ ἐν Ἱεριχὼ γεγονέναι τὰ κατὰ τοὺς ἀνα βλέψαντας δύο τυφλούς· ἑτέρᾳ δὲ τὰ κατὰ τὸν ἕνα τοῦτον υἱὸν Τιμαίου, Βαρτιμαῖον· καὶ ἄλλῃ τὰ κατὰ τὸν Λουκᾶν. Εἴπερ γὰρ ἀκριβῶς πιστεύομεν ἀναγε γράφθαι, συνεργοῦντος καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, τὰ Εὐαγγέλια, καὶ μὴ ἐσφάλησαν ἐν τῷ ἀπομνημονεύειν οἱ γράψαντες αὐτὰ δηλονότι, ἐπεὶ μὴ δυνατὸν ἐν μιᾷ καὶ τῇ αὐτῇ ἐπιδημίᾳ ἀληθὲς εἶναι δύο τυφλούς τεθε ραπεῦσθαι ἡ ἕνα, ἑτέρα μὲν ἐπιδημία δεδήλωται ὑπὸ τοῦ Ματθαίου, ἑτέρα δὲ ὑπὸ τοῦ Μάρκου, ἤδη δὲ καὶ ἄλλη ὑπὸ τοῦ Λουκᾶ ὡς τῷ ἐπιστήσαντι ἐκ τῆς πρὸς τοὺς λοιποὺς διαφορᾶς ἔστι καὶ τοῦτο τεθαρρηκότως ἀποφήνασθαι. Καὶ οὐδὲν θαυμαστὸν ἐπιτηρήσαντά τινα τῶν ἐν Ἱεριχὼ τὴν προτέραν θεραπείαν, διὰ τῆς λέξεως, καὶ τῆς ὁμοίως ἀξιώσεως, καὶ ἐν τῷ αὐτῷ τόπῳ βεβουλῆσθαι θεραπευθῆναι. Εἴποι δ᾽ ἄν τις οὕτω, καὶ ἄλλος ἐστὶν ὁ κατὰ Λουκᾶν τυφλὸς θε ραπευθείς. Ο μέντοιγε ὅλων τούτων ζητῶν βαθυτέραν διήγησιν φήσει, ὅτι ἓν καὶ τὸ αὐτὸ πρᾶγμα διαφόροις λέξεσι παρίσταται δύο μὲν γὰρ τυφλοί εἰσιν, ὡς ἀπο ξέδοται Ἰσραὴλ καὶ Ἰούδας· εἷς δὲ ὁ ὅλων τούτων λαός, ὅτε εἷς δηλοῦται θεραπευόμενος τυφλός. Οχλου οὖν ἱκανοῦ τοῦ ἀπὸ τῶν ἐθνῶν συνεκπορευομένου ἀπὸ τῶν κοσμικῶν τῷ Ἰησοῦ καὶ τοῖς μαθηταῖς αὐτοῦ, Ισραηλιτικόν τι λείμμα παρὰ τὴν ὁδὸν καθεζόμενον, καὶ πενόμενον τοῖς νοήμασι, καὶ ἐπαιτοῦν τὰ εἰς τὴν χρείαν τῆς ψυχῆς, ἀκοῦσαν, ὅτι Ἰησοῦς ὁ Ναζαρηνός ἐστιν, ἔρχεται μέγα βοῶν, ἀξιοῦν τὸν Σωτῆρα, ὡς υἱὸν Δαυΐδ, ἔλεον αὐτῷ παρασχεῖν· καὶ ἐπὰν ἴδῃς τῶν ἀπὸ Ομοίως. ὁμοίας. eamdem quidem ex aliquorum sententia historiam narrant; at ex aliorum opinione consimilem alle ram, quænam ab iis proponantur perpendere operæ pretium est. Ac primo quidem loco ea discutienda veniunt quæ apud Marcum continentur, a quo res ad hunc locum pertinentes his verbis conscripte sunt *: «Et venit Jericho: et inde eo proficiscente, et discipulis ejus, et plurima multitudine, ecce flius Timæi Bartimæus cæcus, et reliqua, usque ad id: ‹ Et sequebatur eum in via. › Qui ergo n'dam sequitur bistoriam, nec invicem discrepare evangelistas fatetur, non eodem tempore contigisse dicet quæ apud Matthæum, quæque apud Marcum traduntur; sed in aliqua in Jerichuntem peregri natione visum cæcos duos recepisse; in altera au tem solum hunc Timæi filium Bartimæum; et in alia quæ apud Lucam habentur accidisse. Nam si operam suam conferente Spiritu sancto accurate conscripta esse Evangelia credimus: et in iis com memorandis rebus lapsi non sunt eorum scripto res, quandoquidem verum esse non potest in una eademque peregrinatione duos cæcos vel unum fuisse consanalos, aliam quidem a Matthaeo pere grinationem descriptam esse liquet, alteram aulem a Marco, et aliam rursum a Luca, quemadmoduni poterit confidenter affirmare qui differentiam unius a reliquis observaverit. Nec mirum sane si eorum qui Jerichunte fuerunt, priore quis adnotata sa natione, ex verbis, et ex simili precatione, in com dem quoque sanatos eos fuisse loco contendat. Sic autem dixerit quispiam, alium quoque eum esse cæcum qui juxta Lucam sanatus est *. At qui pro fundiorem horum interpretationem rimabitur, unam eamdemque rem diversis verbis declarari pronuntiabit; duo siquidem cæci sunt Israel et Ju das, ita ut a nobis proditum est; unus est autem ex universis illis conflatus populus, quando unicus sanitati restitutus cæcus exhibetur. Ingenti ergo e gentibus multitudine, una cum Jesu, ipsiusque discipulis e rebus mundanis exeunte, Israeliticæ id autem aliquos alteram similem, dignum est et quæ ab eis dicuntur videre. Et primum videamus de Marco ita scribente: «Et venit in Hiericho, et exeunte eo inde, et discipulis ejus, et turba multa. Qui ergo cor poraliter intelligunt, propter diversitatem verborum, dicunt alia vice duos istos cæcos Christum sanasse alia autem vice illum quem Marcus exponit: tertia vero, quod scribit Lucas. Qui autem spiritualiter intel ligunt, unam eamdemque rem diversis modis evangelistas exposuisse defendunt. Duo enim cæci sunt sicut diximus, Judas et Israel. Unus autem est mixtus ex utroque populus universus. Turba ergo multa ex gen tibus exeunte cum Jesu et discipulis ejus de mundo, Judaicæ quædam reliquiæ juxta viam sedentes, est, juxta propheticas Scripturas, et mendicantes intellectum necessarium animarum suarum, sicut Mar cus exponit, fortiter clamabant, filium appellantes David. Et cum videris eos qui ex Judæis crediderunt in Jesum, aliquando quidem ex Maria et Joseph esse eum putantes, aliquando autem de sola Maria et Spiritu sancto, videbis quomodo ille cæcus clamabat: Fili David, miserere mei. Quem increpant multi qui de Hiericho egressi ex gentibus sunt, populum videlicet qui videtur credere ex Judæis, ut taceant qui paupe res sunt in fide Christi; et putant euni ex semine viri et mulieris esse, trahentem genus ex David. Sed multis increpantibus magis clamabat, credens quidem in Jesum, secundum autem hominem credens, et * Marc. x, et seq. * Luc. xvi, et seq. Augustinus, 1. De consensu evangel., c. 65, unam eamdemque a Matthæo et Marco, sed alterain a Luca narrari docet. Theophylactus autem, recentioresque pene omnes, tria hæc unum idemque esse statuunt. Sane priori huic sententiæ adhæsisse videtur Ori genes; sed quæ re diversa credidit, sensu ac signi ficatione eodem recidere existimavit: ita et Ambro sius diversis iis miraculis idem contineri mysterium arbitratus est. Huetius. Forte legendum, eamdem quidem ex aliquorum sententia historiam narrant; at ex aliorum opinione consimilem alle ram, quænam ab iis proponantur perpendere operæ pretium est. Ac primo quidem loco ea discutienda veniunt quæ apud Marcum continentur, a quo res ad hunc locum pertinentes his verbis conscripte sunt *: «Et venit Jericho: et inde eo proficiscente, et discipulis ejus, et plurima multitudine, ecce flius Timæi Bartimæus cæcus, et reliqua, usque ad id: ‹ Et sequebatur eum in via. › Qui ergo n'dam sequitur bistoriam, nec invicem discrepare evangelistas fatetur, non eodem tempore contigisse dicet quæ apud Matthæum, quæque apud Marcum traduntur; sed in aliqua in Jerichuntem peregri natione visum cæcos duos recepisse; in altera au tem solum hunc Timæi filium Bartimæum; et in alia quæ apud Lucam habentur accidisse. Nam si operam suam conferente Spiritu sancto accurate conscripta esse Evangelia credimus: et in iis com memorandis rebus lapsi non sunt eorum scripto res, quandoquidem verum esse non potest in una eademque peregrinatione duos cæcos vel unum fuisse consanalos, aliam quidem a Matthaeo pere grinationem descriptam esse liquet, alteram aulem a Marco, et aliam rursum a Luca, quemadmoduni poterit confidenter affirmare qui differentiam unius a reliquis observaverit. Nec mirum sane si eorum qui Jerichunte fuerunt, priore quis adnotata sa natione, ex verbis, et ex simili precatione, in com dem quoque sanatos eos fuisse loco contendat. Sic autem dixerit quispiam, alium quoque eum esse cæcum qui juxta Lucam sanatus est *. At qui pro fundiorem horum interpretationem rimabitur, unam eamdemque rem diversis verbis declarari pronuntiabit; duo siquidem cæci sunt Israel et Ju das, ita ut a nobis proditum est; unus est autem ex universis illis conflatus populus, quando unicus sanitati restitutus cæcus exhibetur. Ingenti ergo e gentibus multitudine, una cum Jesu, ipsiusque discipulis e rebus mundanis exeunte, Israeliticæ id autem aliquos alteram similem, dignum est et quæ ab eis dicuntur videre. Et primum videamus de Marco ita scribente: «Et venit in Hiericho, et exeunte eo inde, et discipulis ejus, et turba multa. Qui ergo cor poraliter intelligunt, propter diversitatem verborum, dicunt alia vice duos istos cæcos Christum sanasse alia autem vice illum quem Marcus exponit: tertia vero, quod scribit Lucas. Qui autem spiritualiter intel ligunt, unam eamdemque rem diversis modis evangelistas exposuisse defendunt. Duo enim cæci sunt sicut diximus, Judas et Israel. Unus autem est mixtus ex utroque populus universus. Turba ergo multa ex gen tibus exeunte cum Jesu et discipulis ejus de mundo, Judaicæ quædam reliquiæ juxta viam sedentes, est, juxta propheticas Scripturas, et mendicantes intellectum necessarium animarum suarum, sicut Mar cus exponit, fortiter clamabant, filium appellantes David. Et cum videris eos qui ex Judæis crediderunt in Jesum, aliquando quidem ex Maria et Joseph esse eum putantes, aliquando autem de sola Maria et Spiritu sancto, videbis quomodo ille cæcus clamabat: Fili David, miserere mei. Quem increpant multi qui de Hiericho egressi ex gentibus sunt, populum videlicet qui videtur credere ex Judæis, ut taceant qui paupe res sunt in fide Christi; et putant euni ex semine viri et mulieris esse, trahentem genus ex David. Sed multis increpantibus magis clamabat, credens quidem in Jesum, secundum autem hominem credens, et * Marc. x, et seq. * Luc. xvi, et seq. Augustinus, 1. De consensu evangel., c. 65, unam eamdemque a Matthæo et Marco, sed alterain a Luca narrari docet. Theophylactus autem, recentioresque pene omnes, tria hæc unum idemque esse statuunt. Sane priori huic sententiæ adhæsisse videtur Ori genes; sed quæ re diversa credidit, sensu ac signi ficatione eodem recidere existimavit: ita et Ambro sius diversis iis miraculis idem contineri mysterium arbitratus est. Huetius. Forte legendum,
PG 13:1410οὐ γὰρ ἀπελήλυθεν, ἀλλὰ «ἠκολούθει» τῷ Ἰησοῦ «ἐν τῇ ὁδῷ», ἐπεὶ «εὐθέως ἀνέβλεψεν». Ἴδωμεν δὲ καὶ τὸ τοῦ Λουκᾶ οὕτως ἔχον· «ἐγένετο δὲ ἐν τῷ ἐγγίζειν αὐτὸν εἰς Ἱεριχὼ καὶ τυφλός τις ἐκάθητο παρὰ τὴν ὁδὸν ἐπαιτῶν» καὶ τὰ ἑξῆς ἕως τοῦ «καὶ πᾶς ὁ λαὸς ἰδὼν ἔδωκεν αἶνον τῷ θεῷ». καὶ τούτου δὲ τὰ μὲν κοινὰ πρὸς τοὺς λοιποὺς ἤδη τῆς κατὰ τὸ φανὲν ἡμῖν διηγήσεως τετευχότα οὐκ ἐπαναληψόμεθα, τὰ δὲ καίρια καὶ ἴδια κατὰ τὸ δυνατὸν ἡμῖν παραστήσομεν. καὶ πρῶτόν γε παρατήρει ὅτι Ματθαῖος μὲν καὶ Μᾶρκος ἐκπορευομένου μετὰ τῶν μαθητῶν τοῦ Ἰησοῦ «ἀπὸ» τῆς «Ἱεριχὼ» ἀνέγραψαν γεγονέναι τὰ περὶ τοὺς τυφλοὺς ἢ τὸν τυφλόν· ὁ δὲ Λουκᾶς φησιν· «ἐγένετο δὲ ἐν τῷ ἐγγίζειν αὐτὸν εἰς Ἱεριχώ». οὐκοῦν κατὰ τὸν Λουκᾶν εἰσερχόμενος εἰς τὴν Ἱεριχὼ καὶ ἐγγὺς αὐτῆς γενόμενος ἐπιτελεῖ τὴν κατὰ τὸν τυφλὸν οἰκονομίαν. καὶ εἴποι τις ἂν κατὰ τὸν μυστικὸν λόγον ὅτι πρῶτόν ἐστι τὸ τοῦ Λουκᾶ, δεύτερον δὲ τὸ τοῦ Μάρκου, καὶ τρίτον τὸ τοῦ Ματθαίου. πρῶτον γὰρ δεῖ ἐγγίσαι τῇ Ἱεριχώ, εἶτα εἰσελθεῖν εἰς αὐτήν, καὶ [μετὰ ταῦτα δὲ] ἐκπορευθῆναι ἀπ’ αὐτῆς.
ἐγὼ μὲν οὖν ἰῶτα ἓν ἢ μίαν κεραίαν οὐ πιστεύω κενὴν εἶναι θείων μαθημάτων, τὸ δὲ ἐπιτυγχάνειν ἑρμηνεύοντα ἡγοῦμαι πολλοῦ δεῖσθαι λόγου διὰ τὸ δυσερμήνευτον τῶν πραγμάτων. μήποτ’ οὖν τὰ ὡς τυφλοῦ καὶ ἐπαίτου ἐπικαλύμματα καὶ περιβόλαια, οἷς περιβέβλητο ὁ Βαρτιμαῖος, δηλοῦται· ἅτινα ἀπέβαλεν ὁ τυφλὸς ἀκούσας· «θάρσει, ἔγειραι, φωνεῖ σε» καὶ ἀποβαλὼν τὰ τῆς ἐπαιτήσεως καλύμματα καὶ περιβόλαια «ἀνεπήδησε καὶ ἀνέστη», ἵνα ἔλθῃ πρὸς τὸν Ἰησοῦν καὶ τυχὼν τῆς παρ’ αὐτοῦ ἀποκρίσεως εἰρημένης πρὸς τὴν ἀξίωσιν τῆς «τί θέλεις ποιήσω;» καὶ αὐτὸς εἴπῃ μείζονα φωνὴν τῆς «υἱὲ Δαυί̈δ, ἐλέησόν με»· μεῖζον γὰρ ἐπινενόηται τοῦ «υἱὲ Δαυὶ̈δ» τῷ λέγοντι «Ῥαββουνὶ» καὶ τὸ εἶδος τοῦ ἐλέους παραστήσαντι διὰ τοῦ «ἵνα ἀναβλέψω». καὶ ὁ σωτήρ γε διὰ μὲν τοῦ «υἱὲ Δαυί̈δ, ἐλέησόν με» οὐ δίδωσι τὴν εὐεργεσίαν οὐδ’ ὅτε τὸ ἱμάτιον τῆς [τυφλότητος καὶ τῆς] ἐπαιτήσεως περιέκειτο οὐδ’ ὅτε ἐκαθέζετο παρὰ τὴν ὁδὸν ἐπαιτῶν. διὰ δὲ τὸ «Ῥαββουνί, ἵνα ἀναβλέψω» εἶπεν αὐτῷ· «ὕπαγε, ἡ πίστις σου σέσωκέ σε». καὶ ὁ μὲν σωτὴρ εἶπεν αὐτῷ· «ὕπαγε», ὁ δὲ τοῦ προστάγματος τούτου κρεῖττον πεποίηκεν· τὴν αὐτὴν ἱστορίαν ἐκτίθενται, κατὰ δέ τινας ἑτέραν παραπλησίαν, ἄξιόν γε καὶ τὰ τούτων ἰδεῖν. Καὶ πρώ τόν γε κατανοητέον τὴν κατὰ τὸν Μάρκον, οὕτως ἀνα γράψαντα τὰ κατὰ τὸν τόπον· ι Καὶ ἔρχεται εἰς Ἱε ριχώ· καὶ ἐκπορευομένου αὐτοῦ ἐκεῖθεν, καὶ τῶν μαθητῶν αὐτοῦ, καὶ ὄχλου ἱκανοῦ, ἰδοὺ ὁ υἱὸς Τι μαίου, Βαρτιμαῖος τυφλὸς, ο καὶ τὰ ἑξῆς, ἕως τοῦ Καὶ ἠκολούθει αὐτῷ ἐν τῇ ὁδῷ.» Ὁ μὲν οὖν τῇ ἱστο ρία ψιλῇ παριστάμενος, καὶ μὴ βουλόμενος διαφω νεῖν τοὺς εὐαγγελιστὰς, ἐρεῖ οὐχ ἅμα γεγονέναι τὸ κατὰ τὸν Ματθαῖον, καὶ τὸν Μάρκον, ἀλλά τινι μὲν ἐπιδημίᾳ τῇ ἐν Ἱεριχὼ γεγονέναι τὰ κατὰ τοὺς ἀνα βλέψαντας δύο τυφλούς· ἑτέρᾳ δὲ τὰ κατὰ τὸν ἕνα τοῦτον υἱὸν Τιμαίου, Βαρτιμαῖον· καὶ ἄλλῃ τὰ κατὰ τὸν Λουκᾶν. Εἴπερ γὰρ ἀκριβῶς πιστεύομεν ἀναγε γράφθαι, συνεργοῦντος καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, τὰ Εὐαγγέλια, καὶ μὴ ἐσφάλησαν ἐν τῷ ἀπομνημονεύειν οἱ γράψαντες αὐτὰ δηλονότι, ἐπεὶ μὴ δυνατὸν ἐν μιᾷ καὶ τῇ αὐτῇ ἐπιδημίᾳ ἀληθὲς εἶναι δύο τυφλούς τεθε ραπεῦσθαι ἡ ἕνα, ἑτέρα μὲν ἐπιδημία δεδήλωται ὑπὸ τοῦ Ματθαίου, ἑτέρα δὲ ὑπὸ τοῦ Μάρκου, ἤδη δὲ καὶ ἄλλη ὑπὸ τοῦ Λουκᾶ ὡς τῷ ἐπιστήσαντι ἐκ τῆς πρὸς τοὺς λοιποὺς διαφορᾶς ἔστι καὶ τοῦτο τεθαρρηκότως ἀποφήνασθαι. Καὶ οὐδὲν θαυμαστὸν ἐπιτηρήσαντά τινα τῶν ἐν Ἱεριχὼ τὴν προτέραν θεραπείαν, διὰ τῆς λέξεως, καὶ τῆς ὁμοίως ἀξιώσεως, καὶ ἐν τῷ αὐτῷ τόπῳ βεβουλῆσθαι θεραπευθῆναι. Εἴποι δ᾽ ἄν τις οὕτω, καὶ ἄλλος ἐστὶν ὁ κατὰ Λουκᾶν τυφλὸς θε ραπευθείς. Ο μέντοιγε ὅλων τούτων ζητῶν βαθυτέραν διήγησιν φήσει, ὅτι ἓν καὶ τὸ αὐτὸ πρᾶγμα διαφόροις λέξεσι παρίσταται δύο μὲν γὰρ τυφλοί εἰσιν, ὡς ἀπο ξέδοται Ἰσραὴλ καὶ Ἰούδας· εἷς δὲ ὁ ὅλων τούτων λαός, ὅτε εἷς δηλοῦται θεραπευόμενος τυφλός. Οχλου οὖν ἱκανοῦ τοῦ ἀπὸ τῶν ἐθνῶν συνεκπορευομένου ἀπὸ τῶν κοσμικῶν τῷ Ἰησοῦ καὶ τοῖς μαθηταῖς αὐτοῦ, Ισραηλιτικόν τι λείμμα παρὰ τὴν ὁδὸν καθεζόμενον, καὶ πενόμενον τοῖς νοήμασι, καὶ ἐπαιτοῦν τὰ εἰς τὴν χρείαν τῆς ψυχῆς, ἀκοῦσαν, ὅτι Ἰησοῦς ὁ Ναζαρηνός ἐστιν, ἔρχεται μέγα βοῶν, ἀξιοῦν τὸν Σωτῆρα, ὡς υἱὸν Δαυΐδ, ἔλεον αὐτῷ παρασχεῖν· καὶ ἐπὰν ἴδῃς τῶν ἀπὸ Ομοίως. ὁμοίας. τὴν αὐτὴν ἱστορίαν ἐκτίθενται, κατὰ δέ τινας ἑτέραν παραπλησίαν, ἄξιόν γε καὶ τὰ τούτων ἰδεῖν. Καὶ πρώ τόν γε κατανοητέον τὴν κατὰ τὸν Μάρκον, οὕτως ἀνα γράψαντα τὰ κατὰ τὸν τόπον· ι Καὶ ἔρχεται εἰς Ἱε ριχώ· καὶ ἐκπορευομένου αὐτοῦ ἐκεῖθεν, καὶ τῶν μαθητῶν αὐτοῦ, καὶ ὄχλου ἱκανοῦ, ἰδοὺ ὁ υἱὸς Τι μαίου, Βαρτιμαῖος τυφλὸς, ο καὶ τὰ ἑξῆς, ἕως τοῦ Καὶ ἠκολούθει αὐτῷ ἐν τῇ ὁδῷ.» Ὁ μὲν οὖν τῇ ἱστο ρία ψιλῇ παριστάμενος, καὶ μὴ βουλόμενος διαφω νεῖν τοὺς εὐαγγελιστὰς, ἐρεῖ οὐχ ἅμα γεγονέναι τὸ κατὰ τὸν Ματθαῖον, καὶ τὸν Μάρκον, ἀλλά τινι μὲν ἐπιδημίᾳ τῇ ἐν Ἱεριχὼ γεγονέναι τὰ κατὰ τοὺς ἀνα βλέψαντας δύο τυφλούς· ἑτέρᾳ δὲ τὰ κατὰ τὸν ἕνα τοῦτον υἱὸν Τιμαίου, Βαρτιμαῖον· καὶ ἄλλῃ τὰ κατὰ τὸν Λουκᾶν. Εἴπερ γὰρ ἀκριβῶς πιστεύομεν ἀναγε γράφθαι, συνεργοῦντος καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, τὰ Εὐαγγέλια, καὶ μὴ ἐσφάλησαν ἐν τῷ ἀπομνημονεύειν οἱ γράψαντες αὐτὰ δηλονότι, ἐπεὶ μὴ δυνατὸν ἐν μιᾷ καὶ τῇ αὐτῇ ἐπιδημίᾳ ἀληθὲς εἶναι δύο τυφλούς τεθε ραπεῦσθαι ἡ ἕνα, ἑτέρα μὲν ἐπιδημία δεδήλωται ὑπὸ τοῦ Ματθαίου, ἑτέρα δὲ ὑπὸ τοῦ Μάρκου, ἤδη δὲ καὶ ἄλλη ὑπὸ τοῦ Λουκᾶ ὡς τῷ ἐπιστήσαντι ἐκ τῆς πρὸς τοὺς λοιποὺς διαφορᾶς ἔστι καὶ τοῦτο τεθαρρηκότως ἀποφήνασθαι. Καὶ οὐδὲν θαυμαστὸν ἐπιτηρήσαντά τινα τῶν ἐν Ἱεριχὼ τὴν προτέραν θεραπείαν, διὰ τῆς λέξεως, καὶ τῆς ὁμοίως ἀξιώσεως, καὶ ἐν τῷ αὐτῷ τόπῳ βεβουλῆσθαι θεραπευθῆναι. Εἴποι δ᾽ ἄν τις οὕτω, καὶ ἄλλος ἐστὶν ὁ κατὰ Λουκᾶν τυφλὸς θε ραπευθείς. Ο μέντοιγε ὅλων τούτων ζητῶν βαθυτέραν διήγησιν φήσει, ὅτι ἓν καὶ τὸ αὐτὸ πρᾶγμα διαφόροις λέξεσι παρίσταται δύο μὲν γὰρ τυφλοί εἰσιν, ὡς ἀπο ξέδοται Ἰσραὴλ καὶ Ἰούδας· εἷς δὲ ὁ ὅλων τούτων λαός, ὅτε εἷς δηλοῦται θεραπευόμενος τυφλός. Οχλου οὖν ἱκανοῦ τοῦ ἀπὸ τῶν ἐθνῶν συνεκπορευομένου ἀπὸ τῶν κοσμικῶν τῷ Ἰησοῦ καὶ τοῖς μαθηταῖς αὐτοῦ, Ισραηλιτικόν τι λείμμα παρὰ τὴν ὁδὸν καθεζόμενον, καὶ πενόμενον τοῖς νοήμασι, καὶ ἐπαιτοῦν τὰ εἰς τὴν χρείαν τῆς ψυχῆς, ἀκοῦσαν, ὅτι Ἰησοῦς ὁ Ναζαρηνός ἐστιν, ἔρχεται μέγα βοῶν, ἀξιοῦν τὸν Σωτῆρα, ὡς υἱὸν Δαυΐδ, ἔλεον αὐτῷ παρασχεῖν· καὶ ἐπὰν ἴδῃς τῶν ἀπὸ Ομοίως. ὁμοίας. eamdem quidem ex aliquorum sententia historiam narrant; at ex aliorum opinione consimilem alle ram, quænam ab iis proponantur perpendere operæ pretium est. Ac primo quidem loco ea discutienda veniunt quæ apud Marcum continentur, a quo res ad hunc locum pertinentes his verbis conscripte sunt *: «Et venit Jericho: et inde eo proficiscente, et discipulis ejus, et plurima multitudine, ecce flius Timæi Bartimæus cæcus, et reliqua, usque ad id: ‹ Et sequebatur eum in via. › Qui ergo n'dam sequitur bistoriam, nec invicem discrepare evangelistas fatetur, non eodem tempore contigisse dicet quæ apud Matthæum, quæque apud Marcum traduntur; sed in aliqua in Jerichuntem peregri natione visum cæcos duos recepisse; in altera au tem solum hunc Timæi filium Bartimæum; et in alia quæ apud Lucam habentur accidisse. Nam si operam suam conferente Spiritu sancto accurate conscripta esse Evangelia credimus: et in iis com memorandis rebus lapsi non sunt eorum scripto res, quandoquidem verum esse non potest in una eademque peregrinatione duos cæcos vel unum fuisse consanalos, aliam quidem a Matthaeo pere grinationem descriptam esse liquet, alteram aulem a Marco, et aliam rursum a Luca, quemadmoduni poterit confidenter affirmare qui differentiam unius a reliquis observaverit. Nec mirum sane si eorum qui Jerichunte fuerunt, priore quis adnotata sa natione, ex verbis, et ex simili precatione, in com dem quoque sanatos eos fuisse loco contendat. Sic autem dixerit quispiam, alium quoque eum esse cæcum qui juxta Lucam sanatus est *. At qui pro fundiorem horum interpretationem rimabitur, unam eamdemque rem diversis verbis declarari pronuntiabit; duo siquidem cæci sunt Israel et Ju das, ita ut a nobis proditum est; unus est autem ex universis illis conflatus populus, quando unicus sanitati restitutus cæcus exhibetur. Ingenti ergo e gentibus multitudine, una cum Jesu, ipsiusque discipulis e rebus mundanis exeunte, Israeliticæ id autem aliquos alteram similem, dignum est et quæ ab eis dicuntur videre. Et primum videamus de Marco ita scribente: «Et venit in Hiericho, et exeunte eo inde, et discipulis ejus, et turba multa. Qui ergo cor poraliter intelligunt, propter diversitatem verborum, dicunt alia vice duos istos cæcos Christum sanasse alia autem vice illum quem Marcus exponit: tertia vero, quod scribit Lucas. Qui autem spiritualiter intel ligunt, unam eamdemque rem diversis modis evangelistas exposuisse defendunt. Duo enim cæci sunt sicut diximus, Judas et Israel. Unus autem est mixtus ex utroque populus universus. Turba ergo multa ex gen tibus exeunte cum Jesu et discipulis ejus de mundo, Judaicæ quædam reliquiæ juxta viam sedentes, est, juxta propheticas Scripturas, et mendicantes intellectum necessarium animarum suarum, sicut Mar cus exponit, fortiter clamabant, filium appellantes David. Et cum videris eos qui ex Judæis crediderunt in Jesum, aliquando quidem ex Maria et Joseph esse eum putantes, aliquando autem de sola Maria et Spiritu sancto, videbis quomodo ille cæcus clamabat: Fili David, miserere mei. Quem increpant multi qui de Hiericho egressi ex gentibus sunt, populum videlicet qui videtur credere ex Judæis, ut taceant qui paupe res sunt in fide Christi; et putant euni ex semine viri et mulieris esse, trahentem genus ex David. Sed multis increpantibus magis clamabat, credens quidem in Jesum, secundum autem hominem credens, et * Marc. x, et seq. * Luc. xvi, et seq. Augustinus, 1. De consensu evangel., c. 65, unam eamdemque a Matthæo et Marco, sed alterain a Luca narrari docet. Theophylactus autem, recentioresque pene omnes, tria hæc unum idemque esse statuunt. Sane priori huic sententiæ adhæsisse videtur Ori genes; sed quæ re diversa credidit, sensu ac signi ficatione eodem recidere existimavit: ita et Ambro sius diversis iis miraculis idem contineri mysterium arbitratus est. Huetius. Forte legendum, eamdem quidem ex aliquorum sententia historiam narrant; at ex aliorum opinione consimilem alle ram, quænam ab iis proponantur perpendere operæ pretium est. Ac primo quidem loco ea discutienda veniunt quæ apud Marcum continentur, a quo res ad hunc locum pertinentes his verbis conscripte sunt *: «Et venit Jericho: et inde eo proficiscente, et discipulis ejus, et plurima multitudine, ecce flius Timæi Bartimæus cæcus, et reliqua, usque ad id: ‹ Et sequebatur eum in via. › Qui ergo n'dam sequitur bistoriam, nec invicem discrepare evangelistas fatetur, non eodem tempore contigisse dicet quæ apud Matthæum, quæque apud Marcum traduntur; sed in aliqua in Jerichuntem peregri natione visum cæcos duos recepisse; in altera au tem solum hunc Timæi filium Bartimæum; et in alia quæ apud Lucam habentur accidisse. Nam si operam suam conferente Spiritu sancto accurate conscripta esse Evangelia credimus: et in iis com memorandis rebus lapsi non sunt eorum scripto res, quandoquidem verum esse non potest in una eademque peregrinatione duos cæcos vel unum fuisse consanalos, aliam quidem a Matthaeo pere grinationem descriptam esse liquet, alteram aulem a Marco, et aliam rursum a Luca, quemadmoduni poterit confidenter affirmare qui differentiam unius a reliquis observaverit. Nec mirum sane si eorum qui Jerichunte fuerunt, priore quis adnotata sa natione, ex verbis, et ex simili precatione, in com dem quoque sanatos eos fuisse loco contendat. Sic autem dixerit quispiam, alium quoque eum esse cæcum qui juxta Lucam sanatus est *. At qui pro fundiorem horum interpretationem rimabitur, unam eamdemque rem diversis verbis declarari pronuntiabit; duo siquidem cæci sunt Israel et Ju das, ita ut a nobis proditum est; unus est autem ex universis illis conflatus populus, quando unicus sanitati restitutus cæcus exhibetur. Ingenti ergo e gentibus multitudine, una cum Jesu, ipsiusque discipulis e rebus mundanis exeunte, Israeliticæ id autem aliquos alteram similem, dignum est et quæ ab eis dicuntur videre. Et primum videamus de Marco ita scribente: «Et venit in Hiericho, et exeunte eo inde, et discipulis ejus, et turba multa. Qui ergo cor poraliter intelligunt, propter diversitatem verborum, dicunt alia vice duos istos cæcos Christum sanasse alia autem vice illum quem Marcus exponit: tertia vero, quod scribit Lucas. Qui autem spiritualiter intel ligunt, unam eamdemque rem diversis modis evangelistas exposuisse defendunt. Duo enim cæci sunt sicut diximus, Judas et Israel. Unus autem est mixtus ex utroque populus universus. Turba ergo multa ex gen tibus exeunte cum Jesu et discipulis ejus de mundo, Judaicæ quædam reliquiæ juxta viam sedentes, est, juxta propheticas Scripturas, et mendicantes intellectum necessarium animarum suarum, sicut Mar cus exponit, fortiter clamabant, filium appellantes David. Et cum videris eos qui ex Judæis crediderunt in Jesum, aliquando quidem ex Maria et Joseph esse eum putantes, aliquando autem de sola Maria et Spiritu sancto, videbis quomodo ille cæcus clamabat: Fili David, miserere mei. Quem increpant multi qui de Hiericho egressi ex gentibus sunt, populum videlicet qui videtur credere ex Judæis, ut taceant qui paupe res sunt in fide Christi; et putant euni ex semine viri et mulieris esse, trahentem genus ex David. Sed multis increpantibus magis clamabat, credens quidem in Jesum, secundum autem hominem credens, et * Marc. x, et seq. * Luc. xvi, et seq. Augustinus, 1. De consensu evangel., c. 65, unam eamdemque a Matthæo et Marco, sed alterain a Luca narrari docet. Theophylactus autem, recentioresque pene omnes, tria hæc unum idemque esse statuunt. Sane priori huic sententiæ adhæsisse videtur Ori genes; sed quæ re diversa credidit, sensu ac signi ficatione eodem recidere existimavit: ita et Ambro sius diversis iis miraculis idem contineri mysterium arbitratus est. Huetius. Forte legendum,
PG 13:1411ἀνέγραψε τοίνυν ὁ μὲν Λουκᾶς τὸ «ἐγένετο ἐν τῷ ἐγγίζειν αὐτὸν εἰς Ἱεριχώ», ὁ δὲ Μᾶρκος· «καὶ ἔρχεται εἰς Ἱεριχώ, καὶ ἐκπορευομένου αὐτοῦ ἐκεῖθεν», ὁ δὲ Ματθαῖος οὔτε τὸ ἐγγίζειν τῇ Ἱεριχὼ ἀνέγραψεν οὔτε ὅτι ἔρχεται εἰς Ἱεριχώ, ἀλλὰ μόνον ὅτι «ἐκπορευομένων αὐτῶν ἀπὸ Ἱεριχώ, ἠκολούθησεν αὐτῷ ὄχλος πολύς.» δύναται οὖν τὸ μὲν κατὰ τὸν Λουκᾶν ἐγγίσας τῇ Ἱεριχὼ πεποιηκέναι, τὸ δὲ κατὰ τὸν Μᾶρκον ἐλθὼν εἰς Ἱεριχώ, τὸ δὲ κατὰ τὸν Ματθαῖον ἐκπορευθεὶς ἀπ’ αὐτῆς. ὁρᾷς δὲ ὅτι καὶ ὁ κατὰ τὸν Λουκᾶν τυφλὸς «ἀκούσας ὄχλου διαπορευομένου [καὶ οὐ δήπου τοῦ Ἰησοῦ] ἐπυνθάνετο τί ἂν εἴη», ὁ δὲ κατὰ τὸν Μᾶρκον «ἀκούσας ὅτι Ἰησοῦς ὁ Ναζαρηνός ἐστιν ἤρξατο κράζειν», οἱ δὲ κατὰ τὸν Ματθαῖον «δύο τυφλοὶ καθήμενοι παρὰ τὴν ὁδόν, ἀκούσαντες ὅτι Ἰησοῦς παράγει, ἔκραξαν.» καὶ οὐκ ἔστιν ὁ κατὰ τὸν Ματθαῖον παρὰ τοῖς τυφλοῖς Ἰησοῦς Ναζαρηνός, ἀλλ’ ὁ παρὰ τοῖς λοιποῖς, ὧν ὁ μὲν κατὰ τὸν Μᾶρκον [τυφλὸς] ἀκούει ὅτι «Ἰησοῦς ὁ Ναζαρηνός ἐστιν», ὁ δὲ κατὰ τὸν Λουκᾶν, ὅτε ἐπυνθάνετο παρὰ τοῦ ὄχλου «τί ἂν εἴη τοῦτο», ἔμαθεν ἀπαγγειλάντων αὐτῷ ὅτι Ἰησοῦς ὁ Ναζαρηνὸς παρέρχεται.
ἀνέγραψε τοίνυν ὁ μὲν Λουκᾶς τὸ «ἐγένετο ἐν τῷ ἐγγίζειν αὐτὸν εἰς Ἱεριχώ», ὁ δὲ Μᾶρκος· «καὶ ἔρχεται εἰς Ἱεριχώ, καὶ ἐκπορευομένου αὐτοῦ ἐκεῖθεν», ὁ δὲ Ματθαῖος οὔτε τὸ ἐγγίζειν τῇ Ἱεριχὼ ἀνέγραψεν οὔτε ὅτι ἔρχεται εἰς Ἱεριχώ, ἀλλὰ μόνον ὅτι «ἐκπορευομένων αὐτῶν ἀπὸ Ἱεριχώ, ἠκολούθησεν αὐτῷ ὄχλος πολύς.» δύναται οὖν τὸ μὲν κατὰ τὸν Λουκᾶν ἐγγίσας τῇ Ἱεριχὼ πεποιηκέναι, τὸ δὲ κατὰ τὸν Μᾶρκον ἐλθὼν εἰς Ἱεριχώ, τὸ δὲ κατὰ τὸν Ματθαῖον ἐκπορευθεὶς ἀπ’ αὐτῆς. ὁρᾷς δὲ ὅτι καὶ ὁ κατὰ τὸν Λουκᾶν τυφλὸς «ἀκούσας ὄχλου διαπορευομένου [καὶ οὐ δήπου τοῦ Ἰησοῦ] ἐπυνθάνετο τί ἂν εἴη», ὁ δὲ κατὰ τὸν Μᾶρκον «ἀκούσας ὅτι Ἰησοῦς ὁ Ναζαρηνός ἐστιν ἤρξατο κράζειν», οἱ δὲ κατὰ τὸν Ματθαῖον «δύο τυφλοὶ καθήμενοι παρὰ τὴν ὁδόν, ἀκούσαντες ὅτι Ἰησοῦς παράγει, ἔκραξαν.» καὶ οὐκ ἔστιν ὁ κατὰ τὸν Ματθαῖον παρὰ τοῖς τυφλοῖς Ἰησοῦς Ναζαρηνός, ἀλλ’ ὁ παρὰ τοῖς λοιποῖς, ὧν ὁ μὲν κατὰ τὸν Μᾶρκον [τυφλὸς] ἀκούει ὅτι «Ἰησοῦς ὁ Ναζαρηνός ἐστιν», ὁ δὲ κατὰ τὸν Λουκᾶν, ὅτε ἐπυνθάνετο παρὰ τοῦ ὄχλου «τί ἂν εἴη τοῦτο», ἔμαθεν ἀπαγγειλάντων αὐτῷ ὅτι Ἰησοῦς ὁ Ναζαρηνὸς παρέρχεται. Ἰουδαίων πιστευόντων εἰς τὸν Ἰησοῦν τὴν περί τοῦ Σωτῆρος πίστιν, ὁτὲ μὲν ἐκ Μαρίας καὶ τοῦ Ἰαν σὴφ οἰομένων αὐτὸν εἶναι, ότὲ δὲ ἐκ Μαρίας μὲν μό νης καὶ τοῦ θείου Πνεύματος, οὐ μὴν καὶ μετὰ τῆς περὶ αὐτοῦ θεολογίας, ὄψει πως οὗτος ὁ τυφλὸς λέγει τό· «Υἱὸς Δαυΐδ, ἐλέησόν με,» ᾧ ἐπιτιμῶσιν α πολλοί· πολλοὶ γὰρ οἱ ἀπὸ τῆς Ἱεριχὼ ἐκπορευόμε νοι ἀπὸ τῶν ἐθνῶν, ἐπιτιμῶντες τῇ πτωχείᾳ τῶν ἀπὸ τῶν Ἰουδαίων πιστεύειν δοκούντων· καὶ ἀνάγων δὲ ἐπὶ τὴν εὐγενῆ ψυχὴν τὰ τοιαῦτα πτωχεύσασαν, καὶ μέχρι ἐπαιτήσεως φθάσασαν, οὐ πάνυ τι διαμαρτήσει τοῦ λόγου. Ἐπεὶ δὲ ἔδοξε τῷ Μάρκῳ καὶ τὸ τοῦ τα τρὸς τοῦ τυφλοῦ ὄνομα ἀναγράψαι, ὅτι Τίμαιος ἦν, καὶ τὸ τοῦ τυφλοῦ, ὅτι Βαρτιμαῖος ἐκαλεῖτο, ζητού μεν μήπη ἐνενόησέ τι ὁ Μάρκος βαθύτερον κατὰ τὸν τόπον· καὶ ἀναγκαίως τάχα μὲν ἀπὸ τῆς ἱστορίας λαβὼν προσέθηκε τὸ ὄνομα, εἴποι δ' ἄν τις, καὶ ποιή σας αὐτὸ ὡς χρήσιμον. Καὶ εἰ μὴ δόξομεν ψυχρεύει σθαι μέχρι τῆς τῶν τοιούτων ἐξετάσεως φθάνοντες, ζητοῦμεν τὸν τῆς τιμῆς ἐπώνυμον Τίμαιον, καὶ τὸν υἱὸν αὐτοῦ Βαρτιμαῖον, ὅπερ ἐστὶν υἱὸν Τιμαίου. Μήποτε δὲ διὰ τὸ τίμιον τοῦ πατριάρχου Ἰακὼν καὶ Ἰσραὴλ τροπικῶς ἐκεῖνος ἐστιν ὁ Τίμαιος· οἱ δὲ τὴν εὐγένειαν ἀπ' ἐκείνου κεκτημένοι, ὁ Βαρτιμαῖος το Καὶ ἐπὰν ἴδῃς τῶν ἀπὸ Ἰουδαίων, Ἔστωσαν δέ τινες καὶ τὸν Ἰησοῦν ἀποδεχόμενοι, ὡς παρὰ τοῦτο Χρι στιανοὶ εἶναι αὐχοῦντες· ἔτι δὲ καὶ κατὰ τὸν Ἰου δαίων νόμον, ὡς τὰ Ἰουδαίων πλήθη βιοῦν ἐθέλοντες. Οὗτοι δ᾽ εἰσὶν οἱ διττοὶ Ἐβιωναῖοι, ἤτοι ἐκ παρθένου ὁμολογοῦντες ὁμοίως ἡμῖν τὸν Ἰησοῦν, ἢ οὐχ οὕτω γεγενῆσθαι, ἀλλ' ὡς τοὺς λοιποὺς ἀνθρώπους ὥσπερ ἀμφότεροι. Οὐ μὴν ἔθ᾽ ὁμοίως καὶ οὗτοι προϋπάρχειν αὐτὸν Θεὸν Λόγον ὄντα καὶ σοφίαν ὁμολογοῦντες τῇ τῶν προτέρων περιετρέποντο δυσσε βεία· μάλιστα ὅτε καὶ τὴν σωματικὴν περὶ τὸν να μον λατρείαν όμοίως ἐκείνοις περιέπειν ἐσπούδαζον. ΣΣΙΣ, Περὶ Χριστού δὲ οὐκ οἶδα εἰπεῖν, εἰ καὶ αὐτοὶ τῇ τῶν προειρημέ νων περὶ Κήρινθον, καὶ Μήρινθον μοχθηρίᾳ ἀχθέντες ψιλὸν ἄνθρωπον νομίζουσιν· ἢ, καθὼς ἡ ἀλήθεια ἔχει, διὰ Πνεύματος αγίου γεγενήσθαι ἐκ Μαρίας διαδε βαιοῦνται. Ἰουδαίων πιστευόντων εἰς τὸν Ἰησοῦν τὴν περί τοῦ Σωτῆρος πίστιν, ὁτὲ μὲν ἐκ Μαρίας καὶ τοῦ Ἰαν σὴφ οἰομένων αὐτὸν εἶναι, ότὲ δὲ ἐκ Μαρίας μὲν μό νης καὶ τοῦ θείου Πνεύματος, οὐ μὴν καὶ μετὰ τῆς περὶ αὐτοῦ θεολογίας, ὄψει πως οὗτος ὁ τυφλὸς λέγει τό· «Υἱὸς Δαυΐδ, ἐλέησόν με,» ᾧ ἐπιτιμῶσιν α πολλοί· πολλοὶ γὰρ οἱ ἀπὸ τῆς Ἱεριχὼ ἐκπορευόμε νοι ἀπὸ τῶν ἐθνῶν, ἐπιτιμῶντες τῇ πτωχείᾳ τῶν ἀπὸ τῶν Ἰουδαίων πιστεύειν δοκούντων· καὶ ἀνάγων δὲ ἐπὶ τὴν εὐγενῆ ψυχὴν τὰ τοιαῦτα πτωχεύσασαν, καὶ μέχρι ἐπαιτήσεως φθάσασαν, οὐ πάνυ τι διαμαρτήσει τοῦ λόγου. Ἐπεὶ δὲ ἔδοξε τῷ Μάρκῳ καὶ τὸ τοῦ τα τρὸς τοῦ τυφλοῦ ὄνομα ἀναγράψαι, ὅτι Τίμαιος ἦν, καὶ τὸ τοῦ τυφλοῦ, ὅτι Βαρτιμαῖος ἐκαλεῖτο, ζητού μεν μήπη ἐνενόησέ τι ὁ Μάρκος βαθύτερον κατὰ τὸν τόπον· καὶ ἀναγκαίως τάχα μὲν ἀπὸ τῆς ἱστορίας λαβὼν προσέθηκε τὸ ὄνομα, εἴποι δ' ἄν τις, καὶ ποιή σας αὐτὸ ὡς χρήσιμον. Καὶ εἰ μὴ δόξομεν ψυχρεύει σθαι μέχρι τῆς τῶν τοιούτων ἐξετάσεως φθάνοντες, ζητοῦμεν τὸν τῆς τιμῆς ἐπώνυμον Τίμαιον, καὶ τὸν υἱὸν αὐτοῦ Βαρτιμαῖον, ὅπερ ἐστὶν υἱὸν Τιμαίου. Μήποτε δὲ διὰ τὸ τίμιον τοῦ πατριάρχου Ἰακὼν καὶ Ἰσραὴλ τροπικῶς ἐκεῖνος ἐστιν ὁ Τίμαιος· οἱ δὲ τὴν εὐγένειαν ἀπ' ἐκείνου κεκτημένοι, ὁ Βαρτιμαῖος το Καὶ ἐπὰν ἴδῃς τῶν ἀπὸ Ἰουδαίων, Ἔστωσαν δέ τινες καὶ τὸν Ἰησοῦν ἀποδεχόμενοι, ὡς παρὰ τοῦτο Χρι στιανοὶ εἶναι αὐχοῦντες· ἔτι δὲ καὶ κατὰ τὸν Ἰου δαίων νόμον, ὡς τὰ Ἰουδαίων πλήθη βιοῦν ἐθέλοντες. Οὗτοι δ᾽ εἰσὶν οἱ διττοὶ Ἐβιωναῖοι, ἤτοι ἐκ παρθένου ὁμολογοῦντες ὁμοίως ἡμῖν τὸν Ἰησοῦν, ἢ οὐχ οὕτω γεγενῆσθαι, ἀλλ' ὡς τοὺς λοιποὺς ἀνθρώπους ὥσπερ ἀμφότεροι. Οὐ μὴν ἔθ᾽ ὁμοίως καὶ οὗτοι προϋπάρχειν αὐτὸν Θεὸν Λόγον ὄντα καὶ σοφίαν ὁμολογοῦντες τῇ τῶν προτέρων περιετρέποντο δυσσε βεία· μάλιστα ὅτε καὶ τὴν σωματικὴν περὶ τὸν να μον λατρείαν όμοίως ἐκείνοις περιέπειν ἐσπούδαζον. ΣΣΙΣ, Περὶ Χριστού δὲ οὐκ οἶδα εἰπεῖν, εἰ καὶ αὐτοὶ τῇ τῶν προειρημέ νων περὶ Κήρινθον, καὶ Μήρινθον μοχθηρίᾳ ἀχθέντες ψιλὸν ἄνθρωπον νομίζουσιν· ἢ, καθὼς ἡ ἀλήθεια ἔχει, διὰ Πνεύματος αγίου γεγενήσθαι ἐκ Μαρίας διαδε βαιοῦνται. quædam secus viam sedentes reliquiæ, cogitatio num inopes, et animæ necessaria mendican tes, cum Jesum Nazarenum esse audissent, magna voce clamantes, et Servatoris, tanquam filii David, misericordiam implorantes accedunt: et postquam Judæorum in Jesum credentium fidem de Servatore perspexeris, qui nonnunquam eum e Maria et Jo sepho natum, aliquando e Maria sola et Spiritu sancto, at neutiquam cum theologica ipsius cogni tione existimabant, facile intelliges quomodo id dical cæcus: • Fili David, miserere mei, quem plurimi quidem increpant; multi enim Jerichunte exeunt gentiles, Judæos fidem amplecti visos ob inopiam incessentes; quæ si ad aņimam natalibus nobilem, rerum ejusmodi egenam, et ad mendici tatem usque redactam retuleris, non multum a ra tione aberraveris. At quoniam Marco visum est cæci hujus patris nomen (Timæus autem illud erat) scriptis tradere, necnon et ipsius cæci, qui Barti mæus vocabatur, id quærimus, an non sublimius aliquid hoc loco Marcus intellexerit et fortasse quidem nomen ab historia depromptum necessario eum addidisse, et tanquam rem utilem adscripsisse dixerit aliquis. Quod nisi ad eorum usque disputa clamans dicit: • Fili Davidl, miserere mei.» Jesus autem stans, jam non, sicut in Matthæo, ipse eum vo cat, sed jubet eum vocari. Post hæc inquit: Ille autem abjiciens vestimentum suum, exiliens venit ad Jesum. Ne forte vestimentum cæci et mendicantis velamentum intelligatur cæcitatis, et mendicitatis quo * Matth. xx, 30. etc. Ebionæos intelligit, hæreticos Judaicæ originis, sed diversæ inter se lidei; alii enim Christum e Mariæ et Josephi concubitu; alii Spiritus sancti afflatu e Maria Virgine conceptum, sed Verbum æternum non esse credebant. Utrique autem Judaicæ legis obser vationem sibi ad salutem necessariam arbitrabantur. Origenes, lib. v contra Celsum et paulo post, Eusebius quoque, Eccles. Hist. lib. XIII, c. 27, duplex Ebionæorum genus agnoscit, quorum priores, quos et Majores Nicephorus appellat, Christum Maria et Josepho prognatum asserebant, et Judaicam legem tueban tur; alii ex Spiritu sancto et Virgine matre geni tum quidem eum fatebantur Sed iidem nihilominus cum Christum, utpote Deum Verbum, ac sapientiam Patris ante omnia substitisse minime fateantur, in eamdem cum prio ribus impietatem delapsi sunt: cum præsertim cor poris legis Mosaicæ ceremonias, perinde ac illi, ac curate custodiant. Idem habet Nicephorus, lib. Eccles. Hist., cap. 13. Epiphanius autem dissensio nis ejusmodi primum inter Ebionæos auctorem El xæum fuisse suspicatur. Hugo Grotius, Adnotat, in Matth., conjectal minores illos Ebionæos qui Chri stum Spiritus sancti virtute in utero Mariæ conce ptum fuisse credebant, eosdem fuisse ac Nazaræos, quod subinde arripuit Vossius, cap. De genere Christi, et alii postmodum viri eruditi. Nos vero aliter judicamus; quamvis enim male de Christo sensisse Nazaræos, eamdemque propugnasse senten tiam ac Cerinthianos scribat Epiphanius, Har. cap. 1, et ab Ossæis et Nazaræis sua dogmata ex pressisse Ebionæos; et ex eodem loco, Basanitidis nempe pago Cocabe, hæreticos utrosque exortos ca pita simul contulisse doceat Har. xxix, cap. 7, et Hær. xxx, c. 3, quidquid tamen de Nazaræorum hæ resi prodidit, id parum certus, et dubitando propo suit; sic enim ille, Hær. xxix, cap. «De Christo vero certo illud alirmare nequeo, utrum Cerinthi vel Merinthi impietate illa decepti, simplicem illum hominem asseverent; an, uti sese res habet, per Spiritum sanctum de Maria Virgine esse fateantur. Nec me movet Theodore tus, qui lib. Har. fub. 11, cap. 2, Nazaræos Chri stum tanquam hominem justum honorasse scribit. Potior videtur Irenæi sententia, qui inter hæreses Nazaræorum doginata non recenset; ct Philastrii, qui nullum iis super generatione Christi crimen ob jicit; et Augustini, qui cap. De hæres., et Joannis Damasceni, qui in libro ejusdem argumenti, Naza ræos Christum Dei esse Filium fuisse confessos scri bunt. Neque certe quidquam illis vulgo præter Ju daicæ legis observationem objicitur. Quæ cum ita sint plane a minoribus illos Ebionæis differre ne cesse est, qui Christum Deum Patris Verbum æter num et sapientiam esse minime fatebantur; sed creatum, angelis præstantiorem, et rerum omnium dominatuin tenentem. Hinc etiam corrigendus hu jus ætatis vir ingenii et doctrinæ fama illustris, com eosden Ebionæos de Christi divinitate recte sen sisse existimat. Huetius. quædam secus viam sedentes reliquiæ, cogitatio num inopes, et animæ necessaria mendican tes, cum Jesum Nazarenum esse audissent, magna voce clamantes, et Servatoris, tanquam filii David, misericordiam implorantes accedunt: et postquam Judæorum in Jesum credentium fidem de Servatore perspexeris, qui nonnunquam eum e Maria et Jo sepho natum, aliquando e Maria sola et Spiritu sancto, at neutiquam cum theologica ipsius cogni tione existimabant, facile intelliges quomodo id dical cæcus: • Fili David, miserere mei, quem plurimi quidem increpant; multi enim Jerichunte exeunt gentiles, Judæos fidem amplecti visos ob inopiam incessentes; quæ si ad aņimam natalibus nobilem, rerum ejusmodi egenam, et ad mendici tatem usque redactam retuleris, non multum a ra tione aberraveris. At quoniam Marco visum est cæci hujus patris nomen (Timæus autem illud erat) scriptis tradere, necnon et ipsius cæci, qui Barti mæus vocabatur, id quærimus, an non sublimius aliquid hoc loco Marcus intellexerit et fortasse quidem nomen ab historia depromptum necessario eum addidisse, et tanquam rem utilem adscripsisse dixerit aliquis. Quod nisi ad eorum usque disputa clamans dicit: • Fili Davidl, miserere mei.» Jesus autem stans, jam non, sicut in Matthæo, ipse eum vo cat, sed jubet eum vocari. Post hæc inquit: Ille autem abjiciens vestimentum suum, exiliens venit ad Jesum. Ne forte vestimentum cæci et mendicantis velamentum intelligatur cæcitatis, et mendicitatis quo * Matth. xx, 30. etc. Ebionæos intelligit, hæreticos Judaicæ originis, sed diversæ inter se lidei; alii enim Christum e Mariæ et Josephi concubitu; alii Spiritus sancti afflatu e Maria Virgine conceptum, sed Verbum æternum non esse credebant. Utrique autem Judaicæ legis obser vationem sibi ad salutem necessariam arbitrabantur. Origenes, lib. v contra Celsum et paulo post, Eusebius quoque, Eccles. Hist. lib. XIII, c. 27, duplex Ebionæorum genus agnoscit, quorum priores, quos et Majores Nicephorus appellat, Christum Maria et Josepho prognatum asserebant, et Judaicam legem tueban tur; alii ex Spiritu sancto et Virgine matre geni tum quidem eum fatebantur Sed iidem nihilominus cum Christum, utpote Deum Verbum, ac sapientiam Patris ante omnia substitisse minime fateantur, in eamdem cum prio ribus impietatem delapsi sunt: cum præsertim cor poris legis Mosaicæ ceremonias, perinde ac illi, ac curate custodiant. Idem habet Nicephorus, lib. Eccles. Hist., cap. 13. Epiphanius autem dissensio nis ejusmodi primum inter Ebionæos auctorem El xæum fuisse suspicatur. Hugo Grotius, Adnotat, in Matth., conjectal minores illos Ebionæos qui Chri stum Spiritus sancti virtute in utero Mariæ conce ptum fuisse credebant, eosdem fuisse ac Nazaræos, quod subinde arripuit Vossius, cap. De genere Christi, et alii postmodum viri eruditi. Nos vero aliter judicamus; quamvis enim male de Christo sensisse Nazaræos, eamdemque propugnasse senten tiam ac Cerinthianos scribat Epiphanius, Har. cap. 1, et ab Ossæis et Nazaræis sua dogmata ex pressisse Ebionæos; et ex eodem loco, Basanitidis nempe pago Cocabe, hæreticos utrosque exortos ca pita simul contulisse doceat Har. xxix, cap. 7, et Hær. xxx, c. 3, quidquid tamen de Nazaræorum hæ resi prodidit, id parum certus, et dubitando propo suit; sic enim ille, Hær. xxix, cap. «De Christo vero certo illud alirmare nequeo, utrum Cerinthi vel Merinthi impietate illa decepti, simplicem illum hominem asseverent; an, uti sese res habet, per Spiritum sanctum de Maria Virgine esse fateantur. Nec me movet Theodore tus, qui lib. Har. fub. 11, cap. 2, Nazaræos Chri stum tanquam hominem justum honorasse scribit. Potior videtur Irenæi sententia, qui inter hæreses Nazaræorum doginata non recenset; ct Philastrii, qui nullum iis super generatione Christi crimen ob jicit; et Augustini, qui cap. De hæres., et Joannis Damasceni, qui in libro ejusdem argumenti, Naza ræos Christum Dei esse Filium fuisse confessos scri bunt. Neque certe quidquam illis vulgo præter Ju daicæ legis observationem objicitur. Quæ cum ita sint plane a minoribus illos Ebionæis differre ne cesse est, qui Christum Deum Patris Verbum æter num et sapientiam esse minime fatebantur; sed creatum, angelis præstantiorem, et rerum omnium dominatuin tenentem. Hinc etiam corrigendus hu jus ætatis vir ingenii et doctrinæ fama illustris, com eosden Ebionæos de Christi divinitate recte sen sisse existimat. Huetius.
PG 13:1412Ἑξῆς δὲ τούτοις παρατήρει ὅτι τῷ βοήσαντι τυφλῷ [καὶ] λέγοντι· «υἱὲ Δαυί̈δ, ἐλέησόν με» «οἱ προάγοντες ἐπετίμων, ἵνα σιωπήσῃ», ὡσεὶ ἔλεγεν· οἱ πρῶτοι πιστεύσαντες ἐπετίμων τῷ λέγοντι· «υἱὲ Δαυί̈δ», ἵνα σιγήσῃ καὶ μὴ ἀναγορεύσῃ αὐτὸν τῷ ἐλάττονι ὀνόματι, ἀλλ’ οἱονεὶ λέγῃ· υἱὲ θεοῦ, ἐλέησόν με. ἀλλ’ ἐκεῖνος «πολλῷ μᾶλλον ἔκραξεν· υἱὲ Δαυί̈δ, ἐλέησόν με». εἶτα [φησὶ] «σταθεὶς ὁ Ἰησοῦς ἐκέλευσεν αὐτὸν ἀχθῆναι πρὸς αὐτόν». καὶ ὅρα εἰ μὴ [ὡς παρατετηρήκαμεν] ὑποδεέστερός ἐστιν οὗτος ὁ τυφλός· οὔτε γὰρ «ὁ Ἰησοῦς» αὐτὸν «ἐφώνησεν» οὔτε εἶπεν αὐτὸν φωνηθῆναι, ἀλλ’ ὡς μὴ χωροῦντα ταῦτα «ἐκέλευσεν αὐτὸν» [ὡς] μὴ δυνάμενον καθ’ αὑτὸν ἐλθεῖν πρὸς αὐτὸν «ἀχθῆναι πρὸς αὐτόν». εἶτα [φησὶν] «ἐγγίσαντος αὐτοῦ ἐπηρώτησεν αὐτὸν εἰπών· τί σοι θέλεις ποιήσω;» καὶ οὐ πρότερον ἐπηρώτησεν αὐτὸν ἢ ὁ ἐρωτώμενος ἤγγισεν αὐτῷ, ἀλλ’ ἐπεὶ ἤγγισε, διὰ τοῦτο ἐρωτηθεὶς εἶπε τὸ «ἵνα ἀναβλέψω, κύριε». εἶτα [φησὶν] ἀποκριθεὶς «εἶπεν αὐτῷ Ἰησοῦς· ἀνάβλεψον· ἡ πίστις σου σέσωκέ σε».
ἀνέγραψε τοίνυν ὁ μὲν Λουκᾶς τὸ «ἐγένετο ἐν τῷ ἐγγίζειν αὐτὸν εἰς Ἱεριχώ», ὁ δὲ Μᾶρκος· «καὶ ἔρχεται εἰς Ἱεριχώ, καὶ ἐκπορευομένου αὐτοῦ ἐκεῖθεν», ὁ δὲ Ματθαῖος οὔτε τὸ ἐγγίζειν τῇ Ἱεριχὼ ἀνέγραψεν οὔτε ὅτι ἔρχεται εἰς Ἱεριχώ, ἀλλὰ μόνον ὅτι «ἐκπορευομένων αὐτῶν ἀπὸ Ἱεριχώ, ἠκολούθησεν αὐτῷ ὄχλος πολύς.» δύναται οὖν τὸ μὲν κατὰ τὸν Λουκᾶν ἐγγίσας τῇ Ἱεριχὼ πεποιηκέναι, τὸ δὲ κατὰ τὸν Μᾶρκον ἐλθὼν εἰς Ἱεριχώ, τὸ δὲ κατὰ τὸν Ματθαῖον ἐκπορευθεὶς ἀπ’ αὐτῆς. ὁρᾷς δὲ ὅτι καὶ ὁ κατὰ τὸν Λουκᾶν τυφλὸς «ἀκούσας ὄχλου διαπορευομένου [καὶ οὐ δήπου τοῦ Ἰησοῦ] ἐπυνθάνετο τί ἂν εἴη», ὁ δὲ κατὰ τὸν Μᾶρκον «ἀκούσας ὅτι Ἰησοῦς ὁ Ναζαρηνός ἐστιν ἤρξατο κράζειν», οἱ δὲ κατὰ τὸν Ματθαῖον «δύο τυφλοὶ καθήμενοι παρὰ τὴν ὁδόν, ἀκούσαντες ὅτι Ἰησοῦς παράγει, ἔκραξαν.» καὶ οὐκ ἔστιν ὁ κατὰ τὸν Ματθαῖον παρὰ τοῖς τυφλοῖς Ἰησοῦς Ναζαρηνός, ἀλλ’ ὁ παρὰ τοῖς λοιποῖς, ὧν ὁ μὲν κατὰ τὸν Μᾶρκον [τυφλὸς] ἀκούει ὅτι «Ἰησοῦς ὁ Ναζαρηνός ἐστιν», ὁ δὲ κατὰ τὸν Λουκᾶν, ὅτε ἐπυνθάνετο παρὰ τοῦ ὄχλου «τί ἂν εἴη τοῦτο», ἔμαθεν ἀπαγγειλάντων αὐτῷ ὅτι Ἰησοῦς ὁ Ναζαρηνὸς παρέρχεται. Ἰουδαίων πιστευόντων εἰς τὸν Ἰησοῦν τὴν περί τοῦ Σωτῆρος πίστιν, ὁτὲ μὲν ἐκ Μαρίας καὶ τοῦ Ἰαν σὴφ οἰομένων αὐτὸν εἶναι, ότὲ δὲ ἐκ Μαρίας μὲν μό νης καὶ τοῦ θείου Πνεύματος, οὐ μὴν καὶ μετὰ τῆς περὶ αὐτοῦ θεολογίας, ὄψει πως οὗτος ὁ τυφλὸς λέγει τό· «Υἱὸς Δαυΐδ, ἐλέησόν με,» ᾧ ἐπιτιμῶσιν α πολλοί· πολλοὶ γὰρ οἱ ἀπὸ τῆς Ἱεριχὼ ἐκπορευόμε νοι ἀπὸ τῶν ἐθνῶν, ἐπιτιμῶντες τῇ πτωχείᾳ τῶν ἀπὸ τῶν Ἰουδαίων πιστεύειν δοκούντων· καὶ ἀνάγων δὲ ἐπὶ τὴν εὐγενῆ ψυχὴν τὰ τοιαῦτα πτωχεύσασαν, καὶ μέχρι ἐπαιτήσεως φθάσασαν, οὐ πάνυ τι διαμαρτήσει τοῦ λόγου. Ἐπεὶ δὲ ἔδοξε τῷ Μάρκῳ καὶ τὸ τοῦ τα τρὸς τοῦ τυφλοῦ ὄνομα ἀναγράψαι, ὅτι Τίμαιος ἦν, καὶ τὸ τοῦ τυφλοῦ, ὅτι Βαρτιμαῖος ἐκαλεῖτο, ζητού μεν μήπη ἐνενόησέ τι ὁ Μάρκος βαθύτερον κατὰ τὸν τόπον· καὶ ἀναγκαίως τάχα μὲν ἀπὸ τῆς ἱστορίας λαβὼν προσέθηκε τὸ ὄνομα, εἴποι δ' ἄν τις, καὶ ποιή σας αὐτὸ ὡς χρήσιμον. Καὶ εἰ μὴ δόξομεν ψυχρεύει σθαι μέχρι τῆς τῶν τοιούτων ἐξετάσεως φθάνοντες, ζητοῦμεν τὸν τῆς τιμῆς ἐπώνυμον Τίμαιον, καὶ τὸν υἱὸν αὐτοῦ Βαρτιμαῖον, ὅπερ ἐστὶν υἱὸν Τιμαίου. Μήποτε δὲ διὰ τὸ τίμιον τοῦ πατριάρχου Ἰακὼν καὶ Ἰσραὴλ τροπικῶς ἐκεῖνος ἐστιν ὁ Τίμαιος· οἱ δὲ τὴν εὐγένειαν ἀπ' ἐκείνου κεκτημένοι, ὁ Βαρτιμαῖος το Καὶ ἐπὰν ἴδῃς τῶν ἀπὸ Ἰουδαίων, Ἔστωσαν δέ τινες καὶ τὸν Ἰησοῦν ἀποδεχόμενοι, ὡς παρὰ τοῦτο Χρι στιανοὶ εἶναι αὐχοῦντες· ἔτι δὲ καὶ κατὰ τὸν Ἰου δαίων νόμον, ὡς τὰ Ἰουδαίων πλήθη βιοῦν ἐθέλοντες. Οὗτοι δ᾽ εἰσὶν οἱ διττοὶ Ἐβιωναῖοι, ἤτοι ἐκ παρθένου ὁμολογοῦντες ὁμοίως ἡμῖν τὸν Ἰησοῦν, ἢ οὐχ οὕτω γεγενῆσθαι, ἀλλ' ὡς τοὺς λοιποὺς ἀνθρώπους ὥσπερ ἀμφότεροι. Οὐ μὴν ἔθ᾽ ὁμοίως καὶ οὗτοι προϋπάρχειν αὐτὸν Θεὸν Λόγον ὄντα καὶ σοφίαν ὁμολογοῦντες τῇ τῶν προτέρων περιετρέποντο δυσσε βεία· μάλιστα ὅτε καὶ τὴν σωματικὴν περὶ τὸν να μον λατρείαν όμοίως ἐκείνοις περιέπειν ἐσπούδαζον. ΣΣΙΣ, Περὶ Χριστού δὲ οὐκ οἶδα εἰπεῖν, εἰ καὶ αὐτοὶ τῇ τῶν προειρημέ νων περὶ Κήρινθον, καὶ Μήρινθον μοχθηρίᾳ ἀχθέντες ψιλὸν ἄνθρωπον νομίζουσιν· ἢ, καθὼς ἡ ἀλήθεια ἔχει, διὰ Πνεύματος αγίου γεγενήσθαι ἐκ Μαρίας διαδε βαιοῦνται. Ἰουδαίων πιστευόντων εἰς τὸν Ἰησοῦν τὴν περί τοῦ Σωτῆρος πίστιν, ὁτὲ μὲν ἐκ Μαρίας καὶ τοῦ Ἰαν σὴφ οἰομένων αὐτὸν εἶναι, ότὲ δὲ ἐκ Μαρίας μὲν μό νης καὶ τοῦ θείου Πνεύματος, οὐ μὴν καὶ μετὰ τῆς περὶ αὐτοῦ θεολογίας, ὄψει πως οὗτος ὁ τυφλὸς λέγει τό· «Υἱὸς Δαυΐδ, ἐλέησόν με,» ᾧ ἐπιτιμῶσιν α πολλοί· πολλοὶ γὰρ οἱ ἀπὸ τῆς Ἱεριχὼ ἐκπορευόμε νοι ἀπὸ τῶν ἐθνῶν, ἐπιτιμῶντες τῇ πτωχείᾳ τῶν ἀπὸ τῶν Ἰουδαίων πιστεύειν δοκούντων· καὶ ἀνάγων δὲ ἐπὶ τὴν εὐγενῆ ψυχὴν τὰ τοιαῦτα πτωχεύσασαν, καὶ μέχρι ἐπαιτήσεως φθάσασαν, οὐ πάνυ τι διαμαρτήσει τοῦ λόγου. Ἐπεὶ δὲ ἔδοξε τῷ Μάρκῳ καὶ τὸ τοῦ τα τρὸς τοῦ τυφλοῦ ὄνομα ἀναγράψαι, ὅτι Τίμαιος ἦν, καὶ τὸ τοῦ τυφλοῦ, ὅτι Βαρτιμαῖος ἐκαλεῖτο, ζητού μεν μήπη ἐνενόησέ τι ὁ Μάρκος βαθύτερον κατὰ τὸν τόπον· καὶ ἀναγκαίως τάχα μὲν ἀπὸ τῆς ἱστορίας λαβὼν προσέθηκε τὸ ὄνομα, εἴποι δ' ἄν τις, καὶ ποιή σας αὐτὸ ὡς χρήσιμον. Καὶ εἰ μὴ δόξομεν ψυχρεύει σθαι μέχρι τῆς τῶν τοιούτων ἐξετάσεως φθάνοντες, ζητοῦμεν τὸν τῆς τιμῆς ἐπώνυμον Τίμαιον, καὶ τὸν υἱὸν αὐτοῦ Βαρτιμαῖον, ὅπερ ἐστὶν υἱὸν Τιμαίου. Μήποτε δὲ διὰ τὸ τίμιον τοῦ πατριάρχου Ἰακὼν καὶ Ἰσραὴλ τροπικῶς ἐκεῖνος ἐστιν ὁ Τίμαιος· οἱ δὲ τὴν εὐγένειαν ἀπ' ἐκείνου κεκτημένοι, ὁ Βαρτιμαῖος το Καὶ ἐπὰν ἴδῃς τῶν ἀπὸ Ἰουδαίων, Ἔστωσαν δέ τινες καὶ τὸν Ἰησοῦν ἀποδεχόμενοι, ὡς παρὰ τοῦτο Χρι στιανοὶ εἶναι αὐχοῦντες· ἔτι δὲ καὶ κατὰ τὸν Ἰου δαίων νόμον, ὡς τὰ Ἰουδαίων πλήθη βιοῦν ἐθέλοντες. Οὗτοι δ᾽ εἰσὶν οἱ διττοὶ Ἐβιωναῖοι, ἤτοι ἐκ παρθένου ὁμολογοῦντες ὁμοίως ἡμῖν τὸν Ἰησοῦν, ἢ οὐχ οὕτω γεγενῆσθαι, ἀλλ' ὡς τοὺς λοιποὺς ἀνθρώπους ὥσπερ ἀμφότεροι. Οὐ μὴν ἔθ᾽ ὁμοίως καὶ οὗτοι προϋπάρχειν αὐτὸν Θεὸν Λόγον ὄντα καὶ σοφίαν ὁμολογοῦντες τῇ τῶν προτέρων περιετρέποντο δυσσε βεία· μάλιστα ὅτε καὶ τὴν σωματικὴν περὶ τὸν να μον λατρείαν όμοίως ἐκείνοις περιέπειν ἐσπούδαζον. ΣΣΙΣ, Περὶ Χριστού δὲ οὐκ οἶδα εἰπεῖν, εἰ καὶ αὐτοὶ τῇ τῶν προειρημέ νων περὶ Κήρινθον, καὶ Μήρινθον μοχθηρίᾳ ἀχθέντες ψιλὸν ἄνθρωπον νομίζουσιν· ἢ, καθὼς ἡ ἀλήθεια ἔχει, διὰ Πνεύματος αγίου γεγενήσθαι ἐκ Μαρίας διαδε βαιοῦνται. quædam secus viam sedentes reliquiæ, cogitatio num inopes, et animæ necessaria mendican tes, cum Jesum Nazarenum esse audissent, magna voce clamantes, et Servatoris, tanquam filii David, misericordiam implorantes accedunt: et postquam Judæorum in Jesum credentium fidem de Servatore perspexeris, qui nonnunquam eum e Maria et Jo sepho natum, aliquando e Maria sola et Spiritu sancto, at neutiquam cum theologica ipsius cogni tione existimabant, facile intelliges quomodo id dical cæcus: • Fili David, miserere mei, quem plurimi quidem increpant; multi enim Jerichunte exeunt gentiles, Judæos fidem amplecti visos ob inopiam incessentes; quæ si ad aņimam natalibus nobilem, rerum ejusmodi egenam, et ad mendici tatem usque redactam retuleris, non multum a ra tione aberraveris. At quoniam Marco visum est cæci hujus patris nomen (Timæus autem illud erat) scriptis tradere, necnon et ipsius cæci, qui Barti mæus vocabatur, id quærimus, an non sublimius aliquid hoc loco Marcus intellexerit et fortasse quidem nomen ab historia depromptum necessario eum addidisse, et tanquam rem utilem adscripsisse dixerit aliquis. Quod nisi ad eorum usque disputa clamans dicit: • Fili Davidl, miserere mei.» Jesus autem stans, jam non, sicut in Matthæo, ipse eum vo cat, sed jubet eum vocari. Post hæc inquit: Ille autem abjiciens vestimentum suum, exiliens venit ad Jesum. Ne forte vestimentum cæci et mendicantis velamentum intelligatur cæcitatis, et mendicitatis quo * Matth. xx, 30. etc. Ebionæos intelligit, hæreticos Judaicæ originis, sed diversæ inter se lidei; alii enim Christum e Mariæ et Josephi concubitu; alii Spiritus sancti afflatu e Maria Virgine conceptum, sed Verbum æternum non esse credebant. Utrique autem Judaicæ legis obser vationem sibi ad salutem necessariam arbitrabantur. Origenes, lib. v contra Celsum et paulo post, Eusebius quoque, Eccles. Hist. lib. XIII, c. 27, duplex Ebionæorum genus agnoscit, quorum priores, quos et Majores Nicephorus appellat, Christum Maria et Josepho prognatum asserebant, et Judaicam legem tueban tur; alii ex Spiritu sancto et Virgine matre geni tum quidem eum fatebantur Sed iidem nihilominus cum Christum, utpote Deum Verbum, ac sapientiam Patris ante omnia substitisse minime fateantur, in eamdem cum prio ribus impietatem delapsi sunt: cum præsertim cor poris legis Mosaicæ ceremonias, perinde ac illi, ac curate custodiant. Idem habet Nicephorus, lib. Eccles. Hist., cap. 13. Epiphanius autem dissensio nis ejusmodi primum inter Ebionæos auctorem El xæum fuisse suspicatur. Hugo Grotius, Adnotat, in Matth., conjectal minores illos Ebionæos qui Chri stum Spiritus sancti virtute in utero Mariæ conce ptum fuisse credebant, eosdem fuisse ac Nazaræos, quod subinde arripuit Vossius, cap. De genere Christi, et alii postmodum viri eruditi. Nos vero aliter judicamus; quamvis enim male de Christo sensisse Nazaræos, eamdemque propugnasse senten tiam ac Cerinthianos scribat Epiphanius, Har. cap. 1, et ab Ossæis et Nazaræis sua dogmata ex pressisse Ebionæos; et ex eodem loco, Basanitidis nempe pago Cocabe, hæreticos utrosque exortos ca pita simul contulisse doceat Har. xxix, cap. 7, et Hær. xxx, c. 3, quidquid tamen de Nazaræorum hæ resi prodidit, id parum certus, et dubitando propo suit; sic enim ille, Hær. xxix, cap. «De Christo vero certo illud alirmare nequeo, utrum Cerinthi vel Merinthi impietate illa decepti, simplicem illum hominem asseverent; an, uti sese res habet, per Spiritum sanctum de Maria Virgine esse fateantur. Nec me movet Theodore tus, qui lib. Har. fub. 11, cap. 2, Nazaræos Chri stum tanquam hominem justum honorasse scribit. Potior videtur Irenæi sententia, qui inter hæreses Nazaræorum doginata non recenset; ct Philastrii, qui nullum iis super generatione Christi crimen ob jicit; et Augustini, qui cap. De hæres., et Joannis Damasceni, qui in libro ejusdem argumenti, Naza ræos Christum Dei esse Filium fuisse confessos scri bunt. Neque certe quidquam illis vulgo præter Ju daicæ legis observationem objicitur. Quæ cum ita sint plane a minoribus illos Ebionæis differre ne cesse est, qui Christum Deum Patris Verbum æter num et sapientiam esse minime fatebantur; sed creatum, angelis præstantiorem, et rerum omnium dominatuin tenentem. Hinc etiam corrigendus hu jus ætatis vir ingenii et doctrinæ fama illustris, com eosden Ebionæos de Christi divinitate recte sen sisse existimat. Huetius. quædam secus viam sedentes reliquiæ, cogitatio num inopes, et animæ necessaria mendican tes, cum Jesum Nazarenum esse audissent, magna voce clamantes, et Servatoris, tanquam filii David, misericordiam implorantes accedunt: et postquam Judæorum in Jesum credentium fidem de Servatore perspexeris, qui nonnunquam eum e Maria et Jo sepho natum, aliquando e Maria sola et Spiritu sancto, at neutiquam cum theologica ipsius cogni tione existimabant, facile intelliges quomodo id dical cæcus: • Fili David, miserere mei, quem plurimi quidem increpant; multi enim Jerichunte exeunt gentiles, Judæos fidem amplecti visos ob inopiam incessentes; quæ si ad aņimam natalibus nobilem, rerum ejusmodi egenam, et ad mendici tatem usque redactam retuleris, non multum a ra tione aberraveris. At quoniam Marco visum est cæci hujus patris nomen (Timæus autem illud erat) scriptis tradere, necnon et ipsius cæci, qui Barti mæus vocabatur, id quærimus, an non sublimius aliquid hoc loco Marcus intellexerit et fortasse quidem nomen ab historia depromptum necessario eum addidisse, et tanquam rem utilem adscripsisse dixerit aliquis. Quod nisi ad eorum usque disputa clamans dicit: • Fili Davidl, miserere mei.» Jesus autem stans, jam non, sicut in Matthæo, ipse eum vo cat, sed jubet eum vocari. Post hæc inquit: Ille autem abjiciens vestimentum suum, exiliens venit ad Jesum. Ne forte vestimentum cæci et mendicantis velamentum intelligatur cæcitatis, et mendicitatis quo * Matth. xx, 30. etc. Ebionæos intelligit, hæreticos Judaicæ originis, sed diversæ inter se lidei; alii enim Christum e Mariæ et Josephi concubitu; alii Spiritus sancti afflatu e Maria Virgine conceptum, sed Verbum æternum non esse credebant. Utrique autem Judaicæ legis obser vationem sibi ad salutem necessariam arbitrabantur. Origenes, lib. v contra Celsum et paulo post, Eusebius quoque, Eccles. Hist. lib. XIII, c. 27, duplex Ebionæorum genus agnoscit, quorum priores, quos et Majores Nicephorus appellat, Christum Maria et Josepho prognatum asserebant, et Judaicam legem tueban tur; alii ex Spiritu sancto et Virgine matre geni tum quidem eum fatebantur Sed iidem nihilominus cum Christum, utpote Deum Verbum, ac sapientiam Patris ante omnia substitisse minime fateantur, in eamdem cum prio ribus impietatem delapsi sunt: cum præsertim cor poris legis Mosaicæ ceremonias, perinde ac illi, ac curate custodiant. Idem habet Nicephorus, lib. Eccles. Hist., cap. 13. Epiphanius autem dissensio nis ejusmodi primum inter Ebionæos auctorem El xæum fuisse suspicatur. Hugo Grotius, Adnotat, in Matth., conjectal minores illos Ebionæos qui Chri stum Spiritus sancti virtute in utero Mariæ conce ptum fuisse credebant, eosdem fuisse ac Nazaræos, quod subinde arripuit Vossius, cap. De genere Christi, et alii postmodum viri eruditi. Nos vero aliter judicamus; quamvis enim male de Christo sensisse Nazaræos, eamdemque propugnasse senten tiam ac Cerinthianos scribat Epiphanius, Har. cap. 1, et ab Ossæis et Nazaræis sua dogmata ex pressisse Ebionæos; et ex eodem loco, Basanitidis nempe pago Cocabe, hæreticos utrosque exortos ca pita simul contulisse doceat Har. xxix, cap. 7, et Hær. xxx, c. 3, quidquid tamen de Nazaræorum hæ resi prodidit, id parum certus, et dubitando propo suit; sic enim ille, Hær. xxix, cap. «De Christo vero certo illud alirmare nequeo, utrum Cerinthi vel Merinthi impietate illa decepti, simplicem illum hominem asseverent; an, uti sese res habet, per Spiritum sanctum de Maria Virgine esse fateantur. Nec me movet Theodore tus, qui lib. Har. fub. 11, cap. 2, Nazaræos Chri stum tanquam hominem justum honorasse scribit. Potior videtur Irenæi sententia, qui inter hæreses Nazaræorum doginata non recenset; ct Philastrii, qui nullum iis super generatione Christi crimen ob jicit; et Augustini, qui cap. De hæres., et Joannis Damasceni, qui in libro ejusdem argumenti, Naza ræos Christum Dei esse Filium fuisse confessos scri bunt. Neque certe quidquam illis vulgo præter Ju daicæ legis observationem objicitur. Quæ cum ita sint plane a minoribus illos Ebionæis differre ne cesse est, qui Christum Deum Patris Verbum æter num et sapientiam esse minime fatebantur; sed creatum, angelis præstantiorem, et rerum omnium dominatuin tenentem. Hinc etiam corrigendus hu jus ætatis vir ingenii et doctrinæ fama illustris, com eosden Ebionæos de Christi divinitate recte sen sisse existimat. Huetius.
PG 13:1414πλεῖον δέ [τι] ἔχουσιν οἱ κατὰ τὸν Ματθαῖον τυφλοί, ἐφ’ ὧν γέγραπται ὅτι «σπλαγχνισθεὶς ὁ Ἰησοῦς ἥψατο τῶν ὀμμάτων αὐτῶν·» οὐχ ἥψατο δὲ οὔτε τοῦ κατὰ τὸν Μᾶρκον οὔτε τοῦ κατὰ τὸν Λουκᾶν. ἔχει δὲ πάλιν πλεονέκτημά τι ὁ κατὰ τὸν Λουκᾶν, ἐπείπερ ἡνίκα «παραχρῆμα ἀνέβλεψεν», οὐ μόνον «ἠκολούθει αὐτῷ», ἀλλὰ πλεῖόν τι εἶχε παρὰ τοὺς λοιπούς· «ἠκολούθει» γὰρ [φησὶν] «αὐτῷ δοξάζων τὸν θεόν». καὶ ἦν τὸ τέλος τούτου, ἐν τῷ ἀκολουθεῖν καὶ δοξάζοντος τὸν θεόν, [τὸ] πάντα τὸν ὄχλον ἰδόντα δοῦναι «αἶνον τῷ θεῷ». ταῦτα μὲν ἐπὶ τοῦ παρόντος ἡμεῖς εἰς τοὺς τόπους, [εἴτε γνόντες] εἴτε λαβόντες, εἴδομεν· θεὸς δὲ δοίη ᾧ βούλεται λόγον σοφίας πλουσιώτερον καὶ λόγον ἐν φωτὶ γνώσεως τρανότερον, ἵνα ταῦτα τοῖς ἀπὸ τοιούτων χαρισμάτων συγκρινόμενα εὑρεθῇ ὡς λύχνος παρ’ ἥλιον. «Καὶ ὅτε ἤγγισαν εἰς Ἱεροσόλυμα καὶ ἦλθον εἰς Βηθφαγὴ πρὸς τὸ ὄρος τῶν Ἐλαιῶν» καὶ τὰ ἑξῆς ἕως τοῦ «ἐπιβεβηκὼς ἐπὶ ὄνον καὶ πῶλον υἱὸν ὑποζυγίου» [ματτη. 21, ] . καὶ ὁ Μᾶρκος δὲ κατὰ τὸν τόπον οὕτως ἀνέγραψε·
φλὸς διὰ τὰ προειρημένα, ὁμοίως δὲ καὶ καθεζόμενος παρὰ τὴν ὁδὸν, καὶ ἐπαιτῶν. Εἶτα ἐπείπερ λέγοντι τῆς τιμῆς, αὐτῷ· « Υἱὸς Δαυΐδ, ἐλέησόν με, ο επετίμων οἱ πολ- λοὶ ἵνα σιωπήσῃ, ζητῶ εἰ δύνασαι πολλοὺς μὲν εἰπεῖν ἐπιτιμώντας ἵνα σιωπήσῃ, τῷ Εβιωναίῳ καὶ πτω χεύοντι περὶ τὴν εἰς Ἰησοῦν πίστιν (85), τοὺς ἀπὸ τῶν ἐθνῶν, οἵτινες παρ' ὀλίγους ἅπαντες πεπιστεύ κασιν αὐτὸν ἐκ παρθένου γεγενῆσθαι, καὶ ἐπιτιμώ σιν ἵνα σιωπήσῃ, τῷ οἰομένῳ αὐτὸν ἐκ σπέρματος ἀν- δρὸς καὶ γυναικός είναι κατάγοντος τὸ γένος ἀπὸ τοῦ Δαυΐδ. Αλλά, καίτοιγε τῶν πολλῶν ἐπιτιμώντων, πολλῷ μᾶλλον κέκραγε, πιστεύων μὲν ἐπὶ τὸν Ἰη- σοῦν, ἀνθρωπικώτερον δὲ πιστεύων· καὶ κεκραγώς λέγει· « Υἱὸς Δαυΐδ, ἐλέησόν με. ο 'Αλλ' ὁ φιλάνθρω της Σωτήρ στὰς οὐκέτι κατὰ τὸν Ματθαῖον αὐτὸς αὐ τὸν φωνεῖ, ἀλλ᾽ εἶπεν αὐτὸν φωνηθῆναι· οἱ δὲ προσ- ταχθέντες εἶπον αὐτῷ· ο Θάρσει, ἔγειραι· ο καθ εξομένῳ γὰρ αὐτῷ, καὶ ἀναπεπτωκότι φασίν· ο Εγει- ραι· › καὶ λέγουσι· ι Φωνεί σε. » Μετὰ ταῦτά φησιν ὁ Μάρκος, ὅτι, ἀποβαλὼν τὸ ἱμάτιον, ἀναπηδήσας ἦλθε πρὸς τὸν Ἰησοῦν (86). "Αρ' οὖν οὐδὲν ἐννοήσας ἀνέγραψε περί τοῦ ἀποβαλόντα αὐτὸν τὸ ἱμάτιον ἀναπεπηδηκότα ἐληλυθέναι πρὸς τὸν Ἰησοῦν, καὶ τολμήσομεν φῆσαι μάτην ταῦτα προσεῤῥίφθαι τῷ Εὐαγγελίῳ ; Ἐγὼ μὲν οὖν ἰῶτα ἓν ἢ μίαν κεραίαν οὐ πιστεύω κενὴν εἶναι θείων μαθημάτων· τὸ δὲ ἐπιτυγ • χάνειν ἑρμηνεύοντα ἡγοῦμαι πολλοῦ δεῖσθαι λόγου διὰ τὸ δυσερμήνευτον τῶν πραγμάτων. Μήποτ' οὖν τὰ ὡς τυφλοῦ καὶ ἐπαίτου ἐπικαλύμματα, οἷς περι επέβλητο (87) ὁ Βαρτιμαῖος, δηλοῦται· ἅτινα ἀπέβα λεν ὁ τυφλὸς ἀκούσας· « Θάρσει, ἔγειραι, φωνεί σε. » Καὶ ἀποβαλὼν τὰ τῆς ἐπαιτήσεως καλύμματα καὶ περιβόλαια, ἀνεπήδησε, καὶ ἀνέστη, ἵνα ἔλθῃ πρὸς τὸν Ἰησοῦν· καὶ τυχὼν τῆς παρ' αὐτοῦ ἀποκρίσεως εἰρημένης πρὸς τὴν ἀξίωσιν, τῆς Τι θέλεις ποιή- σω; » καὶ αὐτὸς εἶπε μείζονα φωνὴν τῆς· « Υἱὲ Δα- υἱᾶ, ἐλέησόν με· » μεῖζον γὰρ ἐπινενόηται τοῦ, « Υπέ Δαυΐδ, » τῷ λέγοντι, ο Ραββουνὶ ν καὶ τὸ εἶδος τοῦ ἐλέους παραστήσαντι διὰ τοῦ· ι Ἵνα ἀναβλέψω. » Καὶ ὁ Σωτήρ γε διὰ μὲν τοῦ· « Υἱὲ Δαυΐδ, ἐλέησόν με, ο οὐ δίδωσι τὴν εὐργεσίαν, οὐδ᾽ ὅτε τὸ ἱμάτιον τῆς ἐπαιτήσεως περιέκειτο, οὐδ' ὅτε ἐκαθέζετο παρὰ τὴν ὁδὸν ἐπαιτῶν· διὰ δὲ τό· ι Ραββουνί, ἵνα ἀναβλέ- ψω, » εἶπεν αὐτῷ· ι Υπαγε, ἡ πίστις σου σέσωκέ • σε· ν καὶ ὁ μὲν Σωτὴρ εἶπεν αὐτῷ· ι Υπαγε, ὁ δὲ τοῦ προστάγματος τούτου κρείττον πεποίηκεν· οὐ Ἰησοῦν πίστιν. ἀναστάς, ἀνεπήδησε καὶ ἀνέστη. Ι. βέβλητο. COMMENT. IN MATTHÆUM TOMUS XVI. A tionem descendentes minuta consectari videamur ; B Fili Da- de Timæo qui hoc est honoris et gloria cognominis est, deque filio ipsius Bartimæo, quod Timæi filium sonat, quæstionem habebimus. At vide an propter patriarchæ Jacob et Israel dignita- tem ac honorem, Timæus ipse tropice est : qui vero nobilitatem ab ipso duxerunt, i Bartimæo cæco, et secus viam itidem sedente, ac stipem rogante, propter res superius a nobis dictas repræsen- tantur. Deinde vero quoniam dicentem eum: Fili David, miserere mei, increpabant multi ut taceret, quæro num plures illos increpantes eum qui Ebio- næus et fidei in Jesum inops est, ut taceat, gentiles esse dicere queas, qui, si paucos excipias, natum illum esse ex virgine persuasum habuerunt; pum- que ut taceat increpant, qui eum e mulieris ac viri genus suum a Davide ducentis semine natum esse opinantur. Verum multis licet increpantibus multo magis vociferatus est, in Jesum quidem, at fide ni- mls humana credens ; et vociferans ait: vid, miserere mei. At homines amans Servator restitans non jam eum amplius juxta Matthæum ipse accersit, at accersi jussit. Quibus autem id mandatum fuit, ei dixerunt ® : « Bono animo es: surge; sedenti enim ei et decumbenti dicuut: Surge, et subnectunt : c Vocat te. » Subjicit deinde Marcus eum projecto vestimento exsilien- tem venisse ad Jesum. » An is porro nihil animo versans scripsit abjecto illum vestimento exsilientem ad Jesum accessisse, et hæc frustra in Evangelium C fuisse intrusa pronuntiare audebimus? Equidem ne iota quidem unum, vel unum apicem in divinis præceptis inanem esse existimo; at veram eorum interpretationem assequi, propter rerum obscu ritatem, spissum esse opinor ac operosum nego- tium. Vide ergo an non quasi cæci et mendici ope- rimenta, quibus indutus erat Bartimæus, signifi- cantur : que quidem projecit cæcus, cum hæc au- disset • Bono animo es, vocal te; surge, » et ab jectis mendicitatis tegminibus et indumentis, exsiliit et surrexit, ut ad Jesum accederet; et cum respor.sio- nem precationi suæ datam fuisset consecutus, hanc scilicet' : « Quid vis faciam? › majora quidem iis ": Fili David, miserere mei, » prolocutus est : ma- D jora enim eo: Fili David, animo commentus est qui ait : ‹ Rabboni, » et gratiæ ac beneficii VETUS INTERPRETATIO. fuerat circumdatus: quod abjiciens venit ad Jesum, et digniosiori voce confessus est dicens: Rabboni., Digniosius enim est dicere : « Rabboni, vel sicut in aliis dicit : c Domine, » quam : c Fili David. » Unde et Dominus propter illud quidem quod dixit: Fili David, miserere mei, non præstitit sanitatem, nec ' Marc. x, 48. ibid. 49, 50. • ibid. 51. ibid. 48. ibid. 51. Hebion, hoc est (2N < egenum, si- gnificat. Cum autem cæci hi mendicantes Christum filium David, non Dei appellarent; quod ipsius di- gnitati detrahere viderentur, Hebioni illos compa- rat, qui mendicus et ipse nomine erat, et Christum quoque e Davidis semine ortum sciscebat. HUETius. codices nonnulli, Marc. x, 50, et Vulgata editio, exsiliens. » At vulgo legitur, quod sequun- tur Syrus, Arabs, et Aithiops. Paulo post tamen Origenes, (85) Τῷ Εβιωναίῳ καὶ πτωχεύοντι περὶ τὴν εἰς (86) Αναπηδήσας ἦλθε πρὸς τὸν Ἰησοῦν. Ιta (87) Codex Regius, ἐπικαλύμματα καὶ περιβόλαια
PG 13:1415«καὶ ὅτε ἐγγίζουσιν εἰς Ἱεροσόλυμα καὶ εἰς Βηθανίαν πρὸς τὸ ὄρος τῶν Ἐλαιῶν» καὶ [τὰ] ἑξῆς ἕως τοῦ «καὶ εὐθέως αὐτὸν ἀποστελεῖ»· ὁ δὲ Λουκᾶς τοῦτον τὸν τρόπον· «καὶ ταῦτα εἰπὼν ἐπορεύετο ἔμπροσθεν ἀναβαίνων εἰς Ἱεροσόλυμα» καὶ τὰ ἑξῆς, ἕως τοῦ «οὕτως ἐρεῖτε· ὅτι ὁ κύριος αὐτοῦ χρείαν ἔχει». Ἄξιόν ἐστι μάλιστα ἐπὶ τῶν τοιούτων τοῦ εὐαγγελίου ῥητῶν ἐπιστῆσαι τῷ βουλήματι τῶν ἀναγραφόντων καὶ τῇ προαιρέσει αὐτῶν, τί σκοποῦντες ἀνέγραψαν πρὸς τοῖς τεραστίοις καὶ παραδόξοις τῶν ὑπὸ τοῦ σωτῆρος γεγενημένων καὶ τὰ μηδὲν ἐμφαίνοντα τοιοῦτον.
«καὶ ὅτε ἐγγίζουσιν εἰς Ἱεροσόλυμα καὶ εἰς Βηθανίαν πρὸς τὸ ὄρος τῶν Ἐλαιῶν» καὶ [τὰ] ἑξῆς ἕως τοῦ «καὶ εὐθέως αὐτὸν ἀποστελεῖ»· ὁ δὲ Λουκᾶς τοῦτον τὸν τρόπον· «καὶ ταῦτα εἰπὼν ἐπορεύετο ἔμπροσθεν ἀναβαίνων εἰς Ἱεροσόλυμα» καὶ τὰ ἑξῆς, ἕως τοῦ «οὕτως ἐρεῖτε· ὅτι ὁ κύριος αὐτοῦ χρείαν ἔχει». Ἄξιόν ἐστι μάλιστα ἐπὶ τῶν τοιούτων τοῦ εὐαγγελίου ῥητῶν ἐπιστῆσαι τῷ βουλήματι τῶν ἀναγραφόντων καὶ τῇ προαιρέσει αὐτῶν, τί σκοποῦντες ἀνέγραψαν πρὸς τοῖς τεραστίοις καὶ παραδόξοις τῶν ὑπὸ τοῦ σωτῆρος γεγενημένων καὶ τὰ μηδὲν ἐμφαίνοντα τοιοῦτον. ἔστω γὰρ περὶ τυφλῶν ἀναβλέψεως καὶ παρέτων ἰάσεως καὶ νεκρῶν ἀναστάσεως καὶ λεπρῶν καθαρίσεως πεπραγματεῦσθαι τοὺς εὐαγγελιστὰς εἰς οἰκοδομὴν τὴν περὶ τοῦ Ἰησοῦ τοῖς ἐντευξομένοις αὐτῶν τῇ γραφῇ, τί βούλεται αὐτοῖς τὸ προκείμενον ῥητόν, καθὸ ἡνίκα τοῖς Ἱεροσολύμοις ἤγγισεν ὁ Ἰησοῦς μετὰ τῶν μαθητῶν καὶ ἐλήλυθεν «εἰς Βηθφαγὴν» πλησίον τοῦ ὄρους «τῶν Ἐλαιῶν, ἀπέστειλε δύο μαθητὰς» ἐντελλόμενος αὐτοῖς περὶ ὄνου καὶ πώλου, ἵνα «λύσαντες» ἀγάγωσιν αὑτῷ, τῷ ἔσθ’ ὅτε μὴ ὀκνήσαντι πλείονα ὁδὸν πεζεῦσαι, καὶ τοῖς ἑαυτοῦ ποσὶ τὴν ὁδοιπορίαν ἐκτελέσαι, ὡς ὅτε ἀπὸ Ἱεροσολύμων διήρχετο διὰ τῆς Σαμαρείας [εἰς τὴν Γαλιλαίαν καὶ] φθάσας ἐπὶ τὸ φρέαρ, κοπιάσας «ἐκ τῆς ὁδοιπορίας» ἐκαθέσθη παρ’ αὐτῷ; τί δὲ καὶ αὐτῷ τῷ Ἰησοῦ πρόκειται «ὄνον δεδεμένην» μετὰ πώλου λύεσθαι κελεύοντι [καὶ] προστάσσοντι λέγειν τῷ ὁτιποτοῦν ἐπὶ τούτῳ φάσκοντι «ὅτι ὁ κύριος αὐτῶν χρείαν ἔχει· εὐθέως δὲ ἀποστελεῖ αὐτούς»; ὁ γὰρ τηλικοῦτος κύριος, χρείαν ἔχων ὄνου καὶ πώλου τῶν πάλαι δεδεμένων, ἐμφαινέτω τι ἄξιον αὐτοῦ τῆς μεγαλοπρεπείας. '':. γὰρ ἀπελήλυθεν, ἀλλὰ ἠκολούθει τῷ Ἰησοῦ ἐν τῇ ὁδῷ, ἐπεὶ εὐθέως ἀνέβλεψεν. Ιδωμεν δὲ καὶ τὸ τοῦ Λουκᾶ οὕτως ἔχον· «Εγέ νετο δὲ ἐγγίζειν αὐτὸν εἰς Ἱεριχώ, καὶ τυφλός τή ἐκάθητο παρὰ τὴν ὁδὸν ἐπαιτῶν,» καὶ τὰ ἑξῆς, ἕως τοῦ· ι Καὶ πᾶς ὁ λαὸς ἰδὼν ἔδωκεν αἶνον τῷ θεῷ. Καὶ τούτου δὲ τὰ μὲν κοινὰ πρὸς τοὺς λοιποὺς ἤδη τῆς κατὰ τὸ φανεν ἡμῖν διηγήσεως τετευχότα σα επαναληψόμεθα· τὰ δὲ καίρια καὶ ἴδια κατὰ τὸ δυνατὸν ἡμῖν παραστήσομεν. Καὶ πρῶτόν γε παρατήρει, ότι Ματθαῖος μὲν καὶ Μάρκος, ἐκπορευομένου μετὰ τῶν μαθητῶν τοῦ Ἰησοῦ ἀπὸ τῆς Ἱεριχώ, ἀνέγραψαν γεγονέναι τὰ περὶ τοὺς τυφλοὺς ἢ τὸν τυφλόν· ὁ δὲ Λουκᾶς φησιν· «Εγένετο δὲ ἐν τῷ ἐγγίζειν αὐτὸν εἰς Ἱεριχώ.» Οὐκοῦν κατὰ τὸν Λουκᾶν εἰσερχόμε νος εἰς τὴν Ἱεριχώ, καὶ ἐγγὺς αὐτῆς γενόμενος ἐπι τελεῖ τὴν κατὰ τὸν τυφλὸν οἰκονομίαν. Καὶ εἶποι της ἂν κατὰ τὸν μυστικὸν λόγον, ὅτι πρῶτόν ἐστι τὸ τοῦ Λουκᾶ, δεύτερον δὲ τὸ τοῦ Μάρκου, καὶ τρίτον τὸ τοῦ Ματθαίου· πρῶτον γὰρ δεῖ ἐγγίσαι τῇ Ἱεριχώ, εἶτα εἰσελθεῖν εἰς αὐτὴν, καὶ ἐκπορευθῆναι ἀπ' αὐτῆς Ανέγραψε τοίνυν ὁ μὲν Λουκᾶς τό· «Εγένετο ἐν τῷ ἐγγίζειν αὐτὸν εἰς Ἱεριχώ, ὁ δὲ Μάρκες· «Κα! ἔρχεται εἰς Ἱεριχώ, καὶ ἐκπορευομένου αὐτοῦ ἐκεῖ θεν ▸ ὁ δὲ Ματθαῖος οὔτε τὸ ἐγγίζειν τῇ Ἱεριχώ ἀνέγραψεν, οὔτε ὅτι ἔρχεται εἰς Ἱεριχώ, ἀλλὰ μόνον ὅτι, «ἐκπορευομένων αὐτῶν ἀπὸ Ἱεριχώ, ἠκολούθησεν αὐτῷ ὄχλος πολύς. • Δύναται οὖν τὸ μὲν κατὰ Λο. κἂν ἐγγίσας τῇ Ἱεριχώ πεποιηκέναι· τὸ δὲ κατα Μάρκον, ἐλθὼν εἰς Ἱεριχώ· τὸ δὲ κατὰ Ματθαῖον, ἐκπορευθεὶς ἀπ' αὐτῆς. Ὁρᾶς δὲ, ὅτι καὶ ὁ κατὰ τὸν Λουκᾶν τυφλός, «ἀκούσας ὄχλου διαπορευομένου,» καὶ οὐ δήπου τοῦ Ἰησοῦ, ἐπυνθάνετο τί ἂν εἴη· ὁ δὲ κατά τὸν Μάρκον, «ἀκούσας, ὅτι Ἰησοῦς ὁ Ναζαρηνός ἐστιν, ήρξατο κράζειν· οἱ δὲ κατὰ τὸν Ματθαῖον δύο τυφλο καθήμενοι παρὰ τὴν ὁδὸν, ἀκούσαντες, ὅτι Ἰησοῦς παρ άγει, ἔκραξαν. Καὶ οὐκ ἔστιν ὁ κατὰ τὸν Ματθαίον παρὰ τοῖς τυφλοῖς Ἰησοῦς Ναζαρηνός, ἀλλ᾽ ὁ παρὰ τοῖς λοιποῖς, ὧν ὁ μὲν κατὰ τὸν Μάρκον ἀκούει, ὅτι ὁ Ἰησοῦς ὁ Ναζαρηνός ἐστιν· ὁ δὲ κατὰ τὸν Λουκᾶν, ὅτε ἐπυνθά νετο παρὰ τοῦ ὄχλου τι ἂν εἴη τοῦτο, ἔμαθεν ἀπαγγε λάντων αὐτῷ ὅτι Ἰησοῦς ὁ Ναζαρηνός παρέρ χεται· ἑξῆς δὲ τούτοις παρατήρει, ὅτι τῷ βοήσαντι ΧΧ, 30. Αὐτῷ. αὐτῶν. γὰρ ἀπελήλυθεν, ἀλλὰ ἠκολούθει τῷ Ἰησοῦ ἐν τῇ ὁδῷ, ἐπεὶ εὐθέως ἀνέβλεψεν. Ιδωμεν δὲ καὶ τὸ τοῦ Λουκᾶ οὕτως ἔχον· «Εγέ νετο δὲ ἐγγίζειν αὐτὸν εἰς Ἱεριχώ, καὶ τυφλός τή ἐκάθητο παρὰ τὴν ὁδὸν ἐπαιτῶν,» καὶ τὰ ἑξῆς, ἕως τοῦ· ι Καὶ πᾶς ὁ λαὸς ἰδὼν ἔδωκεν αἶνον τῷ θεῷ. Καὶ τούτου δὲ τὰ μὲν κοινὰ πρὸς τοὺς λοιποὺς ἤδη τῆς κατὰ τὸ φανεν ἡμῖν διηγήσεως τετευχότα σα επαναληψόμεθα· τὰ δὲ καίρια καὶ ἴδια κατὰ τὸ δυνατὸν ἡμῖν παραστήσομεν. Καὶ πρῶτόν γε παρατήρει, ότι Ματθαῖος μὲν καὶ Μάρκος, ἐκπορευομένου μετὰ τῶν μαθητῶν τοῦ Ἰησοῦ ἀπὸ τῆς Ἱεριχώ, ἀνέγραψαν γεγονέναι τὰ περὶ τοὺς τυφλοὺς ἢ τὸν τυφλόν· ὁ δὲ Λουκᾶς φησιν· «Εγένετο δὲ ἐν τῷ ἐγγίζειν αὐτὸν εἰς Ἱεριχώ.» Οὐκοῦν κατὰ τὸν Λουκᾶν εἰσερχόμε νος εἰς τὴν Ἱεριχώ, καὶ ἐγγὺς αὐτῆς γενόμενος ἐπι τελεῖ τὴν κατὰ τὸν τυφλὸν οἰκονομίαν. Καὶ εἶποι της ἂν κατὰ τὸν μυστικὸν λόγον, ὅτι πρῶτόν ἐστι τὸ τοῦ Λουκᾶ, δεύτερον δὲ τὸ τοῦ Μάρκου, καὶ τρίτον τὸ τοῦ Ματθαίου· πρῶτον γὰρ δεῖ ἐγγίσαι τῇ Ἱεριχώ, εἶτα εἰσελθεῖν εἰς αὐτὴν, καὶ ἐκπορευθῆναι ἀπ' αὐτῆς Ανέγραψε τοίνυν ὁ μὲν Λουκᾶς τό· «Εγένετο ἐν τῷ ἐγγίζειν αὐτὸν εἰς Ἱεριχώ, ὁ δὲ Μάρκες· «Κα! ἔρχεται εἰς Ἱεριχώ, καὶ ἐκπορευομένου αὐτοῦ ἐκεῖ θεν ▸ ὁ δὲ Ματθαῖος οὔτε τὸ ἐγγίζειν τῇ Ἱεριχώ ἀνέγραψεν, οὔτε ὅτι ἔρχεται εἰς Ἱεριχώ, ἀλλὰ μόνον ὅτι, «ἐκπορευομένων αὐτῶν ἀπὸ Ἱεριχώ, ἠκολούθησεν αὐτῷ ὄχλος πολύς. • Δύναται οὖν τὸ μὲν κατὰ Λο. κἂν ἐγγίσας τῇ Ἱεριχώ πεποιηκέναι· τὸ δὲ κατα Μάρκον, ἐλθὼν εἰς Ἱεριχώ· τὸ δὲ κατὰ Ματθαῖον, ἐκπορευθεὶς ἀπ' αὐτῆς. Ὁρᾶς δὲ, ὅτι καὶ ὁ κατὰ τὸν Λουκᾶν τυφλός, «ἀκούσας ὄχλου διαπορευομένου,» καὶ οὐ δήπου τοῦ Ἰησοῦ, ἐπυνθάνετο τί ἂν εἴη· ὁ δὲ κατά τὸν Μάρκον, «ἀκούσας, ὅτι Ἰησοῦς ὁ Ναζαρηνός ἐστιν, ήρξατο κράζειν· οἱ δὲ κατὰ τὸν Ματθαῖον δύο τυφλο καθήμενοι παρὰ τὴν ὁδὸν, ἀκούσαντες, ὅτι Ἰησοῦς παρ άγει, ἔκραξαν. Καὶ οὐκ ἔστιν ὁ κατὰ τὸν Ματθαίον παρὰ τοῖς τυφλοῖς Ἰησοῦς Ναζαρηνός, ἀλλ᾽ ὁ παρὰ τοῖς λοιποῖς, ὧν ὁ μὲν κατὰ τὸν Μάρκον ἀκούει, ὅτι ὁ Ἰησοῦς ὁ Ναζαρηνός ἐστιν· ὁ δὲ κατὰ τὸν Λουκᾶν, ὅτε ἐπυνθά νετο παρὰ τοῦ ὄχλου τι ἂν εἴη τοῦτο, ἔμαθεν ἀπαγγε λάντων αὐτῷ ὅτι Ἰησοῦς ὁ Ναζαρηνός παρέρ χεται· ἑξῆς δὲ τούτοις παρατήρει, ὅτι τῷ βοήσαντι ΧΧ, 30. Αὐτῷ. αὐτῶν. formant proposuit dicens Ut visum recipiam. Nec vero propter illud '': «Fili David, miserere mei, beneficium confert Sospitator, neque cum mendicitatis pallio indutus erat, neque cum secas viam stipem rogans sedebat; sed propter illud ": «Rabboni, ut videam,» dixit ei: «Vade, fides in te salvum fecit:» et ait quidem ei Servator: Vade;» at ille eo mandato mclius quid egit, non enim abiit, sed Jesum in itinere secutus est, statim atque visum recepit. deremus: sic illud se habet 15: «Factum est autem cum appropinquaret Jericho, cæcus quidam sede. bat secus viam mendicans, et cætera usque ad id: «Et omnis plebis ut vidit, dedit laudem Deo. Ac ea quidem quæ cum aliis ei communia sunt, quoniam prout nobis visum fuit, explicavimus, iterum non repetemus; qua: autem ad rem perti nent, et illius propria sunt, pro virili exponemus. Id primum observa scripsisse Matthæum et Mar cum, cæci cæcorumve historiam contigisse, cum discipulis comitatus Jerichunte Jesus exiret; Lucas autem ait: Factum est autem cum appropinqua ret Jericho. › Juxta Lucam ergo Jerichuntem in gressurus, postquam ad eam propius accessit, cæci sanationem administravit. Et juxta mysticum sane sensum dixerit aliquis prius esse quod ait Lucas, secundum quod Marcus, tertium quod Mat thæus primum enim ad Jerichuntem accedendum est, et earn postmodum ingrediendum, ac ea de mum exeundum. Id itaque dixit Lucas: Faclum est cum appropinquaret Jericho;, Marcus au teni: ‹ Et venit Jericho, et proficiscente eo inde: > Matthaus vero neque appropinquare scripsit Jeri cho, neque venire Jericho, sed solum egredienti lus illis ab Jericho, secutam esse turbam mul 13m , Quod ergo a Luca conscriptum est, cum Jericl:untem accederet, fecisse potest; quod autem a Marco, cum venisset Jerichuntem; quod vero a Matthæo, cum ea excessisset. Vides autem cæcum de quo agit Lucas¹³, ‹ cum audiret turbam præter euntem, non autem Jesum, c interrogasse quid lioc esset; s at is de quo Marcus ',. cum audisset quia Jesus Nazarenus est, cepisse clamare: hos vero duos cæcos sedentes, juxta Matthæum secus viam, cum audissent quia Jesus transiret, clamavisse;» nec Jesum cæcis, de quibus Mat thaeus Nazarenum esse, esse vero aliis; quorum is de quo Marcus, Jesum esse Nazarenum audit; at ille de quo Lucas postquam a turba prætereunte percontatus est quid hoc esset, ex eorum re quando sedebat veste cæcitatis et mendicitatis velatus, nec quando sedebat secus viam mendicans. Pro pter hoc autem quod dixit: «Rabboui,ut videam,» dixit ei: e Vade, fides tua le salvum fecit. tes. Et primum quidem quod Marcus et Matthæus egrediente Jesu de Hiericho ponunt: Lucas autem ita Et factum est cum appropinquaret Hiericho, et factus in proximo, cæcum illuminavit.» Et dicet aliquis se cundum mysterium spiritale, quoniam prius est quod ait Lucas, secundum autem quod Marcus, tertium vero quod dixit Matthæus. Primum enim oportet appropinquare Hiericho, et ita intrare in eam, postea au tem exire de ea. Lucas ergo scribit:. Et factum est cum appropinquaret Hiericho.» Marcus autem ita . Et venit Hiericho, et exeunte eo inde. Matthæus vero neque appropinquasse Hiericho scribit, nec quia Marc. I, Marc. x, 51. ** ibid. 48. ibid. 51, 52. Luc. XVIII, et seq. * Luc. xviii, 36. Marc. x, 47. Matth. Forte legendum, '':. formant proposuit dicens Ut visum recipiam. Nec vero propter illud '': «Fili David, miserere mei, beneficium confert Sospitator, neque cum mendicitatis pallio indutus erat, neque cum secas viam stipem rogans sedebat; sed propter illud ": «Rabboni, ut videam,» dixit ei: «Vade, fides in te salvum fecit:» et ait quidem ei Servator: Vade;» at ille eo mandato mclius quid egit, non enim abiit, sed Jesum in itinere secutus est, statim atque visum recepit. deremus: sic illud se habet 15: «Factum est autem cum appropinquaret Jericho, cæcus quidam sede. bat secus viam mendicans, et cætera usque ad id: «Et omnis plebis ut vidit, dedit laudem Deo. Ac ea quidem quæ cum aliis ei communia sunt, quoniam prout nobis visum fuit, explicavimus, iterum non repetemus; qua: autem ad rem perti nent, et illius propria sunt, pro virili exponemus. Id primum observa scripsisse Matthæum et Mar cum, cæci cæcorumve historiam contigisse, cum discipulis comitatus Jerichunte Jesus exiret; Lucas autem ait: Factum est autem cum appropinqua ret Jericho. › Juxta Lucam ergo Jerichuntem in gressurus, postquam ad eam propius accessit, cæci sanationem administravit. Et juxta mysticum sane sensum dixerit aliquis prius esse quod ait Lucas, secundum quod Marcus, tertium quod Mat thæus primum enim ad Jerichuntem accedendum est, et earn postmodum ingrediendum, ac ea de mum exeundum. Id itaque dixit Lucas: Faclum est cum appropinquaret Jericho;, Marcus au teni: ‹ Et venit Jericho, et proficiscente eo inde: > Matthaus vero neque appropinquare scripsit Jeri cho, neque venire Jericho, sed solum egredienti lus illis ab Jericho, secutam esse turbam mul 13m , Quod ergo a Luca conscriptum est, cum Jericl:untem accederet, fecisse potest; quod autem a Marco, cum venisset Jerichuntem; quod vero a Matthæo, cum ea excessisset. Vides autem cæcum de quo agit Lucas¹³, ‹ cum audiret turbam præter euntem, non autem Jesum, c interrogasse quid lioc esset; s at is de quo Marcus ',. cum audisset quia Jesus Nazarenus est, cepisse clamare: hos vero duos cæcos sedentes, juxta Matthæum secus viam, cum audissent quia Jesus transiret, clamavisse;» nec Jesum cæcis, de quibus Mat thaeus Nazarenum esse, esse vero aliis; quorum is de quo Marcus, Jesum esse Nazarenum audit; at ille de quo Lucas postquam a turba prætereunte percontatus est quid hoc esset, ex eorum re quando sedebat veste cæcitatis et mendicitatis velatus, nec quando sedebat secus viam mendicans. Pro pter hoc autem quod dixit: «Rabboui,ut videam,» dixit ei: e Vade, fides tua le salvum fecit. tes. Et primum quidem quod Marcus et Matthæus egrediente Jesu de Hiericho ponunt: Lucas autem ita Et factum est cum appropinquaret Hiericho, et factus in proximo, cæcum illuminavit.» Et dicet aliquis se cundum mysterium spiritale, quoniam prius est quod ait Lucas, secundum autem quod Marcus, tertium vero quod dixit Matthæus. Primum enim oportet appropinquare Hiericho, et ita intrare in eam, postea au tem exire de ea. Lucas ergo scribit:. Et factum est cum appropinquaret Hiericho.» Marcus autem ita . Et venit Hiericho, et exeunte eo inde. Matthæus vero neque appropinquasse Hiericho scribit, nec quia Marc. I, Marc. x, 51. ** ibid. 48. ibid. 51, 52. Luc. XVIII, et seq. * Luc. xviii, 36. Marc. x, 47. Matth. Forte legendum, 13. Quin et illud, ita ut narratur a Luca, consi 13. Nunc videamus secundum Lucam, quæ communiter dixit prætereuntes, propria autem ejus tangen 46. s Malth. xx, 29. 13. Quin et illud, ita ut narratur a Luca, consi 13. Nunc videamus secundum Lucam, quæ communiter dixit prætereuntes, propria autem ejus tangen 46. s Malth. xx, 29.
ἔστω γὰρ περὶ τυφλῶν ἀναβλέψεως καὶ παρέτων ἰάσεως καὶ νεκρῶν ἀναστάσεως καὶ λεπρῶν καθαρίσεως πεπραγματεῦσθαι τοὺς εὐαγγελιστὰς εἰς οἰκοδομὴν τὴν περὶ τοῦ Ἰησοῦ τοῖς ἐντευξομένοις αὐτῶν τῇ γραφῇ, τί βούλεται αὐτοῖς τὸ προκείμενον ῥητόν, καθὸ ἡνίκα τοῖς Ἱεροσολύμοις ἤγγισεν ὁ Ἰησοῦς μετὰ τῶν μαθητῶν καὶ ἐλήλυθεν «εἰς Βηθφαγὴν» πλησίον τοῦ ὄρους «τῶν Ἐλαιῶν, ἀπέστειλε δύο μαθητὰς» ἐντελλόμενος αὐτοῖς περὶ ὄνου καὶ πώλου, ἵνα «λύσαντες» ἀγάγωσιν αὑτῷ, τῷ ἔσθ’ ὅτε μὴ ὀκνήσαντι πλείονα ὁδὸν πεζεῦσαι, καὶ τοῖς ἑαυτοῦ ποσὶ τὴν ὁδοιπορίαν ἐκτελέσαι, ὡς ὅτε ἀπὸ Ἱεροσολύμων διήρχετο διὰ τῆς Σαμαρείας [εἰς τὴν Γαλιλαίαν καὶ] φθάσας ἐπὶ τὸ φρέαρ, κοπιάσας «ἐκ τῆς ὁδοιπορίας» ἐκαθέσθη παρ’ αὐτῷ; τί δὲ καὶ αὐτῷ τῷ Ἰησοῦ πρόκειται «ὄνον δεδεμένην» μετὰ πώλου λύεσθαι κελεύοντι [καὶ] προστάσσοντι λέγειν τῷ ὁτιποτοῦν ἐπὶ τούτῳ φάσκοντι «ὅτι ὁ κύριος αὐτῶν χρείαν ἔχει· εὐθέως δὲ ἀποστελεῖ αὐτούς»; ὁ γὰρ τηλικοῦτος κύριος, χρείαν ἔχων ὄνου καὶ πώλου τῶν πάλαι δεδεμένων, ἐμφαινέτω τι ἄξιον αὐτοῦ τῆς μεγαλοπρεπείας.
«καὶ ὅτε ἐγγίζουσιν εἰς Ἱεροσόλυμα καὶ εἰς Βηθανίαν πρὸς τὸ ὄρος τῶν Ἐλαιῶν» καὶ [τὰ] ἑξῆς ἕως τοῦ «καὶ εὐθέως αὐτὸν ἀποστελεῖ»· ὁ δὲ Λουκᾶς τοῦτον τὸν τρόπον· «καὶ ταῦτα εἰπὼν ἐπορεύετο ἔμπροσθεν ἀναβαίνων εἰς Ἱεροσόλυμα» καὶ τὰ ἑξῆς, ἕως τοῦ «οὕτως ἐρεῖτε· ὅτι ὁ κύριος αὐτοῦ χρείαν ἔχει». Ἄξιόν ἐστι μάλιστα ἐπὶ τῶν τοιούτων τοῦ εὐαγγελίου ῥητῶν ἐπιστῆσαι τῷ βουλήματι τῶν ἀναγραφόντων καὶ τῇ προαιρέσει αὐτῶν, τί σκοποῦντες ἀνέγραψαν πρὸς τοῖς τεραστίοις καὶ παραδόξοις τῶν ὑπὸ τοῦ σωτῆρος γεγενημένων καὶ τὰ μηδὲν ἐμφαίνοντα τοιοῦτον. ἔστω γὰρ περὶ τυφλῶν ἀναβλέψεως καὶ παρέτων ἰάσεως καὶ νεκρῶν ἀναστάσεως καὶ λεπρῶν καθαρίσεως πεπραγματεῦσθαι τοὺς εὐαγγελιστὰς εἰς οἰκοδομὴν τὴν περὶ τοῦ Ἰησοῦ τοῖς ἐντευξομένοις αὐτῶν τῇ γραφῇ, τί βούλεται αὐτοῖς τὸ προκείμενον ῥητόν, καθὸ ἡνίκα τοῖς Ἱεροσολύμοις ἤγγισεν ὁ Ἰησοῦς μετὰ τῶν μαθητῶν καὶ ἐλήλυθεν «εἰς Βηθφαγὴν» πλησίον τοῦ ὄρους «τῶν Ἐλαιῶν, ἀπέστειλε δύο μαθητὰς» ἐντελλόμενος αὐτοῖς περὶ ὄνου καὶ πώλου, ἵνα «λύσαντες» ἀγάγωσιν αὑτῷ, τῷ ἔσθ’ ὅτε μὴ ὀκνήσαντι πλείονα ὁδὸν πεζεῦσαι, καὶ τοῖς ἑαυτοῦ ποσὶ τὴν ὁδοιπορίαν ἐκτελέσαι, ὡς ὅτε ἀπὸ Ἱεροσολύμων διήρχετο διὰ τῆς Σαμαρείας [εἰς τὴν Γαλιλαίαν καὶ] φθάσας ἐπὶ τὸ φρέαρ, κοπιάσας «ἐκ τῆς ὁδοιπορίας» ἐκαθέσθη παρ’ αὐτῷ; τί δὲ καὶ αὐτῷ τῷ Ἰησοῦ πρόκειται «ὄνον δεδεμένην» μετὰ πώλου λύεσθαι κελεύοντι [καὶ] προστάσσοντι λέγειν τῷ ὁτιποτοῦν ἐπὶ τούτῳ φάσκοντι «ὅτι ὁ κύριος αὐτῶν χρείαν ἔχει· εὐθέως δὲ ἀποστελεῖ αὐτούς»; ὁ γὰρ τηλικοῦτος κύριος, χρείαν ἔχων ὄνου καὶ πώλου τῶν πάλαι δεδεμένων, ἐμφαινέτω τι ἄξιον αὐτοῦ τῆς μεγαλοπρεπείας. '':. γὰρ ἀπελήλυθεν, ἀλλὰ ἠκολούθει τῷ Ἰησοῦ ἐν τῇ ὁδῷ, ἐπεὶ εὐθέως ἀνέβλεψεν. Ιδωμεν δὲ καὶ τὸ τοῦ Λουκᾶ οὕτως ἔχον· «Εγέ νετο δὲ ἐγγίζειν αὐτὸν εἰς Ἱεριχώ, καὶ τυφλός τή ἐκάθητο παρὰ τὴν ὁδὸν ἐπαιτῶν,» καὶ τὰ ἑξῆς, ἕως τοῦ· ι Καὶ πᾶς ὁ λαὸς ἰδὼν ἔδωκεν αἶνον τῷ θεῷ. Καὶ τούτου δὲ τὰ μὲν κοινὰ πρὸς τοὺς λοιποὺς ἤδη τῆς κατὰ τὸ φανεν ἡμῖν διηγήσεως τετευχότα σα επαναληψόμεθα· τὰ δὲ καίρια καὶ ἴδια κατὰ τὸ δυνατὸν ἡμῖν παραστήσομεν. Καὶ πρῶτόν γε παρατήρει, ότι Ματθαῖος μὲν καὶ Μάρκος, ἐκπορευομένου μετὰ τῶν μαθητῶν τοῦ Ἰησοῦ ἀπὸ τῆς Ἱεριχώ, ἀνέγραψαν γεγονέναι τὰ περὶ τοὺς τυφλοὺς ἢ τὸν τυφλόν· ὁ δὲ Λουκᾶς φησιν· «Εγένετο δὲ ἐν τῷ ἐγγίζειν αὐτὸν εἰς Ἱεριχώ.» Οὐκοῦν κατὰ τὸν Λουκᾶν εἰσερχόμε νος εἰς τὴν Ἱεριχώ, καὶ ἐγγὺς αὐτῆς γενόμενος ἐπι τελεῖ τὴν κατὰ τὸν τυφλὸν οἰκονομίαν. Καὶ εἶποι της ἂν κατὰ τὸν μυστικὸν λόγον, ὅτι πρῶτόν ἐστι τὸ τοῦ Λουκᾶ, δεύτερον δὲ τὸ τοῦ Μάρκου, καὶ τρίτον τὸ τοῦ Ματθαίου· πρῶτον γὰρ δεῖ ἐγγίσαι τῇ Ἱεριχώ, εἶτα εἰσελθεῖν εἰς αὐτὴν, καὶ ἐκπορευθῆναι ἀπ' αὐτῆς Ανέγραψε τοίνυν ὁ μὲν Λουκᾶς τό· «Εγένετο ἐν τῷ ἐγγίζειν αὐτὸν εἰς Ἱεριχώ, ὁ δὲ Μάρκες· «Κα! ἔρχεται εἰς Ἱεριχώ, καὶ ἐκπορευομένου αὐτοῦ ἐκεῖ θεν ▸ ὁ δὲ Ματθαῖος οὔτε τὸ ἐγγίζειν τῇ Ἱεριχώ ἀνέγραψεν, οὔτε ὅτι ἔρχεται εἰς Ἱεριχώ, ἀλλὰ μόνον ὅτι, «ἐκπορευομένων αὐτῶν ἀπὸ Ἱεριχώ, ἠκολούθησεν αὐτῷ ὄχλος πολύς. • Δύναται οὖν τὸ μὲν κατὰ Λο. κἂν ἐγγίσας τῇ Ἱεριχώ πεποιηκέναι· τὸ δὲ κατα Μάρκον, ἐλθὼν εἰς Ἱεριχώ· τὸ δὲ κατὰ Ματθαῖον, ἐκπορευθεὶς ἀπ' αὐτῆς. Ὁρᾶς δὲ, ὅτι καὶ ὁ κατὰ τὸν Λουκᾶν τυφλός, «ἀκούσας ὄχλου διαπορευομένου,» καὶ οὐ δήπου τοῦ Ἰησοῦ, ἐπυνθάνετο τί ἂν εἴη· ὁ δὲ κατά τὸν Μάρκον, «ἀκούσας, ὅτι Ἰησοῦς ὁ Ναζαρηνός ἐστιν, ήρξατο κράζειν· οἱ δὲ κατὰ τὸν Ματθαῖον δύο τυφλο καθήμενοι παρὰ τὴν ὁδὸν, ἀκούσαντες, ὅτι Ἰησοῦς παρ άγει, ἔκραξαν. Καὶ οὐκ ἔστιν ὁ κατὰ τὸν Ματθαίον παρὰ τοῖς τυφλοῖς Ἰησοῦς Ναζαρηνός, ἀλλ᾽ ὁ παρὰ τοῖς λοιποῖς, ὧν ὁ μὲν κατὰ τὸν Μάρκον ἀκούει, ὅτι ὁ Ἰησοῦς ὁ Ναζαρηνός ἐστιν· ὁ δὲ κατὰ τὸν Λουκᾶν, ὅτε ἐπυνθά νετο παρὰ τοῦ ὄχλου τι ἂν εἴη τοῦτο, ἔμαθεν ἀπαγγε λάντων αὐτῷ ὅτι Ἰησοῦς ὁ Ναζαρηνός παρέρ χεται· ἑξῆς δὲ τούτοις παρατήρει, ὅτι τῷ βοήσαντι ΧΧ, 30. Αὐτῷ. αὐτῶν. γὰρ ἀπελήλυθεν, ἀλλὰ ἠκολούθει τῷ Ἰησοῦ ἐν τῇ ὁδῷ, ἐπεὶ εὐθέως ἀνέβλεψεν. Ιδωμεν δὲ καὶ τὸ τοῦ Λουκᾶ οὕτως ἔχον· «Εγέ νετο δὲ ἐγγίζειν αὐτὸν εἰς Ἱεριχώ, καὶ τυφλός τή ἐκάθητο παρὰ τὴν ὁδὸν ἐπαιτῶν,» καὶ τὰ ἑξῆς, ἕως τοῦ· ι Καὶ πᾶς ὁ λαὸς ἰδὼν ἔδωκεν αἶνον τῷ θεῷ. Καὶ τούτου δὲ τὰ μὲν κοινὰ πρὸς τοὺς λοιποὺς ἤδη τῆς κατὰ τὸ φανεν ἡμῖν διηγήσεως τετευχότα σα επαναληψόμεθα· τὰ δὲ καίρια καὶ ἴδια κατὰ τὸ δυνατὸν ἡμῖν παραστήσομεν. Καὶ πρῶτόν γε παρατήρει, ότι Ματθαῖος μὲν καὶ Μάρκος, ἐκπορευομένου μετὰ τῶν μαθητῶν τοῦ Ἰησοῦ ἀπὸ τῆς Ἱεριχώ, ἀνέγραψαν γεγονέναι τὰ περὶ τοὺς τυφλοὺς ἢ τὸν τυφλόν· ὁ δὲ Λουκᾶς φησιν· «Εγένετο δὲ ἐν τῷ ἐγγίζειν αὐτὸν εἰς Ἱεριχώ.» Οὐκοῦν κατὰ τὸν Λουκᾶν εἰσερχόμε νος εἰς τὴν Ἱεριχώ, καὶ ἐγγὺς αὐτῆς γενόμενος ἐπι τελεῖ τὴν κατὰ τὸν τυφλὸν οἰκονομίαν. Καὶ εἶποι της ἂν κατὰ τὸν μυστικὸν λόγον, ὅτι πρῶτόν ἐστι τὸ τοῦ Λουκᾶ, δεύτερον δὲ τὸ τοῦ Μάρκου, καὶ τρίτον τὸ τοῦ Ματθαίου· πρῶτον γὰρ δεῖ ἐγγίσαι τῇ Ἱεριχώ, εἶτα εἰσελθεῖν εἰς αὐτὴν, καὶ ἐκπορευθῆναι ἀπ' αὐτῆς Ανέγραψε τοίνυν ὁ μὲν Λουκᾶς τό· «Εγένετο ἐν τῷ ἐγγίζειν αὐτὸν εἰς Ἱεριχώ, ὁ δὲ Μάρκες· «Κα! ἔρχεται εἰς Ἱεριχώ, καὶ ἐκπορευομένου αὐτοῦ ἐκεῖ θεν ▸ ὁ δὲ Ματθαῖος οὔτε τὸ ἐγγίζειν τῇ Ἱεριχώ ἀνέγραψεν, οὔτε ὅτι ἔρχεται εἰς Ἱεριχώ, ἀλλὰ μόνον ὅτι, «ἐκπορευομένων αὐτῶν ἀπὸ Ἱεριχώ, ἠκολούθησεν αὐτῷ ὄχλος πολύς. • Δύναται οὖν τὸ μὲν κατὰ Λο. κἂν ἐγγίσας τῇ Ἱεριχώ πεποιηκέναι· τὸ δὲ κατα Μάρκον, ἐλθὼν εἰς Ἱεριχώ· τὸ δὲ κατὰ Ματθαῖον, ἐκπορευθεὶς ἀπ' αὐτῆς. Ὁρᾶς δὲ, ὅτι καὶ ὁ κατὰ τὸν Λουκᾶν τυφλός, «ἀκούσας ὄχλου διαπορευομένου,» καὶ οὐ δήπου τοῦ Ἰησοῦ, ἐπυνθάνετο τί ἂν εἴη· ὁ δὲ κατά τὸν Μάρκον, «ἀκούσας, ὅτι Ἰησοῦς ὁ Ναζαρηνός ἐστιν, ήρξατο κράζειν· οἱ δὲ κατὰ τὸν Ματθαῖον δύο τυφλο καθήμενοι παρὰ τὴν ὁδὸν, ἀκούσαντες, ὅτι Ἰησοῦς παρ άγει, ἔκραξαν. Καὶ οὐκ ἔστιν ὁ κατὰ τὸν Ματθαίον παρὰ τοῖς τυφλοῖς Ἰησοῦς Ναζαρηνός, ἀλλ᾽ ὁ παρὰ τοῖς λοιποῖς, ὧν ὁ μὲν κατὰ τὸν Μάρκον ἀκούει, ὅτι ὁ Ἰησοῦς ὁ Ναζαρηνός ἐστιν· ὁ δὲ κατὰ τὸν Λουκᾶν, ὅτε ἐπυνθά νετο παρὰ τοῦ ὄχλου τι ἂν εἴη τοῦτο, ἔμαθεν ἀπαγγε λάντων αὐτῷ ὅτι Ἰησοῦς ὁ Ναζαρηνός παρέρ χεται· ἑξῆς δὲ τούτοις παρατήρει, ὅτι τῷ βοήσαντι ΧΧ, 30. Αὐτῷ. αὐτῶν. formant proposuit dicens Ut visum recipiam. Nec vero propter illud '': «Fili David, miserere mei, beneficium confert Sospitator, neque cum mendicitatis pallio indutus erat, neque cum secas viam stipem rogans sedebat; sed propter illud ": «Rabboni, ut videam,» dixit ei: «Vade, fides in te salvum fecit:» et ait quidem ei Servator: Vade;» at ille eo mandato mclius quid egit, non enim abiit, sed Jesum in itinere secutus est, statim atque visum recepit. deremus: sic illud se habet 15: «Factum est autem cum appropinquaret Jericho, cæcus quidam sede. bat secus viam mendicans, et cætera usque ad id: «Et omnis plebis ut vidit, dedit laudem Deo. Ac ea quidem quæ cum aliis ei communia sunt, quoniam prout nobis visum fuit, explicavimus, iterum non repetemus; qua: autem ad rem perti nent, et illius propria sunt, pro virili exponemus. Id primum observa scripsisse Matthæum et Mar cum, cæci cæcorumve historiam contigisse, cum discipulis comitatus Jerichunte Jesus exiret; Lucas autem ait: Factum est autem cum appropinqua ret Jericho. › Juxta Lucam ergo Jerichuntem in gressurus, postquam ad eam propius accessit, cæci sanationem administravit. Et juxta mysticum sane sensum dixerit aliquis prius esse quod ait Lucas, secundum quod Marcus, tertium quod Mat thæus primum enim ad Jerichuntem accedendum est, et earn postmodum ingrediendum, ac ea de mum exeundum. Id itaque dixit Lucas: Faclum est cum appropinquaret Jericho;, Marcus au teni: ‹ Et venit Jericho, et proficiscente eo inde: > Matthaus vero neque appropinquare scripsit Jeri cho, neque venire Jericho, sed solum egredienti lus illis ab Jericho, secutam esse turbam mul 13m , Quod ergo a Luca conscriptum est, cum Jericl:untem accederet, fecisse potest; quod autem a Marco, cum venisset Jerichuntem; quod vero a Matthæo, cum ea excessisset. Vides autem cæcum de quo agit Lucas¹³, ‹ cum audiret turbam præter euntem, non autem Jesum, c interrogasse quid lioc esset; s at is de quo Marcus ',. cum audisset quia Jesus Nazarenus est, cepisse clamare: hos vero duos cæcos sedentes, juxta Matthæum secus viam, cum audissent quia Jesus transiret, clamavisse;» nec Jesum cæcis, de quibus Mat thaeus Nazarenum esse, esse vero aliis; quorum is de quo Marcus, Jesum esse Nazarenum audit; at ille de quo Lucas postquam a turba prætereunte percontatus est quid hoc esset, ex eorum re quando sedebat veste cæcitatis et mendicitatis velatus, nec quando sedebat secus viam mendicans. Pro pter hoc autem quod dixit: «Rabboui,ut videam,» dixit ei: e Vade, fides tua le salvum fecit. tes. Et primum quidem quod Marcus et Matthæus egrediente Jesu de Hiericho ponunt: Lucas autem ita Et factum est cum appropinquaret Hiericho, et factus in proximo, cæcum illuminavit.» Et dicet aliquis se cundum mysterium spiritale, quoniam prius est quod ait Lucas, secundum autem quod Marcus, tertium vero quod dixit Matthæus. Primum enim oportet appropinquare Hiericho, et ita intrare in eam, postea au tem exire de ea. Lucas ergo scribit:. Et factum est cum appropinquaret Hiericho.» Marcus autem ita . Et venit Hiericho, et exeunte eo inde. Matthæus vero neque appropinquasse Hiericho scribit, nec quia Marc. I, Marc. x, 51. ** ibid. 48. ibid. 51, 52. Luc. XVIII, et seq. * Luc. xviii, 36. Marc. x, 47. Matth. Forte legendum, '':. formant proposuit dicens Ut visum recipiam. Nec vero propter illud '': «Fili David, miserere mei, beneficium confert Sospitator, neque cum mendicitatis pallio indutus erat, neque cum secas viam stipem rogans sedebat; sed propter illud ": «Rabboni, ut videam,» dixit ei: «Vade, fides in te salvum fecit:» et ait quidem ei Servator: Vade;» at ille eo mandato mclius quid egit, non enim abiit, sed Jesum in itinere secutus est, statim atque visum recepit. deremus: sic illud se habet 15: «Factum est autem cum appropinquaret Jericho, cæcus quidam sede. bat secus viam mendicans, et cætera usque ad id: «Et omnis plebis ut vidit, dedit laudem Deo. Ac ea quidem quæ cum aliis ei communia sunt, quoniam prout nobis visum fuit, explicavimus, iterum non repetemus; qua: autem ad rem perti nent, et illius propria sunt, pro virili exponemus. Id primum observa scripsisse Matthæum et Mar cum, cæci cæcorumve historiam contigisse, cum discipulis comitatus Jerichunte Jesus exiret; Lucas autem ait: Factum est autem cum appropinqua ret Jericho. › Juxta Lucam ergo Jerichuntem in gressurus, postquam ad eam propius accessit, cæci sanationem administravit. Et juxta mysticum sane sensum dixerit aliquis prius esse quod ait Lucas, secundum quod Marcus, tertium quod Mat thæus primum enim ad Jerichuntem accedendum est, et earn postmodum ingrediendum, ac ea de mum exeundum. Id itaque dixit Lucas: Faclum est cum appropinquaret Jericho;, Marcus au teni: ‹ Et venit Jericho, et proficiscente eo inde: > Matthaus vero neque appropinquare scripsit Jeri cho, neque venire Jericho, sed solum egredienti lus illis ab Jericho, secutam esse turbam mul 13m , Quod ergo a Luca conscriptum est, cum Jericl:untem accederet, fecisse potest; quod autem a Marco, cum venisset Jerichuntem; quod vero a Matthæo, cum ea excessisset. Vides autem cæcum de quo agit Lucas¹³, ‹ cum audiret turbam præter euntem, non autem Jesum, c interrogasse quid lioc esset; s at is de quo Marcus ',. cum audisset quia Jesus Nazarenus est, cepisse clamare: hos vero duos cæcos sedentes, juxta Matthæum secus viam, cum audissent quia Jesus transiret, clamavisse;» nec Jesum cæcis, de quibus Mat thaeus Nazarenum esse, esse vero aliis; quorum is de quo Marcus, Jesum esse Nazarenum audit; at ille de quo Lucas postquam a turba prætereunte percontatus est quid hoc esset, ex eorum re quando sedebat veste cæcitatis et mendicitatis velatus, nec quando sedebat secus viam mendicans. Pro pter hoc autem quod dixit: «Rabboui,ut videam,» dixit ei: e Vade, fides tua le salvum fecit. tes. Et primum quidem quod Marcus et Matthæus egrediente Jesu de Hiericho ponunt: Lucas autem ita Et factum est cum appropinquaret Hiericho, et factus in proximo, cæcum illuminavit.» Et dicet aliquis se cundum mysterium spiritale, quoniam prius est quod ait Lucas, secundum autem quod Marcus, tertium vero quod dixit Matthæus. Primum enim oportet appropinquare Hiericho, et ita intrare in eam, postea au tem exire de ea. Lucas ergo scribit:. Et factum est cum appropinquaret Hiericho.» Marcus autem ita . Et venit Hiericho, et exeunte eo inde. Matthæus vero neque appropinquasse Hiericho scribit, nec quia Marc. I, Marc. x, 51. ** ibid. 48. ibid. 51, 52. Luc. XVIII, et seq. * Luc. xviii, 36. Marc. x, 47. Matth. Forte legendum, 13. Quin et illud, ita ut narratur a Luca, consi 13. Nunc videamus secundum Lucam, quæ communiter dixit prætereuntes, propria autem ejus tangen 46. s Malth. xx, 29. 13. Quin et illud, ita ut narratur a Luca, consi 13. Nunc videamus secundum Lucam, quæ communiter dixit prætereuntes, propria autem ejus tangen 46. s Malth. xx, 29.
PG 13:1416Ἐπιτείνει δὲ τὴν κατὰ τὸν τόπον ζήτησιν προφήτης Ζαχαρίας ὁ τοῦ Βαραχίου, προφητεύσας περὶ τούτων προφητείαν ἀξίαν ἐπιστάσεως, ἐν ᾗ αὐταῖς λέξεσι γέγραπται ταῦτα· «χαῖρε σφόδρα, θύγατερ Σιών· κήρυσσε, θύγατερ Ἱερουσαλήμ· ἰδοὺ ὁ βασιλεύς σου ἔρχεταί σοι δίκαιος καὶ σῴζων, αὐτὸς πραὺ̈ς καὶ ἐπιβεβηκὼς ἐπὶ ὑποζύγιον καὶ πῶλον νέον». εἰ δὲ βούλει ἀπὸ τοῦ προφήτου μαθεῖν πῶς ἐστι [χαῖρε σφόδρα] χαρᾶς ἄξια τῇ θυγατρὶ Σιὼν τὰ προφητευόμενα, ἄκουε τοῦ «καὶ ἐξολοθρεύσει ἅρματα ἐξ Ἐφραὶ̈μ καὶ ἵππον ἐξ Ἱερουσαλήμ, καὶ ἐξολοθρευθήσεται τόξον πολεμικόν, καὶ πλῆθος καὶ εἰρήνη ἐξ ἐθνῶν· καὶ κατάρξει ὑδάτων ἕως θαλάσσης καὶ ποταμῶν διεκβολὰς γῆς. καὶ σὺ ἐν αἵματι διαθήκης ἐξαπέστειλας δεςμίους σου ἐκ λάκκου οὐκ ἔχοντος ὕδωρ. καθήσεσθε ἐν ὀχυρώματι δέσμιοι τῆς συναγωγῆς, καὶ ἀντὶ μιᾶς ἡμέρας παροικίας σου διπλᾶ ἀνταποδώσω σοι». καὶ ἵνα μὴ μηκύνωμεν τὸν λόγον ἐπὶ πλεῖον, καταλίπωμεν τῷ βουλομένῳ συγκρῖναι τὴν προφητείαν τῇ κατὰ τὸ εὐαγγέλιον ἱστορίᾳ ὅλα τὰ κατὰ τοὺς τόπους ἐξετάσαι παρακειμένης τῆς λέξεως.
«καὶ ὅτε ἐγγίζουσιν εἰς Ἱεροσόλυμα καὶ εἰς Βηθανίαν πρὸς τὸ ὄρος τῶν Ἐλαιῶν» καὶ [τὰ] ἑξῆς ἕως τοῦ «καὶ εὐθέως αὐτὸν ἀποστελεῖ»· ὁ δὲ Λουκᾶς τοῦτον τὸν τρόπον· «καὶ ταῦτα εἰπὼν ἐπορεύετο ἔμπροσθεν ἀναβαίνων εἰς Ἱεροσόλυμα» καὶ τὰ ἑξῆς, ἕως τοῦ «οὕτως ἐρεῖτε· ὅτι ὁ κύριος αὐτοῦ χρείαν ἔχει». Ἄξιόν ἐστι μάλιστα ἐπὶ τῶν τοιούτων τοῦ εὐαγγελίου ῥητῶν ἐπιστῆσαι τῷ βουλήματι τῶν ἀναγραφόντων καὶ τῇ προαιρέσει αὐτῶν, τί σκοποῦντες ἀνέγραψαν πρὸς τοῖς τεραστίοις καὶ παραδόξοις τῶν ὑπὸ τοῦ σωτῆρος γεγενημένων καὶ τὰ μηδὲν ἐμφαίνοντα τοιοῦτον. ἔστω γὰρ περὶ τυφλῶν ἀναβλέψεως καὶ παρέτων ἰάσεως καὶ νεκρῶν ἀναστάσεως καὶ λεπρῶν καθαρίσεως πεπραγματεῦσθαι τοὺς εὐαγγελιστὰς εἰς οἰκοδομὴν τὴν περὶ τοῦ Ἰησοῦ τοῖς ἐντευξομένοις αὐτῶν τῇ γραφῇ, τί βούλεται αὐτοῖς τὸ προκείμενον ῥητόν, καθὸ ἡνίκα τοῖς Ἱεροσολύμοις ἤγγισεν ὁ Ἰησοῦς μετὰ τῶν μαθητῶν καὶ ἐλήλυθεν «εἰς Βηθφαγὴν» πλησίον τοῦ ὄρους «τῶν Ἐλαιῶν, ἀπέστειλε δύο μαθητὰς» ἐντελλόμενος αὐτοῖς περὶ ὄνου καὶ πώλου, ἵνα «λύσαντες» ἀγάγωσιν αὑτῷ, τῷ ἔσθ’ ὅτε μὴ ὀκνήσαντι πλείονα ὁδὸν πεζεῦσαι, καὶ τοῖς ἑαυτοῦ ποσὶ τὴν ὁδοιπορίαν ἐκτελέσαι, ὡς ὅτε ἀπὸ Ἱεροσολύμων διήρχετο διὰ τῆς Σαμαρείας [εἰς τὴν Γαλιλαίαν καὶ] φθάσας ἐπὶ τὸ φρέαρ, κοπιάσας «ἐκ τῆς ὁδοιπορίας» ἐκαθέσθη παρ’ αὐτῷ; τί δὲ καὶ αὐτῷ τῷ Ἰησοῦ πρόκειται «ὄνον δεδεμένην» μετὰ πώλου λύεσθαι κελεύοντι [καὶ] προστάσσοντι λέγειν τῷ ὁτιποτοῦν ἐπὶ τούτῳ φάσκοντι «ὅτι ὁ κύριος αὐτῶν χρείαν ἔχει· εὐθέως δὲ ἀποστελεῖ αὐτούς»; ὁ γὰρ τηλικοῦτος κύριος, χρείαν ἔχων ὄνου καὶ πώλου τῶν πάλαι δεδεμένων, ἐμφαινέτω τι ἄξιον αὐτοῦ τῆς μεγαλοπρεπείας. '':. γὰρ ἀπελήλυθεν, ἀλλὰ ἠκολούθει τῷ Ἰησοῦ ἐν τῇ ὁδῷ, ἐπεὶ εὐθέως ἀνέβλεψεν. Ιδωμεν δὲ καὶ τὸ τοῦ Λουκᾶ οὕτως ἔχον· «Εγέ νετο δὲ ἐγγίζειν αὐτὸν εἰς Ἱεριχώ, καὶ τυφλός τή ἐκάθητο παρὰ τὴν ὁδὸν ἐπαιτῶν,» καὶ τὰ ἑξῆς, ἕως τοῦ· ι Καὶ πᾶς ὁ λαὸς ἰδὼν ἔδωκεν αἶνον τῷ θεῷ. Καὶ τούτου δὲ τὰ μὲν κοινὰ πρὸς τοὺς λοιποὺς ἤδη τῆς κατὰ τὸ φανεν ἡμῖν διηγήσεως τετευχότα σα επαναληψόμεθα· τὰ δὲ καίρια καὶ ἴδια κατὰ τὸ δυνατὸν ἡμῖν παραστήσομεν. Καὶ πρῶτόν γε παρατήρει, ότι Ματθαῖος μὲν καὶ Μάρκος, ἐκπορευομένου μετὰ τῶν μαθητῶν τοῦ Ἰησοῦ ἀπὸ τῆς Ἱεριχώ, ἀνέγραψαν γεγονέναι τὰ περὶ τοὺς τυφλοὺς ἢ τὸν τυφλόν· ὁ δὲ Λουκᾶς φησιν· «Εγένετο δὲ ἐν τῷ ἐγγίζειν αὐτὸν εἰς Ἱεριχώ.» Οὐκοῦν κατὰ τὸν Λουκᾶν εἰσερχόμε νος εἰς τὴν Ἱεριχώ, καὶ ἐγγὺς αὐτῆς γενόμενος ἐπι τελεῖ τὴν κατὰ τὸν τυφλὸν οἰκονομίαν. Καὶ εἶποι της ἂν κατὰ τὸν μυστικὸν λόγον, ὅτι πρῶτόν ἐστι τὸ τοῦ Λουκᾶ, δεύτερον δὲ τὸ τοῦ Μάρκου, καὶ τρίτον τὸ τοῦ Ματθαίου· πρῶτον γὰρ δεῖ ἐγγίσαι τῇ Ἱεριχώ, εἶτα εἰσελθεῖν εἰς αὐτὴν, καὶ ἐκπορευθῆναι ἀπ' αὐτῆς Ανέγραψε τοίνυν ὁ μὲν Λουκᾶς τό· «Εγένετο ἐν τῷ ἐγγίζειν αὐτὸν εἰς Ἱεριχώ, ὁ δὲ Μάρκες· «Κα! ἔρχεται εἰς Ἱεριχώ, καὶ ἐκπορευομένου αὐτοῦ ἐκεῖ θεν ▸ ὁ δὲ Ματθαῖος οὔτε τὸ ἐγγίζειν τῇ Ἱεριχώ ἀνέγραψεν, οὔτε ὅτι ἔρχεται εἰς Ἱεριχώ, ἀλλὰ μόνον ὅτι, «ἐκπορευομένων αὐτῶν ἀπὸ Ἱεριχώ, ἠκολούθησεν αὐτῷ ὄχλος πολύς. • Δύναται οὖν τὸ μὲν κατὰ Λο. κἂν ἐγγίσας τῇ Ἱεριχώ πεποιηκέναι· τὸ δὲ κατα Μάρκον, ἐλθὼν εἰς Ἱεριχώ· τὸ δὲ κατὰ Ματθαῖον, ἐκπορευθεὶς ἀπ' αὐτῆς. Ὁρᾶς δὲ, ὅτι καὶ ὁ κατὰ τὸν Λουκᾶν τυφλός, «ἀκούσας ὄχλου διαπορευομένου,» καὶ οὐ δήπου τοῦ Ἰησοῦ, ἐπυνθάνετο τί ἂν εἴη· ὁ δὲ κατά τὸν Μάρκον, «ἀκούσας, ὅτι Ἰησοῦς ὁ Ναζαρηνός ἐστιν, ήρξατο κράζειν· οἱ δὲ κατὰ τὸν Ματθαῖον δύο τυφλο καθήμενοι παρὰ τὴν ὁδὸν, ἀκούσαντες, ὅτι Ἰησοῦς παρ άγει, ἔκραξαν. Καὶ οὐκ ἔστιν ὁ κατὰ τὸν Ματθαίον παρὰ τοῖς τυφλοῖς Ἰησοῦς Ναζαρηνός, ἀλλ᾽ ὁ παρὰ τοῖς λοιποῖς, ὧν ὁ μὲν κατὰ τὸν Μάρκον ἀκούει, ὅτι ὁ Ἰησοῦς ὁ Ναζαρηνός ἐστιν· ὁ δὲ κατὰ τὸν Λουκᾶν, ὅτε ἐπυνθά νετο παρὰ τοῦ ὄχλου τι ἂν εἴη τοῦτο, ἔμαθεν ἀπαγγε λάντων αὐτῷ ὅτι Ἰησοῦς ὁ Ναζαρηνός παρέρ χεται· ἑξῆς δὲ τούτοις παρατήρει, ὅτι τῷ βοήσαντι ΧΧ, 30. Αὐτῷ. αὐτῶν. γὰρ ἀπελήλυθεν, ἀλλὰ ἠκολούθει τῷ Ἰησοῦ ἐν τῇ ὁδῷ, ἐπεὶ εὐθέως ἀνέβλεψεν. Ιδωμεν δὲ καὶ τὸ τοῦ Λουκᾶ οὕτως ἔχον· «Εγέ νετο δὲ ἐγγίζειν αὐτὸν εἰς Ἱεριχώ, καὶ τυφλός τή ἐκάθητο παρὰ τὴν ὁδὸν ἐπαιτῶν,» καὶ τὰ ἑξῆς, ἕως τοῦ· ι Καὶ πᾶς ὁ λαὸς ἰδὼν ἔδωκεν αἶνον τῷ θεῷ. Καὶ τούτου δὲ τὰ μὲν κοινὰ πρὸς τοὺς λοιποὺς ἤδη τῆς κατὰ τὸ φανεν ἡμῖν διηγήσεως τετευχότα σα επαναληψόμεθα· τὰ δὲ καίρια καὶ ἴδια κατὰ τὸ δυνατὸν ἡμῖν παραστήσομεν. Καὶ πρῶτόν γε παρατήρει, ότι Ματθαῖος μὲν καὶ Μάρκος, ἐκπορευομένου μετὰ τῶν μαθητῶν τοῦ Ἰησοῦ ἀπὸ τῆς Ἱεριχώ, ἀνέγραψαν γεγονέναι τὰ περὶ τοὺς τυφλοὺς ἢ τὸν τυφλόν· ὁ δὲ Λουκᾶς φησιν· «Εγένετο δὲ ἐν τῷ ἐγγίζειν αὐτὸν εἰς Ἱεριχώ.» Οὐκοῦν κατὰ τὸν Λουκᾶν εἰσερχόμε νος εἰς τὴν Ἱεριχώ, καὶ ἐγγὺς αὐτῆς γενόμενος ἐπι τελεῖ τὴν κατὰ τὸν τυφλὸν οἰκονομίαν. Καὶ εἶποι της ἂν κατὰ τὸν μυστικὸν λόγον, ὅτι πρῶτόν ἐστι τὸ τοῦ Λουκᾶ, δεύτερον δὲ τὸ τοῦ Μάρκου, καὶ τρίτον τὸ τοῦ Ματθαίου· πρῶτον γὰρ δεῖ ἐγγίσαι τῇ Ἱεριχώ, εἶτα εἰσελθεῖν εἰς αὐτὴν, καὶ ἐκπορευθῆναι ἀπ' αὐτῆς Ανέγραψε τοίνυν ὁ μὲν Λουκᾶς τό· «Εγένετο ἐν τῷ ἐγγίζειν αὐτὸν εἰς Ἱεριχώ, ὁ δὲ Μάρκες· «Κα! ἔρχεται εἰς Ἱεριχώ, καὶ ἐκπορευομένου αὐτοῦ ἐκεῖ θεν ▸ ὁ δὲ Ματθαῖος οὔτε τὸ ἐγγίζειν τῇ Ἱεριχώ ἀνέγραψεν, οὔτε ὅτι ἔρχεται εἰς Ἱεριχώ, ἀλλὰ μόνον ὅτι, «ἐκπορευομένων αὐτῶν ἀπὸ Ἱεριχώ, ἠκολούθησεν αὐτῷ ὄχλος πολύς. • Δύναται οὖν τὸ μὲν κατὰ Λο. κἂν ἐγγίσας τῇ Ἱεριχώ πεποιηκέναι· τὸ δὲ κατα Μάρκον, ἐλθὼν εἰς Ἱεριχώ· τὸ δὲ κατὰ Ματθαῖον, ἐκπορευθεὶς ἀπ' αὐτῆς. Ὁρᾶς δὲ, ὅτι καὶ ὁ κατὰ τὸν Λουκᾶν τυφλός, «ἀκούσας ὄχλου διαπορευομένου,» καὶ οὐ δήπου τοῦ Ἰησοῦ, ἐπυνθάνετο τί ἂν εἴη· ὁ δὲ κατά τὸν Μάρκον, «ἀκούσας, ὅτι Ἰησοῦς ὁ Ναζαρηνός ἐστιν, ήρξατο κράζειν· οἱ δὲ κατὰ τὸν Ματθαῖον δύο τυφλο καθήμενοι παρὰ τὴν ὁδὸν, ἀκούσαντες, ὅτι Ἰησοῦς παρ άγει, ἔκραξαν. Καὶ οὐκ ἔστιν ὁ κατὰ τὸν Ματθαίον παρὰ τοῖς τυφλοῖς Ἰησοῦς Ναζαρηνός, ἀλλ᾽ ὁ παρὰ τοῖς λοιποῖς, ὧν ὁ μὲν κατὰ τὸν Μάρκον ἀκούει, ὅτι ὁ Ἰησοῦς ὁ Ναζαρηνός ἐστιν· ὁ δὲ κατὰ τὸν Λουκᾶν, ὅτε ἐπυνθά νετο παρὰ τοῦ ὄχλου τι ἂν εἴη τοῦτο, ἔμαθεν ἀπαγγε λάντων αὐτῷ ὅτι Ἰησοῦς ὁ Ναζαρηνός παρέρ χεται· ἑξῆς δὲ τούτοις παρατήρει, ὅτι τῷ βοήσαντι ΧΧ, 30. Αὐτῷ. αὐτῶν. formant proposuit dicens Ut visum recipiam. Nec vero propter illud '': «Fili David, miserere mei, beneficium confert Sospitator, neque cum mendicitatis pallio indutus erat, neque cum secas viam stipem rogans sedebat; sed propter illud ": «Rabboni, ut videam,» dixit ei: «Vade, fides in te salvum fecit:» et ait quidem ei Servator: Vade;» at ille eo mandato mclius quid egit, non enim abiit, sed Jesum in itinere secutus est, statim atque visum recepit. deremus: sic illud se habet 15: «Factum est autem cum appropinquaret Jericho, cæcus quidam sede. bat secus viam mendicans, et cætera usque ad id: «Et omnis plebis ut vidit, dedit laudem Deo. Ac ea quidem quæ cum aliis ei communia sunt, quoniam prout nobis visum fuit, explicavimus, iterum non repetemus; qua: autem ad rem perti nent, et illius propria sunt, pro virili exponemus. Id primum observa scripsisse Matthæum et Mar cum, cæci cæcorumve historiam contigisse, cum discipulis comitatus Jerichunte Jesus exiret; Lucas autem ait: Factum est autem cum appropinqua ret Jericho. › Juxta Lucam ergo Jerichuntem in gressurus, postquam ad eam propius accessit, cæci sanationem administravit. Et juxta mysticum sane sensum dixerit aliquis prius esse quod ait Lucas, secundum quod Marcus, tertium quod Mat thæus primum enim ad Jerichuntem accedendum est, et earn postmodum ingrediendum, ac ea de mum exeundum. Id itaque dixit Lucas: Faclum est cum appropinquaret Jericho;, Marcus au teni: ‹ Et venit Jericho, et proficiscente eo inde: > Matthaus vero neque appropinquare scripsit Jeri cho, neque venire Jericho, sed solum egredienti lus illis ab Jericho, secutam esse turbam mul 13m , Quod ergo a Luca conscriptum est, cum Jericl:untem accederet, fecisse potest; quod autem a Marco, cum venisset Jerichuntem; quod vero a Matthæo, cum ea excessisset. Vides autem cæcum de quo agit Lucas¹³, ‹ cum audiret turbam præter euntem, non autem Jesum, c interrogasse quid lioc esset; s at is de quo Marcus ',. cum audisset quia Jesus Nazarenus est, cepisse clamare: hos vero duos cæcos sedentes, juxta Matthæum secus viam, cum audissent quia Jesus transiret, clamavisse;» nec Jesum cæcis, de quibus Mat thaeus Nazarenum esse, esse vero aliis; quorum is de quo Marcus, Jesum esse Nazarenum audit; at ille de quo Lucas postquam a turba prætereunte percontatus est quid hoc esset, ex eorum re quando sedebat veste cæcitatis et mendicitatis velatus, nec quando sedebat secus viam mendicans. Pro pter hoc autem quod dixit: «Rabboui,ut videam,» dixit ei: e Vade, fides tua le salvum fecit. tes. Et primum quidem quod Marcus et Matthæus egrediente Jesu de Hiericho ponunt: Lucas autem ita Et factum est cum appropinquaret Hiericho, et factus in proximo, cæcum illuminavit.» Et dicet aliquis se cundum mysterium spiritale, quoniam prius est quod ait Lucas, secundum autem quod Marcus, tertium vero quod dixit Matthæus. Primum enim oportet appropinquare Hiericho, et ita intrare in eam, postea au tem exire de ea. Lucas ergo scribit:. Et factum est cum appropinquaret Hiericho.» Marcus autem ita . Et venit Hiericho, et exeunte eo inde. Matthæus vero neque appropinquasse Hiericho scribit, nec quia Marc. I, Marc. x, 51. ** ibid. 48. ibid. 51, 52. Luc. XVIII, et seq. * Luc. xviii, 36. Marc. x, 47. Matth. Forte legendum, '':. formant proposuit dicens Ut visum recipiam. Nec vero propter illud '': «Fili David, miserere mei, beneficium confert Sospitator, neque cum mendicitatis pallio indutus erat, neque cum secas viam stipem rogans sedebat; sed propter illud ": «Rabboni, ut videam,» dixit ei: «Vade, fides in te salvum fecit:» et ait quidem ei Servator: Vade;» at ille eo mandato mclius quid egit, non enim abiit, sed Jesum in itinere secutus est, statim atque visum recepit. deremus: sic illud se habet 15: «Factum est autem cum appropinquaret Jericho, cæcus quidam sede. bat secus viam mendicans, et cætera usque ad id: «Et omnis plebis ut vidit, dedit laudem Deo. Ac ea quidem quæ cum aliis ei communia sunt, quoniam prout nobis visum fuit, explicavimus, iterum non repetemus; qua: autem ad rem perti nent, et illius propria sunt, pro virili exponemus. Id primum observa scripsisse Matthæum et Mar cum, cæci cæcorumve historiam contigisse, cum discipulis comitatus Jerichunte Jesus exiret; Lucas autem ait: Factum est autem cum appropinqua ret Jericho. › Juxta Lucam ergo Jerichuntem in gressurus, postquam ad eam propius accessit, cæci sanationem administravit. Et juxta mysticum sane sensum dixerit aliquis prius esse quod ait Lucas, secundum quod Marcus, tertium quod Mat thæus primum enim ad Jerichuntem accedendum est, et earn postmodum ingrediendum, ac ea de mum exeundum. Id itaque dixit Lucas: Faclum est cum appropinquaret Jericho;, Marcus au teni: ‹ Et venit Jericho, et proficiscente eo inde: > Matthaus vero neque appropinquare scripsit Jeri cho, neque venire Jericho, sed solum egredienti lus illis ab Jericho, secutam esse turbam mul 13m , Quod ergo a Luca conscriptum est, cum Jericl:untem accederet, fecisse potest; quod autem a Marco, cum venisset Jerichuntem; quod vero a Matthæo, cum ea excessisset. Vides autem cæcum de quo agit Lucas¹³, ‹ cum audiret turbam præter euntem, non autem Jesum, c interrogasse quid lioc esset; s at is de quo Marcus ',. cum audisset quia Jesus Nazarenus est, cepisse clamare: hos vero duos cæcos sedentes, juxta Matthæum secus viam, cum audissent quia Jesus transiret, clamavisse;» nec Jesum cæcis, de quibus Mat thaeus Nazarenum esse, esse vero aliis; quorum is de quo Marcus, Jesum esse Nazarenum audit; at ille de quo Lucas postquam a turba prætereunte percontatus est quid hoc esset, ex eorum re quando sedebat veste cæcitatis et mendicitatis velatus, nec quando sedebat secus viam mendicans. Pro pter hoc autem quod dixit: «Rabboui,ut videam,» dixit ei: e Vade, fides tua le salvum fecit. tes. Et primum quidem quod Marcus et Matthæus egrediente Jesu de Hiericho ponunt: Lucas autem ita Et factum est cum appropinquaret Hiericho, et factus in proximo, cæcum illuminavit.» Et dicet aliquis se cundum mysterium spiritale, quoniam prius est quod ait Lucas, secundum autem quod Marcus, tertium vero quod dixit Matthæus. Primum enim oportet appropinquare Hiericho, et ita intrare in eam, postea au tem exire de ea. Lucas ergo scribit:. Et factum est cum appropinquaret Hiericho.» Marcus autem ita . Et venit Hiericho, et exeunte eo inde. Matthæus vero neque appropinquasse Hiericho scribit, nec quia Marc. I, Marc. x, 51. ** ibid. 48. ibid. 51, 52. Luc. XVIII, et seq. * Luc. xviii, 36. Marc. x, 47. Matth. Forte legendum, 13. Quin et illud, ita ut narratur a Luca, consi 13. Nunc videamus secundum Lucam, quæ communiter dixit prætereuntes, propria autem ejus tangen 46. s Malth. xx, 29. 13. Quin et illud, ita ut narratur a Luca, consi 13. Nunc videamus secundum Lucam, quæ communiter dixit prætereuntes, propria autem ejus tangen 46. s Malth. xx, 29.
PG 13:1417ἐσημειωσάμεθα δὲ ὥσπερ ἐπ’ ἄλλων ὅτι μὴ αὐταῖς λέξεσιν ὁ Ματθαῖος καὶ ὁ Ἰωάννης ἐξέθεντο τὸ προφητικόν· οὐ γὰρ ταὐτὸν τὸ «χαῖρε σφόδρα, θύγατερ Σιών, [κήρυσσε, θύγατερ Ἱερουσαλὴμ]» τῷ· «εἴπατε τῇ θυγατρὶ Σιὼν» [ἢ τῷ «μὴ φοβοῦ, θυγάτηρ Σιών»], ἀλλὰ [καὶ τὰ] μετὰ τὸ «ἰδοὺ ὁ βασιλεύς σου ἔρχεταί σοι» προτεταγμένα τοῦ «πραὺ̈ς» οὐκ ἐξέθετο ὁ Ματθαῖος, οὕτως ἔχοντα· «δίκαιος καὶ σῴζων αὐτός». ἔτι δὲ ἀντὶ τοῦ «καὶ ἐπιβεβηκὼς ἐπὶ ὄνον καὶ πῶλον υἱὸν ὑποζυγίου» [κεῖται· «καὶ ἐπιβεβηκὼς ἐπὶ ὄνον] καὶ πῶλον νέον» ἢ ὡς ἔν τισι «πῶλον ὑποζυγίου». ὁ δὲ Ἰωάννης ἀντὶ τοῦ «ἐπιβεβηκὼς ἐπὶ ὑποζύγιον [καὶ πῶλον νέον]» πεποίηκε· «καθήμενος ἔρχεται ἐπὶ πῶλον ὄνου»· ὅστις ἐμφαίνων ὅτι γνώσεως δεῖται τὸ κατὰ τὸν τόπον, ἐπιφέρει τὸ «ταῦτα δὲ οὐκ ἔγνωσαν οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ τὸ πρότερον».
ἐσημειωσάμεθα δὲ ὥσπερ ἐπ’ ἄλλων ὅτι μὴ αὐταῖς λέξεσιν ὁ Ματθαῖος καὶ ὁ Ἰωάννης ἐξέθεντο τὸ προφητικόν· οὐ γὰρ ταὐτὸν τὸ «χαῖρε σφόδρα, θύγατερ Σιών, [κήρυσσε, θύγατερ Ἱερουσαλὴμ]» τῷ· «εἴπατε τῇ θυγατρὶ Σιὼν» [ἢ τῷ «μὴ φοβοῦ, θυγάτηρ Σιών»], ἀλλὰ [καὶ τὰ] μετὰ τὸ «ἰδοὺ ὁ βασιλεύς σου ἔρχεταί σοι» προτεταγμένα τοῦ «πραὺ̈ς» οὐκ ἐξέθετο ὁ Ματθαῖος, οὕτως ἔχοντα· «δίκαιος καὶ σῴζων αὐτός». ἔτι δὲ ἀντὶ τοῦ «καὶ ἐπιβεβηκὼς ἐπὶ ὄνον καὶ πῶλον υἱὸν ὑποζυγίου» [κεῖται· «καὶ ἐπιβεβηκὼς ἐπὶ ὄνον] καὶ πῶλον νέον» ἢ ὡς ἔν τισι «πῶλον ὑποζυγίου». ὁ δὲ Ἰωάννης ἀντὶ τοῦ «ἐπιβεβηκὼς ἐπὶ ὑποζύγιον [καὶ πῶλον νέον]» πεποίηκε· «καθήμενος ἔρχεται ἐπὶ πῶλον ὄνου»· ὅστις ἐμφαίνων ὅτι γνώσεως δεῖται τὸ κατὰ τὸν τόπον, ἐπιφέρει τὸ «ταῦτα δὲ οὐκ ἔγνωσαν οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ τὸ πρότερον».
PG 13:1418Ζητήσαι δ’ ἄν τις πῶς εὐλόγως προστάσσεται κατὰ τὸν προφήτην χαίρειν σφόδρα θυγάτηρ Σιὼν καὶ κηρύσσειν θυγάτηρ Ἱερουσαλὴμ διὰ τὸν ἐπιβεβηκότα «ἐπὶ ὑποζύγιον καὶ πῶλον νέον», ὅτε μετὰ βραχὺ ἰδὼν τὴν Ἱερουσαλὴμ «ἔκλαυσεν [ἐπ’ αὐτὴν» ὁ Ἰησοῦς λέγων «Ἱερουσαλὴμ Ἱερουσαλήμ,] ἡ ἀποκτείνουσα τοὺς προφήτας» καὶ τὰ ἑξῆς. πρόσχες οὖν εἰ δύνασαι Σιὼν νῦν δὴ λεγομένην θυγατέρα τοῦ προστάσσοντος αὐτῇ χαίρειν καὶ Ἱερουσαλὴμ πάλιν θυγατέρα τοῦ κηρύσσειν αὐτῇ κελεύοντος, εἰπεῖν εἶναι [μὴ τὴν τὸν κύριον σταυρώσασαν, ἀλλὰ τὴν δεξαμένην τὸν ἐσταυρωμένον, Σιὼν] τὴν ἐπουρανίαν, περὶ ἧς ἐν μὲν τῇ πρὸς Ἑβραίους γέγραπται τὸ «ἀλλὰ προσεληλύθατε Σιὼν ὄρει καὶ πόλει θεοῦ ζῶντος, Ἱερουσαλὴμ ἐπουρανίῳ, καὶ μυριάσιν ἀγγέλων, πανηγύρει», ἐν δὲ τῇ πρὸς Γαλάτας· «ἡ δὲ ἄνω Ἱερουσαλὴμ ἐλευθέρα ἐστίν, ἥτις ἐστὶ μήτηρ ἡμῶν». μήποτε γὰρ σύμβολά ἐστι ταῦτα τοῦ σωτῆρος λύσαντος τῶν δεσμῶν διὰ τῶν μαθητῶν τὰ ἴδια ὀχήματα, τούς τε ἀπὸ τοῦ λαοῦ πιστεύσαντας ἐκείνου τότε καὶ τοὺς ἀπὸ τῶν ἐθνῶν.
ἐσημειωσάμεθα δὲ ὥσπερ ἐπ’ ἄλλων ὅτι μὴ αὐταῖς λέξεσιν ὁ Ματθαῖος καὶ ὁ Ἰωάννης ἐξέθεντο τὸ προφητικόν· οὐ γὰρ ταὐτὸν τὸ «χαῖρε σφόδρα, θύγατερ Σιών, [κήρυσσε, θύγατερ Ἱερουσαλὴμ]» τῷ· «εἴπατε τῇ θυγατρὶ Σιὼν» [ἢ τῷ «μὴ φοβοῦ, θυγάτηρ Σιών»], ἀλλὰ [καὶ τὰ] μετὰ τὸ «ἰδοὺ ὁ βασιλεύς σου ἔρχεταί σοι» προτεταγμένα τοῦ «πραὺ̈ς» οὐκ ἐξέθετο ὁ Ματθαῖος, οὕτως ἔχοντα· «δίκαιος καὶ σῴζων αὐτός». ἔτι δὲ ἀντὶ τοῦ «καὶ ἐπιβεβηκὼς ἐπὶ ὄνον καὶ πῶλον υἱὸν ὑποζυγίου» [κεῖται· «καὶ ἐπιβεβηκὼς ἐπὶ ὄνον] καὶ πῶλον νέον» ἢ ὡς ἔν τισι «πῶλον ὑποζυγίου». ὁ δὲ Ἰωάννης ἀντὶ τοῦ «ἐπιβεβηκὼς ἐπὶ ὑποζύγιον [καὶ πῶλον νέον]» πεποίηκε· «καθήμενος ἔρχεται ἐπὶ πῶλον ὄνου»· ὅστις ἐμφαίνων ὅτι γνώσεως δεῖται τὸ κατὰ τὸν τόπον, ἐπιφέρει τὸ «ταῦτα δὲ οὐκ ἔγνωσαν οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ τὸ πρότερον».
PG 13:1419δεδεμένη γὰρ ταῖς ἁμαρτίαις ἦν ἡ τότε συναγωγή, δεδεμένος δὲ καὶ ὁ πῶλος μετ’ ἐκείνης ὁ ὕστερον γενόμενος νέος ἀπὸ τῶν ἐθνῶν [πιστεύων] λαός· καὶ τούτους ἀμφοτέρους ἐγγίζων τῇ «εἰς» τὴν ἄνω «Ἱερουσαλὴμ» ἀνόδῳ ὁ σωτὴρ ἐκέλευσεν ὑπὸ τῶν μαθητῶν διδασκόντων λυθῆναι, δοὺς αὐτοῖς τὸ ἅγιον πνεῦμα καὶ εἰπών· «λάβετε πνεῦμα ἅγιον. ἄν τινων ἀφῆτε τὰς ἁμαρτίας, ἀφίενται αὐτοῖς· ἄν τινων κρατῆτε, κεκράτηνται». καὶ ἀεί γε οἱ μαθηταὶ [Χριστοῦ], οὓς «ἱκάνωσε διακόνους καινῆς διαθήκης, οὐ γράμματος ἀλλὰ πνεύματος», λύοντες τὴν «δεδεμένην ὄνον» καὶ τὸν «πῶλον» ἄγουσι πρὸς τὸν Ἰησοῦν βουλόμενον ὀχήμασι χρήσασθαι τοῖς ὑπὸ τῶν γνησίων αὑτοῦ μαθητῶν λελυμένοις ἀπὸ τῶν πάλαι [ἁμαρτιῶν] δεσμοῦ. καὶ πρέπει γε τῷ υἱῷ τοῦ θεοῦ οὕτω χρείαν ἔχειν [φιλάνθρωπος γάρ ἐστι] τῆς δεδεμένης ὄνου καὶ τοῦ «μετ’ αὐτῆς» δεδεμένου πώλου· χρείαν δ’ αὐτῶν ἔχει, ἵνα αὐτοῖς ἐπικαθίσας ἀναπαύσῃ μᾶλλον ἤπερ ἀναπαύσηται τοὺς οἷς ἐπικαθέζεται. Ἀλλὰ ζητήσει τις, πῶς ὁ λόγος τῶν ἑξῆς ἀκόλουθος ἔσται τοῖς ἀποδεδομένοις, οὕτως ἐχόντων· «εὐθέως δὲ ἀποστελεῖ αὐτοὺς» ἤ·
δεδεμένη γὰρ ταῖς ἁμαρτίαις ἦν ἡ τότε συναγωγή, δεδεμένος δὲ καὶ ὁ πῶλος μετ’ ἐκείνης ὁ ὕστερον γενόμενος νέος ἀπὸ τῶν ἐθνῶν [πιστεύων] λαός· καὶ τούτους ἀμφοτέρους ἐγγίζων τῇ «εἰς» τὴν ἄνω «Ἱερουσαλὴμ» ἀνόδῳ ὁ σωτὴρ ἐκέλευσεν ὑπὸ τῶν μαθητῶν διδασκόντων λυθῆναι, δοὺς αὐτοῖς τὸ ἅγιον πνεῦμα καὶ εἰπών· «λάβετε πνεῦμα ἅγιον. ἄν τινων ἀφῆτε τὰς ἁμαρτίας, ἀφίενται αὐτοῖς· ἄν τινων κρατῆτε, κεκράτηνται». καὶ ἀεί γε οἱ μαθηταὶ [Χριστοῦ], οὓς «ἱκάνωσε διακόνους καινῆς διαθήκης, οὐ γράμματος ἀλλὰ πνεύματος», λύοντες τὴν «δεδεμένην ὄνον» καὶ τὸν «πῶλον» ἄγουσι πρὸς τὸν Ἰησοῦν βουλόμενον ὀχήμασι χρήσασθαι τοῖς ὑπὸ τῶν γνησίων αὑτοῦ μαθητῶν λελυμένοις ἀπὸ τῶν πάλαι [ἁμαρτιῶν] δεσμοῦ. καὶ πρέπει γε τῷ υἱῷ τοῦ θεοῦ οὕτω χρείαν ἔχειν [φιλάνθρωπος γάρ ἐστι] τῆς δεδεμένης ὄνου καὶ τοῦ «μετ’ αὐτῆς» δεδεμένου πώλου· χρείαν δ’ αὐτῶν ἔχει, ἵνα αὐτοῖς ἐπικαθίσας ἀναπαύσῃ μᾶλλον ἤπερ ἀναπαύσηται τοὺς οἷς ἐπικαθέζεται. Ἀλλὰ ζητήσει τις, πῶς ὁ λόγος τῶν ἑξῆς ἀκόλουθος ἔσται τοῖς ἀποδεδομένοις, οὕτως ἐχόντων· «εὐθέως δὲ ἀποστελεῖ αὐτοὺς» ἤ· ": «ὅτε ἐγγίζουσιν εἰς Ἱεροσόλυμα καὶ εἰς Βηθανίαν πρὸς τὸ ὄρος τῶν Ἐλαιῶν,» καὶ τὰ ἑξῆς, ἕως τοῦ Καὶ εὐθέως αὐτὸν ἀποστελεῖ·· ὁ δὲ Λουκᾶς τοῦτον τὸν τρόπον καὶ ταῦτα εἰπών· Επορεύετο Εμπρο σθεν ἀναβαίνων εἰς Ἱεροσόλυμα,» καὶ τὰ ἑξῆς, έως τοῦ·. Οὕτως ἐρεῖτε, ὅτι ὁ Κύριος αὐτοῦ χρείαν ἔχει.» "Αξιόν ἐστι μάλιστα ἐπὶ τῶν τοιούτων τοῦ Εὐαγγελίου ῥητῶν ἐπιστῆσαι τῷ βουλήματι των ἀναγραφόντων καὶ τῇ προαιρέσει αὐτῶν, τί σκο ποῦντες ἀνέγραψαν πρὸς τοῖς τεραστίοις καὶ παρε δόξοις τῶν ὑπὸ τοῦ Σωτῆρος γεγενημένων και τὰ μηδὲν ἐμφαίνοντα τοιοῦτον. Εστω γάρ περὶ τυφλῶν ἀναβλέψεως, καὶ παρέτων τάσεως, καὶ νεκρῶν ἀναστάσεως, καὶ λεπρών καθαρίσεως πεπραγματεῦσθαι τοὺς εὐαγγελιστές, εἰς οἰκοδομὴν τὴν περὶ τοῦ Ἰησοῦ τοῖς ἐντευξομένοις αὐτῶν τῇ γραφῇ· τί βούλεται αὐτοῖς τὸ προκείμενον ῥητὸν, καθὸ ἡνίκα τοῖς Ἱεροσολύμοις ήγγισεν ὁ Ἰησοῦς μετὰ τῶν μαθητῶν, καὶ ἐλήλυθεν εἰς Βηθφαγήν πλησίον τοῦ ὄρους τῶν Ἐλαιῶν, ἀπέστειλε δύο ματ θητάς, ἐντελλόμενος αὐτοῖς περὶ ὄνου καὶ πώλου, ἵνα λύσαντες ἀγάγωσιν αὐτῷ, τῷ ἔσθ' ὅτε μὴ ὀκνή. σαντι πλείονα ὁδὸν πεζεῦσαι, καὶ τοῖς ἑαυτοῦ ποσὶ τὴν ὁδοιπορίαν ἐκτελέσαι, ὡς ὅτε ἀπὸ Ἱεροσολύμων διήρχετο διὰ τῆς Σαμαρείας, φθάσας ἐπὶ τὸ φρέαρ, κοπιάσας ἐκ τῆς ὁδοιπορίας ἐκαθέσθη παρ' αὐτῷ; Τί δὲ καὶ αὐτῷ τῷ Ἰησοῦ πρόκειται ὄνον δε δεμένην μετὰ πώλου λύεσθαι κελεύοντι, προστάσ σοντι λέγειν τῷ ὁτιποτοῦν ἐπὶ τούτῳ φάσκοντι, ὅτι ὁ Κύριος αὐτῶν χρείαν ἔχει, εὐθέως δὲ ἀποστελεί αὐτούς; Ο γὰρ τηλικοῦτος Κύριος, χρείαν ἔχων ὄνου καὶ πώλου τῶν πάλαι δεδεμένων, εμφαινέτω τι ἄξιον αὐτοῦ τῆς μεγαλοπρεπείας. Επιτείνει δὲ τὴν κατὰ τὸν τόπον ζήτησιν προφήτης Ζαχαρίας ὁ τοῦ Βαραχίου, προφητεύσας περὶ τούτων προφητείαν ἀξίαν ἐπιστάσεως, ἐν ᾗ αὐταῖς λέξεσι γέγραπται ταῦτα· Χαῖρε σφόδρα, θύγατερ Σιών, κήρυσσε, θύγατερ Ἱερουσαλήμ· ἰδοὺ ὁ Βασιλεύς σου έρ χεταί σοι δίκαιος, καὶ σώζων, αὐτὸς πραΰς καὶ Ἐγγίζουσιν εἰς Ἱεροσόλυμα καὶ εἰς Βηθα Καὶ ὅτε ἐγγίζουσιν εἰς Ἱερουσαλήμ, εἰς Βεθφαγήν, καὶ Βη θανίαν· Βηθφαγή Κοπιάσας. καὶ κοπιάσας. Κήρυσσε, θύγατερ Ἱερουσαλήμ. Αὐτός πραΰς. πτωχός. πραΰς, οι πτω χός. ἐπακούων, πως, Εt «ὅτε ἐγγίζουσιν εἰς Ἱεροσόλυμα καὶ εἰς Βηθανίαν πρὸς τὸ ὄρος τῶν Ἐλαιῶν,» καὶ τὰ ἑξῆς, ἕως τοῦ Καὶ εὐθέως αὐτὸν ἀποστελεῖ·· ὁ δὲ Λουκᾶς τοῦτον τὸν τρόπον καὶ ταῦτα εἰπών· Επορεύετο Εμπρο σθεν ἀναβαίνων εἰς Ἱεροσόλυμα,» καὶ τὰ ἑξῆς, έως τοῦ·. Οὕτως ἐρεῖτε, ὅτι ὁ Κύριος αὐτοῦ χρείαν ἔχει.» "Αξιόν ἐστι μάλιστα ἐπὶ τῶν τοιούτων τοῦ Εὐαγγελίου ῥητῶν ἐπιστῆσαι τῷ βουλήματι των ἀναγραφόντων καὶ τῇ προαιρέσει αὐτῶν, τί σκο ποῦντες ἀνέγραψαν πρὸς τοῖς τεραστίοις καὶ παρε δόξοις τῶν ὑπὸ τοῦ Σωτῆρος γεγενημένων και τὰ μηδὲν ἐμφαίνοντα τοιοῦτον. Εστω γάρ περὶ τυφλῶν ἀναβλέψεως, καὶ παρέτων τάσεως, καὶ νεκρῶν ἀναστάσεως, καὶ λεπρών καθαρίσεως πεπραγματεῦσθαι τοὺς εὐαγγελιστές, εἰς οἰκοδομὴν τὴν περὶ τοῦ Ἰησοῦ τοῖς ἐντευξομένοις αὐτῶν τῇ γραφῇ· τί βούλεται αὐτοῖς τὸ προκείμενον ῥητὸν, καθὸ ἡνίκα τοῖς Ἱεροσολύμοις ήγγισεν ὁ Ἰησοῦς μετὰ τῶν μαθητῶν, καὶ ἐλήλυθεν εἰς Βηθφαγήν πλησίον τοῦ ὄρους τῶν Ἐλαιῶν, ἀπέστειλε δύο ματ θητάς, ἐντελλόμενος αὐτοῖς περὶ ὄνου καὶ πώλου, ἵνα λύσαντες ἀγάγωσιν αὐτῷ, τῷ ἔσθ' ὅτε μὴ ὀκνή. σαντι πλείονα ὁδὸν πεζεῦσαι, καὶ τοῖς ἑαυτοῦ ποσὶ τὴν ὁδοιπορίαν ἐκτελέσαι, ὡς ὅτε ἀπὸ Ἱεροσολύμων διήρχετο διὰ τῆς Σαμαρείας, φθάσας ἐπὶ τὸ φρέαρ, κοπιάσας ἐκ τῆς ὁδοιπορίας ἐκαθέσθη παρ' αὐτῷ; Τί δὲ καὶ αὐτῷ τῷ Ἰησοῦ πρόκειται ὄνον δε δεμένην μετὰ πώλου λύεσθαι κελεύοντι, προστάσ σοντι λέγειν τῷ ὁτιποτοῦν ἐπὶ τούτῳ φάσκοντι, ὅτι ὁ Κύριος αὐτῶν χρείαν ἔχει, εὐθέως δὲ ἀποστελεί αὐτούς; Ο γὰρ τηλικοῦτος Κύριος, χρείαν ἔχων ὄνου καὶ πώλου τῶν πάλαι δεδεμένων, εμφαινέτω τι ἄξιον αὐτοῦ τῆς μεγαλοπρεπείας. Επιτείνει δὲ τὴν κατὰ τὸν τόπον ζήτησιν προφήτης Ζαχαρίας ὁ τοῦ Βαραχίου, προφητεύσας περὶ τούτων προφητείαν ἀξίαν ἐπιστάσεως, ἐν ᾗ αὐταῖς λέξεσι γέγραπται ταῦτα· Χαῖρε σφόδρα, θύγατερ Σιών, κήρυσσε, θύγατερ Ἱερουσαλήμ· ἰδοὺ ὁ Βασιλεύς σου έρ χεταί σοι δίκαιος, καὶ σώζων, αὐτὸς πραΰς καὶ Ἐγγίζουσιν εἰς Ἱεροσόλυμα καὶ εἰς Βηθα Καὶ ὅτε ἐγγίζουσιν εἰς Ἱερουσαλήμ, εἰς Βεθφαγήν, καὶ Βη θανίαν· Βηθφαγή Κοπιάσας. καὶ κοπιάσας. Κήρυσσε, θύγατερ Ἱερουσαλήμ. Αὐτός πραΰς. πτωχός. πραΰς, οι πτω χός. ἐπακούων, πως, Εt scripsit cum appropinquarent Jerosolym, et Bethaniæ ad montem Olivarum, et reliqua, ad hæc usque Et continuo illum dimittet. Hæc quoque Lucas iis verbis exposuit ": ‹ Præcedebat ascendens Jerosolymam, et reliqua, usque ad id: «Sic dicetis, quia Dominus eo opus habet. Super talibus Evangelii locis ad scriptorum senten tiam ac consilium mentem advertere operæ pre tium est, quorsum post prodigia, et rerum a Sospi tatore gestarum portenta, ea etiam conscripserint, quæ nihil ejusmodi exhibent. Esto enim de visione cæcis restituta, paralyticorum sanatione, mortuo rum resurrectione, et leprosorum purgatione com. mentati sint evangelistæ, ut scriptorum suorum le ctores in Jesu ædificentur: quid autem propo..ito hocce loco significatum volunt, quo postquam Je rosolymis appropinquavit Jesus cum discipulis, et venit Bethphage prope montem Olivarum, misisse narratur duos discipulos, dato iis mandato ut solu tam cum pullo asinam adducerent ad se, qui lon gius iter pedes nonnunquam conficere, suisque pedibus peregrinationem absolvere non renuit; ut cum Jerosolyma veniens per Samariam transiit, ad puteumque pervenit, et fatigatus ex itinere, prope illum consedit "? Quid sibi vult et ipse Jesus cum alligatam asinam cum pullo solvi jubet, et ei qui hac de re quidpiam dixerit, Domino iis opus esse responderi mandat, ipsosque confestim dimissurum? Tantus enim ille Dominus, cui asina et pullo jam olim alligatis opus est, magnificentia sua dignum aliquid nobis ostendat. Quaestionis etiam difficulta tem auget Zacharias propheta Barachiæ filius, qui prophetiam animadversione dignam iis de rebus edidit, in qua his ipsis verbis talia conscripta sunt s: «Gaude vehementer, filia Sion; præ dica, filia Jerusalem; ecce Rex tuus veniet tibi ju stus, et servans; ipse mansuetus, et ascendens su per subjugalem, et pullum juvenem. › Quod si ab ipso Propheta discere vis, quomodo juxta bæc situm eorum, quid considerantes, post mirabilia ejus et opera gloriosa, etiam de exhibitione asinæ et ses sione Domini super eam facerent mentionem. Pone quia de visione cæcorum, de paralyticorum constri etione, de resurrectione mortuorum, de mundatione leprosorum scripserunt evangelistæ, ut ædificent b‹ mines in fide Christi legentes in Scripturis opera ejus: quid autem voluerunt conscribere quod appropians Jesus Hierosolymis cum discipulis suis, et veniens Bethphage juxta montem Oliveti, misit duos discipu los, mandans eis de asina et pullo ejus, ut solventes adducant eam ad se, qui frequenter non pigritavit majorem viam pedibus ambulare, sicut fecit quando ab Hierosolymis transiens per Samariam ibat in Galilæam, cum venisset ad puteum eo itinere lassus, et super eum sedisset? Quid autem est quod et ipse Jesus asinam cum pullo ejus ligatam solvere jubet, et mandat ut dicenti sibi: Quare solvitis? respon deant Quia Dominus operam ejus desiderat, confestim autem remittet eam. Nec enim hujusmodi Domi nus necessariam habens asinani et pullum ejus aliquando ligatos, ostendit in prima facie aliquid dignum Zach. 15, s Marc. XI, et seq. * Luc. xis, et seq. lar. Ita vulgatus interpres, Marc. xi, 1; ita et Luc. Fix, 29. Sic autem Græci codices babent deest in quibusdam. At Beza in hunc Marci locum, Vetus autem interpres, inquit, ut et Syrus, solain Bethaniam commemorat, meo vetustissimo codice astipulante; > cum Syrus ta men Bethphage et Bethaniam commemoret, consen tientibus Ethiope, et Persa. HUEtius. Joan. IV, Forte scribendum, Vulgata Jubila, filia Jerusalem.» Hebræum enim utrumque significat. Ib. Symmachus, et 5a editio Justinus utrumque habet Hebr. 929, quod pauperem sonat: LXX autem legerunt, L., quod est c mansuetus, quemadmodum et Jonathan. Theodotio, a «exaudivit.» ID. ": scripsit cum appropinquarent Jerosolym, et Bethaniæ ad montem Olivarum, et reliqua, ad hæc usque Et continuo illum dimittet. Hæc quoque Lucas iis verbis exposuit ": ‹ Præcedebat ascendens Jerosolymam, et reliqua, usque ad id: «Sic dicetis, quia Dominus eo opus habet. Super talibus Evangelii locis ad scriptorum senten tiam ac consilium mentem advertere operæ pre tium est, quorsum post prodigia, et rerum a Sospi tatore gestarum portenta, ea etiam conscripserint, quæ nihil ejusmodi exhibent. Esto enim de visione cæcis restituta, paralyticorum sanatione, mortuo rum resurrectione, et leprosorum purgatione com. mentati sint evangelistæ, ut scriptorum suorum le ctores in Jesu ædificentur: quid autem propo..ito hocce loco significatum volunt, quo postquam Je rosolymis appropinquavit Jesus cum discipulis, et venit Bethphage prope montem Olivarum, misisse narratur duos discipulos, dato iis mandato ut solu tam cum pullo asinam adducerent ad se, qui lon gius iter pedes nonnunquam conficere, suisque pedibus peregrinationem absolvere non renuit; ut cum Jerosolyma veniens per Samariam transiit, ad puteumque pervenit, et fatigatus ex itinere, prope illum consedit "? Quid sibi vult et ipse Jesus cum alligatam asinam cum pullo solvi jubet, et ei qui hac de re quidpiam dixerit, Domino iis opus esse responderi mandat, ipsosque confestim dimissurum? Tantus enim ille Dominus, cui asina et pullo jam olim alligatis opus est, magnificentia sua dignum aliquid nobis ostendat. Quaestionis etiam difficulta tem auget Zacharias propheta Barachiæ filius, qui prophetiam animadversione dignam iis de rebus edidit, in qua his ipsis verbis talia conscripta sunt s: «Gaude vehementer, filia Sion; præ dica, filia Jerusalem; ecce Rex tuus veniet tibi ju stus, et servans; ipse mansuetus, et ascendens su per subjugalem, et pullum juvenem. › Quod si ab ipso Propheta discere vis, quomodo juxta bæc situm eorum, quid considerantes, post mirabilia ejus et opera gloriosa, etiam de exhibitione asinæ et ses sione Domini super eam facerent mentionem. Pone quia de visione cæcorum, de paralyticorum constri etione, de resurrectione mortuorum, de mundatione leprosorum scripserunt evangelistæ, ut ædificent b‹ mines in fide Christi legentes in Scripturis opera ejus: quid autem voluerunt conscribere quod appropians Jesus Hierosolymis cum discipulis suis, et veniens Bethphage juxta montem Oliveti, misit duos discipu los, mandans eis de asina et pullo ejus, ut solventes adducant eam ad se, qui frequenter non pigritavit majorem viam pedibus ambulare, sicut fecit quando ab Hierosolymis transiens per Samariam ibat in Galilæam, cum venisset ad puteum eo itinere lassus, et super eum sedisset? Quid autem est quod et ipse Jesus asinam cum pullo ejus ligatam solvere jubet, et mandat ut dicenti sibi: Quare solvitis? respon deant Quia Dominus operam ejus desiderat, confestim autem remittet eam. Nec enim hujusmodi Domi nus necessariam habens asinani et pullum ejus aliquando ligatos, ostendit in prima facie aliquid dignum Zach. 15, s Marc. XI, et seq. * Luc. xis, et seq. lar. Ita vulgatus interpres, Marc. xi, 1; ita et Luc. Fix, 29. Sic autem Græci codices babent deest in quibusdam. At Beza in hunc Marci locum, Vetus autem interpres, inquit, ut et Syrus, solain Bethaniam commemorat, meo vetustissimo codice astipulante; > cum Syrus ta men Bethphage et Bethaniam commemoret, consen tientibus Ethiope, et Persa. HUEtius. Joan. IV, Forte scribendum, Vulgata Jubila, filia Jerusalem.» Hebræum enim utrumque significat. Ib. Symmachus, et 5a editio Justinus utrumque habet Hebr. 929, quod pauperem sonat: LXX autem legerunt, L., quod est c mansuetus, quemadmodum et Jonathan. Theodotio, a «exaudivit.» ID.
PG 13:1420«καὶ εὐθέως αὐτὸν ἀποστελεῖ πάλιν ὧδε». λύσεις δὲ τὸ ἐπηπορημένον ζητήσας τὴν ἀποστολὴν ἢ τῶν κατὰ τὸν Ματθαῖον δύο ἢ τοῦ κατὰ τὸν Μᾶρκον πώλου. ὅτι δὴ κύριος οὐδεὶς ἄλλος ἦν τῶν δεδεμένων [ἢ ἐκεῖνος περὶ οὗ φησιν ὁ ἀπόστολος]· «ἀλλ’ ἡμῖν εἷς κύριος Ἰησοῦς Χριστός, δι’ οὗ τὰ πάντα», ᾧ [ὅτι] μηδαμῶς ἀντιλέγειν ἔμελλε τῶν λεγόντων τις· «εἰς τί λύετε τὸν πῶλον;» ἢ ὁτιποτοῦν φασκόντων, δῆλον· ὡς γὰρ μὴ ἀντερούντων αὐτῷ εἶπεν ὁ σωτὴρ τὸ «καὶ ἐάν τις ὑμῖν εἴπῃ τι, ἐρεῖτε ὅτι ὁ κύριος αὐτῶν χρείαν ἔχει» ἤ· «ἐάν τις ὑμῖν εἴπῃ· τί λύετε τὸν πῶλον; εἴπατε ὅτι ὁ κύριος αὐτοῦ χρείαν ἔχει»· καὶ κατὰ τὸν Λουκᾶν δέ· «ἐάν τις [φησὶν] ὑμᾶς ἐρωτᾷ· διὰ τί λύετε; οὕτως ἐρεῖτε· ὅτι ὁ κύριος αὐτοῦ χρείαν ἔχει». καὶ ζητήσεις εἰ μετὰ [τὸ ἀναβεβηκέναι εἰς] τὴν Ἱερουσαλὴμ καὶ τὸ ἐπιβεβηκέναι τούτοις ἢ τούτῳ τὸν σωτῆρα, ἀποστολή τις ἐπί τι ἔργον ἀναγκαῖον πρὸς τὸν τόπον γίνεσθαι ἔμελλεν, ἵνα τι ποιήσωσιν ἡ ὄνος καὶ ὁ πῶλος ἔργον κατὰ τὸ σιωπώμενον, ἐμφαινόμενον μὲν οὐ τρανῶς δὲ δεδηλωμένον.
δεδεμένη γὰρ ταῖς ἁμαρτίαις ἦν ἡ τότε συναγωγή, δεδεμένος δὲ καὶ ὁ πῶλος μετ’ ἐκείνης ὁ ὕστερον γενόμενος νέος ἀπὸ τῶν ἐθνῶν [πιστεύων] λαός· καὶ τούτους ἀμφοτέρους ἐγγίζων τῇ «εἰς» τὴν ἄνω «Ἱερουσαλὴμ» ἀνόδῳ ὁ σωτὴρ ἐκέλευσεν ὑπὸ τῶν μαθητῶν διδασκόντων λυθῆναι, δοὺς αὐτοῖς τὸ ἅγιον πνεῦμα καὶ εἰπών· «λάβετε πνεῦμα ἅγιον. ἄν τινων ἀφῆτε τὰς ἁμαρτίας, ἀφίενται αὐτοῖς· ἄν τινων κρατῆτε, κεκράτηνται». καὶ ἀεί γε οἱ μαθηταὶ [Χριστοῦ], οὓς «ἱκάνωσε διακόνους καινῆς διαθήκης, οὐ γράμματος ἀλλὰ πνεύματος», λύοντες τὴν «δεδεμένην ὄνον» καὶ τὸν «πῶλον» ἄγουσι πρὸς τὸν Ἰησοῦν βουλόμενον ὀχήμασι χρήσασθαι τοῖς ὑπὸ τῶν γνησίων αὑτοῦ μαθητῶν λελυμένοις ἀπὸ τῶν πάλαι [ἁμαρτιῶν] δεσμοῦ. καὶ πρέπει γε τῷ υἱῷ τοῦ θεοῦ οὕτω χρείαν ἔχειν [φιλάνθρωπος γάρ ἐστι] τῆς δεδεμένης ὄνου καὶ τοῦ «μετ’ αὐτῆς» δεδεμένου πώλου· χρείαν δ’ αὐτῶν ἔχει, ἵνα αὐτοῖς ἐπικαθίσας ἀναπαύσῃ μᾶλλον ἤπερ ἀναπαύσηται τοὺς οἷς ἐπικαθέζεται. Ἀλλὰ ζητήσει τις, πῶς ὁ λόγος τῶν ἑξῆς ἀκόλουθος ἔσται τοῖς ἀποδεδομένοις, οὕτως ἐχόντων· «εὐθέως δὲ ἀποστελεῖ αὐτοὺς» ἤ· ": «ὅτε ἐγγίζουσιν εἰς Ἱεροσόλυμα καὶ εἰς Βηθανίαν πρὸς τὸ ὄρος τῶν Ἐλαιῶν,» καὶ τὰ ἑξῆς, ἕως τοῦ Καὶ εὐθέως αὐτὸν ἀποστελεῖ·· ὁ δὲ Λουκᾶς τοῦτον τὸν τρόπον καὶ ταῦτα εἰπών· Επορεύετο Εμπρο σθεν ἀναβαίνων εἰς Ἱεροσόλυμα,» καὶ τὰ ἑξῆς, έως τοῦ·. Οὕτως ἐρεῖτε, ὅτι ὁ Κύριος αὐτοῦ χρείαν ἔχει.» "Αξιόν ἐστι μάλιστα ἐπὶ τῶν τοιούτων τοῦ Εὐαγγελίου ῥητῶν ἐπιστῆσαι τῷ βουλήματι των ἀναγραφόντων καὶ τῇ προαιρέσει αὐτῶν, τί σκο ποῦντες ἀνέγραψαν πρὸς τοῖς τεραστίοις καὶ παρε δόξοις τῶν ὑπὸ τοῦ Σωτῆρος γεγενημένων και τὰ μηδὲν ἐμφαίνοντα τοιοῦτον. Εστω γάρ περὶ τυφλῶν ἀναβλέψεως, καὶ παρέτων τάσεως, καὶ νεκρῶν ἀναστάσεως, καὶ λεπρών καθαρίσεως πεπραγματεῦσθαι τοὺς εὐαγγελιστές, εἰς οἰκοδομὴν τὴν περὶ τοῦ Ἰησοῦ τοῖς ἐντευξομένοις αὐτῶν τῇ γραφῇ· τί βούλεται αὐτοῖς τὸ προκείμενον ῥητὸν, καθὸ ἡνίκα τοῖς Ἱεροσολύμοις ήγγισεν ὁ Ἰησοῦς μετὰ τῶν μαθητῶν, καὶ ἐλήλυθεν εἰς Βηθφαγήν πλησίον τοῦ ὄρους τῶν Ἐλαιῶν, ἀπέστειλε δύο ματ θητάς, ἐντελλόμενος αὐτοῖς περὶ ὄνου καὶ πώλου, ἵνα λύσαντες ἀγάγωσιν αὐτῷ, τῷ ἔσθ' ὅτε μὴ ὀκνή. σαντι πλείονα ὁδὸν πεζεῦσαι, καὶ τοῖς ἑαυτοῦ ποσὶ τὴν ὁδοιπορίαν ἐκτελέσαι, ὡς ὅτε ἀπὸ Ἱεροσολύμων διήρχετο διὰ τῆς Σαμαρείας, φθάσας ἐπὶ τὸ φρέαρ, κοπιάσας ἐκ τῆς ὁδοιπορίας ἐκαθέσθη παρ' αὐτῷ; Τί δὲ καὶ αὐτῷ τῷ Ἰησοῦ πρόκειται ὄνον δε δεμένην μετὰ πώλου λύεσθαι κελεύοντι, προστάσ σοντι λέγειν τῷ ὁτιποτοῦν ἐπὶ τούτῳ φάσκοντι, ὅτι ὁ Κύριος αὐτῶν χρείαν ἔχει, εὐθέως δὲ ἀποστελεί αὐτούς; Ο γὰρ τηλικοῦτος Κύριος, χρείαν ἔχων ὄνου καὶ πώλου τῶν πάλαι δεδεμένων, εμφαινέτω τι ἄξιον αὐτοῦ τῆς μεγαλοπρεπείας. Επιτείνει δὲ τὴν κατὰ τὸν τόπον ζήτησιν προφήτης Ζαχαρίας ὁ τοῦ Βαραχίου, προφητεύσας περὶ τούτων προφητείαν ἀξίαν ἐπιστάσεως, ἐν ᾗ αὐταῖς λέξεσι γέγραπται ταῦτα· Χαῖρε σφόδρα, θύγατερ Σιών, κήρυσσε, θύγατερ Ἱερουσαλήμ· ἰδοὺ ὁ Βασιλεύς σου έρ χεταί σοι δίκαιος, καὶ σώζων, αὐτὸς πραΰς καὶ Ἐγγίζουσιν εἰς Ἱεροσόλυμα καὶ εἰς Βηθα Καὶ ὅτε ἐγγίζουσιν εἰς Ἱερουσαλήμ, εἰς Βεθφαγήν, καὶ Βη θανίαν· Βηθφαγή Κοπιάσας. καὶ κοπιάσας. Κήρυσσε, θύγατερ Ἱερουσαλήμ. Αὐτός πραΰς. πτωχός. πραΰς, οι πτω χός. ἐπακούων, πως, Εt «ὅτε ἐγγίζουσιν εἰς Ἱεροσόλυμα καὶ εἰς Βηθανίαν πρὸς τὸ ὄρος τῶν Ἐλαιῶν,» καὶ τὰ ἑξῆς, ἕως τοῦ Καὶ εὐθέως αὐτὸν ἀποστελεῖ·· ὁ δὲ Λουκᾶς τοῦτον τὸν τρόπον καὶ ταῦτα εἰπών· Επορεύετο Εμπρο σθεν ἀναβαίνων εἰς Ἱεροσόλυμα,» καὶ τὰ ἑξῆς, έως τοῦ·. Οὕτως ἐρεῖτε, ὅτι ὁ Κύριος αὐτοῦ χρείαν ἔχει.» "Αξιόν ἐστι μάλιστα ἐπὶ τῶν τοιούτων τοῦ Εὐαγγελίου ῥητῶν ἐπιστῆσαι τῷ βουλήματι των ἀναγραφόντων καὶ τῇ προαιρέσει αὐτῶν, τί σκο ποῦντες ἀνέγραψαν πρὸς τοῖς τεραστίοις καὶ παρε δόξοις τῶν ὑπὸ τοῦ Σωτῆρος γεγενημένων και τὰ μηδὲν ἐμφαίνοντα τοιοῦτον. Εστω γάρ περὶ τυφλῶν ἀναβλέψεως, καὶ παρέτων τάσεως, καὶ νεκρῶν ἀναστάσεως, καὶ λεπρών καθαρίσεως πεπραγματεῦσθαι τοὺς εὐαγγελιστές, εἰς οἰκοδομὴν τὴν περὶ τοῦ Ἰησοῦ τοῖς ἐντευξομένοις αὐτῶν τῇ γραφῇ· τί βούλεται αὐτοῖς τὸ προκείμενον ῥητὸν, καθὸ ἡνίκα τοῖς Ἱεροσολύμοις ήγγισεν ὁ Ἰησοῦς μετὰ τῶν μαθητῶν, καὶ ἐλήλυθεν εἰς Βηθφαγήν πλησίον τοῦ ὄρους τῶν Ἐλαιῶν, ἀπέστειλε δύο ματ θητάς, ἐντελλόμενος αὐτοῖς περὶ ὄνου καὶ πώλου, ἵνα λύσαντες ἀγάγωσιν αὐτῷ, τῷ ἔσθ' ὅτε μὴ ὀκνή. σαντι πλείονα ὁδὸν πεζεῦσαι, καὶ τοῖς ἑαυτοῦ ποσὶ τὴν ὁδοιπορίαν ἐκτελέσαι, ὡς ὅτε ἀπὸ Ἱεροσολύμων διήρχετο διὰ τῆς Σαμαρείας, φθάσας ἐπὶ τὸ φρέαρ, κοπιάσας ἐκ τῆς ὁδοιπορίας ἐκαθέσθη παρ' αὐτῷ; Τί δὲ καὶ αὐτῷ τῷ Ἰησοῦ πρόκειται ὄνον δε δεμένην μετὰ πώλου λύεσθαι κελεύοντι, προστάσ σοντι λέγειν τῷ ὁτιποτοῦν ἐπὶ τούτῳ φάσκοντι, ὅτι ὁ Κύριος αὐτῶν χρείαν ἔχει, εὐθέως δὲ ἀποστελεί αὐτούς; Ο γὰρ τηλικοῦτος Κύριος, χρείαν ἔχων ὄνου καὶ πώλου τῶν πάλαι δεδεμένων, εμφαινέτω τι ἄξιον αὐτοῦ τῆς μεγαλοπρεπείας. Επιτείνει δὲ τὴν κατὰ τὸν τόπον ζήτησιν προφήτης Ζαχαρίας ὁ τοῦ Βαραχίου, προφητεύσας περὶ τούτων προφητείαν ἀξίαν ἐπιστάσεως, ἐν ᾗ αὐταῖς λέξεσι γέγραπται ταῦτα· Χαῖρε σφόδρα, θύγατερ Σιών, κήρυσσε, θύγατερ Ἱερουσαλήμ· ἰδοὺ ὁ Βασιλεύς σου έρ χεταί σοι δίκαιος, καὶ σώζων, αὐτὸς πραΰς καὶ Ἐγγίζουσιν εἰς Ἱεροσόλυμα καὶ εἰς Βηθα Καὶ ὅτε ἐγγίζουσιν εἰς Ἱερουσαλήμ, εἰς Βεθφαγήν, καὶ Βη θανίαν· Βηθφαγή Κοπιάσας. καὶ κοπιάσας. Κήρυσσε, θύγατερ Ἱερουσαλήμ. Αὐτός πραΰς. πτωχός. πραΰς, οι πτω χός. ἐπακούων, πως, Εt scripsit cum appropinquarent Jerosolym, et Bethaniæ ad montem Olivarum, et reliqua, ad hæc usque Et continuo illum dimittet. Hæc quoque Lucas iis verbis exposuit ": ‹ Præcedebat ascendens Jerosolymam, et reliqua, usque ad id: «Sic dicetis, quia Dominus eo opus habet. Super talibus Evangelii locis ad scriptorum senten tiam ac consilium mentem advertere operæ pre tium est, quorsum post prodigia, et rerum a Sospi tatore gestarum portenta, ea etiam conscripserint, quæ nihil ejusmodi exhibent. Esto enim de visione cæcis restituta, paralyticorum sanatione, mortuo rum resurrectione, et leprosorum purgatione com. mentati sint evangelistæ, ut scriptorum suorum le ctores in Jesu ædificentur: quid autem propo..ito hocce loco significatum volunt, quo postquam Je rosolymis appropinquavit Jesus cum discipulis, et venit Bethphage prope montem Olivarum, misisse narratur duos discipulos, dato iis mandato ut solu tam cum pullo asinam adducerent ad se, qui lon gius iter pedes nonnunquam conficere, suisque pedibus peregrinationem absolvere non renuit; ut cum Jerosolyma veniens per Samariam transiit, ad puteumque pervenit, et fatigatus ex itinere, prope illum consedit "? Quid sibi vult et ipse Jesus cum alligatam asinam cum pullo solvi jubet, et ei qui hac de re quidpiam dixerit, Domino iis opus esse responderi mandat, ipsosque confestim dimissurum? Tantus enim ille Dominus, cui asina et pullo jam olim alligatis opus est, magnificentia sua dignum aliquid nobis ostendat. Quaestionis etiam difficulta tem auget Zacharias propheta Barachiæ filius, qui prophetiam animadversione dignam iis de rebus edidit, in qua his ipsis verbis talia conscripta sunt s: «Gaude vehementer, filia Sion; præ dica, filia Jerusalem; ecce Rex tuus veniet tibi ju stus, et servans; ipse mansuetus, et ascendens su per subjugalem, et pullum juvenem. › Quod si ab ipso Propheta discere vis, quomodo juxta bæc situm eorum, quid considerantes, post mirabilia ejus et opera gloriosa, etiam de exhibitione asinæ et ses sione Domini super eam facerent mentionem. Pone quia de visione cæcorum, de paralyticorum constri etione, de resurrectione mortuorum, de mundatione leprosorum scripserunt evangelistæ, ut ædificent b‹ mines in fide Christi legentes in Scripturis opera ejus: quid autem voluerunt conscribere quod appropians Jesus Hierosolymis cum discipulis suis, et veniens Bethphage juxta montem Oliveti, misit duos discipu los, mandans eis de asina et pullo ejus, ut solventes adducant eam ad se, qui frequenter non pigritavit majorem viam pedibus ambulare, sicut fecit quando ab Hierosolymis transiens per Samariam ibat in Galilæam, cum venisset ad puteum eo itinere lassus, et super eum sedisset? Quid autem est quod et ipse Jesus asinam cum pullo ejus ligatam solvere jubet, et mandat ut dicenti sibi: Quare solvitis? respon deant Quia Dominus operam ejus desiderat, confestim autem remittet eam. Nec enim hujusmodi Domi nus necessariam habens asinani et pullum ejus aliquando ligatos, ostendit in prima facie aliquid dignum Zach. 15, s Marc. XI, et seq. * Luc. xis, et seq. lar. Ita vulgatus interpres, Marc. xi, 1; ita et Luc. Fix, 29. Sic autem Græci codices babent deest in quibusdam. At Beza in hunc Marci locum, Vetus autem interpres, inquit, ut et Syrus, solain Bethaniam commemorat, meo vetustissimo codice astipulante; > cum Syrus ta men Bethphage et Bethaniam commemoret, consen tientibus Ethiope, et Persa. HUEtius. Joan. IV, Forte scribendum, Vulgata Jubila, filia Jerusalem.» Hebræum enim utrumque significat. Ib. Symmachus, et 5a editio Justinus utrumque habet Hebr. 929, quod pauperem sonat: LXX autem legerunt, L., quod est c mansuetus, quemadmodum et Jonathan. Theodotio, a «exaudivit.» ID. ": scripsit cum appropinquarent Jerosolym, et Bethaniæ ad montem Olivarum, et reliqua, ad hæc usque Et continuo illum dimittet. Hæc quoque Lucas iis verbis exposuit ": ‹ Præcedebat ascendens Jerosolymam, et reliqua, usque ad id: «Sic dicetis, quia Dominus eo opus habet. Super talibus Evangelii locis ad scriptorum senten tiam ac consilium mentem advertere operæ pre tium est, quorsum post prodigia, et rerum a Sospi tatore gestarum portenta, ea etiam conscripserint, quæ nihil ejusmodi exhibent. Esto enim de visione cæcis restituta, paralyticorum sanatione, mortuo rum resurrectione, et leprosorum purgatione com. mentati sint evangelistæ, ut scriptorum suorum le ctores in Jesu ædificentur: quid autem propo..ito hocce loco significatum volunt, quo postquam Je rosolymis appropinquavit Jesus cum discipulis, et venit Bethphage prope montem Olivarum, misisse narratur duos discipulos, dato iis mandato ut solu tam cum pullo asinam adducerent ad se, qui lon gius iter pedes nonnunquam conficere, suisque pedibus peregrinationem absolvere non renuit; ut cum Jerosolyma veniens per Samariam transiit, ad puteumque pervenit, et fatigatus ex itinere, prope illum consedit "? Quid sibi vult et ipse Jesus cum alligatam asinam cum pullo solvi jubet, et ei qui hac de re quidpiam dixerit, Domino iis opus esse responderi mandat, ipsosque confestim dimissurum? Tantus enim ille Dominus, cui asina et pullo jam olim alligatis opus est, magnificentia sua dignum aliquid nobis ostendat. Quaestionis etiam difficulta tem auget Zacharias propheta Barachiæ filius, qui prophetiam animadversione dignam iis de rebus edidit, in qua his ipsis verbis talia conscripta sunt s: «Gaude vehementer, filia Sion; præ dica, filia Jerusalem; ecce Rex tuus veniet tibi ju stus, et servans; ipse mansuetus, et ascendens su per subjugalem, et pullum juvenem. › Quod si ab ipso Propheta discere vis, quomodo juxta bæc situm eorum, quid considerantes, post mirabilia ejus et opera gloriosa, etiam de exhibitione asinæ et ses sione Domini super eam facerent mentionem. Pone quia de visione cæcorum, de paralyticorum constri etione, de resurrectione mortuorum, de mundatione leprosorum scripserunt evangelistæ, ut ædificent b‹ mines in fide Christi legentes in Scripturis opera ejus: quid autem voluerunt conscribere quod appropians Jesus Hierosolymis cum discipulis suis, et veniens Bethphage juxta montem Oliveti, misit duos discipu los, mandans eis de asina et pullo ejus, ut solventes adducant eam ad se, qui frequenter non pigritavit majorem viam pedibus ambulare, sicut fecit quando ab Hierosolymis transiens per Samariam ibat in Galilæam, cum venisset ad puteum eo itinere lassus, et super eum sedisset? Quid autem est quod et ipse Jesus asinam cum pullo ejus ligatam solvere jubet, et mandat ut dicenti sibi: Quare solvitis? respon deant Quia Dominus operam ejus desiderat, confestim autem remittet eam. Nec enim hujusmodi Domi nus necessariam habens asinani et pullum ejus aliquando ligatos, ostendit in prima facie aliquid dignum Zach. 15, s Marc. XI, et seq. * Luc. xis, et seq. lar. Ita vulgatus interpres, Marc. xi, 1; ita et Luc. Fix, 29. Sic autem Græci codices babent deest in quibusdam. At Beza in hunc Marci locum, Vetus autem interpres, inquit, ut et Syrus, solain Bethaniam commemorat, meo vetustissimo codice astipulante; > cum Syrus ta men Bethphage et Bethaniam commemoret, consen tientibus Ethiope, et Persa. HUEtius. Joan. IV, Forte scribendum, Vulgata Jubila, filia Jerusalem.» Hebræum enim utrumque significat. Ib. Symmachus, et 5a editio Justinus utrumque habet Hebr. 929, quod pauperem sonat: LXX autem legerunt, L., quod est c mansuetus, quemadmodum et Jonathan. Theodotio, a «exaudivit.» ID.
PG 13:1422ἔννοιαν δὲ τοῦ τοιούτου λαμβάνω ἐπιστήσας τῇ τάξει τῶν ἐν τῷ κατὰ Ματθαῖον μακαρισμῶν, ἐν οἷς μετὰ τὸ «μακάριοι οἱ πτωχοὶ τῷ πνεύματι, ὅτι αὐτῶν ἐστιν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν» ἑξῆς γέγραπται τὸ «μακάριοι οἱ πραεῖς, ὅτι αὐτοὶ κληρονομήσουσι τὴν γῆν». τήρει γὰρ ἐν τούτοις ὅτι πρῶτον μὲν τῶν μακαριζομένων «ἡ βασιλεία» ἐστὶ «τῶν οὐρανῶν»· δεύτερον δὲ «κληρονομήσουσι τὴν γῆν», οὐχ ὥστε τὸν πάντα αἰῶνα εἶναι ἐπ’ αὐτῆς· παρακληθέντες γὰρ καὶ διὰ τὸ πεπεινηκέναι καὶ δεδιψηκέναι δικαιοσύνης κορεσθέντες αὐτῆς καὶ ἐλεηθέντες καὶ τὸν θεὸν ἰδόντες καὶ υἱοὶ αὐτοῦ κληθέντες πάλιν ἐπὶ τὴν βασιλείαν ἀποκαθίστανται τῶν οὐρανῶν. Ἐὰν δὲ ὄνος καὶ πῶλος, οἷς ὁ σωτὴρ ἐπιβαίνει, οἱ ἀποδεδομένοι τυγχάνωσι, μὴ προσκόψῃς τῷ λόγῳ παραβάλλοντι ἀλόγοις ζῴοις ἀχθοφόροις τοὺς φέροντας τὸν Ἰησοῦν αὐτοῖς ὀχούμενον. τάχα γάρ τι τοιοῦτον νοήσας καὶ ὁ προφήτης εἶπε τὸ γενονέναι [ὡς] κτηνώδης, οὐχ ἁπαξαπλῶς ἀλλὰ παρὰ τῷ θεῷ ἢ παρὰ τῷ Χριστῷ, κατὰ τὸ «κἀγὼ κτηνώδης ἐγενήθην παρὰ σοί».
ἐπιβεβηκὼς ἐπὶ ὑποζύγιον καὶ πῶλον νέον.» Εἰ δὲ « βούλει ἀπὸ τοῦ Προφήτου μαθεῖν πῶς ἐστι, ο Χαῖρε σφόδρα, ο χαρᾶς ἄξια τῇ θυγατρὶ Σιὼν τὰ προφη τευόμενα, ἄκουε τοῦ· ι Καὶ ἐξολοθρεύσει ἄρματα ἐξ Ἐφραίμ, καὶ ἵππον ἐξ Ἱερουσαλήμ, καὶ ἐξολοθρευ θήσεται τόξον πολεμικὸν, καὶ πλῆθος, καὶ εἰρήνη ἐξ ἐθνῶν καὶ κατάρξει υδάτων ἕως θαλάσσης, καὶ ποταμῶν δι' ἐκβολὰς γῆς. Καὶ σὺ ἐν αἵματι διαθήκης ἐξαπέστειλας δεσμίους σου ἐκ λάκκου οὐκ ἔχοντος ὕδωρ. Καθήσεσθε ἐν ὀχυρώματι δέσμιοι τῆς συναγω γῆς, καὶ ἀντὶ μιᾶς ἡμέρας παροικίας σου δεν πλᾶ ἀνταποδώσω σοι· ν καὶ ἵνα μὴ μηκύνωμεν τὸν λόγον ἐπιπλεῖον, καταλίπωμεν τῷ βουλομένῳ συγκρί και την προφητείαν τῇ κατὰ τὸ Εὐαγγέλιον ἱστορία ὅλα τὰ κατὰ τοὺς τόπους ἐξετάσαι παρακειμένης τῆς λέξεως. Εσημειωσάμεθα δὲ, ὥσπερ ἐπ' ἄλλων, ὅτι μὴ αὐταῖς λέξεσιν ὁ Ματθαῖος καὶ ὁ Ἰωάννης ἐξ ἔθεντο τὸ προφητικόν· οὐ γὰρ ταυτὸν τό· ο Χαῖρε σφόδρα, θύγατερ Σιών, ο τῷ·. Είπατε τῇ θυγατρι Σιών.» ᾿Αλλὰ μετὰ τό. Ἰδοὺ ὁ Βασιλεύς σου Ερχεταί σοι, ο προτεταγμένα του, ο πραΰς, ο οὐκ ἐξέθετο ὁ Ματθαῖος, οὕτως ἔχοντα· Δίκαιος καὶ σώζων αὐτός· › ἔτι δὲ ἀντὶ τοῦ· «Καὶ ἐπιβεβηκὼς ἐπὶ Ενον καὶ πῶλον υἱὸν ὑποζυγίου, οι καὶ πῶλον νέον, ο ἢ ὡς ἔν τισι, ο πῶλον υποζυγίου.» Ὁ δὲ Ἰωάννης ἀντὶ τοῦ· «Ἐπιβεβηκὼς ἐπὶ ὑποζύγιον,» πεποίηκε· «Καθήμενος ἔρχεται ἐπὶ πῶλον ὄνου·, ὅστις ἐμφαίνων, ὅτι γνώσεως δεῖται τὸ κατὰ τὸν τό πον, ἐπιφέρει τό· «Ταῦτα δὲ οὐκ ἔγνωσαν οι μαθη καὶ αὐτοῦ τὸ πρότερον.» Ζητήσαι δ᾽ ἄν τις πῶς εὐλόγως προστάσσεται κατὰ τὸν Προφήτην χαίρειν σφόδρα θυγάτηρ Σιών, καὶ κηρύσσειν θυγάτηρ Ιερουσαλήμ, διὰ τὸν ἐπιβε έως τῶν διεκβολῶν πάντων τῶν ἐπὶ γῆς ποταμῶν. Ηυε οι ΧΧΙ, Καὶ ἐξολοθρευθήσεται τόξον πολεμικόν, καὶ πλῆθος, καὶ εἰρήνη ἐξ ἐθνῶν. ἐξολοθρεύσει. έξολο θρεύσει τόξον πολεμιστών. Καὶ κατ άρξει ὑδάτων ἕως θαλάσσης, καὶ ποταμῶν διεκβολὰς γῆς,: 1., δι' ἐκβολάς γῆς, με ἐκβολὰς γῆς, ἐκβολάς ποταμῶν, καθ' ὑπαλλαγήν. Παροικίας σου. παροικεσίας. Ἀλλὰ μετὰ τό. ἀλλὰ τὰ μετὰ τό Ἔτι δὲ ἀντὶ τοῦ· Καὶ ἐπιβεβηκὼς ἐτ' Καὶ ἐπιβε 6ηκὼς ἐπ᾽ ὄνον καὶ πῶλον υἱὸν ὑποζυγίου, θ, καὶ πῶλον νέον, πῶλον ὑποζυγίου·, ἐπιβεβηκὼς ἐπὶ ὑποζύγιον καὶ πῶλον νέον.» Εἰ δὲ « βούλει ἀπὸ τοῦ Προφήτου μαθεῖν πῶς ἐστι, ο Χαῖρε σφόδρα, ο χαρᾶς ἄξια τῇ θυγατρὶ Σιὼν τὰ προφη τευόμενα, ἄκουε τοῦ· ι Καὶ ἐξολοθρεύσει ἄρματα ἐξ Ἐφραίμ, καὶ ἵππον ἐξ Ἱερουσαλήμ, καὶ ἐξολοθρευ θήσεται τόξον πολεμικὸν, καὶ πλῆθος, καὶ εἰρήνη ἐξ ἐθνῶν καὶ κατάρξει υδάτων ἕως θαλάσσης, καὶ ποταμῶν δι' ἐκβολὰς γῆς. Καὶ σὺ ἐν αἵματι διαθήκης ἐξαπέστειλας δεσμίους σου ἐκ λάκκου οὐκ ἔχοντος ὕδωρ. Καθήσεσθε ἐν ὀχυρώματι δέσμιοι τῆς συναγω γῆς, καὶ ἀντὶ μιᾶς ἡμέρας παροικίας σου δεν πλᾶ ἀνταποδώσω σοι· ν καὶ ἵνα μὴ μηκύνωμεν τὸν λόγον ἐπιπλεῖον, καταλίπωμεν τῷ βουλομένῳ συγκρί και την προφητείαν τῇ κατὰ τὸ Εὐαγγέλιον ἱστορία ὅλα τὰ κατὰ τοὺς τόπους ἐξετάσαι παρακειμένης τῆς λέξεως. Εσημειωσάμεθα δὲ, ὥσπερ ἐπ' ἄλλων, ὅτι μὴ αὐταῖς λέξεσιν ὁ Ματθαῖος καὶ ὁ Ἰωάννης ἐξ ἔθεντο τὸ προφητικόν· οὐ γὰρ ταυτὸν τό· ο Χαῖρε σφόδρα, θύγατερ Σιών, ο τῷ·. Είπατε τῇ θυγατρι Σιών.» ᾿Αλλὰ μετὰ τό. Ἰδοὺ ὁ Βασιλεύς σου Ερχεταί σοι, ο προτεταγμένα του, ο πραΰς, ο οὐκ ἐξέθετο ὁ Ματθαῖος, οὕτως ἔχοντα· Δίκαιος καὶ σώζων αὐτός· › ἔτι δὲ ἀντὶ τοῦ· «Καὶ ἐπιβεβηκὼς ἐπὶ Ενον καὶ πῶλον υἱὸν ὑποζυγίου, οι καὶ πῶλον νέον, ο ἢ ὡς ἔν τισι, ο πῶλον υποζυγίου.» Ὁ δὲ Ἰωάννης ἀντὶ τοῦ· «Ἐπιβεβηκὼς ἐπὶ ὑποζύγιον,» πεποίηκε· «Καθήμενος ἔρχεται ἐπὶ πῶλον ὄνου·, ὅστις ἐμφαίνων, ὅτι γνώσεως δεῖται τὸ κατὰ τὸν τό πον, ἐπιφέρει τό· «Ταῦτα δὲ οὐκ ἔγνωσαν οι μαθη καὶ αὐτοῦ τὸ πρότερον.» Ζητήσαι δ᾽ ἄν τις πῶς εὐλόγως προστάσσεται κατὰ τὸν Προφήτην χαίρειν σφόδρα θυγάτηρ Σιών, καὶ κηρύσσειν θυγάτηρ Ιερουσαλήμ, διὰ τὸν ἐπιβε έως τῶν διεκβολῶν πάντων τῶν ἐπὶ γῆς ποταμῶν. Ηυε οι ΧΧΙ, Καὶ ἐξολοθρευθήσεται τόξον πολεμικόν, καὶ πλῆθος, καὶ εἰρήνη ἐξ ἐθνῶν. ἐξολοθρεύσει. έξολο θρεύσει τόξον πολεμιστών. Καὶ κατ άρξει ὑδάτων ἕως θαλάσσης, καὶ ποταμῶν διεκβολὰς γῆς,: 1., δι' ἐκβολάς γῆς, με ἐκβολὰς γῆς, ἐκβολάς ποταμῶν, καθ' ὑπαλλαγήν. Παροικίας σου. παροικεσίας. Ἀλλὰ μετὰ τό. ἀλλὰ τὰ μετὰ τό Ἔτι δὲ ἀντὶ τοῦ· Καὶ ἐπιβεβηκὼς ἐτ' Καὶ ἐπιβε ηκὼς ἐπ᾽ ὄνον καὶ πῶλον υἱὸν ὑποζυγίου, θ, καὶ πῶλον νέον, πῶλον ὑποζυγίου·, Gaude vehementer, ob res sibi prædictas gau dere debeat filia Sion, audi illud": ‹ Et disperdet quadrigas ex Ephraim, et equum de Jerusalem, et dissipabitur arcus belli, et multitudo, et pax ex gentibus, et dominabitur aquis usque ad mare, et fluminibus qua per terræ otia exeunt. Et tu in sanguine testamenti emisisti vinctos tuos de lacu qui non habet aquam. Sedebitis in munitione vin cti congregationis, et pro una die incolatus tui du plicia reddam tibi: > ac ne nostra longius excurrat oratio, hoc vaticinium cum evangelica historia contendere volenti, quæcunque hoc loco continen tur disquirenda relinquamus. Prophetiam autem a Matthæo, atque itidem a Joanne, non iisdem verbis fuisse expositan, sicut alias, observavimus non enim idem est 3: «Gaude vehementer, filia Sion; s ac, c Dicite, filie Sion. Sed quæ post illa • Ecce Rex tuus venit tibi, o ante, c mansue tus, inserta sunt, ea scilicet: c Justus et servans ipse, a Matthæo prætermissa sunt; præterea pro eo: Et ascendens super asinam, et pullum filium subjugalis,» sic habetur: et pullum juvenem, vel, ut quidam scribunt, • pullum subjugalis.» Joannes vero pro eo: Ascendens super subjuga lem, o posuit: • Sedens venit super pullum asinæ; › qui quidem scientia hic opus esse signi ficans subnectit: Hæc autem non cognoverunt discipuli cjus prius.» Sion vehementer gaudendum, et filiæ Jerusalem prædicandum cum ratione edicit Propheta, propter Aliter legitur tom. xi in Joann, ad cap. 11, sed ita la men, ut inde etiam sententia nostra confirmetur magnificentia sua. Quid autem est ut de hoc etiam Zacharias propheta prædiceret verbis hujusmodi Gaude, valde tilia Sion, prædica, filia Hierusalem: ecce Rex tuus venit tibi justus, et salvans, ipse man suetus, et sedens super subjugalem, et pullum ejus novellum?» Si autem vis discere ex Propheta, quo modo hoc magnum gaudium habuit Sion, audi quod dicit: Et exterminavit currus ex Ephrata, et equum de Hierusalem, et exterminabitur arcus bellicus, et multitudo, et pax ex gentibus, et principabitur aqua rum usque ad mare, et fluminum exitus terræ. Et tu in sanguine testamenti dimisisti vincula tua de lacu non habenti aquam. › Notavimus autem, sicut in aliis, quod non iisdem sermonibus Matthæus et Joan nes protulerunt prophetiam eamdem. Nec enim est idem: e Gaude valde, filia Sion, prædica, Glia Hierusa lem, quod ait:. Dicite, fliæ Sion, aut Noli timere, filia, et catera, quæ non similiter posuerunt. dicare filiam Hierusalem propter eum qui sedit super asinam et pullum novellum: cum post modicum Zach. x, 11, 12. ss Matth. 5. ss Joan. x, 15, 16. Ita editio Za char. ix, 10, et Vulgata:. Et dissipabitur arcus belli, et loquetur pacem gentibus. Manusc. Alexan drinus: Complutensis editio Hieronymus t Disper det arcus pugnantium., Hebr. mobo Top rab. Et confringetur arcus belli, et loquetur pacem gentibus.» Pro Day vi dentur legisse LXX = 291, et multitudinem et pacem.» Mox sequitur apud LXX nullo sensu optime C. et infra. Ita quoque legitur in Joan. ut, ut late im peraturum eum significet: «Dominabitur, inquit, aquis ad mare; et fluminibus ad ea usque loca qui bus remotissima sunt, ad ostia scilicet. > Dixit autem pro, Editio Sixtina, et Complut+ tensis, Hebr.. Vulgata, annun tians, ita Jonathan. At legerunt LXX ¬un, ‹ habi talio, s ut et Arabs. ID. Legendum fortase ror, etc. Locus mnendi suspectus, quen, dum me dicus accedat, sic exponimus: «Pro eo, quod scri psit Matthæus (quem laudat præcedenti versu), sic habetur Zach. 1x, vel, ut quidam scribunt, quamvis in quinque editionibus, quas infra se consuluisse dicit, neuti quam id se reperisse significet. HUETIUS. Gaude vehementer, ob res sibi prædictas gau dere debeat filia Sion, audi illud": ‹ Et disperdet quadrigas ex Ephraim, et equum de Jerusalem, et dissipabitur arcus belli, et multitudo, et pax ex gentibus, et dominabitur aquis usque ad mare, et fluminibus qua per terræ otia exeunt. Et tu in sanguine testamenti emisisti vinctos tuos de lacu qui non habet aquam. Sedebitis in munitione vin cti congregationis, et pro una die incolatus tui du plicia reddam tibi: > ac ne nostra longius excurrat oratio, hoc vaticinium cum evangelica historia contendere volenti, quæcunque hoc loco continen tur disquirenda relinquamus. Prophetiam autem a Matthæo, atque itidem a Joanne, non iisdem verbis fuisse expositan, sicut alias, observavimus non enim idem est 3: «Gaude vehementer, filia Sion; s ac, c Dicite, filie Sion. Sed quæ post illa • Ecce Rex tuus venit tibi, o ante, c mansue tus, inserta sunt, ea scilicet: c Justus et servans ipse, a Matthæo prætermissa sunt; præterea pro eo: Et ascendens super asinam, et pullum filium subjugalis,» sic habetur: et pullum juvenem, vel, ut quidam scribunt, • pullum subjugalis.» Joannes vero pro eo: Ascendens super subjuga lem, o posuit: • Sedens venit super pullum asinæ; › qui quidem scientia hic opus esse signi ficans subnectit: Hæc autem non cognoverunt discipuli cjus prius.» Sion vehementer gaudendum, et filiæ Jerusalem prædicandum cum ratione edicit Propheta, propter Aliter legitur tom. xi in Joann, ad cap. 11, sed ita la men, ut inde etiam sententia nostra confirmetur magnificentia sua. Quid autem est ut de hoc etiam Zacharias propheta prædiceret verbis hujusmodi Gaude, valde tilia Sion, prædica, filia Hierusalem: ecce Rex tuus venit tibi justus, et salvans, ipse man suetus, et sedens super subjugalem, et pullum ejus novellum?» Si autem vis discere ex Propheta, quo modo hoc magnum gaudium habuit Sion, audi quod dicit: Et exterminavit currus ex Ephrata, et equum de Hierusalem, et exterminabitur arcus bellicus, et multitudo, et pax ex gentibus, et principabitur aqua rum usque ad mare, et fluminum exitus terræ. Et tu in sanguine testamenti dimisisti vincula tua de lacu non habenti aquam. › Notavimus autem, sicut in aliis, quod non iisdem sermonibus Matthæus et Joan nes protulerunt prophetiam eamdem. Nec enim est idem: e Gaude valde, filia Sion, prædica, Glia Hierusa lem, quod ait:. Dicite, fliæ Sion, aut Noli timere, filia, et catera, quæ non similiter posuerunt. dicare filiam Hierusalem propter eum qui sedit super asinam et pullum novellum: cum post modicum Zach. x, 11, 12. ss Matth. 5. ss Joan. x, 15, 16. Ita editio Za char. ix, 10, et Vulgata:. Et dissipabitur arcus belli, et loquetur pacem gentibus. Manusc. Alexan drinus: Complutensis editio Hieronymus t Disper det arcus pugnantium., Hebr. mobo Top rab. Et confringetur arcus belli, et loquetur pacem gentibus.» Pro Day vi dentur legisse LXX = 291, et multitudinem et pacem.» Mox sequitur apud LXX nullo sensu optime C. et infra. Ita quoque legitur in Joan. ut, ut late im peraturum eum significet: «Dominabitur, inquit, aquis ad mare; et fluminibus ad ea usque loca qui bus remotissima sunt, ad ostia scilicet. > Dixit autem pro, Editio Sixtina, et Complut+ tensis, Hebr.. Vulgata, annun tians, ita Jonathan. At legerunt LXX ¬un, ‹ habi talio, s ut et Arabs. ID. Legendum fortase ror, etc. Locus mnendi suspectus, quen, dum me dicus accedat, sic exponimus: «Pro eo, quod scri psit Matthæus (quem laudat præcedenti versu), sic habetur Zach. 1x, vel, ut quidam scribunt, quamvis in quinque editionibus, quas infra se consuluisse dicit, neuti quam id se reperisse significet. HUETIUS. 15. At quasiverit aliquis quomodo filise 739 15. Quærere autem oportet quomodo rationabiliter mandat Propheta valde gaudere filiam Sion et præ 15. At quasiverit aliquis quomodo filise 739 15. Quærere autem oportet quomodo rationabiliter mandat Propheta valde gaudere filiam Sion et præ
PG 13:1423ὡς γὰρ πρὸς τὸν αὐτόλογον καὶ πρὸς τὴν τοῦ θεοῦ μεγαλειότητα κτηνώδεις ἐσμὲν οὐχ ἡμεῖς μόνοι, ἀλλὰ καὶ ἡμῶν πολλῷ λογικώτεροι καὶ σοφώτεροι· οὕτω δὲ καὶ ὡς πρὸς τὸ λογικὸν τοῦ ποιμένος πρόβατά ἐσμεν αὐτοῦ, τῷ τὸν ἐν ἀνθρώποις καὶ τοῖς τελειοτάτοις λόγον παραβαλλόμενον τῷ αὐτολόγῳ πλεῖον ἔχειν ἀπόστημα ἀπ’ ἐκείνου, ἢ ὅσον ἔχει ἀπόστημα ὄνου καὶ πώλου ψυχὴ ἢ προβάτου πρὸς ἄνθρωπον. καὶ τάχα ἀναβαίνοντα μὲν εἰς Ἱεροσόλυμα [ἐποχουμένου τοῦ Ἰησοῦ] τὸ ὑποζύγιον ἢ καὶ ὁ πῶλος τοιαῦτά ἐστιν, γενόμενα δὲ ἐκεῖ οὐ μένει ὑποζύγιον οὐδὲ πῶλος, ἀλλὰ ἀποστέλλεται μεταβαλόντα καὶ ὠφεληθέντα καὶ μετασχόντα τῆς τοῦ λόγου θειότητος καὶ ὑπεροχῆς τῆς γνώσεως, ὥστε εἰς δόξαν [ἀξιοῦσθαι] θεοῦ ἀποστέλλεσθαι αὐτὰ εἰς τὸν τόπον ὅθεν ἐλύθη πρότερον, τοῦ κυρίου μεταποιήσαντος αὐτὰ καὶ μισθὸν αὐτοῖς δεδωκότος τοῦ ἐνηνοχέναι αὐτὸν τὴν τοιαύτην μεταβολήν, ὡς καὶ ἀποσταλῆναι αὐτὰ ἐπὶ τὸν πρότερον τόπον, οὐκέτι [δ’] ἐπὶ τοῖς ἔργοις τοῖς πρότερον.
ὡς γὰρ πρὸς τὸν αὐτόλογον καὶ πρὸς τὴν τοῦ θεοῦ μεγαλειότητα κτηνώδεις ἐσμὲν οὐχ ἡμεῖς μόνοι, ἀλλὰ καὶ ἡμῶν πολλῷ λογικώτεροι καὶ σοφώτεροι· οὕτω δὲ καὶ ὡς πρὸς τὸ λογικὸν τοῦ ποιμένος πρόβατά ἐσμεν αὐτοῦ, τῷ τὸν ἐν ἀνθρώποις καὶ τοῖς τελειοτάτοις λόγον παραβαλλόμενον τῷ αὐτολόγῳ πλεῖον ἔχειν ἀπόστημα ἀπ’ ἐκείνου, ἢ ὅσον ἔχει ἀπόστημα ὄνου καὶ πώλου ψυχὴ ἢ προβάτου πρὸς ἄνθρωπον. καὶ τάχα ἀναβαίνοντα μὲν εἰς Ἱεροσόλυμα [ἐποχουμένου τοῦ Ἰησοῦ] τὸ ὑποζύγιον ἢ καὶ ὁ πῶλος τοιαῦτά ἐστιν, γενόμενα δὲ ἐκεῖ οὐ μένει ὑποζύγιον οὐδὲ πῶλος, ἀλλὰ ἀποστέλλεται μεταβαλόντα καὶ ὠφεληθέντα καὶ μετασχόντα τῆς τοῦ λόγου θειότητος καὶ ὑπεροχῆς τῆς γνώσεως, ὥστε εἰς δόξαν [ἀξιοῦσθαι] θεοῦ ἀποστέλλεσθαι αὐτὰ εἰς τὸν τόπον ὅθεν ἐλύθη πρότερον, τοῦ κυρίου μεταποιήσαντος αὐτὰ καὶ μισθὸν αὐτοῖς δεδωκότος τοῦ ἐνηνοχέναι αὐτὸν τὴν τοιαύτην μεταβολήν, ὡς καὶ ἀποσταλῆναι αὐτὰ ἐπὶ τὸν πρότερον τόπον, οὐκέτι [δ’] ἐπὶ τοῖς ἔργοις τοῖς πρότερον. βηκότα ἐπὶ ὑποζύγιον καὶ πῶλον νέον, ὅτι μετά βραχὺ ἰδὼν τὴν Ἱερουσαλὴμ ἔκλαυσεν, ἡ ἀποκτεί νουσα τοὺς προφήτας, καὶ τὰ ἐξῆς. Πρόσχες οὖν εἰ δύνασαι Σιὼν νῦν δὴ λεγομένην θυγατέρα τοῦ προσ τάσσοντος αὐτῇ χαίρειν, καὶ Ἱερουσαλὴμ πάλιν θυγατέρα τοῦ κηρύσσειν αὐτῇ κελευόντος, εἰπεῖν τὰ ἐπουράνια, περὶ ὧν ἐν μὲν τῇ πρὸς Εβραίους γέγρα πται τό· ι ᾿Αλλὰ προσεληλύθατε Σιὼν ὅρει καὶ πό λει Θεοῦ ζῶντος, Ἱερουσαλὴμ ἐπουρανίῳ, καὶ μυριά σιν ἀγγέλων πανηγύρει·, ἐν δὲ τῇ πρὸς Γαλάτας . Ἡ δὲ ἄνω Ἱερουσαλήμ ελευθέρα ἐστὶν, ἥτις ἐστὶ μήτηρ ἡμῶν.» Μήποτε γὰρ σύμβολά ἐστι ταῦτα τοῦ Σωτῆρος λύσαντος τῶν δεσμῶν διὰ τῶν μαθητῶν τὰ ἴδια οχήματα, τοὺς δὴ ἀπὸ τοῦ λαοῦ πιο στεύσαντας ἐκείνου τότε καὶ τοὺς ἀπὸ τῶν ἐθνῶν δεδεμένη γὰρ ταῖς ἁμαρτίαις ἦν ἤ ποτε Συναγωγή, δεδεμένος δὲ καὶ ὁ πῶλος μετ᾿ ἐκείνης, ὁ ὕστερον γενόμενος νέος ἀπὸ τῶν ἐθνῶν λαὸς, καὶ τούτους ἀμφοτέρους ἐγγίζων τῇ εἰς τὴν ἄνω Ἱερουσαλήμ ἀνόδῳ ὁ Σωτὴρ ἐκέλευσεν ὑπὸ τῶν μαθητῶν διδα σκόντων λυθῆναι, δοὺς αὐτοῖς τὸ ἅγιον Πνεῦμα, και εἰπών· ο Λάβετε Πνεῦμα ἅγιον· ἄν τινων ἀφῆτε τὰς ἁμαρτίας, ἀφίενται αὐτοῖς· ἄν τινων κρατήτε, κεκράτηνται. ο Καὶ ἀεί γε οἱ μαθηταὶ, ι οὓς ἐκάνωσε διακόνους Καινῆς Διαθήκης, οὐ γράμματος, ἀλλά πνεύματος, ο λύοντες τὴν δεδεμένην ὄνον, καὶ τὸν τῶν λον, ἄγουσι πρὸς τὸν Ἰησοῦν βουλόμενον οχήματι χρήσασθαι τοῖς ὑπὸ τῶν γνησίων αὐτοῦ μαθητῶν λελ μένοις ἀπὸ τῶν πάλαι δεσμῶν. Καὶ πρέπει γε τῷ Υἱῷ τοῦ Θεοῦ οὕτω χρείαν ἔχειν, φιλάνθρωπος γάρ ἐστι, τῆς δεδεμένης ὄνου καὶ τοῦ μετ' αὐτῆς δετε μένου πώλου χρείαν δ' αὐτῶν ἔχει, ἵνα αὐτοῖς ἐπι καθίσας ἀναπαύσῃ μᾶλλον, ἤπερ ἀναπαύσηται, τοὺς οἷς ἐπικαθέζεται. ᾿Αλλὰ ζητήσει τις, πῶς ὁ λόγος τῶν ἑξῆς ἀκόλου θος ἔσται τοῖς ἀποδεδομένοις, οὕτως ἐχόντων· ο Εύ Ἰδὼν τὴν Ἱερουσαλὴμ ἔκλαυσεν, ἡ ἀπο κτείνουσα, Εκλαυσε λέγων· Ιερουσαλήμ, Με ρουσαλήμ, ἡ ἀποκτείνουσα, Μήποτε γὰρ σύμβολά ἐστι, βηκότα ἐπὶ ὑποζύγιον καὶ πῶλον νέον, ὅτι μετά βραχὺ ἰδὼν τὴν Ἱερουσαλὴμ ἔκλαυσεν, ἡ ἀποκτεί νουσα τοὺς προφήτας, καὶ τὰ ἐξῆς. Πρόσχες οὖν εἰ δύνασαι Σιὼν νῦν δὴ λεγομένην θυγατέρα τοῦ προσ τάσσοντος αὐτῇ χαίρειν, καὶ Ἱερουσαλὴμ πάλιν θυγατέρα τοῦ κηρύσσειν αὐτῇ κελευόντος, εἰπεῖν τὰ ἐπουράνια, περὶ ὧν ἐν μὲν τῇ πρὸς Εβραίους γέγρα πται τό· ι ᾿Αλλὰ προσεληλύθατε Σιὼν ὅρει καὶ πό λει Θεοῦ ζῶντος, Ἱερουσαλὴμ ἐπουρανίῳ, καὶ μυριά σιν ἀγγέλων πανηγύρει·, ἐν δὲ τῇ πρὸς Γαλάτας . Ἡ δὲ ἄνω Ἱερουσαλήμ ελευθέρα ἐστὶν, ἥτις ἐστὶ μήτηρ ἡμῶν.» Μήποτε γὰρ σύμβολά ἐστι ταῦτα τοῦ Σωτῆρος λύσαντος τῶν δεσμῶν διὰ τῶν μαθητῶν τὰ ἴδια οχήματα, τοὺς δὴ ἀπὸ τοῦ λαοῦ πιο στεύσαντας ἐκείνου τότε καὶ τοὺς ἀπὸ τῶν ἐθνῶν δεδεμένη γὰρ ταῖς ἁμαρτίαις ἦν ἤ ποτε Συναγωγή, δεδεμένος δὲ καὶ ὁ πῶλος μετ᾿ ἐκείνης, ὁ ὕστερον γενόμενος νέος ἀπὸ τῶν ἐθνῶν λαὸς, καὶ τούτους ἀμφοτέρους ἐγγίζων τῇ εἰς τὴν ἄνω Ἱερουσαλήμ ἀνόδῳ ὁ Σωτὴρ ἐκέλευσεν ὑπὸ τῶν μαθητῶν διδα σκόντων λυθῆναι, δοὺς αὐτοῖς τὸ ἅγιον Πνεῦμα, και εἰπών· ο Λάβετε Πνεῦμα ἅγιον· ἄν τινων ἀφῆτε τὰς ἁμαρτίας, ἀφίενται αὐτοῖς· ἄν τινων κρατήτε, κεκράτηνται. ο Καὶ ἀεί γε οἱ μαθηταὶ, ι οὓς ἐκάνωσε διακόνους Καινῆς Διαθήκης, οὐ γράμματος, ἀλλά πνεύματος, ο λύοντες τὴν δεδεμένην ὄνον, καὶ τὸν τῶν λον, ἄγουσι πρὸς τὸν Ἰησοῦν βουλόμενον οχήματι χρήσασθαι τοῖς ὑπὸ τῶν γνησίων αὐτοῦ μαθητῶν λελ μένοις ἀπὸ τῶν πάλαι δεσμῶν. Καὶ πρέπει γε τῷ Υἱῷ τοῦ Θεοῦ οὕτω χρείαν ἔχειν, φιλάνθρωπος γάρ ἐστι, τῆς δεδεμένης ὄνου καὶ τοῦ μετ' αὐτῆς δετε μένου πώλου χρείαν δ' αὐτῶν ἔχει, ἵνα αὐτοῖς ἐπι καθίσας ἀναπαύσῃ μᾶλλον, ἤπερ ἀναπαύσηται, τοὺς οἷς ἐπικαθέζεται. ᾿Αλλὰ ζητήσει τις, πῶς ὁ λόγος τῶν ἑξῆς ἀκόλου θος ἔσται τοῖς ἀποδεδομένοις, οὕτως ἐχόντων· ο Εύ Ἰδὼν τὴν Ἱερουσαλὴμ ἔκλαυσεν, ἡ ἀπο κτείνουσα, Εκλαυσε λέγων· Ιερουσαλήμ, Με ρουσαλήμ, ἡ ἀποκτείνουσα, Μήποτε γὰρ σύμβολά ἐστι, ascendentem super subjugem, et pullum juvenem, & cum paulo post deverit videns Jerusalem, quæ occi dit prophetas, et cætera. Animadverte autem an Sion quæ nunc dicitur ejus alia qui ipsam gaudere jubet, et Jerusalem rursum ejus filia qui mandat ipsi ut.prædicet, coelestia ipsa esse dicere queas, de quibus in Epistola ad Hebræos scriptum illud est ss: «Sed accessistis ad Sion montem, et civi talem Dei viventis, Jerusalem cœlestem, et multo rum millium angelorum frequentiam: › in Epistola autem ad Galatas s6: ‹ Illa autem quæ sursum est Jerusalem, libera est, quæ est mater nostra. Vide enim annon hæc Servatoris symbola sint, per discipulos jumenta sua vinculis exsolventis; eos videlicet qui tunc de populo hoc, quique e genti bus fidem professi sunt: peccatis enim adstricta erat et alligata antiqua Synagoga; alligatus quoque erat una cum ea pullus, populus nimirum e genti bus novissime conflatus, et utrumque, qua ad supernam Jerosolymam ascensus patet, cum acce deret Sospitator, a discipulis præcepta tradentibus solvi jussit, dato iis per hæc verba Spiritu san clo 87: «Accipite Spiritum sanctum: quorum re miseritis peccata, remittuntur eis, et quorum reti nueritis, retenta sunt.» Et perpetuo quidem disci puli, quos idoneos fecit ministros Novi Testa menti, non litteræ, sed spiritus 38, alligatam asinam et pullum solventes ad Jesum adducunt, qui iis vult tanquam vehiculis uti qui a veris et genuinis suis discipulis antiquis suis vinculis exsoluti sunt. Et sane Dei Filium decet, humanus quippe est, alligata asina, et alligato cum ea pullo eo pacto indigere; his auten, opus illi est, ut iis insidens, a labore potius reficiat ac recreet quibus insidet, quam ut ipse conquiescat. 16. Verum quæret aliquis, quomodo cum iis quæ tradidimus, hæc cohærcant quæ sequuntur videns Hierusalem Jesus devit super eam, dicens:. Hierusalem, Hierusalem, quæ occidis prophetas, et cætera. Vide ergo ne forte gavisuram Sion, et prædicaturam Hierusalem, non illam dicit quæ Dominum crucifixit, sed istam quæ crucifixum suscepit, coelestem Sion, de qua dicit Apostolus ad Hebræos: ‹ Sed accessistis ad Sion montem, et civitatem Dei vivi Hierusalem coelestem, etc. Item ad Galatas: Hieru salem autem quæ sursum est, libera est, quæ est mater nostra. > Ne forte ergo mysteria sunt hæc omnia Salvatoris, qui solvit vincula per discipulos suos populi ex Judæis, et populi qui venit ex gentibus. Ligata enim erat peccatis quæ tunc fuit Synagoga, ligatus fuit et pullus cum ea, qui postmodum factus est novellus ex gentibus populus credens. Et hos ambos appropians ad Hierusalem cœlestem, id est, ascen dens in coelum, jussit discipulos suos ut solverent eos, dans eis Spiritum sanctum, dicens: • Accipite Spiritum sanctum si cujus dimiseritis peccata, dimittentur eis: el si cujus tenueritis, tenebuntur. Et semper discipuli Christi solventes ligatani asinam, et pullum, adducunt ad Jesum volentem eis vehiculis uti per discipulos suos solutis a vinculo peccatorum priorum. Et dignum est Filio Dei, ut sic necessarios habeat eos. Misericors enim est super asinam alligatam, et pullum cum ea. Necessarios autem habet eos, ut sedens super eos repauset magis eos super quibus sedet, quam ut repausetur ab eis. *7 Joan. xx, 22, 23. ss llebr. xll, Gal. iv, 26. * Luc. xiii, 34. etc. Vetus interpres: • Flevit super eam dicens: Jerusalemn, Jerusalem, quæ,» etc. Sic for tasse legendum etc. Hic autem duos in unum locos pro more suo memoria lapsus confudit Origenes; alium qui exstat Luc. xix, 41, alterum qui Luc. sui, 34. ID. Cor. 1, 6. .. Gou etc. Origenes, hom. in Genes., et hom. in Num., et hom. in Josue, et tom. xt in Joann. Auctor Commentarii in Marc. Origeni ascripti, ad cap. 10; Hilarius, can. in Matth.; Ambrosius, lib. ix in Luc.; Hierony mus, Justinus Mart. Dialog. cum Tryph.; Chrysosto mus, Opus imperf.; Theophylactus, Euthymius, cap. iu Matth.; Rabanus, et Glossa. ID. ascendentem super subjugem, et pullum juvenem, & cum paulo post deverit videns Jerusalem, quæ occi dit prophetas, et cætera. Animadverte autem an Sion quæ nunc dicitur ejus alia qui ipsam gaudere jubet, et Jerusalem rursum ejus filia qui mandat ipsi ut.prædicet, coelestia ipsa esse dicere queas, de quibus in Epistola ad Hebræos scriptum illud est ss: «Sed accessistis ad Sion montem, et civi talem Dei viventis, Jerusalem cœlestem, et multo rum millium angelorum frequentiam: › in Epistola autem ad Galatas s6: ‹ Illa autem quæ sursum est Jerusalem, libera est, quæ est mater nostra. Vide enim annon hæc Servatoris symbola sint, per discipulos jumenta sua vinculis exsolventis; eos videlicet qui tunc de populo hoc, quique e genti bus fidem professi sunt: peccatis enim adstricta erat et alligata antiqua Synagoga; alligatus quoque erat una cum ea pullus, populus nimirum e genti bus novissime conflatus, et utrumque, qua ad supernam Jerosolymam ascensus patet, cum acce deret Sospitator, a discipulis præcepta tradentibus solvi jussit, dato iis per hæc verba Spiritu san clo 87: «Accipite Spiritum sanctum: quorum re miseritis peccata, remittuntur eis, et quorum reti nueritis, retenta sunt.» Et perpetuo quidem disci puli, quos idoneos fecit ministros Novi Testa menti, non litteræ, sed spiritus 38, alligatam asinam et pullum solventes ad Jesum adducunt, qui iis vult tanquam vehiculis uti qui a veris et genuinis suis discipulis antiquis suis vinculis exsoluti sunt. Et sane Dei Filium decet, humanus quippe est, alligata asina, et alligato cum ea pullo eo pacto indigere; his auten, opus illi est, ut iis insidens, a labore potius reficiat ac recreet quibus insidet, quam ut ipse conquiescat. 16. Verum quæret aliquis, quomodo cum iis quæ tradidimus, hæc cohærcant quæ sequuntur videns Hierusalem Jesus devit super eam, dicens:. Hierusalem, Hierusalem, quæ occidis prophetas, et cætera. Vide ergo ne forte gavisuram Sion, et prædicaturam Hierusalem, non illam dicit quæ Dominum crucifixit, sed istam quæ crucifixum suscepit, coelestem Sion, de qua dicit Apostolus ad Hebræos: ‹ Sed accessistis ad Sion montem, et civitatem Dei vivi Hierusalem coelestem, etc. Item ad Galatas: Hieru salem autem quæ sursum est, libera est, quæ est mater nostra. > Ne forte ergo mysteria sunt hæc omnia Salvatoris, qui solvit vincula per discipulos suos populi ex Judæis, et populi qui venit ex gentibus. Ligata enim erat peccatis quæ tunc fuit Synagoga, ligatus fuit et pullus cum ea, qui postmodum factus est novellus ex gentibus populus credens. Et hos ambos appropians ad Hierusalem cœlestem, id est, ascen dens in coelum, jussit discipulos suos ut solverent eos, dans eis Spiritum sanctum, dicens: • Accipite Spiritum sanctum si cujus dimiseritis peccata, dimittentur eis: el si cujus tenueritis, tenebuntur. Et semper discipuli Christi solventes ligatani asinam, et pullum, adducunt ad Jesum volentem eis vehiculis uti per discipulos suos solutis a vinculo peccatorum priorum. Et dignum est Filio Dei, ut sic necessarios habeat eos. Misericors enim est super asinam alligatam, et pullum cum ea. Necessarios autem habet eos, ut sedens super eos repauset magis eos super quibus sedet, quam ut repausetur ab eis. *7 Joan. xx, 22, 23. ss llebr. xll, Gal. iv, 26. * Luc. xiii, 34. etc. Vetus interpres: • Flevit super eam dicens: Jerusalemn, Jerusalem, quæ,» etc. Sic for tasse legendum etc. Hic autem duos in unum locos pro more suo memoria lapsus confudit Origenes; alium qui exstat Luc. xix, 41, alterum qui Luc. sui, 34. ID. Cor. 1, 6. .. Gou etc. Origenes, hom. in Genes., et hom. in Num., et hom. in Josue, et tom. xt in Joann. Auctor Commentarii in Marc. Origeni ascripti, ad cap. 10; Hilarius, can. in Matth.; Ambrosius, lib. ix in Luc.; Hierony mus, Justinus Mart. Dialog. cum Tryph.; Chrysosto mus, Opus imperf.; Theophylactus, Euthymius, cap. iu Matth.; Rabanus, et Glossa. ID. 16. Sed quæret aliquis, quomodo eis quæ diximus conveniens sit sermo qui sequitur, dicens 16. Sed quæret aliquis, quomodo eis quæ diximus conveniens sit sermo qui sequitur, dicens
PG 13:1424οὐ γὰρ ἔμελλεν ὁ φιλάνθρωπος ἡμῶν [ὢν] κύριος, ἅπαξ αὐτὰ παραδεξάμενος τιμῆσαι τῇ τε ἀπὸ τῶν δεσμῶν λύσει καὶ τῇ ἑαυτοῦ ὀχήσει, πάλιν αὐτὰ πέμπειν ἐπὶ τοὺς δεσμοὺς ἢ ἔργα ἐλάττονα οὗ πεποίηκεν ἔργου, δεξάμενα τοῖς νώτοις τὸν υἱὸν τοῦ θεοῦ. πρέπον δὲ ἦν ἐπὶ τῷ τοιούτῳ μυστηρίῳ καὶ τοῖς μετ’ αὐτοῦ λεγομένοις σφόδρα χαίρειν καὶ ἐπιτείνειν χαρὰν [τὸν καρπὸν «τοῦ πνεύματος»] τὴν θυγατέρα τοῦ θεοῦ Σιὼν καὶ θυγατέρα αὐτοῦ τὴν Ἱερουσαλὴμ κηρύσσειν· ἤρχετο γὰρ αὐτῇ «ὁ βασιλεὺς δίκαιος καὶ σῴζων», [καὶ οὐχ ἁπλῶς «σῴζων»] ἀλλὰ [ «δίκαιος καὶ σῴζων», τουτέστι] μετὰ τοῦ τηρεῖν τὸ δίκαιος εἶναι καὶ σῴζων μετὰ δικαιοσύνης, καὶ εὐτρεπίζων εἰς σωτηρίαν τοὺς σῳζομένους. αὐτὸς δὲ ἤρχετο εἰς Σιὼν καὶ Ἱερουσαλὴμ «πραὺ̈ς καὶ ἐπιβεβηκὼς ἐπὶ ὑποζύγιον καὶ πῶλον νέον» [ὡς ἀποδεδώκαμεν] ἐπισκοπῶν τὸν Ἰσραὴλ ἐν τῷ ἐξολοθρεύειν «ἅρματα ἐξ Ἐφραί̈μ», παραπλήσια τυγχάνοντα ἅρμασι Φαραώ, ὅτε «ἅρματα Φαραὼ καὶ τὴν δύναμιν αὐτοῦ ἔρριψεν εἰς θάλασσαν».
ὡς γὰρ πρὸς τὸν αὐτόλογον καὶ πρὸς τὴν τοῦ θεοῦ μεγαλειότητα κτηνώδεις ἐσμὲν οὐχ ἡμεῖς μόνοι, ἀλλὰ καὶ ἡμῶν πολλῷ λογικώτεροι καὶ σοφώτεροι· οὕτω δὲ καὶ ὡς πρὸς τὸ λογικὸν τοῦ ποιμένος πρόβατά ἐσμεν αὐτοῦ, τῷ τὸν ἐν ἀνθρώποις καὶ τοῖς τελειοτάτοις λόγον παραβαλλόμενον τῷ αὐτολόγῳ πλεῖον ἔχειν ἀπόστημα ἀπ’ ἐκείνου, ἢ ὅσον ἔχει ἀπόστημα ὄνου καὶ πώλου ψυχὴ ἢ προβάτου πρὸς ἄνθρωπον. καὶ τάχα ἀναβαίνοντα μὲν εἰς Ἱεροσόλυμα [ἐποχουμένου τοῦ Ἰησοῦ] τὸ ὑποζύγιον ἢ καὶ ὁ πῶλος τοιαῦτά ἐστιν, γενόμενα δὲ ἐκεῖ οὐ μένει ὑποζύγιον οὐδὲ πῶλος, ἀλλὰ ἀποστέλλεται μεταβαλόντα καὶ ὠφεληθέντα καὶ μετασχόντα τῆς τοῦ λόγου θειότητος καὶ ὑπεροχῆς τῆς γνώσεως, ὥστε εἰς δόξαν [ἀξιοῦσθαι] θεοῦ ἀποστέλλεσθαι αὐτὰ εἰς τὸν τόπον ὅθεν ἐλύθη πρότερον, τοῦ κυρίου μεταποιήσαντος αὐτὰ καὶ μισθὸν αὐτοῖς δεδωκότος τοῦ ἐνηνοχέναι αὐτὸν τὴν τοιαύτην μεταβολήν, ὡς καὶ ἀποσταλῆναι αὐτὰ ἐπὶ τὸν πρότερον τόπον, οὐκέτι [δ’] ἐπὶ τοῖς ἔργοις τοῖς πρότερον. βηκότα ἐπὶ ὑποζύγιον καὶ πῶλον νέον, ὅτι μετά βραχὺ ἰδὼν τὴν Ἱερουσαλὴμ ἔκλαυσεν, ἡ ἀποκτεί νουσα τοὺς προφήτας, καὶ τὰ ἐξῆς. Πρόσχες οὖν εἰ δύνασαι Σιὼν νῦν δὴ λεγομένην θυγατέρα τοῦ προσ τάσσοντος αὐτῇ χαίρειν, καὶ Ἱερουσαλὴμ πάλιν θυγατέρα τοῦ κηρύσσειν αὐτῇ κελευόντος, εἰπεῖν τὰ ἐπουράνια, περὶ ὧν ἐν μὲν τῇ πρὸς Εβραίους γέγρα πται τό· ι ᾿Αλλὰ προσεληλύθατε Σιὼν ὅρει καὶ πό λει Θεοῦ ζῶντος, Ἱερουσαλὴμ ἐπουρανίῳ, καὶ μυριά σιν ἀγγέλων πανηγύρει·, ἐν δὲ τῇ πρὸς Γαλάτας . Ἡ δὲ ἄνω Ἱερουσαλήμ ελευθέρα ἐστὶν, ἥτις ἐστὶ μήτηρ ἡμῶν.» Μήποτε γὰρ σύμβολά ἐστι ταῦτα τοῦ Σωτῆρος λύσαντος τῶν δεσμῶν διὰ τῶν μαθητῶν τὰ ἴδια οχήματα, τοὺς δὴ ἀπὸ τοῦ λαοῦ πιο στεύσαντας ἐκείνου τότε καὶ τοὺς ἀπὸ τῶν ἐθνῶν δεδεμένη γὰρ ταῖς ἁμαρτίαις ἦν ἤ ποτε Συναγωγή, δεδεμένος δὲ καὶ ὁ πῶλος μετ᾿ ἐκείνης, ὁ ὕστερον γενόμενος νέος ἀπὸ τῶν ἐθνῶν λαὸς, καὶ τούτους ἀμφοτέρους ἐγγίζων τῇ εἰς τὴν ἄνω Ἱερουσαλήμ ἀνόδῳ ὁ Σωτὴρ ἐκέλευσεν ὑπὸ τῶν μαθητῶν διδα σκόντων λυθῆναι, δοὺς αὐτοῖς τὸ ἅγιον Πνεῦμα, και εἰπών· ο Λάβετε Πνεῦμα ἅγιον· ἄν τινων ἀφῆτε τὰς ἁμαρτίας, ἀφίενται αὐτοῖς· ἄν τινων κρατήτε, κεκράτηνται. ο Καὶ ἀεί γε οἱ μαθηταὶ, ι οὓς ἐκάνωσε διακόνους Καινῆς Διαθήκης, οὐ γράμματος, ἀλλά πνεύματος, ο λύοντες τὴν δεδεμένην ὄνον, καὶ τὸν τῶν λον, ἄγουσι πρὸς τὸν Ἰησοῦν βουλόμενον οχήματι χρήσασθαι τοῖς ὑπὸ τῶν γνησίων αὐτοῦ μαθητῶν λελ μένοις ἀπὸ τῶν πάλαι δεσμῶν. Καὶ πρέπει γε τῷ Υἱῷ τοῦ Θεοῦ οὕτω χρείαν ἔχειν, φιλάνθρωπος γάρ ἐστι, τῆς δεδεμένης ὄνου καὶ τοῦ μετ' αὐτῆς δετε μένου πώλου χρείαν δ' αὐτῶν ἔχει, ἵνα αὐτοῖς ἐπι καθίσας ἀναπαύσῃ μᾶλλον, ἤπερ ἀναπαύσηται, τοὺς οἷς ἐπικαθέζεται. ᾿Αλλὰ ζητήσει τις, πῶς ὁ λόγος τῶν ἑξῆς ἀκόλου θος ἔσται τοῖς ἀποδεδομένοις, οὕτως ἐχόντων· ο Εύ Ἰδὼν τὴν Ἱερουσαλὴμ ἔκλαυσεν, ἡ ἀπο κτείνουσα, Εκλαυσε λέγων· Ιερουσαλήμ, Με ρουσαλήμ, ἡ ἀποκτείνουσα, Μήποτε γὰρ σύμβολά ἐστι, βηκότα ἐπὶ ὑποζύγιον καὶ πῶλον νέον, ὅτι μετά βραχὺ ἰδὼν τὴν Ἱερουσαλὴμ ἔκλαυσεν, ἡ ἀποκτεί νουσα τοὺς προφήτας, καὶ τὰ ἐξῆς. Πρόσχες οὖν εἰ δύνασαι Σιὼν νῦν δὴ λεγομένην θυγατέρα τοῦ προσ τάσσοντος αὐτῇ χαίρειν, καὶ Ἱερουσαλὴμ πάλιν θυγατέρα τοῦ κηρύσσειν αὐτῇ κελευόντος, εἰπεῖν τὰ ἐπουράνια, περὶ ὧν ἐν μὲν τῇ πρὸς Εβραίους γέγρα πται τό· ι ᾿Αλλὰ προσεληλύθατε Σιὼν ὅρει καὶ πό λει Θεοῦ ζῶντος, Ἱερουσαλὴμ ἐπουρανίῳ, καὶ μυριά σιν ἀγγέλων πανηγύρει·, ἐν δὲ τῇ πρὸς Γαλάτας . Ἡ δὲ ἄνω Ἱερουσαλήμ ελευθέρα ἐστὶν, ἥτις ἐστὶ μήτηρ ἡμῶν.» Μήποτε γὰρ σύμβολά ἐστι ταῦτα τοῦ Σωτῆρος λύσαντος τῶν δεσμῶν διὰ τῶν μαθητῶν τὰ ἴδια οχήματα, τοὺς δὴ ἀπὸ τοῦ λαοῦ πιο στεύσαντας ἐκείνου τότε καὶ τοὺς ἀπὸ τῶν ἐθνῶν δεδεμένη γὰρ ταῖς ἁμαρτίαις ἦν ἤ ποτε Συναγωγή, δεδεμένος δὲ καὶ ὁ πῶλος μετ᾿ ἐκείνης, ὁ ὕστερον γενόμενος νέος ἀπὸ τῶν ἐθνῶν λαὸς, καὶ τούτους ἀμφοτέρους ἐγγίζων τῇ εἰς τὴν ἄνω Ἱερουσαλήμ ἀνόδῳ ὁ Σωτὴρ ἐκέλευσεν ὑπὸ τῶν μαθητῶν διδα σκόντων λυθῆναι, δοὺς αὐτοῖς τὸ ἅγιον Πνεῦμα, και εἰπών· ο Λάβετε Πνεῦμα ἅγιον· ἄν τινων ἀφῆτε τὰς ἁμαρτίας, ἀφίενται αὐτοῖς· ἄν τινων κρατήτε, κεκράτηνται. ο Καὶ ἀεί γε οἱ μαθηταὶ, ι οὓς ἐκάνωσε διακόνους Καινῆς Διαθήκης, οὐ γράμματος, ἀλλά πνεύματος, ο λύοντες τὴν δεδεμένην ὄνον, καὶ τὸν τῶν λον, ἄγουσι πρὸς τὸν Ἰησοῦν βουλόμενον οχήματι χρήσασθαι τοῖς ὑπὸ τῶν γνησίων αὐτοῦ μαθητῶν λελ μένοις ἀπὸ τῶν πάλαι δεσμῶν. Καὶ πρέπει γε τῷ Υἱῷ τοῦ Θεοῦ οὕτω χρείαν ἔχειν, φιλάνθρωπος γάρ ἐστι, τῆς δεδεμένης ὄνου καὶ τοῦ μετ' αὐτῆς δετε μένου πώλου χρείαν δ' αὐτῶν ἔχει, ἵνα αὐτοῖς ἐπι καθίσας ἀναπαύσῃ μᾶλλον, ἤπερ ἀναπαύσηται, τοὺς οἷς ἐπικαθέζεται. ᾿Αλλὰ ζητήσει τις, πῶς ὁ λόγος τῶν ἑξῆς ἀκόλου θος ἔσται τοῖς ἀποδεδομένοις, οὕτως ἐχόντων· ο Εύ Ἰδὼν τὴν Ἱερουσαλὴμ ἔκλαυσεν, ἡ ἀπο κτείνουσα, Εκλαυσε λέγων· Ιερουσαλήμ, Με ρουσαλήμ, ἡ ἀποκτείνουσα, Μήποτε γὰρ σύμβολά ἐστι, ascendentem super subjugem, et pullum juvenem, & cum paulo post deverit videns Jerusalem, quæ occi dit prophetas, et cætera. Animadverte autem an Sion quæ nunc dicitur ejus alia qui ipsam gaudere jubet, et Jerusalem rursum ejus filia qui mandat ipsi ut.prædicet, coelestia ipsa esse dicere queas, de quibus in Epistola ad Hebræos scriptum illud est ss: «Sed accessistis ad Sion montem, et civi talem Dei viventis, Jerusalem cœlestem, et multo rum millium angelorum frequentiam: › in Epistola autem ad Galatas s6: ‹ Illa autem quæ sursum est Jerusalem, libera est, quæ est mater nostra. Vide enim annon hæc Servatoris symbola sint, per discipulos jumenta sua vinculis exsolventis; eos videlicet qui tunc de populo hoc, quique e genti bus fidem professi sunt: peccatis enim adstricta erat et alligata antiqua Synagoga; alligatus quoque erat una cum ea pullus, populus nimirum e genti bus novissime conflatus, et utrumque, qua ad supernam Jerosolymam ascensus patet, cum acce deret Sospitator, a discipulis præcepta tradentibus solvi jussit, dato iis per hæc verba Spiritu san clo 87: «Accipite Spiritum sanctum: quorum re miseritis peccata, remittuntur eis, et quorum reti nueritis, retenta sunt.» Et perpetuo quidem disci puli, quos idoneos fecit ministros Novi Testa menti, non litteræ, sed spiritus 38, alligatam asinam et pullum solventes ad Jesum adducunt, qui iis vult tanquam vehiculis uti qui a veris et genuinis suis discipulis antiquis suis vinculis exsoluti sunt. Et sane Dei Filium decet, humanus quippe est, alligata asina, et alligato cum ea pullo eo pacto indigere; his auten, opus illi est, ut iis insidens, a labore potius reficiat ac recreet quibus insidet, quam ut ipse conquiescat. 16. Verum quæret aliquis, quomodo cum iis quæ tradidimus, hæc cohærcant quæ sequuntur videns Hierusalem Jesus devit super eam, dicens:. Hierusalem, Hierusalem, quæ occidis prophetas, et cætera. Vide ergo ne forte gavisuram Sion, et prædicaturam Hierusalem, non illam dicit quæ Dominum crucifixit, sed istam quæ crucifixum suscepit, coelestem Sion, de qua dicit Apostolus ad Hebræos: ‹ Sed accessistis ad Sion montem, et civitatem Dei vivi Hierusalem coelestem, etc. Item ad Galatas: Hieru salem autem quæ sursum est, libera est, quæ est mater nostra. > Ne forte ergo mysteria sunt hæc omnia Salvatoris, qui solvit vincula per discipulos suos populi ex Judæis, et populi qui venit ex gentibus. Ligata enim erat peccatis quæ tunc fuit Synagoga, ligatus fuit et pullus cum ea, qui postmodum factus est novellus ex gentibus populus credens. Et hos ambos appropians ad Hierusalem cœlestem, id est, ascen dens in coelum, jussit discipulos suos ut solverent eos, dans eis Spiritum sanctum, dicens: • Accipite Spiritum sanctum si cujus dimiseritis peccata, dimittentur eis: el si cujus tenueritis, tenebuntur. Et semper discipuli Christi solventes ligatani asinam, et pullum, adducunt ad Jesum volentem eis vehiculis uti per discipulos suos solutis a vinculo peccatorum priorum. Et dignum est Filio Dei, ut sic necessarios habeat eos. Misericors enim est super asinam alligatam, et pullum cum ea. Necessarios autem habet eos, ut sedens super eos repauset magis eos super quibus sedet, quam ut repausetur ab eis. *7 Joan. xx, 22, 23. ss llebr. xll, Gal. iv, 26. * Luc. xiii, 34. etc. Vetus interpres: • Flevit super eam dicens: Jerusalemn, Jerusalem, quæ,» etc. Sic for tasse legendum etc. Hic autem duos in unum locos pro more suo memoria lapsus confudit Origenes; alium qui exstat Luc. xix, 41, alterum qui Luc. sui, 34. ID. Cor. 1, 6. .. Gou etc. Origenes, hom. in Genes., et hom. in Num., et hom. in Josue, et tom. xt in Joann. Auctor Commentarii in Marc. Origeni ascripti, ad cap. 10; Hilarius, can. in Matth.; Ambrosius, lib. ix in Luc.; Hierony mus, Justinus Mart. Dialog. cum Tryph.; Chrysosto mus, Opus imperf.; Theophylactus, Euthymius, cap. iu Matth.; Rabanus, et Glossa. ID. ascendentem super subjugem, et pullum juvenem, & cum paulo post deverit videns Jerusalem, quæ occi dit prophetas, et cætera. Animadverte autem an Sion quæ nunc dicitur ejus alia qui ipsam gaudere jubet, et Jerusalem rursum ejus filia qui mandat ipsi ut.prædicet, coelestia ipsa esse dicere queas, de quibus in Epistola ad Hebræos scriptum illud est ss: «Sed accessistis ad Sion montem, et civi talem Dei viventis, Jerusalem cœlestem, et multo rum millium angelorum frequentiam: › in Epistola autem ad Galatas s6: ‹ Illa autem quæ sursum est Jerusalem, libera est, quæ est mater nostra. Vide enim annon hæc Servatoris symbola sint, per discipulos jumenta sua vinculis exsolventis; eos videlicet qui tunc de populo hoc, quique e genti bus fidem professi sunt: peccatis enim adstricta erat et alligata antiqua Synagoga; alligatus quoque erat una cum ea pullus, populus nimirum e genti bus novissime conflatus, et utrumque, qua ad supernam Jerosolymam ascensus patet, cum acce deret Sospitator, a discipulis præcepta tradentibus solvi jussit, dato iis per hæc verba Spiritu san clo 87: «Accipite Spiritum sanctum: quorum re miseritis peccata, remittuntur eis, et quorum reti nueritis, retenta sunt.» Et perpetuo quidem disci puli, quos idoneos fecit ministros Novi Testa menti, non litteræ, sed spiritus 38, alligatam asinam et pullum solventes ad Jesum adducunt, qui iis vult tanquam vehiculis uti qui a veris et genuinis suis discipulis antiquis suis vinculis exsoluti sunt. Et sane Dei Filium decet, humanus quippe est, alligata asina, et alligato cum ea pullo eo pacto indigere; his auten, opus illi est, ut iis insidens, a labore potius reficiat ac recreet quibus insidet, quam ut ipse conquiescat. 16. Verum quæret aliquis, quomodo cum iis quæ tradidimus, hæc cohærcant quæ sequuntur videns Hierusalem Jesus devit super eam, dicens:. Hierusalem, Hierusalem, quæ occidis prophetas, et cætera. Vide ergo ne forte gavisuram Sion, et prædicaturam Hierusalem, non illam dicit quæ Dominum crucifixit, sed istam quæ crucifixum suscepit, coelestem Sion, de qua dicit Apostolus ad Hebræos: ‹ Sed accessistis ad Sion montem, et civitatem Dei vivi Hierusalem coelestem, etc. Item ad Galatas: Hieru salem autem quæ sursum est, libera est, quæ est mater nostra. > Ne forte ergo mysteria sunt hæc omnia Salvatoris, qui solvit vincula per discipulos suos populi ex Judæis, et populi qui venit ex gentibus. Ligata enim erat peccatis quæ tunc fuit Synagoga, ligatus fuit et pullus cum ea, qui postmodum factus est novellus ex gentibus populus credens. Et hos ambos appropians ad Hierusalem cœlestem, id est, ascen dens in coelum, jussit discipulos suos ut solverent eos, dans eis Spiritum sanctum, dicens: • Accipite Spiritum sanctum si cujus dimiseritis peccata, dimittentur eis: el si cujus tenueritis, tenebuntur. Et semper discipuli Christi solventes ligatani asinam, et pullum, adducunt ad Jesum volentem eis vehiculis uti per discipulos suos solutis a vinculo peccatorum priorum. Et dignum est Filio Dei, ut sic necessarios habeat eos. Misericors enim est super asinam alligatam, et pullum cum ea. Necessarios autem habet eos, ut sedens super eos repauset magis eos super quibus sedet, quam ut repausetur ab eis. *7 Joan. xx, 22, 23. ss llebr. xll, Gal. iv, 26. * Luc. xiii, 34. etc. Vetus interpres: • Flevit super eam dicens: Jerusalemn, Jerusalem, quæ,» etc. Sic for tasse legendum etc. Hic autem duos in unum locos pro more suo memoria lapsus confudit Origenes; alium qui exstat Luc. xix, 41, alterum qui Luc. sui, 34. ID. Cor. 1, 6. .. Gou etc. Origenes, hom. in Genes., et hom. in Num., et hom. in Josue, et tom. xt in Joann. Auctor Commentarii in Marc. Origeni ascripti, ad cap. 10; Hilarius, can. in Matth.; Ambrosius, lib. ix in Luc.; Hierony mus, Justinus Mart. Dialog. cum Tryph.; Chrysosto mus, Opus imperf.; Theophylactus, Euthymius, cap. iu Matth.; Rabanus, et Glossa. ID. 16. Sed quæret aliquis, quomodo eis quæ diximus conveniens sit sermo qui sequitur, dicens 16. Sed quæret aliquis, quomodo eis quæ diximus conveniens sit sermo qui sequitur, dicens
PG 13:1425ἤρχετο δὲ καὶ «ἵππον» ἐξολοθρεύων τὸ πολεμικὸν ζῷον ἀπὸ τῆς Ἱερουσαλήμ, ἵνα εἰρήνην ποιήσῃ τῷ Ἰσραὴλ ἐπιστρέφων τὰ ἀπολωλότα αὐτοῦ πρόβατα, εἰρήνην δὲ καὶ τῇ Ἱερουσαλὴμ ἐπανάγων αὐτῆς ἐκπεσόντα τὰ τέκνα. πῶς δὲ οὐκ ἔμελλε μεγάλης χαρᾶς εἶναι ἄξιον τὸ οὕτως ἔρχεσθαι τὸν δίκαιον βασιλέα καὶ σῴζοντα καὶ πρᾶον εἰς τὴν Ἱερουσαλήμ, ὅτε ἔμελλεν ἐξολοθρεύεσθαι πᾶν «τόξον πολεμικόν», ἵνα μηκέτι «οἱ ἁμαρτωλοὶ» ἐκτείνωσι τόξα μηδὲ ἑτοιμάζωσι «βέλη εἰς φαρέτραν τοῦ κατατοξεῦσαι ἐν σκοτομήνῃ τοὺς εὐθεῖς τῇ καρδίᾳ»; ἔμελλε δὲ τότε «καὶ πλῆθος καὶ εἰρήνη» εἶναι ἀπὸ τῶν πιστευόντων καὶ σῳζομένων «ἐθνῶν», κατάρχοντος «ὑδάτων ἕως θαλάσσης» τοῦ σωτῆρος, κατάρχοντος δὲ καὶ «ποταμῶν διεκβολὰς γῆς» καὶ διεξόδους ποιουμένων καὶ ποτιζόντων τὰ πολλὰ αὐτῆς. Ὁ δὲ θέλων ἁπλούστερον ἐπὶ τοῦ [τῶν Ἰουδαίων] λαοῦ οἷς ἐπιδεδήμηκεν ὁ σωτὴρ ἀκούειν τὸ «θύγατερ Σιὼν» καὶ «θύγατερ Ἱερουσαλὴμ» φήσει ὅτι ὁ λόγος μὲν προστάσσει χαίρειν τῇ θυγατρὶ Σιὼν καὶ κηρύσσειν τῇ θυγατρὶ Ἱερουσαλήμ·
ἤρχετο δὲ καὶ «ἵππον» ἐξολοθρεύων τὸ πολεμικὸν ζῷον ἀπὸ τῆς Ἱερουσαλήμ, ἵνα εἰρήνην ποιήσῃ τῷ Ἰσραὴλ ἐπιστρέφων τὰ ἀπολωλότα αὐτοῦ πρόβατα, εἰρήνην δὲ καὶ τῇ Ἱερουσαλὴμ ἐπανάγων αὐτῆς ἐκπεσόντα τὰ τέκνα. πῶς δὲ οὐκ ἔμελλε μεγάλης χαρᾶς εἶναι ἄξιον τὸ οὕτως ἔρχεσθαι τὸν δίκαιον βασιλέα καὶ σῴζοντα καὶ πρᾶον εἰς τὴν Ἱερουσαλήμ, ὅτε ἔμελλεν ἐξολοθρεύεσθαι πᾶν «τόξον πολεμικόν», ἵνα μηκέτι «οἱ ἁμαρτωλοὶ» ἐκτείνωσι τόξα μηδὲ ἑτοιμάζωσι «βέλη εἰς φαρέτραν τοῦ κατατοξεῦσαι ἐν σκοτομήνῃ τοὺς εὐθεῖς τῇ καρδίᾳ»; ἔμελλε δὲ τότε «καὶ πλῆθος καὶ εἰρήνη» εἶναι ἀπὸ τῶν πιστευόντων καὶ σῳζομένων «ἐθνῶν», κατάρχοντος «ὑδάτων ἕως θαλάσσης» τοῦ σωτῆρος, κατάρχοντος δὲ καὶ «ποταμῶν διεκβολὰς γῆς» καὶ διεξόδους ποιουμένων καὶ ποτιζόντων τὰ πολλὰ αὐτῆς. Ὁ δὲ θέλων ἁπλούστερον ἐπὶ τοῦ [τῶν Ἰουδαίων] λαοῦ οἷς ἐπιδεδήμηκεν ὁ σωτὴρ ἀκούειν τὸ «θύγατερ Σιὼν» καὶ «θύγατερ Ἱερουσαλὴμ» φήσει ὅτι ὁ λόγος μὲν προστάσσει χαίρειν τῇ θυγατρὶ Σιὼν καὶ κηρύσσειν τῇ θυγατρὶ Ἱερουσαλήμ· θέως δὲ ἀποστελεῖ αὐτοὺς,» ή· ι Καὶ εὐθέως αὐτὸν ἀποστελεῖ πάλιν ὧδε· ο λύσεις δὲ τὸ ἐπηπορημένον, ζητήσας τὴν ἀποστολὴν ἢ τῶν κατὰ τὸν Ματθαῖον δύο, ἢ τοῦ κατὰ τὸν Μάρκον πώλου. Ὅτι δὲ Κύριος οὐδεὶς ἄλλος ἦν τῶν δεδεμένων, ἀλλ᾽ ἢ ὁ ἡμῶν ι εἷς Κύριος Ἰησοῦς Χριστὸς, δι' οὗ τὰ πάντα, ο ᾧ μηδα μῶς ἀντιλέγειν ἔμελλε τῶν λεγόντων τις·. Εἰς τί “,, λύετε τὸν πῶλον; ν ἢ ὁτιποτοῦν φασκόντων δῆλον ὡς γὰρ μὴ ἀντερούντων αὐτῷ εἶπεν ὁ Σωτὴρ τό Καὶ ἐάν τις ὑμῖν εἴπῃ τι, ἐρεῖτε, ὅτι ὁ Κύριος αυτ τῶν χρείαν ἔχει, ν ή· Ἐάν τις ὑμῖν εἴπῃ· Τί λύετε τὸν πῶλον; εἴπατε, ὅτι ὁ Κύριος αὐτοῦ χρείαν;» ἔχει· ν καὶ κατὰ τὸν Λουκᾶν δέ· «Ἐάν τις,» φησίν, ὑμᾶς ἐρωτᾷ. Διὰ τί λύετε οὕτω ἐρεῖτε· Ὅτι ὁ Κύ ριος αὐτοῦ χρείαν ἔχει. ι Καὶ ζητήσεις εἰ μετὰ τὴν “: « Ἱερουσαλήμ, καὶ τὸ ἐπιβεβηκέναι τούτοις ἢ τούτῳ:? τὸν Σωτῆρα, ἀποστολή τις ἐπί τι ἔργον ἀναγκαῖον πρὸς τὸν τόπον γίνεσθαι ἔμελλεν, ἵνα τι ποιήσωσιν ἡ ὄνος καὶ ὁ πῶλος ἔργον κατὰ τὸ σιωπώμενον, ἐμ φαινόμενον μὲν, οὐ τρανῶς δὲ δεδηλωμένον. Εννοιαν δὲ τοῦ τοιούτου λαμβάνω ἐπιστήσας τῇ τάξει τῶν ἐν τῷ κατὰ Ματθαῖον μακαρισμῶν, ἐν οἷς μετὰ τό Μακάριοι οι πτωχοὶ τῷ πνεύματι, ὅτι αὐτῶν ἐστιν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν, ο ἑξῆς γέγραπται τό· ο Μα κάριοι οἱ πραεῖς, ὅτι αὐτοὶ κληρονομήσουσι τὴν γῆν· ο τήρει γὰρ ἐν τούτοις, ὅτι πρῶτον μὲν τῶν μα καριζομένων ἡ βασιλεία ἐστὶ τῶν οὐρανῶν· δεύτερον δὲ κληρονομήσουσι τὴν γῆν· οὐχ ὥστε τὸν πάντα • αἰῶνα εἶναι ἐπ' αὐτῆς· παρακληθέντες γὰρ, καὶ διὰ τὸ πεπεινηκέναι καὶ δεδιψηκέναι δικαιοσύνης, ρεσθέντες αὐτῆς, καὶ ἐλεηθέντες, καὶ τὸν Θεὸν ἰδόν τες, καὶ υἱοὶ αὐτοῦ κληθέντες, πάλιν ἐπὶ τὴν βασι λείαν ἀποκαθίστανται τῶν οὐρανῶν. Ἐὰν δὲ ὄνος καὶ πῶλος, οἷς ὁ Σωτὴρ ἐπιβαίνει, οἱ ἀποδεδομένοι τυγχά νωσι, μὴ προσκόψῃς τῷ λόγῳ παραβάλλοντι ἀλόγοις ζώοις ἀχθοφόροις τοὺς φέροντας τὸν Ἰησοῦν αὐτοῖς ὀχούμενον· τάχα γάρ τι τοιοῦτον νοήσας καὶ ὁ Προ φήτης εἶπε τὸ γεγονέναι κτηνώδης, οὐχ ἀπαξαπλῶς, ἀλλὰ παρὰ τῷ Θεῷ, ἢ παρὰ τῷ Χριστῷ, καὶ τό Κἀγὼ κτηνώδης ἐγενήθην παρὰ σοί· ο ὡς γὰρ πρὸς τὸν Αὐτολόγον καὶ πρὸς τὴν τοῦ Θεοῦ μεγαλειό τητα κτηνώδεις ἐσμὲν οὐχ ἡμεῖς μόνοι, ἀλλὰ καὶ ΣΙ, 3. κo- θέως δὲ ἀποστελεῖ αὐτοὺς,» ή· ι Καὶ εὐθέως αὐτὸν ἀποστελεῖ πάλιν ὧδε· ο λύσεις δὲ τὸ ἐπηπορημένον, ζητήσας τὴν ἀποστολὴν ἢ τῶν κατὰ τὸν Ματθαῖον δύο, ἢ τοῦ κατὰ τὸν Μάρκον πώλου. Ὅτι δὲ Κύριος οὐδεὶς ἄλλος ἦν τῶν δεδεμένων, ἀλλ᾽ ἢ ὁ ἡμῶν ι εἷς Κύριος Ἰησοῦς Χριστὸς, δι' οὗ τὰ πάντα, ο ᾧ μηδα μῶς ἀντιλέγειν ἔμελλε τῶν λεγόντων τις·. Εἰς τί “,, λύετε τὸν πῶλον; ν ἢ ὁτιποτοῦν φασκόντων δῆλον ὡς γὰρ μὴ ἀντερούντων αὐτῷ εἶπεν ὁ Σωτὴρ τό Καὶ ἐάν τις ὑμῖν εἴπῃ τι, ἐρεῖτε, ὅτι ὁ Κύριος αυτ τῶν χρείαν ἔχει, ν ή· Ἐάν τις ὑμῖν εἴπῃ· Τί λύετε τὸν πῶλον; εἴπατε, ὅτι ὁ Κύριος αὐτοῦ χρείαν;» ἔχει· ν καὶ κατὰ τὸν Λουκᾶν δέ· «Ἐάν τις,» φησίν, ὑμᾶς ἐρωτᾷ. Διὰ τί λύετε οὕτω ἐρεῖτε· Ὅτι ὁ Κύ ριος αὐτοῦ χρείαν ἔχει. ι Καὶ ζητήσεις εἰ μετὰ τὴν “: « Ἱερουσαλήμ, καὶ τὸ ἐπιβεβηκέναι τούτοις ἢ τούτῳ:? τὸν Σωτῆρα, ἀποστολή τις ἐπί τι ἔργον ἀναγκαῖον πρὸς τὸν τόπον γίνεσθαι ἔμελλεν, ἵνα τι ποιήσωσιν ἡ ὄνος καὶ ὁ πῶλος ἔργον κατὰ τὸ σιωπώμενον, ἐμ φαινόμενον μὲν, οὐ τρανῶς δὲ δεδηλωμένον. Εννοιαν δὲ τοῦ τοιούτου λαμβάνω ἐπιστήσας τῇ τάξει τῶν ἐν τῷ κατὰ Ματθαῖον μακαρισμῶν, ἐν οἷς μετὰ τό Μακάριοι οι πτωχοὶ τῷ πνεύματι, ὅτι αὐτῶν ἐστιν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν, ο ἑξῆς γέγραπται τό· ο Μα κάριοι οἱ πραεῖς, ὅτι αὐτοὶ κληρονομήσουσι τὴν γῆν· ο τήρει γὰρ ἐν τούτοις, ὅτι πρῶτον μὲν τῶν μα καριζομένων ἡ βασιλεία ἐστὶ τῶν οὐρανῶν· δεύτερον δὲ κληρονομήσουσι τὴν γῆν· οὐχ ὥστε τὸν πάντα • αἰῶνα εἶναι ἐπ' αὐτῆς· παρακληθέντες γὰρ, καὶ διὰ τὸ πεπεινηκέναι καὶ δεδιψηκέναι δικαιοσύνης, ρεσθέντες αὐτῆς, καὶ ἐλεηθέντες, καὶ τὸν Θεὸν ἰδόν τες, καὶ υἱοὶ αὐτοῦ κληθέντες, πάλιν ἐπὶ τὴν βασι λείαν ἀποκαθίστανται τῶν οὐρανῶν. Ἐὰν δὲ ὄνος καὶ πῶλος, οἷς ὁ Σωτὴρ ἐπιβαίνει, οἱ ἀποδεδομένοι τυγχά νωσι, μὴ προσκόψῃς τῷ λόγῳ παραβάλλοντι ἀλόγοις ζώοις ἀχθοφόροις τοὺς φέροντας τὸν Ἰησοῦν αὐτοῖς ὀχούμενον· τάχα γάρ τι τοιοῦτον νοήσας καὶ ὁ Προ φήτης εἶπε τὸ γεγονέναι κτηνώδης, οὐχ ἀπαξαπλῶς, ἀλλὰ παρὰ τῷ Θεῷ, ἢ παρὰ τῷ Χριστῷ, καὶ τό Κἀγὼ κτηνώδης ἐγενήθην παρὰ σοί· ο ὡς γὰρ πρὸς τὸν Αὐτολόγον καὶ πρὸς τὴν τοῦ Θεοῦ μεγαλειό τητα κτηνώδεις ἐσμὲν οὐχ ἡμεῖς μόνοι, ἀλλὰ καὶ ΣΙ, 3. κo- his verbis " Et confestim dimittet eos;» vel" Et continuo illum dimittet huc rursum; s at quæstionem ita solves, si vel duorum illorum de quibus Matthæus, vel pulli de quo Marcus, dimis. sionem perpenderis. Quod autem non alius quis quam alligatorum dominus erat, quam unus Do minus noster Jesus Christas per quem omnia cui refragaturus nemo erat ex iis qui dicebant Quid solvitis pullum?, vel aliud quidlibet, ma nifestum est; nam quasi minime adversaturi essent, dixit Servator ': «Et si quis vobis aliquid dixerit, dicite quia Dominus his opus habet vel Si quis vobis dixerit Quare solvitis ; pullum? Dicite quia Domino necessarius est; › vel quemadmodum ait Lucas Si quis vos interro gaverit Quare solvitis sic dicetis ei Quia Do minus operam ejus desiderat. Quæres etiam an postquam Jerosolymam pervenit, et eos vel eum Servator conscendit, aliqua fieri debebat missio ad necessarium loco huic opus quidpiam; ut juxta id quod silentio quidem prætermissum est, sed nihilominus significatur, licet non aperte, opus aliquod facerent asina et pullus. ld adeo mihi in mentem suggessit beatitudinum ordo in Evangelio secundum Matthæum propositus, in quibus, post illud Beati pauperes spiritu, quia ipsorum est regnum coelorum, deinceps id scriptum exstat Beati miles, quoniam possidebunt terram hic enin observa eorum primo esse regnum cœlo rum, qui beati praedicantur, et ipsos deinde terram possessuros; non quasi per omne ævum super eam futuri sint, nam postquam solamine fuerint levati, et propterea quod esurierint, et sitiverint justitiam, ipsa satiati et misericordiam consecuti fuerint, et Deum viderint, ipsiusque filii vocat fuerint, rursus cœlorum regno restituentur. Quoa si asina et pullus quos Servator conscendit, ii sum quos diximus, cave ne in ratione carentium ve terinorum animalium cum iis quibus vectus fuit Servator, comparationem impingas: ejusmodi enim fortasse quidpiam animo versans Propheta, se jumentum dixit, non quidem simpliciter, VETUS INTERPRETATIΟ. c festim remittet eos? Solutio autem istius quæstionis, sicut arbitror, hæc est: Quoniam Dominus quidem corum qui fuerant ligati, nemo alius erat, nisi ille de quo ait Apostolus: ‹ Nobis autem unus Dominus Jesus Christus, per quem omnia,» cui quoniam nequaquam contradicturus fuerat aliquis dicentium Quare solvitis pullum?, manifestum est. Nam quasi nullo contradicere potenti, sic dicit Christus Et si aliquis vobis dixerit, dicetis quoniam Dominus operam desiderat. Et vide quia postquam agcen derit Jesus in Hierosolymam sedens super pullum hunc vel illum, missio quædam ad opus aliquod ne cessarium ad ipsum locum erat futura, ut aliquid operis faciant asina et pullus ejus. Et hoc quidem significat, non tamen clare. Sensum autem hujusmodi intellectus accipio credens ordini beatitudinum, quem facit Matthæus. Nam postquam dixit: ‹ Beati pauperes spiritu, quoniam ipsorum est regnum cœ lorum, o post hoc scriptum est: «Beati mansueti, quoniam ipsi possidebant terram.» Dicimus enim in his quoniam primum quidem beatorum est regnum coelorum: in secundo autem loco possidebunt ter ram, non ut per omne sæculum sint super eam, sed consolati pro eo quod esurierunt, et sitierunt justi-' tiam satiati in ea, et misericordiam consecuti, iterum restituantur in regnum cœlorum. Aut certe quoniam multi ex populo Judæorum, vel gentium, vel quos asinam et pullum supra sumus interpretati, qui credi derunt in Christo, et susceperunt super se, postea missi a Christo reversi sunt ad populum Judaicum, vel ad cæteras gentes nondum credentes, ut prædicarent eis Dominum Jesum Filium Dei. Et hoc est quod significat dicens: Confestim remittet eos. Si ergo asina et pullus ejus illi sunt quos diximus 6s Matth. xxi, 3. «Marc. Matth. XXI, 3. Marc. xi, 3. Cor. viii, 6. * Luc. xix, 33. ** Lue. xix, 31. ss Matth. v, et seq. his verbis " Et confestim dimittet eos;» vel" Et continuo illum dimittet huc rursum; s at quæstionem ita solves, si vel duorum illorum de quibus Matthæus, vel pulli de quo Marcus, dimis. sionem perpenderis. Quod autem non alius quis quam alligatorum dominus erat, quam unus Do minus noster Jesus Christas per quem omnia cui refragaturus nemo erat ex iis qui dicebant Quid solvitis pullum?, vel aliud quidlibet, ma nifestum est; nam quasi minime adversaturi essent, dixit Servator ': «Et si quis vobis aliquid dixerit, dicite quia Dominus his opus habet vel Si quis vobis dixerit Quare solvitis ; pullum? Dicite quia Domino necessarius est; › vel quemadmodum ait Lucas Si quis vos interro gaverit Quare solvitis sic dicetis ei Quia Do minus operam ejus desiderat. Quæres etiam an postquam Jerosolymam pervenit, et eos vel eum Servator conscendit, aliqua fieri debebat missio ad necessarium loco huic opus quidpiam; ut juxta id quod silentio quidem prætermissum est, sed nihilominus significatur, licet non aperte, opus aliquod facerent asina et pullus. ld adeo mihi in mentem suggessit beatitudinum ordo in Evangelio secundum Matthæum propositus, in quibus, post illud Beati pauperes spiritu, quia ipsorum est regnum coelorum, deinceps id scriptum exstat Beati miles, quoniam possidebunt terram hic enin observa eorum primo esse regnum cœlo rum, qui beati praedicantur, et ipsos deinde terram possessuros; non quasi per omne ævum super eam futuri sint, nam postquam solamine fuerint levati, et propterea quod esurierint, et sitiverint justitiam, ipsa satiati et misericordiam consecuti fuerint, et Deum viderint, ipsiusque filii vocat fuerint, rursus cœlorum regno restituentur. Quoa si asina et pullus quos Servator conscendit, ii sum quos diximus, cave ne in ratione carentium ve terinorum animalium cum iis quibus vectus fuit Servator, comparationem impingas: ejusmodi enim fortasse quidpiam animo versans Propheta, se jumentum dixit, non quidem simpliciter, VETUS INTERPRETATIΟ. c festim remittet eos? Solutio autem istius quæstionis, sicut arbitror, hæc est: Quoniam Dominus quidem corum qui fuerant ligati, nemo alius erat, nisi ille de quo ait Apostolus: ‹ Nobis autem unus Dominus Jesus Christus, per quem omnia,» cui quoniam nequaquam contradicturus fuerat aliquis dicentium Quare solvitis pullum?, manifestum est. Nam quasi nullo contradicere potenti, sic dicit Christus Et si aliquis vobis dixerit, dicetis quoniam Dominus operam desiderat. Et vide quia postquam agcen derit Jesus in Hierosolymam sedens super pullum hunc vel illum, missio quædam ad opus aliquod ne cessarium ad ipsum locum erat futura, ut aliquid operis faciant asina et pullus ejus. Et hoc quidem significat, non tamen clare. Sensum autem hujusmodi intellectus accipio credens ordini beatitudinum, quem facit Matthæus. Nam postquam dixit: ‹ Beati pauperes spiritu, quoniam ipsorum est regnum cœ lorum, o post hoc scriptum est: «Beati mansueti, quoniam ipsi possidebant terram.» Dicimus enim in his quoniam primum quidem beatorum est regnum coelorum: in secundo autem loco possidebunt ter ram, non ut per omne sæculum sint super eam, sed consolati pro eo quod esurierunt, et sitierunt justi-' tiam satiati in ea, et misericordiam consecuti, iterum restituantur in regnum cœlorum. Aut certe quoniam multi ex populo Judæorum, vel gentium, vel quos asinam et pullum supra sumus interpretati, qui credi derunt in Christo, et susceperunt super se, postea missi a Christo reversi sunt ad populum Judaicum, vel ad cæteras gentes nondum credentes, ut prædicarent eis Dominum Jesum Filium Dei. Et hoc est quod significat dicens: Confestim remittet eos. Si ergo asina et pullus ejus illi sunt quos diximus 6s Matth. xxi, 3. «Marc. Matth. XXI, 3. Marc. xi, 3. Cor. viii, 6. * Luc. xix, 33. ** Lue. xix, 31. ss Matth. v, et seq.
PG 13:1426εἰ δέ τινες ἠπείθησαν οὐ τὰ τοῦ χαίρειν ποιήσαντες ἄξια οὐδὲ παραδεξάμενοι τὸ περὶ τοῦ κηρύσσειν πρόσταγμα, αὐτοὶ γεγόνασιν ἑαυτῶν αἴτιοι τοῦ παθεῖν ἃ πεπόνθασιν, ὥστε λεχθῆναι αὐτοῖς· «ὑμῖν ἦν ἀναγκαῖον καταγγεῖλαι τὸν λόγον τοῦ θεοῦ· ἐπεὶ δὲ ἀναξίους κρίνετε ἑαυτούς, ἰδοὺ στρεφόμεθα εἰς τὰ ἔθνη». χρὴ δὲ καὶ τοῦτο εἰδέναι ὅτι πέντε περιτυχόντες ἐκδόσεσι τοῦ Ζαχαρίου παρὰ μὲν τοῖς Ἑβδομήκοντα καὶ τῷ Ἀκύλᾳ εὕρομεν τὸ «αὐτὸς πραὺ̈ς καὶ ἐπιβεβηκὼς ἐπὶ ὑποζύγιον καὶ πῶλον νέον» ἢ «ἐπὶ ὄνου καὶ πώλου υἱοῦ ὀνάδων», παρὰ δὲ Θεοδοτίωνι· «αὐτὸς ἐπακούων καὶ ἐπιβεβηκὼς ἐπὶ ὄνον καὶ πῶλον υἱὸν ὄνου», παρὰ δὲ Συμμάχῳ· «αὐτὸς πτωχὸς καὶ ἐπιβεβηκὼς ἐπὶ ὄνον καὶ πῶλον υἱὸν ὀνάδος», ἐν δὲ τῇ πέμπτῃ ἐκδόσει· «αὐτὸς πτωχὸς καὶ ἐπιβεβηκὼς ἐπὶ ὑποζύγιον καὶ πῶλον υἱὸν ὄνων». καὶ δύναταί γέ τις ταῦτα ἐφαρμόζειν τῇ κατὰ τὸν ἐξεταζόμενον τοῦ εὐαγγελίου τόπον ἱστορίᾳ, ὅτε πρᾶος καὶ ἐπακούων καὶ πτωχὸς ἐλήλυθεν εἰς τὴν Ἱερουσαλὴμ ὁ σωτήρ· «ἐπτώχευσε» γὰρ «πλούσιος ὤν, ἵνα» οἱ ἀκούοντες αὐτοῦ τοῦ ἐπακούοντος ἡμῶν «τῇ πτωχείᾳ» αὐτοῦ πλουτήσωσιν.
ἤρχετο δὲ καὶ «ἵππον» ἐξολοθρεύων τὸ πολεμικὸν ζῷον ἀπὸ τῆς Ἱερουσαλήμ, ἵνα εἰρήνην ποιήσῃ τῷ Ἰσραὴλ ἐπιστρέφων τὰ ἀπολωλότα αὐτοῦ πρόβατα, εἰρήνην δὲ καὶ τῇ Ἱερουσαλὴμ ἐπανάγων αὐτῆς ἐκπεσόντα τὰ τέκνα. πῶς δὲ οὐκ ἔμελλε μεγάλης χαρᾶς εἶναι ἄξιον τὸ οὕτως ἔρχεσθαι τὸν δίκαιον βασιλέα καὶ σῴζοντα καὶ πρᾶον εἰς τὴν Ἱερουσαλήμ, ὅτε ἔμελλεν ἐξολοθρεύεσθαι πᾶν «τόξον πολεμικόν», ἵνα μηκέτι «οἱ ἁμαρτωλοὶ» ἐκτείνωσι τόξα μηδὲ ἑτοιμάζωσι «βέλη εἰς φαρέτραν τοῦ κατατοξεῦσαι ἐν σκοτομήνῃ τοὺς εὐθεῖς τῇ καρδίᾳ»; ἔμελλε δὲ τότε «καὶ πλῆθος καὶ εἰρήνη» εἶναι ἀπὸ τῶν πιστευόντων καὶ σῳζομένων «ἐθνῶν», κατάρχοντος «ὑδάτων ἕως θαλάσσης» τοῦ σωτῆρος, κατάρχοντος δὲ καὶ «ποταμῶν διεκβολὰς γῆς» καὶ διεξόδους ποιουμένων καὶ ποτιζόντων τὰ πολλὰ αὐτῆς. Ὁ δὲ θέλων ἁπλούστερον ἐπὶ τοῦ [τῶν Ἰουδαίων] λαοῦ οἷς ἐπιδεδήμηκεν ὁ σωτὴρ ἀκούειν τὸ «θύγατερ Σιὼν» καὶ «θύγατερ Ἱερουσαλὴμ» φήσει ὅτι ὁ λόγος μὲν προστάσσει χαίρειν τῇ θυγατρὶ Σιὼν καὶ κηρύσσειν τῇ θυγατρὶ Ἱερουσαλήμ· θέως δὲ ἀποστελεῖ αὐτοὺς,» ή· ι Καὶ εὐθέως αὐτὸν ἀποστελεῖ πάλιν ὧδε· ο λύσεις δὲ τὸ ἐπηπορημένον, ζητήσας τὴν ἀποστολὴν ἢ τῶν κατὰ τὸν Ματθαῖον δύο, ἢ τοῦ κατὰ τὸν Μάρκον πώλου. Ὅτι δὲ Κύριος οὐδεὶς ἄλλος ἦν τῶν δεδεμένων, ἀλλ᾽ ἢ ὁ ἡμῶν ι εἷς Κύριος Ἰησοῦς Χριστὸς, δι' οὗ τὰ πάντα, ο ᾧ μηδα μῶς ἀντιλέγειν ἔμελλε τῶν λεγόντων τις·. Εἰς τί “,, λύετε τὸν πῶλον; ν ἢ ὁτιποτοῦν φασκόντων δῆλον ὡς γὰρ μὴ ἀντερούντων αὐτῷ εἶπεν ὁ Σωτὴρ τό Καὶ ἐάν τις ὑμῖν εἴπῃ τι, ἐρεῖτε, ὅτι ὁ Κύριος αυτ τῶν χρείαν ἔχει, ν ή· Ἐάν τις ὑμῖν εἴπῃ· Τί λύετε τὸν πῶλον; εἴπατε, ὅτι ὁ Κύριος αὐτοῦ χρείαν;» ἔχει· ν καὶ κατὰ τὸν Λουκᾶν δέ· «Ἐάν τις,» φησίν, ὑμᾶς ἐρωτᾷ. Διὰ τί λύετε οὕτω ἐρεῖτε· Ὅτι ὁ Κύ ριος αὐτοῦ χρείαν ἔχει. ι Καὶ ζητήσεις εἰ μετὰ τὴν “: « Ἱερουσαλήμ, καὶ τὸ ἐπιβεβηκέναι τούτοις ἢ τούτῳ:? τὸν Σωτῆρα, ἀποστολή τις ἐπί τι ἔργον ἀναγκαῖον πρὸς τὸν τόπον γίνεσθαι ἔμελλεν, ἵνα τι ποιήσωσιν ἡ ὄνος καὶ ὁ πῶλος ἔργον κατὰ τὸ σιωπώμενον, ἐμ φαινόμενον μὲν, οὐ τρανῶς δὲ δεδηλωμένον. Εννοιαν δὲ τοῦ τοιούτου λαμβάνω ἐπιστήσας τῇ τάξει τῶν ἐν τῷ κατὰ Ματθαῖον μακαρισμῶν, ἐν οἷς μετὰ τό Μακάριοι οι πτωχοὶ τῷ πνεύματι, ὅτι αὐτῶν ἐστιν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν, ο ἑξῆς γέγραπται τό· ο Μα κάριοι οἱ πραεῖς, ὅτι αὐτοὶ κληρονομήσουσι τὴν γῆν· ο τήρει γὰρ ἐν τούτοις, ὅτι πρῶτον μὲν τῶν μα καριζομένων ἡ βασιλεία ἐστὶ τῶν οὐρανῶν· δεύτερον δὲ κληρονομήσουσι τὴν γῆν· οὐχ ὥστε τὸν πάντα • αἰῶνα εἶναι ἐπ' αὐτῆς· παρακληθέντες γὰρ, καὶ διὰ τὸ πεπεινηκέναι καὶ δεδιψηκέναι δικαιοσύνης, ρεσθέντες αὐτῆς, καὶ ἐλεηθέντες, καὶ τὸν Θεὸν ἰδόν τες, καὶ υἱοὶ αὐτοῦ κληθέντες, πάλιν ἐπὶ τὴν βασι λείαν ἀποκαθίστανται τῶν οὐρανῶν. Ἐὰν δὲ ὄνος καὶ πῶλος, οἷς ὁ Σωτὴρ ἐπιβαίνει, οἱ ἀποδεδομένοι τυγχά νωσι, μὴ προσκόψῃς τῷ λόγῳ παραβάλλοντι ἀλόγοις ζώοις ἀχθοφόροις τοὺς φέροντας τὸν Ἰησοῦν αὐτοῖς ὀχούμενον· τάχα γάρ τι τοιοῦτον νοήσας καὶ ὁ Προ φήτης εἶπε τὸ γεγονέναι κτηνώδης, οὐχ ἀπαξαπλῶς, ἀλλὰ παρὰ τῷ Θεῷ, ἢ παρὰ τῷ Χριστῷ, καὶ τό Κἀγὼ κτηνώδης ἐγενήθην παρὰ σοί· ο ὡς γὰρ πρὸς τὸν Αὐτολόγον καὶ πρὸς τὴν τοῦ Θεοῦ μεγαλειό τητα κτηνώδεις ἐσμὲν οὐχ ἡμεῖς μόνοι, ἀλλὰ καὶ ΣΙ, 3. κo- θέως δὲ ἀποστελεῖ αὐτοὺς,» ή· ι Καὶ εὐθέως αὐτὸν ἀποστελεῖ πάλιν ὧδε· ο λύσεις δὲ τὸ ἐπηπορημένον, ζητήσας τὴν ἀποστολὴν ἢ τῶν κατὰ τὸν Ματθαῖον δύο, ἢ τοῦ κατὰ τὸν Μάρκον πώλου. Ὅτι δὲ Κύριος οὐδεὶς ἄλλος ἦν τῶν δεδεμένων, ἀλλ᾽ ἢ ὁ ἡμῶν ι εἷς Κύριος Ἰησοῦς Χριστὸς, δι' οὗ τὰ πάντα, ο ᾧ μηδα μῶς ἀντιλέγειν ἔμελλε τῶν λεγόντων τις·. Εἰς τί “,, λύετε τὸν πῶλον; ν ἢ ὁτιποτοῦν φασκόντων δῆλον ὡς γὰρ μὴ ἀντερούντων αὐτῷ εἶπεν ὁ Σωτὴρ τό Καὶ ἐάν τις ὑμῖν εἴπῃ τι, ἐρεῖτε, ὅτι ὁ Κύριος αυτ τῶν χρείαν ἔχει, ν ή· Ἐάν τις ὑμῖν εἴπῃ· Τί λύετε τὸν πῶλον; εἴπατε, ὅτι ὁ Κύριος αὐτοῦ χρείαν;» ἔχει· ν καὶ κατὰ τὸν Λουκᾶν δέ· «Ἐάν τις,» φησίν, ὑμᾶς ἐρωτᾷ. Διὰ τί λύετε οὕτω ἐρεῖτε· Ὅτι ὁ Κύ ριος αὐτοῦ χρείαν ἔχει. ι Καὶ ζητήσεις εἰ μετὰ τὴν “: « Ἱερουσαλήμ, καὶ τὸ ἐπιβεβηκέναι τούτοις ἢ τούτῳ:? τὸν Σωτῆρα, ἀποστολή τις ἐπί τι ἔργον ἀναγκαῖον πρὸς τὸν τόπον γίνεσθαι ἔμελλεν, ἵνα τι ποιήσωσιν ἡ ὄνος καὶ ὁ πῶλος ἔργον κατὰ τὸ σιωπώμενον, ἐμ φαινόμενον μὲν, οὐ τρανῶς δὲ δεδηλωμένον. Εννοιαν δὲ τοῦ τοιούτου λαμβάνω ἐπιστήσας τῇ τάξει τῶν ἐν τῷ κατὰ Ματθαῖον μακαρισμῶν, ἐν οἷς μετὰ τό Μακάριοι οι πτωχοὶ τῷ πνεύματι, ὅτι αὐτῶν ἐστιν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν, ο ἑξῆς γέγραπται τό· ο Μα κάριοι οἱ πραεῖς, ὅτι αὐτοὶ κληρονομήσουσι τὴν γῆν· ο τήρει γὰρ ἐν τούτοις, ὅτι πρῶτον μὲν τῶν μα καριζομένων ἡ βασιλεία ἐστὶ τῶν οὐρανῶν· δεύτερον δὲ κληρονομήσουσι τὴν γῆν· οὐχ ὥστε τὸν πάντα • αἰῶνα εἶναι ἐπ' αὐτῆς· παρακληθέντες γὰρ, καὶ διὰ τὸ πεπεινηκέναι καὶ δεδιψηκέναι δικαιοσύνης, ρεσθέντες αὐτῆς, καὶ ἐλεηθέντες, καὶ τὸν Θεὸν ἰδόν τες, καὶ υἱοὶ αὐτοῦ κληθέντες, πάλιν ἐπὶ τὴν βασι λείαν ἀποκαθίστανται τῶν οὐρανῶν. Ἐὰν δὲ ὄνος καὶ πῶλος, οἷς ὁ Σωτὴρ ἐπιβαίνει, οἱ ἀποδεδομένοι τυγχά νωσι, μὴ προσκόψῃς τῷ λόγῳ παραβάλλοντι ἀλόγοις ζώοις ἀχθοφόροις τοὺς φέροντας τὸν Ἰησοῦν αὐτοῖς ὀχούμενον· τάχα γάρ τι τοιοῦτον νοήσας καὶ ὁ Προ φήτης εἶπε τὸ γεγονέναι κτηνώδης, οὐχ ἀπαξαπλῶς, ἀλλὰ παρὰ τῷ Θεῷ, ἢ παρὰ τῷ Χριστῷ, καὶ τό Κἀγὼ κτηνώδης ἐγενήθην παρὰ σοί· ο ὡς γὰρ πρὸς τὸν Αὐτολόγον καὶ πρὸς τὴν τοῦ Θεοῦ μεγαλειό τητα κτηνώδεις ἐσμὲν οὐχ ἡμεῖς μόνοι, ἀλλὰ καὶ ΣΙ, 3. κo- his verbis " Et confestim dimittet eos;» vel" Et continuo illum dimittet huc rursum; s at quæstionem ita solves, si vel duorum illorum de quibus Matthæus, vel pulli de quo Marcus, dimis. sionem perpenderis. Quod autem non alius quis quam alligatorum dominus erat, quam unus Do minus noster Jesus Christas per quem omnia cui refragaturus nemo erat ex iis qui dicebant Quid solvitis pullum?, vel aliud quidlibet, ma nifestum est; nam quasi minime adversaturi essent, dixit Servator ': «Et si quis vobis aliquid dixerit, dicite quia Dominus his opus habet vel Si quis vobis dixerit Quare solvitis ; pullum? Dicite quia Domino necessarius est; › vel quemadmodum ait Lucas Si quis vos interro gaverit Quare solvitis sic dicetis ei Quia Do minus operam ejus desiderat. Quæres etiam an postquam Jerosolymam pervenit, et eos vel eum Servator conscendit, aliqua fieri debebat missio ad necessarium loco huic opus quidpiam; ut juxta id quod silentio quidem prætermissum est, sed nihilominus significatur, licet non aperte, opus aliquod facerent asina et pullus. ld adeo mihi in mentem suggessit beatitudinum ordo in Evangelio secundum Matthæum propositus, in quibus, post illud Beati pauperes spiritu, quia ipsorum est regnum coelorum, deinceps id scriptum exstat Beati miles, quoniam possidebunt terram hic enin observa eorum primo esse regnum cœlo rum, qui beati praedicantur, et ipsos deinde terram possessuros; non quasi per omne ævum super eam futuri sint, nam postquam solamine fuerint levati, et propterea quod esurierint, et sitiverint justitiam, ipsa satiati et misericordiam consecuti fuerint, et Deum viderint, ipsiusque filii vocat fuerint, rursus cœlorum regno restituentur. Quoa si asina et pullus quos Servator conscendit, ii sum quos diximus, cave ne in ratione carentium ve terinorum animalium cum iis quibus vectus fuit Servator, comparationem impingas: ejusmodi enim fortasse quidpiam animo versans Propheta, se jumentum dixit, non quidem simpliciter, VETUS INTERPRETATIΟ. c festim remittet eos? Solutio autem istius quæstionis, sicut arbitror, hæc est: Quoniam Dominus quidem corum qui fuerant ligati, nemo alius erat, nisi ille de quo ait Apostolus: ‹ Nobis autem unus Dominus Jesus Christus, per quem omnia,» cui quoniam nequaquam contradicturus fuerat aliquis dicentium Quare solvitis pullum?, manifestum est. Nam quasi nullo contradicere potenti, sic dicit Christus Et si aliquis vobis dixerit, dicetis quoniam Dominus operam desiderat. Et vide quia postquam agcen derit Jesus in Hierosolymam sedens super pullum hunc vel illum, missio quædam ad opus aliquod ne cessarium ad ipsum locum erat futura, ut aliquid operis faciant asina et pullus ejus. Et hoc quidem significat, non tamen clare. Sensum autem hujusmodi intellectus accipio credens ordini beatitudinum, quem facit Matthæus. Nam postquam dixit: ‹ Beati pauperes spiritu, quoniam ipsorum est regnum cœ lorum, o post hoc scriptum est: «Beati mansueti, quoniam ipsi possidebant terram.» Dicimus enim in his quoniam primum quidem beatorum est regnum coelorum: in secundo autem loco possidebunt ter ram, non ut per omne sæculum sint super eam, sed consolati pro eo quod esurierunt, et sitierunt justi-' tiam satiati in ea, et misericordiam consecuti, iterum restituantur in regnum cœlorum. Aut certe quoniam multi ex populo Judæorum, vel gentium, vel quos asinam et pullum supra sumus interpretati, qui credi derunt in Christo, et susceperunt super se, postea missi a Christo reversi sunt ad populum Judaicum, vel ad cæteras gentes nondum credentes, ut prædicarent eis Dominum Jesum Filium Dei. Et hoc est quod significat dicens: Confestim remittet eos. Si ergo asina et pullus ejus illi sunt quos diximus 6s Matth. xxi, 3. «Marc. Matth. XXI, 3. Marc. xi, 3. Cor. viii, 6. * Luc. xix, 33. ** Lue. xix, 31. ss Matth. v, et seq. his verbis " Et confestim dimittet eos;» vel" Et continuo illum dimittet huc rursum; s at quæstionem ita solves, si vel duorum illorum de quibus Matthæus, vel pulli de quo Marcus, dimis. sionem perpenderis. Quod autem non alius quis quam alligatorum dominus erat, quam unus Do minus noster Jesus Christas per quem omnia cui refragaturus nemo erat ex iis qui dicebant Quid solvitis pullum?, vel aliud quidlibet, ma nifestum est; nam quasi minime adversaturi essent, dixit Servator ': «Et si quis vobis aliquid dixerit, dicite quia Dominus his opus habet vel Si quis vobis dixerit Quare solvitis ; pullum? Dicite quia Domino necessarius est; › vel quemadmodum ait Lucas Si quis vos interro gaverit Quare solvitis sic dicetis ei Quia Do minus operam ejus desiderat. Quæres etiam an postquam Jerosolymam pervenit, et eos vel eum Servator conscendit, aliqua fieri debebat missio ad necessarium loco huic opus quidpiam; ut juxta id quod silentio quidem prætermissum est, sed nihilominus significatur, licet non aperte, opus aliquod facerent asina et pullus. ld adeo mihi in mentem suggessit beatitudinum ordo in Evangelio secundum Matthæum propositus, in quibus, post illud Beati pauperes spiritu, quia ipsorum est regnum coelorum, deinceps id scriptum exstat Beati miles, quoniam possidebunt terram hic enin observa eorum primo esse regnum cœlo rum, qui beati praedicantur, et ipsos deinde terram possessuros; non quasi per omne ævum super eam futuri sint, nam postquam solamine fuerint levati, et propterea quod esurierint, et sitiverint justitiam, ipsa satiati et misericordiam consecuti fuerint, et Deum viderint, ipsiusque filii vocat fuerint, rursus cœlorum regno restituentur. Quoa si asina et pullus quos Servator conscendit, ii sum quos diximus, cave ne in ratione carentium ve terinorum animalium cum iis quibus vectus fuit Servator, comparationem impingas: ejusmodi enim fortasse quidpiam animo versans Propheta, se jumentum dixit, non quidem simpliciter, VETUS INTERPRETATIΟ. c festim remittet eos? Solutio autem istius quæstionis, sicut arbitror, hæc est: Quoniam Dominus quidem corum qui fuerant ligati, nemo alius erat, nisi ille de quo ait Apostolus: ‹ Nobis autem unus Dominus Jesus Christus, per quem omnia,» cui quoniam nequaquam contradicturus fuerat aliquis dicentium Quare solvitis pullum?, manifestum est. Nam quasi nullo contradicere potenti, sic dicit Christus Et si aliquis vobis dixerit, dicetis quoniam Dominus operam desiderat. Et vide quia postquam agcen derit Jesus in Hierosolymam sedens super pullum hunc vel illum, missio quædam ad opus aliquod ne cessarium ad ipsum locum erat futura, ut aliquid operis faciant asina et pullus ejus. Et hoc quidem significat, non tamen clare. Sensum autem hujusmodi intellectus accipio credens ordini beatitudinum, quem facit Matthæus. Nam postquam dixit: ‹ Beati pauperes spiritu, quoniam ipsorum est regnum cœ lorum, o post hoc scriptum est: «Beati mansueti, quoniam ipsi possidebant terram.» Dicimus enim in his quoniam primum quidem beatorum est regnum coelorum: in secundo autem loco possidebunt ter ram, non ut per omne sæculum sint super eam, sed consolati pro eo quod esurierunt, et sitierunt justi-' tiam satiati in ea, et misericordiam consecuti, iterum restituantur in regnum cœlorum. Aut certe quoniam multi ex populo Judæorum, vel gentium, vel quos asinam et pullum supra sumus interpretati, qui credi derunt in Christo, et susceperunt super se, postea missi a Christo reversi sunt ad populum Judaicum, vel ad cæteras gentes nondum credentes, ut prædicarent eis Dominum Jesum Filium Dei. Et hoc est quod significat dicens: Confestim remittet eos. Si ergo asina et pullus ejus illi sunt quos diximus 6s Matth. xxi, 3. «Marc. Matth. XXI, 3. Marc. xi, 3. Cor. viii, 6. * Luc. xix, 33. ** Lue. xix, 31. ss Matth. v, et seq.
PG 13:1427Ἴδωμεν δὲ περὶ τῆς «Βηθφαγὴ» μὲν κατὰ Ματθαῖον, Βηθανίας δὲ κατὰ τὸν Μᾶρκον, Βηθφαγὴ δὲ καὶ Βηθανίας κατὰ τὸν Λουκᾶν. ταῦτα δὲ ἦν «πρὸς τὸ ὄρος τὸ καλούμενον Ἐλαιῶν». ἑρμηνεύεσθαι δέ φαμεν τὴν Βηθφαγὴ μὲν ΟΙΚΟΝ ΣΙΑΓΟΝΩΝ [ἥτις τῶν ἱερέων ἦν χωρίον], Βηθανία δὲ ΟΙΚΟΣ ΥΠΑΚΟΗΣ. ἐπὶ τὸν οἶκον οὖν τῆς ὑπακοῆς ἄγεται τὰ λυόμενα ἢ τὸ λυόμενον, ἵν’ ἐκεῖθεν ἐπιβῇ αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς, ἢ ἐπὶ τὸν οἶκον τῆς σιαγόνος, περὶ ἧς ἔστιν εἰπεῖν λαβόντα ἀφορμὰς καὶ ἀπὸ τῶν Κριτῶν, ἐν οἷς πηγή ἐστιν ἐπίκλητος σιαγόνος, ἀφ’ ἧς ἔπιεν ὁ Σαμψὼν διψήσας, ἢ τάχα ἐπεὶ «τῷ τύπτοντι εἰς τὴν σιαγόνα» δεῖ παρέχειν καὶ τὴν ἑτέραν, σύμβολον τῆς τῶν σῳζομένων ἀνεξικακίας ἡ Βηθφαγὴ ἦν, ὅθεν ἐκαθέζετο ὁ Ἰησοῦς ἐπὶ τῶν ὑπὸ τῶν μαθητῶν κατὰ τὴν πρόσταξιν τοῦ Ἰησοῦ λυθέντων. καὶ «τὸ ὄρος» δὲ «τῶν Ἐλαιῶν» [ἡ ἐκκλησία] ἐστίν, αἵτινες λέγουσι καρποφοροῦσαι καλλιέλαιος οὖσαι· «ἐγὼ δὲ ὡσεὶ ἐλαία κατάκαρπος ἐν τῷ οἴκῳ τοῦ θεοῦ»· καὶ οἱ ἀρχόμενοι δὲ καὶ εἰσαγόμενοι ἐν αὐτοῖς εἰσιν «ὡσεὶ νεόφυτα ἐλαιῶν κύκλῳ τῆς» Χριστοῦ «τραπέζης», τεκνία καὶ «υἱοὶ» ὄντες αὐτοῦ.
Ἴδωμεν δὲ περὶ τῆς «Βηθφαγὴ» μὲν κατὰ Ματθαῖον, Βηθανίας δὲ κατὰ τὸν Μᾶρκον, Βηθφαγὴ δὲ καὶ Βηθανίας κατὰ τὸν Λουκᾶν. ταῦτα δὲ ἦν «πρὸς τὸ ὄρος τὸ καλούμενον Ἐλαιῶν». ἑρμηνεύεσθαι δέ φαμεν τὴν Βηθφαγὴ μὲν ΟΙΚΟΝ ΣΙΑΓΟΝΩΝ [ἥτις τῶν ἱερέων ἦν χωρίον], Βηθανία δὲ ΟΙΚΟΣ ΥΠΑΚΟΗΣ. ἐπὶ τὸν οἶκον οὖν τῆς ὑπακοῆς ἄγεται τὰ λυόμενα ἢ τὸ λυόμενον, ἵν’ ἐκεῖθεν ἐπιβῇ αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς, ἢ ἐπὶ τὸν οἶκον τῆς σιαγόνος, περὶ ἧς ἔστιν εἰπεῖν λαβόντα ἀφορμὰς καὶ ἀπὸ τῶν Κριτῶν, ἐν οἷς πηγή ἐστιν ἐπίκλητος σιαγόνος, ἀφ’ ἧς ἔπιεν ὁ Σαμψὼν διψήσας, ἢ τάχα ἐπεὶ «τῷ τύπτοντι εἰς τὴν σιαγόνα» δεῖ παρέχειν καὶ τὴν ἑτέραν, σύμβολον τῆς τῶν σῳζομένων ἀνεξικακίας ἡ Βηθφαγὴ ἦν, ὅθεν ἐκαθέζετο ὁ Ἰησοῦς ἐπὶ τῶν ὑπὸ τῶν μαθητῶν κατὰ τὴν πρόσταξιν τοῦ Ἰησοῦ λυθέντων. καὶ «τὸ ὄρος» δὲ «τῶν Ἐλαιῶν» [ἡ ἐκκλησία] ἐστίν, αἵτινες λέγουσι καρποφοροῦσαι καλλιέλαιος οὖσαι· «ἐγὼ δὲ ὡσεὶ ἐλαία κατάκαρπος ἐν τῷ οἴκῳ τοῦ θεοῦ»· καὶ οἱ ἀρχόμενοι δὲ καὶ εἰσαγόμενοι ἐν αὐτοῖς εἰσιν «ὡσεὶ νεόφυτα ἐλαιῶν κύκλῳ τῆς» Χριστοῦ «τραπέζης», τεκνία καὶ «υἱοὶ» ὄντες αὐτοῦ. ": ἡμῶν πολλῷ λογικώτεροι καὶ σοφώτεροι· οὕτω δὲ καὶ ;» ὡς πρὸς τὸ λογικὸν τοῦ ποιμένος πρόβατά ἐσμεν αὐτ τοῦ, τῷ τὸν ἐν ἀνθρώποις καὶ τοῖς τελειοτάτοις λόγον παραβαλλόμενον τῷ Αὐτολόγῳ πλεῖον ἔχειν ἀπόστημα ἀπ' ἐκείνου, ἢ ὅσον ἔχει ἀπόστημα ὄνου και τύλου ψυχὴ ἢ προβάτου πρὸς ἄνθρωπον. Καὶ τάχα αναβαί νοντα μὲν εἰς Ἱεροσόλυμα εποχουμένου τοῦ Ἰησοῦ, τὸ ὑποζύγιον, ἢ καὶ ὁ πῶλος τοιαῦτά ἐστιν· γενό μενα δὲ ἐκεῖ, οὐ μένει υποζύγιον, οὐδὲ πῶλος, ἀλλὰ ἀποστέλλεται μεταβαλόντα, καὶ ὠφεληθέντα, καὶ μετασχόντα τῆς τοῦ Λόγου θειότητος καὶ ὑπεροχής τῆς γνώσεως, ὥστε εἰς δόξαν Θεοῦ ἀποστέλλεσθαι αὐτὰ, εἰς τὸν τόπον ὅθεν ἐλύθη πρότερον, τοῦ Κυρίου μεταποιήσαντος αὐτὰ, καὶ μισθὸν αὐτοῖς δεδωκότος τοῦ ἐνηνοχέναι αὐτὸν τὴν τοιαύτην μεταβολὴν, ὡς καὶ ἀποσταλῆναι αὐτὰ ἐπὶ τὸν πρότερον τόπον, οὐκ ἔτι ἐπὶ τοῖς ἔργοις τοῖς πρότερον· οὐ γὰρ ἔμελλεν ὁ φιλάνθρωπος ἡμῶν Κύριος ἅπαξ αὐτὰ παραδεξά μενος τιμῆσαι, τῇ τε ἀπὸ τῶν δεσμῶν λύσει καὶ τῇ ἑαυτοῦ ὀχήσει, πάλιν αὐτὰ πέμπειν ἐπὶ τοὺς δεσμούς, ἢ ἔργα ἐλάττονα οὗ πεποίηκεν ἔργου, δεξάμενα τοῖς νώτοις τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ. Πρέπον δὲ ἦν ἐπὶ τῷ τοιούτῳ μυστηρίῳ καὶ τοῖς μετ' αὐτοῦ λεγομένοις σφόδρα χαίρειν καὶ ἐπιτείνειν χαρὰν τὸν καρπὸν τοῦ Πνεύματος τὴν θυγατέρα τοῦ Θεοῦ Σιών, καὶ θυγα τέρα αὐτοῦ τὴν Ἱερουσαλὴμ κηρύσσειν· ἤρχετο γὰρ αὐτῇ ὁ Βασιλεὺς δίκαιος καὶ σώζων, ἀλλὰ μετὰ τοῦ τηρεῖν τὸ δίκαιος εἶναι, καὶ σώζων μετὰ δικαιοσύνης, καὶ εὐτρεπίζων εἰς σωτηρίαν τοὺς σωζομένους. Αὐτ τὸς δὲ ἤρχετο εἰς Σιὼν καὶ Ἱερουσαλὴμ πραὺς καὶ " ἐπιβεβηκὼς ἐπὶ ὑποζύγιον καὶ πῶλον νέον, ὡς ἀπο δεδώκαμεν, ἐπισκοπῶν τὸν Ἰσραὴλ, ἐν τῷ ἐξολο θρεύειν ἅρματα ἐξ Εφραίμ, παραπλήσια τυγχάνοντα ἅρμασι Φαραώ, ὅτε ἄρματα Φαραὼ καὶ τὴν δύναμιν αὐτοῦ ἔῤῥιψεν εἰς θάλασσαν· ἤρχετο δὲ καὶ ἵππων έξολοθρεύων τὸ πολεμικὸν ζῶον ἀπὸ τῆς Ἱερουσα λήμ, ἵνα εἰρήνην ποιήσῃ τῷ Ἰσραὴλ, ἐπιστρέφων τὰ ἀπολωλότα αὐτοῦ πρόβατα, εἰρήνην δὲ καὶ τῇ Ἱε ρουσαλήμ, επανάγων αὐτῆς ἐκπεσόντα τὰ τέκνα. Πῶς δὲ οὐκ ἔμελλε μεγάλης χαρᾶς εἶναι ἄξιον τὸ οὔτ τως ἔρχεσθαι τὸν δίκαιον Βασιλέα, καὶ σώζοντα, καὶ πρᾶον εἰς τὴν Ἱερουσαλήμ; ὅτε ἔμελλεν ἐξολο ". θρεύεσθαι πᾶν τόξον πολεμικὸν, ἵνα μηκέτι ο οἱ ἁμαρτωλοὶ ἐκτείνωσι τόξα, μηδὲ ἑτοιμάζωσι βέλη ΟΙ ἡμῶν πολλῷ λογικώτεροι καὶ σοφώτεροι· οὕτω δὲ καὶ ;» ὡς πρὸς τὸ λογικὸν τοῦ ποιμένος πρόβατά ἐσμεν αὐτ τοῦ, τῷ τὸν ἐν ἀνθρώποις καὶ τοῖς τελειοτάτοις λόγον παραβαλλόμενον τῷ Αὐτολόγῳ πλεῖον ἔχειν ἀπόστημα ἀπ' ἐκείνου, ἢ ὅσον ἔχει ἀπόστημα ὄνου και τύλου ψυχὴ ἢ προβάτου πρὸς ἄνθρωπον. Καὶ τάχα αναβαί νοντα μὲν εἰς Ἱεροσόλυμα εποχουμένου τοῦ Ἰησοῦ, τὸ ὑποζύγιον, ἢ καὶ ὁ πῶλος τοιαῦτά ἐστιν· γενό μενα δὲ ἐκεῖ, οὐ μένει υποζύγιον, οὐδὲ πῶλος, ἀλλὰ ἀποστέλλεται μεταβαλόντα, καὶ ὠφεληθέντα, καὶ μετασχόντα τῆς τοῦ Λόγου θειότητος καὶ ὑπεροχής τῆς γνώσεως, ὥστε εἰς δόξαν Θεοῦ ἀποστέλλεσθαι αὐτὰ, εἰς τὸν τόπον ὅθεν ἐλύθη πρότερον, τοῦ Κυρίου μεταποιήσαντος αὐτὰ, καὶ μισθὸν αὐτοῖς δεδωκότος τοῦ ἐνηνοχέναι αὐτὸν τὴν τοιαύτην μεταβολὴν, ὡς καὶ ἀποσταλῆναι αὐτὰ ἐπὶ τὸν πρότερον τόπον, οὐκ ἔτι ἐπὶ τοῖς ἔργοις τοῖς πρότερον· οὐ γὰρ ἔμελλεν ὁ φιλάνθρωπος ἡμῶν Κύριος ἅπαξ αὐτὰ παραδεξά μενος τιμῆσαι, τῇ τε ἀπὸ τῶν δεσμῶν λύσει καὶ τῇ ἑαυτοῦ ὀχήσει, πάλιν αὐτὰ πέμπειν ἐπὶ τοὺς δεσμούς, ἢ ἔργα ἐλάττονα οὗ πεποίηκεν ἔργου, δεξάμενα τοῖς νώτοις τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ. Πρέπον δὲ ἦν ἐπὶ τῷ τοιούτῳ μυστηρίῳ καὶ τοῖς μετ' αὐτοῦ λεγομένοις σφόδρα χαίρειν καὶ ἐπιτείνειν χαρὰν τὸν καρπὸν τοῦ Πνεύματος τὴν θυγατέρα τοῦ Θεοῦ Σιών, καὶ θυγα τέρα αὐτοῦ τὴν Ἱερουσαλὴμ κηρύσσειν· ἤρχετο γὰρ αὐτῇ ὁ Βασιλεὺς δίκαιος καὶ σώζων, ἀλλὰ μετὰ τοῦ τηρεῖν τὸ δίκαιος εἶναι, καὶ σώζων μετὰ δικαιοσύνης, καὶ εὐτρεπίζων εἰς σωτηρίαν τοὺς σωζομένους. Αὐτ τὸς δὲ ἤρχετο εἰς Σιὼν καὶ Ἱερουσαλὴμ πραὺς καὶ " ἐπιβεβηκὼς ἐπὶ ὑποζύγιον καὶ πῶλον νέον, ὡς ἀπο δεδώκαμεν, ἐπισκοπῶν τὸν Ἰσραὴλ, ἐν τῷ ἐξολο θρεύειν ἅρματα ἐξ Εφραίμ, παραπλήσια τυγχάνοντα ἅρμασι Φαραώ, ὅτε ἄρματα Φαραὼ καὶ τὴν δύναμιν αὐτοῦ ἔῤῥιψεν εἰς θάλασσαν· ἤρχετο δὲ καὶ ἵππων έξολοθρεύων τὸ πολεμικὸν ζῶον ἀπὸ τῆς Ἱερουσα λήμ, ἵνα εἰρήνην ποιήσῃ τῷ Ἰσραὴλ, ἐπιστρέφων τὰ ἀπολωλότα αὐτοῦ πρόβατα, εἰρήνην δὲ καὶ τῇ Ἱε ρουσαλήμ, επανάγων αὐτῆς ἐκπεσόντα τὰ τέκνα. Πῶς δὲ οὐκ ἔμελλε μεγάλης χαρᾶς εἶναι ἄξιον τὸ οὔτ τως ἔρχεσθαι τὸν δίκαιον Βασιλέα, καὶ σώζοντα, καὶ πρᾶον εἰς τὴν Ἱερουσαλήμ; ὅτε ἔμελλεν ἐξολο ". θρεύεσθαι πᾶν τόξον πολεμικὸν, ἵνα μηκέτι ο οἱ ἁμαρτωλοὶ ἐκτείνωσι τόξα, μηδὲ ἑτοιμάζωσι βέλη ΟΙ sed apud Deum, vel apud Christum, his verbis Et ego jumentum factus sum apud te narn ejus qui Verbum ipsum est, et Dei majestatis ratione, jumenta non nos solummodo sumus, sed et nobis ingenii ac rationis facultate longe præstantiores et sapientiores alii: similiter cum rationali pa storis facultate comparati, oves ipsius sumus; propterea quod hominum etiam perfectissimo rum ratio, cum ipsa ratione quæ Verbum est comparata, plus ab ea discrepat, quam asinæ, pullive, vel ovis anima cum homine collata. Atque tales sunt fortasse subjugis, necron et pullus, qui Jesum vehentes Jerosolymam ascendunt; at postquam illuc pervenerunt, jam subjugis amplius et pullus non sunt, sed mutati, et adjuti, et Verbi divinitatis et scienti sublimitatis participes facti dimittuntur, ita ut in gloriam Dei, in eum locum unde prius soluti sunt, ablegentur, commutati a Domino, hanc mutationem pro vectura sua pre tium solvente; adeo ut in priorem locum, non ad priora opera remittantur; nam postquam eos semel solutione a vinculis, suique vectura dignatus est be nignus Dominus noster, ad vincula eos iterum amandare nequaquam debuit, et ad opera eo dete riora opere quod egerunt, cum dorso suo Dei Fi lum subierunt. At propter ejusmodi mysterium, quæque cum eo narrantur, vehementer lætari, et gaudium suum, quod fructus Spiritus est 48, augere decebat Sion Dei filiam, ipsiusque filian Jerosoly mam prædicare; veniebat quippe ei Rex justus, et sospitans, sed servata æquitate, et cum justitia sospitans, et ad salutem præparans, qui eam erant salepturi. Veniebat autem ipse Sionem et Jerosoly mac mansuetus, et ascendens super subjugalem et pullum juvenem *,» uti supra prodidimus; visi tans Israel disperdendo quadrigas ex Ephraim, quæ Pharaonis quadrigis consimiles sunt, quando Pharaonis currus, et ipsius copias in mare disjecit *º; veniebat item disperdens equum bellico sum animal de Jerusalem, ut pacen Israeli pareret, convertens oves ipsius quæ perierant; necnon et ut pacem Jerosolymæ quæreret, liberos ipsius re ducens qui ejecti fuerant Quomodo autem res ingenti digna gaudio non erat, Regem justum et c supra, super quos Verbum ascendit, non tibi videatur sermo insulsus quod fideles homines animalibus comparentur. Forsitan enim tale aliquid intelligens et Propheta dicit se factum esse quasi jumentum; non simpliciter jumentum, sed sicut jumentum apud Deum, vel apud Christum ejus, secundum quod ait. Ut jumentum factus sum apud te. Nam quantum ad Deum, jumenta sumus, non solum nos, sed etiam multo nobis prudentiores. Sic autem, quantum ad pastorem Christum, etiam oves ejus sumus: quoniam tanta distantia est inter eum et nos, quanta inter hominem et qualecumque jumentum. Et forsitan cum ascenderint in Hierosolymam, sedente Jesu super se, asina et pullus, et facti illic, non manebunt ibi, sed remittentur mutati jam, et prodificati, et enutriti Verbi divinitate, et eminentia, scientia, honestate: ut ad gloriam Dei digni habeantur remitti in locum unde assumpti fuerant, prius Domino eos meliorante et quasi mercedem hanc eis præstante pro eo quod portaverunt eum et requieverunt in se: ut, sicut dixi mus, digni habeantur remitti in locum terræ hujus ex qua assumpti fuerant, non jam ad opera priora. Nec enim fas est ut misericors Deus, dominus constitutus, postquam semel eos suscepit, et honora vit, et a vinculo solvit, et fecit eos propriam sessionem, ut mittat eos rursus ad vincula, et opera mala, postquam semel susceperunt super corda sua Filium Dei. In his omnibus conveniebat valde gaudere, et extendere Exod. XV, Psal. Lxxi, 25. Gal. v, 22. Matth. xxt, 5. ": sed apud Deum, vel apud Christum, his verbis Et ego jumentum factus sum apud te narn ejus qui Verbum ipsum est, et Dei majestatis ratione, jumenta non nos solummodo sumus, sed et nobis ingenii ac rationis facultate longe præstantiores et sapientiores alii: similiter cum rationali pa storis facultate comparati, oves ipsius sumus; propterea quod hominum etiam perfectissimo rum ratio, cum ipsa ratione quæ Verbum est comparata, plus ab ea discrepat, quam asinæ, pullive, vel ovis anima cum homine collata. Atque tales sunt fortasse subjugis, necron et pullus, qui Jesum vehentes Jerosolymam ascendunt; at postquam illuc pervenerunt, jam subjugis amplius et pullus non sunt, sed mutati, et adjuti, et Verbi divinitatis et scienti sublimitatis participes facti dimittuntur, ita ut in gloriam Dei, in eum locum unde prius soluti sunt, ablegentur, commutati a Domino, hanc mutationem pro vectura sua pre tium solvente; adeo ut in priorem locum, non ad priora opera remittantur; nam postquam eos semel solutione a vinculis, suique vectura dignatus est be nignus Dominus noster, ad vincula eos iterum amandare nequaquam debuit, et ad opera eo dete riora opere quod egerunt, cum dorso suo Dei Fi lum subierunt. At propter ejusmodi mysterium, quæque cum eo narrantur, vehementer lætari, et gaudium suum, quod fructus Spiritus est 48, augere decebat Sion Dei filiam, ipsiusque filian Jerosoly mam prædicare; veniebat quippe ei Rex justus, et sospitans, sed servata æquitate, et cum justitia sospitans, et ad salutem præparans, qui eam erant salepturi. Veniebat autem ipse Sionem et Jerosoly mac mansuetus, et ascendens super subjugalem et pullum juvenem *,» uti supra prodidimus; visi tans Israel disperdendo quadrigas ex Ephraim, quæ Pharaonis quadrigis consimiles sunt, quando Pharaonis currus, et ipsius copias in mare disjecit *º; veniebat item disperdens equum bellico sum animal de Jerusalem, ut pacen Israeli pareret, convertens oves ipsius quæ perierant; necnon et ut pacem Jerosolymæ quæreret, liberos ipsius re ducens qui ejecti fuerant Quomodo autem res ingenti digna gaudio non erat, Regem justum et c supra, super quos Verbum ascendit, non tibi videatur sermo insulsus quod fideles homines animalibus comparentur. Forsitan enim tale aliquid intelligens et Propheta dicit se factum esse quasi jumentum; non simpliciter jumentum, sed sicut jumentum apud Deum, vel apud Christum ejus, secundum quod ait. Ut jumentum factus sum apud te. Nam quantum ad Deum, jumenta sumus, non solum nos, sed etiam multo nobis prudentiores. Sic autem, quantum ad pastorem Christum, etiam oves ejus sumus: quoniam tanta distantia est inter eum et nos, quanta inter hominem et qualecumque jumentum. Et forsitan cum ascenderint in Hierosolymam, sedente Jesu super se, asina et pullus, et facti illic, non manebunt ibi, sed remittentur mutati jam, et prodificati, et enutriti Verbi divinitate, et eminentia, scientia, honestate: ut ad gloriam Dei digni habeantur remitti in locum unde assumpti fuerant, prius Domino eos meliorante et quasi mercedem hanc eis præstante pro eo quod portaverunt eum et requieverunt in se: ut, sicut dixi mus, digni habeantur remitti in locum terræ hujus ex qua assumpti fuerant, non jam ad opera priora. Nec enim fas est ut misericors Deus, dominus constitutus, postquam semel eos suscepit, et honora vit, et a vinculo solvit, et fecit eos propriam sessionem, ut mittat eos rursus ad vincula, et opera mala, postquam semel susceperunt super corda sua Filium Dei. In his omnibus conveniebat valde gaudere, et extendere Exod. XV, Psal. Lxxi, 25. Gal. v, 22. Matth. xxt, 5. 5. * Matth. x, 6. 5. * Matth. x, 6.
PG 13:1428εἰ δὲ δεῖ ἐπιστῆσαι καὶ τοῖς δύο μαθηταῖς, οὓς «ἀπέστειλεν» ὁ Ἰησοῦς ἐπὶ τὴν «δεδεμένην ὄνον καὶ» τὸν «μετ’ αὐτῆς πῶλον,» ἵνα «λύσαντες» ἀγάγωσιν αὐτῷ, λεκτέον [τάχα οὐκ ἀλόγως] μήποτε δύο «μαθηταὶ» Πέτρος εἰσὶ καὶ Παῦλος, δεξιὰς διδόντες ἀλλήλοις «κοινωνίας», ἵνα Πέτρος μὲν εἰς τὴν περιτομὴν πρὸς τὸ ὑποζύγιον γένηται, τὸν ὑπὸ τὸν ζυγὸν τοῦ νόμου γεγενημένον [λαόν], Παῦλος δὲ εἰς τὰ ἔθνη, τὸν νέον καὶ ἀδάμαστον «πῶλον.» καὶ ἦσαν ἀμφότεροι [λέγω δέ· τὸ ὑποζύγιον καὶ ὁ πῶλος] πρὸ τοῦ Ἰησοῦ ἐν κώμῃ καὶ οὐ πόλει, ἔνθα ἦσαν δεδεμένοι. ἀλλ’ «οἱ» τοῦ Ἰησοῦ «μαθηταὶ» λύουσι καὶ ἄγουσι πρὸς τὸν Ἰησοῦν ἀμφότερα. Ἔτι δ’ ἐπανάγων τῷ λόγῳ τοὺς «δύο μαθητὰς» φήσεις ὅτι ἐστὶ μὲν ἓν τάγμα τῶν διακονουμένων τοῖς ἐκ περιτομῆς, ἄλλο δὲ τοῖς ἀπὸ τῶν ἐθνῶν. πλὴν κοινωνία ἐστὶ τῶν ἔργων αὐτῶν, λυόντων τὰ προστεταγμένα ὑπὸ τοῦ Ἰησοῦ λύεσθαι· ὧν λυόντων, ἐάν τις λέγῃ αὐτοῖς· «τί λύετε τὸν πῶλον;» ἢ ὁτιποτοῦν, λέγει περὶ ἀμφοτέρων·
Ἴδωμεν δὲ περὶ τῆς «Βηθφαγὴ» μὲν κατὰ Ματθαῖον, Βηθανίας δὲ κατὰ τὸν Μᾶρκον, Βηθφαγὴ δὲ καὶ Βηθανίας κατὰ τὸν Λουκᾶν. ταῦτα δὲ ἦν «πρὸς τὸ ὄρος τὸ καλούμενον Ἐλαιῶν». ἑρμηνεύεσθαι δέ φαμεν τὴν Βηθφαγὴ μὲν ΟΙΚΟΝ ΣΙΑΓΟΝΩΝ [ἥτις τῶν ἱερέων ἦν χωρίον], Βηθανία δὲ ΟΙΚΟΣ ΥΠΑΚΟΗΣ. ἐπὶ τὸν οἶκον οὖν τῆς ὑπακοῆς ἄγεται τὰ λυόμενα ἢ τὸ λυόμενον, ἵν’ ἐκεῖθεν ἐπιβῇ αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς, ἢ ἐπὶ τὸν οἶκον τῆς σιαγόνος, περὶ ἧς ἔστιν εἰπεῖν λαβόντα ἀφορμὰς καὶ ἀπὸ τῶν Κριτῶν, ἐν οἷς πηγή ἐστιν ἐπίκλητος σιαγόνος, ἀφ’ ἧς ἔπιεν ὁ Σαμψὼν διψήσας, ἢ τάχα ἐπεὶ «τῷ τύπτοντι εἰς τὴν σιαγόνα» δεῖ παρέχειν καὶ τὴν ἑτέραν, σύμβολον τῆς τῶν σῳζομένων ἀνεξικακίας ἡ Βηθφαγὴ ἦν, ὅθεν ἐκαθέζετο ὁ Ἰησοῦς ἐπὶ τῶν ὑπὸ τῶν μαθητῶν κατὰ τὴν πρόσταξιν τοῦ Ἰησοῦ λυθέντων. καὶ «τὸ ὄρος» δὲ «τῶν Ἐλαιῶν» [ἡ ἐκκλησία] ἐστίν, αἵτινες λέγουσι καρποφοροῦσαι καλλιέλαιος οὖσαι· «ἐγὼ δὲ ὡσεὶ ἐλαία κατάκαρπος ἐν τῷ οἴκῳ τοῦ θεοῦ»· καὶ οἱ ἀρχόμενοι δὲ καὶ εἰσαγόμενοι ἐν αὐτοῖς εἰσιν «ὡσεὶ νεόφυτα ἐλαιῶν κύκλῳ τῆς» Χριστοῦ «τραπέζης», τεκνία καὶ «υἱοὶ» ὄντες αὐτοῦ. ": ἡμῶν πολλῷ λογικώτεροι καὶ σοφώτεροι· οὕτω δὲ καὶ ;» ὡς πρὸς τὸ λογικὸν τοῦ ποιμένος πρόβατά ἐσμεν αὐτ τοῦ, τῷ τὸν ἐν ἀνθρώποις καὶ τοῖς τελειοτάτοις λόγον παραβαλλόμενον τῷ Αὐτολόγῳ πλεῖον ἔχειν ἀπόστημα ἀπ' ἐκείνου, ἢ ὅσον ἔχει ἀπόστημα ὄνου και τύλου ψυχὴ ἢ προβάτου πρὸς ἄνθρωπον. Καὶ τάχα αναβαί νοντα μὲν εἰς Ἱεροσόλυμα εποχουμένου τοῦ Ἰησοῦ, τὸ ὑποζύγιον, ἢ καὶ ὁ πῶλος τοιαῦτά ἐστιν· γενό μενα δὲ ἐκεῖ, οὐ μένει υποζύγιον, οὐδὲ πῶλος, ἀλλὰ ἀποστέλλεται μεταβαλόντα, καὶ ὠφεληθέντα, καὶ μετασχόντα τῆς τοῦ Λόγου θειότητος καὶ ὑπεροχής τῆς γνώσεως, ὥστε εἰς δόξαν Θεοῦ ἀποστέλλεσθαι αὐτὰ, εἰς τὸν τόπον ὅθεν ἐλύθη πρότερον, τοῦ Κυρίου μεταποιήσαντος αὐτὰ, καὶ μισθὸν αὐτοῖς δεδωκότος τοῦ ἐνηνοχέναι αὐτὸν τὴν τοιαύτην μεταβολὴν, ὡς καὶ ἀποσταλῆναι αὐτὰ ἐπὶ τὸν πρότερον τόπον, οὐκ ἔτι ἐπὶ τοῖς ἔργοις τοῖς πρότερον· οὐ γὰρ ἔμελλεν ὁ φιλάνθρωπος ἡμῶν Κύριος ἅπαξ αὐτὰ παραδεξά μενος τιμῆσαι, τῇ τε ἀπὸ τῶν δεσμῶν λύσει καὶ τῇ ἑαυτοῦ ὀχήσει, πάλιν αὐτὰ πέμπειν ἐπὶ τοὺς δεσμούς, ἢ ἔργα ἐλάττονα οὗ πεποίηκεν ἔργου, δεξάμενα τοῖς νώτοις τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ. Πρέπον δὲ ἦν ἐπὶ τῷ τοιούτῳ μυστηρίῳ καὶ τοῖς μετ' αὐτοῦ λεγομένοις σφόδρα χαίρειν καὶ ἐπιτείνειν χαρὰν τὸν καρπὸν τοῦ Πνεύματος τὴν θυγατέρα τοῦ Θεοῦ Σιών, καὶ θυγα τέρα αὐτοῦ τὴν Ἱερουσαλὴμ κηρύσσειν· ἤρχετο γὰρ αὐτῇ ὁ Βασιλεὺς δίκαιος καὶ σώζων, ἀλλὰ μετὰ τοῦ τηρεῖν τὸ δίκαιος εἶναι, καὶ σώζων μετὰ δικαιοσύνης, καὶ εὐτρεπίζων εἰς σωτηρίαν τοὺς σωζομένους. Αὐτ τὸς δὲ ἤρχετο εἰς Σιὼν καὶ Ἱερουσαλὴμ πραὺς καὶ " ἐπιβεβηκὼς ἐπὶ ὑποζύγιον καὶ πῶλον νέον, ὡς ἀπο δεδώκαμεν, ἐπισκοπῶν τὸν Ἰσραὴλ, ἐν τῷ ἐξολο θρεύειν ἅρματα ἐξ Εφραίμ, παραπλήσια τυγχάνοντα ἅρμασι Φαραώ, ὅτε ἄρματα Φαραὼ καὶ τὴν δύναμιν αὐτοῦ ἔῤῥιψεν εἰς θάλασσαν· ἤρχετο δὲ καὶ ἵππων έξολοθρεύων τὸ πολεμικὸν ζῶον ἀπὸ τῆς Ἱερουσα λήμ, ἵνα εἰρήνην ποιήσῃ τῷ Ἰσραὴλ, ἐπιστρέφων τὰ ἀπολωλότα αὐτοῦ πρόβατα, εἰρήνην δὲ καὶ τῇ Ἱε ρουσαλήμ, επανάγων αὐτῆς ἐκπεσόντα τὰ τέκνα. Πῶς δὲ οὐκ ἔμελλε μεγάλης χαρᾶς εἶναι ἄξιον τὸ οὔτ τως ἔρχεσθαι τὸν δίκαιον Βασιλέα, καὶ σώζοντα, καὶ πρᾶον εἰς τὴν Ἱερουσαλήμ; ὅτε ἔμελλεν ἐξολο ". θρεύεσθαι πᾶν τόξον πολεμικὸν, ἵνα μηκέτι ο οἱ ἁμαρτωλοὶ ἐκτείνωσι τόξα, μηδὲ ἑτοιμάζωσι βέλη ΟΙ ἡμῶν πολλῷ λογικώτεροι καὶ σοφώτεροι· οὕτω δὲ καὶ ;» ὡς πρὸς τὸ λογικὸν τοῦ ποιμένος πρόβατά ἐσμεν αὐτ τοῦ, τῷ τὸν ἐν ἀνθρώποις καὶ τοῖς τελειοτάτοις λόγον παραβαλλόμενον τῷ Αὐτολόγῳ πλεῖον ἔχειν ἀπόστημα ἀπ' ἐκείνου, ἢ ὅσον ἔχει ἀπόστημα ὄνου και τύλου ψυχὴ ἢ προβάτου πρὸς ἄνθρωπον. Καὶ τάχα αναβαί νοντα μὲν εἰς Ἱεροσόλυμα εποχουμένου τοῦ Ἰησοῦ, τὸ ὑποζύγιον, ἢ καὶ ὁ πῶλος τοιαῦτά ἐστιν· γενό μενα δὲ ἐκεῖ, οὐ μένει υποζύγιον, οὐδὲ πῶλος, ἀλλὰ ἀποστέλλεται μεταβαλόντα, καὶ ὠφεληθέντα, καὶ μετασχόντα τῆς τοῦ Λόγου θειότητος καὶ ὑπεροχής τῆς γνώσεως, ὥστε εἰς δόξαν Θεοῦ ἀποστέλλεσθαι αὐτὰ, εἰς τὸν τόπον ὅθεν ἐλύθη πρότερον, τοῦ Κυρίου μεταποιήσαντος αὐτὰ, καὶ μισθὸν αὐτοῖς δεδωκότος τοῦ ἐνηνοχέναι αὐτὸν τὴν τοιαύτην μεταβολὴν, ὡς καὶ ἀποσταλῆναι αὐτὰ ἐπὶ τὸν πρότερον τόπον, οὐκ ἔτι ἐπὶ τοῖς ἔργοις τοῖς πρότερον· οὐ γὰρ ἔμελλεν ὁ φιλάνθρωπος ἡμῶν Κύριος ἅπαξ αὐτὰ παραδεξά μενος τιμῆσαι, τῇ τε ἀπὸ τῶν δεσμῶν λύσει καὶ τῇ ἑαυτοῦ ὀχήσει, πάλιν αὐτὰ πέμπειν ἐπὶ τοὺς δεσμούς, ἢ ἔργα ἐλάττονα οὗ πεποίηκεν ἔργου, δεξάμενα τοῖς νώτοις τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ. Πρέπον δὲ ἦν ἐπὶ τῷ τοιούτῳ μυστηρίῳ καὶ τοῖς μετ' αὐτοῦ λεγομένοις σφόδρα χαίρειν καὶ ἐπιτείνειν χαρὰν τὸν καρπὸν τοῦ Πνεύματος τὴν θυγατέρα τοῦ Θεοῦ Σιών, καὶ θυγα τέρα αὐτοῦ τὴν Ἱερουσαλὴμ κηρύσσειν· ἤρχετο γὰρ αὐτῇ ὁ Βασιλεὺς δίκαιος καὶ σώζων, ἀλλὰ μετὰ τοῦ τηρεῖν τὸ δίκαιος εἶναι, καὶ σώζων μετὰ δικαιοσύνης, καὶ εὐτρεπίζων εἰς σωτηρίαν τοὺς σωζομένους. Αὐτ τὸς δὲ ἤρχετο εἰς Σιὼν καὶ Ἱερουσαλὴμ πραὺς καὶ " ἐπιβεβηκὼς ἐπὶ ὑποζύγιον καὶ πῶλον νέον, ὡς ἀπο δεδώκαμεν, ἐπισκοπῶν τὸν Ἰσραὴλ, ἐν τῷ ἐξολο θρεύειν ἅρματα ἐξ Εφραίμ, παραπλήσια τυγχάνοντα ἅρμασι Φαραώ, ὅτε ἄρματα Φαραὼ καὶ τὴν δύναμιν αὐτοῦ ἔῤῥιψεν εἰς θάλασσαν· ἤρχετο δὲ καὶ ἵππων έξολοθρεύων τὸ πολεμικὸν ζῶον ἀπὸ τῆς Ἱερουσα λήμ, ἵνα εἰρήνην ποιήσῃ τῷ Ἰσραὴλ, ἐπιστρέφων τὰ ἀπολωλότα αὐτοῦ πρόβατα, εἰρήνην δὲ καὶ τῇ Ἱε ρουσαλήμ, επανάγων αὐτῆς ἐκπεσόντα τὰ τέκνα. Πῶς δὲ οὐκ ἔμελλε μεγάλης χαρᾶς εἶναι ἄξιον τὸ οὔτ τως ἔρχεσθαι τὸν δίκαιον Βασιλέα, καὶ σώζοντα, καὶ πρᾶον εἰς τὴν Ἱερουσαλήμ; ὅτε ἔμελλεν ἐξολο ". θρεύεσθαι πᾶν τόξον πολεμικὸν, ἵνα μηκέτι ο οἱ ἁμαρτωλοὶ ἐκτείνωσι τόξα, μηδὲ ἑτοιμάζωσι βέλη ΟΙ sed apud Deum, vel apud Christum, his verbis Et ego jumentum factus sum apud te narn ejus qui Verbum ipsum est, et Dei majestatis ratione, jumenta non nos solummodo sumus, sed et nobis ingenii ac rationis facultate longe præstantiores et sapientiores alii: similiter cum rationali pa storis facultate comparati, oves ipsius sumus; propterea quod hominum etiam perfectissimo rum ratio, cum ipsa ratione quæ Verbum est comparata, plus ab ea discrepat, quam asinæ, pullive, vel ovis anima cum homine collata. Atque tales sunt fortasse subjugis, necron et pullus, qui Jesum vehentes Jerosolymam ascendunt; at postquam illuc pervenerunt, jam subjugis amplius et pullus non sunt, sed mutati, et adjuti, et Verbi divinitatis et scienti sublimitatis participes facti dimittuntur, ita ut in gloriam Dei, in eum locum unde prius soluti sunt, ablegentur, commutati a Domino, hanc mutationem pro vectura sua pre tium solvente; adeo ut in priorem locum, non ad priora opera remittantur; nam postquam eos semel solutione a vinculis, suique vectura dignatus est be nignus Dominus noster, ad vincula eos iterum amandare nequaquam debuit, et ad opera eo dete riora opere quod egerunt, cum dorso suo Dei Fi lum subierunt. At propter ejusmodi mysterium, quæque cum eo narrantur, vehementer lætari, et gaudium suum, quod fructus Spiritus est 48, augere decebat Sion Dei filiam, ipsiusque filian Jerosoly mam prædicare; veniebat quippe ei Rex justus, et sospitans, sed servata æquitate, et cum justitia sospitans, et ad salutem præparans, qui eam erant salepturi. Veniebat autem ipse Sionem et Jerosoly mac mansuetus, et ascendens super subjugalem et pullum juvenem *,» uti supra prodidimus; visi tans Israel disperdendo quadrigas ex Ephraim, quæ Pharaonis quadrigis consimiles sunt, quando Pharaonis currus, et ipsius copias in mare disjecit *º; veniebat item disperdens equum bellico sum animal de Jerusalem, ut pacen Israeli pareret, convertens oves ipsius quæ perierant; necnon et ut pacem Jerosolymæ quæreret, liberos ipsius re ducens qui ejecti fuerant Quomodo autem res ingenti digna gaudio non erat, Regem justum et c supra, super quos Verbum ascendit, non tibi videatur sermo insulsus quod fideles homines animalibus comparentur. Forsitan enim tale aliquid intelligens et Propheta dicit se factum esse quasi jumentum; non simpliciter jumentum, sed sicut jumentum apud Deum, vel apud Christum ejus, secundum quod ait. Ut jumentum factus sum apud te. Nam quantum ad Deum, jumenta sumus, non solum nos, sed etiam multo nobis prudentiores. Sic autem, quantum ad pastorem Christum, etiam oves ejus sumus: quoniam tanta distantia est inter eum et nos, quanta inter hominem et qualecumque jumentum. Et forsitan cum ascenderint in Hierosolymam, sedente Jesu super se, asina et pullus, et facti illic, non manebunt ibi, sed remittentur mutati jam, et prodificati, et enutriti Verbi divinitate, et eminentia, scientia, honestate: ut ad gloriam Dei digni habeantur remitti in locum unde assumpti fuerant, prius Domino eos meliorante et quasi mercedem hanc eis præstante pro eo quod portaverunt eum et requieverunt in se: ut, sicut dixi mus, digni habeantur remitti in locum terræ hujus ex qua assumpti fuerant, non jam ad opera priora. Nec enim fas est ut misericors Deus, dominus constitutus, postquam semel eos suscepit, et honora vit, et a vinculo solvit, et fecit eos propriam sessionem, ut mittat eos rursus ad vincula, et opera mala, postquam semel susceperunt super corda sua Filium Dei. In his omnibus conveniebat valde gaudere, et extendere Exod. XV, Psal. Lxxi, 25. Gal. v, 22. Matth. xxt, 5. ": sed apud Deum, vel apud Christum, his verbis Et ego jumentum factus sum apud te narn ejus qui Verbum ipsum est, et Dei majestatis ratione, jumenta non nos solummodo sumus, sed et nobis ingenii ac rationis facultate longe præstantiores et sapientiores alii: similiter cum rationali pa storis facultate comparati, oves ipsius sumus; propterea quod hominum etiam perfectissimo rum ratio, cum ipsa ratione quæ Verbum est comparata, plus ab ea discrepat, quam asinæ, pullive, vel ovis anima cum homine collata. Atque tales sunt fortasse subjugis, necron et pullus, qui Jesum vehentes Jerosolymam ascendunt; at postquam illuc pervenerunt, jam subjugis amplius et pullus non sunt, sed mutati, et adjuti, et Verbi divinitatis et scienti sublimitatis participes facti dimittuntur, ita ut in gloriam Dei, in eum locum unde prius soluti sunt, ablegentur, commutati a Domino, hanc mutationem pro vectura sua pre tium solvente; adeo ut in priorem locum, non ad priora opera remittantur; nam postquam eos semel solutione a vinculis, suique vectura dignatus est be nignus Dominus noster, ad vincula eos iterum amandare nequaquam debuit, et ad opera eo dete riora opere quod egerunt, cum dorso suo Dei Fi lum subierunt. At propter ejusmodi mysterium, quæque cum eo narrantur, vehementer lætari, et gaudium suum, quod fructus Spiritus est 48, augere decebat Sion Dei filiam, ipsiusque filian Jerosoly mam prædicare; veniebat quippe ei Rex justus, et sospitans, sed servata æquitate, et cum justitia sospitans, et ad salutem præparans, qui eam erant salepturi. Veniebat autem ipse Sionem et Jerosoly mac mansuetus, et ascendens super subjugalem et pullum juvenem *,» uti supra prodidimus; visi tans Israel disperdendo quadrigas ex Ephraim, quæ Pharaonis quadrigis consimiles sunt, quando Pharaonis currus, et ipsius copias in mare disjecit *º; veniebat item disperdens equum bellico sum animal de Jerusalem, ut pacen Israeli pareret, convertens oves ipsius quæ perierant; necnon et ut pacem Jerosolymæ quæreret, liberos ipsius re ducens qui ejecti fuerant Quomodo autem res ingenti digna gaudio non erat, Regem justum et c supra, super quos Verbum ascendit, non tibi videatur sermo insulsus quod fideles homines animalibus comparentur. Forsitan enim tale aliquid intelligens et Propheta dicit se factum esse quasi jumentum; non simpliciter jumentum, sed sicut jumentum apud Deum, vel apud Christum ejus, secundum quod ait. Ut jumentum factus sum apud te. Nam quantum ad Deum, jumenta sumus, non solum nos, sed etiam multo nobis prudentiores. Sic autem, quantum ad pastorem Christum, etiam oves ejus sumus: quoniam tanta distantia est inter eum et nos, quanta inter hominem et qualecumque jumentum. Et forsitan cum ascenderint in Hierosolymam, sedente Jesu super se, asina et pullus, et facti illic, non manebunt ibi, sed remittentur mutati jam, et prodificati, et enutriti Verbi divinitate, et eminentia, scientia, honestate: ut ad gloriam Dei digni habeantur remitti in locum unde assumpti fuerant, prius Domino eos meliorante et quasi mercedem hanc eis præstante pro eo quod portaverunt eum et requieverunt in se: ut, sicut dixi mus, digni habeantur remitti in locum terræ hujus ex qua assumpti fuerant, non jam ad opera priora. Nec enim fas est ut misericors Deus, dominus constitutus, postquam semel eos suscepit, et honora vit, et a vinculo solvit, et fecit eos propriam sessionem, ut mittat eos rursus ad vincula, et opera mala, postquam semel susceperunt super corda sua Filium Dei. In his omnibus conveniebat valde gaudere, et extendere Exod. XV, Psal. Lxxi, 25. Gal. v, 22. Matth. xxt, 5. 5. * Matth. x, 6. 5. * Matth. x, 6.
PG 13:1429κηρύσσομεν «ὅτι ὁ κύριος αὐτῶν» τῶν πρότερον δεδεμένων «χρείαν ἔχει.» χρείαν δὲ αὐτῶν ἔχει ἐπιβαίνων αὐτοῖς, λελυμένοις ἀπὸ τῶν ἁμαρτημάτων καὶ ἄφεσιν αὐτῶν εἰληφόσι· δεδεμένοις γὰρ ἔτι καὶ «σειραῖς τῶν ἰδίων ἁμαρτιῶν» σφιγγομένοις ὁ Ἰησοῦς οὐκ ἐπικαθέζεται. κατὰ μέντοι τὸν Μᾶρκον καὶ τὸν Λουκᾶν [καὶ] πῶλός ἐστι δεδεμένος, «ἐφ’ ὃν οὐδεὶς ἀνθρώπων ἐκάθισεν»· οὐδὲν γὰρ λογικὸν καὶ κατὰ τρόπον [ἀνθρώπινον] γινόμενον ἐπέπρακτό [ποτε] καὶ ἵδρυτο τῷ ἀπὸ τῶν ἐθνῶν πώλῳ. καὶ οὗτος ἐφ’ ᾧ οὐδὲν λογικὸν πρότερον ἐφίδρυτο εὐτύχησε θεὸν αὐτῷ ἐπικαθεσθῆναι λόγον, τὸν υἱὸν τοῦ θεοῦ, ἵνα ὑπ’ αὐτοῦ ἀγόμενος ἡνιοχοῦντος καταντήσῃ ἐπὶ τὴν Ἱερουσαλὴμ τοῦ θεοῦ. τοσαῦτα μὲν ἡμεῖς εἰς τὸν τόπον ἐπὶ τοῦ παρόντος εἴδομεν· ὁ δὲ δυνάμενος καὶ χωρῶν μείζονα εἰς τὸν τόπον χάριν λεγέτω μείζονα καὶ βελτίονα, κἀκεῖνος μᾶλλον ἀκουέσθω ὑπὸ τῶν διψώντων εὐαγγελικῆς σαφηνείας. «Πορευθέντες δὲ οἱ μαθηταὶ καὶ ποιήσαντες καθὼς προσέταξεν αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς ἤγαγον τὴν ὄνον καὶ τὸν πῶλον» καὶ τὰ ἑξῆς ἕως τοῦ «ὁ ἀπὸ Ναζαρὲτ τῆς Γαλιλαίας» [ματτη. 21, ] .
κηρύσσομεν «ὅτι ὁ κύριος αὐτῶν» τῶν πρότερον δεδεμένων «χρείαν ἔχει.» χρείαν δὲ αὐτῶν ἔχει ἐπιβαίνων αὐτοῖς, λελυμένοις ἀπὸ τῶν ἁμαρτημάτων καὶ ἄφεσιν αὐτῶν εἰληφόσι· δεδεμένοις γὰρ ἔτι καὶ «σειραῖς τῶν ἰδίων ἁμαρτιῶν» σφιγγομένοις ὁ Ἰησοῦς οὐκ ἐπικαθέζεται. κατὰ μέντοι τὸν Μᾶρκον καὶ τὸν Λουκᾶν [καὶ] πῶλός ἐστι δεδεμένος, «ἐφ’ ὃν οὐδεὶς ἀνθρώπων ἐκάθισεν»· οὐδὲν γὰρ λογικὸν καὶ κατὰ τρόπον [ἀνθρώπινον] γινόμενον ἐπέπρακτό [ποτε] καὶ ἵδρυτο τῷ ἀπὸ τῶν ἐθνῶν πώλῳ. καὶ οὗτος ἐφ’ ᾧ οὐδὲν λογικὸν πρότερον ἐφίδρυτο εὐτύχησε θεὸν αὐτῷ ἐπικαθεσθῆναι λόγον, τὸν υἱὸν τοῦ θεοῦ, ἵνα ὑπ’ αὐτοῦ ἀγόμενος ἡνιοχοῦντος καταντήσῃ ἐπὶ τὴν Ἱερουσαλὴμ τοῦ θεοῦ. τοσαῦτα μὲν ἡμεῖς εἰς τὸν τόπον ἐπὶ τοῦ παρόντος εἴδομεν· ὁ δὲ δυνάμενος καὶ χωρῶν μείζονα εἰς τὸν τόπον χάριν λεγέτω μείζονα καὶ βελτίονα, κἀκεῖνος μᾶλλον ἀκουέσθω ὑπὸ τῶν διψώντων εὐαγγελικῆς σαφηνείας. «Πορευθέντες δὲ οἱ μαθηταὶ καὶ ποιήσαντες καθὼς προσέταξεν αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς ἤγαγον τὴν ὄνον καὶ τὸν πῶλον» καὶ τὰ ἑξῆς ἕως τοῦ «ὁ ἀπὸ Ναζαρὲτ τῆς Γαλιλαίας» [ματτη. 21, ] .
PG 13:1430ὁ δὲ Μᾶρκος οὕτω κατὰ τὸν τόπον ἐξέθετο· «καὶ ἀπελθόντες εὗρον πῶλον δεδεμένον πρὸς τὴν θύραν ἔξω ἐπὶ τοῦ ἀμφόδου, καὶ λύουσιν αὐτὸν» καὶ τὰ ἑξῆς ἕως τοῦ «εὐλογημένη ἡ ἐρχομένη βασιλεία τοῦ πατρὸς ἡμῶν Δαυί̈δ· εἰρήνη ἐν τοῖς ὑψίστοις». καὶ ὁ Λουκᾶς δὲ τοιαῦτά φησιν· «ἀπελθόντες δὲ οἱ ἀπεσταλμένοι εὗρον καθὼς εἶπεν αὐτοῖς ἑστῶτα τὸν πῶλον» καὶ τὰ ἑξῆς ἕως τοῦ «ἐὰν οὗτοι σιωπήσωσιν, οἱ λίθοι κεκράξονται».
κηρύσσομεν «ὅτι ὁ κύριος αὐτῶν» τῶν πρότερον δεδεμένων «χρείαν ἔχει.» χρείαν δὲ αὐτῶν ἔχει ἐπιβαίνων αὐτοῖς, λελυμένοις ἀπὸ τῶν ἁμαρτημάτων καὶ ἄφεσιν αὐτῶν εἰληφόσι· δεδεμένοις γὰρ ἔτι καὶ «σειραῖς τῶν ἰδίων ἁμαρτιῶν» σφιγγομένοις ὁ Ἰησοῦς οὐκ ἐπικαθέζεται. κατὰ μέντοι τὸν Μᾶρκον καὶ τὸν Λουκᾶν [καὶ] πῶλός ἐστι δεδεμένος, «ἐφ’ ὃν οὐδεὶς ἀνθρώπων ἐκάθισεν»· οὐδὲν γὰρ λογικὸν καὶ κατὰ τρόπον [ἀνθρώπινον] γινόμενον ἐπέπρακτό [ποτε] καὶ ἵδρυτο τῷ ἀπὸ τῶν ἐθνῶν πώλῳ. καὶ οὗτος ἐφ’ ᾧ οὐδὲν λογικὸν πρότερον ἐφίδρυτο εὐτύχησε θεὸν αὐτῷ ἐπικαθεσθῆναι λόγον, τὸν υἱὸν τοῦ θεοῦ, ἵνα ὑπ’ αὐτοῦ ἀγόμενος ἡνιοχοῦντος καταντήσῃ ἐπὶ τὴν Ἱερουσαλὴμ τοῦ θεοῦ. τοσαῦτα μὲν ἡμεῖς εἰς τὸν τόπον ἐπὶ τοῦ παρόντος εἴδομεν· ὁ δὲ δυνάμενος καὶ χωρῶν μείζονα εἰς τὸν τόπον χάριν λεγέτω μείζονα καὶ βελτίονα, κἀκεῖνος μᾶλλον ἀκουέσθω ὑπὸ τῶν διψώντων εὐαγγελικῆς σαφηνείας. «Πορευθέντες δὲ οἱ μαθηταὶ καὶ ποιήσαντες καθὼς προσέταξεν αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς ἤγαγον τὴν ὄνον καὶ τὸν πῶλον» καὶ τὰ ἑξῆς ἕως τοῦ «ὁ ἀπὸ Ναζαρὲτ τῆς Γαλιλαίας» [ματτη. 21, ] .
PG 13:1431Ἀκολούθως τοῖς ἀποδεδομένοις περὶ τῶν ἀποσταλέντων δύο μαθητῶν ἐπὶ τὸ λῦσαι τὴν «δεδεμένην ὄνον καὶ» τὸν «πῶλον» τὸν «μετ’ αὐτῆς» καὶ πᾶσι τοῖς εἰς τὸν τόπον εἰρημένοις, διηγησόμεθα καὶ τὰ ἐκκείμενα, ἐν οἷς λέλεκται ὅτι «πορευθέντες οἱ δύο μαθηταὶ καὶ ποιήσαντες» τὰ ὑπὸ τοῦ σωτῆρος αὐτοῖς προστεταγμένα «ἤγαγον» πρὸς αὐτὸν «τὴν ὄνον καὶ τὸν πῶλον·» οὓς οὐκ ἀφήκασι γυμνοὺς ἀλλὰ κόσμον αὐτοῖς περιέθηκαν ἐν ἱματίοις εὐσχημοσύνην περιποιοῦσι, κοσμήσασι τὴν ὑπ’ αὐτῶν λελυμένην «ὄνον καὶ» τὸν «μετ’ αὐτῆς πῶλον» οἷς καὶ αὐτοὶ ἦσαν κεκοσμημένοι καὶ ἐσκεπασμένοι, [καὶ] ἵνα κεκοσμημένοις τῇ ὄνῳ καὶ τῷ πώλῳ τοῖς ἐνδύμασι τῶν διδαξάντων μαθητῶν ἐπανα[βῇ καὶ ἀνα]παύσηται καὶ ἐφιδρυθῇ ὁ τοῦ θεοῦ λόγος, γινόμενος ἐπάνω μόνος καὶ ἡνίοχος τῶν λελυμένων καὶ βασταζόντων αὐτόν.
Ἀκολούθως τοῖς ἀποδεδομένοις περὶ τῶν ἀποσταλέντων δύο μαθητῶν ἐπὶ τὸ λῦσαι τὴν «δεδεμένην ὄνον καὶ» τὸν «πῶλον» τὸν «μετ’ αὐτῆς» καὶ πᾶσι τοῖς εἰς τὸν τόπον εἰρημένοις, διηγησόμεθα καὶ τὰ ἐκκείμενα, ἐν οἷς λέλεκται ὅτι «πορευθέντες οἱ δύο μαθηταὶ καὶ ποιήσαντες» τὰ ὑπὸ τοῦ σωτῆρος αὐτοῖς προστεταγμένα «ἤγαγον» πρὸς αὐτὸν «τὴν ὄνον καὶ τὸν πῶλον·» οὓς οὐκ ἀφήκασι γυμνοὺς ἀλλὰ κόσμον αὐτοῖς περιέθηκαν ἐν ἱματίοις εὐσχημοσύνην περιποιοῦσι, κοσμήσασι τὴν ὑπ’ αὐτῶν λελυμένην «ὄνον καὶ» τὸν «μετ’ αὐτῆς πῶλον» οἷς καὶ αὐτοὶ ἦσαν κεκοσμημένοι καὶ ἐσκεπασμένοι, [καὶ] ἵνα κεκοσμημένοις τῇ ὄνῳ καὶ τῷ πώλῳ τοῖς ἐνδύμασι τῶν διδαξάντων μαθητῶν ἐπανα[βῇ καὶ ἀνα]παύσηται καὶ ἐφιδρυθῇ ὁ τοῦ θεοῦ λόγος, γινόμενος ἐπάνω μόνος καὶ ἡνίοχος τῶν λελυμένων καὶ βασταζόντων αὐτόν. ἀλλὰ τοῖς μὲν ἐκ τῶν διδαξάντων ἱματίοις ἐπιτεθεῖσι τῇ ὄνῳ καὶ τῷ πώλῳ ὁ Ἰησοῦς ἐπικαθέζεται, ἐπειδὴ ἕκαστον ἐχρῆν συμβαλέσθαι τι Χριστῷ πραεῖ βασιλεῖ ἐπιβεβηκότι ὑποζυγίῳ καὶ πώλῳ νέῳ» [Ὁ δὲ πλεῖστος ὄχλος ἔστρωσαν ἑαυτῶν τὰ ἱμάτια ἐν τῇ ὁδῷ, ἄλλοι δὲ ἔκοπτον κλάδους ἀπὸ τῶν δένδρων καὶ ἐστρώννυον ἐν τῇ ὁδῷ.] «ἦν δὴ «πλεῖστος ὄχλος» ὁ συνειςερχόμενος εἰς Ἱερουσαλὴμ τῷ Ἰησοῦ, καὶ οὗτοι ἔδειξαν καρπὸν τῆς τοῦ σωτῆρος ἀποδοχῆς ἐν τῷ «τὰ ἑαυτῶν ἱμάτια» ὑποστρῶσαι, καὶ ὃν εἶχον κόσμον καὶ σκέπην, τῷ ἐπικαθεζομένῳ τῇ ὄνῳ καὶ τῷ πώλῳ. «ἐν τῇ ὁδῷ» τοίνυν καθ’ ἣν ἦγε «τὴν ὄνον καὶ τὸν πῶλον» ἐπὶ τὰ Ἱεροσόλυμα, «ἔστρωσαν» τὰ «ἑαυτῶν ἱμάτια ὁ πλεῖστος ὄχλος,» ἵνα καθαροῖς γῆς καὶ γηί̈νων πραγμάτων [ποσὶ] καὶ μηδαμῶς ἔχουσι κονιορτὸν ἡ ὄνος καὶ ὁ πῶλος ἐπιβῇ τῇ Ἱερουσαλήμ. καὶ τρίτον δέ τι τάγμα τὸ παρὰ τοὺς «δύο μαθητὰς» καὶ τὸν ὑποστρώσαντα πλεῖστον ὄχλον «τὰ ἱμάτια ἐν τῇ ὁδῷ» νῦν κατείλεκται· «ἄλλοι» γὰρ ὡραιότητά [τινα] περιεποίουν τῇ ὁδῷ δι’ ἧς ὥδευεν ἐπὶ τὰ Ἱεροσόλυμα ὁ Ἰησοῦς ὀχούμενος τοῖς προειρημένοις· ἦν χωρίον Βηθανία δὲ οἶκος ὑπακοῆς. Ἐπὶ τὸν οἶκον οὖν τῆς ὑπακοῆς ἄγεται τὰ λυόμενα ἢ τὸ λυόμενον, ἵν᾿ ἐκεῖθεν ἐπισῇ αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς, καὶ ἐπὶ τὸν οἶκον τῆς σιαγόνος περὶ ἧς ἔστιν εἰπεῖν, λα βόντα ἀφορμὰς καὶ ἀπὸ τῶν Κριτῶν, ἐν οἷς πηγή ἐστιν ἐπίκλητος σιαγόνος, ἀφ᾿ ἧς ἔπιεν ὁ Σαμψών διψήσας, ἢ τάχα ἐπεὶ τῷ τύπτοντι εἰς τὴν σιαγόνε δεῖ παρέχειν καὶ τὴν ἑτέραν, σύμβολον τῆς τῶν σωζομένων ἀνεξικακίας ἡ Βηθφαγὴ ἦν, ὅθεν ἐκαθέ ζετο ὁ Ἰησοῦς ἐπὶ τῶν ὑπὸ τῶν μαθητῶν κατὰ τὴν πρόσταξιν τοῦ Ἰησοῦ λυθέντων. Καὶ τὸ ὄρος δὲ τῶν Ελαιῶν ἐστιν, αἵτινες λέγουσι καρποφοροῦσαι καλο λιέλαιος οὖσαι·. Ἐγὼ δὲ ὡσεὶ ἐλαία κατάκαρπος ἐν τῷ οἴκῳ τοῦ Θεοῦ, καὶ οἱ ἀρχόμενοι δὲ καὶ εἰσαγό μενοι ἐν αὐτοῖς εἰσιν «ὡσεὶ νεόφυτα ἐλαιῶν κύκλῳ τῆς» Χριστοῦ τραπέζης,, τεκνία καὶ υἱοὶ ὄντες αὐτοῦ. Εἰ δὲ δεῖ ἐπιστῆσαι καὶ τοῖς δύο μαθηταῖς, οὓς ἀπέστειλεν ὁ Ἰησοῦς ἐπὶ τὴν δεδεμένην ἔναν καὶ τὸν μετ' αὐτῆς πῶλον, ἵνα λύσαντες ἀγάγωσιν αὐτῷ, λεκτέον μήποτε δύο μαθηταὶ Πέτρος εἰσὶ καὶ Παῦλος, δεξιὰς διδόντες ἀλλήλοις κοινωνίας, ἵνα Πέ τρος μὲν εἰς τὴν περιτομήν, πρὸς τὸ ὑποζύγιον γένηται, τὸν ὑπὸ τὸν ζυγὸν τοῦ νόμου γεγενημέ νον, Παῦλος δὲ εἰς τὰ ἔθνη, τὸν νέον καὶ ἀδάμαστον πῶλον; Καὶ ἦσαν ἀμφότεροι, λέγω δὲ τὸ ὑποζύγιον καὶ ὁ πῶλος, πρὸ τοῦ Ἰησοῦ, ἐν χώμῃ, καὶ οὐ πόλει, ἔνθα ἦσαν δεδεμένοι. Αλλ' οἱ τοῦ Ἰησοῦ μαθηταὶ λύουσι καὶ ἄγουσι πρὸς τὸν Ἰησοῦν ἀμφότερα. "Ετι δ' ἐπανάγων τῷ λόγῳ τοὺς δύο μαθητὰς φήσεις ὅτι ἐστὶ μὲν ἐν τάγμα τῶν διακονουμένων τοῖς ἐκ περιτομῆς, ἄλλο δὲ τοῖς ἀπὸ τῶν ἐθνῶν. Πλὴν κοινω νία ἐστὶ τῶν ἔργων αὐτῶν, λυόντων τὰ προστε σε Ματθαῖός φησιν ἀποστέλλεσθαι τοὺς παραληψομένους τὴν ὄνον καὶ τὸν πῶλον, ἥτις τόπος ἦν ἱερατικός, οἶ κος σιαγόνων ερμηνευόμενος. βλυν Ἥτις τῶν ἱερέων ἦν χωρίον. ὅτι τῶν ἱερέων ἦν μόν ριον. Βηθανία μὲν οἶκος ὑπακοῆς ἑρμηνεύς ται, Βεθφαγὴ δὲ οἶκος σιαγόνων, ἱερατικός ὧν τό πος· καὶ γὰρ σιαγόνες τοῖς ἱερεῦσιν ἐδίδοντο, ὡς ἐν τῷ νόμῳ ἀναγέγραπται. αυτολεξεί Ε' Π; καὶ σιαγόνα, Βηθανία δὲ οἶκος ὑπακοῆς. Σύμβολον.: ὅτι σύμβολον. ὑπὸ τὸ ζυγόν. Ετι δ' ἐπανάγων τῷ λόγῳ τοὺς δύο μαθη ἦν χωρίον Βηθανία δὲ οἶκος ὑπακοῆς. Ἐπὶ τὸν οἶκον οὖν τῆς ὑπακοῆς ἄγεται τὰ λυόμενα ἢ τὸ λυόμενον, ἵν᾿ ἐκεῖθεν ἐπισῇ αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς, καὶ ἐπὶ τὸν οἶκον τῆς σιαγόνος περὶ ἧς ἔστιν εἰπεῖν, λα βόντα ἀφορμὰς καὶ ἀπὸ τῶν Κριτῶν, ἐν οἷς πηγή ἐστιν ἐπίκλητος σιαγόνος, ἀφ᾿ ἧς ἔπιεν ὁ Σαμψών διψήσας, ἢ τάχα ἐπεὶ τῷ τύπτοντι εἰς τὴν σιαγόνε δεῖ παρέχειν καὶ τὴν ἑτέραν, σύμβολον τῆς τῶν σωζομένων ἀνεξικακίας ἡ Βηθφαγὴ ἦν, ὅθεν ἐκαθέ ζετο ὁ Ἰησοῦς ἐπὶ τῶν ὑπὸ τῶν μαθητῶν κατὰ τὴν πρόσταξιν τοῦ Ἰησοῦ λυθέντων. Καὶ τὸ ὄρος δὲ τῶν Ελαιῶν ἐστιν, αἵτινες λέγουσι καρποφοροῦσαι καλο λιέλαιος οὖσαι·. Ἐγὼ δὲ ὡσεὶ ἐλαία κατάκαρπος ἐν τῷ οἴκῳ τοῦ Θεοῦ, καὶ οἱ ἀρχόμενοι δὲ καὶ εἰσαγό μενοι ἐν αὐτοῖς εἰσιν «ὡσεὶ νεόφυτα ἐλαιῶν κύκλῳ τῆς» Χριστοῦ τραπέζης,, τεκνία καὶ υἱοὶ ὄντες αὐτοῦ. Εἰ δὲ δεῖ ἐπιστῆσαι καὶ τοῖς δύο μαθηταῖς, οὓς ἀπέστειλεν ὁ Ἰησοῦς ἐπὶ τὴν δεδεμένην ἔναν καὶ τὸν μετ' αὐτῆς πῶλον, ἵνα λύσαντες ἀγάγωσιν αὐτῷ, λεκτέον μήποτε δύο μαθηταὶ Πέτρος εἰσὶ καὶ Παῦλος, δεξιὰς διδόντες ἀλλήλοις κοινωνίας, ἵνα Πέ τρος μὲν εἰς τὴν περιτομήν, πρὸς τὸ ὑποζύγιον γένηται, τὸν ὑπὸ τὸν ζυγὸν τοῦ νόμου γεγενημέ νον, Παῦλος δὲ εἰς τὰ ἔθνη, τὸν νέον καὶ ἀδάμαστον πῶλον; Καὶ ἦσαν ἀμφότεροι, λέγω δὲ τὸ ὑποζύγιον καὶ ὁ πῶλος, πρὸ τοῦ Ἰησοῦ, ἐν χώμῃ, καὶ οὐ πόλει, ἔνθα ἦσαν δεδεμένοι. Αλλ' οἱ τοῦ Ἰησοῦ μαθηταὶ λύουσι καὶ ἄγουσι πρὸς τὸν Ἰησοῦν ἀμφότερα. "Ετι δ' ἐπανάγων τῷ λόγῳ τοὺς δύο μαθητὰς φήσεις ὅτι ἐστὶ μὲν ἐν τάγμα τῶν διακονουμένων τοῖς ἐκ περιτομῆς, ἄλλο δὲ τοῖς ἀπὸ τῶν ἐθνῶν. Πλὴν κοινω νία ἐστὶ τῶν ἔργων αὐτῶν, λυόντων τὰ προστε σε Ματθαῖός φησιν ἀποστέλλεσθαι τοὺς παραληψομένους τὴν ὄνον καὶ τὸν πῶλον, ἥτις τόπος ἦν ἱερατικός, οἶ κος σιαγόνων ερμηνευόμενος. βλυν Ἥτις τῶν ἱερέων ἦν χωρίον. ὅτι τῶν ἱερέων ἦν μόν ριον. Βηθανία μὲν οἶκος ὑπακοῆς ἑρμηνεύς ται, Βεθφαγὴ δὲ οἶκος σιαγόνων, ἱερατικός ὧν τό πος· καὶ γὰρ σιαγόνες τοῖς ἱερεῦσιν ἐδίδοντο, ὡς ἐν τῷ νόμῳ ἀναγέγραπται. αυτολεξεί Ε' Π; καὶ σιαγόνα, Βηθανία δὲ οἶκος ὑπακοῆς. Σύμβολον.: ὅτι σύμβολον. ὑπὸ τὸ ζυγόν. Ετι δ' ἐπανάγων τῷ λόγῳ τοὺς δύο μαθη dum esse dicimus, quæ quilem sacerdotum villa « erat; Bethaniam autem, domum obedientiæ. › Ducuntur ergo in obedientiæ domum, quæ vinculis solvuntur, vel quod solvitur, ut ea illic Jesus con scendat, necnon et in maxillarum domum: de qua, sumpta e libro Judicum occasione, in quo fons maxillæ dictus commemoratur, de quo potavit sitiens Samson ", vel fortasse quod maxillam unam cadenti alteram præbere oporteat "s, dicere possu mus Bethphage symbolum esse patientiæ eorum qui salutem consequuntur, unde iis insidebat Jesus, quæ a discipulis juxta mandatum suum soluta erant. Mons autem Olivarum est, quæ cum fertiles sint, et fructum ferant, dicunt se:: Ego autem sicut oliva fructifera in domo Dei; qui autem fidei rudimentis initiantur, sunt: sicut novellæ olivarum in circuitu mensæ › Christi º, utpote liberi ejus et filii. Quod si ad duos quoque discipulos animus advertendus est, quos ad ligatam asinam, et qui cum ea erat pullum, Jesus misit, ut solutam eam ad se adducerent; annon discipulos hosce duos Petrum esse et Paulum dicendum est, qui dextras societatis sibi dederunt, ut in circumcisionem qui dem Petrus 8, subjugem videlicet sub jugum legis alligatam; Paulus vero in gentes, juvenem nimirum ac nondum domitum pullum, iret? Et uter que sane, subjugem dico et pullum, ante Jesum in villa erant, in qua fuerant viucti, non vero in civi tate. Discipuli autem Jesu solvunt utrumque et ad Jesum adducunt. Præterea duos discipulos si inter preteris anagogice, dices unum quidem esse ordi »em eorum qui ministrant circumcisis; alterum au Interpretatur autem Bethphage quidem, domus maxillarum.» Erat autem villa sacerdotum, quoniam maxilla popria pars erat sacerdotum ex lege. In quo possumus dicere maxime occasionem accipientes de libre Judicum, quoniam in his erat fons qui vocabatur fons maxillæ, de quo biberat Sampson cum sitisset. Aut forsitan fons ille, mysterium erat patientiæ fidelium, ad quos Dominus dicit: «Qui te percusse tit in maxillam unam, prebe ei et alteram.» Bethania autem, i domus obedientiæ. In domum ergo obedientiæ adducuntur omnes qui solvuntur a vinculo peccatorum suorum, vel ad domum sacerdotalem maxillarum, vel patientiæ, ut inde ascendat Dominus super eos, quos secundum præceptum solverunt discipuli ejus, et perduxerunt ad eum. Mons autem Olivarum est Ecclesia, in quo fructificantes fideles dicere possunt: Ego autem sicut oliva fructifera in domo Dei. Qui autein in primis adducuntur ad Jul. xv, 19. Matth. v, 39. Psal. Li, 10. Psal. CXXVII, 3. Gal. 11, 9. Hieronymus Cum que appropinquaret Hierosolymam, et venisset Beth phage ad domum maxillarum, qui sacerdotum vi culus erat, situs in monte Oliveti. ♫ ‹ do mus,. et Syriaco 3D, sive ND, gena, maxilla. Alii derivant a 52, ‹ domus, 7D, (os, et Na, vallis; quam postremam expositionem sequitur Pagninus. Hieronymus De nominibus Hebraicis sethphage, Domus oris vallium, vel domus bucca. Syrum est, non Hebræum. Quidam putant domum maxillarum vocari. › Veri tamen similius id nomi vis derivari a n'a et 'aD, hoc est Syriace, Cat. Adeo ut ab hoc fructu sic dictus sit iste vicus, quemadmodum Olynthos uros Macedonic. HUE Vetus inter pres Quoniam maxilla propria pars erat sacer dotum ex lege.» Legerat, Hieronymus in epitaphio Paule: «Bethphage villam sacerdotalium maxillarum. Theophylactus, in Luc. xix Belhania quidem domus obedientia interpretatur: Bethphage vero domus maxillarum, qui locus est sacerdotalis. Maxillæ enim sacerdotibus dabantur, sicut in lege scriptum est;» que ex Origenis hom. in Luc. trans lata sunt, Locus habetur Deuter. xviii, 3, ubi llie ronymus, e et maxillas,» prætermisit, cum Hebrai ca, LXX Onkelos, Ny, exhibeant. Origenes, tract. in Matth.: Οportebat autem haec in Be thania fieri, quæ interpretatur domus obedientiæ. n'a et nay. Hieronymus, De nominibus Hebraici Domus afflictionis ejus, vel, domus obedientiæ. › Forte legendum Lego dum esse dicimus, quæ quilem sacerdotum villa « erat; Bethaniam autem, domum obedientiæ. › Ducuntur ergo in obedientiæ domum, quæ vinculis solvuntur, vel quod solvitur, ut ea illic Jesus con scendat, necnon et in maxillarum domum: de qua, sumpta e libro Judicum occasione, in quo fons maxillæ dictus commemoratur, de quo potavit sitiens Samson ", vel fortasse quod maxillam unam cadenti alteram præbere oporteat "s, dicere possu mus Bethphage symbolum esse patientiæ eorum qui salutem consequuntur, unde iis insidebat Jesus, quæ a discipulis juxta mandatum suum soluta erant. Mons autem Olivarum est, quæ cum fertiles sint, et fructum ferant, dicunt se:: Ego autem sicut oliva fructifera in domo Dei; qui autem fidei rudimentis initiantur, sunt: sicut novellæ olivarum in circuitu mensæ › Christi º, utpote liberi ejus et filii. Quod si ad duos quoque discipulos animus advertendus est, quos ad ligatam asinam, et qui cum ea erat pullum, Jesus misit, ut solutam eam ad se adducerent; annon discipulos hosce duos Petrum esse et Paulum dicendum est, qui dextras societatis sibi dederunt, ut in circumcisionem qui dem Petrus 8, subjugem videlicet sub jugum legis alligatam; Paulus vero in gentes, juvenem nimirum ac nondum domitum pullum, iret? Et uter que sane, subjugem dico et pullum, ante Jesum in villa erant, in qua fuerant viucti, non vero in civi tate. Discipuli autem Jesu solvunt utrumque et ad Jesum adducunt. Præterea duos discipulos si inter preteris anagogice, dices unum quidem esse ordi »em eorum qui ministrant circumcisis; alterum au Interpretatur autem Bethphage quidem, domus maxillarum.» Erat autem villa sacerdotum, quoniam maxilla popria pars erat sacerdotum ex lege. In quo possumus dicere maxime occasionem accipientes de libre Judicum, quoniam in his erat fons qui vocabatur fons maxillæ, de quo biberat Sampson cum sitisset. Aut forsitan fons ille, mysterium erat patientiæ fidelium, ad quos Dominus dicit: «Qui te percusse tit in maxillam unam, prebe ei et alteram.» Bethania autem, i domus obedientiæ. In domum ergo obedientiæ adducuntur omnes qui solvuntur a vinculo peccatorum suorum, vel ad domum sacerdotalem maxillarum, vel patientiæ, ut inde ascendat Dominus super eos, quos secundum præceptum solverunt discipuli ejus, et perduxerunt ad eum. Mons autem Olivarum est Ecclesia, in quo fructificantes fideles dicere possunt: Ego autem sicut oliva fructifera in domo Dei. Qui autein in primis adducuntur ad Jul. xv, 19. Matth. v, 39. Psal. Li, 10. Psal. CXXVII, 3. Gal. 11, 9. Hieronymus Cum que appropinquaret Hierosolymam, et venisset Beth phage ad domum maxillarum, qui sacerdotum vi culus erat, situs in monte Oliveti. ♫ ‹ do mus,. et Syriaco 3D, sive ND, gena, maxilla. Alii derivant a 52, ‹ domus, 7D, (os, et Na, vallis; quam postremam expositionem sequitur Pagninus. Hieronymus De nominibus Hebraicis sethphage, Domus oris vallium, vel domus bucca. Syrum est, non Hebræum. Quidam putant domum maxillarum vocari. › Veri tamen similius id nomi vis derivari a n'a et 'aD, hoc est Syriace, Cat. Adeo ut ab hoc fructu sic dictus sit iste vicus, quemadmodum Olynthos uros Macedonic. HUE Vetus inter pres Quoniam maxilla propria pars erat sacer dotum ex lege.» Legerat, Hieronymus in epitaphio Paule: «Bethphage villam sacerdotalium maxillarum. Theophylactus, in Luc. xix Belhania quidem domus obedientia interpretatur: Bethphage vero domus maxillarum, qui locus est sacerdotalis. Maxillæ enim sacerdotibus dabantur, sicut in lege scriptum est;» que ex Origenis hom. in Luc. trans lata sunt, Locus habetur Deuter. xviii, 3, ubi llie ronymus, e et maxillas,» prætermisit, cum Hebrai ca, LXX Onkelos, Ny, exhibeant. Origenes, tract. in Matth.: Οportebat autem haec in Be thania fieri, quæ interpretatur domus obedientiæ. n'a et nay. Hieronymus, De nominibus Hebraici Domus afflictionis ejus, vel, domus obedientiæ. › Forte legendum Lego
ἀλλὰ τοῖς μὲν ἐκ τῶν διδαξάντων ἱματίοις ἐπιτεθεῖσι τῇ ὄνῳ καὶ τῷ πώλῳ ὁ Ἰησοῦς ἐπικαθέζεται, ἐπειδὴ ἕκαστον ἐχρῆν συμβαλέσθαι τι Χριστῷ πραεῖ βασιλεῖ ἐπιβεβηκότι ὑποζυγίῳ καὶ πώλῳ νέῳ» [Ὁ δὲ πλεῖστος ὄχλος ἔστρωσαν ἑαυτῶν τὰ ἱμάτια ἐν τῇ ὁδῷ, ἄλλοι δὲ ἔκοπτον κλάδους ἀπὸ τῶν δένδρων καὶ ἐστρώννυον ἐν τῇ ὁδῷ.] «ἦν δὴ «πλεῖστος ὄχλος» ὁ συνειςερχόμενος εἰς Ἱερουσαλὴμ τῷ Ἰησοῦ, καὶ οὗτοι ἔδειξαν καρπὸν τῆς τοῦ σωτῆρος ἀποδοχῆς ἐν τῷ «τὰ ἑαυτῶν ἱμάτια» ὑποστρῶσαι, καὶ ὃν εἶχον κόσμον καὶ σκέπην, τῷ ἐπικαθεζομένῳ τῇ ὄνῳ καὶ τῷ πώλῳ. «ἐν τῇ ὁδῷ» τοίνυν καθ’ ἣν ἦγε «τὴν ὄνον καὶ τὸν πῶλον» ἐπὶ τὰ Ἱεροσόλυμα, «ἔστρωσαν» τὰ «ἑαυτῶν ἱμάτια ὁ πλεῖστος ὄχλος,» ἵνα καθαροῖς γῆς καὶ γηί̈νων πραγμάτων [ποσὶ] καὶ μηδαμῶς ἔχουσι κονιορτὸν ἡ ὄνος καὶ ὁ πῶλος ἐπιβῇ τῇ Ἱερουσαλήμ. καὶ τρίτον δέ τι τάγμα τὸ παρὰ τοὺς «δύο μαθητὰς» καὶ τὸν ὑποστρώσαντα πλεῖστον ὄχλον «τὰ ἱμάτια ἐν τῇ ὁδῷ» νῦν κατείλεκται· «ἄλλοι» γὰρ ὡραιότητά [τινα] περιεποίουν τῇ ὁδῷ δι’ ἧς ὥδευεν ἐπὶ τὰ Ἱεροσόλυμα ὁ Ἰησοῦς ὀχούμενος τοῖς προειρημένοις·
Ἀκολούθως τοῖς ἀποδεδομένοις περὶ τῶν ἀποσταλέντων δύο μαθητῶν ἐπὶ τὸ λῦσαι τὴν «δεδεμένην ὄνον καὶ» τὸν «πῶλον» τὸν «μετ’ αὐτῆς» καὶ πᾶσι τοῖς εἰς τὸν τόπον εἰρημένοις, διηγησόμεθα καὶ τὰ ἐκκείμενα, ἐν οἷς λέλεκται ὅτι «πορευθέντες οἱ δύο μαθηταὶ καὶ ποιήσαντες» τὰ ὑπὸ τοῦ σωτῆρος αὐτοῖς προστεταγμένα «ἤγαγον» πρὸς αὐτὸν «τὴν ὄνον καὶ τὸν πῶλον·» οὓς οὐκ ἀφήκασι γυμνοὺς ἀλλὰ κόσμον αὐτοῖς περιέθηκαν ἐν ἱματίοις εὐσχημοσύνην περιποιοῦσι, κοσμήσασι τὴν ὑπ’ αὐτῶν λελυμένην «ὄνον καὶ» τὸν «μετ’ αὐτῆς πῶλον» οἷς καὶ αὐτοὶ ἦσαν κεκοσμημένοι καὶ ἐσκεπασμένοι, [καὶ] ἵνα κεκοσμημένοις τῇ ὄνῳ καὶ τῷ πώλῳ τοῖς ἐνδύμασι τῶν διδαξάντων μαθητῶν ἐπανα[βῇ καὶ ἀνα]παύσηται καὶ ἐφιδρυθῇ ὁ τοῦ θεοῦ λόγος, γινόμενος ἐπάνω μόνος καὶ ἡνίοχος τῶν λελυμένων καὶ βασταζόντων αὐτόν. ἀλλὰ τοῖς μὲν ἐκ τῶν διδαξάντων ἱματίοις ἐπιτεθεῖσι τῇ ὄνῳ καὶ τῷ πώλῳ ὁ Ἰησοῦς ἐπικαθέζεται, ἐπειδὴ ἕκαστον ἐχρῆν συμβαλέσθαι τι Χριστῷ πραεῖ βασιλεῖ ἐπιβεβηκότι ὑποζυγίῳ καὶ πώλῳ νέῳ» [Ὁ δὲ πλεῖστος ὄχλος ἔστρωσαν ἑαυτῶν τὰ ἱμάτια ἐν τῇ ὁδῷ, ἄλλοι δὲ ἔκοπτον κλάδους ἀπὸ τῶν δένδρων καὶ ἐστρώννυον ἐν τῇ ὁδῷ.] «ἦν δὴ «πλεῖστος ὄχλος» ὁ συνειςερχόμενος εἰς Ἱερουσαλὴμ τῷ Ἰησοῦ, καὶ οὗτοι ἔδειξαν καρπὸν τῆς τοῦ σωτῆρος ἀποδοχῆς ἐν τῷ «τὰ ἑαυτῶν ἱμάτια» ὑποστρῶσαι, καὶ ὃν εἶχον κόσμον καὶ σκέπην, τῷ ἐπικαθεζομένῳ τῇ ὄνῳ καὶ τῷ πώλῳ. «ἐν τῇ ὁδῷ» τοίνυν καθ’ ἣν ἦγε «τὴν ὄνον καὶ τὸν πῶλον» ἐπὶ τὰ Ἱεροσόλυμα, «ἔστρωσαν» τὰ «ἑαυτῶν ἱμάτια ὁ πλεῖστος ὄχλος,» ἵνα καθαροῖς γῆς καὶ γηί̈νων πραγμάτων [ποσὶ] καὶ μηδαμῶς ἔχουσι κονιορτὸν ἡ ὄνος καὶ ὁ πῶλος ἐπιβῇ τῇ Ἱερουσαλήμ. καὶ τρίτον δέ τι τάγμα τὸ παρὰ τοὺς «δύο μαθητὰς» καὶ τὸν ὑποστρώσαντα πλεῖστον ὄχλον «τὰ ἱμάτια ἐν τῇ ὁδῷ» νῦν κατείλεκται· «ἄλλοι» γὰρ ὡραιότητά [τινα] περιεποίουν τῇ ὁδῷ δι’ ἧς ὥδευεν ἐπὶ τὰ Ἱεροσόλυμα ὁ Ἰησοῦς ὀχούμενος τοῖς προειρημένοις· ἦν χωρίον Βηθανία δὲ οἶκος ὑπακοῆς. Ἐπὶ τὸν οἶκον οὖν τῆς ὑπακοῆς ἄγεται τὰ λυόμενα ἢ τὸ λυόμενον, ἵν᾿ ἐκεῖθεν ἐπισῇ αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς, καὶ ἐπὶ τὸν οἶκον τῆς σιαγόνος περὶ ἧς ἔστιν εἰπεῖν, λα βόντα ἀφορμὰς καὶ ἀπὸ τῶν Κριτῶν, ἐν οἷς πηγή ἐστιν ἐπίκλητος σιαγόνος, ἀφ᾿ ἧς ἔπιεν ὁ Σαμψών διψήσας, ἢ τάχα ἐπεὶ τῷ τύπτοντι εἰς τὴν σιαγόνε δεῖ παρέχειν καὶ τὴν ἑτέραν, σύμβολον τῆς τῶν σωζομένων ἀνεξικακίας ἡ Βηθφαγὴ ἦν, ὅθεν ἐκαθέ ζετο ὁ Ἰησοῦς ἐπὶ τῶν ὑπὸ τῶν μαθητῶν κατὰ τὴν πρόσταξιν τοῦ Ἰησοῦ λυθέντων. Καὶ τὸ ὄρος δὲ τῶν Ελαιῶν ἐστιν, αἵτινες λέγουσι καρποφοροῦσαι καλο λιέλαιος οὖσαι·. Ἐγὼ δὲ ὡσεὶ ἐλαία κατάκαρπος ἐν τῷ οἴκῳ τοῦ Θεοῦ, καὶ οἱ ἀρχόμενοι δὲ καὶ εἰσαγό μενοι ἐν αὐτοῖς εἰσιν «ὡσεὶ νεόφυτα ἐλαιῶν κύκλῳ τῆς» Χριστοῦ τραπέζης,, τεκνία καὶ υἱοὶ ὄντες αὐτοῦ. Εἰ δὲ δεῖ ἐπιστῆσαι καὶ τοῖς δύο μαθηταῖς, οὓς ἀπέστειλεν ὁ Ἰησοῦς ἐπὶ τὴν δεδεμένην ἔναν καὶ τὸν μετ' αὐτῆς πῶλον, ἵνα λύσαντες ἀγάγωσιν αὐτῷ, λεκτέον μήποτε δύο μαθηταὶ Πέτρος εἰσὶ καὶ Παῦλος, δεξιὰς διδόντες ἀλλήλοις κοινωνίας, ἵνα Πέ τρος μὲν εἰς τὴν περιτομήν, πρὸς τὸ ὑποζύγιον γένηται, τὸν ὑπὸ τὸν ζυγὸν τοῦ νόμου γεγενημέ νον, Παῦλος δὲ εἰς τὰ ἔθνη, τὸν νέον καὶ ἀδάμαστον πῶλον; Καὶ ἦσαν ἀμφότεροι, λέγω δὲ τὸ ὑποζύγιον καὶ ὁ πῶλος, πρὸ τοῦ Ἰησοῦ, ἐν χώμῃ, καὶ οὐ πόλει, ἔνθα ἦσαν δεδεμένοι. Αλλ' οἱ τοῦ Ἰησοῦ μαθηταὶ λύουσι καὶ ἄγουσι πρὸς τὸν Ἰησοῦν ἀμφότερα. "Ετι δ' ἐπανάγων τῷ λόγῳ τοὺς δύο μαθητὰς φήσεις ὅτι ἐστὶ μὲν ἐν τάγμα τῶν διακονουμένων τοῖς ἐκ περιτομῆς, ἄλλο δὲ τοῖς ἀπὸ τῶν ἐθνῶν. Πλὴν κοινω νία ἐστὶ τῶν ἔργων αὐτῶν, λυόντων τὰ προστε σε Ματθαῖός φησιν ἀποστέλλεσθαι τοὺς παραληψομένους τὴν ὄνον καὶ τὸν πῶλον, ἥτις τόπος ἦν ἱερατικός, οἶ κος σιαγόνων ερμηνευόμενος. βλυν Ἥτις τῶν ἱερέων ἦν χωρίον. ὅτι τῶν ἱερέων ἦν μόν ριον. Βηθανία μὲν οἶκος ὑπακοῆς ἑρμηνεύς ται, Βεθφαγὴ δὲ οἶκος σιαγόνων, ἱερατικός ὧν τό πος· καὶ γὰρ σιαγόνες τοῖς ἱερεῦσιν ἐδίδοντο, ὡς ἐν τῷ νόμῳ ἀναγέγραπται. αυτολεξεί Ε' Π; καὶ σιαγόνα, Βηθανία δὲ οἶκος ὑπακοῆς. Σύμβολον.: ὅτι σύμβολον. ὑπὸ τὸ ζυγόν. Ετι δ' ἐπανάγων τῷ λόγῳ τοὺς δύο μαθη ἦν χωρίον Βηθανία δὲ οἶκος ὑπακοῆς. Ἐπὶ τὸν οἶκον οὖν τῆς ὑπακοῆς ἄγεται τὰ λυόμενα ἢ τὸ λυόμενον, ἵν᾿ ἐκεῖθεν ἐπισῇ αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς, καὶ ἐπὶ τὸν οἶκον τῆς σιαγόνος περὶ ἧς ἔστιν εἰπεῖν, λα βόντα ἀφορμὰς καὶ ἀπὸ τῶν Κριτῶν, ἐν οἷς πηγή ἐστιν ἐπίκλητος σιαγόνος, ἀφ᾿ ἧς ἔπιεν ὁ Σαμψών διψήσας, ἢ τάχα ἐπεὶ τῷ τύπτοντι εἰς τὴν σιαγόνε δεῖ παρέχειν καὶ τὴν ἑτέραν, σύμβολον τῆς τῶν σωζομένων ἀνεξικακίας ἡ Βηθφαγὴ ἦν, ὅθεν ἐκαθέ ζετο ὁ Ἰησοῦς ἐπὶ τῶν ὑπὸ τῶν μαθητῶν κατὰ τὴν πρόσταξιν τοῦ Ἰησοῦ λυθέντων. Καὶ τὸ ὄρος δὲ τῶν Ελαιῶν ἐστιν, αἵτινες λέγουσι καρποφοροῦσαι καλο λιέλαιος οὖσαι·. Ἐγὼ δὲ ὡσεὶ ἐλαία κατάκαρπος ἐν τῷ οἴκῳ τοῦ Θεοῦ, καὶ οἱ ἀρχόμενοι δὲ καὶ εἰσαγό μενοι ἐν αὐτοῖς εἰσιν «ὡσεὶ νεόφυτα ἐλαιῶν κύκλῳ τῆς» Χριστοῦ τραπέζης,, τεκνία καὶ υἱοὶ ὄντες αὐτοῦ. Εἰ δὲ δεῖ ἐπιστῆσαι καὶ τοῖς δύο μαθηταῖς, οὓς ἀπέστειλεν ὁ Ἰησοῦς ἐπὶ τὴν δεδεμένην ἔναν καὶ τὸν μετ' αὐτῆς πῶλον, ἵνα λύσαντες ἀγάγωσιν αὐτῷ, λεκτέον μήποτε δύο μαθηταὶ Πέτρος εἰσὶ καὶ Παῦλος, δεξιὰς διδόντες ἀλλήλοις κοινωνίας, ἵνα Πέ τρος μὲν εἰς τὴν περιτομήν, πρὸς τὸ ὑποζύγιον γένηται, τὸν ὑπὸ τὸν ζυγὸν τοῦ νόμου γεγενημέ νον, Παῦλος δὲ εἰς τὰ ἔθνη, τὸν νέον καὶ ἀδάμαστον πῶλον; Καὶ ἦσαν ἀμφότεροι, λέγω δὲ τὸ ὑποζύγιον καὶ ὁ πῶλος, πρὸ τοῦ Ἰησοῦ, ἐν χώμῃ, καὶ οὐ πόλει, ἔνθα ἦσαν δεδεμένοι. Αλλ' οἱ τοῦ Ἰησοῦ μαθηταὶ λύουσι καὶ ἄγουσι πρὸς τὸν Ἰησοῦν ἀμφότερα. "Ετι δ' ἐπανάγων τῷ λόγῳ τοὺς δύο μαθητὰς φήσεις ὅτι ἐστὶ μὲν ἐν τάγμα τῶν διακονουμένων τοῖς ἐκ περιτομῆς, ἄλλο δὲ τοῖς ἀπὸ τῶν ἐθνῶν. Πλὴν κοινω νία ἐστὶ τῶν ἔργων αὐτῶν, λυόντων τὰ προστε σε Ματθαῖός φησιν ἀποστέλλεσθαι τοὺς παραληψομένους τὴν ὄνον καὶ τὸν πῶλον, ἥτις τόπος ἦν ἱερατικός, οἶ κος σιαγόνων ερμηνευόμενος. βλυν Ἥτις τῶν ἱερέων ἦν χωρίον. ὅτι τῶν ἱερέων ἦν μόν ριον. Βηθανία μὲν οἶκος ὑπακοῆς ἑρμηνεύς ται, Βεθφαγὴ δὲ οἶκος σιαγόνων, ἱερατικός ὧν τό πος· καὶ γὰρ σιαγόνες τοῖς ἱερεῦσιν ἐδίδοντο, ὡς ἐν τῷ νόμῳ ἀναγέγραπται. αυτολεξεί Ε' Π; καὶ σιαγόνα, Βηθανία δὲ οἶκος ὑπακοῆς. Σύμβολον.: ὅτι σύμβολον. ὑπὸ τὸ ζυγόν. Ετι δ' ἐπανάγων τῷ λόγῳ τοὺς δύο μαθη dum esse dicimus, quæ quilem sacerdotum villa « erat; Bethaniam autem, domum obedientiæ. › Ducuntur ergo in obedientiæ domum, quæ vinculis solvuntur, vel quod solvitur, ut ea illic Jesus con scendat, necnon et in maxillarum domum: de qua, sumpta e libro Judicum occasione, in quo fons maxillæ dictus commemoratur, de quo potavit sitiens Samson ", vel fortasse quod maxillam unam cadenti alteram præbere oporteat "s, dicere possu mus Bethphage symbolum esse patientiæ eorum qui salutem consequuntur, unde iis insidebat Jesus, quæ a discipulis juxta mandatum suum soluta erant. Mons autem Olivarum est, quæ cum fertiles sint, et fructum ferant, dicunt se:: Ego autem sicut oliva fructifera in domo Dei; qui autem fidei rudimentis initiantur, sunt: sicut novellæ olivarum in circuitu mensæ › Christi º, utpote liberi ejus et filii. Quod si ad duos quoque discipulos animus advertendus est, quos ad ligatam asinam, et qui cum ea erat pullum, Jesus misit, ut solutam eam ad se adducerent; annon discipulos hosce duos Petrum esse et Paulum dicendum est, qui dextras societatis sibi dederunt, ut in circumcisionem qui dem Petrus 8, subjugem videlicet sub jugum legis alligatam; Paulus vero in gentes, juvenem nimirum ac nondum domitum pullum, iret? Et uter que sane, subjugem dico et pullum, ante Jesum in villa erant, in qua fuerant viucti, non vero in civi tate. Discipuli autem Jesu solvunt utrumque et ad Jesum adducunt. Præterea duos discipulos si inter preteris anagogice, dices unum quidem esse ordi »em eorum qui ministrant circumcisis; alterum au Interpretatur autem Bethphage quidem, domus maxillarum.» Erat autem villa sacerdotum, quoniam maxilla popria pars erat sacerdotum ex lege. In quo possumus dicere maxime occasionem accipientes de libre Judicum, quoniam in his erat fons qui vocabatur fons maxillæ, de quo biberat Sampson cum sitisset. Aut forsitan fons ille, mysterium erat patientiæ fidelium, ad quos Dominus dicit: «Qui te percusse tit in maxillam unam, prebe ei et alteram.» Bethania autem, i domus obedientiæ. In domum ergo obedientiæ adducuntur omnes qui solvuntur a vinculo peccatorum suorum, vel ad domum sacerdotalem maxillarum, vel patientiæ, ut inde ascendat Dominus super eos, quos secundum præceptum solverunt discipuli ejus, et perduxerunt ad eum. Mons autem Olivarum est Ecclesia, in quo fructificantes fideles dicere possunt: Ego autem sicut oliva fructifera in domo Dei. Qui autein in primis adducuntur ad Jul. xv, 19. Matth. v, 39. Psal. Li, 10. Psal. CXXVII, 3. Gal. 11, 9. Hieronymus Cum que appropinquaret Hierosolymam, et venisset Beth phage ad domum maxillarum, qui sacerdotum vi culus erat, situs in monte Oliveti. ♫ ‹ do mus,. et Syriaco 3D, sive ND, gena, maxilla. Alii derivant a 52, ‹ domus, 7D, (os, et Na, vallis; quam postremam expositionem sequitur Pagninus. Hieronymus De nominibus Hebraicis sethphage, Domus oris vallium, vel domus bucca. Syrum est, non Hebræum. Quidam putant domum maxillarum vocari. › Veri tamen similius id nomi vis derivari a n'a et 'aD, hoc est Syriace, Cat. Adeo ut ab hoc fructu sic dictus sit iste vicus, quemadmodum Olynthos uros Macedonic. HUE Vetus inter pres Quoniam maxilla propria pars erat sacer dotum ex lege.» Legerat, Hieronymus in epitaphio Paule: «Bethphage villam sacerdotalium maxillarum. Theophylactus, in Luc. xix Belhania quidem domus obedientia interpretatur: Bethphage vero domus maxillarum, qui locus est sacerdotalis. Maxillæ enim sacerdotibus dabantur, sicut in lege scriptum est;» que ex Origenis hom. in Luc. trans lata sunt, Locus habetur Deuter. xviii, 3, ubi llie ronymus, e et maxillas,» prætermisit, cum Hebrai ca, LXX Onkelos, Ny, exhibeant. Origenes, tract. in Matth.: Οportebat autem haec in Be thania fieri, quæ interpretatur domus obedientiæ. n'a et nay. Hieronymus, De nominibus Hebraici Domus afflictionis ejus, vel, domus obedientiæ. › Forte legendum Lego dum esse dicimus, quæ quilem sacerdotum villa « erat; Bethaniam autem, domum obedientiæ. › Ducuntur ergo in obedientiæ domum, quæ vinculis solvuntur, vel quod solvitur, ut ea illic Jesus con scendat, necnon et in maxillarum domum: de qua, sumpta e libro Judicum occasione, in quo fons maxillæ dictus commemoratur, de quo potavit sitiens Samson ", vel fortasse quod maxillam unam cadenti alteram præbere oporteat "s, dicere possu mus Bethphage symbolum esse patientiæ eorum qui salutem consequuntur, unde iis insidebat Jesus, quæ a discipulis juxta mandatum suum soluta erant. Mons autem Olivarum est, quæ cum fertiles sint, et fructum ferant, dicunt se:: Ego autem sicut oliva fructifera in domo Dei; qui autem fidei rudimentis initiantur, sunt: sicut novellæ olivarum in circuitu mensæ › Christi º, utpote liberi ejus et filii. Quod si ad duos quoque discipulos animus advertendus est, quos ad ligatam asinam, et qui cum ea erat pullum, Jesus misit, ut solutam eam ad se adducerent; annon discipulos hosce duos Petrum esse et Paulum dicendum est, qui dextras societatis sibi dederunt, ut in circumcisionem qui dem Petrus 8, subjugem videlicet sub jugum legis alligatam; Paulus vero in gentes, juvenem nimirum ac nondum domitum pullum, iret? Et uter que sane, subjugem dico et pullum, ante Jesum in villa erant, in qua fuerant viucti, non vero in civi tate. Discipuli autem Jesu solvunt utrumque et ad Jesum adducunt. Præterea duos discipulos si inter preteris anagogice, dices unum quidem esse ordi »em eorum qui ministrant circumcisis; alterum au Interpretatur autem Bethphage quidem, domus maxillarum.» Erat autem villa sacerdotum, quoniam maxilla popria pars erat sacerdotum ex lege. In quo possumus dicere maxime occasionem accipientes de libre Judicum, quoniam in his erat fons qui vocabatur fons maxillæ, de quo biberat Sampson cum sitisset. Aut forsitan fons ille, mysterium erat patientiæ fidelium, ad quos Dominus dicit: «Qui te percusse tit in maxillam unam, prebe ei et alteram.» Bethania autem, i domus obedientiæ. In domum ergo obedientiæ adducuntur omnes qui solvuntur a vinculo peccatorum suorum, vel ad domum sacerdotalem maxillarum, vel patientiæ, ut inde ascendat Dominus super eos, quos secundum præceptum solverunt discipuli ejus, et perduxerunt ad eum. Mons autem Olivarum est Ecclesia, in quo fructificantes fideles dicere possunt: Ego autem sicut oliva fructifera in domo Dei. Qui autein in primis adducuntur ad Jul. xv, 19. Matth. v, 39. Psal. Li, 10. Psal. CXXVII, 3. Gal. 11, 9. Hieronymus Cum que appropinquaret Hierosolymam, et venisset Beth phage ad domum maxillarum, qui sacerdotum vi culus erat, situs in monte Oliveti. ♫ ‹ do mus,. et Syriaco 3D, sive ND, gena, maxilla. Alii derivant a 52, ‹ domus, 7D, (os, et Na, vallis; quam postremam expositionem sequitur Pagninus. Hieronymus De nominibus Hebraicis sethphage, Domus oris vallium, vel domus bucca. Syrum est, non Hebræum. Quidam putant domum maxillarum vocari. › Veri tamen similius id nomi vis derivari a n'a et 'aD, hoc est Syriace, Cat. Adeo ut ab hoc fructu sic dictus sit iste vicus, quemadmodum Olynthos uros Macedonic. HUE Vetus inter pres Quoniam maxilla propria pars erat sacer dotum ex lege.» Legerat, Hieronymus in epitaphio Paule: «Bethphage villam sacerdotalium maxillarum. Theophylactus, in Luc. xix Belhania quidem domus obedientia interpretatur: Bethphage vero domus maxillarum, qui locus est sacerdotalis. Maxillæ enim sacerdotibus dabantur, sicut in lege scriptum est;» que ex Origenis hom. in Luc. trans lata sunt, Locus habetur Deuter. xviii, 3, ubi llie ronymus, e et maxillas,» prætermisit, cum Hebrai ca, LXX Onkelos, Ny, exhibeant. Origenes, tract. in Matth.: Οportebat autem haec in Be thania fieri, quæ interpretatur domus obedientiæ. n'a et nay. Hieronymus, De nominibus Hebraici Domus afflictionis ejus, vel, domus obedientiæ. › Forte legendum Lego
PG 13:1433ἡ δὲ ὡραιότης ἦν κοπτομένων κλάδων «ἀπὸ δένδρων» καὶ στρωννυμένων παρ’ ἑκάτερα τῶν ἐστρωμένων ἱματίων· εἰ μὴ ἄρα τοῦτο τέταρτον τάγμα ἦν. ἄλλοι γὰρ οἱ λύοντες «μαθηταί,» [καὶ] ἄλλη ἡ λυομένη ὄνος καὶ ὁ «μετ’ αὐτῆς» πῶλος, καὶ τρίτοι «ὁ πλεῖστος ὄχλος,» καὶ τέταρτοι οἱ κόπτοντες τοὺς «κλάδους ἀπὸ τῶν δένδρων καὶ» στρωννύντες «ἐν τῇ ὁδῷ.» νόει δέ μοι ἀπὸ τούτων καὶ πέμπτον καὶ ἕκτον τάγμα κατειλεγμένον τῶν τὸν Ἰησοῦν προαγόντων καὶ τῶν ἀκολουθούντων αὐτῷ. καὶ προάγοντας μὲν φήσεις ἀπὸ τῶν πρὸ τῆς παρουσίας εἶναι ἐκ τοῦ λαοῦ, δικαίων τάχα καὶ προφητῶν· ἀκολουθοῦντας δὲ τοὺς ἀπὸ τῶν μετὰ τὴν παρουσίαν ἑπομένων τῷ λόγῳ καὶ ἀκολουθούντων αὐτῷ εἴτε δικαίων εἴτε καὶ ἀποστόλων Χριστοῦ. πλὴν οὐκ ἄλλα μὲν ἔλεγον οἱ προάγοντες, ἄλλα δὲ οἱ ἀκολουθοῦντες·
ἡ δὲ ὡραιότης ἦν κοπτομένων κλάδων «ἀπὸ δένδρων» καὶ στρωννυμένων παρ’ ἑκάτερα τῶν ἐστρωμένων ἱματίων· εἰ μὴ ἄρα τοῦτο τέταρτον τάγμα ἦν. ἄλλοι γὰρ οἱ λύοντες «μαθηταί,» [καὶ] ἄλλη ἡ λυομένη ὄνος καὶ ὁ «μετ’ αὐτῆς» πῶλος, καὶ τρίτοι «ὁ πλεῖστος ὄχλος,» καὶ τέταρτοι οἱ κόπτοντες τοὺς «κλάδους ἀπὸ τῶν δένδρων καὶ» στρωννύντες «ἐν τῇ ὁδῷ.» νόει δέ μοι ἀπὸ τούτων καὶ πέμπτον καὶ ἕκτον τάγμα κατειλεγμένον τῶν τὸν Ἰησοῦν προαγόντων καὶ τῶν ἀκολουθούντων αὐτῷ. καὶ προάγοντας μὲν φήσεις ἀπὸ τῶν πρὸ τῆς παρουσίας εἶναι ἐκ τοῦ λαοῦ, δικαίων τάχα καὶ προφητῶν· ἀκολουθοῦντας δὲ τοὺς ἀπὸ τῶν μετὰ τὴν παρουσίαν ἑπομένων τῷ λόγῳ καὶ ἀκολουθούντων αὐτῷ εἴτε δικαίων εἴτε καὶ ἀποστόλων Χριστοῦ. πλὴν οὐκ ἄλλα μὲν ἔλεγον οἱ προάγοντες, ἄλλα δὲ οἱ ἀκολουθοῦντες· ἔκραζον γὰρ πάντες ἅμα ὡς χορὸς συνᾴδων καὶ σύμφωνος καὶ ἔλεγον, καὶ τὸ ἀνθρώπινον ὑμνοῦντες τοῦ σωτῆρος ἐν τῷ «ὡσαννὰ τῷ υἱῷ Δαυὶ̈δ» καὶ τὴν δευτέραν αὐτοῦ ἐπιδημίαν [ἐν τῷ] «εὐλογημένος ὁ ἐρχόμενος ἐν ὀνόματι κυρίου» καὶ τὴν εἰς τὰ ἅγια ἀποκατάστασιν ἐν τῷ «ὡσαννὰ ἐν τοῖς ὑψίστοις.» Τούτων δὴ τῶν τριῶν ἐκφωνήσεων λεγομένων ὑπὸ τῆς συμφωνίας τῶν προαγόντων καὶ ἀκολουθούντων τῷ Ἰησοῦ, ὁ μὲν εἰσῄει «εἰς» τὰ ἀληθινὰ «Ἱεροσόλυμα·» ξενισθεῖσαι δὲ αἱ οὐράνιαι δυνάμεις, αἵτινες λέγονται «πᾶσα» εἶναι «ἡ πόλις,» ἔφασκον «τίς ἐστιν οὗτος;» ἀνάλογον τοῖς προφητευθεῖσιν ἐν εἰκοστῷ τρίτῳ Ψαλμῷ περὶ τῆς ἀναλήψεως τοῦ σωτῆρος καὶ τοῦ ξενισμοῦ τῶν οὐρανίων δυνάμεων ξενιζομένων ἐπὶ τῷ καινῷ τοῦ σωματικοῦ αὐτοῦ ὀχήματος θεάματι. ἔχει δὲ οὕτως ἐν τῷ Ψαλμῷ· «ἄρατε πύλας, οἱ ἄρχοντες, ὑμῶν, καὶ ἐπάρθητε, πύλαι αἰώνιοι, καὶ εἰσελεύσεται ὁ βασιλεὺς τῆς δόξης» καὶ τὰ ἑξῆς. καὶ ἐν Ἡσαί̈ᾳ δὲ παραπλήσια προφητεύεται περὶ τῆς μετὰ τὴν οἰκονομίαν ἀνόδου τοῦ σωτῆρος· γέγραπται γάρ· «τίς οὗτος ὁ παραγενόμενος ἐξ Ἐδώμ, ἐρύθημα ἱματίων αὐτοῦ ἐκ Βοσόρ· ταγμένα ὑπὸ τοῦ Ἰησοῦ λύεσθαι· ὧν λυόντων, ἐάν τις λέγῃ αὐτοῖς· «Τί λύετε τὸν πῶλον; ν ἢ ὁτιπο τοῦν, λέγει περὶ ἀμφοτέρων, κηρύσσομεν, ὅτι ὁ Κύ ριος αὐτῶν τῶν πρότερον δεδεμένων χρείαν ἔχει. Χρείαν δὲ αὐτῶν ἔχει, ἐπιβαίνων αὐτοῖς, λελυ μένοις ἀπὸ τῶν ἁμαρτημάτων, καὶ ἄφεσιν αὐτῶν εἰδ ληφότι· δεδεμένοις γὰρ ἔτι καὶ «σειραῖς τῶν ἰδίων ἁμαρτιῶν σφιγγομένοις, ὁ Ἰησοῦς οὐκ ἐπικαθέζε ται. Κατὰ μέντοι τὸν Μάρκον καὶ τὸν Λουκᾶν, «Πω λός ἐστι δεδεμένος, ἐφ᾿ ὃν οὐδεὶς ἀνθρώπων ἐκάθι σεν, οὐδὲν γὰρ λογικὸν καὶ κατά τρόπον γινόμενον ἐπέπρακτο, καὶ ἵδρυτο τῷ ἀπὸ τῶν ἐθνῶν πώλῳ· καὶ οὗτος ἐφ᾽ ᾧ οὐδὲν λογικόν πρότερον ἐφίδρυτο εὐτύ χησε Θεὸν αὐτῷ ἐπικαθεσθῆναι, Λόγον τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ, ἵνα, ὑπ' αὐτοῦ ἀγόμενος ἡνιοχοῦντος, καταντήσῃ ἐπὶ τὴν Ἱερουσαλὴμ τοῦ Θεοῦ. Τοσαῦτα μὲν ἡμεῖς εἰς τὸν τόπον ἐπὶ τοῦ παρόντος εἴδομεν· ὁ δὲ δυνά μενος καὶ χωρῶν μείζονα εἰς τὸν τόπον χάριν, λεγέτω μείζονα καὶ βελτίονα, κἀκεῖνος μᾶλλον ἀκουέσθω ὑπὸ τῶν διψώντων εὐαγγελικῆς σαφηνείας. Πορευθέντες δὲ οἱ μαθηταὶ, καὶ ποιήσαντες καθώ ὡς προσέταξεν αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς, ἤγαγον τὴν ἄνον καὶ τὸν πῶλον, καὶ τὰ ἑξῆς, ἕως τοῦ·. Ὁ ἀπὸ Να ζαρέτ τῆς Γαλιλαίας.» Ὁ δὲ Μάρκος οὕτω κατὰ τὸν τύπον ἐξέθετο «Καὶ ἀπελθόντες εὗρον πωλον δεδε μένον πρὸς τὴν θύραν ἔξω ἐπὶ τοῦ ἀμφόδου, καὶ λύου σιν αὐτὸν, καὶ τὰ ἑξῆς, ἕως τοῦ· «Εὐλογημένη ἡ ἐρχομένη βασιλεία τοῦ Πατρὸς ἡμῶν Δαυΐδ· εἰρήνη ἐν τοῖς ὑψίστοις Καὶ ὁ Λουκᾶς δὲ τοιαῦτά φη σιν· ο 'Απελθόντες δὲ οἱ ἀπεσταλμένοι εὗρον, καθὼς εἶπεν αὐτοῖς, ἑστῶτα τὸν πῶλον καὶ τὰ ἑξῆς, ἕως τοῦ·. Ἐὰν οὗτοι σιωπήσωσιν, οἱ λίθοι κεκρά τάς, οι (β) Χρείαν δὲ αὐτῶν ἔχει, ἐπιβαίνων, Ειρήνη ἐν τοῖς ὑψίστοις. Ὡσαννὰ ἐν τοῖς ὑψίστοις, ώσαννά, εἰρήνη ἐν οὐρανῷ, καὶ δόξα ἐν ὑψίστοις. Εὗρον καθὼς εἶπε αὐτοῖς ἑστῶτα τὸν πῶ λογ. ἑστῶτα τὸν πώς λον, Ιb. ταγμένα ὑπὸ τοῦ Ἰησοῦ λύεσθαι· ὧν λυόντων, ἐάν τις λέγῃ αὐτοῖς· «Τί λύετε τὸν πῶλον; ν ἢ ὁτιπο τοῦν, λέγει περὶ ἀμφοτέρων, κηρύσσομεν, ὅτι ὁ Κύ ριος αὐτῶν τῶν πρότερον δεδεμένων χρείαν ἔχει. Χρείαν δὲ αὐτῶν ἔχει, ἐπιβαίνων αὐτοῖς, λελυ μένοις ἀπὸ τῶν ἁμαρτημάτων, καὶ ἄφεσιν αὐτῶν εἰδ ληφότι· δεδεμένοις γὰρ ἔτι καὶ «σειραῖς τῶν ἰδίων ἁμαρτιῶν σφιγγομένοις, ὁ Ἰησοῦς οὐκ ἐπικαθέζε ται. Κατὰ μέντοι τὸν Μάρκον καὶ τὸν Λουκᾶν, «Πω λός ἐστι δεδεμένος, ἐφ᾿ ὃν οὐδεὶς ἀνθρώπων ἐκάθι σεν, οὐδὲν γὰρ λογικὸν καὶ κατά τρόπον γινόμενον ἐπέπρακτο, καὶ ἵδρυτο τῷ ἀπὸ τῶν ἐθνῶν πώλῳ· καὶ οὗτος ἐφ᾽ ᾧ οὐδὲν λογικόν πρότερον ἐφίδρυτο εὐτύ χησε Θεὸν αὐτῷ ἐπικαθεσθῆναι, Λόγον τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ, ἵνα, ὑπ' αὐτοῦ ἀγόμενος ἡνιοχοῦντος, καταντήσῃ ἐπὶ τὴν Ἱερουσαλὴμ τοῦ Θεοῦ. Τοσαῦτα μὲν ἡμεῖς εἰς τὸν τόπον ἐπὶ τοῦ παρόντος εἴδομεν· ὁ δὲ δυνά μενος καὶ χωρῶν μείζονα εἰς τὸν τόπον χάριν, λεγέτω μείζονα καὶ βελτίονα, κἀκεῖνος μᾶλλον ἀκουέσθω ὑπὸ τῶν διψώντων εὐαγγελικῆς σαφηνείας. Πορευθέντες δὲ οἱ μαθηταὶ, καὶ ποιήσαντες καθώ ὡς προσέταξεν αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς, ἤγαγον τὴν ἄνον καὶ τὸν πῶλον, καὶ τὰ ἑξῆς, ἕως τοῦ·. Ὁ ἀπὸ Να ζαρέτ τῆς Γαλιλαίας.» Ὁ δὲ Μάρκος οὕτω κατὰ τὸν τύπον ἐξέθετο «Καὶ ἀπελθόντες εὗρον πωλον δεδε μένον πρὸς τὴν θύραν ἔξω ἐπὶ τοῦ ἀμφόδου, καὶ λύου σιν αὐτὸν, καὶ τὰ ἑξῆς, ἕως τοῦ· «Εὐλογημένη ἡ ἐρχομένη βασιλεία τοῦ Πατρὸς ἡμῶν Δαυΐδ· εἰρήνη ἐν τοῖς ὑψίστοις Καὶ ὁ Λουκᾶς δὲ τοιαῦτά φη σιν· ο 'Απελθόντες δὲ οἱ ἀπεσταλμένοι εὗρον, καθὼς εἶπεν αὐτοῖς, ἑστῶτα τὸν πῶλον καὶ τὰ ἑξῆς, ἕως τοῦ·. Ἐὰν οὗτοι σιωπήσωσιν, οἱ λίθοι κεκρά τάς, οι (β) Χρείαν δὲ αὐτῶν ἔχει, ἐπιβαίνων, Ειρήνη ἐν τοῖς ὑψίστοις. Ὡσαννὰ ἐν τοῖς ὑψίστοις, ώσαννά, εἰρήνη ἐν οὐρανῷ, καὶ δόξα ἐν ὑψίστοις. Εὗρον καθὼς εἶπε αὐτοῖς ἑστῶτα τὸν πῶ λογ. ἑστῶτα τὸν πώς λον, Ιb. tem qui gentibus. Verumtamen inter eos qui sol cam vunt quæ solvi præcepit Jesus, operum ipsorum societas est, et quædam communio: quibus solven tibus si quis dicat *: «Quid solvitis pullum? › vel aliud quidvis, de utroque ait, Domino iis qui ante alli gati fuerant opus esse denuntiamus. His autem opus illi est, peccatis solutos eos et remissionem adeptos conscendens; nam qui etiamnum ligati sunt et ‹ funi bus peccatorum constringuntur ", super eos Jesus non sedet. Verum enimvero juxta Marcum et Lu ● Pullus ligatus est, super quem adhuc nemo hominum sedit;; nihil enim rationi consen taneum, nihil opportunum factum fuerat, et supra gentium pullum constitutum; et felix ille usque adeo fuit supra quem rationale nihil collocatum fuerat, ut supra eum Deus consideret, Verbum nempe Dei Filius, ut ab ipso vectore habenas mo derante deductus, Jerosolymam Dei perveniret. Hæc nobis in hunc locum animus in præsentia suggessit; qui autem majore præditus est facultate, et am proferat, auremque ei potius accommodent qui evan pliorem hic gratiam capit, plura, melioraque gelicam explanationem sitiunt. cepit illis Jesus, et adduxerunt asinam et pul lum ',, et reliqua, ad hæc usque: «Nazaret Ga lilæa. Marcus autem his verbis locum hunc expres sit Ge Et abeuntes invenerunt pullum ligatum ante januam foris in bivio, et solvunt eum; › et cætera, usque ad id: • Benedictum quod venit re gnum Patris nostri David, pax in excelsis. Hæc vero dicit Lucas 6: • Abeuntes autem qui missi erant, invenerunt, sicut dixit illis, stantem pullum,» et quæ subnexa sunt, ad id usque: «Si hi tacuerint, lapides clamabunt.» Post ea quæ de eum habentes initia fidei, sunt sicut novellæ olivarum in circuitu mensæ Christi,» quia sunt filii ejus. Si autem oportet et duorum discipulorum quos misit Dominus enarrare mysterium: forsitan non irra tionabiliter dicere possumus, fuisse eos in mysterio Petri et Pauli, qui dextras sibi dederunt societatis ut Petrus quidem in circumcisionem ad subjugalem iret, prædicaturus populo Judæorum sub jugo legis degenti Paulus autem ad gentes, ad novellum et indomitum pullum. Erant autem ambo (id est populus ex Judæis, et populus ex gentibus) in villa, et non in civitate Sion, vel Hierusalem: sed discipuli Christi solvunt utrumque, et ad Christum perducunt, ut ascendat super eos cum soluti fuerint a peccatis, acci pientes remissionem eorum. Super alligatis autem adhuc et vinculis peccatorum suorum constrictis, nou sedet Jesus. Secundum Marcum autem et Lucam, etiam pullus introducitur alligandus, super quem nenio hominum sedit: nihil enim rationabile, neque quod secundum mores humanos fieri solet, in gentibus factum fuerat aliquando, neque fundatum in eis aliquid disciplinæ, sed contra meritum suum a Deo sunt consecuti, ut Verbum Dei super eos sederet, ut eo ducente ascendant in Hierusalem Dei. posuerunt super euin vestimenta sua, et sedit super eum.» Adducentes ergo ad Christum asinam et pul Tum, nudos eos non dimiserunt, sed ornamenta eis imposuerunt quibus fuerant adornati, et vestibus qui bus ipsi fuerant cooperti, honestatem eis adjicientes quos suo studio solverant ipsi: ut super ornatos vestibus discipulorum Christi Christus ascendat et requiescat in eis, et apud eos Dei Verbum fundetur quoniam unumquemque discipulorum decebat aliquid Christo conferre regi mansueto, ut possint dicere, quoniam Christi sumus operis participes. Plurima autem turba straverunt vestimenta sua in via. Alii autem cædebant ramos de arboribus, et sternebant in via.» Multus ergo populus cum Christo ascendebat Luc. XIX, Matth. xx1, 6, et seq. os Marc. * Luc. xis, 33. 6• Prov. v, 22. x1, et seq. Luc. six, et seq. etc. Hieronymus, Theophylactus. Marc. x1, 2; etc. Am brosius, lib. 1x in Luc., Theophylactus, Euthymius, Remigius, Glossa. HUETIUS. Universa Marci exemplaria habent quod sequuntur interpretationes universe. Origenes an tem, pro supposuit Ita codd. quidam, et Vulgata editio Luc. xix, 52: «Invenerunt, sicut dixit illis, stantem pullum at libri reliqui, et interpretationes, prætermittunt. Ib. tem qui gentibus. Verumtamen inter eos qui sol cam vunt quæ solvi præcepit Jesus, operum ipsorum societas est, et quædam communio: quibus solven tibus si quis dicat *: «Quid solvitis pullum? › vel aliud quidvis, de utroque ait, Domino iis qui ante alli gati fuerant opus esse denuntiamus. His autem opus illi est, peccatis solutos eos et remissionem adeptos conscendens; nam qui etiamnum ligati sunt et ‹ funi bus peccatorum constringuntur ", super eos Jesus non sedet. Verum enimvero juxta Marcum et Lu ● Pullus ligatus est, super quem adhuc nemo hominum sedit;; nihil enim rationi consen taneum, nihil opportunum factum fuerat, et supra gentium pullum constitutum; et felix ille usque adeo fuit supra quem rationale nihil collocatum fuerat, ut supra eum Deus consideret, Verbum nempe Dei Filius, ut ab ipso vectore habenas mo derante deductus, Jerosolymam Dei perveniret. Hæc nobis in hunc locum animus in præsentia suggessit; qui autem majore præditus est facultate, et am proferat, auremque ei potius accommodent qui evan pliorem hic gratiam capit, plura, melioraque gelicam explanationem sitiunt. cepit illis Jesus, et adduxerunt asinam et pul lum ',, et reliqua, ad hæc usque: «Nazaret Ga lilæa. Marcus autem his verbis locum hunc expres sit Ge Et abeuntes invenerunt pullum ligatum ante januam foris in bivio, et solvunt eum; › et cætera, usque ad id: • Benedictum quod venit re gnum Patris nostri David, pax in excelsis. Hæc vero dicit Lucas 6: • Abeuntes autem qui missi erant, invenerunt, sicut dixit illis, stantem pullum,» et quæ subnexa sunt, ad id usque: «Si hi tacuerint, lapides clamabunt.» Post ea quæ de eum habentes initia fidei, sunt sicut novellæ olivarum in circuitu mensæ Christi,» quia sunt filii ejus. Si autem oportet et duorum discipulorum quos misit Dominus enarrare mysterium: forsitan non irra tionabiliter dicere possumus, fuisse eos in mysterio Petri et Pauli, qui dextras sibi dederunt societatis ut Petrus quidem in circumcisionem ad subjugalem iret, prædicaturus populo Judæorum sub jugo legis degenti Paulus autem ad gentes, ad novellum et indomitum pullum. Erant autem ambo (id est populus ex Judæis, et populus ex gentibus) in villa, et non in civitate Sion, vel Hierusalem: sed discipuli Christi solvunt utrumque, et ad Christum perducunt, ut ascendat super eos cum soluti fuerint a peccatis, acci pientes remissionem eorum. Super alligatis autem adhuc et vinculis peccatorum suorum constrictis, nou sedet Jesus. Secundum Marcum autem et Lucam, etiam pullus introducitur alligandus, super quem nenio hominum sedit: nihil enim rationabile, neque quod secundum mores humanos fieri solet, in gentibus factum fuerat aliquando, neque fundatum in eis aliquid disciplinæ, sed contra meritum suum a Deo sunt consecuti, ut Verbum Dei super eos sederet, ut eo ducente ascendant in Hierusalem Dei. posuerunt super euin vestimenta sua, et sedit super eum.» Adducentes ergo ad Christum asinam et pul Tum, nudos eos non dimiserunt, sed ornamenta eis imposuerunt quibus fuerant adornati, et vestibus qui bus ipsi fuerant cooperti, honestatem eis adjicientes quos suo studio solverant ipsi: ut super ornatos vestibus discipulorum Christi Christus ascendat et requiescat in eis, et apud eos Dei Verbum fundetur quoniam unumquemque discipulorum decebat aliquid Christo conferre regi mansueto, ut possint dicere, quoniam Christi sumus operis participes. Plurima autem turba straverunt vestimenta sua in via. Alii autem cædebant ramos de arboribus, et sternebant in via.» Multus ergo populus cum Christo ascendebat Luc. XIX, Matth. xx1, 6, et seq. os Marc. * Luc. xis, 33. 6• Prov. v, 22. x1, et seq. Luc. six, et seq. etc. Hieronymus, Theophylactus. Marc. x1, 2; etc. Am brosius, lib. 1x in Luc., Theophylactus, Euthymius, Remigius, Glossa. HUETIUS. Universa Marci exemplaria habent quod sequuntur interpretationes universe. Origenes an tem, pro supposuit Ita codd. quidam, et Vulgata editio Luc. xix, 52: «Invenerunt, sicut dixit illis, stantem pullum at libri reliqui, et interpretationes, prætermittunt. Ib. 18. ‹ Euntes autem discipuli fecerunt sicut præ 18. • Funtes autem discipuli fecerunt sicut præcepit eis Jesus. Et adduxerunt asinam et pullum, et im 18. ‹ Euntes autem discipuli fecerunt sicut præ 18. • Funtes autem discipuli fecerunt sicut præcepit eis Jesus. Et adduxerunt asinam et pullum, et im
ἔκραζον γὰρ πάντες ἅμα ὡς χορὸς συνᾴδων καὶ σύμφωνος καὶ ἔλεγον, καὶ τὸ ἀνθρώπινον ὑμνοῦντες τοῦ σωτῆρος ἐν τῷ «ὡσαννὰ τῷ υἱῷ Δαυὶ̈δ» καὶ τὴν δευτέραν αὐτοῦ ἐπιδημίαν [ἐν τῷ] «εὐλογημένος ὁ ἐρχόμενος ἐν ὀνόματι κυρίου» καὶ τὴν εἰς τὰ ἅγια ἀποκατάστασιν ἐν τῷ «ὡσαννὰ ἐν τοῖς ὑψίστοις.» Τούτων δὴ τῶν τριῶν ἐκφωνήσεων λεγομένων ὑπὸ τῆς συμφωνίας τῶν προαγόντων καὶ ἀκολουθούντων τῷ Ἰησοῦ, ὁ μὲν εἰσῄει «εἰς» τὰ ἀληθινὰ «Ἱεροσόλυμα·» ξενισθεῖσαι δὲ αἱ οὐράνιαι δυνάμεις, αἵτινες λέγονται «πᾶσα» εἶναι «ἡ πόλις,» ἔφασκον «τίς ἐστιν οὗτος;» ἀνάλογον τοῖς προφητευθεῖσιν ἐν εἰκοστῷ τρίτῳ Ψαλμῷ περὶ τῆς ἀναλήψεως τοῦ σωτῆρος καὶ τοῦ ξενισμοῦ τῶν οὐρανίων δυνάμεων ξενιζομένων ἐπὶ τῷ καινῷ τοῦ σωματικοῦ αὐτοῦ ὀχήματος θεάματι. ἔχει δὲ οὕτως ἐν τῷ Ψαλμῷ· «ἄρατε πύλας, οἱ ἄρχοντες, ὑμῶν, καὶ ἐπάρθητε, πύλαι αἰώνιοι, καὶ εἰσελεύσεται ὁ βασιλεὺς τῆς δόξης» καὶ τὰ ἑξῆς. καὶ ἐν Ἡσαί̈ᾳ δὲ παραπλήσια προφητεύεται περὶ τῆς μετὰ τὴν οἰκονομίαν ἀνόδου τοῦ σωτῆρος· γέγραπται γάρ· «τίς οὗτος ὁ παραγενόμενος ἐξ Ἐδώμ, ἐρύθημα ἱματίων αὐτοῦ ἐκ Βοσόρ·
ἡ δὲ ὡραιότης ἦν κοπτομένων κλάδων «ἀπὸ δένδρων» καὶ στρωννυμένων παρ’ ἑκάτερα τῶν ἐστρωμένων ἱματίων· εἰ μὴ ἄρα τοῦτο τέταρτον τάγμα ἦν. ἄλλοι γὰρ οἱ λύοντες «μαθηταί,» [καὶ] ἄλλη ἡ λυομένη ὄνος καὶ ὁ «μετ’ αὐτῆς» πῶλος, καὶ τρίτοι «ὁ πλεῖστος ὄχλος,» καὶ τέταρτοι οἱ κόπτοντες τοὺς «κλάδους ἀπὸ τῶν δένδρων καὶ» στρωννύντες «ἐν τῇ ὁδῷ.» νόει δέ μοι ἀπὸ τούτων καὶ πέμπτον καὶ ἕκτον τάγμα κατειλεγμένον τῶν τὸν Ἰησοῦν προαγόντων καὶ τῶν ἀκολουθούντων αὐτῷ. καὶ προάγοντας μὲν φήσεις ἀπὸ τῶν πρὸ τῆς παρουσίας εἶναι ἐκ τοῦ λαοῦ, δικαίων τάχα καὶ προφητῶν· ἀκολουθοῦντας δὲ τοὺς ἀπὸ τῶν μετὰ τὴν παρουσίαν ἑπομένων τῷ λόγῳ καὶ ἀκολουθούντων αὐτῷ εἴτε δικαίων εἴτε καὶ ἀποστόλων Χριστοῦ. πλὴν οὐκ ἄλλα μὲν ἔλεγον οἱ προάγοντες, ἄλλα δὲ οἱ ἀκολουθοῦντες· ἔκραζον γὰρ πάντες ἅμα ὡς χορὸς συνᾴδων καὶ σύμφωνος καὶ ἔλεγον, καὶ τὸ ἀνθρώπινον ὑμνοῦντες τοῦ σωτῆρος ἐν τῷ «ὡσαννὰ τῷ υἱῷ Δαυὶ̈δ» καὶ τὴν δευτέραν αὐτοῦ ἐπιδημίαν [ἐν τῷ] «εὐλογημένος ὁ ἐρχόμενος ἐν ὀνόματι κυρίου» καὶ τὴν εἰς τὰ ἅγια ἀποκατάστασιν ἐν τῷ «ὡσαννὰ ἐν τοῖς ὑψίστοις.» Τούτων δὴ τῶν τριῶν ἐκφωνήσεων λεγομένων ὑπὸ τῆς συμφωνίας τῶν προαγόντων καὶ ἀκολουθούντων τῷ Ἰησοῦ, ὁ μὲν εἰσῄει «εἰς» τὰ ἀληθινὰ «Ἱεροσόλυμα·» ξενισθεῖσαι δὲ αἱ οὐράνιαι δυνάμεις, αἵτινες λέγονται «πᾶσα» εἶναι «ἡ πόλις,» ἔφασκον «τίς ἐστιν οὗτος;» ἀνάλογον τοῖς προφητευθεῖσιν ἐν εἰκοστῷ τρίτῳ Ψαλμῷ περὶ τῆς ἀναλήψεως τοῦ σωτῆρος καὶ τοῦ ξενισμοῦ τῶν οὐρανίων δυνάμεων ξενιζομένων ἐπὶ τῷ καινῷ τοῦ σωματικοῦ αὐτοῦ ὀχήματος θεάματι. ἔχει δὲ οὕτως ἐν τῷ Ψαλμῷ· «ἄρατε πύλας, οἱ ἄρχοντες, ὑμῶν, καὶ ἐπάρθητε, πύλαι αἰώνιοι, καὶ εἰσελεύσεται ὁ βασιλεὺς τῆς δόξης» καὶ τὰ ἑξῆς. καὶ ἐν Ἡσαί̈ᾳ δὲ παραπλήσια προφητεύεται περὶ τῆς μετὰ τὴν οἰκονομίαν ἀνόδου τοῦ σωτῆρος· γέγραπται γάρ· «τίς οὗτος ὁ παραγενόμενος ἐξ Ἐδώμ, ἐρύθημα ἱματίων αὐτοῦ ἐκ Βοσόρ· ταγμένα ὑπὸ τοῦ Ἰησοῦ λύεσθαι· ὧν λυόντων, ἐάν τις λέγῃ αὐτοῖς· «Τί λύετε τὸν πῶλον; ν ἢ ὁτιπο τοῦν, λέγει περὶ ἀμφοτέρων, κηρύσσομεν, ὅτι ὁ Κύ ριος αὐτῶν τῶν πρότερον δεδεμένων χρείαν ἔχει. Χρείαν δὲ αὐτῶν ἔχει, ἐπιβαίνων αὐτοῖς, λελυ μένοις ἀπὸ τῶν ἁμαρτημάτων, καὶ ἄφεσιν αὐτῶν εἰδ ληφότι· δεδεμένοις γὰρ ἔτι καὶ «σειραῖς τῶν ἰδίων ἁμαρτιῶν σφιγγομένοις, ὁ Ἰησοῦς οὐκ ἐπικαθέζε ται. Κατὰ μέντοι τὸν Μάρκον καὶ τὸν Λουκᾶν, «Πω λός ἐστι δεδεμένος, ἐφ᾿ ὃν οὐδεὶς ἀνθρώπων ἐκάθι σεν, οὐδὲν γὰρ λογικὸν καὶ κατά τρόπον γινόμενον ἐπέπρακτο, καὶ ἵδρυτο τῷ ἀπὸ τῶν ἐθνῶν πώλῳ· καὶ οὗτος ἐφ᾽ ᾧ οὐδὲν λογικόν πρότερον ἐφίδρυτο εὐτύ χησε Θεὸν αὐτῷ ἐπικαθεσθῆναι, Λόγον τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ, ἵνα, ὑπ' αὐτοῦ ἀγόμενος ἡνιοχοῦντος, καταντήσῃ ἐπὶ τὴν Ἱερουσαλὴμ τοῦ Θεοῦ. Τοσαῦτα μὲν ἡμεῖς εἰς τὸν τόπον ἐπὶ τοῦ παρόντος εἴδομεν· ὁ δὲ δυνά μενος καὶ χωρῶν μείζονα εἰς τὸν τόπον χάριν, λεγέτω μείζονα καὶ βελτίονα, κἀκεῖνος μᾶλλον ἀκουέσθω ὑπὸ τῶν διψώντων εὐαγγελικῆς σαφηνείας. Πορευθέντες δὲ οἱ μαθηταὶ, καὶ ποιήσαντες καθώ ὡς προσέταξεν αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς, ἤγαγον τὴν ἄνον καὶ τὸν πῶλον, καὶ τὰ ἑξῆς, ἕως τοῦ·. Ὁ ἀπὸ Να ζαρέτ τῆς Γαλιλαίας.» Ὁ δὲ Μάρκος οὕτω κατὰ τὸν τύπον ἐξέθετο «Καὶ ἀπελθόντες εὗρον πωλον δεδε μένον πρὸς τὴν θύραν ἔξω ἐπὶ τοῦ ἀμφόδου, καὶ λύου σιν αὐτὸν, καὶ τὰ ἑξῆς, ἕως τοῦ· «Εὐλογημένη ἡ ἐρχομένη βασιλεία τοῦ Πατρὸς ἡμῶν Δαυΐδ· εἰρήνη ἐν τοῖς ὑψίστοις Καὶ ὁ Λουκᾶς δὲ τοιαῦτά φη σιν· ο 'Απελθόντες δὲ οἱ ἀπεσταλμένοι εὗρον, καθὼς εἶπεν αὐτοῖς, ἑστῶτα τὸν πῶλον καὶ τὰ ἑξῆς, ἕως τοῦ·. Ἐὰν οὗτοι σιωπήσωσιν, οἱ λίθοι κεκρά τάς, οι (β) Χρείαν δὲ αὐτῶν ἔχει, ἐπιβαίνων, Ειρήνη ἐν τοῖς ὑψίστοις. Ὡσαννὰ ἐν τοῖς ὑψίστοις, ώσαννά, εἰρήνη ἐν οὐρανῷ, καὶ δόξα ἐν ὑψίστοις. Εὗρον καθὼς εἶπε αὐτοῖς ἑστῶτα τὸν πῶ λογ. ἑστῶτα τὸν πώς λον, Ιb. ταγμένα ὑπὸ τοῦ Ἰησοῦ λύεσθαι· ὧν λυόντων, ἐάν τις λέγῃ αὐτοῖς· «Τί λύετε τὸν πῶλον; ν ἢ ὁτιπο τοῦν, λέγει περὶ ἀμφοτέρων, κηρύσσομεν, ὅτι ὁ Κύ ριος αὐτῶν τῶν πρότερον δεδεμένων χρείαν ἔχει. Χρείαν δὲ αὐτῶν ἔχει, ἐπιβαίνων αὐτοῖς, λελυ μένοις ἀπὸ τῶν ἁμαρτημάτων, καὶ ἄφεσιν αὐτῶν εἰδ ληφότι· δεδεμένοις γὰρ ἔτι καὶ «σειραῖς τῶν ἰδίων ἁμαρτιῶν σφιγγομένοις, ὁ Ἰησοῦς οὐκ ἐπικαθέζε ται. Κατὰ μέντοι τὸν Μάρκον καὶ τὸν Λουκᾶν, «Πω λός ἐστι δεδεμένος, ἐφ᾿ ὃν οὐδεὶς ἀνθρώπων ἐκάθι σεν, οὐδὲν γὰρ λογικὸν καὶ κατά τρόπον γινόμενον ἐπέπρακτο, καὶ ἵδρυτο τῷ ἀπὸ τῶν ἐθνῶν πώλῳ· καὶ οὗτος ἐφ᾽ ᾧ οὐδὲν λογικόν πρότερον ἐφίδρυτο εὐτύ χησε Θεὸν αὐτῷ ἐπικαθεσθῆναι, Λόγον τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ, ἵνα, ὑπ' αὐτοῦ ἀγόμενος ἡνιοχοῦντος, καταντήσῃ ἐπὶ τὴν Ἱερουσαλὴμ τοῦ Θεοῦ. Τοσαῦτα μὲν ἡμεῖς εἰς τὸν τόπον ἐπὶ τοῦ παρόντος εἴδομεν· ὁ δὲ δυνά μενος καὶ χωρῶν μείζονα εἰς τὸν τόπον χάριν, λεγέτω μείζονα καὶ βελτίονα, κἀκεῖνος μᾶλλον ἀκουέσθω ὑπὸ τῶν διψώντων εὐαγγελικῆς σαφηνείας. Πορευθέντες δὲ οἱ μαθηταὶ, καὶ ποιήσαντες καθώ ὡς προσέταξεν αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς, ἤγαγον τὴν ἄνον καὶ τὸν πῶλον, καὶ τὰ ἑξῆς, ἕως τοῦ·. Ὁ ἀπὸ Να ζαρέτ τῆς Γαλιλαίας.» Ὁ δὲ Μάρκος οὕτω κατὰ τὸν τύπον ἐξέθετο «Καὶ ἀπελθόντες εὗρον πωλον δεδε μένον πρὸς τὴν θύραν ἔξω ἐπὶ τοῦ ἀμφόδου, καὶ λύου σιν αὐτὸν, καὶ τὰ ἑξῆς, ἕως τοῦ· «Εὐλογημένη ἡ ἐρχομένη βασιλεία τοῦ Πατρὸς ἡμῶν Δαυΐδ· εἰρήνη ἐν τοῖς ὑψίστοις Καὶ ὁ Λουκᾶς δὲ τοιαῦτά φη σιν· ο 'Απελθόντες δὲ οἱ ἀπεσταλμένοι εὗρον, καθὼς εἶπεν αὐτοῖς, ἑστῶτα τὸν πῶλον καὶ τὰ ἑξῆς, ἕως τοῦ·. Ἐὰν οὗτοι σιωπήσωσιν, οἱ λίθοι κεκρά τάς, οι (β) Χρείαν δὲ αὐτῶν ἔχει, ἐπιβαίνων, Ειρήνη ἐν τοῖς ὑψίστοις. Ὡσαννὰ ἐν τοῖς ὑψίστοις, ώσαννά, εἰρήνη ἐν οὐρανῷ, καὶ δόξα ἐν ὑψίστοις. Εὗρον καθὼς εἶπε αὐτοῖς ἑστῶτα τὸν πῶ λογ. ἑστῶτα τὸν πώς λον, Ιb. tem qui gentibus. Verumtamen inter eos qui sol cam vunt quæ solvi præcepit Jesus, operum ipsorum societas est, et quædam communio: quibus solven tibus si quis dicat *: «Quid solvitis pullum? › vel aliud quidvis, de utroque ait, Domino iis qui ante alli gati fuerant opus esse denuntiamus. His autem opus illi est, peccatis solutos eos et remissionem adeptos conscendens; nam qui etiamnum ligati sunt et ‹ funi bus peccatorum constringuntur ", super eos Jesus non sedet. Verum enimvero juxta Marcum et Lu ● Pullus ligatus est, super quem adhuc nemo hominum sedit;; nihil enim rationi consen taneum, nihil opportunum factum fuerat, et supra gentium pullum constitutum; et felix ille usque adeo fuit supra quem rationale nihil collocatum fuerat, ut supra eum Deus consideret, Verbum nempe Dei Filius, ut ab ipso vectore habenas mo derante deductus, Jerosolymam Dei perveniret. Hæc nobis in hunc locum animus in præsentia suggessit; qui autem majore præditus est facultate, et am proferat, auremque ei potius accommodent qui evan pliorem hic gratiam capit, plura, melioraque gelicam explanationem sitiunt. cepit illis Jesus, et adduxerunt asinam et pul lum ',, et reliqua, ad hæc usque: «Nazaret Ga lilæa. Marcus autem his verbis locum hunc expres sit Ge Et abeuntes invenerunt pullum ligatum ante januam foris in bivio, et solvunt eum; › et cætera, usque ad id: • Benedictum quod venit re gnum Patris nostri David, pax in excelsis. Hæc vero dicit Lucas 6: • Abeuntes autem qui missi erant, invenerunt, sicut dixit illis, stantem pullum,» et quæ subnexa sunt, ad id usque: «Si hi tacuerint, lapides clamabunt.» Post ea quæ de eum habentes initia fidei, sunt sicut novellæ olivarum in circuitu mensæ Christi,» quia sunt filii ejus. Si autem oportet et duorum discipulorum quos misit Dominus enarrare mysterium: forsitan non irra tionabiliter dicere possumus, fuisse eos in mysterio Petri et Pauli, qui dextras sibi dederunt societatis ut Petrus quidem in circumcisionem ad subjugalem iret, prædicaturus populo Judæorum sub jugo legis degenti Paulus autem ad gentes, ad novellum et indomitum pullum. Erant autem ambo (id est populus ex Judæis, et populus ex gentibus) in villa, et non in civitate Sion, vel Hierusalem: sed discipuli Christi solvunt utrumque, et ad Christum perducunt, ut ascendat super eos cum soluti fuerint a peccatis, acci pientes remissionem eorum. Super alligatis autem adhuc et vinculis peccatorum suorum constrictis, nou sedet Jesus. Secundum Marcum autem et Lucam, etiam pullus introducitur alligandus, super quem nenio hominum sedit: nihil enim rationabile, neque quod secundum mores humanos fieri solet, in gentibus factum fuerat aliquando, neque fundatum in eis aliquid disciplinæ, sed contra meritum suum a Deo sunt consecuti, ut Verbum Dei super eos sederet, ut eo ducente ascendant in Hierusalem Dei. posuerunt super euin vestimenta sua, et sedit super eum.» Adducentes ergo ad Christum asinam et pul Tum, nudos eos non dimiserunt, sed ornamenta eis imposuerunt quibus fuerant adornati, et vestibus qui bus ipsi fuerant cooperti, honestatem eis adjicientes quos suo studio solverant ipsi: ut super ornatos vestibus discipulorum Christi Christus ascendat et requiescat in eis, et apud eos Dei Verbum fundetur quoniam unumquemque discipulorum decebat aliquid Christo conferre regi mansueto, ut possint dicere, quoniam Christi sumus operis participes. Plurima autem turba straverunt vestimenta sua in via. Alii autem cædebant ramos de arboribus, et sternebant in via.» Multus ergo populus cum Christo ascendebat Luc. XIX, Matth. xx1, 6, et seq. os Marc. * Luc. xis, 33. 6• Prov. v, 22. x1, et seq. Luc. six, et seq. etc. Hieronymus, Theophylactus. Marc. x1, 2; etc. Am brosius, lib. 1x in Luc., Theophylactus, Euthymius, Remigius, Glossa. HUETIUS. Universa Marci exemplaria habent quod sequuntur interpretationes universe. Origenes an tem, pro supposuit Ita codd. quidam, et Vulgata editio Luc. xix, 52: «Invenerunt, sicut dixit illis, stantem pullum at libri reliqui, et interpretationes, prætermittunt. Ib. tem qui gentibus. Verumtamen inter eos qui sol cam vunt quæ solvi præcepit Jesus, operum ipsorum societas est, et quædam communio: quibus solven tibus si quis dicat *: «Quid solvitis pullum? › vel aliud quidvis, de utroque ait, Domino iis qui ante alli gati fuerant opus esse denuntiamus. His autem opus illi est, peccatis solutos eos et remissionem adeptos conscendens; nam qui etiamnum ligati sunt et ‹ funi bus peccatorum constringuntur ", super eos Jesus non sedet. Verum enimvero juxta Marcum et Lu ● Pullus ligatus est, super quem adhuc nemo hominum sedit;; nihil enim rationi consen taneum, nihil opportunum factum fuerat, et supra gentium pullum constitutum; et felix ille usque adeo fuit supra quem rationale nihil collocatum fuerat, ut supra eum Deus consideret, Verbum nempe Dei Filius, ut ab ipso vectore habenas mo derante deductus, Jerosolymam Dei perveniret. Hæc nobis in hunc locum animus in præsentia suggessit; qui autem majore præditus est facultate, et am proferat, auremque ei potius accommodent qui evan pliorem hic gratiam capit, plura, melioraque gelicam explanationem sitiunt. cepit illis Jesus, et adduxerunt asinam et pul lum ',, et reliqua, ad hæc usque: «Nazaret Ga lilæa. Marcus autem his verbis locum hunc expres sit Ge Et abeuntes invenerunt pullum ligatum ante januam foris in bivio, et solvunt eum; › et cætera, usque ad id: • Benedictum quod venit re gnum Patris nostri David, pax in excelsis. Hæc vero dicit Lucas 6: • Abeuntes autem qui missi erant, invenerunt, sicut dixit illis, stantem pullum,» et quæ subnexa sunt, ad id usque: «Si hi tacuerint, lapides clamabunt.» Post ea quæ de eum habentes initia fidei, sunt sicut novellæ olivarum in circuitu mensæ Christi,» quia sunt filii ejus. Si autem oportet et duorum discipulorum quos misit Dominus enarrare mysterium: forsitan non irra tionabiliter dicere possumus, fuisse eos in mysterio Petri et Pauli, qui dextras sibi dederunt societatis ut Petrus quidem in circumcisionem ad subjugalem iret, prædicaturus populo Judæorum sub jugo legis degenti Paulus autem ad gentes, ad novellum et indomitum pullum. Erant autem ambo (id est populus ex Judæis, et populus ex gentibus) in villa, et non in civitate Sion, vel Hierusalem: sed discipuli Christi solvunt utrumque, et ad Christum perducunt, ut ascendat super eos cum soluti fuerint a peccatis, acci pientes remissionem eorum. Super alligatis autem adhuc et vinculis peccatorum suorum constrictis, nou sedet Jesus. Secundum Marcum autem et Lucam, etiam pullus introducitur alligandus, super quem nenio hominum sedit: nihil enim rationabile, neque quod secundum mores humanos fieri solet, in gentibus factum fuerat aliquando, neque fundatum in eis aliquid disciplinæ, sed contra meritum suum a Deo sunt consecuti, ut Verbum Dei super eos sederet, ut eo ducente ascendant in Hierusalem Dei. posuerunt super euin vestimenta sua, et sedit super eum.» Adducentes ergo ad Christum asinam et pul Tum, nudos eos non dimiserunt, sed ornamenta eis imposuerunt quibus fuerant adornati, et vestibus qui bus ipsi fuerant cooperti, honestatem eis adjicientes quos suo studio solverant ipsi: ut super ornatos vestibus discipulorum Christi Christus ascendat et requiescat in eis, et apud eos Dei Verbum fundetur quoniam unumquemque discipulorum decebat aliquid Christo conferre regi mansueto, ut possint dicere, quoniam Christi sumus operis participes. Plurima autem turba straverunt vestimenta sua in via. Alii autem cædebant ramos de arboribus, et sternebant in via.» Multus ergo populus cum Christo ascendebat Luc. XIX, Matth. xx1, 6, et seq. os Marc. * Luc. xis, 33. 6• Prov. v, 22. x1, et seq. Luc. six, et seq. etc. Hieronymus, Theophylactus. Marc. x1, 2; etc. Am brosius, lib. 1x in Luc., Theophylactus, Euthymius, Remigius, Glossa. HUETIUS. Universa Marci exemplaria habent quod sequuntur interpretationes universe. Origenes an tem, pro supposuit Ita codd. quidam, et Vulgata editio Luc. xix, 52: «Invenerunt, sicut dixit illis, stantem pullum at libri reliqui, et interpretationes, prætermittunt. Ib. 18. ‹ Euntes autem discipuli fecerunt sicut præ 18. • Funtes autem discipuli fecerunt sicut præcepit eis Jesus. Et adduxerunt asinam et pullum, et im 18. ‹ Euntes autem discipuli fecerunt sicut præ 18. • Funtes autem discipuli fecerunt sicut præcepit eis Jesus. Et adduxerunt asinam et pullum, et im
PG 13:1435οὗτος ὡραῖος ἐν στολῇ;» τὰ δὲ κατὰ τὸν τόπον ὅλα καὶ σὺ δυνήσῃ ἀναλεξάμενος κατανοῆσαι, τί τε λέγουσιν αἱ ξενιζόμεναι δυνάμεις ἐπὶ τῆς τοῦ σωτηρίου σώματος ἀνόδου καὶ τί αὐταῖς ἀποκρίνεται. ταῦτα δέ μοι παρείληπται βουλομένῳ σῶσαι τὴν ἀκολουθίαν τῆς κατὰ τὴν γραφὴν τροπολογίας ὅτι «εἰσελθόντος αὐτοῦ εἰς Ἱεροσόλυμα ἐσείσθη πᾶσα ἡ πόλις λέγουσα· τίς ἐστιν οὗτος;» μετὰ δὲ τοῦτο ἑξῆς γέγραπται ὅτι πολλοὶ ἔλεγον· «οὗτός ἐστιν Ἰησοῦς ὁ προφήτης ὁ ἀπὸ Ναζαρὲτ τῆς Γαλιλαίας,» ὁμολογοῦντες τὸν προφητευθέντα ὅτι «Ναζωραῖος κληθήσεται» ὁ κυρίως τῷ θεῷ ἀεὶ ἀνακείμενος. ἀλλὰ κατὰ τὴν διήγησιν ταύτην περιγεγράφθω τὰ κατὰ τὸν τόπον καὶ ἀρχή τις ἔστω ἑτέρας περικοπῆς τὰ ἐπιφερόμενα, ἵνα μὴ ἀναγκάζηταί τις [συνάπτων καὶ τὴν περὶ ἐκείνων διήγησιν τοῖς προτέροις] ζητεῖν ἐκβαλλομένους ἀπὸ τοῦ ἱεροῦ τοῦ θεοῦ τινας τοὺς ἐπιπληττομένους ὡς πεποιηκότας τὸν «τῆς προσευχῆς» οἶκον «λῃστῶν σπήλαιον». οὐκ οἶδα δὲ εἰ, κἂν βιάσηταί τις, δύναται ἀκολούθως τῷ «χαῖρε σφόδρα, θύγατερ Σιὼν» σῶσαι τὴν πᾶσαν καὶ τῶν ἑξῆς τοῖς ἐκκειμένοις ἀκολουθίαν.
οὗτος ὡραῖος ἐν στολῇ;» τὰ δὲ κατὰ τὸν τόπον ὅλα καὶ σὺ δυνήσῃ ἀναλεξάμενος κατανοῆσαι, τί τε λέγουσιν αἱ ξενιζόμεναι δυνάμεις ἐπὶ τῆς τοῦ σωτηρίου σώματος ἀνόδου καὶ τί αὐταῖς ἀποκρίνεται. ταῦτα δέ μοι παρείληπται βουλομένῳ σῶσαι τὴν ἀκολουθίαν τῆς κατὰ τὴν γραφὴν τροπολογίας ὅτι «εἰσελθόντος αὐτοῦ εἰς Ἱεροσόλυμα ἐσείσθη πᾶσα ἡ πόλις λέγουσα· τίς ἐστιν οὗτος;» μετὰ δὲ τοῦτο ἑξῆς γέγραπται ὅτι πολλοὶ ἔλεγον· «οὗτός ἐστιν Ἰησοῦς ὁ προφήτης ὁ ἀπὸ Ναζαρὲτ τῆς Γαλιλαίας,» ὁμολογοῦντες τὸν προφητευθέντα ὅτι «Ναζωραῖος κληθήσεται» ὁ κυρίως τῷ θεῷ ἀεὶ ἀνακείμενος. ἀλλὰ κατὰ τὴν διήγησιν ταύτην περιγεγράφθω τὰ κατὰ τὸν τόπον καὶ ἀρχή τις ἔστω ἑτέρας περικοπῆς τὰ ἐπιφερόμενα, ἵνα μὴ ἀναγκάζηταί τις [συνάπτων καὶ τὴν περὶ ἐκείνων διήγησιν τοῖς προτέροις] ζητεῖν ἐκβαλλομένους ἀπὸ τοῦ ἱεροῦ τοῦ θεοῦ τινας τοὺς ἐπιπληττομένους ὡς πεποιηκότας τὸν «τῆς προσευχῆς» οἶκον «λῃστῶν σπήλαιον». οὐκ οἶδα δὲ εἰ, κἂν βιάσηταί τις, δύναται ἀκολούθως τῷ «χαῖρε σφόδρα, θύγατερ Σιὼν» σῶσαι τὴν πᾶσαν καὶ τῶν ἑξῆς τοῖς ἐκκειμένοις ἀκολουθίαν. ἀποσταλέντων δύο μαθητῶν, ἐπὶ τὸ λῦσαι τὴν δεδε μένην ὄνον καὶ τὸν πῶλον τὸν μετ' αὐτῆς, καὶ τᾶτ τοῖς εἰς τὸν τόπον ειρημένοις, διηγησόμεθα καὶ τὰ ἐκκείμενα, ἐν οἷς λέλεκται, ὅτι πορευθέντες οἱ δύο μαθηταὶ, καὶ ποιήσαντες τὰ ὑπὸ τοῦ Σωτῆρος αὐτοῖς προστεταγμένα, ἤγαγον πρὸς αὐτὸν τὴν ὄνον καὶ τὴν πῶλον, οὓς οὐκ ἀφήκασι γυμνούς, ἀλλὰ κόσμον απ τοῖς περιέθηκαν ἐν ἱματίοις εὐσχημοσύνην περι ποιοῦσι, κοσμήσασι τὴν ὑπ' αὐτῶν λελυμένην δνον καὶ τὸν μετ' αὐτῆς πῶλον· οἷς καὶ αὐτοὶ ἦσαν και κοσμημένοι καὶ ἐσκεπασμένοι, καὶ ἵνα κεκοσμημέ νοις τῇ ὄνῳ καὶ τῷ πώλῳ τοῖς ἐνδύμασι τῶν διδαξάν των μαθητῶν ἐπαναπαύσηται καὶ ἐφιδρυθῇ ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος γινόμενος ἐπάνω μόνος, καὶ ἡνίοχος τῶν λελυμένων καὶ βασταζόντων αὐτόν. ᾿Αλλὰ τοῖς μὲν ἐκ τῶν διδαξάντων ἱματίοις ἐπιτεθεῖσι τῇ ὄνῳ καὶ τῷ πώλῳ ὁ Ἰησοῦς ἐπικαθέζεται· ἐπεὶ δὲ ἕκαστον ἐχρῆν συμβαλέσθαι τι τῷ πραεῖ Βασιλεῖ ἐπιβεβηκότι υπο ζυγίῳ καὶ πώλῳ νέῳ, ἦν δὲ πλεῖστος ὄχλος ὁ συνειδ ερχόμενος εἰς Ἱερουσαλὴμ τῷ Ἰησοῦ, καὶ οὗτος ἔδειξαν καρπὸν τῆς τοῦ Σωτῆος ἀποδοχῆς ἐν τῷ τὰ ἑαυτῶν ἱμάτια ὑποστρῶσαι, καὶ ἂν εἶχον κόσμον καὶ σκέπην, τῷ ἐπικαθεζομένῳ τῇ ὄνῳ καὶ τῷ πώλῳ. Ἐν τῇ ὁδῷ τοίνυν καθ᾿ ἡν ἦγε τὴν ὄνον καὶ τὸν πῶλον ἐπὶ τὰ Ἱεροσόλυμα, ἔστρωσαν τὰ ἑαυτῶν ἱμάτια ὁ πλεῖ στος ὄχλος, ἵνα καθαροῖς γῆς καὶ γηΐνων πραγμάτ των καὶ μηδαμῶς ἔχουσι κονιορτον ἡ ὄνος καὶ ὁ πῶλος ἐπιβῇ τῇ Ἱερουσαλήμ. Καὶ τρίτον δέ τι τάγμα ξονται. Ακολούθως· τοῖς ἀποδεδομένοις περὶ τῶν ; τὸ παρὰ τοὺς δύο μαθητὰς καὶ τὸν ὑποστρώσαντα πλεῖστον ὄχλον τὰ ἱμάτια ἐν τῇ ὁδῷ νῦν κατείλεκται ἄλλοι γὰρ ὡραιότητα περιεποίουν τῇ ὁδῷ δι' ἧς ὤδευεν ἐπὶ τὰ Ἱεροσόλυμα ὁ Ἰησοῦς ὀχούμενος τοῖς προειρημένοις· ἡ δὲ ὡραιότης ἦν, κοπτομένων κλά δων ἀπὸ δένδρων καὶ στρωννυμένων παρ' ἑκάτερα τῶν ἐστρωμένων ἱματίων· εἰ μὴ ἄρα τοῦτο τέταρτον τάγμα ἦν· ἄλλοι γὰρ οἱ λύοντες μαθηταί, ἄλλη ή λυομένη ὄνος καὶ ὁ μετ᾿ αὐτῆς πώλος, καὶ τρίτος ὁ Καὶ ἵνα κεκοσμημένοις τῇ ὄνῳ καὶ τῷ πώ λῳ τοῖς ἐνδύμασι τῶν διδαξάντων μαθητῶν. 'Αλλὰ τοῖς μὲν ἐκ τῶν διδαξάντων ίμα τίοις ἐπιθεῖσι τῇ ὄνῳ καὶ τῷ πώλῳ, εἰε., τῶν διδα ξάντων, τῷ, διδαξάντων, παλ Οἶδα δέ τινας τὴν μὲν δεδεμένην ὄνον ἐξειληφότας τοὺς ἐκ περιτομῆς πιστεύοντας, λῶν δεσμῶν ὑπὸ τῶν γνησίως τῷ λόγῳ πνευματικώς μεμαθητευμένων ἀπολυομένους· τὸν δὲ πῶλον τοὺς ἀπὸ τῶν ἐθνῶν, Βε2 διδάσκω, επέχω. Ηυετους. ἀποσταλέντων δύο μαθητῶν, ἐπὶ τὸ λῦσαι τὴν δεδε μένην ὄνον καὶ τὸν πῶλον τὸν μετ' αὐτῆς, καὶ τᾶτ τοῖς εἰς τὸν τόπον ειρημένοις, διηγησόμεθα καὶ τὰ ἐκκείμενα, ἐν οἷς λέλεκται, ὅτι πορευθέντες οἱ δύο μαθηταὶ, καὶ ποιήσαντες τὰ ὑπὸ τοῦ Σωτῆρος αὐτοῖς προστεταγμένα, ἤγαγον πρὸς αὐτὸν τὴν ὄνον καὶ τὴν πῶλον, οὓς οὐκ ἀφήκασι γυμνούς, ἀλλὰ κόσμον απ τοῖς περιέθηκαν ἐν ἱματίοις εὐσχημοσύνην περι ποιοῦσι, κοσμήσασι τὴν ὑπ' αὐτῶν λελυμένην δνον καὶ τὸν μετ' αὐτῆς πῶλον· οἷς καὶ αὐτοὶ ἦσαν και κοσμημένοι καὶ ἐσκεπασμένοι, καὶ ἵνα κεκοσμημέ νοις τῇ ὄνῳ καὶ τῷ πώλῳ τοῖς ἐνδύμασι τῶν διδαξάν των μαθητῶν ἐπαναπαύσηται καὶ ἐφιδρυθῇ ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος γινόμενος ἐπάνω μόνος, καὶ ἡνίοχος τῶν λελυμένων καὶ βασταζόντων αὐτόν. ᾿Αλλὰ τοῖς μὲν ἐκ τῶν διδαξάντων ἱματίοις ἐπιτεθεῖσι τῇ ὄνῳ καὶ τῷ πώλῳ ὁ Ἰησοῦς ἐπικαθέζεται· ἐπεὶ δὲ ἕκαστον ἐχρῆν συμβαλέσθαι τι τῷ πραεῖ Βασιλεῖ ἐπιβεβηκότι υπο ζυγίῳ καὶ πώλῳ νέῳ, ἦν δὲ πλεῖστος ὄχλος ὁ συνειδ ερχόμενος εἰς Ἱερουσαλὴμ τῷ Ἰησοῦ, καὶ οὗτος ἔδειξαν καρπὸν τῆς τοῦ Σωτῆος ἀποδοχῆς ἐν τῷ τὰ ἑαυτῶν ἱμάτια ὑποστρῶσαι, καὶ ἂν εἶχον κόσμον καὶ σκέπην, τῷ ἐπικαθεζομένῳ τῇ ὄνῳ καὶ τῷ πώλῳ. Ἐν τῇ ὁδῷ τοίνυν καθ᾿ ἡν ἦγε τὴν ὄνον καὶ τὸν πῶλον ἐπὶ τὰ Ἱεροσόλυμα, ἔστρωσαν τὰ ἑαυτῶν ἱμάτια ὁ πλεῖ στος ὄχλος, ἵνα καθαροῖς γῆς καὶ γηΐνων πραγμάτ των καὶ μηδαμῶς ἔχουσι κονιορτον ἡ ὄνος καὶ ὁ πῶλος ἐπιβῇ τῇ Ἱερουσαλήμ. Καὶ τρίτον δέ τι τάγμα ξονται. Ακολούθως· τοῖς ἀποδεδομένοις περὶ τῶν ; τὸ παρὰ τοὺς δύο μαθητὰς καὶ τὸν ὑποστρώσαντα πλεῖστον ὄχλον τὰ ἱμάτια ἐν τῇ ὁδῷ νῦν κατείλεκται ἄλλοι γὰρ ὡραιότητα περιεποίουν τῇ ὁδῷ δι' ἧς ὤδευεν ἐπὶ τὰ Ἱεροσόλυμα ὁ Ἰησοῦς ὀχούμενος τοῖς προειρημένοις· ἡ δὲ ὡραιότης ἦν, κοπτομένων κλά δων ἀπὸ δένδρων καὶ στρωννυμένων παρ' ἑκάτερα τῶν ἐστρωμένων ἱματίων· εἰ μὴ ἄρα τοῦτο τέταρτον τάγμα ἦν· ἄλλοι γὰρ οἱ λύοντες μαθηταί, ἄλλη ή λυομένη ὄνος καὶ ὁ μετ᾿ αὐτῆς πώλος, καὶ τρίτος ὁ Καὶ ἵνα κεκοσμημένοις τῇ ὄνῳ καὶ τῷ πώ λῳ τοῖς ἐνδύμασι τῶν διδαξάντων μαθητῶν. 'Αλλὰ τοῖς μὲν ἐκ τῶν διδαξάντων ίμα τίοις ἐπιθεῖσι τῇ ὄνῳ καὶ τῷ πώλῳ, εἰε., τῶν διδα ξάντων, τῷ, διδαξάντων, παλ Οἶδα δέ τινας τὴν μὲν δεδεμένην ὄνον ἐξειληφότας τοὺς ἐκ περιτομῆς πιστεύοντας, λῶν δεσμῶν ὑπὸ τῶν γνησίως τῷ λόγῳ πνευματικώς μεμαθητευμένων ἀπολυομένους· τὸν δὲ πῶλον τοὺς ἀπὸ τῶν ἐθνῶν, Βε διδάσκω, επέχω. Ηυετους. duobus discipulis ad solvendam asinam, et qui cum» illa erat pullum missis disseruimus, et quæcunque a nobis in eum locum allata sunt, ea deinceps ex ponemus quæ nobis in præsentia proposita sunt, ubi traditum est, abeuntes duos discipulos, et sibi a Servatore mandata facessentes, asinam ad ipsum cum pullo adduxisse; quos quidem nudos neutiquam dimiserunt, sed vestibus solutæ asinæ et qui cum ea erat pullo ornatum conciliantibus, utrumque instraverunt; quibus vestibus ipsi quoque antea ornati erant et operti; et ut supra asinam ac pul lum vestibus ornatos discipulorum qui præcepta eis tradiderant, solum Dei Verbum, soluta anima lia seseque vebentia habenis regens conquiescat, et collocetur. Verum eorum qui præcepta illis tradi derant vestibus asinæ pulloque iustralis Jesus quidem insidet: at quoniam mansueto Regi, et super subjugem, et pullum juvenem ascendenti, unum quemque aliquid conferre decebat; simul autem cum Jesu plurima in Jerusalem ingrediebatur turba susceptionis Sospitatoris fructum ostenderunt quo que ii, cum vestes suas, ornatumque omnem ac operimentum super asinam ac pullum sedenti sub jecerunt. Qua ergo via asinam pullumque in Jeru salem agebat, ea stravit vestimenta sua turba plu rima ut per loca terræ terrenarumque rerum pura, et uullo pulvere inquinata asina, ac pullus Jeroso lymam ascenderent. Præter duos porro discipulos, et vestes suas in via substernentem turbam plurimam, tertium nunc agmen commemoratur alii siquidem præterea viæ qua Jerosolymam pete bat supradictis animalibus vectus Jesus, decorem conciliabant; is autem decor cæsis ab arboribus ramis, et ab utraque vestimentorum parte in ter ram sparsis acceptus referendus erat: nisi fortasse quarta hæc cohors fuerit; alii quippe erant disci puli solventes; alia soluta asina, et cum ea pullus; tertii porro, plurima turba; et quarti demum, qui in Hierusalem, qui et ipsi fructum susceptionis Christi demonstraverunt, vestimenta sua et quæcunque habuerunt ornamenta sternentes in via per quam asina transibat, videlicet ut munde incedentes, terram et rerum terrenarum pulverem nequaquain contingant, vel patiantur in via illa qua in Hierusalem ascen introducitur, debant. Et tertium agmen post discipulos et plurimam turbam sternentem vestimenta sua, qui pulchritudinem aliquam itineri faciebant, per quod proficiscebatur in Hierusalem Jesus. Turba autem quæ præcedebat, et quæ sequebatur, clamabant dicentes: Osanna filio David: Benedictus qui venit in nomine Domini: Osanna in excelsis. Et præcedentes quidem ante Jesum dicentur qui ante adventum Christi fuerunt sancti prophete, et cæteri justi: sequentes autem, qui fuerunt post adventum ipsius apostoli docendi videtur tribuisse; sic enim ille locis supra Item paulo post id est eorum qui præceptis asinam et pul lum, circumcisionem nimirum, et gentes, sive quius libet Christi vectores erudierunt. Origenes, houn. in Luc.: • Solutus a discipulis asinus et porlans Jesum, incedit super vestimenta apostolorum, quan do doctrinam eorum initatur et vitam. Hierony mus: • Vestis autem apostolica, vel doctrina vir tutum, vel edissertio Scripturarum intelligi potest; sive ecclesiasticorum dogmatum varietates, quibus nisi anima instructa fuerit, et ornata, sessorem ha bere Dominum non teretur. At vetus Origenis in terpres significationem discendi, non laudatis Ut super ornatos vestibus discipulorum di Christi,» etc. Item: • Quoniam unumquemque scipulorum decebat aliquid Christo conferre. > Asti pulatur Origenes eandem hanc historiam edisserens, ten. xi in Joan. etc. Idem, hom. in Cantic. tæ sunt illæ animæ quæ dorsum suum curvayerunt, ut suscipiant sessorem Verbum Dei super se, et frena ejus patiuntur, ut quocunque ipse voluerit, flectat eas, et agat habenis præceptorum suorum. Certe a vocabulum ‹ disco, profluxisse verisimile est: sed duobus discipulis ad solvendam asinam, et qui cum» illa erat pullum missis disseruimus, et quæcunque a nobis in eum locum allata sunt, ea deinceps ex ponemus quæ nobis in præsentia proposita sunt, ubi traditum est, abeuntes duos discipulos, et sibi a Servatore mandata facessentes, asinam ad ipsum cum pullo adduxisse; quos quidem nudos neutiquam dimiserunt, sed vestibus solutæ asinæ et qui cum ea erat pullo ornatum conciliantibus, utrumque instraverunt; quibus vestibus ipsi quoque antea ornati erant et operti; et ut supra asinam ac pul lum vestibus ornatos discipulorum qui præcepta eis tradiderant, solum Dei Verbum, soluta anima lia seseque vebentia habenis regens conquiescat, et collocetur. Verum eorum qui præcepta illis tradi derant vestibus asinæ pulloque iustralis Jesus quidem insidet: at quoniam mansueto Regi, et super subjugem, et pullum juvenem ascendenti, unum quemque aliquid conferre decebat; simul autem cum Jesu plurima in Jerusalem ingrediebatur turba susceptionis Sospitatoris fructum ostenderunt quo que ii, cum vestes suas, ornatumque omnem ac operimentum super asinam ac pullum sedenti sub jecerunt. Qua ergo via asinam pullumque in Jeru salem agebat, ea stravit vestimenta sua turba plu rima ut per loca terræ terrenarumque rerum pura, et uullo pulvere inquinata asina, ac pullus Jeroso lymam ascenderent. Præter duos porro discipulos, et vestes suas in via substernentem turbam plurimam, tertium nunc agmen commemoratur alii siquidem præterea viæ qua Jerosolymam pete bat supradictis animalibus vectus Jesus, decorem conciliabant; is autem decor cæsis ab arboribus ramis, et ab utraque vestimentorum parte in ter ram sparsis acceptus referendus erat: nisi fortasse quarta hæc cohors fuerit; alii quippe erant disci puli solventes; alia soluta asina, et cum ea pullus; tertii porro, plurima turba; et quarti demum, qui in Hierusalem, qui et ipsi fructum susceptionis Christi demonstraverunt, vestimenta sua et quæcunque habuerunt ornamenta sternentes in via per quam asina transibat, videlicet ut munde incedentes, terram et rerum terrenarum pulverem nequaquain contingant, vel patiantur in via illa qua in Hierusalem ascen introducitur, debant. Et tertium agmen post discipulos et plurimam turbam sternentem vestimenta sua, qui pulchritudinem aliquam itineri faciebant, per quod proficiscebatur in Hierusalem Jesus. Turba autem quæ præcedebat, et quæ sequebatur, clamabant dicentes: Osanna filio David: Benedictus qui venit in nomine Domini: Osanna in excelsis. Et præcedentes quidem ante Jesum dicentur qui ante adventum Christi fuerunt sancti prophete, et cæteri justi: sequentes autem, qui fuerunt post adventum ipsius apostoli docendi videtur tribuisse; sic enim ille locis supra Item paulo post id est eorum qui præceptis asinam et pul lum, circumcisionem nimirum, et gentes, sive quius libet Christi vectores erudierunt. Origenes, houn. in Luc.: • Solutus a discipulis asinus et porlans Jesum, incedit super vestimenta apostolorum, quan do doctrinam eorum initatur et vitam. Hierony mus: • Vestis autem apostolica, vel doctrina vir tutum, vel edissertio Scripturarum intelligi potest; sive ecclesiasticorum dogmatum varietates, quibus nisi anima instructa fuerit, et ornata, sessorem ha bere Dominum non teretur. At vetus Origenis in terpres significationem discendi, non laudatis Ut super ornatos vestibus discipulorum di Christi,» etc. Item: • Quoniam unumquemque scipulorum decebat aliquid Christo conferre. > Asti pulatur Origenes eandem hanc historiam edisserens, ten. xi in Joan. etc. Idem, hom. in Cantic. tæ sunt illæ animæ quæ dorsum suum curvayerunt, ut suscipiant sessorem Verbum Dei super se, et frena ejus patiuntur, ut quocunque ipse voluerit, flectat eas, et agat habenis præceptorum suorum. Certe a vocabulum ‹ disco, profluxisse verisimile est: sed
PG 13:1436Μετὰ ταῦτα ἐξετάσωμεν καὶ τὸ «ὡσαννὰ τῷ υἱῷ Δαυί̈δ· εὐλογημένος ὁ ἐρχόμενος ἐν ὀνόματι κυρίου· ὡσαννὰ ἐν τοῖς ὑψίστοις» ποῖον ἔχει νοῦν. σαφῶς μὲν οὖν τὸ «εὐλογημένος ὁ ἐρχόμενος ἐν ὀνόματι κυρίου» αὐταῖς λέξεσι κεῖται ἐν τῷ πρὸ τοῦ μεγίστου Ψαλμοῦ Ψαλμῷ, λεγομένῳ ἔν τισιν ἀντιγράφοις ἑκατοστῷ ἑπτακαιδεκάτῳ. δοκεῖ δέ μοι τὰ ἀντὶ τοῦ «ὢ κύριε, σῶσον δὴ» προτεταγμένα τοῦ «εὐλογημένος ὁ ἐρχόμενος ἐν ὀνόματι κυρίου» ἑβραϊκῶς ἐκκεῖσθαι ἐν τῷ «ὡσαννὰ τῷ υἱῷ Δαυί̈δ»· οὕτω δὲ καὶ εἶχεν ἡ ἑβραϊκὴ λέξις· ΑΝΝΑ ΑΔΩΝΑΙ ΩΣΙΑΝΝΑ, ΑΝΝΑ ΑΔΩΝΑΙ ΑΣΛΙΑΝΝΑ, ΒΑΡΟΥΧ ΑΒΒΑ ΒΣΑΙΜ ΑΔΩ- ΝΑΙ. εἶτα δοκεῖ μοι ὑπὸ Ἑλλήνων συνεχῶς γραφόμενα τὰ εὐαγγέλια μὴ εἰδότων τὴν διάλεκτον, συγκεχύσθαι ἐν τοῖς κατὰ τὸν τόπον ἔχουσι ταῦτα ἀπὸ τοῦ προειρημένου Ψαλμοῦ. εἰ δὲ τὸ ἀκριβὲς βούλει μαθεῖν τῆς λέξεως, ἄκουε Ἀκύλου ἑρμηνεύσαντος ὡδί· «ὢ δὴ κύριε, σῶσον δή· ὢ δὴ κύριε, εὐόδωσον δή· εὐλογημένος ὁ ἐρχόμενος ἐν ὀνόματι κυρίου».
οὗτος ὡραῖος ἐν στολῇ;» τὰ δὲ κατὰ τὸν τόπον ὅλα καὶ σὺ δυνήσῃ ἀναλεξάμενος κατανοῆσαι, τί τε λέγουσιν αἱ ξενιζόμεναι δυνάμεις ἐπὶ τῆς τοῦ σωτηρίου σώματος ἀνόδου καὶ τί αὐταῖς ἀποκρίνεται. ταῦτα δέ μοι παρείληπται βουλομένῳ σῶσαι τὴν ἀκολουθίαν τῆς κατὰ τὴν γραφὴν τροπολογίας ὅτι «εἰσελθόντος αὐτοῦ εἰς Ἱεροσόλυμα ἐσείσθη πᾶσα ἡ πόλις λέγουσα· τίς ἐστιν οὗτος;» μετὰ δὲ τοῦτο ἑξῆς γέγραπται ὅτι πολλοὶ ἔλεγον· «οὗτός ἐστιν Ἰησοῦς ὁ προφήτης ὁ ἀπὸ Ναζαρὲτ τῆς Γαλιλαίας,» ὁμολογοῦντες τὸν προφητευθέντα ὅτι «Ναζωραῖος κληθήσεται» ὁ κυρίως τῷ θεῷ ἀεὶ ἀνακείμενος. ἀλλὰ κατὰ τὴν διήγησιν ταύτην περιγεγράφθω τὰ κατὰ τὸν τόπον καὶ ἀρχή τις ἔστω ἑτέρας περικοπῆς τὰ ἐπιφερόμενα, ἵνα μὴ ἀναγκάζηταί τις [συνάπτων καὶ τὴν περὶ ἐκείνων διήγησιν τοῖς προτέροις] ζητεῖν ἐκβαλλομένους ἀπὸ τοῦ ἱεροῦ τοῦ θεοῦ τινας τοὺς ἐπιπληττομένους ὡς πεποιηκότας τὸν «τῆς προσευχῆς» οἶκον «λῃστῶν σπήλαιον». οὐκ οἶδα δὲ εἰ, κἂν βιάσηταί τις, δύναται ἀκολούθως τῷ «χαῖρε σφόδρα, θύγατερ Σιὼν» σῶσαι τὴν πᾶσαν καὶ τῶν ἑξῆς τοῖς ἐκκειμένοις ἀκολουθίαν. ἀποσταλέντων δύο μαθητῶν, ἐπὶ τὸ λῦσαι τὴν δεδε μένην ὄνον καὶ τὸν πῶλον τὸν μετ' αὐτῆς, καὶ τᾶτ τοῖς εἰς τὸν τόπον ειρημένοις, διηγησόμεθα καὶ τὰ ἐκκείμενα, ἐν οἷς λέλεκται, ὅτι πορευθέντες οἱ δύο μαθηταὶ, καὶ ποιήσαντες τὰ ὑπὸ τοῦ Σωτῆρος αὐτοῖς προστεταγμένα, ἤγαγον πρὸς αὐτὸν τὴν ὄνον καὶ τὴν πῶλον, οὓς οὐκ ἀφήκασι γυμνούς, ἀλλὰ κόσμον απ τοῖς περιέθηκαν ἐν ἱματίοις εὐσχημοσύνην περι ποιοῦσι, κοσμήσασι τὴν ὑπ' αὐτῶν λελυμένην δνον καὶ τὸν μετ' αὐτῆς πῶλον· οἷς καὶ αὐτοὶ ἦσαν και κοσμημένοι καὶ ἐσκεπασμένοι, καὶ ἵνα κεκοσμημέ νοις τῇ ὄνῳ καὶ τῷ πώλῳ τοῖς ἐνδύμασι τῶν διδαξάν των μαθητῶν ἐπαναπαύσηται καὶ ἐφιδρυθῇ ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος γινόμενος ἐπάνω μόνος, καὶ ἡνίοχος τῶν λελυμένων καὶ βασταζόντων αὐτόν. ᾿Αλλὰ τοῖς μὲν ἐκ τῶν διδαξάντων ἱματίοις ἐπιτεθεῖσι τῇ ὄνῳ καὶ τῷ πώλῳ ὁ Ἰησοῦς ἐπικαθέζεται· ἐπεὶ δὲ ἕκαστον ἐχρῆν συμβαλέσθαι τι τῷ πραεῖ Βασιλεῖ ἐπιβεβηκότι υπο ζυγίῳ καὶ πώλῳ νέῳ, ἦν δὲ πλεῖστος ὄχλος ὁ συνειδ ερχόμενος εἰς Ἱερουσαλὴμ τῷ Ἰησοῦ, καὶ οὗτος ἔδειξαν καρπὸν τῆς τοῦ Σωτῆος ἀποδοχῆς ἐν τῷ τὰ ἑαυτῶν ἱμάτια ὑποστρῶσαι, καὶ ἂν εἶχον κόσμον καὶ σκέπην, τῷ ἐπικαθεζομένῳ τῇ ὄνῳ καὶ τῷ πώλῳ. Ἐν τῇ ὁδῷ τοίνυν καθ᾿ ἡν ἦγε τὴν ὄνον καὶ τὸν πῶλον ἐπὶ τὰ Ἱεροσόλυμα, ἔστρωσαν τὰ ἑαυτῶν ἱμάτια ὁ πλεῖ στος ὄχλος, ἵνα καθαροῖς γῆς καὶ γηΐνων πραγμάτ των καὶ μηδαμῶς ἔχουσι κονιορτον ἡ ὄνος καὶ ὁ πῶλος ἐπιβῇ τῇ Ἱερουσαλήμ. Καὶ τρίτον δέ τι τάγμα ξονται. Ακολούθως· τοῖς ἀποδεδομένοις περὶ τῶν ; τὸ παρὰ τοὺς δύο μαθητὰς καὶ τὸν ὑποστρώσαντα πλεῖστον ὄχλον τὰ ἱμάτια ἐν τῇ ὁδῷ νῦν κατείλεκται ἄλλοι γὰρ ὡραιότητα περιεποίουν τῇ ὁδῷ δι' ἧς ὤδευεν ἐπὶ τὰ Ἱεροσόλυμα ὁ Ἰησοῦς ὀχούμενος τοῖς προειρημένοις· ἡ δὲ ὡραιότης ἦν, κοπτομένων κλά δων ἀπὸ δένδρων καὶ στρωννυμένων παρ' ἑκάτερα τῶν ἐστρωμένων ἱματίων· εἰ μὴ ἄρα τοῦτο τέταρτον τάγμα ἦν· ἄλλοι γὰρ οἱ λύοντες μαθηταί, ἄλλη ή λυομένη ὄνος καὶ ὁ μετ᾿ αὐτῆς πώλος, καὶ τρίτος ὁ Καὶ ἵνα κεκοσμημένοις τῇ ὄνῳ καὶ τῷ πώ λῳ τοῖς ἐνδύμασι τῶν διδαξάντων μαθητῶν. 'Αλλὰ τοῖς μὲν ἐκ τῶν διδαξάντων ίμα τίοις ἐπιθεῖσι τῇ ὄνῳ καὶ τῷ πώλῳ, εἰε., τῶν διδα ξάντων, τῷ, διδαξάντων, παλ Οἶδα δέ τινας τὴν μὲν δεδεμένην ὄνον ἐξειληφότας τοὺς ἐκ περιτομῆς πιστεύοντας, λῶν δεσμῶν ὑπὸ τῶν γνησίως τῷ λόγῳ πνευματικώς μεμαθητευμένων ἀπολυομένους· τὸν δὲ πῶλον τοὺς ἀπὸ τῶν ἐθνῶν, Βε2 διδάσκω, επέχω. Ηυετους. ἀποσταλέντων δύο μαθητῶν, ἐπὶ τὸ λῦσαι τὴν δεδε μένην ὄνον καὶ τὸν πῶλον τὸν μετ' αὐτῆς, καὶ τᾶτ τοῖς εἰς τὸν τόπον ειρημένοις, διηγησόμεθα καὶ τὰ ἐκκείμενα, ἐν οἷς λέλεκται, ὅτι πορευθέντες οἱ δύο μαθηταὶ, καὶ ποιήσαντες τὰ ὑπὸ τοῦ Σωτῆρος αὐτοῖς προστεταγμένα, ἤγαγον πρὸς αὐτὸν τὴν ὄνον καὶ τὴν πῶλον, οὓς οὐκ ἀφήκασι γυμνούς, ἀλλὰ κόσμον απ τοῖς περιέθηκαν ἐν ἱματίοις εὐσχημοσύνην περι ποιοῦσι, κοσμήσασι τὴν ὑπ' αὐτῶν λελυμένην δνον καὶ τὸν μετ' αὐτῆς πῶλον· οἷς καὶ αὐτοὶ ἦσαν και κοσμημένοι καὶ ἐσκεπασμένοι, καὶ ἵνα κεκοσμημέ νοις τῇ ὄνῳ καὶ τῷ πώλῳ τοῖς ἐνδύμασι τῶν διδαξάν των μαθητῶν ἐπαναπαύσηται καὶ ἐφιδρυθῇ ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος γινόμενος ἐπάνω μόνος, καὶ ἡνίοχος τῶν λελυμένων καὶ βασταζόντων αὐτόν. ᾿Αλλὰ τοῖς μὲν ἐκ τῶν διδαξάντων ἱματίοις ἐπιτεθεῖσι τῇ ὄνῳ καὶ τῷ πώλῳ ὁ Ἰησοῦς ἐπικαθέζεται· ἐπεὶ δὲ ἕκαστον ἐχρῆν συμβαλέσθαι τι τῷ πραεῖ Βασιλεῖ ἐπιβεβηκότι υπο ζυγίῳ καὶ πώλῳ νέῳ, ἦν δὲ πλεῖστος ὄχλος ὁ συνειδ ερχόμενος εἰς Ἱερουσαλὴμ τῷ Ἰησοῦ, καὶ οὗτος ἔδειξαν καρπὸν τῆς τοῦ Σωτῆος ἀποδοχῆς ἐν τῷ τὰ ἑαυτῶν ἱμάτια ὑποστρῶσαι, καὶ ἂν εἶχον κόσμον καὶ σκέπην, τῷ ἐπικαθεζομένῳ τῇ ὄνῳ καὶ τῷ πώλῳ. Ἐν τῇ ὁδῷ τοίνυν καθ᾿ ἡν ἦγε τὴν ὄνον καὶ τὸν πῶλον ἐπὶ τὰ Ἱεροσόλυμα, ἔστρωσαν τὰ ἑαυτῶν ἱμάτια ὁ πλεῖ στος ὄχλος, ἵνα καθαροῖς γῆς καὶ γηΐνων πραγμάτ των καὶ μηδαμῶς ἔχουσι κονιορτον ἡ ὄνος καὶ ὁ πῶλος ἐπιβῇ τῇ Ἱερουσαλήμ. Καὶ τρίτον δέ τι τάγμα ξονται. Ακολούθως· τοῖς ἀποδεδομένοις περὶ τῶν ; τὸ παρὰ τοὺς δύο μαθητὰς καὶ τὸν ὑποστρώσαντα πλεῖστον ὄχλον τὰ ἱμάτια ἐν τῇ ὁδῷ νῦν κατείλεκται ἄλλοι γὰρ ὡραιότητα περιεποίουν τῇ ὁδῷ δι' ἧς ὤδευεν ἐπὶ τὰ Ἱεροσόλυμα ὁ Ἰησοῦς ὀχούμενος τοῖς προειρημένοις· ἡ δὲ ὡραιότης ἦν, κοπτομένων κλά δων ἀπὸ δένδρων καὶ στρωννυμένων παρ' ἑκάτερα τῶν ἐστρωμένων ἱματίων· εἰ μὴ ἄρα τοῦτο τέταρτον τάγμα ἦν· ἄλλοι γὰρ οἱ λύοντες μαθηταί, ἄλλη ή λυομένη ὄνος καὶ ὁ μετ᾿ αὐτῆς πώλος, καὶ τρίτος ὁ Καὶ ἵνα κεκοσμημένοις τῇ ὄνῳ καὶ τῷ πώ λῳ τοῖς ἐνδύμασι τῶν διδαξάντων μαθητῶν. 'Αλλὰ τοῖς μὲν ἐκ τῶν διδαξάντων ίμα τίοις ἐπιθεῖσι τῇ ὄνῳ καὶ τῷ πώλῳ, εἰε., τῶν διδα ξάντων, τῷ, διδαξάντων, παλ Οἶδα δέ τινας τὴν μὲν δεδεμένην ὄνον ἐξειληφότας τοὺς ἐκ περιτομῆς πιστεύοντας, λῶν δεσμῶν ὑπὸ τῶν γνησίως τῷ λόγῳ πνευματικώς μεμαθητευμένων ἀπολυομένους· τὸν δὲ πῶλον τοὺς ἀπὸ τῶν ἐθνῶν, Βε διδάσκω, επέχω. Ηυετους. duobus discipulis ad solvendam asinam, et qui cum» illa erat pullum missis disseruimus, et quæcunque a nobis in eum locum allata sunt, ea deinceps ex ponemus quæ nobis in præsentia proposita sunt, ubi traditum est, abeuntes duos discipulos, et sibi a Servatore mandata facessentes, asinam ad ipsum cum pullo adduxisse; quos quidem nudos neutiquam dimiserunt, sed vestibus solutæ asinæ et qui cum ea erat pullo ornatum conciliantibus, utrumque instraverunt; quibus vestibus ipsi quoque antea ornati erant et operti; et ut supra asinam ac pul lum vestibus ornatos discipulorum qui præcepta eis tradiderant, solum Dei Verbum, soluta anima lia seseque vebentia habenis regens conquiescat, et collocetur. Verum eorum qui præcepta illis tradi derant vestibus asinæ pulloque iustralis Jesus quidem insidet: at quoniam mansueto Regi, et super subjugem, et pullum juvenem ascendenti, unum quemque aliquid conferre decebat; simul autem cum Jesu plurima in Jerusalem ingrediebatur turba susceptionis Sospitatoris fructum ostenderunt quo que ii, cum vestes suas, ornatumque omnem ac operimentum super asinam ac pullum sedenti sub jecerunt. Qua ergo via asinam pullumque in Jeru salem agebat, ea stravit vestimenta sua turba plu rima ut per loca terræ terrenarumque rerum pura, et uullo pulvere inquinata asina, ac pullus Jeroso lymam ascenderent. Præter duos porro discipulos, et vestes suas in via substernentem turbam plurimam, tertium nunc agmen commemoratur alii siquidem præterea viæ qua Jerosolymam pete bat supradictis animalibus vectus Jesus, decorem conciliabant; is autem decor cæsis ab arboribus ramis, et ab utraque vestimentorum parte in ter ram sparsis acceptus referendus erat: nisi fortasse quarta hæc cohors fuerit; alii quippe erant disci puli solventes; alia soluta asina, et cum ea pullus; tertii porro, plurima turba; et quarti demum, qui in Hierusalem, qui et ipsi fructum susceptionis Christi demonstraverunt, vestimenta sua et quæcunque habuerunt ornamenta sternentes in via per quam asina transibat, videlicet ut munde incedentes, terram et rerum terrenarum pulverem nequaquain contingant, vel patiantur in via illa qua in Hierusalem ascen introducitur, debant. Et tertium agmen post discipulos et plurimam turbam sternentem vestimenta sua, qui pulchritudinem aliquam itineri faciebant, per quod proficiscebatur in Hierusalem Jesus. Turba autem quæ præcedebat, et quæ sequebatur, clamabant dicentes: Osanna filio David: Benedictus qui venit in nomine Domini: Osanna in excelsis. Et præcedentes quidem ante Jesum dicentur qui ante adventum Christi fuerunt sancti prophete, et cæteri justi: sequentes autem, qui fuerunt post adventum ipsius apostoli docendi videtur tribuisse; sic enim ille locis supra Item paulo post id est eorum qui præceptis asinam et pul lum, circumcisionem nimirum, et gentes, sive quius libet Christi vectores erudierunt. Origenes, houn. in Luc.: • Solutus a discipulis asinus et porlans Jesum, incedit super vestimenta apostolorum, quan do doctrinam eorum initatur et vitam. Hierony mus: • Vestis autem apostolica, vel doctrina vir tutum, vel edissertio Scripturarum intelligi potest; sive ecclesiasticorum dogmatum varietates, quibus nisi anima instructa fuerit, et ornata, sessorem ha bere Dominum non teretur. At vetus Origenis in terpres significationem discendi, non laudatis Ut super ornatos vestibus discipulorum di Christi,» etc. Item: • Quoniam unumquemque scipulorum decebat aliquid Christo conferre. > Asti pulatur Origenes eandem hanc historiam edisserens, ten. xi in Joan. etc. Idem, hom. in Cantic. tæ sunt illæ animæ quæ dorsum suum curvayerunt, ut suscipiant sessorem Verbum Dei super se, et frena ejus patiuntur, ut quocunque ipse voluerit, flectat eas, et agat habenis præceptorum suorum. Certe a vocabulum ‹ disco, profluxisse verisimile est: sed duobus discipulis ad solvendam asinam, et qui cum» illa erat pullum missis disseruimus, et quæcunque a nobis in eum locum allata sunt, ea deinceps ex ponemus quæ nobis in præsentia proposita sunt, ubi traditum est, abeuntes duos discipulos, et sibi a Servatore mandata facessentes, asinam ad ipsum cum pullo adduxisse; quos quidem nudos neutiquam dimiserunt, sed vestibus solutæ asinæ et qui cum ea erat pullo ornatum conciliantibus, utrumque instraverunt; quibus vestibus ipsi quoque antea ornati erant et operti; et ut supra asinam ac pul lum vestibus ornatos discipulorum qui præcepta eis tradiderant, solum Dei Verbum, soluta anima lia seseque vebentia habenis regens conquiescat, et collocetur. Verum eorum qui præcepta illis tradi derant vestibus asinæ pulloque iustralis Jesus quidem insidet: at quoniam mansueto Regi, et super subjugem, et pullum juvenem ascendenti, unum quemque aliquid conferre decebat; simul autem cum Jesu plurima in Jerusalem ingrediebatur turba susceptionis Sospitatoris fructum ostenderunt quo que ii, cum vestes suas, ornatumque omnem ac operimentum super asinam ac pullum sedenti sub jecerunt. Qua ergo via asinam pullumque in Jeru salem agebat, ea stravit vestimenta sua turba plu rima ut per loca terræ terrenarumque rerum pura, et uullo pulvere inquinata asina, ac pullus Jeroso lymam ascenderent. Præter duos porro discipulos, et vestes suas in via substernentem turbam plurimam, tertium nunc agmen commemoratur alii siquidem præterea viæ qua Jerosolymam pete bat supradictis animalibus vectus Jesus, decorem conciliabant; is autem decor cæsis ab arboribus ramis, et ab utraque vestimentorum parte in ter ram sparsis acceptus referendus erat: nisi fortasse quarta hæc cohors fuerit; alii quippe erant disci puli solventes; alia soluta asina, et cum ea pullus; tertii porro, plurima turba; et quarti demum, qui in Hierusalem, qui et ipsi fructum susceptionis Christi demonstraverunt, vestimenta sua et quæcunque habuerunt ornamenta sternentes in via per quam asina transibat, videlicet ut munde incedentes, terram et rerum terrenarum pulverem nequaquain contingant, vel patiantur in via illa qua in Hierusalem ascen introducitur, debant. Et tertium agmen post discipulos et plurimam turbam sternentem vestimenta sua, qui pulchritudinem aliquam itineri faciebant, per quod proficiscebatur in Hierusalem Jesus. Turba autem quæ præcedebat, et quæ sequebatur, clamabant dicentes: Osanna filio David: Benedictus qui venit in nomine Domini: Osanna in excelsis. Et præcedentes quidem ante Jesum dicentur qui ante adventum Christi fuerunt sancti prophete, et cæteri justi: sequentes autem, qui fuerunt post adventum ipsius apostoli docendi videtur tribuisse; sic enim ille locis supra Item paulo post id est eorum qui præceptis asinam et pul lum, circumcisionem nimirum, et gentes, sive quius libet Christi vectores erudierunt. Origenes, houn. in Luc.: • Solutus a discipulis asinus et porlans Jesum, incedit super vestimenta apostolorum, quan do doctrinam eorum initatur et vitam. Hierony mus: • Vestis autem apostolica, vel doctrina vir tutum, vel edissertio Scripturarum intelligi potest; sive ecclesiasticorum dogmatum varietates, quibus nisi anima instructa fuerit, et ornata, sessorem ha bere Dominum non teretur. At vetus Origenis in terpres significationem discendi, non laudatis Ut super ornatos vestibus discipulorum di Christi,» etc. Item: • Quoniam unumquemque scipulorum decebat aliquid Christo conferre. > Asti pulatur Origenes eandem hanc historiam edisserens, ten. xi in Joan. etc. Idem, hom. in Cantic. tæ sunt illæ animæ quæ dorsum suum curvayerunt, ut suscipiant sessorem Verbum Dei super se, et frena ejus patiuntur, ut quocunque ipse voluerit, flectat eas, et agat habenis præceptorum suorum. Certe a vocabulum ‹ disco, profluxisse verisimile est: sed
PG 13:1437ἀλλὰ γὰρ ἐπανακεφαλαιωσώμεθα τὰ κατὰ τὸν τόπον καὶ λέγωμεν ὅτι ἤτοι Παῦλος καὶ Πέτρος ἢ ἄλλα δύο εἴδη τῶν διδασκόντων, «λύσαντες» ἀπὸ τῶν δεσμῶν κατὰ τὴν τοῦ Ἰησοῦ πρόσταξιν τοὺς ἀπὸ περιτομῆς καὶ τοὺς ἀπὸ ἀκροβυστίας, ἐκόσμησαν αὐτοὺς καὶ πεποιήκασιν εὐπρεπεῖς πρὸς τὸ ὀχήσασθαι αὐτοῖς τὸν λόγον ἀνιόντα εἰς τὴν Ἱερουσαλήμ. καὶ [οὕτως καὶ] τὰ λοιπὰ κατὰ μὲν μίαν ἔσται διήγησιν. κατὰ δὲ ἑτέραν ἀεὶ ἐνέστηκε τῶν ἀποδεχομένων τὸν Ἰησοῦν στρωννύντων αὐτῷ διὰ τῶν ἰδίων ἐνδυμάτων τὴν ὁδὸν καὶ κοςμούντων αὐτὴν τοῖς κλάδοις καὶ προαγόντων καὶ ἐπακολουθούντων. καὶ ἄλλως δὲ ἕκαστος διὰ μὲν τῶν ἤδη πεπραγμένων προάγει τὸν Ἰησοῦν, διὰ δὲ τῶν πραχθησομένων ἐπακολουθεῖ αὐτῷ καὶ λέγει τὰ ἀναγεγραμμένα. καὶ εἰς ταῦτα δὲ ἡμεῖς μὲν τοσαῦτα εἴδομεν· ὁ δὲ ἡμῶν διαφέρων πλείονα καὶ βλεπέτω καὶ διδασκέτω. πλὴν ἔν τινι τῶν εἰς τὸ κατὰ Ἰωάννην εὐαγγέλιον ἐπὶ ποσὸν καὶ ταῦτα ἐξητάσαμεν, ὅτε προέκειτο διηγήσασθαι τὸ «τῇ ἐπαύριον οὖν ὄχλος πολὺς ὁ ἐλθὼν εἰς τὴν ἑορτὴν» καὶ τὰ ἑξῆς.
ἀλλὰ γὰρ ἐπανακεφαλαιωσώμεθα τὰ κατὰ τὸν τόπον καὶ λέγωμεν ὅτι ἤτοι Παῦλος καὶ Πέτρος ἢ ἄλλα δύο εἴδη τῶν διδασκόντων, «λύσαντες» ἀπὸ τῶν δεσμῶν κατὰ τὴν τοῦ Ἰησοῦ πρόσταξιν τοὺς ἀπὸ περιτομῆς καὶ τοὺς ἀπὸ ἀκροβυστίας, ἐκόσμησαν αὐτοὺς καὶ πεποιήκασιν εὐπρεπεῖς πρὸς τὸ ὀχήσασθαι αὐτοῖς τὸν λόγον ἀνιόντα εἰς τὴν Ἱερουσαλήμ. καὶ [οὕτως καὶ] τὰ λοιπὰ κατὰ μὲν μίαν ἔσται διήγησιν. κατὰ δὲ ἑτέραν ἀεὶ ἐνέστηκε τῶν ἀποδεχομένων τὸν Ἰησοῦν στρωννύντων αὐτῷ διὰ τῶν ἰδίων ἐνδυμάτων τὴν ὁδὸν καὶ κοςμούντων αὐτὴν τοῖς κλάδοις καὶ προαγόντων καὶ ἐπακολουθούντων. καὶ ἄλλως δὲ ἕκαστος διὰ μὲν τῶν ἤδη πεπραγμένων προάγει τὸν Ἰησοῦν, διὰ δὲ τῶν πραχθησομένων ἐπακολουθεῖ αὐτῷ καὶ λέγει τὰ ἀναγεγραμμένα. καὶ εἰς ταῦτα δὲ ἡμεῖς μὲν τοσαῦτα εἴδομεν· ὁ δὲ ἡμῶν διαφέρων πλείονα καὶ βλεπέτω καὶ διδασκέτω. πλὴν ἔν τινι τῶν εἰς τὸ κατὰ Ἰωάννην εὐαγγέλιον ἐπὶ ποσὸν καὶ ταῦτα ἐξητάσαμεν, ὅτε προέκειτο διηγήσασθαι τὸ «τῇ ἐπαύριον οὖν ὄχλος πολὺς ὁ ἐλθὼν εἰς τὴν ἑορτὴν» καὶ τὰ ἑξῆς. πλεῖστος ὄχλος, καὶ τέταρτοι οἱ κόπτοντες τοὺς κλά δους ἀπὸ τῶν δένδρων καὶ στρωννύντες ἐν τῇ ὁδῷ. Νόει δέ μοι ἀπὸ τούτων καὶ πέμπτον καὶ ἕκτον τάγμα κατειλεγμένον τῶν τὸν Ἰησοῦν προαγόντων, καὶ τῶν ἀκολουθούντων αὐτῷ· καὶ προάγοντας μὲν φή σεις ἀπὸ τῶν πρὸ τῆς παρουσίας εἶναι ἐκ τοῦ λαοῦ δικαίων, τάχα καὶ προφητῶν· ἀκολουθοῦντας δὲ τοὺς ἀπὸ τῶν μετὰ τὴν παρουσίαν ἑπομένων τῷ Λόγῳ, καὶ ἀκολουθούντων αὐτῷ, εἴτε δικαίων εἴτε καὶ ἀποστόλων Χριστοῦ. Πλὴν οὐκ ἄλλα μὲν ἔλεγον οἱ προάγοντες, ἄλλα δὲ οἱ ἀκολουθοῦντες· ἔκραζον γὰρ πάντες ἅμα ὡς χορός συνάδων καὶ σύμφωνος, καὶ ἔλεγον καὶ τὸ ἀνθρώπινον ὑμνοῦντες τοῦ Σωτή ρος ἐν τῷ· ι Ὡσαννὰ τῷ υἱῷ Δαυΐδ, καὶ τὴν δευτέ ραν αὐτοῦ ἐπιδημίαν· «Εὐλογημένος ὁ ἐρχόμενος ἐν ὀνόματι Κυρίου, καὶ τὴν εἰς τὰ ἅγια ἀποκατάστα σιν ἐν τῷ ο Ὡσαννὰ ἐν τοῖς ὑψίστοις.» Τούτων δὴ τῶν τριῶν ἐκφωνήσεων λεγομένων ὑπὸ 19. τῆς συμφωνίας τῶν προαγόντων καὶ ἀκολουθούντων τῷ Ἰησοῦ, ὁ μὲν εἰσῄει εἰς τὰ ἀληθινὰ Ἱεροσόλυμα ξενισθεῖσαι δὲ αἱ οὐράνιαι δυνάμεις, αἵτινες λέγονται πᾶσα εἶναι ἡ πόλις, ἔφασκον· «Τίς ἐστιν οὗτος;» ": « ἀνάλογον τοῖς προφητευθεῖσιν ἐν κγ' ψαλμῷ περὶ τῆς ἀναλήψεως τοῦ Σωτῆρος, καὶ τοῦ ξενισμοῦ τῶν οὐρα νέων δυνάμεων ξενιζομένων ἐπὶ τῷ καινῷ τοῦ σω ματικοῦ αὐτοῦ ὀχήματος θεάματι. Εχει δὲ οὕτως ἐν τῷ ψαλμῷ· ο "Αρατε πύλας, οἱ ἄρχοντες, ὑμῶν, καὶ επάρθητε, πύλαι αἰώνιοι, καὶ εἰσελεύσεται ὁ Βασι λεὺς τῆς δόξης, καὶ τὰ ἑξῆς. Καὶ ἐν Ησαΐᾳ δὲ παραπλήσια προφητεύεται περὶ τῆς μετὰ τὴν οἰκονο μίαν ἀνόδου τοῦ Σωτῆρος· γέγραπται γάρ ο Τίς οὗτος ὁ παραγενόμενος ἐξ Εδώμ, ερύθημα ἱματίων αὐτοῦ ἐκ Βοσόρ, οὗτος ὡραῖος ἐν στολῇ; Τὰ δὲ κατὰ τὸν τόπον ὅλα καὶ σὺ δυνήση ἀναλεξάμενος κατανοήσαι, › τί τε λέγουσιν αἱ ξενιζόμεναι δυνάμεις ἐπὶ τῆς τοῦ σωτηρίου σώματος ἀνόδου, καὶ τί αὐταῖς ἀποκρίνε ται. Ταῦτα δή μοι παρείληπται βουλομένῳ σῶσαι τὴν ἀκολουθίαν τῆς κατὰ τὴν Γραφὴν τροπολογίας, ὅτι, εἰσελθόντος αὐτοῦ εἰς Ἱεροσόλυμα, ἐσείσθη πᾶσα ἡ πόλις λέγουσα· Τίς ἐστιν οὗτος; Μετὰ δὲ τοῦτο ἑξῆς γέγραπται, ὅτι πολλοὶ ἔλεγον·. Οὗτός ἐστιν” Ἰησοῦς ὁ προφήτης ὁ ἀπὸ Ναζαρέτ τῆς Γαλιλαίας, ο ὁμολογοῦντες τὸν προφητευθέντα, ὅτι ι ὁ Ναζωραίος” κληθήσεται, ὁ ὁ κυρίως τῷ Θεῷ ἀεὶ ἀνακείμενος. Αλλά › κατὰ τὴν διήγησιν ταύτην περιγεγράφθω τὰ κατὰ τὸν τόπον, καὶ ἀρχή τις ἔστω ἑτέρας περικοπῆς τὰ ἐπιφερόμενα, ἵνα μὴ ἀναγκάζηταί τις, συνάπτων καὶ τὴν περὶ ἐκείνων διήγησιν τοῖς προτέροις, ζητεῖν στι, Καὶ προάγοντας μὲν φήσεις, πλεῖστος ὄχλος, καὶ τέταρτοι οἱ κόπτοντες τοὺς κλά δους ἀπὸ τῶν δένδρων καὶ στρωννύντες ἐν τῇ ὁδῷ. Νόει δέ μοι ἀπὸ τούτων καὶ πέμπτον καὶ ἕκτον τάγμα κατειλεγμένον τῶν τὸν Ἰησοῦν προαγόντων, καὶ τῶν ἀκολουθούντων αὐτῷ· καὶ προάγοντας μὲν φή σεις ἀπὸ τῶν πρὸ τῆς παρουσίας εἶναι ἐκ τοῦ λαοῦ δικαίων, τάχα καὶ προφητῶν· ἀκολουθοῦντας δὲ τοὺς ἀπὸ τῶν μετὰ τὴν παρουσίαν ἑπομένων τῷ Λόγῳ, καὶ ἀκολουθούντων αὐτῷ, εἴτε δικαίων εἴτε καὶ ἀποστόλων Χριστοῦ. Πλὴν οὐκ ἄλλα μὲν ἔλεγον οἱ προάγοντες, ἄλλα δὲ οἱ ἀκολουθοῦντες· ἔκραζον γὰρ πάντες ἅμα ὡς χορός συνάδων καὶ σύμφωνος, καὶ ἔλεγον καὶ τὸ ἀνθρώπινον ὑμνοῦντες τοῦ Σωτή ρος ἐν τῷ· ι Ὡσαννὰ τῷ υἱῷ Δαυΐδ, καὶ τὴν δευτέ ραν αὐτοῦ ἐπιδημίαν· «Εὐλογημένος ὁ ἐρχόμενος ἐν ὀνόματι Κυρίου, καὶ τὴν εἰς τὰ ἅγια ἀποκατάστα σιν ἐν τῷ ο Ὡσαννὰ ἐν τοῖς ὑψίστοις.» Τούτων δὴ τῶν τριῶν ἐκφωνήσεων λεγομένων ὑπὸ 19. τῆς συμφωνίας τῶν προαγόντων καὶ ἀκολουθούντων τῷ Ἰησοῦ, ὁ μὲν εἰσῄει εἰς τὰ ἀληθινὰ Ἱεροσόλυμα ξενισθεῖσαι δὲ αἱ οὐράνιαι δυνάμεις, αἵτινες λέγονται πᾶσα εἶναι ἡ πόλις, ἔφασκον· «Τίς ἐστιν οὗτος;» ": « ἀνάλογον τοῖς προφητευθεῖσιν ἐν κγ' ψαλμῷ περὶ τῆς ἀναλήψεως τοῦ Σωτῆρος, καὶ τοῦ ξενισμοῦ τῶν οὐρα νέων δυνάμεων ξενιζομένων ἐπὶ τῷ καινῷ τοῦ σω ματικοῦ αὐτοῦ ὀχήματος θεάματι. Εχει δὲ οὕτως ἐν τῷ ψαλμῷ· ο "Αρατε πύλας, οἱ ἄρχοντες, ὑμῶν, καὶ επάρθητε, πύλαι αἰώνιοι, καὶ εἰσελεύσεται ὁ Βασι λεὺς τῆς δόξης, καὶ τὰ ἑξῆς. Καὶ ἐν Ησαΐᾳ δὲ παραπλήσια προφητεύεται περὶ τῆς μετὰ τὴν οἰκονο μίαν ἀνόδου τοῦ Σωτῆρος· γέγραπται γάρ ο Τίς οὗτος ὁ παραγενόμενος ἐξ Εδώμ, ερύθημα ἱματίων αὐτοῦ ἐκ Βοσόρ, οὗτος ὡραῖος ἐν στολῇ; Τὰ δὲ κατὰ τὸν τόπον ὅλα καὶ σὺ δυνήση ἀναλεξάμενος κατανοήσαι, › τί τε λέγουσιν αἱ ξενιζόμεναι δυνάμεις ἐπὶ τῆς τοῦ σωτηρίου σώματος ἀνόδου, καὶ τί αὐταῖς ἀποκρίνε ται. Ταῦτα δή μοι παρείληπται βουλομένῳ σῶσαι τὴν ἀκολουθίαν τῆς κατὰ τὴν Γραφὴν τροπολογίας, ὅτι, εἰσελθόντος αὐτοῦ εἰς Ἱεροσόλυμα, ἐσείσθη πᾶσα ἡ πόλις λέγουσα· Τίς ἐστιν οὗτος; Μετὰ δὲ τοῦτο ἑξῆς γέγραπται, ὅτι πολλοὶ ἔλεγον·. Οὗτός ἐστιν” Ἰησοῦς ὁ προφήτης ὁ ἀπὸ Ναζαρέτ τῆς Γαλιλαίας, ο ὁμολογοῦντες τὸν προφητευθέντα, ὅτι ι ὁ Ναζωραίος” κληθήσεται, ὁ ὁ κυρίως τῷ Θεῷ ἀεὶ ἀνακείμενος. Αλλά › κατὰ τὴν διήγησιν ταύτην περιγεγράφθω τὰ κατὰ τὸν τόπον, καὶ ἀρχή τις ἔστω ἑτέρας περικοπῆς τὰ ἐπιφερόμενα, ἵνα μὴ ἀναγκάζηταί τις, συνάπτων καὶ τὴν περὶ ἐκείνων διήγησιν τοῖς προτέροις, ζητεῖν στι, Καὶ προάγοντας μὲν φήσεις, nebant. Quintam præterea, et sextam cohortem ex iis qui Jesum præcedebant, quique subsequebantur conflatam hoc loco observa: et vero qui præcedunt, ex sanctis fortasse et prophetis qui ante adventum vixerunt, collectos esse dices; qui subsequuntur autem, ex justis, vel Christi apostolis qui post ad ventum Verbum assectati sunt. Verumtainen non alia præcedentes, alia vero subsequentes dicebant, uno enim ore haud secus ac concors et consonuç chorus clamabant omnes, et Servatoris humanita tem his verbis celebrabant: c Osanna filio David;» at secundum ipsius adventum, hoc hymno: ‹ Be nedictus qui venit in nomine Domini; › restitutio nem autem ejus in sancta dicentes: «Osanna in excelsis. ramos ab arboribus amputabant, et in via subster Caterum hanc exclamationem uno concentu tollentibus qui Jesum præcedebant, quique seque bantur, ipse veran Jerosolymam ingressus est. Stupefactæ autem virtutes coelestes, quæ tola esse civitas dicuntur, aiebant Quis est hic? per inde ut quæ in vigesimo tertio psalmo de Servato ris in cœlo receptione, et cœlestium virtutum no vum corporeæ ipsius vecturæ spectaculum admi rantium stupore et perturbatione prædicta sunt. Sic autem in hoc psalmo habetur ": «Attollite por tas, principes, vestras, et elevamini, porta eternales, » et introibit Rex gloriæ,» et quæ sequuntur. Consi milia quoque Isaias de Servatoris, post administratam provinciam sibi impositam, ascensu vaticinatur; sic enim scriptum est 68: «Quis est iste qui venit de Edom, » rubor vestium de Bosra, iste formosus in stola sua? Hujus sane loci singulas partes simul colle clas per te potes intelligere, necnon quid corporis Servatoris ascensum mirantes turbæ dicant, et quid responsi ferant. Hæc quidem a me allata sunt, quo tropologiæ Scripturæ cohærentiam servarem, quia ‹ cum intrasset Hierosolymam, commota est universa › civitas, dicens: Quis est hic 69?» Post illa deinceps scriptum est dixisse multos Hic est Jesus pro pheta a Nazareth Galilææ, eum confitentes, de quo id editum fuerat vaticinium Quoniam Naza ræus vocabitur, speciatim nimirum Deo semper consecratus. Verum hac expositione circumscriptus esto locus iste quæ auteni subnexa sunt, initium dent alteri membro, ne eorum interpretationem cum superioribus connectens aliquis disquirere cogatur, cæterique fideles qui secuti sunt Verbum Dei. Tamen non aliud dicebant qui præcedebant, aliud autem qui sequebantur, sed omnes clamabant insimul consona voce, humanam quidem Christi dispensationem lau dantes in eo quod dicebant: «Osanna tilio David: Benedictus qui venit in nomine Domini:. restitutio nem autem ejus in sancta, in eo quod dicebant: • Osanna in excelsis. est hic? In istis nunc duobus clamoribus dictis.ex consensu præcedentium et sequentium Jesum, ipse quidem intravit in Hierosolymam veram: admirantes autem virtutes cœlestes, quæ appellantur civitas, «s Matth. 9. 6. ibid. 10. Psal. xxı, 7. ** Isa. LXIII, 1. Matth. xxi, 10. • ibid. 11. * Matth. 11, 23. etc. Hieronymus, Opus imperf., hom. 57; pseudo-Chrysostomus how. in Marc.; Theophylactus. ID. nebant. Quintam præterea, et sextam cohortem ex iis qui Jesum præcedebant, quique subsequebantur conflatam hoc loco observa: et vero qui præcedunt, ex sanctis fortasse et prophetis qui ante adventum vixerunt, collectos esse dices; qui subsequuntur autem, ex justis, vel Christi apostolis qui post ad ventum Verbum assectati sunt. Verumtainen non alia præcedentes, alia vero subsequentes dicebant, uno enim ore haud secus ac concors et consonuç chorus clamabant omnes, et Servatoris humanita tem his verbis celebrabant: c Osanna filio David;» at secundum ipsius adventum, hoc hymno: ‹ Be nedictus qui venit in nomine Domini; › restitutio nem autem ejus in sancta dicentes: «Osanna in excelsis. ramos ab arboribus amputabant, et in via subster Caterum hanc exclamationem uno concentu tollentibus qui Jesum præcedebant, quique seque bantur, ipse veran Jerosolymam ingressus est. Stupefactæ autem virtutes coelestes, quæ tola esse civitas dicuntur, aiebant Quis est hic? per inde ut quæ in vigesimo tertio psalmo de Servato ris in cœlo receptione, et cœlestium virtutum no vum corporeæ ipsius vecturæ spectaculum admi rantium stupore et perturbatione prædicta sunt. Sic autem in hoc psalmo habetur ": «Attollite por tas, principes, vestras, et elevamini, porta eternales, » et introibit Rex gloriæ,» et quæ sequuntur. Consi milia quoque Isaias de Servatoris, post administratam provinciam sibi impositam, ascensu vaticinatur; sic enim scriptum est 68: «Quis est iste qui venit de Edom, » rubor vestium de Bosra, iste formosus in stola sua? Hujus sane loci singulas partes simul colle clas per te potes intelligere, necnon quid corporis Servatoris ascensum mirantes turbæ dicant, et quid responsi ferant. Hæc quidem a me allata sunt, quo tropologiæ Scripturæ cohærentiam servarem, quia ‹ cum intrasset Hierosolymam, commota est universa › civitas, dicens: Quis est hic 69?» Post illa deinceps scriptum est dixisse multos Hic est Jesus pro pheta a Nazareth Galilææ, eum confitentes, de quo id editum fuerat vaticinium Quoniam Naza ræus vocabitur, speciatim nimirum Deo semper consecratus. Verum hac expositione circumscriptus esto locus iste quæ auteni subnexa sunt, initium dent alteri membro, ne eorum interpretationem cum superioribus connectens aliquis disquirere cogatur, cæterique fideles qui secuti sunt Verbum Dei. Tamen non aliud dicebant qui præcedebant, aliud autem qui sequebantur, sed omnes clamabant insimul consona voce, humanam quidem Christi dispensationem lau dantes in eo quod dicebant: «Osanna tilio David: Benedictus qui venit in nomine Domini:. restitutio nem autem ejus in sancta, in eo quod dicebant: • Osanna in excelsis. est hic? In istis nunc duobus clamoribus dictis.ex consensu præcedentium et sequentium Jesum, ipse quidem intravit in Hierosolymam veram: admirantes autem virtutes cœlestes, quæ appellantur civitas, «s Matth. 9. 6. ibid. 10. Psal. xxı, 7. ** Isa. LXIII, 1. Matth. xxi, 10. • ibid. 11. * Matth. 11, 23. etc. Hieronymus, Opus imperf., hom. 57; pseudo-Chrysostomus how. in Marc.; Theophylactus. ID. 19. c in illo tempore, cum intrasset Jesus Hierosolymiam, commota est universa civilas, dicens: Quis 19. c in illo tempore, cum intrasset Jesus Hierosolymiam, commota est universa civilas, dicens: Quis
PG 13:1438«Καὶ εἰσῆλθεν ὁ Ἰησοῦς εἰς τὸ ἱερὸν τοῦ θεοῦ καὶ ἐξέβαλε πάντας τοὺς πωλοῦντας καὶ ἀγοράζοντας ἐν τῷ ἱερῷ» καὶ τὰ ἑξῆς [ματτη. 21, ] . Τὰ δὲ κατὰ τὸν τόπον καὶ οἱ λοιποὶ τρεῖς εὐαγγελισταὶ ἐξέθεντο, ὧν τὴν πρὸς ἀλλήλους διαφορὰν οὐ τοῦ προκειμένου καιροῦ ἐστι διηγήσασθαι· ἀρκέσει γὰρ τὸ ἐν τῷ ἐξεταζομένῳ εὐαγγελίῳ κατὰ τὸ δυνατὸν ἡμῖν σαφηνίσαι. τῶν τεσσάρων [δὲ] εὐαγγελιστῶν ἀναγραψάντων τὰ κατὰ τὸν τόπον, πλείονα [τὰ] κατὰ τὸ δυνατὸν ἡμῖν ἐξήτασται ὑπαγορεύουσιν εἰς τὸ κατὰ Ἰωάννην καὶ ὡς οἷόν τε ἦν σαφηνίζουσι τὸ «καὶ εὗρεν ἐν τῷ ἱερῷ τοὺς πωλοῦντας βόας καὶ πρόβατα καὶ περιστερὰς» καὶ τὰ ἑξῆς. ἔνθα κατεσκευάζομεν οὐκ ἐλάττονα τῶν παραδόξων δυνάμεων εἶναι τοῦ Ἰησοῦ καὶ τὴν προκειμένην ὅτι τέκτονος μὲν νομιζόμενος εἶναι υἱὸς τοσαύτῃ παρρησίᾳ καὶ ἐξουσίᾳ ἐχρήσατο, ἐκβάλλων ἐν πανηγύρει ἀπὸ τοῦ ἱεροῦ τοὺς ἀναγεγραμμένους, ὁποίᾳ οὐδ’ ὁ τοῦ ἔθνους ἡγούμενος χρώμενος εὐχερῶς ἂν ἤνυσε τοῦθ’ ὅπερ Ἰησοῦς πεποίηκε. καὶ ἐτροπολογήσαμέν γε δουλεύσαντες τῇ λέξει, ὡς ἐχωροῦμεν, τὸ Ἰωάννου βούλημα.
ἀλλὰ γὰρ ἐπανακεφαλαιωσώμεθα τὰ κατὰ τὸν τόπον καὶ λέγωμεν ὅτι ἤτοι Παῦλος καὶ Πέτρος ἢ ἄλλα δύο εἴδη τῶν διδασκόντων, «λύσαντες» ἀπὸ τῶν δεσμῶν κατὰ τὴν τοῦ Ἰησοῦ πρόσταξιν τοὺς ἀπὸ περιτομῆς καὶ τοὺς ἀπὸ ἀκροβυστίας, ἐκόσμησαν αὐτοὺς καὶ πεποιήκασιν εὐπρεπεῖς πρὸς τὸ ὀχήσασθαι αὐτοῖς τὸν λόγον ἀνιόντα εἰς τὴν Ἱερουσαλήμ. καὶ [οὕτως καὶ] τὰ λοιπὰ κατὰ μὲν μίαν ἔσται διήγησιν. κατὰ δὲ ἑτέραν ἀεὶ ἐνέστηκε τῶν ἀποδεχομένων τὸν Ἰησοῦν στρωννύντων αὐτῷ διὰ τῶν ἰδίων ἐνδυμάτων τὴν ὁδὸν καὶ κοςμούντων αὐτὴν τοῖς κλάδοις καὶ προαγόντων καὶ ἐπακολουθούντων. καὶ ἄλλως δὲ ἕκαστος διὰ μὲν τῶν ἤδη πεπραγμένων προάγει τὸν Ἰησοῦν, διὰ δὲ τῶν πραχθησομένων ἐπακολουθεῖ αὐτῷ καὶ λέγει τὰ ἀναγεγραμμένα. καὶ εἰς ταῦτα δὲ ἡμεῖς μὲν τοσαῦτα εἴδομεν· ὁ δὲ ἡμῶν διαφέρων πλείονα καὶ βλεπέτω καὶ διδασκέτω. πλὴν ἔν τινι τῶν εἰς τὸ κατὰ Ἰωάννην εὐαγγέλιον ἐπὶ ποσὸν καὶ ταῦτα ἐξητάσαμεν, ὅτε προέκειτο διηγήσασθαι τὸ «τῇ ἐπαύριον οὖν ὄχλος πολὺς ὁ ἐλθὼν εἰς τὴν ἑορτὴν» καὶ τὰ ἑξῆς. πλεῖστος ὄχλος, καὶ τέταρτοι οἱ κόπτοντες τοὺς κλά δους ἀπὸ τῶν δένδρων καὶ στρωννύντες ἐν τῇ ὁδῷ. Νόει δέ μοι ἀπὸ τούτων καὶ πέμπτον καὶ ἕκτον τάγμα κατειλεγμένον τῶν τὸν Ἰησοῦν προαγόντων, καὶ τῶν ἀκολουθούντων αὐτῷ· καὶ προάγοντας μὲν φή σεις ἀπὸ τῶν πρὸ τῆς παρουσίας εἶναι ἐκ τοῦ λαοῦ δικαίων, τάχα καὶ προφητῶν· ἀκολουθοῦντας δὲ τοὺς ἀπὸ τῶν μετὰ τὴν παρουσίαν ἑπομένων τῷ Λόγῳ, καὶ ἀκολουθούντων αὐτῷ, εἴτε δικαίων εἴτε καὶ ἀποστόλων Χριστοῦ. Πλὴν οὐκ ἄλλα μὲν ἔλεγον οἱ προάγοντες, ἄλλα δὲ οἱ ἀκολουθοῦντες· ἔκραζον γὰρ πάντες ἅμα ὡς χορός συνάδων καὶ σύμφωνος, καὶ ἔλεγον καὶ τὸ ἀνθρώπινον ὑμνοῦντες τοῦ Σωτή ρος ἐν τῷ· ι Ὡσαννὰ τῷ υἱῷ Δαυΐδ, καὶ τὴν δευτέ ραν αὐτοῦ ἐπιδημίαν· «Εὐλογημένος ὁ ἐρχόμενος ἐν ὀνόματι Κυρίου, καὶ τὴν εἰς τὰ ἅγια ἀποκατάστα σιν ἐν τῷ ο Ὡσαννὰ ἐν τοῖς ὑψίστοις.» Τούτων δὴ τῶν τριῶν ἐκφωνήσεων λεγομένων ὑπὸ 19. τῆς συμφωνίας τῶν προαγόντων καὶ ἀκολουθούντων τῷ Ἰησοῦ, ὁ μὲν εἰσῄει εἰς τὰ ἀληθινὰ Ἱεροσόλυμα ξενισθεῖσαι δὲ αἱ οὐράνιαι δυνάμεις, αἵτινες λέγονται πᾶσα εἶναι ἡ πόλις, ἔφασκον· «Τίς ἐστιν οὗτος;» ": « ἀνάλογον τοῖς προφητευθεῖσιν ἐν κγ' ψαλμῷ περὶ τῆς ἀναλήψεως τοῦ Σωτῆρος, καὶ τοῦ ξενισμοῦ τῶν οὐρα νέων δυνάμεων ξενιζομένων ἐπὶ τῷ καινῷ τοῦ σω ματικοῦ αὐτοῦ ὀχήματος θεάματι. Εχει δὲ οὕτως ἐν τῷ ψαλμῷ· ο "Αρατε πύλας, οἱ ἄρχοντες, ὑμῶν, καὶ επάρθητε, πύλαι αἰώνιοι, καὶ εἰσελεύσεται ὁ Βασι λεὺς τῆς δόξης, καὶ τὰ ἑξῆς. Καὶ ἐν Ησαΐᾳ δὲ παραπλήσια προφητεύεται περὶ τῆς μετὰ τὴν οἰκονο μίαν ἀνόδου τοῦ Σωτῆρος· γέγραπται γάρ ο Τίς οὗτος ὁ παραγενόμενος ἐξ Εδώμ, ερύθημα ἱματίων αὐτοῦ ἐκ Βοσόρ, οὗτος ὡραῖος ἐν στολῇ; Τὰ δὲ κατὰ τὸν τόπον ὅλα καὶ σὺ δυνήση ἀναλεξάμενος κατανοήσαι, › τί τε λέγουσιν αἱ ξενιζόμεναι δυνάμεις ἐπὶ τῆς τοῦ σωτηρίου σώματος ἀνόδου, καὶ τί αὐταῖς ἀποκρίνε ται. Ταῦτα δή μοι παρείληπται βουλομένῳ σῶσαι τὴν ἀκολουθίαν τῆς κατὰ τὴν Γραφὴν τροπολογίας, ὅτι, εἰσελθόντος αὐτοῦ εἰς Ἱεροσόλυμα, ἐσείσθη πᾶσα ἡ πόλις λέγουσα· Τίς ἐστιν οὗτος; Μετὰ δὲ τοῦτο ἑξῆς γέγραπται, ὅτι πολλοὶ ἔλεγον·. Οὗτός ἐστιν” Ἰησοῦς ὁ προφήτης ὁ ἀπὸ Ναζαρέτ τῆς Γαλιλαίας, ο ὁμολογοῦντες τὸν προφητευθέντα, ὅτι ι ὁ Ναζωραίος” κληθήσεται, ὁ ὁ κυρίως τῷ Θεῷ ἀεὶ ἀνακείμενος. Αλλά › κατὰ τὴν διήγησιν ταύτην περιγεγράφθω τὰ κατὰ τὸν τόπον, καὶ ἀρχή τις ἔστω ἑτέρας περικοπῆς τὰ ἐπιφερόμενα, ἵνα μὴ ἀναγκάζηταί τις, συνάπτων καὶ τὴν περὶ ἐκείνων διήγησιν τοῖς προτέροις, ζητεῖν στι, Καὶ προάγοντας μὲν φήσεις, πλεῖστος ὄχλος, καὶ τέταρτοι οἱ κόπτοντες τοὺς κλά δους ἀπὸ τῶν δένδρων καὶ στρωννύντες ἐν τῇ ὁδῷ. Νόει δέ μοι ἀπὸ τούτων καὶ πέμπτον καὶ ἕκτον τάγμα κατειλεγμένον τῶν τὸν Ἰησοῦν προαγόντων, καὶ τῶν ἀκολουθούντων αὐτῷ· καὶ προάγοντας μὲν φή σεις ἀπὸ τῶν πρὸ τῆς παρουσίας εἶναι ἐκ τοῦ λαοῦ δικαίων, τάχα καὶ προφητῶν· ἀκολουθοῦντας δὲ τοὺς ἀπὸ τῶν μετὰ τὴν παρουσίαν ἑπομένων τῷ Λόγῳ, καὶ ἀκολουθούντων αὐτῷ, εἴτε δικαίων εἴτε καὶ ἀποστόλων Χριστοῦ. Πλὴν οὐκ ἄλλα μὲν ἔλεγον οἱ προάγοντες, ἄλλα δὲ οἱ ἀκολουθοῦντες· ἔκραζον γὰρ πάντες ἅμα ὡς χορός συνάδων καὶ σύμφωνος, καὶ ἔλεγον καὶ τὸ ἀνθρώπινον ὑμνοῦντες τοῦ Σωτή ρος ἐν τῷ· ι Ὡσαννὰ τῷ υἱῷ Δαυΐδ, καὶ τὴν δευτέ ραν αὐτοῦ ἐπιδημίαν· «Εὐλογημένος ὁ ἐρχόμενος ἐν ὀνόματι Κυρίου, καὶ τὴν εἰς τὰ ἅγια ἀποκατάστα σιν ἐν τῷ ο Ὡσαννὰ ἐν τοῖς ὑψίστοις.» Τούτων δὴ τῶν τριῶν ἐκφωνήσεων λεγομένων ὑπὸ 19. τῆς συμφωνίας τῶν προαγόντων καὶ ἀκολουθούντων τῷ Ἰησοῦ, ὁ μὲν εἰσῄει εἰς τὰ ἀληθινὰ Ἱεροσόλυμα ξενισθεῖσαι δὲ αἱ οὐράνιαι δυνάμεις, αἵτινες λέγονται πᾶσα εἶναι ἡ πόλις, ἔφασκον· «Τίς ἐστιν οὗτος;» ": « ἀνάλογον τοῖς προφητευθεῖσιν ἐν κγ' ψαλμῷ περὶ τῆς ἀναλήψεως τοῦ Σωτῆρος, καὶ τοῦ ξενισμοῦ τῶν οὐρα νέων δυνάμεων ξενιζομένων ἐπὶ τῷ καινῷ τοῦ σω ματικοῦ αὐτοῦ ὀχήματος θεάματι. Εχει δὲ οὕτως ἐν τῷ ψαλμῷ· ο "Αρατε πύλας, οἱ ἄρχοντες, ὑμῶν, καὶ επάρθητε, πύλαι αἰώνιοι, καὶ εἰσελεύσεται ὁ Βασι λεὺς τῆς δόξης, καὶ τὰ ἑξῆς. Καὶ ἐν Ησαΐᾳ δὲ παραπλήσια προφητεύεται περὶ τῆς μετὰ τὴν οἰκονο μίαν ἀνόδου τοῦ Σωτῆρος· γέγραπται γάρ ο Τίς οὗτος ὁ παραγενόμενος ἐξ Εδώμ, ερύθημα ἱματίων αὐτοῦ ἐκ Βοσόρ, οὗτος ὡραῖος ἐν στολῇ; Τὰ δὲ κατὰ τὸν τόπον ὅλα καὶ σὺ δυνήση ἀναλεξάμενος κατανοήσαι, › τί τε λέγουσιν αἱ ξενιζόμεναι δυνάμεις ἐπὶ τῆς τοῦ σωτηρίου σώματος ἀνόδου, καὶ τί αὐταῖς ἀποκρίνε ται. Ταῦτα δή μοι παρείληπται βουλομένῳ σῶσαι τὴν ἀκολουθίαν τῆς κατὰ τὴν Γραφὴν τροπολογίας, ὅτι, εἰσελθόντος αὐτοῦ εἰς Ἱεροσόλυμα, ἐσείσθη πᾶσα ἡ πόλις λέγουσα· Τίς ἐστιν οὗτος; Μετὰ δὲ τοῦτο ἑξῆς γέγραπται, ὅτι πολλοὶ ἔλεγον·. Οὗτός ἐστιν” Ἰησοῦς ὁ προφήτης ὁ ἀπὸ Ναζαρέτ τῆς Γαλιλαίας, ο ὁμολογοῦντες τὸν προφητευθέντα, ὅτι ι ὁ Ναζωραίος” κληθήσεται, ὁ ὁ κυρίως τῷ Θεῷ ἀεὶ ἀνακείμενος. Αλλά › κατὰ τὴν διήγησιν ταύτην περιγεγράφθω τὰ κατὰ τὸν τόπον, καὶ ἀρχή τις ἔστω ἑτέρας περικοπῆς τὰ ἐπιφερόμενα, ἵνα μὴ ἀναγκάζηταί τις, συνάπτων καὶ τὴν περὶ ἐκείνων διήγησιν τοῖς προτέροις, ζητεῖν στι, Καὶ προάγοντας μὲν φήσεις, nebant. Quintam præterea, et sextam cohortem ex iis qui Jesum præcedebant, quique subsequebantur conflatam hoc loco observa: et vero qui præcedunt, ex sanctis fortasse et prophetis qui ante adventum vixerunt, collectos esse dices; qui subsequuntur autem, ex justis, vel Christi apostolis qui post ad ventum Verbum assectati sunt. Verumtainen non alia præcedentes, alia vero subsequentes dicebant, uno enim ore haud secus ac concors et consonuç chorus clamabant omnes, et Servatoris humanita tem his verbis celebrabant: c Osanna filio David;» at secundum ipsius adventum, hoc hymno: ‹ Be nedictus qui venit in nomine Domini; › restitutio nem autem ejus in sancta dicentes: «Osanna in excelsis. ramos ab arboribus amputabant, et in via subster Caterum hanc exclamationem uno concentu tollentibus qui Jesum præcedebant, quique seque bantur, ipse veran Jerosolymam ingressus est. Stupefactæ autem virtutes coelestes, quæ tola esse civitas dicuntur, aiebant Quis est hic? per inde ut quæ in vigesimo tertio psalmo de Servato ris in cœlo receptione, et cœlestium virtutum no vum corporeæ ipsius vecturæ spectaculum admi rantium stupore et perturbatione prædicta sunt. Sic autem in hoc psalmo habetur ": «Attollite por tas, principes, vestras, et elevamini, porta eternales, » et introibit Rex gloriæ,» et quæ sequuntur. Consi milia quoque Isaias de Servatoris, post administratam provinciam sibi impositam, ascensu vaticinatur; sic enim scriptum est 68: «Quis est iste qui venit de Edom, » rubor vestium de Bosra, iste formosus in stola sua? Hujus sane loci singulas partes simul colle clas per te potes intelligere, necnon quid corporis Servatoris ascensum mirantes turbæ dicant, et quid responsi ferant. Hæc quidem a me allata sunt, quo tropologiæ Scripturæ cohærentiam servarem, quia ‹ cum intrasset Hierosolymam, commota est universa › civitas, dicens: Quis est hic 69?» Post illa deinceps scriptum est dixisse multos Hic est Jesus pro pheta a Nazareth Galilææ, eum confitentes, de quo id editum fuerat vaticinium Quoniam Naza ræus vocabitur, speciatim nimirum Deo semper consecratus. Verum hac expositione circumscriptus esto locus iste quæ auteni subnexa sunt, initium dent alteri membro, ne eorum interpretationem cum superioribus connectens aliquis disquirere cogatur, cæterique fideles qui secuti sunt Verbum Dei. Tamen non aliud dicebant qui præcedebant, aliud autem qui sequebantur, sed omnes clamabant insimul consona voce, humanam quidem Christi dispensationem lau dantes in eo quod dicebant: «Osanna tilio David: Benedictus qui venit in nomine Domini:. restitutio nem autem ejus in sancta, in eo quod dicebant: • Osanna in excelsis. est hic? In istis nunc duobus clamoribus dictis.ex consensu præcedentium et sequentium Jesum, ipse quidem intravit in Hierosolymam veram: admirantes autem virtutes cœlestes, quæ appellantur civitas, «s Matth. 9. 6. ibid. 10. Psal. xxı, 7. ** Isa. LXIII, 1. Matth. xxi, 10. • ibid. 11. * Matth. 11, 23. etc. Hieronymus, Opus imperf., hom. 57; pseudo-Chrysostomus how. in Marc.; Theophylactus. ID. nebant. Quintam præterea, et sextam cohortem ex iis qui Jesum præcedebant, quique subsequebantur conflatam hoc loco observa: et vero qui præcedunt, ex sanctis fortasse et prophetis qui ante adventum vixerunt, collectos esse dices; qui subsequuntur autem, ex justis, vel Christi apostolis qui post ad ventum Verbum assectati sunt. Verumtainen non alia præcedentes, alia vero subsequentes dicebant, uno enim ore haud secus ac concors et consonuç chorus clamabant omnes, et Servatoris humanita tem his verbis celebrabant: c Osanna filio David;» at secundum ipsius adventum, hoc hymno: ‹ Be nedictus qui venit in nomine Domini; › restitutio nem autem ejus in sancta dicentes: «Osanna in excelsis. ramos ab arboribus amputabant, et in via subster Caterum hanc exclamationem uno concentu tollentibus qui Jesum præcedebant, quique seque bantur, ipse veran Jerosolymam ingressus est. Stupefactæ autem virtutes coelestes, quæ tola esse civitas dicuntur, aiebant Quis est hic? per inde ut quæ in vigesimo tertio psalmo de Servato ris in cœlo receptione, et cœlestium virtutum no vum corporeæ ipsius vecturæ spectaculum admi rantium stupore et perturbatione prædicta sunt. Sic autem in hoc psalmo habetur ": «Attollite por tas, principes, vestras, et elevamini, porta eternales, » et introibit Rex gloriæ,» et quæ sequuntur. Consi milia quoque Isaias de Servatoris, post administratam provinciam sibi impositam, ascensu vaticinatur; sic enim scriptum est 68: «Quis est iste qui venit de Edom, » rubor vestium de Bosra, iste formosus in stola sua? Hujus sane loci singulas partes simul colle clas per te potes intelligere, necnon quid corporis Servatoris ascensum mirantes turbæ dicant, et quid responsi ferant. Hæc quidem a me allata sunt, quo tropologiæ Scripturæ cohærentiam servarem, quia ‹ cum intrasset Hierosolymam, commota est universa › civitas, dicens: Quis est hic 69?» Post illa deinceps scriptum est dixisse multos Hic est Jesus pro pheta a Nazareth Galilææ, eum confitentes, de quo id editum fuerat vaticinium Quoniam Naza ræus vocabitur, speciatim nimirum Deo semper consecratus. Verum hac expositione circumscriptus esto locus iste quæ auteni subnexa sunt, initium dent alteri membro, ne eorum interpretationem cum superioribus connectens aliquis disquirere cogatur, cæterique fideles qui secuti sunt Verbum Dei. Tamen non aliud dicebant qui præcedebant, aliud autem qui sequebantur, sed omnes clamabant insimul consona voce, humanam quidem Christi dispensationem lau dantes in eo quod dicebant: «Osanna tilio David: Benedictus qui venit in nomine Domini:. restitutio nem autem ejus in sancta, in eo quod dicebant: • Osanna in excelsis. est hic? In istis nunc duobus clamoribus dictis.ex consensu præcedentium et sequentium Jesum, ipse quidem intravit in Hierosolymam veram: admirantes autem virtutes cœlestes, quæ appellantur civitas, «s Matth. 9. 6. ibid. 10. Psal. xxı, 7. ** Isa. LXIII, 1. Matth. xxi, 10. • ibid. 11. * Matth. 11, 23. etc. Hieronymus, Opus imperf., hom. 57; pseudo-Chrysostomus how. in Marc.; Theophylactus. ID. 19. c in illo tempore, cum intrasset Jesus Hierosolymiam, commota est universa civilas, dicens: Quis 19. c in illo tempore, cum intrasset Jesus Hierosolymiam, commota est universa civilas, dicens: Quis
PG 13:1439ἀλλ’ ἐπεὶ καὶ νῦν ὁ εἱρμὸς ἡμᾶς ἀπαιτεῖ εἰπεῖν κατὰ τὴν Ματθαίου λέξιν περὶ τῶν ἐκκειμένων, τὸν πατέρα τῆς σοφίας ἐπικαλεσάμενοι φέρ’ ἴδωμεν εἰ ἄξιόν τι δυνάμεθα τῆς Ἰησοῦ μετὰ θάρσους πράξεως εἰπεῖν εἰς τὸν τόπον. καὶ πρῶτον [μὲν] λεκτέον τί «τὸ ἱερὸν τοῦ θεοῦ,» ὅπερ ὁμολογῶν ὁ θεὸς εἶπεν ἐν τῷ προφήτῃ· «ὁ οἶκός μου οἶκος προσευχῆς κληθήσεται.» ἀνάλογον μὲν οὖν τῇ κατὰ σάρκα περιτομῇ καὶ ταῖς σωματικαῖς τοῦ νόμου ἑορταῖς καὶ θυσίαις «ἱερὸν» ἐνομίζετο «τοῦ θεοῦ» εἶναι τὸ ἐκ λίθων ἀναισθήτων κατασκεύασμα οἰκοδομηθὲν ὑπὸ Σολομῶντος πρῶτον καὶ ἀνοικοδομηθὲν ἔτι ὑπὸ Ἔσδρα, πλὴν μετὰ τὴν τοῦ σωτῆρος οἰκονομίαν ὑπὸ Ῥωμαίων καθαιρεθέν. καὶ «οἶκος» ἐκεῖνος ὑπελαμβάνετο εἶναι εὐχῆς, οὗ καθαιρεθέντος ἀναγκαῖον Ἰουδαίους, ὡς μηκέτι ἔχοντας οἶκον «προσευχῆς,» λέγειν μηκέτι ἔχειν τὸ ἐξαίρετον τῆς ἐπισκοπῆς τοῦ θεοῦ, ὃ ἔχειν ᾤοντο παρὰ τὸ ἐν τῷ οἴκῳ τῆς «προσευχῆς» εὔχεσθαι, μηδὲ τὸ τὰ τῆς νομικῆς λατρείας ἐπιτελεῖν.
ἀλλ’ ἐπεὶ καὶ νῦν ὁ εἱρμὸς ἡμᾶς ἀπαιτεῖ εἰπεῖν κατὰ τὴν Ματθαίου λέξιν περὶ τῶν ἐκκειμένων, τὸν πατέρα τῆς σοφίας ἐπικαλεσάμενοι φέρ’ ἴδωμεν εἰ ἄξιόν τι δυνάμεθα τῆς Ἰησοῦ μετὰ θάρσους πράξεως εἰπεῖν εἰς τὸν τόπον. καὶ πρῶτον [μὲν] λεκτέον τί «τὸ ἱερὸν τοῦ θεοῦ,» ὅπερ ὁμολογῶν ὁ θεὸς εἶπεν ἐν τῷ προφήτῃ· «ὁ οἶκός μου οἶκος προσευχῆς κληθήσεται.» ἀνάλογον μὲν οὖν τῇ κατὰ σάρκα περιτομῇ καὶ ταῖς σωματικαῖς τοῦ νόμου ἑορταῖς καὶ θυσίαις «ἱερὸν» ἐνομίζετο «τοῦ θεοῦ» εἶναι τὸ ἐκ λίθων ἀναισθήτων κατασκεύασμα οἰκοδομηθὲν ὑπὸ Σολομῶντος πρῶτον καὶ ἀνοικοδομηθὲν ἔτι ὑπὸ Ἔσδρα, πλὴν μετὰ τὴν τοῦ σωτῆρος οἰκονομίαν ὑπὸ Ῥωμαίων καθαιρεθέν. καὶ «οἶκος» ἐκεῖνος ὑπελαμβάνετο εἶναι εὐχῆς, οὗ καθαιρεθέντος ἀναγκαῖον Ἰουδαίους, ὡς μηκέτι ἔχοντας οἶκον «προσευχῆς,» λέγειν μηκέτι ἔχειν τὸ ἐξαίρετον τῆς ἐπισκοπῆς τοῦ θεοῦ, ὃ ἔχειν ᾤοντο παρὰ τὸ ἐν τῷ οἴκῳ τῆς «προσευχῆς» εὔχεσθαι, μηδὲ τὸ τὰ τῆς νομικῆς λατρείας ἐπιτελεῖν. ἐκβαλλομένους ἀπὸ τοῦ ἱεροῦ τοῦ Θεοῦ τινας τους ἐπιπληττομένους, ὡς πεποιηκότας τὸν τῆς προσευ χῆς οἶκον λῃστῶν σπήλαιον. Οὐκ οἶδα δὲ εἰ, κἂν βιά σηταί τις, δύναται ἀκολούθως τῷ· ο Χαίρε σφόδρα, θύγατερ Σιών, ο σῶσαι τὴν πᾶσαν καὶ τῶν ἑξῆς τοῖς ἐκκειμένοις ἀκολουθίαν. Μετὰ ταῦτα ἐξετάσωμεν καὶ τό·. Ωσαννὰ τῷ υἱῷ Δαυΐδ· Εὐλογημένος ὁ ἐρ χόμενος ἐν ὀνόματι Κυρίου· Ὡσαννὰ ἐν τοῖς ὑψί στοις, ο ποῖον ἔχει νοῦν. Σαφῶς μὲν οὖν τό γημένος ὁ ἐρχόμενος ἐν ὀνόματι Κυρίου, ο αὐταῖς λέ ξεσι κεῖται ἐν τῷ πρὸ τοῦ μεγίστου ψαλμοῦ ψαλμό, λεγομένῳ ἔν τισιν ἀντιγράφοις ριζ' δοκεῖ δὲ μοι τὰ ἀντὶ τοῦ· ι Ω Κύριε, σῶσον δή, ο προτε ταγμένα τοῦ· «Εὐλογημένος ὁ ἐρχόμενος ἐν ὀνόματι Κυρίου, Εβραϊκῶς ἔκκεισθαι ἐν τῷ·. Ὡσαννὰ τῷ υἱῷ Δαυΐδ·, οὕτω δὲ καὶ εἶχεν ἡ Ἑβραϊκή λέ ξις· ο 'Αννα Αδωναί Ώσειεννάν. 'Αννα Αδω δοκεῖ μοι ὑπὸ Ἑλλήνων συνεχῶς, γραφόμενα τὰ Εὐ αγγέλια μὴ εἰδότων τὴν διάλεκτον, συγκεχύσθαι ἐν τοῖς κατὰ τὸν τόπον ἔχουσι ταῦτα ἀπὸ τοῦ προ ειρημένου ψαλμοῦ. Εἰ δὲ τὸ ἀκριβές βούλει μαθεῖν τῆς λέξεως, ἄκουε Ακύλου ἑρμηνεύσαντος ὡδέ· ε δὴ Κύριε, σῶσον δή. "Ω δὴ Κύριε, εξόδωσον δή· Εὐ λογημένος ὁ ἐρχόμενος ἐν ὀνόματι Κυρίου.» Αλλά γὰρ ἐπανακεφαλαιωσώμεθα τὰ κατὰ τὸν τόπον, καὶ λέγωμεν, ὅτι ἤτοι Παῦλος καὶ Πέτρος ἢ τὰ δύο είδη τῶν διδασκόντων, λύσαντες ἀπὸ τῶν δεσμῶν κατὰ τó, Λεγομένῳ ἔν τισιν ἀντιγράφοις ριζ. ἐκβαλλομένους ἀπὸ τοῦ ἱεροῦ τοῦ Θεοῦ τινας τους ἐπιπληττομένους, ὡς πεποιηκότας τὸν τῆς προσευ χῆς οἶκον λῃστῶν σπήλαιον. Οὐκ οἶδα δὲ εἰ, κἂν βιά σηταί τις, δύναται ἀκολούθως τῷ· ο Χαίρε σφόδρα, θύγατερ Σιών, ο σῶσαι τὴν πᾶσαν καὶ τῶν ἑξῆς τοῖς ἐκκειμένοις ἀκολουθίαν. Μετὰ ταῦτα ἐξετάσωμεν καὶ τό·. Ωσαννὰ τῷ υἱῷ Δαυΐδ· Εὐλογημένος ὁ ἐρ χόμενος ἐν ὀνόματι Κυρίου· Ὡσαννὰ ἐν τοῖς ὑψί στοις, ο ποῖον ἔχει νοῦν. Σαφῶς μὲν οὖν τό γημένος ὁ ἐρχόμενος ἐν ὀνόματι Κυρίου, ο αὐταῖς λέ ξεσι κεῖται ἐν τῷ πρὸ τοῦ μεγίστου ψαλμοῦ ψαλμό, λεγομένῳ ἔν τισιν ἀντιγράφοις ριζ' δοκεῖ δὲ μοι τὰ ἀντὶ τοῦ· ι Ω Κύριε, σῶσον δή, ο προτε ταγμένα τοῦ· «Εὐλογημένος ὁ ἐρχόμενος ἐν ὀνόματι Κυρίου, Εβραϊκῶς ἔκκεισθαι ἐν τῷ·. Ὡσαννὰ τῷ υἱῷ Δαυΐδ·, οὕτω δὲ καὶ εἶχεν ἡ Ἑβραϊκή λέ ξις· ο 'Αννα Αδωναί Ώσειεννάν. 'Αννα Αδω δοκεῖ μοι ὑπὸ Ἑλλήνων συνεχῶς, γραφόμενα τὰ Εὐ αγγέλια μὴ εἰδότων τὴν διάλεκτον, συγκεχύσθαι ἐν τοῖς κατὰ τὸν τόπον ἔχουσι ταῦτα ἀπὸ τοῦ προ ειρημένου ψαλμοῦ. Εἰ δὲ τὸ ἀκριβές βούλει μαθεῖν τῆς λέξεως, ἄκουε Ακύλου ἑρμηνεύσαντος ὡδέ· ε δὴ Κύριε, σῶσον δή. "Ω δὴ Κύριε, εξόδωσον δή· Εὐ λογημένος ὁ ἐρχόμενος ἐν ὀνόματι Κυρίου.» Αλλά γὰρ ἐπανακεφαλαιωσώμεθα τὰ κατὰ τὸν τόπον, καὶ λέγωμεν, ὅτι ἤτοι Παῦλος καὶ Πέτρος ἢ τὰ δύο είδη τῶν διδασκόντων, λύσαντες ἀπὸ τῶν δεσμῶν κατὰ τó, Λεγομένῳ ἔν τισιν ἀντιγράφοις ριζ. ecquidnam sili nonnulli e templo Dei deturbati ve lint, qui quod domum orationis latronum spelun cam effecerint, verbis castigati sunt. Nec saue video quomodo eorum quæ subjuncta sunt cum proposito loco integram cobærentiam tueri quis possit, etiam si summa in id ope nilatur, ita ut superioribus illis respondeant: ‹ Gaude vehementer, filia Sion. › Hujus deinde loci 7':. Osanna filio David: Bene dictus qui venit in nomine Domini: Osanna in al tissimis, › mentem examinabimus. Id profecto ⚫ Benedictus qui venit in nomine Domini, iisdem conceptum verbis exstat in psalmo qui psalmum pro lixissimum præcedit, quem exemplaria quædam centesimum decimum septimum esse perhibent. Quæ autem pro eo"-": «Domine, salvum me fac, › collocata sunt ante hæc verba: Benedictus qui ve nit in nomine Domini, Hebraice in iis: ‹ Osanna filio David, › jacere mihi videntur; sic autem.se ha bet contextus Hebraicus: ‹ Anna Adonai Oseinnan. Anna Adonai asai. Anna Baruch abbab saim adonai. › Præterea vero Evangelia a Græcis dialecti ignaris frequenter exscripta, hoc loco e supra me morato psalmo deprompto corrupta fuisse existimo. Quod si locum hunc expendere velis, audi Aquilam eum ita exponentem: Domine, salvum me fac: Domine, jam bene prosperare: Benedictus qui venit in nomine Domini. › Jam vero quæ sunt hujus loci in pauca contrahamus, et dicamus sive Etio vat doaî. 'Avvà Bapoùỵ à66à6 oxîµ 'Adwvzt › Eira dicebant: Quis est hic?, secundum quod fuerat prophetatum in psalmo de ascensione ipsius, et de admiratione virtutum cœlestium propter novum vehiculum corporis ejus. Habet autem ita: Tollite por tas, principes, vestras, et elevamini portæ æternales, et introibit rex gloriæ. Quis est iste rex gloriæ? Do minus fortis et potens, Dominus potens in prælio. Et in Isaia similia quædam prophetantur de reditu 7ª Zach. 18, 9. 7³ Matth. xxı, 9. 74-78 Psal. cxvi, 25, 26. in deorum solum gratiam, sed quotiescunque res ex animo successerant, intensa voce canebant. Par erat quoque olim apud nos plebis puerorumque consuetudo, quæ etiamnum in aliquibus Galliæ locis perseverat, ut triumphantibus acclamarent, Noel, Noel; › a die quo natus est Christus, et quo exsultant Christiani omnes, traducto more ad pn blicas alias omnes, solemnesque pompas: id quod erudite, ut alia omnia, explicat clarissimus Mena gius in Origin. Gall. ling. Ut ergo vocis illius, Noel, sensus ad principis, verbi gratia, trium phum nihil pertinet, sed populi tamen exsultantis lætitiam mirifice significat; quasi diceret: Vocem hanc honoris tui causa, o princeps, succinimus ita hosanna, etiamsi filio David minus ex se conveniret; ex populi tamen tripudiantis con silio apte omnino congruebat. HUETIUS. Merà ravra ¿ɛɛtáowµer nal etc. Totam remur. Ita Græci solemnem hymnum, ih naïav, DOB hanc Origenis dissertationeni expressi Hieronymus in insigni ad Dainasum epistola, et in hunc Matthæi locum. Abuterer otio meo, si ea omnia colligerem, quæ in hanc quæstionem congeri possunt: consulat qui volet interpretes, ego sententiam meam paucis profero. Fateor ramis arborum decerptis, princi pibus viris gratulari, et lætitiam suam testari so litos fuisse Judæos, ut erudite probat Baronius ad ann. Christi 34. Quin et ramis illis inde hosanna nomen fuisse, id etiam agnosco. Cum autemi Christo adventanti hosanna acclainarent, id sibi voluisse Ramos decerpite in honorem filii David, quemad modum idem statuit Baronius, illud vero persuaderi non possum; sed in Origenis potius, Hieronymi, et Theophylacti discedo sententiam, qui Hosanna hoc loco nihil aliud sibi velle putant, quam quod LXX, Aquila, Symmachus et alii in cavi psalm. Σwoov 6, reddiderunt. Ad id vero quod objectant to, Σwoov on, cum, vlp Aauto, parum colærere; alii alia respondent; ego vero sic existimo, in voce woavvá, non tam litteræ significationem attenden dam, quam populi vociferantis animum, qui vocem illam e cxvi psalmo (qui in synagogis Judæorum creberrime legebatur, ut auctor est Hieronymus in epist. ad Damas.), depromptam, et lætitiæ, gratu lationi, ac triumpho destinatam, quod psalmus ille de Christo vaticinetur, advenienti Jesu gratificatu rus conclamabat. Igitur, chosanna filio David, › idem est quod, hosanna, honoris Jesu causa, vocife exemplaribus nempe twv cum in Hebraico ar chetypo psalmus ille cxvIII numero censeatur quod nempe psalmum 1x bifariam secent Hebræi, quem uno tempore describunt Græci. At vice versa psalmus qui Hebræis est CXLVII, Græcis CILVI, ab Hebræis cum sequente continuatur; a Græcis au tem ab eo disjungitur. Huɛtius. Arra Adorat. Hæc Hebraice sic habentur Codex Regius, Exouaty autá. ecquidnam sili nonnulli e templo Dei deturbati ve lint, qui quod domum orationis latronum spelun cam effecerint, verbis castigati sunt. Nec saue video quomodo eorum quæ subjuncta sunt cum proposito loco integram cobærentiam tueri quis possit, etiam si summa in id ope nilatur, ita ut superioribus illis respondeant: ‹ Gaude vehementer, filia Sion. › Hujus deinde loci 7':. Osanna filio David: Bene dictus qui venit in nomine Domini: Osanna in al tissimis, › mentem examinabimus. Id profecto ⚫ Benedictus qui venit in nomine Domini, iisdem conceptum verbis exstat in psalmo qui psalmum pro lixissimum præcedit, quem exemplaria quædam centesimum decimum septimum esse perhibent. Quæ autem pro eo"-": «Domine, salvum me fac, › collocata sunt ante hæc verba: Benedictus qui ve nit in nomine Domini, Hebraice in iis: ‹ Osanna filio David, › jacere mihi videntur; sic autem.se ha bet contextus Hebraicus: ‹ Anna Adonai Oseinnan. Anna Adonai asai. Anna Baruch abbab saim adonai. › Præterea vero Evangelia a Græcis dialecti ignaris frequenter exscripta, hoc loco e supra me morato psalmo deprompto corrupta fuisse existimo. Quod si locum hunc expendere velis, audi Aquilam eum ita exponentem: Domine, salvum me fac: Domine, jam bene prosperare: Benedictus qui venit in nomine Domini. › Jam vero quæ sunt hujus loci in pauca contrahamus, et dicamus sive Etio vat doaî. 'Avvà Bapoùỵ à66à6 oxîµ 'Adwvzt › Eira dicebant: Quis est hic?, secundum quod fuerat prophetatum in psalmo de ascensione ipsius, et de admiratione virtutum cœlestium propter novum vehiculum corporis ejus. Habet autem ita: Tollite por tas, principes, vestras, et elevamini portæ æternales, et introibit rex gloriæ. Quis est iste rex gloriæ? Do minus fortis et potens, Dominus potens in prælio. Et in Isaia similia quædam prophetantur de reditu 7ª Zach. 18, 9. 7³ Matth. xxı, 9. 74-78 Psal. cxvi, 25, 26. in deorum solum gratiam, sed quotiescunque res ex animo successerant, intensa voce canebant. Par erat quoque olim apud nos plebis puerorumque consuetudo, quæ etiamnum in aliquibus Galliæ locis perseverat, ut triumphantibus acclamarent, Noel, Noel; › a die quo natus est Christus, et quo exsultant Christiani omnes, traducto more ad pn blicas alias omnes, solemnesque pompas: id quod erudite, ut alia omnia, explicat clarissimus Mena gius in Origin. Gall. ling. Ut ergo vocis illius, Noel, sensus ad principis, verbi gratia, trium phum nihil pertinet, sed populi tamen exsultantis lætitiam mirifice significat; quasi diceret: Vocem hanc honoris tui causa, o princeps, succinimus ita hosanna, etiamsi filio David minus ex se conveniret; ex populi tamen tripudiantis con silio apte omnino congruebat. HUETIUS. Merà ravra ¿ɛɛtáowµer nal etc. Totam remur. Ita Græci solemnem hymnum, ih naïav, DOB hanc Origenis dissertationeni expressi Hieronymus in insigni ad Dainasum epistola, et in hunc Matthæi locum. Abuterer otio meo, si ea omnia colligerem, quæ in hanc quæstionem congeri possunt: consulat qui volet interpretes, ego sententiam meam paucis profero. Fateor ramis arborum decerptis, princi pibus viris gratulari, et lætitiam suam testari so litos fuisse Judæos, ut erudite probat Baronius ad ann. Christi 34. Quin et ramis illis inde hosanna nomen fuisse, id etiam agnosco. Cum autemi Christo adventanti hosanna acclainarent, id sibi voluisse Ramos decerpite in honorem filii David, quemad modum idem statuit Baronius, illud vero persuaderi non possum; sed in Origenis potius, Hieronymi, et Theophylacti discedo sententiam, qui Hosanna hoc loco nihil aliud sibi velle putant, quam quod LXX, Aquila, Symmachus et alii in cavi psalm. Σwoov 6, reddiderunt. Ad id vero quod objectant to, Σwoov on, cum, vlp Aauto, parum colærere; alii alia respondent; ego vero sic existimo, in voce woavvá, non tam litteræ significationem attenden dam, quam populi vociferantis animum, qui vocem illam e cxvi psalmo (qui in synagogis Judæorum creberrime legebatur, ut auctor est Hieronymus in epist. ad Damas.), depromptam, et lætitiæ, gratu lationi, ac triumpho destinatam, quod psalmus ille de Christo vaticinetur, advenienti Jesu gratificatu rus conclamabat. Igitur, chosanna filio David, › idem est quod, hosanna, honoris Jesu causa, vocife exemplaribus nempe twv cum in Hebraico ar chetypo psalmus ille cxvIII numero censeatur quod nempe psalmum 1x bifariam secent Hebræi, quem uno tempore describunt Græci. At vice versa psalmus qui Hebræis est CXLVII, Græcis CILVI, ab Hebræis cum sequente continuatur; a Græcis au tem ab eo disjungitur. Huɛtius. Arra Adorat. Hæc Hebraice sic habentur Codex Regius, Exouaty autá.
PG 13:1440καὶ ἐκβεβληκέτω σωματικῶς ἀπ’ ἐκείνου ὁ καὶ σύμβολα ποιήσας τῶν ἰδίων πνευματικῶν πράξεων σωτὴρ ἡμῶν «τοὺς πωλοῦντας καὶ ἀγοράζοντας» καὶ «τὰς τραπέζας τῶν κολλυβιστῶν» καταβεβληκέτω καὶ «τὰς καθέδρας τῶν πωλούντων τὰς περιστερὰς» καὶ εἰρηκέτω τὰ ἐκκείμενα εἰς ἐπιστροφὴν τοῦ τότε λαοῦ, ἀντὶ σεμνῆς πανηγύρεως ἐπιτελουμένης ἐν ὀνόματι θεοῦ σχολαζόντων τῷ πωλεῖν καὶ ἀγοράζειν, οὐκ ἐν τῇ καθηκούσῃ χώρᾳ ἐν ᾗ ἔδει πωλεῖν καὶ ἀγοράζειν, ἀλλ’ «ἐν τῷ ἱερῷ,» ἔνθα ἐχρῆν μὲν συνερχομένους εὔχεσθαι ὡς ἐν οἴκῳ «προσευχῆς,» ἐποίουν δὲ τὰ ἐναντία τῇ εὐχῇ ἐν αὐτῷ, ὡς ἐν οἴκῳ ἐμπορικῷ πωλοῦντες καὶ ἀγοράζοντες καὶ ἀργύρια κολλυβίζοντες καὶ ἐπὶ καθεδρῶν καθεζόμενοι, ἵνα πωλῶσι περιστεράς. καὶ τὸ ἄσεμνον τῶν γινομένων παρὰ Ἰουδαίοις τότε ὁ Ἰησοῦς ἡμῶν καθῃρηκέτω, ἐλέγξας τοὺς ἀντὶ τοῦ κατὰ τὸν νόμον ἑορτάζειν ἐμπορευομένους καὶ σωματικῶς τρυφῶντας.
ἀλλ’ ἐπεὶ καὶ νῦν ὁ εἱρμὸς ἡμᾶς ἀπαιτεῖ εἰπεῖν κατὰ τὴν Ματθαίου λέξιν περὶ τῶν ἐκκειμένων, τὸν πατέρα τῆς σοφίας ἐπικαλεσάμενοι φέρ’ ἴδωμεν εἰ ἄξιόν τι δυνάμεθα τῆς Ἰησοῦ μετὰ θάρσους πράξεως εἰπεῖν εἰς τὸν τόπον. καὶ πρῶτον [μὲν] λεκτέον τί «τὸ ἱερὸν τοῦ θεοῦ,» ὅπερ ὁμολογῶν ὁ θεὸς εἶπεν ἐν τῷ προφήτῃ· «ὁ οἶκός μου οἶκος προσευχῆς κληθήσεται.» ἀνάλογον μὲν οὖν τῇ κατὰ σάρκα περιτομῇ καὶ ταῖς σωματικαῖς τοῦ νόμου ἑορταῖς καὶ θυσίαις «ἱερὸν» ἐνομίζετο «τοῦ θεοῦ» εἶναι τὸ ἐκ λίθων ἀναισθήτων κατασκεύασμα οἰκοδομηθὲν ὑπὸ Σολομῶντος πρῶτον καὶ ἀνοικοδομηθὲν ἔτι ὑπὸ Ἔσδρα, πλὴν μετὰ τὴν τοῦ σωτῆρος οἰκονομίαν ὑπὸ Ῥωμαίων καθαιρεθέν. καὶ «οἶκος» ἐκεῖνος ὑπελαμβάνετο εἶναι εὐχῆς, οὗ καθαιρεθέντος ἀναγκαῖον Ἰουδαίους, ὡς μηκέτι ἔχοντας οἶκον «προσευχῆς,» λέγειν μηκέτι ἔχειν τὸ ἐξαίρετον τῆς ἐπισκοπῆς τοῦ θεοῦ, ὃ ἔχειν ᾤοντο παρὰ τὸ ἐν τῷ οἴκῳ τῆς «προσευχῆς» εὔχεσθαι, μηδὲ τὸ τὰ τῆς νομικῆς λατρείας ἐπιτελεῖν. ἐκβαλλομένους ἀπὸ τοῦ ἱεροῦ τοῦ Θεοῦ τινας τους ἐπιπληττομένους, ὡς πεποιηκότας τὸν τῆς προσευ χῆς οἶκον λῃστῶν σπήλαιον. Οὐκ οἶδα δὲ εἰ, κἂν βιά σηταί τις, δύναται ἀκολούθως τῷ· ο Χαίρε σφόδρα, θύγατερ Σιών, ο σῶσαι τὴν πᾶσαν καὶ τῶν ἑξῆς τοῖς ἐκκειμένοις ἀκολουθίαν. Μετὰ ταῦτα ἐξετάσωμεν καὶ τό·. Ωσαννὰ τῷ υἱῷ Δαυΐδ· Εὐλογημένος ὁ ἐρ χόμενος ἐν ὀνόματι Κυρίου· Ὡσαννὰ ἐν τοῖς ὑψί στοις, ο ποῖον ἔχει νοῦν. Σαφῶς μὲν οὖν τό γημένος ὁ ἐρχόμενος ἐν ὀνόματι Κυρίου, ο αὐταῖς λέ ξεσι κεῖται ἐν τῷ πρὸ τοῦ μεγίστου ψαλμοῦ ψαλμό, λεγομένῳ ἔν τισιν ἀντιγράφοις ριζ' δοκεῖ δὲ μοι τὰ ἀντὶ τοῦ· ι Ω Κύριε, σῶσον δή, ο προτε ταγμένα τοῦ· «Εὐλογημένος ὁ ἐρχόμενος ἐν ὀνόματι Κυρίου, Εβραϊκῶς ἔκκεισθαι ἐν τῷ·. Ὡσαννὰ τῷ υἱῷ Δαυΐδ·, οὕτω δὲ καὶ εἶχεν ἡ Ἑβραϊκή λέ ξις· ο 'Αννα Αδωναί Ώσειεννάν. 'Αννα Αδω δοκεῖ μοι ὑπὸ Ἑλλήνων συνεχῶς, γραφόμενα τὰ Εὐ αγγέλια μὴ εἰδότων τὴν διάλεκτον, συγκεχύσθαι ἐν τοῖς κατὰ τὸν τόπον ἔχουσι ταῦτα ἀπὸ τοῦ προ ειρημένου ψαλμοῦ. Εἰ δὲ τὸ ἀκριβές βούλει μαθεῖν τῆς λέξεως, ἄκουε Ακύλου ἑρμηνεύσαντος ὡδέ· ε δὴ Κύριε, σῶσον δή. "Ω δὴ Κύριε, εξόδωσον δή· Εὐ λογημένος ὁ ἐρχόμενος ἐν ὀνόματι Κυρίου.» Αλλά γὰρ ἐπανακεφαλαιωσώμεθα τὰ κατὰ τὸν τόπον, καὶ λέγωμεν, ὅτι ἤτοι Παῦλος καὶ Πέτρος ἢ τὰ δύο είδη τῶν διδασκόντων, λύσαντες ἀπὸ τῶν δεσμῶν κατὰ τó, Λεγομένῳ ἔν τισιν ἀντιγράφοις ριζ. ἐκβαλλομένους ἀπὸ τοῦ ἱεροῦ τοῦ Θεοῦ τινας τους ἐπιπληττομένους, ὡς πεποιηκότας τὸν τῆς προσευ χῆς οἶκον λῃστῶν σπήλαιον. Οὐκ οἶδα δὲ εἰ, κἂν βιά σηταί τις, δύναται ἀκολούθως τῷ· ο Χαίρε σφόδρα, θύγατερ Σιών, ο σῶσαι τὴν πᾶσαν καὶ τῶν ἑξῆς τοῖς ἐκκειμένοις ἀκολουθίαν. Μετὰ ταῦτα ἐξετάσωμεν καὶ τό·. Ωσαννὰ τῷ υἱῷ Δαυΐδ· Εὐλογημένος ὁ ἐρ χόμενος ἐν ὀνόματι Κυρίου· Ὡσαννὰ ἐν τοῖς ὑψί στοις, ο ποῖον ἔχει νοῦν. Σαφῶς μὲν οὖν τό γημένος ὁ ἐρχόμενος ἐν ὀνόματι Κυρίου, ο αὐταῖς λέ ξεσι κεῖται ἐν τῷ πρὸ τοῦ μεγίστου ψαλμοῦ ψαλμό, λεγομένῳ ἔν τισιν ἀντιγράφοις ριζ' δοκεῖ δὲ μοι τὰ ἀντὶ τοῦ· ι Ω Κύριε, σῶσον δή, ο προτε ταγμένα τοῦ· «Εὐλογημένος ὁ ἐρχόμενος ἐν ὀνόματι Κυρίου, Εβραϊκῶς ἔκκεισθαι ἐν τῷ·. Ὡσαννὰ τῷ υἱῷ Δαυΐδ·, οὕτω δὲ καὶ εἶχεν ἡ Ἑβραϊκή λέ ξις· ο 'Αννα Αδωναί Ώσειεννάν. 'Αννα Αδω δοκεῖ μοι ὑπὸ Ἑλλήνων συνεχῶς, γραφόμενα τὰ Εὐ αγγέλια μὴ εἰδότων τὴν διάλεκτον, συγκεχύσθαι ἐν τοῖς κατὰ τὸν τόπον ἔχουσι ταῦτα ἀπὸ τοῦ προ ειρημένου ψαλμοῦ. Εἰ δὲ τὸ ἀκριβές βούλει μαθεῖν τῆς λέξεως, ἄκουε Ακύλου ἑρμηνεύσαντος ὡδέ· ε δὴ Κύριε, σῶσον δή. "Ω δὴ Κύριε, εξόδωσον δή· Εὐ λογημένος ὁ ἐρχόμενος ἐν ὀνόματι Κυρίου.» Αλλά γὰρ ἐπανακεφαλαιωσώμεθα τὰ κατὰ τὸν τόπον, καὶ λέγωμεν, ὅτι ἤτοι Παῦλος καὶ Πέτρος ἢ τὰ δύο είδη τῶν διδασκόντων, λύσαντες ἀπὸ τῶν δεσμῶν κατὰ τó, Λεγομένῳ ἔν τισιν ἀντιγράφοις ριζ. ecquidnam sili nonnulli e templo Dei deturbati ve lint, qui quod domum orationis latronum spelun cam effecerint, verbis castigati sunt. Nec saue video quomodo eorum quæ subjuncta sunt cum proposito loco integram cobærentiam tueri quis possit, etiam si summa in id ope nilatur, ita ut superioribus illis respondeant: ‹ Gaude vehementer, filia Sion. › Hujus deinde loci 7':. Osanna filio David: Bene dictus qui venit in nomine Domini: Osanna in al tissimis, › mentem examinabimus. Id profecto ⚫ Benedictus qui venit in nomine Domini, iisdem conceptum verbis exstat in psalmo qui psalmum pro lixissimum præcedit, quem exemplaria quædam centesimum decimum septimum esse perhibent. Quæ autem pro eo"-": «Domine, salvum me fac, › collocata sunt ante hæc verba: Benedictus qui ve nit in nomine Domini, Hebraice in iis: ‹ Osanna filio David, › jacere mihi videntur; sic autem.se ha bet contextus Hebraicus: ‹ Anna Adonai Oseinnan. Anna Adonai asai. Anna Baruch abbab saim adonai. › Præterea vero Evangelia a Græcis dialecti ignaris frequenter exscripta, hoc loco e supra me morato psalmo deprompto corrupta fuisse existimo. Quod si locum hunc expendere velis, audi Aquilam eum ita exponentem: Domine, salvum me fac: Domine, jam bene prosperare: Benedictus qui venit in nomine Domini. › Jam vero quæ sunt hujus loci in pauca contrahamus, et dicamus sive Etio vat doaî. 'Avvà Bapoùỵ à66à6 oxîµ 'Adwvzt › Eira dicebant: Quis est hic?, secundum quod fuerat prophetatum in psalmo de ascensione ipsius, et de admiratione virtutum cœlestium propter novum vehiculum corporis ejus. Habet autem ita: Tollite por tas, principes, vestras, et elevamini portæ æternales, et introibit rex gloriæ. Quis est iste rex gloriæ? Do minus fortis et potens, Dominus potens in prælio. Et in Isaia similia quædam prophetantur de reditu 7ª Zach. 18, 9. 7³ Matth. xxı, 9. 74-78 Psal. cxvi, 25, 26. in deorum solum gratiam, sed quotiescunque res ex animo successerant, intensa voce canebant. Par erat quoque olim apud nos plebis puerorumque consuetudo, quæ etiamnum in aliquibus Galliæ locis perseverat, ut triumphantibus acclamarent, Noel, Noel; › a die quo natus est Christus, et quo exsultant Christiani omnes, traducto more ad pn blicas alias omnes, solemnesque pompas: id quod erudite, ut alia omnia, explicat clarissimus Mena gius in Origin. Gall. ling. Ut ergo vocis illius, Noel, sensus ad principis, verbi gratia, trium phum nihil pertinet, sed populi tamen exsultantis lætitiam mirifice significat; quasi diceret: Vocem hanc honoris tui causa, o princeps, succinimus ita hosanna, etiamsi filio David minus ex se conveniret; ex populi tamen tripudiantis con silio apte omnino congruebat. HUETIUS. Merà ravra ¿ɛɛtáowµer nal etc. Totam remur. Ita Græci solemnem hymnum, ih naïav, DOB hanc Origenis dissertationeni expressi Hieronymus in insigni ad Dainasum epistola, et in hunc Matthæi locum. Abuterer otio meo, si ea omnia colligerem, quæ in hanc quæstionem congeri possunt: consulat qui volet interpretes, ego sententiam meam paucis profero. Fateor ramis arborum decerptis, princi pibus viris gratulari, et lætitiam suam testari so litos fuisse Judæos, ut erudite probat Baronius ad ann. Christi 34. Quin et ramis illis inde hosanna nomen fuisse, id etiam agnosco. Cum autemi Christo adventanti hosanna acclainarent, id sibi voluisse Ramos decerpite in honorem filii David, quemad modum idem statuit Baronius, illud vero persuaderi non possum; sed in Origenis potius, Hieronymi, et Theophylacti discedo sententiam, qui Hosanna hoc loco nihil aliud sibi velle putant, quam quod LXX, Aquila, Symmachus et alii in cavi psalm. Σwoov 6, reddiderunt. Ad id vero quod objectant to, Σwoov on, cum, vlp Aauto, parum colærere; alii alia respondent; ego vero sic existimo, in voce woavvá, non tam litteræ significationem attenden dam, quam populi vociferantis animum, qui vocem illam e cxvi psalmo (qui in synagogis Judæorum creberrime legebatur, ut auctor est Hieronymus in epist. ad Damas.), depromptam, et lætitiæ, gratu lationi, ac triumpho destinatam, quod psalmus ille de Christo vaticinetur, advenienti Jesu gratificatu rus conclamabat. Igitur, chosanna filio David, › idem est quod, hosanna, honoris Jesu causa, vocife exemplaribus nempe twv cum in Hebraico ar chetypo psalmus ille cxvIII numero censeatur quod nempe psalmum 1x bifariam secent Hebræi, quem uno tempore describunt Græci. At vice versa psalmus qui Hebræis est CXLVII, Græcis CILVI, ab Hebræis cum sequente continuatur; a Græcis au tem ab eo disjungitur. Huɛtius. Arra Adorat. Hæc Hebraice sic habentur Codex Regius, Exouaty autá. ecquidnam sili nonnulli e templo Dei deturbati ve lint, qui quod domum orationis latronum spelun cam effecerint, verbis castigati sunt. Nec saue video quomodo eorum quæ subjuncta sunt cum proposito loco integram cobærentiam tueri quis possit, etiam si summa in id ope nilatur, ita ut superioribus illis respondeant: ‹ Gaude vehementer, filia Sion. › Hujus deinde loci 7':. Osanna filio David: Bene dictus qui venit in nomine Domini: Osanna in al tissimis, › mentem examinabimus. Id profecto ⚫ Benedictus qui venit in nomine Domini, iisdem conceptum verbis exstat in psalmo qui psalmum pro lixissimum præcedit, quem exemplaria quædam centesimum decimum septimum esse perhibent. Quæ autem pro eo"-": «Domine, salvum me fac, › collocata sunt ante hæc verba: Benedictus qui ve nit in nomine Domini, Hebraice in iis: ‹ Osanna filio David, › jacere mihi videntur; sic autem.se ha bet contextus Hebraicus: ‹ Anna Adonai Oseinnan. Anna Adonai asai. Anna Baruch abbab saim adonai. › Præterea vero Evangelia a Græcis dialecti ignaris frequenter exscripta, hoc loco e supra me morato psalmo deprompto corrupta fuisse existimo. Quod si locum hunc expendere velis, audi Aquilam eum ita exponentem: Domine, salvum me fac: Domine, jam bene prosperare: Benedictus qui venit in nomine Domini. › Jam vero quæ sunt hujus loci in pauca contrahamus, et dicamus sive Etio vat doaî. 'Avvà Bapoùỵ à66à6 oxîµ 'Adwvzt › Eira dicebant: Quis est hic?, secundum quod fuerat prophetatum in psalmo de ascensione ipsius, et de admiratione virtutum cœlestium propter novum vehiculum corporis ejus. Habet autem ita: Tollite por tas, principes, vestras, et elevamini portæ æternales, et introibit rex gloriæ. Quis est iste rex gloriæ? Do minus fortis et potens, Dominus potens in prælio. Et in Isaia similia quædam prophetantur de reditu 7ª Zach. 18, 9. 7³ Matth. xxı, 9. 74-78 Psal. cxvi, 25, 26. in deorum solum gratiam, sed quotiescunque res ex animo successerant, intensa voce canebant. Par erat quoque olim apud nos plebis puerorumque consuetudo, quæ etiamnum in aliquibus Galliæ locis perseverat, ut triumphantibus acclamarent, Noel, Noel; › a die quo natus est Christus, et quo exsultant Christiani omnes, traducto more ad pn blicas alias omnes, solemnesque pompas: id quod erudite, ut alia omnia, explicat clarissimus Mena gius in Origin. Gall. ling. Ut ergo vocis illius, Noel, sensus ad principis, verbi gratia, trium phum nihil pertinet, sed populi tamen exsultantis lætitiam mirifice significat; quasi diceret: Vocem hanc honoris tui causa, o princeps, succinimus ita hosanna, etiamsi filio David minus ex se conveniret; ex populi tamen tripudiantis con silio apte omnino congruebat. HUETIUS. Merà ravra ¿ɛɛtáowµer nal etc. Totam remur. Ita Græci solemnem hymnum, ih naïav, DOB hanc Origenis dissertationeni expressi Hieronymus in insigni ad Dainasum epistola, et in hunc Matthæi locum. Abuterer otio meo, si ea omnia colligerem, quæ in hanc quæstionem congeri possunt: consulat qui volet interpretes, ego sententiam meam paucis profero. Fateor ramis arborum decerptis, princi pibus viris gratulari, et lætitiam suam testari so litos fuisse Judæos, ut erudite probat Baronius ad ann. Christi 34. Quin et ramis illis inde hosanna nomen fuisse, id etiam agnosco. Cum autemi Christo adventanti hosanna acclainarent, id sibi voluisse Ramos decerpite in honorem filii David, quemad modum idem statuit Baronius, illud vero persuaderi non possum; sed in Origenis potius, Hieronymi, et Theophylacti discedo sententiam, qui Hosanna hoc loco nihil aliud sibi velle putant, quam quod LXX, Aquila, Symmachus et alii in cavi psalm. Σwoov 6, reddiderunt. Ad id vero quod objectant to, Σwoov on, cum, vlp Aauto, parum colærere; alii alia respondent; ego vero sic existimo, in voce woavvá, non tam litteræ significationem attenden dam, quam populi vociferantis animum, qui vocem illam e cxvi psalmo (qui in synagogis Judæorum creberrime legebatur, ut auctor est Hieronymus in epist. ad Damas.), depromptam, et lætitiæ, gratu lationi, ac triumpho destinatam, quod psalmus ille de Christo vaticinetur, advenienti Jesu gratificatu rus conclamabat. Igitur, chosanna filio David, › idem est quod, hosanna, honoris Jesu causa, vocife exemplaribus nempe twv cum in Hebraico ar chetypo psalmus ille cxvIII numero censeatur quod nempe psalmum 1x bifariam secent Hebræi, quem uno tempore describunt Græci. At vice versa psalmus qui Hebræis est CXLVII, Græcis CILVI, ab Hebræis cum sequente continuatur; a Græcis au tem ab eo disjungitur. Huɛtius. Arra Adorat. Hæc Hebraice sic habentur Codex Regius, Exouaty autá.
PG 13:1441Καὶ νῦν δὲ νομίζω «ἱερὸν» ἐκ λίθων ζώντων οἰκοδομηθὲν εἶναι τὴν ἐκκλησίαν, καὶ εἶναι ἐν αὐτῇ τινας οὐχ ὡς ἐν ἐκκλησίᾳ ζῶντας ἀλλ’ ὡς «κατὰ σάρκα» στρατευομένους, οἵτινες καὶ ποιοῦσι τὸν τῆς «προσευχῆς» ἐκ ζώντων λίθων [οἰκοδομηθέντα] οἶκον «λῃστῶν» διὰ τὴν αὐτῶν κακίαν «σπήλαιον.» τίς γὰρ κατανοήσας τὰ ἔν τισιν ἐκκλησίαις ἁμαρτανόμενα ὑπὸ τῶν [τοιούτων Χριστιανῶν τῶν] νομιζομένων «πορισμὸν εἶναι τὴν» ἑτέρων «εὐσέβειαν», καὶ δέον «ἐκ τοῦ εὐαγγελίου» μόνον διαζῆν, τοῦτο μὲν μὴ ποιούντων, πλοῦτον δὲ καὶ πολλὴν κτῆσιν συναγόντων, οὐκ ἐρεῖ «σπήλαιον λῃστῶν» γεγονέναι τὸ τηλικοῦτον τῆς ἐκκλησίας μυστήριον; ὥστ’ ἂν εἰπεῖν τὸν Ἰησοῦν ἐπὶ τοῖς ἁμαρτανομένοις ἐν ᾧ ᾠκοδόμησεν ἱερῷ ζῶντι τό τε ἀπὸ τῶν Ψαλμῶν οὕτως ἔχον· «τίς ὠφέλεια ἐν τῷ αἵματί μου, ἐν τῷ καταβῆναί με εἰς διαφθοράν;» καὶ τὸ ἀπὸ τοῦ [ὡς οἶμαι] Ὠσηέ, ἔνθα ἡ τοῦ Ἰησοῦ ψυχὴ λέγει δυσαρεστουμένη τῷ βίῳ τῶν ἁμαρτανόντων καὶ ἐν τῷ ἱερῷ εἶναι δοκούντων τὸ «οἴμοι ὅτι ἐγενήθην ὡς συνάγων καλάμην ἐν ἀμητῷ καὶ ὡς ἐπιφυλλίδα ἐν τρυγητῷ, οὐκ ὄντος στάχυος τοῦ φαγεῖν τὰ πρωτόγονα.
Καὶ νῦν δὲ νομίζω «ἱερὸν» ἐκ λίθων ζώντων οἰκοδομηθὲν εἶναι τὴν ἐκκλησίαν, καὶ εἶναι ἐν αὐτῇ τινας οὐχ ὡς ἐν ἐκκλησίᾳ ζῶντας ἀλλ’ ὡς «κατὰ σάρκα» στρατευομένους, οἵτινες καὶ ποιοῦσι τὸν τῆς «προσευχῆς» ἐκ ζώντων λίθων [οἰκοδομηθέντα] οἶκον «λῃστῶν» διὰ τὴν αὐτῶν κακίαν «σπήλαιον.» τίς γὰρ κατανοήσας τὰ ἔν τισιν ἐκκλησίαις ἁμαρτανόμενα ὑπὸ τῶν [τοιούτων Χριστιανῶν τῶν] νομιζομένων «πορισμὸν εἶναι τὴν» ἑτέρων «εὐσέβειαν», καὶ δέον «ἐκ τοῦ εὐαγγελίου» μόνον διαζῆν, τοῦτο μὲν μὴ ποιούντων, πλοῦτον δὲ καὶ πολλὴν κτῆσιν συναγόντων, οὐκ ἐρεῖ «σπήλαιον λῃστῶν» γεγονέναι τὸ τηλικοῦτον τῆς ἐκκλησίας μυστήριον; ὥστ’ ἂν εἰπεῖν τὸν Ἰησοῦν ἐπὶ τοῖς ἁμαρτανομένοις ἐν ᾧ ᾠκοδόμησεν ἱερῷ ζῶντι τό τε ἀπὸ τῶν Ψαλμῶν οὕτως ἔχον· «τίς ὠφέλεια ἐν τῷ αἵματί μου, ἐν τῷ καταβῆναί με εἰς διαφθοράν;» καὶ τὸ ἀπὸ τοῦ [ὡς οἶμαι] Ὠσηέ, ἔνθα ἡ τοῦ Ἰησοῦ ψυχὴ λέγει δυσαρεστουμένη τῷ βίῳ τῶν ἁμαρτανόντων καὶ ἐν τῷ ἱερῷ εἶναι δοκούντων τὸ «οἴμοι ὅτι ἐγενήθην ὡς συνάγων καλάμην ἐν ἀμητῷ καὶ ὡς ἐπιφυλλίδα ἐν τρυγητῷ, οὐκ ὄντος στάχυος τοῦ φαγεῖν τὰ πρωτόγονα.
PG 13:1442οἴμοι ψυχή, ὅτι ἀπόλωλεν εὐλαβὴς ἀπὸ τῆς γῆς, καὶ ὁ κατορθῶν ἐν ἀνθρώποις οὐχ ὑπάρχει». καὶ ἐὰν προσκόπτῃς γε τῷ ταῦτα λέγειν τὸν Ἰησοῦν καὶ πενθοῦντα ἡμῶν τὰ πταίσματα φάσκειν τὸ «οἴμοι ψυχή», συνεξέτασον τούτοις τὸ ἀπὸ τοῦ εὐαγγελίου, ἔνθα γέγραπται ὅτι ἰδὼν τὴν Ἱερουσαλὴμ «ἔκλαυσεν ἐπ’ αὐτῇ, καὶ εἶπε».
Καὶ νῦν δὲ νομίζω «ἱερὸν» ἐκ λίθων ζώντων οἰκοδομηθὲν εἶναι τὴν ἐκκλησίαν, καὶ εἶναι ἐν αὐτῇ τινας οὐχ ὡς ἐν ἐκκλησίᾳ ζῶντας ἀλλ’ ὡς «κατὰ σάρκα» στρατευομένους, οἵτινες καὶ ποιοῦσι τὸν τῆς «προσευχῆς» ἐκ ζώντων λίθων [οἰκοδομηθέντα] οἶκον «λῃστῶν» διὰ τὴν αὐτῶν κακίαν «σπήλαιον.» τίς γὰρ κατανοήσας τὰ ἔν τισιν ἐκκλησίαις ἁμαρτανόμενα ὑπὸ τῶν [τοιούτων Χριστιανῶν τῶν] νομιζομένων «πορισμὸν εἶναι τὴν» ἑτέρων «εὐσέβειαν», καὶ δέον «ἐκ τοῦ εὐαγγελίου» μόνον διαζῆν, τοῦτο μὲν μὴ ποιούντων, πλοῦτον δὲ καὶ πολλὴν κτῆσιν συναγόντων, οὐκ ἐρεῖ «σπήλαιον λῃστῶν» γεγονέναι τὸ τηλικοῦτον τῆς ἐκκλησίας μυστήριον; ὥστ’ ἂν εἰπεῖν τὸν Ἰησοῦν ἐπὶ τοῖς ἁμαρτανομένοις ἐν ᾧ ᾠκοδόμησεν ἱερῷ ζῶντι τό τε ἀπὸ τῶν Ψαλμῶν οὕτως ἔχον· «τίς ὠφέλεια ἐν τῷ αἵματί μου, ἐν τῷ καταβῆναί με εἰς διαφθοράν;» καὶ τὸ ἀπὸ τοῦ [ὡς οἶμαι] Ὠσηέ, ἔνθα ἡ τοῦ Ἰησοῦ ψυχὴ λέγει δυσαρεστουμένη τῷ βίῳ τῶν ἁμαρτανόντων καὶ ἐν τῷ ἱερῷ εἶναι δοκούντων τὸ «οἴμοι ὅτι ἐγενήθην ὡς συνάγων καλάμην ἐν ἀμητῷ καὶ ὡς ἐπιφυλλίδα ἐν τρυγητῷ, οὐκ ὄντος στάχυος τοῦ φαγεῖν τὰ πρωτόγονα.
καὶ μᾶλλόν γε, εἴπερ εὐλόγως ἔκλαυσεν ἐπὶ Ἱερουσαλήμ, εὐλογώτερον κλαύσεται ἐπὶ τὴν ἐκκλησίαν, οἰκοδομηθεῖσαν μὲν ἵνα «οἶκος προσευχῆς» ᾖ, γενομένην δὲ διὰ τὴν αἰσχροκέρδειαν καὶ τρυφήν τινων [ἀλλ’ εἴθε μὴ καὶ τῶν ἡγουμένων τοῦ λαοῦ] «σπήλαιον λῃστῶν.» Ἀλλὰ τότε μὲν «εἰσῆλθεν Ἰησοῦς εἰς τὸ ἱερὸν τοῦ θεοῦ» καὶ ἐκάθαρεν αὐτὸ ἐκβαλὼν «πάντας τοὺς πωλοῦντας καὶ ἀγοράζοντας ἐν τῷ ἱερῷ, καὶ τὰς τραπέζας τῶν κολλυβιστῶν» καταστρέψας μετὰ τῶν καθεδρῶν ἐν αἷς ἐκαθέζοντο οἱ πωλοῦντες «τὰς περιστεράς.» νῦν δέ, ὅσον μὲν οὐκ ἐπισκοποῦνται, οἱ [ἐν] τῷ ὀνόματι Ἰησοῦ Χριστοῦ γινόμενοι «ἐπὶ τὸ αὐτὸ» ἐν συναγωγαῖς εἰσιν οἱ πωλοῦντες καὶ ἀγοράζοντες «ἐν τῷ ἱερῷ» καὶ τὰ λοιπὰ [πάντα] ποιοῦντες, καὶ οὐδαμοῦ Ἰησοῦς αὐτοῖς ἐπιφαίνεται, ἵνα ἐκβαλὼν [αὐτοὺς] σώσῃ τοὺς λοιποὺς ἢ κἀκείνους ἐκβληθέντας ποιήσῃ συναισθηθῆναι τῆς ἁμαρτίας καὶ εἰσελθεῖν εἰς τὸ ἱερόν, οὐκέτι μετὰ τοῦ πωλεῖν καὶ ἀγοράζειν ἢ τὰ λοιπὰ ποιεῖν·
Καὶ νῦν δὲ νομίζω «ἱερὸν» ἐκ λίθων ζώντων οἰκοδομηθὲν εἶναι τὴν ἐκκλησίαν, καὶ εἶναι ἐν αὐτῇ τινας οὐχ ὡς ἐν ἐκκλησίᾳ ζῶντας ἀλλ’ ὡς «κατὰ σάρκα» στρατευομένους, οἵτινες καὶ ποιοῦσι τὸν τῆς «προσευχῆς» ἐκ ζώντων λίθων [οἰκοδομηθέντα] οἶκον «λῃστῶν» διὰ τὴν αὐτῶν κακίαν «σπήλαιον.» τίς γὰρ κατανοήσας τὰ ἔν τισιν ἐκκλησίαις ἁμαρτανόμενα ὑπὸ τῶν [τοιούτων Χριστιανῶν τῶν] νομιζομένων «πορισμὸν εἶναι τὴν» ἑτέρων «εὐσέβειαν», καὶ δέον «ἐκ τοῦ εὐαγγελίου» μόνον διαζῆν, τοῦτο μὲν μὴ ποιούντων, πλοῦτον δὲ καὶ πολλὴν κτῆσιν συναγόντων, οὐκ ἐρεῖ «σπήλαιον λῃστῶν» γεγονέναι τὸ τηλικοῦτον τῆς ἐκκλησίας μυστήριον; ὥστ’ ἂν εἰπεῖν τὸν Ἰησοῦν ἐπὶ τοῖς ἁμαρτανομένοις ἐν ᾧ ᾠκοδόμησεν ἱερῷ ζῶντι τό τε ἀπὸ τῶν Ψαλμῶν οὕτως ἔχον· «τίς ὠφέλεια ἐν τῷ αἵματί μου, ἐν τῷ καταβῆναί με εἰς διαφθοράν;» καὶ τὸ ἀπὸ τοῦ [ὡς οἶμαι] Ὠσηέ, ἔνθα ἡ τοῦ Ἰησοῦ ψυχὴ λέγει δυσαρεστουμένη τῷ βίῳ τῶν ἁμαρτανόντων καὶ ἐν τῷ ἱερῷ εἶναι δοκούντων τὸ «οἴμοι ὅτι ἐγενήθην ὡς συνάγων καλάμην ἐν ἀμητῷ καὶ ὡς ἐπιφυλλίδα ἐν τρυγητῷ, οὐκ ὄντος στάχυος τοῦ φαγεῖν τὰ πρωτόγονα.
PG 13:1443ἐπὰν δὲ ἐπισκέψηται ἐπὶ τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν καὶ ὡς ἀγαπῶν ἡμᾶς ἐπιδημήσῃ, ἵνα παιδεύσῃ καὶ μαστιγώσῃ ὡς υἱοὺς ὅπως ἡμᾶς παραδέξηται, τότε εἰσελεύσεται ἡ δύναμις Ἰησοῦ συναγομένων ἡμῶν καὶ τοῦ πνεύματος τοῦ ἁγίου, καὶ εἰσελθοῦσα ἐκβαλεῖ «πάντας τοὺς πωλοῦντας καὶ ἀγοράζοντας ἐν τῷ ἱερῷ·» «πωλοῦντας» μὲν καὶ ὡσπερεὶ ἀπεμπολοῦντας εἰ καί τι χρηστὸν εἶχον, «ἀγοράζοντας» δὲ ἀντ’ ἐκείνων τὰ φαῦλα, καὶ ταῦτα «ἐν τῷ ἱερῷ τοῦ θεοῦ,» τῇ ἐκκλησίᾳ, πράττοντας. ἀλλ’ εἴθε εἰσελθὼν εἰς τὸ ἱερὸν τοῦ πατρός, τὴν ἐκκλησίαν, τὸν οἶκον τῆς «προςευχῆς,» καταβάλοι ὁ Ἰησοῦς «τὰς τῶν κολλυβιστῶν» καὶ [αἰσχροκερδῶν καὶ] φιλαργύρων «τραπέζας» καὶ εἰς πολλὰ εὐτελῆ καὶ οὐδενὸς λόγου ἄξια κατακερματιζόντων τὰ δόκιμα ἀργύρια, ἵνα βλάψωσι μὲν ἐκείνους οἷς κολλυβίζουσιν, αὐτοὶ δὲ μὴ εἰς δέον χρήσωνται τῷ ἀργυρίῳ. εἰσὶ δὲ καὶ ἄλλοι «ἐν τῷ ἱερῷ» πωλοῦντες καὶ ἀγοράζοντες τὰς Χριστοῦ «περιστερὰς» καὶ παραδιδόντες τοὺς ἀκεραίους ὡς περιστεράς, τοὺς εὐξαμένους καὶ εἰπόντας·
ἐπὰν δὲ ἐπισκέψηται ἐπὶ τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν καὶ ὡς ἀγαπῶν ἡμᾶς ἐπιδημήσῃ, ἵνα παιδεύσῃ καὶ μαστιγώσῃ ὡς υἱοὺς ὅπως ἡμᾶς παραδέξηται, τότε εἰσελεύσεται ἡ δύναμις Ἰησοῦ συναγομένων ἡμῶν καὶ τοῦ πνεύματος τοῦ ἁγίου, καὶ εἰσελθοῦσα ἐκβαλεῖ «πάντας τοὺς πωλοῦντας καὶ ἀγοράζοντας ἐν τῷ ἱερῷ·» «πωλοῦντας» μὲν καὶ ὡσπερεὶ ἀπεμπολοῦντας εἰ καί τι χρηστὸν εἶχον, «ἀγοράζοντας» δὲ ἀντ’ ἐκείνων τὰ φαῦλα, καὶ ταῦτα «ἐν τῷ ἱερῷ τοῦ θεοῦ,» τῇ ἐκκλησίᾳ, πράττοντας. ἀλλ’ εἴθε εἰσελθὼν εἰς τὸ ἱερὸν τοῦ πατρός, τὴν ἐκκλησίαν, τὸν οἶκον τῆς «προςευχῆς,» καταβάλοι ὁ Ἰησοῦς «τὰς τῶν κολλυβιστῶν» καὶ [αἰσχροκερδῶν καὶ] φιλαργύρων «τραπέζας» καὶ εἰς πολλὰ εὐτελῆ καὶ οὐδενὸς λόγου ἄξια κατακερματιζόντων τὰ δόκιμα ἀργύρια, ἵνα βλάψωσι μὲν ἐκείνους οἷς κολλυβίζουσιν, αὐτοὶ δὲ μὴ εἰς δέον χρήσωνται τῷ ἀργυρίῳ. εἰσὶ δὲ καὶ ἄλλοι «ἐν τῷ ἱερῷ» πωλοῦντες καὶ ἀγοράζοντες τὰς Χριστοῦ «περιστερὰς» καὶ παραδιδόντες τοὺς ἀκεραίους ὡς περιστεράς, τοὺς εὐξαμένους καὶ εἰπόντας· δὲ δουλεύσαντες τῇ λέξει, ὡς ἐχωροῦμεν, τὸ Ἰωάννου βούλημα· ἀλλ' ἐπεὶ καὶ νῦν ὁ εἱρμὸς ἡμᾶς ἀπαιτεῖ εἰπεῖν κατὰ τὴν Ματθαίου λέξιν περὶ τῶν ἐκκειμέ νων, τὸν Πατέρα τῆς σοφίας ἐπικαλεσάμενοι, φέρ' ἴδωμεν εἰ ἄξιόν τι δυνάμεθα τῆς Ἰησοῦ μετὰ θάρτους πράξεως εἰπεῖν εἰς τὸν τόπον. Καὶ πρῶτον λεκτέον τί τὸ ἱερὸν τοῦ Θεοῦ, ὅπερ ὁμολογῶν ὁ Θεὸς εἶπεν ἐν τῷ Προφήτῃ· «Ο οἶκός μου οἶκος προσευχῆς κλη θήσεται.» Ανάλογον μὲν οὖν τῇ κατὰ σάρκα περι τομῇ καὶ ταῖς σωματικαῖς τοῦ νόμου ἑορταῖς καὶ θυ σίαις, ἱερὸν ἐνομίζετο τοῦ Θεοῦ εἶναι τὸ ἐκ λίθων ἀντι σθήτων κατασκεύασμα οικοδομηθὲν ὑπὸ Σολομώντας πρῶτον, καὶ ἀνοικοδομηθὲν ἔτι ὑπὸ Ἔσδρα, πλὴν μετὰ τὴν τοῦ Σωτῆρος οἰκονομίαν ὑπὸ Ῥωμαίων καθ αιρεθέν· καὶ οἶκος ἐκεῖνος ὑπελαμβάνετο εἶναι εὐ χῆς· οὗ καθαιρεθέντος, ἀναγκαῖον Ἰουδαίους, ὡς μη κέτι ἔχοντας οἶκον προσευχῆς, λέγειν μηκέτι ἔχειν τὸ ἐξαίρετον τῆς ἐπισκοπῆς τοῦ Θεοῦ, ὅ ἔχειν οντα, παρὰ τὸ ἐν τῷ οἴκῳ τῆς προσευχής εύχεσθαι, μετά τὸ τὰ τῆς νομικῆς λατρείας ἐπιτελεῖν. Καὶ ἐκβεβλη κέτω σωματικῶς ἀπ' ἐκείνου ὁ καὶ σύμβολα ποιήσας τῶν ἰδίων πνευματικών πράξεων Σωτὴρ ἡμῶν, τοὺς πωλοῦντας καὶ ἀγοράζοντας, καὶ τὰς τραπέζας τῶν κολλυβιστῶν καταβεβληκέτω, καὶ τὰς καθέδρας τῶν πολούντων τὰς περιστεράς, καὶ εἰρηκέτω τὰ ἐκχεί μενα εἰς ἐπιστροφὴν τοῦ τότε λαοῦ, ἀντὶ σεμνῆς παν ηγύρεως ἐπιτελουμένης ἐν ὀνόματι Θεοῦ σχολαζόν των τῷ πωλεῖν καὶ ἀγοράζειν, οὐκ ἐν τῇ καθηκούσῃ χώρᾳ ἐν ᾗ ἔδει πωλεῖν καὶ ἀγοράζειν, ἀλλ' ἐν τῷ ἱερῷ· ἔνθα ἐχρῆν μὲν συνερχομένους εὔχεσθαι ὡς ἐν οἴκῳ προσευχῆς· ἐποίουν δὲ τὰ ἐναντία τῇ εὐχῇ ἐν αὐτῷ, ὡς ἐν οἴκῳ ἐμπορικῷ πωλοῦντες καὶ ἀγορά ζοντες, καὶ ἀργύρια κολλυβίζοντες, καὶ ἐπὶ καθεδρών καθεζόμενοι, ἵνα πωλῶσι περιστεράς. Καὶ τὸ ἄσεμ νον τῶν γινομένων παρὰ Ἰουδαίοις τότε ὁ Ἰησοῦς ἡμῶν καθῃρηκέτω, ἐλέγξας τους, ἀντὶ τοῦ κατὰ τὸν νόμον ἑορτάζειν, ἐμπορευομένους, καὶ σωματικώς τρυφῶντας. μηθὲν εἶναι τὴν Ἐκκλησίαν, καὶ εἶναι ἐν αὐτῇ τινας οὐχ ὡς ἐν Ἐκκλησίᾳ ζῶντας, ἀλλ' ὡς ο κατὰ σάρκα ";» στρατευομένους,» οἵτινες καὶ ποιοῦσι τὸν τῆς προς ευχῆς ἐκ ζώντων λίθων οἶκον λῃστῶν διὰ τὴν αὑτῶν κακίαν σπήλαιον· τίς γὰρ, κατανοήσας τὰ ἔν τισιν Ἐκκλησίαις ἁμαρτανόμενα ὑπὸ τῶν νομιζομένων που ρισμὸν εἶναι τὴν ἑτέρων εὐσέβειαν, καὶ δέον ἐκ τοῦ δὲ δουλεύσαντες τῇ λέξει, ὡς ἐχωροῦμεν, τὸ Ἰωάννου βούλημα· ἀλλ' ἐπεὶ καὶ νῦν ὁ εἱρμὸς ἡμᾶς ἀπαιτεῖ εἰπεῖν κατὰ τὴν Ματθαίου λέξιν περὶ τῶν ἐκκειμέ νων, τὸν Πατέρα τῆς σοφίας ἐπικαλεσάμενοι, φέρ' ἴδωμεν εἰ ἄξιόν τι δυνάμεθα τῆς Ἰησοῦ μετὰ θάρτους πράξεως εἰπεῖν εἰς τὸν τόπον. Καὶ πρῶτον λεκτέον τί τὸ ἱερὸν τοῦ Θεοῦ, ὅπερ ὁμολογῶν ὁ Θεὸς εἶπεν ἐν τῷ Προφήτῃ· «Ο οἶκός μου οἶκος προσευχῆς κλη θήσεται.» Ανάλογον μὲν οὖν τῇ κατὰ σάρκα περι τομῇ καὶ ταῖς σωματικαῖς τοῦ νόμου ἑορταῖς καὶ θυ σίαις, ἱερὸν ἐνομίζετο τοῦ Θεοῦ εἶναι τὸ ἐκ λίθων ἀντι σθήτων κατασκεύασμα οικοδομηθὲν ὑπὸ Σολομώντας πρῶτον, καὶ ἀνοικοδομηθὲν ἔτι ὑπὸ Ἔσδρα, πλὴν μετὰ τὴν τοῦ Σωτῆρος οἰκονομίαν ὑπὸ Ῥωμαίων καθ αιρεθέν· καὶ οἶκος ἐκεῖνος ὑπελαμβάνετο εἶναι εὐ χῆς· οὗ καθαιρεθέντος, ἀναγκαῖον Ἰουδαίους, ὡς μη κέτι ἔχοντας οἶκον προσευχῆς, λέγειν μηκέτι ἔχειν τὸ ἐξαίρετον τῆς ἐπισκοπῆς τοῦ Θεοῦ, ὅ ἔχειν οντα, παρὰ τὸ ἐν τῷ οἴκῳ τῆς προσευχής εύχεσθαι, μετά τὸ τὰ τῆς νομικῆς λατρείας ἐπιτελεῖν. Καὶ ἐκβεβλη κέτω σωματικῶς ἀπ' ἐκείνου ὁ καὶ σύμβολα ποιήσας τῶν ἰδίων πνευματικών πράξεων Σωτὴρ ἡμῶν, τοὺς πωλοῦντας καὶ ἀγοράζοντας, καὶ τὰς τραπέζας τῶν κολλυβιστῶν καταβεβληκέτω, καὶ τὰς καθέδρας τῶν πολούντων τὰς περιστεράς, καὶ εἰρηκέτω τὰ ἐκχεί μενα εἰς ἐπιστροφὴν τοῦ τότε λαοῦ, ἀντὶ σεμνῆς παν ηγύρεως ἐπιτελουμένης ἐν ὀνόματι Θεοῦ σχολαζόν των τῷ πωλεῖν καὶ ἀγοράζειν, οὐκ ἐν τῇ καθηκούσῃ χώρᾳ ἐν ᾗ ἔδει πωλεῖν καὶ ἀγοράζειν, ἀλλ' ἐν τῷ ἱερῷ· ἔνθα ἐχρῆν μὲν συνερχομένους εὔχεσθαι ὡς ἐν οἴκῳ προσευχῆς· ἐποίουν δὲ τὰ ἐναντία τῇ εὐχῇ ἐν αὐτῷ, ὡς ἐν οἴκῳ ἐμπορικῷ πωλοῦντες καὶ ἀγορά ζοντες, καὶ ἀργύρια κολλυβίζοντες, καὶ ἐπὶ καθεδρών καθεζόμενοι, ἵνα πωλῶσι περιστεράς. Καὶ τὸ ἄσεμ νον τῶν γινομένων παρὰ Ἰουδαίοις τότε ὁ Ἰησοῦς ἡμῶν καθῃρηκέτω, ἐλέγξας τους, ἀντὶ τοῦ κατὰ τὸν νόμον ἑορτάζειν, ἐμπορευομένους, καὶ σωματικώς τρυφῶντας. μηθὲν εἶναι τὴν Ἐκκλησίαν, καὶ εἶναι ἐν αὐτῇ τινας οὐχ ὡς ἐν Ἐκκλησίᾳ ζῶντας, ἀλλ' ὡς ο κατὰ σάρκα ";» στρατευομένους,» οἵτινες καὶ ποιοῦσι τὸν τῆς προς ευχῆς ἐκ ζώντων λίθων οἶκον λῃστῶν διὰ τὴν αὑτῶν κακίαν σπήλαιον· τίς γὰρ, κατανοήσας τὰ ἔν τισιν Ἐκκλησίαις ἁμαρτανόμενα ὑπὸ τῶν νομιζομένων που ρισμὸν εἶναι τὴν ἑτέρων εὐσέβειαν, καὶ δέον ἐκ τοῦ nis quidem mentem, literæ contextui servientes, tropologice explicavimus, quatenus eam fuimus assecuti: sed quoniam series postulat ut de rebus propositis secundum Matthæi narrationem dissera mus, invocato sapientiæ Patre, agedum an aliquid audaci Jesu facinore dignum hic possimus depro mere, videamus. Ac primum quidnam sit illud Dei templum dicendum est, quod agnoscens Deus in Propheta dixit • Domus mea, domus orationis vocabitur. › Juxta circumcisionem ergo secundum carnem, et corporalia legis festa ac sacrificia, templum Dei existimabatur esse opificium illud e lapidibus sensus expertibus a Salomone primum constructum, ab Esdra deinde restauratum, at post incarnationem Jesu, a Romanis demum dirutum; el hæc domus orationis esse credebatur; quo everso Judæos, utpote domum orationis jam non amplius habentes, privilegium itidem visitationis Dei jam amplius non habuisse necessario dicendum est; quo frui credebantur privilegio, propterea quod in orationis domo orabant, postquam legalis cultus munja obierant. Sospitator vero noster qui actio num suarum spiritalium symbola edidit, ex eo templo vendentes et ementes corporaliter deturba rit, nummulariorum mensas, et cathedras venden tium columbas everterit, et quæ scripta exstant dixe rit, ad conversionem praesentis tum forte populi, qui cum sanctam festivitatem in nomine Dei cele brare debuisset, venditionibus emptionibusque non in loco ejusmodi rebus idoneo, sed in templo vaca bat: hic ubi coiens, tanquam in orationis domo orare debebat: at res orationi contrarias agebat, haud secus ac in dicata mercatui domo vendens ac emens, pecunias permutans, et in cathedris venden darum columbarum gratia sedens: Judæorum au tem facinoris fœditatem tunc Jesus abstulerit, quando negotiantes eos, et in corporeas delicias se effundentes, cum juxta præscriptum legis festum celebrare debuissent, reprehendit. Nunc autem conflatum ex vivis lapidibus templum Ecclesiam esse existimo, in eaque non nullos esse, qui non quasi in Ecclesia vivant, sed quasi e secundum carnem militent quique orationis ex vivis lapidibus constructam domum per suam nequitiam latronum speluncam faciant quis enim postquam peccata in Ecclesiis quibusdam ab iis commissa perspexerit, qui aliorum pietatem a Salomone, deinde reparatum ab Esdra, postea vero post Christi adventum a Romanis destructum: et illa existimabatur domus esse orationis. Qua destructa, necesse est ut Judæi quasi non jam habentes do mum orationis, jam non habeant privilegium speculationis Dei, nec possint secundum legem Deo servire. Hoc ergo facto, omnia Christus ejecit in mysterio spiritualium actuum suorum: et tunc fecit visibiliter, quod semper invisibiliter agit, ejiciens vendentes et ementes de templo, et mensas nummulariorum ever tens et cathedras vendentium columbas, ad correptionem populi, ut non pro mundi festivitatibus in no mine Dei emptionibus et venditionibus vacent in foco non competenti, in quo non debent vendere, nec emere, sed orationibus vacare, qui congregantur quasi in domo orationis. tem multi in ea non sicut decet viventes spiritaliter, sed secundum carnem militant, qui et domum ora tionis de lapidibus vivis constructam faciunt speluncam esse latronum, actibus suis non Ecclesia Dei re Isa. Lv1, 7. II Cor. x, 3. nis quidem mentem, literæ contextui servientes, tropologice explicavimus, quatenus eam fuimus assecuti: sed quoniam series postulat ut de rebus propositis secundum Matthæi narrationem dissera mus, invocato sapientiæ Patre, agedum an aliquid audaci Jesu facinore dignum hic possimus depro mere, videamus. Ac primum quidnam sit illud Dei templum dicendum est, quod agnoscens Deus in Propheta dixit • Domus mea, domus orationis vocabitur. › Juxta circumcisionem ergo secundum carnem, et corporalia legis festa ac sacrificia, templum Dei existimabatur esse opificium illud e lapidibus sensus expertibus a Salomone primum constructum, ab Esdra deinde restauratum, at post incarnationem Jesu, a Romanis demum dirutum; el hæc domus orationis esse credebatur; quo everso Judæos, utpote domum orationis jam non amplius habentes, privilegium itidem visitationis Dei jam amplius non habuisse necessario dicendum est; quo frui credebantur privilegio, propterea quod in orationis domo orabant, postquam legalis cultus munja obierant. Sospitator vero noster qui actio num suarum spiritalium symbola edidit, ex eo templo vendentes et ementes corporaliter deturba rit, nummulariorum mensas, et cathedras venden tium columbas everterit, et quæ scripta exstant dixe rit, ad conversionem praesentis tum forte populi, qui cum sanctam festivitatem in nomine Dei cele brare debuisset, venditionibus emptionibusque non in loco ejusmodi rebus idoneo, sed in templo vaca bat: hic ubi coiens, tanquam in orationis domo orare debebat: at res orationi contrarias agebat, haud secus ac in dicata mercatui domo vendens ac emens, pecunias permutans, et in cathedris venden darum columbarum gratia sedens: Judæorum au tem facinoris fœditatem tunc Jesus abstulerit, quando negotiantes eos, et in corporeas delicias se effundentes, cum juxta præscriptum legis festum celebrare debuissent, reprehendit. Nunc autem conflatum ex vivis lapidibus templum Ecclesiam esse existimo, in eaque non nullos esse, qui non quasi in Ecclesia vivant, sed quasi e secundum carnem militent quique orationis ex vivis lapidibus constructam domum per suam nequitiam latronum speluncam faciant quis enim postquam peccata in Ecclesiis quibusdam ab iis commissa perspexerit, qui aliorum pietatem a Salomone, deinde reparatum ab Esdra, postea vero post Christi adventum a Romanis destructum: et illa existimabatur domus esse orationis. Qua destructa, necesse est ut Judæi quasi non jam habentes do mum orationis, jam non habeant privilegium speculationis Dei, nec possint secundum legem Deo servire. Hoc ergo facto, omnia Christus ejecit in mysterio spiritualium actuum suorum: et tunc fecit visibiliter, quod semper invisibiliter agit, ejiciens vendentes et ementes de templo, et mensas nummulariorum ever tens et cathedras vendentium columbas, ad correptionem populi, ut non pro mundi festivitatibus in no mine Dei emptionibus et venditionibus vacent in foco non competenti, in quo non debent vendere, nec emere, sed orationibus vacare, qui congregantur quasi in domo orationis. tem multi in ea non sicut decet viventes spiritaliter, sed secundum carnem militant, qui et domum ora tionis de lapidibus vivis constructam faciunt speluncam esse latronum, actibus suis non Ecclesia Dei re Isa. Lv1, 7. II Cor. x, 3. 21. Καὶ νῦν δὲ νομίζω ἱερὸν ἐκ λίθων ζώντων οἰκοδο 21. Nunc autem arbitror esse templum Dei ex lapidibus vivis constructum, Ecclesiam Christi. Sunt au 21. Καὶ νῦν δὲ νομίζω ἱερὸν ἐκ λίθων ζώντων οἰκοδο 21. Nunc autem arbitror esse templum Dei ex lapidibus vivis constructum, Ecclesiam Christi. Sunt au
PG 13:1444«τίς δώσει μοι πτέρυγας ὡσεὶ περιστερᾶς, καὶ πετασθήσομαι καὶ καταπαύσω;» καὶ ἐπακουσθέντας ἄρχουσιν οἷς οὐ δεῖ. Καὶ νομίζω ἁρμόζειν τὸν περὶ «τῶν πωλούντων τὰς περιστερὰς» λόγον τοῖς παραδιδοῦσι τὰς ἐκκλησίας αἰσχροκερδέσι καὶ τυραννικοῖς καὶ ἀνεπιστήμοσι καὶ ἀνευλαβέσιν ἐπισκόποις ἢ πρεσβυτέροις ἢ διακόνοις. διόπερ μόνων «τῶν πωλούντων τὰς περιστερὰς καθέδρας» ὠνόμασεν ὁ Ματθαῖος καὶ ὁ Μᾶρκος, ἅς φασι κατεστράφθαι ὑπὸ τοῦ Ἰησοῦ. ὡς εἴθε τούτων ἤκουον μετὰ τοῦ πρέποντος νοῦ τῇ θείᾳ γραφῇ οἱ «ἐπὶ τῆς καθέδρας Μωσέως» αὐχοῦντες καθέζεσθαι καὶ πωλοῦντες ὅλας ἐκκλησίας περιστερῶν καὶ παραδιδόντες αὐτὰς τοιούτοις προεστηκόσι, περὶ ὧν λέγοιτ’ ἂν τὸ ἐν τῷ Ἱερεμίᾳ ὑπὸ τοῦ κυρίου λεγόμενον· «οἱ ἡγούμενοι τοῦ λαοῦ μου ἐμὲ οὐκ ᾔδεισαν· υἱοὶ ἄφρονές εἰσι καὶ οὐ συνετοί, σοφοί εἰσι τοῦ κακοποιῆσαι, τὸ δὲ καλῶς ποιῆσαι οὐκ ἔγνωσαν» καὶ τὸ ἐν τῷ Μιχαίᾳ [οἶμαι] οὕτω λελεγμένον· «οἱ ἡγούμενοι τοῦ λαοῦ μου ἐκβληθήσονται ἐξ οἴκου τρυφῆς αὐτῶν».
ἐπὰν δὲ ἐπισκέψηται ἐπὶ τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν καὶ ὡς ἀγαπῶν ἡμᾶς ἐπιδημήσῃ, ἵνα παιδεύσῃ καὶ μαστιγώσῃ ὡς υἱοὺς ὅπως ἡμᾶς παραδέξηται, τότε εἰσελεύσεται ἡ δύναμις Ἰησοῦ συναγομένων ἡμῶν καὶ τοῦ πνεύματος τοῦ ἁγίου, καὶ εἰσελθοῦσα ἐκβαλεῖ «πάντας τοὺς πωλοῦντας καὶ ἀγοράζοντας ἐν τῷ ἱερῷ·» «πωλοῦντας» μὲν καὶ ὡσπερεὶ ἀπεμπολοῦντας εἰ καί τι χρηστὸν εἶχον, «ἀγοράζοντας» δὲ ἀντ’ ἐκείνων τὰ φαῦλα, καὶ ταῦτα «ἐν τῷ ἱερῷ τοῦ θεοῦ,» τῇ ἐκκλησίᾳ, πράττοντας. ἀλλ’ εἴθε εἰσελθὼν εἰς τὸ ἱερὸν τοῦ πατρός, τὴν ἐκκλησίαν, τὸν οἶκον τῆς «προςευχῆς,» καταβάλοι ὁ Ἰησοῦς «τὰς τῶν κολλυβιστῶν» καὶ [αἰσχροκερδῶν καὶ] φιλαργύρων «τραπέζας» καὶ εἰς πολλὰ εὐτελῆ καὶ οὐδενὸς λόγου ἄξια κατακερματιζόντων τὰ δόκιμα ἀργύρια, ἵνα βλάψωσι μὲν ἐκείνους οἷς κολλυβίζουσιν, αὐτοὶ δὲ μὴ εἰς δέον χρήσωνται τῷ ἀργυρίῳ. εἰσὶ δὲ καὶ ἄλλοι «ἐν τῷ ἱερῷ» πωλοῦντες καὶ ἀγοράζοντες τὰς Χριστοῦ «περιστερὰς» καὶ παραδιδόντες τοὺς ἀκεραίους ὡς περιστεράς, τοὺς εὐξαμένους καὶ εἰπόντας· δὲ δουλεύσαντες τῇ λέξει, ὡς ἐχωροῦμεν, τὸ Ἰωάννου βούλημα· ἀλλ' ἐπεὶ καὶ νῦν ὁ εἱρμὸς ἡμᾶς ἀπαιτεῖ εἰπεῖν κατὰ τὴν Ματθαίου λέξιν περὶ τῶν ἐκκειμέ νων, τὸν Πατέρα τῆς σοφίας ἐπικαλεσάμενοι, φέρ' ἴδωμεν εἰ ἄξιόν τι δυνάμεθα τῆς Ἰησοῦ μετὰ θάρτους πράξεως εἰπεῖν εἰς τὸν τόπον. Καὶ πρῶτον λεκτέον τί τὸ ἱερὸν τοῦ Θεοῦ, ὅπερ ὁμολογῶν ὁ Θεὸς εἶπεν ἐν τῷ Προφήτῃ· «Ο οἶκός μου οἶκος προσευχῆς κλη θήσεται.» Ανάλογον μὲν οὖν τῇ κατὰ σάρκα περι τομῇ καὶ ταῖς σωματικαῖς τοῦ νόμου ἑορταῖς καὶ θυ σίαις, ἱερὸν ἐνομίζετο τοῦ Θεοῦ εἶναι τὸ ἐκ λίθων ἀντι σθήτων κατασκεύασμα οικοδομηθὲν ὑπὸ Σολομώντας πρῶτον, καὶ ἀνοικοδομηθὲν ἔτι ὑπὸ Ἔσδρα, πλὴν μετὰ τὴν τοῦ Σωτῆρος οἰκονομίαν ὑπὸ Ῥωμαίων καθ αιρεθέν· καὶ οἶκος ἐκεῖνος ὑπελαμβάνετο εἶναι εὐ χῆς· οὗ καθαιρεθέντος, ἀναγκαῖον Ἰουδαίους, ὡς μη κέτι ἔχοντας οἶκον προσευχῆς, λέγειν μηκέτι ἔχειν τὸ ἐξαίρετον τῆς ἐπισκοπῆς τοῦ Θεοῦ, ὅ ἔχειν οντα, παρὰ τὸ ἐν τῷ οἴκῳ τῆς προσευχής εύχεσθαι, μετά τὸ τὰ τῆς νομικῆς λατρείας ἐπιτελεῖν. Καὶ ἐκβεβλη κέτω σωματικῶς ἀπ' ἐκείνου ὁ καὶ σύμβολα ποιήσας τῶν ἰδίων πνευματικών πράξεων Σωτὴρ ἡμῶν, τοὺς πωλοῦντας καὶ ἀγοράζοντας, καὶ τὰς τραπέζας τῶν κολλυβιστῶν καταβεβληκέτω, καὶ τὰς καθέδρας τῶν πολούντων τὰς περιστεράς, καὶ εἰρηκέτω τὰ ἐκχεί μενα εἰς ἐπιστροφὴν τοῦ τότε λαοῦ, ἀντὶ σεμνῆς παν ηγύρεως ἐπιτελουμένης ἐν ὀνόματι Θεοῦ σχολαζόν των τῷ πωλεῖν καὶ ἀγοράζειν, οὐκ ἐν τῇ καθηκούσῃ χώρᾳ ἐν ᾗ ἔδει πωλεῖν καὶ ἀγοράζειν, ἀλλ' ἐν τῷ ἱερῷ· ἔνθα ἐχρῆν μὲν συνερχομένους εὔχεσθαι ὡς ἐν οἴκῳ προσευχῆς· ἐποίουν δὲ τὰ ἐναντία τῇ εὐχῇ ἐν αὐτῷ, ὡς ἐν οἴκῳ ἐμπορικῷ πωλοῦντες καὶ ἀγορά ζοντες, καὶ ἀργύρια κολλυβίζοντες, καὶ ἐπὶ καθεδρών καθεζόμενοι, ἵνα πωλῶσι περιστεράς. Καὶ τὸ ἄσεμ νον τῶν γινομένων παρὰ Ἰουδαίοις τότε ὁ Ἰησοῦς ἡμῶν καθῃρηκέτω, ἐλέγξας τους, ἀντὶ τοῦ κατὰ τὸν νόμον ἑορτάζειν, ἐμπορευομένους, καὶ σωματικώς τρυφῶντας. μηθὲν εἶναι τὴν Ἐκκλησίαν, καὶ εἶναι ἐν αὐτῇ τινας οὐχ ὡς ἐν Ἐκκλησίᾳ ζῶντας, ἀλλ' ὡς ο κατὰ σάρκα ";» στρατευομένους,» οἵτινες καὶ ποιοῦσι τὸν τῆς προς ευχῆς ἐκ ζώντων λίθων οἶκον λῃστῶν διὰ τὴν αὑτῶν κακίαν σπήλαιον· τίς γὰρ, κατανοήσας τὰ ἔν τισιν Ἐκκλησίαις ἁμαρτανόμενα ὑπὸ τῶν νομιζομένων που ρισμὸν εἶναι τὴν ἑτέρων εὐσέβειαν, καὶ δέον ἐκ τοῦ δὲ δουλεύσαντες τῇ λέξει, ὡς ἐχωροῦμεν, τὸ Ἰωάννου βούλημα· ἀλλ' ἐπεὶ καὶ νῦν ὁ εἱρμὸς ἡμᾶς ἀπαιτεῖ εἰπεῖν κατὰ τὴν Ματθαίου λέξιν περὶ τῶν ἐκκειμέ νων, τὸν Πατέρα τῆς σοφίας ἐπικαλεσάμενοι, φέρ' ἴδωμεν εἰ ἄξιόν τι δυνάμεθα τῆς Ἰησοῦ μετὰ θάρτους πράξεως εἰπεῖν εἰς τὸν τόπον. Καὶ πρῶτον λεκτέον τί τὸ ἱερὸν τοῦ Θεοῦ, ὅπερ ὁμολογῶν ὁ Θεὸς εἶπεν ἐν τῷ Προφήτῃ· «Ο οἶκός μου οἶκος προσευχῆς κλη θήσεται.» Ανάλογον μὲν οὖν τῇ κατὰ σάρκα περι τομῇ καὶ ταῖς σωματικαῖς τοῦ νόμου ἑορταῖς καὶ θυ σίαις, ἱερὸν ἐνομίζετο τοῦ Θεοῦ εἶναι τὸ ἐκ λίθων ἀντι σθήτων κατασκεύασμα οικοδομηθὲν ὑπὸ Σολομώντας πρῶτον, καὶ ἀνοικοδομηθὲν ἔτι ὑπὸ Ἔσδρα, πλὴν μετὰ τὴν τοῦ Σωτῆρος οἰκονομίαν ὑπὸ Ῥωμαίων καθ αιρεθέν· καὶ οἶκος ἐκεῖνος ὑπελαμβάνετο εἶναι εὐ χῆς· οὗ καθαιρεθέντος, ἀναγκαῖον Ἰουδαίους, ὡς μη κέτι ἔχοντας οἶκον προσευχῆς, λέγειν μηκέτι ἔχειν τὸ ἐξαίρετον τῆς ἐπισκοπῆς τοῦ Θεοῦ, ὅ ἔχειν οντα, παρὰ τὸ ἐν τῷ οἴκῳ τῆς προσευχής εύχεσθαι, μετά τὸ τὰ τῆς νομικῆς λατρείας ἐπιτελεῖν. Καὶ ἐκβεβλη κέτω σωματικῶς ἀπ' ἐκείνου ὁ καὶ σύμβολα ποιήσας τῶν ἰδίων πνευματικών πράξεων Σωτὴρ ἡμῶν, τοὺς πωλοῦντας καὶ ἀγοράζοντας, καὶ τὰς τραπέζας τῶν κολλυβιστῶν καταβεβληκέτω, καὶ τὰς καθέδρας τῶν πολούντων τὰς περιστεράς, καὶ εἰρηκέτω τὰ ἐκχεί μενα εἰς ἐπιστροφὴν τοῦ τότε λαοῦ, ἀντὶ σεμνῆς παν ηγύρεως ἐπιτελουμένης ἐν ὀνόματι Θεοῦ σχολαζόν των τῷ πωλεῖν καὶ ἀγοράζειν, οὐκ ἐν τῇ καθηκούσῃ χώρᾳ ἐν ᾗ ἔδει πωλεῖν καὶ ἀγοράζειν, ἀλλ' ἐν τῷ ἱερῷ· ἔνθα ἐχρῆν μὲν συνερχομένους εὔχεσθαι ὡς ἐν οἴκῳ προσευχῆς· ἐποίουν δὲ τὰ ἐναντία τῇ εὐχῇ ἐν αὐτῷ, ὡς ἐν οἴκῳ ἐμπορικῷ πωλοῦντες καὶ ἀγορά ζοντες, καὶ ἀργύρια κολλυβίζοντες, καὶ ἐπὶ καθεδρών καθεζόμενοι, ἵνα πωλῶσι περιστεράς. Καὶ τὸ ἄσεμ νον τῶν γινομένων παρὰ Ἰουδαίοις τότε ὁ Ἰησοῦς ἡμῶν καθῃρηκέτω, ἐλέγξας τους, ἀντὶ τοῦ κατὰ τὸν νόμον ἑορτάζειν, ἐμπορευομένους, καὶ σωματικώς τρυφῶντας. μηθὲν εἶναι τὴν Ἐκκλησίαν, καὶ εἶναι ἐν αὐτῇ τινας οὐχ ὡς ἐν Ἐκκλησίᾳ ζῶντας, ἀλλ' ὡς ο κατὰ σάρκα ";» στρατευομένους,» οἵτινες καὶ ποιοῦσι τὸν τῆς προς ευχῆς ἐκ ζώντων λίθων οἶκον λῃστῶν διὰ τὴν αὑτῶν κακίαν σπήλαιον· τίς γὰρ, κατανοήσας τὰ ἔν τισιν Ἐκκλησίαις ἁμαρτανόμενα ὑπὸ τῶν νομιζομένων που ρισμὸν εἶναι τὴν ἑτέρων εὐσέβειαν, καὶ δέον ἐκ τοῦ nis quidem mentem, literæ contextui servientes, tropologice explicavimus, quatenus eam fuimus assecuti: sed quoniam series postulat ut de rebus propositis secundum Matthæi narrationem dissera mus, invocato sapientiæ Patre, agedum an aliquid audaci Jesu facinore dignum hic possimus depro mere, videamus. Ac primum quidnam sit illud Dei templum dicendum est, quod agnoscens Deus in Propheta dixit • Domus mea, domus orationis vocabitur. › Juxta circumcisionem ergo secundum carnem, et corporalia legis festa ac sacrificia, templum Dei existimabatur esse opificium illud e lapidibus sensus expertibus a Salomone primum constructum, ab Esdra deinde restauratum, at post incarnationem Jesu, a Romanis demum dirutum; el hæc domus orationis esse credebatur; quo everso Judæos, utpote domum orationis jam non amplius habentes, privilegium itidem visitationis Dei jam amplius non habuisse necessario dicendum est; quo frui credebantur privilegio, propterea quod in orationis domo orabant, postquam legalis cultus munja obierant. Sospitator vero noster qui actio num suarum spiritalium symbola edidit, ex eo templo vendentes et ementes corporaliter deturba rit, nummulariorum mensas, et cathedras venden tium columbas everterit, et quæ scripta exstant dixe rit, ad conversionem praesentis tum forte populi, qui cum sanctam festivitatem in nomine Dei cele brare debuisset, venditionibus emptionibusque non in loco ejusmodi rebus idoneo, sed in templo vaca bat: hic ubi coiens, tanquam in orationis domo orare debebat: at res orationi contrarias agebat, haud secus ac in dicata mercatui domo vendens ac emens, pecunias permutans, et in cathedris venden darum columbarum gratia sedens: Judæorum au tem facinoris fœditatem tunc Jesus abstulerit, quando negotiantes eos, et in corporeas delicias se effundentes, cum juxta præscriptum legis festum celebrare debuissent, reprehendit. Nunc autem conflatum ex vivis lapidibus templum Ecclesiam esse existimo, in eaque non nullos esse, qui non quasi in Ecclesia vivant, sed quasi e secundum carnem militent quique orationis ex vivis lapidibus constructam domum per suam nequitiam latronum speluncam faciant quis enim postquam peccata in Ecclesiis quibusdam ab iis commissa perspexerit, qui aliorum pietatem a Salomone, deinde reparatum ab Esdra, postea vero post Christi adventum a Romanis destructum: et illa existimabatur domus esse orationis. Qua destructa, necesse est ut Judæi quasi non jam habentes do mum orationis, jam non habeant privilegium speculationis Dei, nec possint secundum legem Deo servire. Hoc ergo facto, omnia Christus ejecit in mysterio spiritualium actuum suorum: et tunc fecit visibiliter, quod semper invisibiliter agit, ejiciens vendentes et ementes de templo, et mensas nummulariorum ever tens et cathedras vendentium columbas, ad correptionem populi, ut non pro mundi festivitatibus in no mine Dei emptionibus et venditionibus vacent in foco non competenti, in quo non debent vendere, nec emere, sed orationibus vacare, qui congregantur quasi in domo orationis. tem multi in ea non sicut decet viventes spiritaliter, sed secundum carnem militant, qui et domum ora tionis de lapidibus vivis constructam faciunt speluncam esse latronum, actibus suis non Ecclesia Dei re Isa. Lv1, 7. II Cor. x, 3. nis quidem mentem, literæ contextui servientes, tropologice explicavimus, quatenus eam fuimus assecuti: sed quoniam series postulat ut de rebus propositis secundum Matthæi narrationem dissera mus, invocato sapientiæ Patre, agedum an aliquid audaci Jesu facinore dignum hic possimus depro mere, videamus. Ac primum quidnam sit illud Dei templum dicendum est, quod agnoscens Deus in Propheta dixit • Domus mea, domus orationis vocabitur. › Juxta circumcisionem ergo secundum carnem, et corporalia legis festa ac sacrificia, templum Dei existimabatur esse opificium illud e lapidibus sensus expertibus a Salomone primum constructum, ab Esdra deinde restauratum, at post incarnationem Jesu, a Romanis demum dirutum; el hæc domus orationis esse credebatur; quo everso Judæos, utpote domum orationis jam non amplius habentes, privilegium itidem visitationis Dei jam amplius non habuisse necessario dicendum est; quo frui credebantur privilegio, propterea quod in orationis domo orabant, postquam legalis cultus munja obierant. Sospitator vero noster qui actio num suarum spiritalium symbola edidit, ex eo templo vendentes et ementes corporaliter deturba rit, nummulariorum mensas, et cathedras venden tium columbas everterit, et quæ scripta exstant dixe rit, ad conversionem praesentis tum forte populi, qui cum sanctam festivitatem in nomine Dei cele brare debuisset, venditionibus emptionibusque non in loco ejusmodi rebus idoneo, sed in templo vaca bat: hic ubi coiens, tanquam in orationis domo orare debebat: at res orationi contrarias agebat, haud secus ac in dicata mercatui domo vendens ac emens, pecunias permutans, et in cathedris venden darum columbarum gratia sedens: Judæorum au tem facinoris fœditatem tunc Jesus abstulerit, quando negotiantes eos, et in corporeas delicias se effundentes, cum juxta præscriptum legis festum celebrare debuissent, reprehendit. Nunc autem conflatum ex vivis lapidibus templum Ecclesiam esse existimo, in eaque non nullos esse, qui non quasi in Ecclesia vivant, sed quasi e secundum carnem militent quique orationis ex vivis lapidibus constructam domum per suam nequitiam latronum speluncam faciant quis enim postquam peccata in Ecclesiis quibusdam ab iis commissa perspexerit, qui aliorum pietatem a Salomone, deinde reparatum ab Esdra, postea vero post Christi adventum a Romanis destructum: et illa existimabatur domus esse orationis. Qua destructa, necesse est ut Judæi quasi non jam habentes do mum orationis, jam non habeant privilegium speculationis Dei, nec possint secundum legem Deo servire. Hoc ergo facto, omnia Christus ejecit in mysterio spiritualium actuum suorum: et tunc fecit visibiliter, quod semper invisibiliter agit, ejiciens vendentes et ementes de templo, et mensas nummulariorum ever tens et cathedras vendentium columbas, ad correptionem populi, ut non pro mundi festivitatibus in no mine Dei emptionibus et venditionibus vacent in foco non competenti, in quo non debent vendere, nec emere, sed orationibus vacare, qui congregantur quasi in domo orationis. tem multi in ea non sicut decet viventes spiritaliter, sed secundum carnem militant, qui et domum ora tionis de lapidibus vivis constructam faciunt speluncam esse latronum, actibus suis non Ecclesia Dei re Isa. Lv1, 7. II Cor. x, 3. 21. Καὶ νῦν δὲ νομίζω ἱερὸν ἐκ λίθων ζώντων οἰκοδο 21. Nunc autem arbitror esse templum Dei ex lapidibus vivis constructum, Ecclesiam Christi. Sunt au 21. Καὶ νῦν δὲ νομίζω ἱερὸν ἐκ λίθων ζώντων οἰκοδο 21. Nunc autem arbitror esse templum Dei ex lapidibus vivis constructum, Ecclesiam Christi. Sunt au
PG 13:1446εἰ γὰρ ἤκουον, οὐκ ἂν ἐπώλησαν «τὰς» Χριστοῦ «περιστεράς,» ἀλλὰ κατέστησαν ἄρχοντας αὐτῶν φειδομένους τῶν περιστερῶν καὶ προνοουμένους τῆς σωτηρίας αὐτῶν καὶ οὐ περιβλεπομένους τίνα ὡς παχεῖαν περιστερὰν θύσαντες καταθοινήσονται. λέγει δὲ Ἰησοῦς τοῖς ἐκβαλλομένοις ὡς πωλοῦσι καὶ ἀγοράζουσι καὶ τοῖς κολλυβισταῖς καὶ τοῖς πωλοῦσι «τὰς περιστεράς,» δυσωπῶν αὐτοὺς ἀπὸ τῶν ὡς ἐκ προσώπου τοῦ πατρὸς λεγομένων προφητειῶν, ὅτι τὸ μὲν γεγραμμένον ἐστίν· «ὁ οἶκός μου οἶκος προσευχῆς κληθήσεται.» οὐδὲν γὰρ ἄλλο δεῖ εἶναι ἐν ἐκκλησίᾳ θεοῦ ἢ εὐχὴν πάσης ἁγίας πράξεως καὶ προκαλουμένης τὴν τοῦ θεοῦ ἐπισκοπήν, εἰς εὐχὴν παρὰ θεῷ λογιζομένης, καθὸ καὶ τὸ «ἀδιαλείπτως προσεύχεσθε» δυνατόν ἐστιν. ὑμεῖς δέ, ὦ οὗτοι, ταῖς ὑμετέραις κακίαις τὸν τῆς «προσευχῆς» οἶκον «σπήλαιον λῃστῶν» πεποιήκατε. καὶ εὑρεῖν ἔστι πολλαχοῦ κατὰ βραχὺ οὕτως εἰς διαστροφὴν ὁδεύσαντα τὰ τῆς νομιζομένης ἐκκλησίας πράγματα, ὡς μηδὲν σπηλαίου «λῃστῶν» διαφέρειν τὸ ἄθροισμα συναγόμενον ἐν ὀνόματι Χριστοῦ, ὥστ’ ἂν λέγεσθαι αὐτοῖς· «δι’ ὑμᾶς διὰ παντὸς τὸ ὄνομά μου βλασφημεῖται ἐν τοῖς ἔθνεσιν».
Ευαγγελίου μόνον διαζῇν, τοῦτο μὲν μὴ ποιούντων, πλοῦτον δὲ καὶ πολλὴν κτῆσιν συναγόντων, οὐκ ἐρεῖ σπήλαιον λῃστῶν γεγονέναι τὸ τηλικοῦτον τῆς Ἐκ κλησίας μυστήριον; Ωστ᾽ ἂν εἰπεῖν τὸν Ἰησοῦν ἐπὶ τοῖς ἁμαρτανομένοις ἐν ᾧ ᾠκοδόμησεν ἱερῷ ζῶντι, τό τε ἀπὸ τῶν Ψαλμών οὕτως ἔχον· • Τίς ὠφέλεια ἐν τῷ αἷματί μου ἐν τῷ καταβηναι με εἰς διαφθο ράν;» καὶ τὸ ἀπὸ τοῦ, ὡς οἶμαι, Ὠσης ἔνθα ἡ τοῦ Ἰησοῦ ψυχὴ λέγει δυσαρεστουμένη τῷ βίῳ τῶν ἁμαρτανόντων, καὶ ἐν τῷ ἱερῷ εἶναι δοκούντων, τό Οίμοι, ὅτι ἐγενήθην ὡς συνάγων καλάμην ἐν ἀμητῷ, καὶ ὡς ἐπιφυλλίδα ἐν τρυγητῷ, οὐκ ὄντος στάχυος τοῦ φαγεῖν τὰ πρωτόγονα. Οίμοι, ψυχή, ὅτι ἀπόλωλεν εὐλαβὴς ἀπὸ τῆς γῆς, καὶ ὁ κατορθών ἐν ἀνθρώποις οὐχ ὑπάρχει.» Καὶ ἐὰν προσκόπτης γε τῷ ταῦτα λέγειν τὸν Ἰησοῦν, καὶ πενθοῦντα ἡμῶν τὰ πταίσματα φάσκειν τό· Οίμοι, ψυχή, ο συν εξέτασον τούτοις τὸ ἀπὸ τοῦ Εὐαγγελίου, ἔνθα γέ γραπται, ὅτι, ι ἰδὼν τὴν Ἱερουσαλήμ, ἔκλαυσεν ἐπ' αὐτῇ, καὶ εἶπε.» Καὶ μᾶλλον γε, εἴπερ εὐλόγως ἔκλαυσεν ἐπὶ Ἱερουσαλήμ, εὐλογώτερον κλαύσεται ἐπὶ τὴν Ἐκκλησίαν, οἰκοδομηθεῖσαν μὲν ἵνα οἶκος προσευχῆς ᾖ, γενομένην δὲ διὰ τὴν αἰσχροκέρδειαν καὶ τρυφήν τινων, ἀλλ᾽ εἴθε μὴ καὶ τῶν ἡγουμένων τοῦ λαοῦ, σπήλαιον λῃστῶν. Ἀλλὰ τότε μὲν εἰσῆλθεν Ἰησοῦς εἰς τὸ ἱερὸν τοῦ Θεοῦ, καὶ ἐκάθαρεν αὐτὸ ἐκβαλών πάντας τοὺς πωλοῦντας καὶ ἀγοράζοντας ἐν τῷ ἱερῷ, καὶ τὰς τραπέζας τῶν κολλυβιστῶν κατα στρέψας μετὰ τῶν καθεδρῶν ἐν αἷς ἐκαθέζοντο οἱ πωλοῦντες τὰς περιστεράς. Νῦν δὲ ὅσον μὲν οὐκ ἐπισ σκοποῦνται οἱ τῷ ὀνόματι Ἰησοῦ Χριστοῦ γινόμενοι ἐπὶ τὸ αὐτὸ ἐν συναγωγαῖς, εἰσὶν οἱ πωλοῦντες καὶ ἀγοράζοντες ἐν τῷ ἱερῷ, καὶ τὰ λοιπὰ ποιοῦντες, καὶ εὐδαμοῦ Ἰησοῦς αὐτοῖς ἐπιφαίνεται, ἵνα ἐκβαλὼν δώσῃ τοὺς λοιπούς, ἢ κἀκείνους ἐκβληθέντας ποιήση συναισθέσθαι τῆς ἁμαρτίας, καὶ εἰσελθεῖν εἰς τὸ ἱερὸν, οὐκέτι μετὰ τοῦ πωλεῖν καὶ ἀγοράζειν, ἢ τὰ λοιπὰ ΧΑΙΣ, Καὶ τὸ ἀπὸ τοῦ, ὡς οἶμαι, Ωσηέ, Ησε Οὐκ ὄντος στάχυος. των Ο' Οὐχ ὑπάρχοντος βότρυος. ἀπόλωλεν εὐλα 6ής, εὐσεβής, στάχυος, εὐλαβής, Ευαγγελίου μόνον διαζῇν, τοῦτο μὲν μὴ ποιούντων, πλοῦτον δὲ καὶ πολλὴν κτῆσιν συναγόντων, οὐκ ἐρεῖ σπήλαιον λῃστῶν γεγονέναι τὸ τηλικοῦτον τῆς Ἐκ κλησίας μυστήριον; Ωστ᾽ ἂν εἰπεῖν τὸν Ἰησοῦν ἐπὶ τοῖς ἁμαρτανομένοις ἐν ᾧ ᾠκοδόμησεν ἱερῷ ζῶντι, τό τε ἀπὸ τῶν Ψαλμών οὕτως ἔχον· • Τίς ὠφέλεια ἐν τῷ αἷματί μου ἐν τῷ καταβηναι με εἰς διαφθο ράν;» καὶ τὸ ἀπὸ τοῦ, ὡς οἶμαι, Ὠσης ἔνθα ἡ τοῦ Ἰησοῦ ψυχὴ λέγει δυσαρεστουμένη τῷ βίῳ τῶν ἁμαρτανόντων, καὶ ἐν τῷ ἱερῷ εἶναι δοκούντων, τό Οίμοι, ὅτι ἐγενήθην ὡς συνάγων καλάμην ἐν ἀμητῷ, καὶ ὡς ἐπιφυλλίδα ἐν τρυγητῷ, οὐκ ὄντος στάχυος τοῦ φαγεῖν τὰ πρωτόγονα. Οίμοι, ψυχή, ὅτι ἀπόλωλεν εὐλαβὴς ἀπὸ τῆς γῆς, καὶ ὁ κατορθών ἐν ἀνθρώποις οὐχ ὑπάρχει.» Καὶ ἐὰν προσκόπτης γε τῷ ταῦτα λέγειν τὸν Ἰησοῦν, καὶ πενθοῦντα ἡμῶν τὰ πταίσματα φάσκειν τό· Οίμοι, ψυχή, ο συν εξέτασον τούτοις τὸ ἀπὸ τοῦ Εὐαγγελίου, ἔνθα γέ γραπται, ὅτι, ι ἰδὼν τὴν Ἱερουσαλήμ, ἔκλαυσεν ἐπ' αὐτῇ, καὶ εἶπε.» Καὶ μᾶλλον γε, εἴπερ εὐλόγως ἔκλαυσεν ἐπὶ Ἱερουσαλήμ, εὐλογώτερον κλαύσεται ἐπὶ τὴν Ἐκκλησίαν, οἰκοδομηθεῖσαν μὲν ἵνα οἶκος προσευχῆς ᾖ, γενομένην δὲ διὰ τὴν αἰσχροκέρδειαν καὶ τρυφήν τινων, ἀλλ᾽ εἴθε μὴ καὶ τῶν ἡγουμένων τοῦ λαοῦ, σπήλαιον λῃστῶν. Ἀλλὰ τότε μὲν εἰσῆλθεν Ἰησοῦς εἰς τὸ ἱερὸν τοῦ Θεοῦ, καὶ ἐκάθαρεν αὐτὸ ἐκβαλών πάντας τοὺς πωλοῦντας καὶ ἀγοράζοντας ἐν τῷ ἱερῷ, καὶ τὰς τραπέζας τῶν κολλυβιστῶν κατα στρέψας μετὰ τῶν καθεδρῶν ἐν αἷς ἐκαθέζοντο οἱ πωλοῦντες τὰς περιστεράς. Νῦν δὲ ὅσον μὲν οὐκ ἐπισ σκοποῦνται οἱ τῷ ὀνόματι Ἰησοῦ Χριστοῦ γινόμενοι ἐπὶ τὸ αὐτὸ ἐν συναγωγαῖς, εἰσὶν οἱ πωλοῦντες καὶ ἀγοράζοντες ἐν τῷ ἱερῷ, καὶ τὰ λοιπὰ ποιοῦντες, καὶ εὐδαμοῦ Ἰησοῦς αὐτοῖς ἐπιφαίνεται, ἵνα ἐκβαλὼν δώσῃ τοὺς λοιπούς, ἢ κἀκείνους ἐκβληθέντας ποιήση συναισθέσθαι τῆς ἁμαρτίας, καὶ εἰσελθεῖν εἰς τὸ ἱερὸν, οὐκέτι μετὰ τοῦ πωλεῖν καὶ ἀγοράζειν, ἢ τὰ λοιπὰ ΧΑΙΣ, Καὶ τὸ ἀπὸ τοῦ, ὡς οἶμαι, Ωσηέ, Ησε Οὐκ ὄντος στάχυος. των Ο' Οὐχ ὑπάρχοντος βότρυος. ἀπόλωλεν εὐλα ής, εὐσεβής, στάχυος, εὐλαβής, quæstum esse existimant, cumque ex Evangelio vi ctum petere oporteat, id quidem non faciunt, sed divitias, ingentesque facultates comparant, tantum illud Ecclesiæ mysterium latronum speluncam esse factum non fateatur? adeo ut de peccatis, in vivo, quod ipse adificavit, templo admissis, apposite id dicat Christus, quod e Psalmis depromptum est* Quæ utilitas in sanguine meo, dum descendo in corruptionem?, et quod apud Osee, ni fallor, exstat, ubi Jesu anima, vita peccatorum, qui in templo nihilominus esse videntur, offensa, ait ss: • Væ mihi quia factus sum sicut qui congregat stipulam in messe, et sicut racemos in vindemia, cum nou sit spica ad comedendum primitiva. Væ mihi anima, quia periit pius de terra, et non est in hominibus qui corrigat. Si hac porro Jesu oratione, quodque lapsus nostros deflens dixerit: «Væ mihi anima, offenderis, cum his contende " quæ habentur in Evangelio, ubi scriptum est, videntem eum Jeru salem flevisse super illam, et dixisse. Quod si super Jerusalem cum ratione flevit, longe magis etiam consentaneum erit ut super Ecclesiam fleat, quæ ad id ædificata est ut domus sit orationis, at propter turpem nonnullorum quæstum ac luxum, atque utinam non et principum populi, spelunca latronum effecta est? Verum tunc ingressus est quidem Jesus in templum Dei, et illud expur gavit, ejectis omnibus vendentibus et ementibus in templo, et mensis nummulariorum eversis, una cum cathedris in quibus sedebant qui vendebant columbas. Nunc autem quandiu non observantur qui in nomine Jesu Christi simul in conventibus coeunt, ii sunt qui vendunt, et emunt in templo, et reliqua faciunt, neque iis ullo modo videndum se dlat Jesus, ut, ejectis illis, reliquos servet, vel ut illos ejectos in peccati sui agnitionem et conscientiam adducat, et in templum rursus, non vendendi, vel dignis, sed spelunca latronum. Qui enim considerat in multis Ecclesiis talium Christianorum peccata, qui arbitrentur quæstum esse pietatem, et cum deberent de Evangelio vivere secundum quod vivere decet servos Dei, hoc non faciunt, sed divitias et multas possessiones acquirunt: nonne dicet speluncam latro num factam esse sub illis Ecclesiam, ut recte dicat Christus ad eos propter dissipationem Ecclesiæ suæ Quæ utilitas in sanguine meo, dum descendo in corruptionem?, item ipse per Michæam tali modo: «Va mihi quoniam factus sum sicut qui colligit stipulam in messe, et sicut qui racemum in vindemia, cum non sit botrio ad manducandum primogenita. Væ animæ meæ, quia periit timoratus a terra, et qui corrigat in hominibus non est.» Et cum intellexeris Jesum dicentem talía, et lugentem peccata nostra, aspice simul et illud quod in Evangelio scribitur: ‹ Cum vidisset Jerusalem, flevit super eam, et dixit.» Et si ratio nabiliter flevit super Jerusalem, et rationabilius flebit super Ecclesiam ædificatam quidem ut esset domus orationis, factam autem propter turpia lucra et luxus quorumdam (quod utinam non esset!) principum populi speluncam latronum. Sed tunc quidem intravit Jesus in templum Dei, et mundavit illud, ejiciens vendentes et ementes in templo, el mensas nummulariorum evertens et cathedras vendentium columbas nunc autem quamdiu non visitantur, qui in nomine Jesu Christi conveniunt in ipsum, sunt in conven tibus vendentes et ementes in templo, et reliqua omnia facientes, et nusquam eis Christus apparet, ut ss Psal. 10. ss Mich. vi, 1, 2. Luc. xix, 41. etc. Osee cum Michæa memoriæ falsus confudit. Idem alibi peccat sæpenumero, quemadmodum viro Scripturæ quidem callentissimo, sed ejus loca inconsultis libris niemoriter recitanti, et ad alia properanti usu venire debuit. TIUS. Vulgata edi tiones habent Ita Syrus et Arabs. Hebraice, bur. Item ita editio Complutensis, et Aldina; Hieronymus, «reverens; at Sistina, cui curisentit Arabs; Jonathan, «misericordes;, Syrus, e inte ger, Eumdem hunc locum, bom. in Jerem., pro ferens Origenes, etc., constante legit. Ib. quæstum esse existimant, cumque ex Evangelio vi ctum petere oporteat, id quidem non faciunt, sed divitias, ingentesque facultates comparant, tantum illud Ecclesiæ mysterium latronum speluncam esse factum non fateatur? adeo ut de peccatis, in vivo, quod ipse adificavit, templo admissis, apposite id dicat Christus, quod e Psalmis depromptum est* Quæ utilitas in sanguine meo, dum descendo in corruptionem?, et quod apud Osee, ni fallor, exstat, ubi Jesu anima, vita peccatorum, qui in templo nihilominus esse videntur, offensa, ait ss: • Væ mihi quia factus sum sicut qui congregat stipulam in messe, et sicut racemos in vindemia, cum nou sit spica ad comedendum primitiva. Væ mihi anima, quia periit pius de terra, et non est in hominibus qui corrigat. Si hac porro Jesu oratione, quodque lapsus nostros deflens dixerit: «Væ mihi anima, offenderis, cum his contende " quæ habentur in Evangelio, ubi scriptum est, videntem eum Jeru salem flevisse super illam, et dixisse. Quod si super Jerusalem cum ratione flevit, longe magis etiam consentaneum erit ut super Ecclesiam fleat, quæ ad id ædificata est ut domus sit orationis, at propter turpem nonnullorum quæstum ac luxum, atque utinam non et principum populi, spelunca latronum effecta est? Verum tunc ingressus est quidem Jesus in templum Dei, et illud expur gavit, ejectis omnibus vendentibus et ementibus in templo, et mensis nummulariorum eversis, una cum cathedris in quibus sedebant qui vendebant columbas. Nunc autem quandiu non observantur qui in nomine Jesu Christi simul in conventibus coeunt, ii sunt qui vendunt, et emunt in templo, et reliqua faciunt, neque iis ullo modo videndum se dlat Jesus, ut, ejectis illis, reliquos servet, vel ut illos ejectos in peccati sui agnitionem et conscientiam adducat, et in templum rursus, non vendendi, vel dignis, sed spelunca latronum. Qui enim considerat in multis Ecclesiis talium Christianorum peccata, qui arbitrentur quæstum esse pietatem, et cum deberent de Evangelio vivere secundum quod vivere decet servos Dei, hoc non faciunt, sed divitias et multas possessiones acquirunt: nonne dicet speluncam latro num factam esse sub illis Ecclesiam, ut recte dicat Christus ad eos propter dissipationem Ecclesiæ suæ Quæ utilitas in sanguine meo, dum descendo in corruptionem?, item ipse per Michæam tali modo: «Va mihi quoniam factus sum sicut qui colligit stipulam in messe, et sicut qui racemum in vindemia, cum non sit botrio ad manducandum primogenita. Væ animæ meæ, quia periit timoratus a terra, et qui corrigat in hominibus non est.» Et cum intellexeris Jesum dicentem talía, et lugentem peccata nostra, aspice simul et illud quod in Evangelio scribitur: ‹ Cum vidisset Jerusalem, flevit super eam, et dixit.» Et si ratio nabiliter flevit super Jerusalem, et rationabilius flebit super Ecclesiam ædificatam quidem ut esset domus orationis, factam autem propter turpia lucra et luxus quorumdam (quod utinam non esset!) principum populi speluncam latronum. Sed tunc quidem intravit Jesus in templum Dei, et mundavit illud, ejiciens vendentes et ementes in templo, el mensas nummulariorum evertens et cathedras vendentium columbas nunc autem quamdiu non visitantur, qui in nomine Jesu Christi conveniunt in ipsum, sunt in conven tibus vendentes et ementes in templo, et reliqua omnia facientes, et nusquam eis Christus apparet, ut ss Psal. 10. ss Mich. vi, 1, 2. Luc. xix, 41. etc. Osee cum Michæa memoriæ falsus confudit. Idem alibi peccat sæpenumero, quemadmodum viro Scripturæ quidem callentissimo, sed ejus loca inconsultis libris niemoriter recitanti, et ad alia properanti usu venire debuit. TIUS. Vulgata edi tiones habent Ita Syrus et Arabs. Hebraice, bur. Item ita editio Complutensis, et Aldina; Hieronymus, «reverens; at Sistina, cui curisentit Arabs; Jonathan, «misericordes;, Syrus, e inte ger, Eumdem hunc locum, bom. in Jerem., pro ferens Origenes, etc., constante legit. Ib.
PG 13:1447Εἰ δὲ δεῖ τὰ εἴδη τρία τυγχάνοντα τῶν ἐνταῦθα κατειλεγμένων προσφιλονεικήσαντα τῇ σαφηνείᾳ τῆς γραφῆς ἐπιμελέστερον διηγήσασθαι, μήποτε οἱ μὲν ἐν τῷ λαῷ μηδενὶ ἐν τῷ κόσμῳ σχολάζοντες ἢ περὶ τὸ πωλεῖν καὶ ἀγοράζειν μόνον τὰς διατριβὰς ἔχοντες καὶ σπανίως ταῖς προσευχαῖς προςκαρτεροῦντες καὶ οἷς ἀπαιτεῖ ἔργοις ὁ θεῖος λόγος, εἰσὶν οἱ πωλοῦντες καὶ ἀγοράζοντες «ἐν τῷ ἱερῷ τοῦ θεοῦ.» οἱ δὲ μὴ καλῶς διάκονοι διοικοῦντες τὰ τῆς ἐκκλησίας χρήματα, ἀλλ’ ἀεὶ μὲν ταῦτα ψηλαφῶντες, οὐ καλῶς δὲ αὐτὰ οἰκονομοῦντες ἀλλὰ σωρεύοντες τὸν νομιζόμενον πλοῦτον καὶ χρήματα, ἵνα πλουτῶσιν ἀπὸ τῶν εἰς λόγον πτωχῶν διδομένων, οὗτοί εἰσιν οἱ κολλυβισταὶ «τραπέζας» χρημάτων ἔχοντες, ἃς «κατέστρεψεν» ὁ Ἰησοῦς. οἱ δὲ τὰς πρωτοκαθεδρίας πεπιστευμένοι τοῦ λαοῦ ἐπίσκοποι καὶ πρεσβύτεροι καὶ ὡσπερεὶ ἀποδιδόμενοι ὅλας ἐκκλησίας οἷς οὐ χρὴ καὶ καθιστάντες οὓς οὐ δεῖ ἄρχοντας, οὗτοί εἰσιν οἱ πωλοῦντες «τὰς περιστεράς,» ὧν «τὰς καθέδρας κατέστρεψεν» ὁ Ἰησοῦς.
Εἰ δὲ δεῖ τὰ εἴδη τρία τυγχάνοντα τῶν ἐνταῦθα κατειλεγμένων προσφιλονεικήσαντα τῇ σαφηνείᾳ τῆς γραφῆς ἐπιμελέστερον διηγήσασθαι, μήποτε οἱ μὲν ἐν τῷ λαῷ μηδενὶ ἐν τῷ κόσμῳ σχολάζοντες ἢ περὶ τὸ πωλεῖν καὶ ἀγοράζειν μόνον τὰς διατριβὰς ἔχοντες καὶ σπανίως ταῖς προσευχαῖς προςκαρτεροῦντες καὶ οἷς ἀπαιτεῖ ἔργοις ὁ θεῖος λόγος, εἰσὶν οἱ πωλοῦντες καὶ ἀγοράζοντες «ἐν τῷ ἱερῷ τοῦ θεοῦ.» οἱ δὲ μὴ καλῶς διάκονοι διοικοῦντες τὰ τῆς ἐκκλησίας χρήματα, ἀλλ’ ἀεὶ μὲν ταῦτα ψηλαφῶντες, οὐ καλῶς δὲ αὐτὰ οἰκονομοῦντες ἀλλὰ σωρεύοντες τὸν νομιζόμενον πλοῦτον καὶ χρήματα, ἵνα πλουτῶσιν ἀπὸ τῶν εἰς λόγον πτωχῶν διδομένων, οὗτοί εἰσιν οἱ κολλυβισταὶ «τραπέζας» χρημάτων ἔχοντες, ἃς «κατέστρεψεν» ὁ Ἰησοῦς. οἱ δὲ τὰς πρωτοκαθεδρίας πεπιστευμένοι τοῦ λαοῦ ἐπίσκοποι καὶ πρεσβύτεροι καὶ ὡσπερεὶ ἀποδιδόμενοι ὅλας ἐκκλησίας οἷς οὐ χρὴ καὶ καθιστάντες οὓς οὐ δεῖ ἄρχοντας, οὗτοί εἰσιν οἱ πωλοῦντες «τὰς περιστεράς,» ὧν «τὰς καθέδρας κατέστρεψεν» ὁ Ἰησοῦς.
PG 13:1448ἕκαστος οὖν τῶν ἐπὶ καθέδρας καθεζομένων ἐκκλησιαστικῆς καὶ ἀγαπώντων «τὰς πρωτοκαθεδρίας ἐν ταῖς συναγωγαῖς» προσεχέτω, μήποτε οὕτω καθέζεται ἐπὶ τῆς ἑαυτοῦ καθέδρας, ὥστε ἐλθόντα τὸν Ἰησοῦν καταστρέψαι αὐτὴν ὡς ἀξίαν καταστροφῆς. ἀλλὰ καὶ ἕκαστος τῶν ἀπὸ διακονίας συναγόντων [ἑαυτοῖς πλοῦτον καὶ ἀποστερούντων πτωχῶν] χρήματα, νοήσας τὴν προκειμένην γραφὴν μηκέτι σωρευέτω εἰς «τὰς τραπέζας» ἀργύριον, ἵνα μὴ καταστρέψῃ αὐτὰς ὁ Ἰησοῦς. ἀλλὰ καὶ οἱ ὑπὸ μεριμνῶν τε καὶ φροντίδων βιωτικῶν [ἀεὶ] ἀγόμενοι εἰς ἀγοραςμοὺς καὶ πράσεις φροντιζέτωσαν, μήποτε ἐλθὼν ὁ «Ἰησοῦς» ἐκβάλῃ αὐτοὺς ἐκ τοῦ ἱεροῦ» [τοῦ θεοῦ], «ὅτε ὁ ἐκβεβλημένος οὐδὲ ἐλπίδα τοῦ εἰσελθεῖν ἔχει ὅθεν ἐξεβλήθη. καὶ ὑποφαίνεταί μοι ἐρευνῶντι τὴν ἐκκειμένην γραφήν, μήποτε ταῦτα ὁ «Ἰησοῦς» ποιήσῃ [καὶ] κατὰ τὴν δευτέραν ἐπιδημίαν ἢ κατὰ τὴν προςδοκωμένην θείαν κρίσιν.
Εἰ δὲ δεῖ τὰ εἴδη τρία τυγχάνοντα τῶν ἐνταῦθα κατειλεγμένων προσφιλονεικήσαντα τῇ σαφηνείᾳ τῆς γραφῆς ἐπιμελέστερον διηγήσασθαι, μήποτε οἱ μὲν ἐν τῷ λαῷ μηδενὶ ἐν τῷ κόσμῳ σχολάζοντες ἢ περὶ τὸ πωλεῖν καὶ ἀγοράζειν μόνον τὰς διατριβὰς ἔχοντες καὶ σπανίως ταῖς προσευχαῖς προςκαρτεροῦντες καὶ οἷς ἀπαιτεῖ ἔργοις ὁ θεῖος λόγος, εἰσὶν οἱ πωλοῦντες καὶ ἀγοράζοντες «ἐν τῷ ἱερῷ τοῦ θεοῦ.» οἱ δὲ μὴ καλῶς διάκονοι διοικοῦντες τὰ τῆς ἐκκλησίας χρήματα, ἀλλ’ ἀεὶ μὲν ταῦτα ψηλαφῶντες, οὐ καλῶς δὲ αὐτὰ οἰκονομοῦντες ἀλλὰ σωρεύοντες τὸν νομιζόμενον πλοῦτον καὶ χρήματα, ἵνα πλουτῶσιν ἀπὸ τῶν εἰς λόγον πτωχῶν διδομένων, οὗτοί εἰσιν οἱ κολλυβισταὶ «τραπέζας» χρημάτων ἔχοντες, ἃς «κατέστρεψεν» ὁ Ἰησοῦς. οἱ δὲ τὰς πρωτοκαθεδρίας πεπιστευμένοι τοῦ λαοῦ ἐπίσκοποι καὶ πρεσβύτεροι καὶ ὡσπερεὶ ἀποδιδόμενοι ὅλας ἐκκλησίας οἷς οὐ χρὴ καὶ καθιστάντες οὓς οὐ δεῖ ἄρχοντας, οὗτοί εἰσιν οἱ πωλοῦντες «τὰς περιστεράς,» ὧν «τὰς καθέδρας κατέστρεψεν» ὁ Ἰησοῦς.
PG 13:1449εἰσελθὼν γὰρ «εἰς τὸ ἱερὸν» τοῦ θεοῦ ὅλον, τὴν πᾶσαν ἐκκλησίαν, τὴν [ἐξ οὗ συνέστη ἐκκλησία] ἐν ὀνόματι Χριστοῦ συνεστηκυῖαν μέχρι τῆς συντελείας τοῦ αἰῶνος, οὓς ἂν εὕρῃ τῷ πωλεῖν καὶ ἀγοράζειν σχολάσαντας τῶν νομιζομένων εἶναι «ἐν τῷ ἱερῷ» [ὡς ἀναξίους τοῦ ἱεροῦ] «τοῦ θεοῦ» ἐκβαλεῖ· καὶ οὓς ἂν εὕρῃ «τραπέζας» πήξαντας καὶ γινομένους κολλυβιστὰς ἐλέγξει καταστρέψας αὐτῶν «τὰς τραπέζας» καὶ τῷ λόγῳ δείξας οἷα περὶ τὸ ἀργύριον ἡμαρτήκασι· τότε δὲ καὶ «τὰς» [ὡς διηγησάμεθα] «καθέδρας τῶν πωλούντων τὰς περιστερὰς» καταστρέψει. εἰ δέ τις οὐδὲν τῶν τριῶν τούτων εἰδῶν ἔχει καὶ ἐν τῷ ναῷ εὑρίσκεται τοῦ θεοῦ, θαρρείτω· οὔτε γὰρ ἐκβληθήσεται ὑπὸ τοῦ Ἰησοῦ οὔτε τι τῶν αὐτοῦ καταστραφήσεται οὔθ’ ὡς ποιήσας τὸν οἶκον «προσευχῆς σπήλαιον λῃστῶν» ὀνειδισθήσεται ὡς λῃστής, ὅτε κολασθήσονται οἱ ποιήσαντες τῇ ἑαυτῶν λῃστείᾳ καὶ ἀδικίᾳ τὸν οἶκον τῆς «προσευχῆς σπήλαιον λῃστῶν.» Εἰρημένης τοίνυν εἰς τὸ ῥητὸν τῆς ὑποπεσούσης ἡμῖν καὶ εἰς τὴν ἐκκλησίαν διχῶς ἀποδεδομένης διηγήσεως, φέρε μετὰ ταῦτα ἴδωμεν εἰ δύναται καὶ οὕτω τὰ κατὰ τὸν τόπον νοηθῆναι.
εἰσελθὼν γὰρ «εἰς τὸ ἱερὸν» τοῦ θεοῦ ὅλον, τὴν πᾶσαν ἐκκλησίαν, τὴν [ἐξ οὗ συνέστη ἐκκλησία] ἐν ὀνόματι Χριστοῦ συνεστηκυῖαν μέχρι τῆς συντελείας τοῦ αἰῶνος, οὓς ἂν εὕρῃ τῷ πωλεῖν καὶ ἀγοράζειν σχολάσαντας τῶν νομιζομένων εἶναι «ἐν τῷ ἱερῷ» [ὡς ἀναξίους τοῦ ἱεροῦ] «τοῦ θεοῦ» ἐκβαλεῖ· καὶ οὓς ἂν εὕρῃ «τραπέζας» πήξαντας καὶ γινομένους κολλυβιστὰς ἐλέγξει καταστρέψας αὐτῶν «τὰς τραπέζας» καὶ τῷ λόγῳ δείξας οἷα περὶ τὸ ἀργύριον ἡμαρτήκασι· τότε δὲ καὶ «τὰς» [ὡς διηγησάμεθα] «καθέδρας τῶν πωλούντων τὰς περιστερὰς» καταστρέψει. εἰ δέ τις οὐδὲν τῶν τριῶν τούτων εἰδῶν ἔχει καὶ ἐν τῷ ναῷ εὑρίσκεται τοῦ θεοῦ, θαρρείτω· οὔτε γὰρ ἐκβληθήσεται ὑπὸ τοῦ Ἰησοῦ οὔτε τι τῶν αὐτοῦ καταστραφήσεται οὔθ’ ὡς ποιήσας τὸν οἶκον «προσευχῆς σπήλαιον λῃστῶν» ὀνειδισθήσεται ὡς λῃστής, ὅτε κολασθήσονται οἱ ποιήσαντες τῇ ἑαυτῶν λῃστείᾳ καὶ ἀδικίᾳ τὸν οἶκον τῆς «προσευχῆς σπήλαιον λῃστῶν.» Εἰρημένης τοίνυν εἰς τὸ ῥητὸν τῆς ὑποπεσούσης ἡμῖν καὶ εἰς τὴν ἐκκλησίαν διχῶς ἀποδεδομένης διηγήσεως, φέρε μετὰ ταῦτα ἴδωμεν εἰ δύναται καὶ οὕτω τὰ κατὰ τὸν τόπον νοηθῆναι.
PG 13:1450οὐκ ἔλαττον τῆς ἐκκλησίας φύσει ἱερόν ἐστι «θεοῦ» πᾶσα λογικὴ φύσις, κατεσκευασμένη ἵνα χωρήσῃ δόξαν θεοῦ, περὶ ἧς γέγραπται [ἐν τῇ δευτέρᾳ τῶν Παραλειπομένων καὶ τῇ τρίτῃ τῶν Βασιλειῶν] ὀφθείσης μετὰ τὴν οἰκοδομὴν τοῦ νεὼ ἐν αὐτῷ. τοῦτο δὴ «τὸ» φύσει «ἱερὸν τοῦ θεοῦ,» τὴν ψυχήν, πεπληρώκαμεν οἱ ἁμαρτάνοντες πωλούντων καὶ ἀγοραζόντων λογισμῶν καὶ ἄλλων περὶ ἀργυρίου πάντα σκοπούντων διαλογισμῶν· πεπληρώκαμεν δὲ ἁμαρτάνοντες καὶ ἄλλων «πωλούντων» καὶ ἀπεμπολούντων εἴ τι ἅγιον κατάλειμμα ἐν τῇ ψυχῇ ἡμῶν γεγένηται, ὅπερ ἦν περιστερά. λέγει οὖν τοῖς ἁμαρτάνουσιν ὁ Ἰησοῦς καὶ πεπληρωμένοις λῃστῶν λογισμῶν τὸ «γέγραπται· ὁ οἶκός μου οἶκος προσευχῆς κληθήσεται, ὑμεῖς δὲ αὐτὸν πεποιήκατε σπήλαιον λῃστῶν.» ὁ μὲν οὖν Ἰησοῦς τοὺς ποιήσαντας «σπήλαιον λῃστῶν» τὸν οἶκον τῆς «προςευχῆς» λῃστὰς «ἐξέβαλεν» ἐκ τοῦ ἱεροῦ. οἱ δὲ τὰ αὐτὰ τοῖς λῃσταῖς φρονοῦντες περὶ μὲν Ἰησοῦ εἰρήκασι· «σταύρου σταύρου αὐτόν», περὶ δὲ τοῦ λῃστοῦ Βαραββᾶ· «ἀπόλυσον ἡμῖν τὸν Βαραββᾶν».
εἰσελθὼν γὰρ «εἰς τὸ ἱερὸν» τοῦ θεοῦ ὅλον, τὴν πᾶσαν ἐκκλησίαν, τὴν [ἐξ οὗ συνέστη ἐκκλησία] ἐν ὀνόματι Χριστοῦ συνεστηκυῖαν μέχρι τῆς συντελείας τοῦ αἰῶνος, οὓς ἂν εὕρῃ τῷ πωλεῖν καὶ ἀγοράζειν σχολάσαντας τῶν νομιζομένων εἶναι «ἐν τῷ ἱερῷ» [ὡς ἀναξίους τοῦ ἱεροῦ] «τοῦ θεοῦ» ἐκβαλεῖ· καὶ οὓς ἂν εὕρῃ «τραπέζας» πήξαντας καὶ γινομένους κολλυβιστὰς ἐλέγξει καταστρέψας αὐτῶν «τὰς τραπέζας» καὶ τῷ λόγῳ δείξας οἷα περὶ τὸ ἀργύριον ἡμαρτήκασι· τότε δὲ καὶ «τὰς» [ὡς διηγησάμεθα] «καθέδρας τῶν πωλούντων τὰς περιστερὰς» καταστρέψει. εἰ δέ τις οὐδὲν τῶν τριῶν τούτων εἰδῶν ἔχει καὶ ἐν τῷ ναῷ εὑρίσκεται τοῦ θεοῦ, θαρρείτω· οὔτε γὰρ ἐκβληθήσεται ὑπὸ τοῦ Ἰησοῦ οὔτε τι τῶν αὐτοῦ καταστραφήσεται οὔθ’ ὡς ποιήσας τὸν οἶκον «προσευχῆς σπήλαιον λῃστῶν» ὀνειδισθήσεται ὡς λῃστής, ὅτε κολασθήσονται οἱ ποιήσαντες τῇ ἑαυτῶν λῃστείᾳ καὶ ἀδικίᾳ τὸν οἶκον τῆς «προσευχῆς σπήλαιον λῃστῶν.» Εἰρημένης τοίνυν εἰς τὸ ῥητὸν τῆς ὑποπεσούσης ἡμῖν καὶ εἰς τὴν ἐκκλησίαν διχῶς ἀποδεδομένης διηγήσεως, φέρε μετὰ ταῦτα ἴδωμεν εἰ δύναται καὶ οὕτω τὰ κατὰ τὸν τόπον νοηθῆναι.
PG 13:1451διόπερ μέχρι σήμερον Ἰουδαῖοι Ἰησοῦν μὲν οὐκ ἔχουσιν [οὐ γὰρ πεπιστεύκασιν εἰς τὸν υἱὸν τοῦ θεοῦ], ἔχουσι δὲ μεθ’ ἑαυτῶν τὸν ἀπὸ τῶν πνευματικῶν «τῆς πονηρίας» Βαραββᾶν τὸν λῃστὴν ἤδη κεκρατημένον καὶ «εἰς φυλακὴν» κατακεκλεισμένον, ὃν καθ’ ἑαυτῶν ἠξίωσαν ἀπολυθῆναι. διὰ τοῦτο ἄρχει τῶν ἀπίστων Ἰουδαίων Βαραββᾶς ὁ λῃστής. «Καὶ προσῆλθον αὐτῷ τυφλοὶ καὶ χωλοὶ ἐν τῷ ἱερῷ, καὶ ἐθεράπευσεν αὐτοὺς» καὶ τὰ ἑξῆς ἕως τοῦ «ὅτι ἐκ στόματος νηπίων καὶ θηλαζόντων κατηρτίσω αἶνον.» [ματτη. 21, ]. Τὰ μὲν τῆς λέξεως δῆλα. ἀκολούθως δὲ ταῖς προαποδεδομέναις ἀναγωγαῖς λεκτέον ὅτι «ἐν τῷ ἱερῷ» τοῦ θεοῦ, τῷ οἴκῳ τῆς προσευχῆς, τῇ ἐκκλησίᾳ, οὐ πάντες εἰσὶ βλέποντες οὐδὲ [ἵν’ οὕτως ὀνομάσω] ὀρθοποδοῦντες· εἰσὶ γάρ τινες καὶ «τυφλοὶ» καὶ ἄλλοι «χωλοὶ» τῶν ἀθροιζομένων, οἵτινες ἐκ τοῦ συναισθέσθαι τῆς ἑαυτῶν τυφλότητος καὶ χωλότητος καὶ τοῦ γινώσκειν ὅτι οὐδενὸς ἢ τοῦ θεοῦ ἔργον ἐστὶ καὶ τοῦ λόγου τοῦ θεοῦ τὸ θεραπεῦσαι «αὐτοὺς» προσελθόντες «αὐτῷ» θεραπεύονται.
διόπερ μέχρι σήμερον Ἰουδαῖοι Ἰησοῦν μὲν οὐκ ἔχουσιν [οὐ γὰρ πεπιστεύκασιν εἰς τὸν υἱὸν τοῦ θεοῦ], ἔχουσι δὲ μεθ’ ἑαυτῶν τὸν ἀπὸ τῶν πνευματικῶν «τῆς πονηρίας» Βαραββᾶν τὸν λῃστὴν ἤδη κεκρατημένον καὶ «εἰς φυλακὴν» κατακεκλεισμένον, ὃν καθ’ ἑαυτῶν ἠξίωσαν ἀπολυθῆναι. διὰ τοῦτο ἄρχει τῶν ἀπίστων Ἰουδαίων Βαραββᾶς ὁ λῃστής. «Καὶ προσῆλθον αὐτῷ τυφλοὶ καὶ χωλοὶ ἐν τῷ ἱερῷ, καὶ ἐθεράπευσεν αὐτοὺς» καὶ τὰ ἑξῆς ἕως τοῦ «ὅτι ἐκ στόματος νηπίων καὶ θηλαζόντων κατηρτίσω αἶνον.» [ματτη. 21, ]. Τὰ μὲν τῆς λέξεως δῆλα. ἀκολούθως δὲ ταῖς προαποδεδομέναις ἀναγωγαῖς λεκτέον ὅτι «ἐν τῷ ἱερῷ» τοῦ θεοῦ, τῷ οἴκῳ τῆς προσευχῆς, τῇ ἐκκλησίᾳ, οὐ πάντες εἰσὶ βλέποντες οὐδὲ [ἵν’ οὕτως ὀνομάσω] ὀρθοποδοῦντες· εἰσὶ γάρ τινες καὶ «τυφλοὶ» καὶ ἄλλοι «χωλοὶ» τῶν ἀθροιζομένων, οἵτινες ἐκ τοῦ συναισθέσθαι τῆς ἑαυτῶν τυφλότητος καὶ χωλότητος καὶ τοῦ γινώσκειν ὅτι οὐδενὸς ἢ τοῦ θεοῦ ἔργον ἐστὶ καὶ τοῦ λόγου τοῦ θεοῦ τὸ θεραπεῦσαι «αὐτοὺς» προσελθόντες «αὐτῷ» θεραπεύονται.
PG 13:1452μετὰ τοῦτο γέγραπται ὅτι «οἱ ἀρχιερεῖς καὶ οἱ γραμματεῖς,» καίτοιγε «ἰδόντες τὰ θαυμάσια ἃ ἐποίησεν» ὁ Ἰησοῦς, καὶ τῶν παίδων ἀκούοντες δοξαζόντων τὸν υἱὸν τοῦ θεοῦ «ἐν τῷ ἱερῷ,» τῇ ἐκκλησίᾳ, «ἠγανάκτησαν» καταφρονοῦντες τῶν ὑμνούντων τὸν Ἰησοῦν παιδίων, καὶ ἀγανακτήσαντές φασι τῷ σωτῆρι· «ἀκούεις τί οὗτοι λέγουσιν;
διόπερ μέχρι σήμερον Ἰουδαῖοι Ἰησοῦν μὲν οὐκ ἔχουσιν [οὐ γὰρ πεπιστεύκασιν εἰς τὸν υἱὸν τοῦ θεοῦ], ἔχουσι δὲ μεθ’ ἑαυτῶν τὸν ἀπὸ τῶν πνευματικῶν «τῆς πονηρίας» Βαραββᾶν τὸν λῃστὴν ἤδη κεκρατημένον καὶ «εἰς φυλακὴν» κατακεκλεισμένον, ὃν καθ’ ἑαυτῶν ἠξίωσαν ἀπολυθῆναι. διὰ τοῦτο ἄρχει τῶν ἀπίστων Ἰουδαίων Βαραββᾶς ὁ λῃστής. «Καὶ προσῆλθον αὐτῷ τυφλοὶ καὶ χωλοὶ ἐν τῷ ἱερῷ, καὶ ἐθεράπευσεν αὐτοὺς» καὶ τὰ ἑξῆς ἕως τοῦ «ὅτι ἐκ στόματος νηπίων καὶ θηλαζόντων κατηρτίσω αἶνον.» [ματτη. 21, ]. Τὰ μὲν τῆς λέξεως δῆλα. ἀκολούθως δὲ ταῖς προαποδεδομέναις ἀναγωγαῖς λεκτέον ὅτι «ἐν τῷ ἱερῷ» τοῦ θεοῦ, τῷ οἴκῳ τῆς προσευχῆς, τῇ ἐκκλησίᾳ, οὐ πάντες εἰσὶ βλέποντες οὐδὲ [ἵν’ οὕτως ὀνομάσω] ὀρθοποδοῦντες· εἰσὶ γάρ τινες καὶ «τυφλοὶ» καὶ ἄλλοι «χωλοὶ» τῶν ἀθροιζομένων, οἵτινες ἐκ τοῦ συναισθέσθαι τῆς ἑαυτῶν τυφλότητος καὶ χωλότητος καὶ τοῦ γινώσκειν ὅτι οὐδενὸς ἢ τοῦ θεοῦ ἔργον ἐστὶ καὶ τοῦ λόγου τοῦ θεοῦ τὸ θεραπεῦσαι «αὐτοὺς» προσελθόντες «αὐτῷ» θεραπεύονται.
ὁ δὲ» δυσωπῶν αὐτοὺς ἀπεκρίνατο ὅτι τοσούτῳ χρόνῳ ἐν ταῖς θείαις ἀναστρεφόμενοι γραφαῖς μέχρι τοῦ δεῦρο οὐκ «ἀνέγνωτε,» ἵνα μὴ καταφρονήσητε τῶν ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ μικρῶν καὶ παιδίων ὑμνούντων ἐμὲ καὶ τὸν ἐν τοῖς οὐρανοῖς πατέρα μου, «ὅτι ἐκ στόματος νηπίων καὶ θηλαζόντων κατηρτίσω αἶνον;» Μήποτε οὖν, ὡς κατὰ τὴν ἱστορίαν ψεκτοί εἰσιν οὗτοι «οἱ ἀρχιερεῖς καὶ γραμματεῖς,» οὕτως καὶ κατὰ τὴν ἀναγωγήν εἰσί τινες ψεκτοὶ «ἀρχιερεῖς,» τὸ ὄνομα τῆς ἐπισκοπῆς οὐ κοσμοῦντες τῷ ἑαυτῶν βίῳ οὐδὲ ἐνδεδυμένοι τὴν γνῶσιν καὶ τὴν ἀλήθειαν, οὗτοι οὖν, καίτοιγε βλέποντες «τὰ» τοῦ θεοῦ «θαυμάσια,» οὐδὲν ἧττον καταφρονοῦσι τῶν ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ μικρῶν μὲν καὶ νηπίων ὑμνούντων δὲ τὸν θεὸν καὶ τὸν Χριστὸν αὐτοῦ, καὶ ἀγανακτοῦσιν ἐπὶ τῇ τούτων προκοπῇ καὶ κατηγοροῦσιν αὐτῶν παρ’ α[ὐτῷ] τῷ Ἰησοῦ ὡς ἁμαρτανόντων τῶν μὴ ἁμαρτανόντων, καὶ ὡς [μὴ] ἀκουόντι [μηδὲ] πᾶσαν τάξιν τηροῦντι λέγουσιν αὐτῷ·
διόπερ μέχρι σήμερον Ἰουδαῖοι Ἰησοῦν μὲν οὐκ ἔχουσιν [οὐ γὰρ πεπιστεύκασιν εἰς τὸν υἱὸν τοῦ θεοῦ], ἔχουσι δὲ μεθ’ ἑαυτῶν τὸν ἀπὸ τῶν πνευματικῶν «τῆς πονηρίας» Βαραββᾶν τὸν λῃστὴν ἤδη κεκρατημένον καὶ «εἰς φυλακὴν» κατακεκλεισμένον, ὃν καθ’ ἑαυτῶν ἠξίωσαν ἀπολυθῆναι. διὰ τοῦτο ἄρχει τῶν ἀπίστων Ἰουδαίων Βαραββᾶς ὁ λῃστής. «Καὶ προσῆλθον αὐτῷ τυφλοὶ καὶ χωλοὶ ἐν τῷ ἱερῷ, καὶ ἐθεράπευσεν αὐτοὺς» καὶ τὰ ἑξῆς ἕως τοῦ «ὅτι ἐκ στόματος νηπίων καὶ θηλαζόντων κατηρτίσω αἶνον.» [ματτη. 21, ]. Τὰ μὲν τῆς λέξεως δῆλα. ἀκολούθως δὲ ταῖς προαποδεδομέναις ἀναγωγαῖς λεκτέον ὅτι «ἐν τῷ ἱερῷ» τοῦ θεοῦ, τῷ οἴκῳ τῆς προσευχῆς, τῇ ἐκκλησίᾳ, οὐ πάντες εἰσὶ βλέποντες οὐδὲ [ἵν’ οὕτως ὀνομάσω] ὀρθοποδοῦντες· εἰσὶ γάρ τινες καὶ «τυφλοὶ» καὶ ἄλλοι «χωλοὶ» τῶν ἀθροιζομένων, οἵτινες ἐκ τοῦ συναισθέσθαι τῆς ἑαυτῶν τυφλότητος καὶ χωλότητος καὶ τοῦ γινώσκειν ὅτι οὐδενὸς ἢ τοῦ θεοῦ ἔργον ἐστὶ καὶ τοῦ λόγου τοῦ θεοῦ τὸ θεραπεῦσαι «αὐτοὺς» προσελθόντες «αὐτῷ» θεραπεύονται.
PG 13:1453«ἀκούεις τί οὗτοι λέγουσι;» καὶ τοῦτο δὲ ἔτι μᾶλλον συνήσομεν ἐπιστήσαντες, τίνα τρόπον πολλάκις τοῖς ζέουσι τῷ πνεύματι καὶ μέχρι φυλακῶν πρὸς τοὺς ἀπίστους παραβαλλομένοις καὶ [παντὸς] κινδύνου καταφρονοῦσι καὶ μετὰ πάσης εὐτονίας ἀσκοῦσιν ἁγνείαν καὶ παρθενίαν ἰδιώταις τῇ λέξει, ἐπιπλήσσουσιν ὡς ἀτάκτοις οἱ ψεκτοὶ «ἀρχιερεῖς» καὶ ἐγκαλοῦσιν αὐτοῖς παρὰ τῷ Ἰησοῦ, ὡς αὐτοὶ δικαιότερον πράττοντες τῶν οὕτως [ἁπλῶν καὶ] σπουδαίων καὶ χρηστῶν παιδίων. ἀλλ’ «ὁ Ἰησοῦς» τοῖς παιδίοις μὲν μαρτυρεῖ, τοῖς δὲ ἀρχιερεῦσιν ἀμαθίαν [γραφῶν] ἐγκαλεῖ διὰ τοῦ λέγειν· «οὐδέποτε ἀνέγνωτε ὅτι ἐκ στόματος νηπίων καὶ θηλαζόντων κατηρτίσω αἶνον;» καὶ ἐπὰν ἴδῃς ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ τοὺς κατὰ τὸν Πέτρον «ὡς ἀρτιγέννητα βρέφη τὸ λογικὸν ἄδολον γάλα» ἐπιποθοῦντας καὶ θηλάζοντας αὐτό, γάλα ποτιζομένους, ἔτι καὶ ὑμνοῦντας τὸν θεὸν τῇ πίστει καὶ τῷ βίῳ, θεώρει ὅτι πληροῦται ἐπ’ αὐτῶν τὸ «ἐκ στόματος νηπίων καὶ θηλαζόντων κατηρτίσω αἶνον.» ἑαυτῷ γὰρ ὁ θεὸς «αἶνον» ἐν τοῖς τοιούτοις καταρτίζεται, ἐφ’ οἷς εὐχαριστῶν τῷ πατρὶ ὁ υἱὸς λέγει·
«ἀκούεις τί οὗτοι λέγουσι;» καὶ τοῦτο δὲ ἔτι μᾶλλον συνήσομεν ἐπιστήσαντες, τίνα τρόπον πολλάκις τοῖς ζέουσι τῷ πνεύματι καὶ μέχρι φυλακῶν πρὸς τοὺς ἀπίστους παραβαλλομένοις καὶ [παντὸς] κινδύνου καταφρονοῦσι καὶ μετὰ πάσης εὐτονίας ἀσκοῦσιν ἁγνείαν καὶ παρθενίαν ἰδιώταις τῇ λέξει, ἐπιπλήσσουσιν ὡς ἀτάκτοις οἱ ψεκτοὶ «ἀρχιερεῖς» καὶ ἐγκαλοῦσιν αὐτοῖς παρὰ τῷ Ἰησοῦ, ὡς αὐτοὶ δικαιότερον πράττοντες τῶν οὕτως [ἁπλῶν καὶ] σπουδαίων καὶ χρηστῶν παιδίων. ἀλλ’ «ὁ Ἰησοῦς» τοῖς παιδίοις μὲν μαρτυρεῖ, τοῖς δὲ ἀρχιερεῦσιν ἀμαθίαν [γραφῶν] ἐγκαλεῖ διὰ τοῦ λέγειν· «οὐδέποτε ἀνέγνωτε ὅτι ἐκ στόματος νηπίων καὶ θηλαζόντων κατηρτίσω αἶνον;» καὶ ἐπὰν ἴδῃς ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ τοὺς κατὰ τὸν Πέτρον «ὡς ἀρτιγέννητα βρέφη τὸ λογικὸν ἄδολον γάλα» ἐπιποθοῦντας καὶ θηλάζοντας αὐτό, γάλα ποτιζομένους, ἔτι καὶ ὑμνοῦντας τὸν θεὸν τῇ πίστει καὶ τῷ βίῳ, θεώρει ὅτι πληροῦται ἐπ’ αὐτῶν τὸ «ἐκ στόματος νηπίων καὶ θηλαζόντων κατηρτίσω αἶνον.» ἑαυτῷ γὰρ ὁ θεὸς «αἶνον» ἐν τοῖς τοιούτοις καταρτίζεται, ἐφ’ οἷς εὐχαριστῶν τῷ πατρὶ ὁ υἱὸς λέγει·
PG 13:1454«ἐξομολογοῦμαί σοι, πάτερ, κύριε τοῦ οὐρανοῦ καὶ τῆς γῆς, ὅτι ἀπέκρυψας ταῦτα ἀπὸ σοφῶν καὶ συνετῶν, καὶ ἀπεκάλυψας αὐτὰ νηπίοις· ναί, ὁ πατήρ, ὅτι οὕτως ἐγένετο» καὶ τὰ ἑξῆς. «Καὶ καταλιπὼν αὐτοὺς ἐξῆλθεν ἔξω τῆς πόλεως [ἕως] εἰς Βηθανίαν» καὶ τὰ ἑξῆς ἕως τοῦ «καὶ πάντα ὅσα ἂν αἰτήσητε ἐν τῇ προσευχῇ πιστεύοντες λήψεσθε.» [ματτη. 21, 1722.] Τίνας «καταλιπὼν» ὁ Ἰησοῦς «ἐξῆλθε τῆς» τῶν Ἱεροσολύμων «πόλεως,» ἀφ’ ἧς ἐξελθὼν ἐν Βηθανίᾳ ἦν ἢ τοὺς ἰδόντας μὲν ἀρχιερεῖς καὶ γραμματεῖς τοῦ λαοῦ «τὰ θαυμάσια ἃ ἐποίησε καὶ τοὺς παῖδας κράζοντας ἐν τῷ ἱερῷ καὶ λέγοντας· ὡσαννὰ τῷ υἱῷ Δαυί̈δ», οὐδὲν δ’ ἧττον ἀγανακτήσαντας ἐπὶ τοῖς αἰνοῦσι τὸν Χριστόν, καὶ διὰ τοῦτο ἐλεγχθέντας ὡς μὴ νενοηκότας τὸ «ἐκ στόματος νηπίων καὶ θηλαζόντων κατηρτίσω αἶνον;» καὶ ἐπεὶ κατέλιπεν ἐκεῖνα τὰ Ἱεροσόλυμα καὶ «ἔξω» γέγονε «τῆς πόλεως,» διὰ τοῦτο πέπτωκε καὶ «λίθος ἐπὶ λίθον» ἤρξατο μὴ μένειν ἀλλὰ καὶ καθαιρεῖσθαι ἕως πάντα καταλυθῇ.
«ἀκούεις τί οὗτοι λέγουσι;» καὶ τοῦτο δὲ ἔτι μᾶλλον συνήσομεν ἐπιστήσαντες, τίνα τρόπον πολλάκις τοῖς ζέουσι τῷ πνεύματι καὶ μέχρι φυλακῶν πρὸς τοὺς ἀπίστους παραβαλλομένοις καὶ [παντὸς] κινδύνου καταφρονοῦσι καὶ μετὰ πάσης εὐτονίας ἀσκοῦσιν ἁγνείαν καὶ παρθενίαν ἰδιώταις τῇ λέξει, ἐπιπλήσσουσιν ὡς ἀτάκτοις οἱ ψεκτοὶ «ἀρχιερεῖς» καὶ ἐγκαλοῦσιν αὐτοῖς παρὰ τῷ Ἰησοῦ, ὡς αὐτοὶ δικαιότερον πράττοντες τῶν οὕτως [ἁπλῶν καὶ] σπουδαίων καὶ χρηστῶν παιδίων. ἀλλ’ «ὁ Ἰησοῦς» τοῖς παιδίοις μὲν μαρτυρεῖ, τοῖς δὲ ἀρχιερεῦσιν ἀμαθίαν [γραφῶν] ἐγκαλεῖ διὰ τοῦ λέγειν· «οὐδέποτε ἀνέγνωτε ὅτι ἐκ στόματος νηπίων καὶ θηλαζόντων κατηρτίσω αἶνον;» καὶ ἐπὰν ἴδῃς ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ τοὺς κατὰ τὸν Πέτρον «ὡς ἀρτιγέννητα βρέφη τὸ λογικὸν ἄδολον γάλα» ἐπιποθοῦντας καὶ θηλάζοντας αὐτό, γάλα ποτιζομένους, ἔτι καὶ ὑμνοῦντας τὸν θεὸν τῇ πίστει καὶ τῷ βίῳ, θεώρει ὅτι πληροῦται ἐπ’ αὐτῶν τὸ «ἐκ στόματος νηπίων καὶ θηλαζόντων κατηρτίσω αἶνον.» ἑαυτῷ γὰρ ὁ θεὸς «αἶνον» ἐν τοῖς τοιούτοις καταρτίζεται, ἐφ’ οἷς εὐχαριστῶν τῷ πατρὶ ὁ υἱὸς λέγει·
PG 13:1455ἦλθε δ’ «εἰς Βηθανίαν,» τὸν τῆς ΥΠΑΚΟΗΣ ΟΙΚΟΝ, τὴν ἐκκλησίαν, ἔνθα καὶ «ηὐλίσθη» καὶ ἀνεπαύσατο, ἐπεὶ μὴ εἶχεν ἐν Ἱεροσολύμοις «ποῦ τὴν κεφαλὴν κλίνῃ», ἅτε τοιούτων ἀρχιερέων καὶ γραμματέων ὄντων ἐν αὐτοῖς. ὅτε δὲ ἀνεπαύσατο ἐν τῇ Βηθανίᾳ, τῷ τῆς ΥΠΑΚΟΗΣ ΟΙΚΩΙ, μετὰ τὴν ἀρχὴν τοῦ συστῆναι τὴν ἐκκλησίαν καὶ ἀναπαύσασθαι τὸν Χριστὸν ἐν αὐτῇ, τότε ἐπανάγει «εἰς τὴν πόλιν» ἣν καταλέλοιπε καὶ ἧς «ἔξω» γέγονε, καὶ «ἐπανάγων εἰς» αὐτὴν πεινᾷ, καὶ «μίαν ἰδὼν συκῆν ἐπὶ τῆς ὁδοῦ,» τὸ δένδρον τοῦ λαοῦ, «ἦλθεν ἐπ’ αὐτήν, καὶ οὐδὲν εὗρεν ἐν αὐτῇ» βρώσιμον ἀλλὰ μόνον ζωῆς ἔμφασιν· «φύλλα» γὰρ χωρὶς καρπῶν ἦν ἐν τῇ συκῇ. εἶτ’ ἐπεὶ ἔμψυχος ἦν αὕτη ἡ συκῆ, διὰ τοῦτο «λέγει» ὡς ἀκουούσῃ τὴν πρέπουσαν «αὐτῇ» ἀράν. τὸ δὲ λεγόμενον τοιοῦτον ἦν· ὅσον συνέστηκεν ὁ ἐνεστὼς αἰών, «μηκέτι» γένοιτο ἔν σοι «καρπός.» διὰ τοῦτο ἄκαρπός ἐστιν ἡ Ἰουδαίων συναγωγή, καὶ τοῦτο γίνεται αὐτῇ «ἕως τῆς συντελείας τοῦ αἰῶνος», ἕως «τὸ πλήρωμα τῶν ἐθνῶν εἰσέλθῃ». «ἐξηράνθη» δὲ «ἡ συκῆ,» ἔτι ἐπιδημοῦντος τῷ βίῳ τῶν ἀνθρώπων καὶ ἐν ἀνθρώπ[οις ὡς ἀνθρώπου περιπατ]οῦντος Ἰησοῦ.
ἦλθε δ’ «εἰς Βηθανίαν,» τὸν τῆς ΥΠΑΚΟΗΣ ΟΙΚΟΝ, τὴν ἐκκλησίαν, ἔνθα καὶ «ηὐλίσθη» καὶ ἀνεπαύσατο, ἐπεὶ μὴ εἶχεν ἐν Ἱεροσολύμοις «ποῦ τὴν κεφαλὴν κλίνῃ», ἅτε τοιούτων ἀρχιερέων καὶ γραμματέων ὄντων ἐν αὐτοῖς. ὅτε δὲ ἀνεπαύσατο ἐν τῇ Βηθανίᾳ, τῷ τῆς ΥΠΑΚΟΗΣ ΟΙΚΩΙ, μετὰ τὴν ἀρχὴν τοῦ συστῆναι τὴν ἐκκλησίαν καὶ ἀναπαύσασθαι τὸν Χριστὸν ἐν αὐτῇ, τότε ἐπανάγει «εἰς τὴν πόλιν» ἣν καταλέλοιπε καὶ ἧς «ἔξω» γέγονε, καὶ «ἐπανάγων εἰς» αὐτὴν πεινᾷ, καὶ «μίαν ἰδὼν συκῆν ἐπὶ τῆς ὁδοῦ,» τὸ δένδρον τοῦ λαοῦ, «ἦλθεν ἐπ’ αὐτήν, καὶ οὐδὲν εὗρεν ἐν αὐτῇ» βρώσιμον ἀλλὰ μόνον ζωῆς ἔμφασιν· «φύλλα» γὰρ χωρὶς καρπῶν ἦν ἐν τῇ συκῇ. εἶτ’ ἐπεὶ ἔμψυχος ἦν αὕτη ἡ συκῆ, διὰ τοῦτο «λέγει» ὡς ἀκουούσῃ τὴν πρέπουσαν «αὐτῇ» ἀράν. τὸ δὲ λεγόμενον τοιοῦτον ἦν· ὅσον συνέστηκεν ὁ ἐνεστὼς αἰών, «μηκέτι» γένοιτο ἔν σοι «καρπός.» διὰ τοῦτο ἄκαρπός ἐστιν ἡ Ἰουδαίων συναγωγή, καὶ τοῦτο γίνεται αὐτῇ «ἕως τῆς συντελείας τοῦ αἰῶνος», ἕως «τὸ πλήρωμα τῶν ἐθνῶν εἰσέλθῃ». «ἐξηράνθη» δὲ «ἡ συκῆ,» ἔτι ἐπιδημοῦντος τῷ βίῳ τῶν ἀνθρώπων καὶ ἐν ἀνθρώπ[οις ὡς ἀνθρώπου περιπατ]οῦντος Ἰησοῦ.
PG 13:1457«ἰδόντες» δὲ «οἱ μαθηταὶ ἐθαύμασαν λέγοντες· πῶς παραχρῆμα ἐξηράνθη ἡ συκῆ;» τοῖς γὰρ τῆς ψυχῆς ὀφθαλμοῖς εἶδον τὸ τῆς ξηρανθείσης συκῆς μυστήριον καὶ «ἐθαύμασαν» οὐχ οὕτως ἐπὶ τῷ ἐξηράνθαι αὐτήν, ὡς ἐπὶ τῷ «παραχρῆμα» ἐξηράνθαι, ἔβλεπον γὰρ ξηρὰν τὴν συκῆν, τὸν λαὸν τὸν Ἰσραὴλ ἐκεῖνον. καὶ θαυμάζουσι τοῖς μαθηταῖς ἐν τῷ ἑωρακέναι «παραχρῆμα» τὴν συκῆν ἐξηραμμένην, «ἀποκριθεὶς ὁ Ἰησοῦς εἶπεν» [ἐμπεδῶν τὸ λεγόμενον τῷ «ἀμὴν»] ὅτι «ἐὰν ἔχητε πίστιν καὶ μὴ διακριθῆτε, οὐ μόνον τὸ τῆς συκῆς ποιήσετε, ἀλλὰ κἂν τῷ ὄρει τούτῳ εἴπητε· ἄρθητι καὶ βλήθητι εἰς τὴν θάλασσαν, γενήσεται.» οὐκοῦν οἱ πιστεύοντες μαθηταὶ καὶ μὴ διακρινόμενοι ποιοῦσι καὶ «τὸ τῆς συκῆς» λέγοντες αὐτῇ· «ὑμῖν ἦν ἀναγκαῖον λαληθῆναι τὸν λόγον τοῦ θεοῦ· ἐπεὶ δὲ οὐκ ἀξίους κρίνετε ἑαυτούς, ἰδοὺ στρεφόμεθα εἰς τὰ ἔθνη», καὶ καταλιπόντες αὐτὴν ξηραίνουσιν αὐτήν, ἵν’ ἡ ζωτικὴ δύναμις αὐτῆς μεταβῇ ἐπὶ τοὺς ἀπὸ τῶν ἐθνῶν, καὶ τὸ πρότερον συνέχον πνεῦμα τὸν λαὸν ἐκεῖνον μεταστῇ ἐπὶ τοὺς ἀπὸ τῶν ἐθνῶν.
«ἰδόντες» δὲ «οἱ μαθηταὶ ἐθαύμασαν λέγοντες· πῶς παραχρῆμα ἐξηράνθη ἡ συκῆ;» τοῖς γὰρ τῆς ψυχῆς ὀφθαλμοῖς εἶδον τὸ τῆς ξηρανθείσης συκῆς μυστήριον καὶ «ἐθαύμασαν» οὐχ οὕτως ἐπὶ τῷ ἐξηράνθαι αὐτήν, ὡς ἐπὶ τῷ «παραχρῆμα» ἐξηράνθαι, ἔβλεπον γὰρ ξηρὰν τὴν συκῆν, τὸν λαὸν τὸν Ἰσραὴλ ἐκεῖνον. καὶ θαυμάζουσι τοῖς μαθηταῖς ἐν τῷ ἑωρακέναι «παραχρῆμα» τὴν συκῆν ἐξηραμμένην, «ἀποκριθεὶς ὁ Ἰησοῦς εἶπεν» [ἐμπεδῶν τὸ λεγόμενον τῷ «ἀμὴν»] ὅτι «ἐὰν ἔχητε πίστιν καὶ μὴ διακριθῆτε, οὐ μόνον τὸ τῆς συκῆς ποιήσετε, ἀλλὰ κἂν τῷ ὄρει τούτῳ εἴπητε· ἄρθητι καὶ βλήθητι εἰς τὴν θάλασσαν, γενήσεται.» οὐκοῦν οἱ πιστεύοντες μαθηταὶ καὶ μὴ διακρινόμενοι ποιοῦσι καὶ «τὸ τῆς συκῆς» λέγοντες αὐτῇ· «ὑμῖν ἦν ἀναγκαῖον λαληθῆναι τὸν λόγον τοῦ θεοῦ· ἐπεὶ δὲ οὐκ ἀξίους κρίνετε ἑαυτούς, ἰδοὺ στρεφόμεθα εἰς τὰ ἔθνη», καὶ καταλιπόντες αὐτὴν ξηραίνουσιν αὐτήν, ἵν’ ἡ ζωτικὴ δύναμις αὐτῆς μεταβῇ ἐπὶ τοὺς ἀπὸ τῶν ἐθνῶν, καὶ τὸ πρότερον συνέχον πνεῦμα τὸν λαὸν ἐκεῖνον μεταστῇ ἐπὶ τοὺς ἀπὸ τῶν ἐθνῶν.
PG 13:1458Πρὸς τῷ δὲ ποιεῖν «τὸ τῆς συκῆς» τοὺς μαθητὰς [ἔτι] ἐπαγγέλλεται αὐτοῖς ὁ τοῦ θεοῦ λόγος, «ἐὰν» ἔχωσι «πίστιν καὶ μὴ» διακριθῶσιν, ὅτι [καὶ] «τῷ» [βλεπομένῳ τε καὶ] δεικνυμένῳ ὑπ’ αὐτοῦ «ὄρει,» τῇ ἀντικειμένῃ ἐνεργείᾳ ἐπαιρομένῃ κατὰ τῶν ἀνθρώπων, λέγουσιν· «ἄρθητι καὶ βλήθητι εἰς τὴν θάλασσαν,» καὶ γίνεται. αἴρεται γὰρ ἀφ’ ἑκάστου τῶν ὠφελουμένων ὑπὸ μαθητῶν Ἰησοῦ τὸ βαρὺ τῆς κακίας ὄρος, ὁ σατανᾶς, αἴροντος αὐτὸν τοῦ νικήσαντος αὐτόν, καὶ βάλλεται «εἰς τὴν θάλασσαν,» τὴν ἄβυσσον, βάλλοντος αὐτὸν εἰς τὸν ἄξιον αὐτοῦ τόπον τῆς κολάσεως. καὶ περὶ ταύτης τῆς θαλάσσης ἐν Ψαλμοῖς λέγεται τὸ «αὕτη ἡ θάλασσα ἡ μεγάλη καὶ εὐρύχωρος· ἐκεῖ πλοῖα διαπορεύεται, ζῷα μικρὰ μετὰ μεγάλων, δράκων οὗτος ὃν ἔπλασας ἐμπαίζειν αὐτῷ». καὶ ἐν ἄλλῳ Ψαλμῷ· ἐκεῖ «συνέθλασας τὰς κεφαλὰς τῶν δρακόν[των ἐπὶ τοῦ ὕδα]τος», δῆλον δὲ ὅτι ἐν τῇ θαλάσσῃ, καί· ἐκεῖ «συνέθλασας τὴν κεφαλὴν τοῦ δράκοντος, ἔδωκας αὐτὸν βρῶμα λαοῖς τοῖς Αἰθίοψιν».
«ἰδόντες» δὲ «οἱ μαθηταὶ ἐθαύμασαν λέγοντες· πῶς παραχρῆμα ἐξηράνθη ἡ συκῆ;» τοῖς γὰρ τῆς ψυχῆς ὀφθαλμοῖς εἶδον τὸ τῆς ξηρανθείσης συκῆς μυστήριον καὶ «ἐθαύμασαν» οὐχ οὕτως ἐπὶ τῷ ἐξηράνθαι αὐτήν, ὡς ἐπὶ τῷ «παραχρῆμα» ἐξηράνθαι, ἔβλεπον γὰρ ξηρὰν τὴν συκῆν, τὸν λαὸν τὸν Ἰσραὴλ ἐκεῖνον. καὶ θαυμάζουσι τοῖς μαθηταῖς ἐν τῷ ἑωρακέναι «παραχρῆμα» τὴν συκῆν ἐξηραμμένην, «ἀποκριθεὶς ὁ Ἰησοῦς εἶπεν» [ἐμπεδῶν τὸ λεγόμενον τῷ «ἀμὴν»] ὅτι «ἐὰν ἔχητε πίστιν καὶ μὴ διακριθῆτε, οὐ μόνον τὸ τῆς συκῆς ποιήσετε, ἀλλὰ κἂν τῷ ὄρει τούτῳ εἴπητε· ἄρθητι καὶ βλήθητι εἰς τὴν θάλασσαν, γενήσεται.» οὐκοῦν οἱ πιστεύοντες μαθηταὶ καὶ μὴ διακρινόμενοι ποιοῦσι καὶ «τὸ τῆς συκῆς» λέγοντες αὐτῇ· «ὑμῖν ἦν ἀναγκαῖον λαληθῆναι τὸν λόγον τοῦ θεοῦ· ἐπεὶ δὲ οὐκ ἀξίους κρίνετε ἑαυτούς, ἰδοὺ στρεφόμεθα εἰς τὰ ἔθνη», καὶ καταλιπόντες αὐτὴν ξηραίνουσιν αὐτήν, ἵν’ ἡ ζωτικὴ δύναμις αὐτῆς μεταβῇ ἐπὶ τοὺς ἀπὸ τῶν ἐθνῶν, καὶ τὸ πρότερον συνέχον πνεῦμα τὸν λαὸν ἐκεῖνον μεταστῇ ἐπὶ τοὺς ἀπὸ τῶν ἐθνῶν.
PG 13:1459αἴρεται οὖν καθ’ ἕκαστον τῶν ὑπὸ τοῦ λόγου καταρτιζομένων εἰς σωτηρίαν ὄρος τὸ ὑπὸ τοῦ Ἰησοῦ βλεπόμενον καὶ δεικνύμενον, καὶ βάλλεται «εἰς τὴν θάλασσαν» κατὰ τὸν τοῦ ἐπιτυγχάνοντος μαθητοῦ Ἰησοῦ ἐν διδασκαλίᾳ λόγον, λέγοντος «τῷ» ἐν τῷ καθ’ ἕκαστον τῶν ἀκουόντων «ὄρει· ἄρθητι καὶ βλήθητι εἰς τὴν θάλασσαν,» λέγοντος δὲ μετὰ τοῦ ἔχειν «πίστιν καὶ μὴ» διακρίνεσθαι, ἵνα καὶ τὸ λεγόμενον γένηται. καὶ τὰ πάντα δὲ ὅσα ἐὰν ὁ ἔχων «πίστιν καὶ μὴ» διακρινόμενος αἰτήσῃ «ἐν τῇ προσευχῇ,» πιστεύων λήψεται. Αὕτη δέ ἐστι Βηθανία, ἔνθα ὁ ἐκ νεκρῶν ἀναστὰς Ἰησοῦ φίλος κατῴκει. καὶ πᾶς δὲ ὁ ὑπακούων τῷ λόγῳ τοῦ θεοῦ καὶ τὸν λόγον τῆς ὑπακοῆς ἐνιδρυμένον [καὶ ἐναυλιζόμενον] ἔχων ἑαυτῷ, ΟΙΚΟΣ ἐστιν ΥΠΑΚΟΗΣ καὶ Βηθανία, ἐν ᾗ αὐλίζεται ὁ Ἰησοῦς καὶ ἀναπαύεται. ἐπεὶ δὲ πράγματα δεῖ λαμβάνειν ἀπὸ τῶν λεγομένων ἄξια σοφίας θεοῦ ἀφ’ ἧς τὰ εὐαγγέλια γέγραπται, πρόσχες εἰ μὴ κατὰ μὲν τοὺς ἁπλούστερον νοοῦντας παρέλκει τὸ «καταλιπὼν αὐτοὺς ἐξῆλθεν ἔξω τῆς πόλεως·» πῶς γὰρ ἐδύνατο «ἔξω τῆς πόλεως» γενέσθαι μὴ «καταλιπὼν» τοὺς προτέρους παρ’ οἷς ἦν;
αἴρεται οὖν καθ’ ἕκαστον τῶν ὑπὸ τοῦ λόγου καταρτιζομένων εἰς σωτηρίαν ὄρος τὸ ὑπὸ τοῦ Ἰησοῦ βλεπόμενον καὶ δεικνύμενον, καὶ βάλλεται «εἰς τὴν θάλασσαν» κατὰ τὸν τοῦ ἐπιτυγχάνοντος μαθητοῦ Ἰησοῦ ἐν διδασκαλίᾳ λόγον, λέγοντος «τῷ» ἐν τῷ καθ’ ἕκαστον τῶν ἀκουόντων «ὄρει· ἄρθητι καὶ βλήθητι εἰς τὴν θάλασσαν,» λέγοντος δὲ μετὰ τοῦ ἔχειν «πίστιν καὶ μὴ» διακρίνεσθαι, ἵνα καὶ τὸ λεγόμενον γένηται. καὶ τὰ πάντα δὲ ὅσα ἐὰν ὁ ἔχων «πίστιν καὶ μὴ» διακρινόμενος αἰτήσῃ «ἐν τῇ προσευχῇ,» πιστεύων λήψεται. Αὕτη δέ ἐστι Βηθανία, ἔνθα ὁ ἐκ νεκρῶν ἀναστὰς Ἰησοῦ φίλος κατῴκει. καὶ πᾶς δὲ ὁ ὑπακούων τῷ λόγῳ τοῦ θεοῦ καὶ τὸν λόγον τῆς ὑπακοῆς ἐνιδρυμένον [καὶ ἐναυλιζόμενον] ἔχων ἑαυτῷ, ΟΙΚΟΣ ἐστιν ΥΠΑΚΟΗΣ καὶ Βηθανία, ἐν ᾗ αὐλίζεται ὁ Ἰησοῦς καὶ ἀναπαύεται. ἐπεὶ δὲ πράγματα δεῖ λαμβάνειν ἀπὸ τῶν λεγομένων ἄξια σοφίας θεοῦ ἀφ’ ἧς τὰ εὐαγγέλια γέγραπται, πρόσχες εἰ μὴ κατὰ μὲν τοὺς ἁπλούστερον νοοῦντας παρέλκει τὸ «καταλιπὼν αὐτοὺς ἐξῆλθεν ἔξω τῆς πόλεως·» πῶς γὰρ ἐδύνατο «ἔξω τῆς πόλεως» γενέσθαι μὴ «καταλιπὼν» τοὺς προτέρους παρ’ οἷς ἦν;
PG 13:1460κατὰ δὲ τοὺς συνετώτερον ἀκούοντας τῶν λεγομένων [οὐ] πάντως καταλείπει τοὺς προτέρους ὅτε παρ’ ἑτέροις γίνεται, ἀλλὰ φαύλους μὲν καὶ ἁμαρτωλοὺς καταλείπει, δικαίοις δὲ συνὼν καὶ παρ’ ἑτέροις γίνεται μετ’ ἐκείνους καὶ σὺν ἐκείνοις. ἀλλὰ καὶ «εἰς Βηθανίαν» αὐλισθεὶς οὐ «καταλιπὼν» τὴν Βηθανίαν «εἰς τὴν πόλιν» ἐπανάγει· ἦν γὰρ καὶ ἐν Βηθανίᾳ καὶ ἐπανῆγεν «εἰς τὴν πόλιν.» ἐπείνα δὲ ὁ Ἰησοῦς ἀεὶ τῶν ἐν τῷ δικαίῳ βουλόμενος μεταλαβεῖν καρπῶν τοῦ [ἐν αὐτοῖς ἁγίου] πνεύματος, καὶ ἔστιν αὐτοῦ [βρώματα] [ἵν’ οὕτως ὀνομάσω] τὰ σῦκα ὧν πεινῶν ἐσθίει ἡ ἀγάπη τοῦ καρποφοροῦντος αὐτήν, πρῶτος οὖσα «καρπὸς τοῦ πνεύματος», καὶ ἡ χαρὰ καὶ ἡ εἰρήνη καὶ ἡ μακροθυμία καὶ τὰ λοιπά. ἅτινα ὅσον μὲν καρποφοροῦμεν οὐ ξηρανθησόμεθα, ἐπὰν δὲ ἐπιστάντι αὐτῷ καὶ ζητοῦντι [τοιοῦτον] καρπὸν ἵνα φάγῃ μὴ παρέχωμεν, λελέξεται πρὸς ἡμᾶς· «μηκέτι ἐκ σοῦ καρπὸς γένοιτο εἰς τὸν αἰῶνα·» χωρὶς γὰρ τῆς προαποδεδομένης περὶ συκῆς ὡς τοῦ λαοῦ διηγήσεως ἔστι καὶ ἐπὶ ἕκαστον ἀνάγειν τὸν λόγον, «συκῆν» ὄντα ἤτοι ξηραινομένην ἢ φέρουσαν καρπὸν καὶ ζῶσαν καὶ γεωργουμένην, ἵνα πλείονα καρπὸν φέρῃ.
αἴρεται οὖν καθ’ ἕκαστον τῶν ὑπὸ τοῦ λόγου καταρτιζομένων εἰς σωτηρίαν ὄρος τὸ ὑπὸ τοῦ Ἰησοῦ βλεπόμενον καὶ δεικνύμενον, καὶ βάλλεται «εἰς τὴν θάλασσαν» κατὰ τὸν τοῦ ἐπιτυγχάνοντος μαθητοῦ Ἰησοῦ ἐν διδασκαλίᾳ λόγον, λέγοντος «τῷ» ἐν τῷ καθ’ ἕκαστον τῶν ἀκουόντων «ὄρει· ἄρθητι καὶ βλήθητι εἰς τὴν θάλασσαν,» λέγοντος δὲ μετὰ τοῦ ἔχειν «πίστιν καὶ μὴ» διακρίνεσθαι, ἵνα καὶ τὸ λεγόμενον γένηται. καὶ τὰ πάντα δὲ ὅσα ἐὰν ὁ ἔχων «πίστιν καὶ μὴ» διακρινόμενος αἰτήσῃ «ἐν τῇ προσευχῇ,» πιστεύων λήψεται. Αὕτη δέ ἐστι Βηθανία, ἔνθα ὁ ἐκ νεκρῶν ἀναστὰς Ἰησοῦ φίλος κατῴκει. καὶ πᾶς δὲ ὁ ὑπακούων τῷ λόγῳ τοῦ θεοῦ καὶ τὸν λόγον τῆς ὑπακοῆς ἐνιδρυμένον [καὶ ἐναυλιζόμενον] ἔχων ἑαυτῷ, ΟΙΚΟΣ ἐστιν ΥΠΑΚΟΗΣ καὶ Βηθανία, ἐν ᾗ αὐλίζεται ὁ Ἰησοῦς καὶ ἀναπαύεται. ἐπεὶ δὲ πράγματα δεῖ λαμβάνειν ἀπὸ τῶν λεγομένων ἄξια σοφίας θεοῦ ἀφ’ ἧς τὰ εὐαγγέλια γέγραπται, πρόσχες εἰ μὴ κατὰ μὲν τοὺς ἁπλούστερον νοοῦντας παρέλκει τὸ «καταλιπὼν αὐτοὺς ἐξῆλθεν ἔξω τῆς πόλεως·» πῶς γὰρ ἐδύνατο «ἔξω τῆς πόλεως» γενέσθαι μὴ «καταλιπὼν» τοὺς προτέρους παρ’ οἷς ἦν;
PG 13:1461Τάχα δὲ ὥσπερ ἐπὶ τοῦ σπόρου «ἐξῆλθεν ὁ σπείρων τοῦ σπείρειν» καὶ «ἃ μὲν ἔπεσε παρὰ τὴν ὁδὸν καὶ ἦλθε τὰ πετεινὰ τοῦ οὐρανοῦ καὶ κατέφαγεν αὐτά», ἄλλα δὲ εἰς τὰς πέτρας καὶ ἄλλα εἰς «τὰς ἀκάνθας» καὶ ἄλλα εἰς «τὴν καλὴν» καὶ ἀγαθὴν γῆν, οὕτως καὶ συκαῖ εἰσι διάφοροι. καὶ ἐὰν μὲν ᾖ συκῆ ἐπὶ τῆς καλῆς καὶ ἀγαθῆς γῆς, καὶ φέρει «καρπὸν» καὶ πεινῶντι τῷ Ἰησοῦ παρέχει αὐτόν. ἐπὰν δὲ ᾖ «παρὰ τὴν ὁδόν», ὡς αὕτη περὶ ἧς γέγραπται τὸ «καὶ ἰδὼν συκῆν μίαν ἐπὶ τῆς ὁδοῦ,» ἐλθόντι τῷ Ἰησοῦ οὐ δίδωσι καρπόν· «οὐδὲν» γὰρ εὑρίσκει ἐν τῇ «παρὰ τὴν ὁδὸν» συκῇ «εἰ μὴ φύλλα μόνον.» διὸ «λέγει αὐτῇ,» ἐπεὶ «παρὰ τὴν ὁδὸν» ἦν καὶ φύλλα μόνον εἶχεν ἔμφασιν τοῦ ζῆν ἀλλ’ οὐ μετὰ καρποῦ, τὸ «μηκέτι ἐκ σοῦ καρπὸς γένοιτο εἰς τὸν αἰῶνα.» ὅσον μὲν οὖν οὐκ ἔρχεται ἐπί τινα συκῆν οὐδὲ ἤδη ζητεῖ τὸν καρπὸν αὐτῆς, ἀλλὰ μακροθυμεῖ περιμένων εἴ πως οἴσει καρπὸν ἡ συκῆ, οὐ ξηραίνεται.
Τάχα δὲ ὥσπερ ἐπὶ τοῦ σπόρου «ἐξῆλθεν ὁ σπείρων τοῦ σπείρειν» καὶ «ἃ μὲν ἔπεσε παρὰ τὴν ὁδὸν καὶ ἦλθε τὰ πετεινὰ τοῦ οὐρανοῦ καὶ κατέφαγεν αὐτά», ἄλλα δὲ εἰς τὰς πέτρας καὶ ἄλλα εἰς «τὰς ἀκάνθας» καὶ ἄλλα εἰς «τὴν καλὴν» καὶ ἀγαθὴν γῆν, οὕτως καὶ συκαῖ εἰσι διάφοροι. καὶ ἐὰν μὲν ᾖ συκῆ ἐπὶ τῆς καλῆς καὶ ἀγαθῆς γῆς, καὶ φέρει «καρπὸν» καὶ πεινῶντι τῷ Ἰησοῦ παρέχει αὐτόν. ἐπὰν δὲ ᾖ «παρὰ τὴν ὁδόν», ὡς αὕτη περὶ ἧς γέγραπται τὸ «καὶ ἰδὼν συκῆν μίαν ἐπὶ τῆς ὁδοῦ,» ἐλθόντι τῷ Ἰησοῦ οὐ δίδωσι καρπόν· «οὐδὲν» γὰρ εὑρίσκει ἐν τῇ «παρὰ τὴν ὁδὸν» συκῇ «εἰ μὴ φύλλα μόνον.» διὸ «λέγει αὐτῇ,» ἐπεὶ «παρὰ τὴν ὁδὸν» ἦν καὶ φύλλα μόνον εἶχεν ἔμφασιν τοῦ ζῆν ἀλλ’ οὐ μετὰ καρποῦ, τὸ «μηκέτι ἐκ σοῦ καρπὸς γένοιτο εἰς τὸν αἰῶνα.» ὅσον μὲν οὖν οὐκ ἔρχεται ἐπί τινα συκῆν οὐδὲ ἤδη ζητεῖ τὸν καρπὸν αὐτῆς, ἀλλὰ μακροθυμεῖ περιμένων εἴ πως οἴσει καρπὸν ἡ συκῆ, οὐ ξηραίνεται.
PG 13:1462ἐπὰν δὲ ἐπιστάντος τοῦ πεινῶντος [καὶ ἐπιζητοῦντος] ἡμῶν τοὺς καρποὺς εὑρεθῶμεν οὐδὲν ἔχοντες εἰ μὴ τὴν ἐπαγγελίαν τῆς πίστεως μόνην οὐ συνόντων αὐτῇ καρπῶν, «παραχρῆμα» ξηρανθησόμεθα καὶ τὸ δοκεῖν εἶναι πιστοὶ ἀπολωλεκότες. καὶ ἔστιν εὑρεῖν τοιούτους τινὰς ἐπὶ πολὺν φορέσαντας χρόνον τὸ τῆς πίστεως ὄνομα καὶ ἐμφήναντας ὅτι ζῶσι, καὶ παντελῶς [δ’] εἰσὶ ξηροί· οὓς διὰ τὸ μὴ καρποφορεῖν ἔστιν ἰδεῖν καὶ ἀφισταμένους παντελῶς τοῦ λόγου καὶ ξηρανθέντας. ἐνθάδε μὲν οὖν ξηραίνεται ἡ μὴ δεδωκυῖα πεινῶντι τῷ Ἰησοῦ καρπόν· ἄλλη δὲ συκῆ ἐκκόπτεσθαι κελεύεται, ἵνα μὴ «τὴν γῆν» καταργῇ. εἶθ’ «οἱ μαθηταί,» ἐπὰν ἴδωσί τινα μετὰ ζωτικὴν ἔμφασιν ξηρανθέντα, θαυμάζουσι «λέγοντες· πῶς παραχρῆμα ἐξηράνθη ἡ συκῆ;» Ἔτι δὲ μᾶλλον νοήσομεν τοῖς καθ’ ἕνα ἐφαρμόζοντες τὰ κατὰ τὸν τόπον, ἐπιστήσαντες τίνα τρόπον ἐν τοῖς πειρασμοῖς ὁ μὲν Ἰησοῦς αἰτεῖ τοὺς καρπούς, φέρ’ εἰπεῖν ἐν διωγμῷ τὴν ὁμολογίαν καὶ τὸ μαρτύριον, καὶ ἐν τῷ γυναῖκα ἐπιμαίνεσθαί τινι τὴν τοῦ Ἰωσὴφ ἐγκράτειαν καὶ σωφροσύνην, καὶ οὕτως καθ’ ἕκαστον πειρασμὸν τὸν ἀκόλουθον αὐτῷ καρπόν.
Τάχα δὲ ὥσπερ ἐπὶ τοῦ σπόρου «ἐξῆλθεν ὁ σπείρων τοῦ σπείρειν» καὶ «ἃ μὲν ἔπεσε παρὰ τὴν ὁδὸν καὶ ἦλθε τὰ πετεινὰ τοῦ οὐρανοῦ καὶ κατέφαγεν αὐτά», ἄλλα δὲ εἰς τὰς πέτρας καὶ ἄλλα εἰς «τὰς ἀκάνθας» καὶ ἄλλα εἰς «τὴν καλὴν» καὶ ἀγαθὴν γῆν, οὕτως καὶ συκαῖ εἰσι διάφοροι. καὶ ἐὰν μὲν ᾖ συκῆ ἐπὶ τῆς καλῆς καὶ ἀγαθῆς γῆς, καὶ φέρει «καρπὸν» καὶ πεινῶντι τῷ Ἰησοῦ παρέχει αὐτόν. ἐπὰν δὲ ᾖ «παρὰ τὴν ὁδόν», ὡς αὕτη περὶ ἧς γέγραπται τὸ «καὶ ἰδὼν συκῆν μίαν ἐπὶ τῆς ὁδοῦ,» ἐλθόντι τῷ Ἰησοῦ οὐ δίδωσι καρπόν· «οὐδὲν» γὰρ εὑρίσκει ἐν τῇ «παρὰ τὴν ὁδὸν» συκῇ «εἰ μὴ φύλλα μόνον.» διὸ «λέγει αὐτῇ,» ἐπεὶ «παρὰ τὴν ὁδὸν» ἦν καὶ φύλλα μόνον εἶχεν ἔμφασιν τοῦ ζῆν ἀλλ’ οὐ μετὰ καρποῦ, τὸ «μηκέτι ἐκ σοῦ καρπὸς γένοιτο εἰς τὸν αἰῶνα.» ὅσον μὲν οὖν οὐκ ἔρχεται ἐπί τινα συκῆν οὐδὲ ἤδη ζητεῖ τὸν καρπὸν αὐτῆς, ἀλλὰ μακροθυμεῖ περιμένων εἴ πως οἴσει καρπὸν ἡ συκῆ, οὐ ξηραίνεται.
PG 13:1463ὁ δὲ μὴ παρασκευασάμενος διδόναι πεινῶντι τῷ Ἰησοῦ καὶ ἐφισταμένῳ τὴν ὁμολογίαν ἢ τὴν ἐγκράτειαν, «παραχρῆμα» ξηραίνεται· ὁ γὰρ ἀρνησάμενος ξηραίνεται, ὁμοίως δὲ καὶ ὁ πορνεύσας, καίτοι παρὰ τὸν πρὸ τῶν πειραςμῶν καιρὸν ζωτικὴν ἐμφαίνων δύναμιν καὶ οἱονεὶ τὰ «φύλλα» τῆς συκῆς περικείμενος. καὶ θαυμάζουσιν ἐπὶ τῶν τοιούτων «οἱ μαθηταί,» πῶς ὁ μὲν Ἰησοῦς ἐπέστη πεινῶν καὶ ζητῶν τὸν καρπόν, τῷ δὲ μὴ εὑρηκέναι εὐθέως «εἶπε» «καὶ ἐγένετο», «καὶ παραχρῆμα ἐξηράνθη» ἡ μὴ παρεσκευασμένη εἰς τὸ φέρειν καρπὸν «συκῆ.» καὶ πολλάκις τις γενόμενος «συκῆ» ἔτεσι πλείοσιν οὐ ξηραίνεται, ἐπιστάντος δὲ Ἰησοῦ ἐν καιρῷ πειρασμοῦ καὶ ἀπαιτοῦντος τὸν καρπόν, οὐ δεδωκὼς αὐτῷ «παραχρῆμα» ἐξηράνθη καὶ τὴν τῶν τοσούτων ἀπολώλεκεν ἐτῶν ζωήν. καὶ τοῦτο γίνεται ἐπείπερ, κατὰ τὸν τοῦ σωτῆρος λόγον, «παντὶ τῷ ἔχοντι δοθήσεται καὶ περισσευθήσεται· ἀπὸ δὲ τοῦ μὴ ἔχοντος, καὶ ὃ δοκεῖ ἔχειν ἀρθήσεται ἀπ’ αὐτοῦ», ἵνα μὴ ἀργὸν ᾖ «ὃ δοκεῖ ἔχειν». ἕκαστος δὲ τῶν μαθητῶν, «ἐὰν» ἔχῃ «πίστιν καὶ μὴ» διακριθῇ, καὶ «τὸ τῆς συκῆς» ποιεῖ καὶ τὸ ἑξῆς αὐτῷ ἐπιφερόμενον.
ὁ δὲ μὴ παρασκευασάμενος διδόναι πεινῶντι τῷ Ἰησοῦ καὶ ἐφισταμένῳ τὴν ὁμολογίαν ἢ τὴν ἐγκράτειαν, «παραχρῆμα» ξηραίνεται· ὁ γὰρ ἀρνησάμενος ξηραίνεται, ὁμοίως δὲ καὶ ὁ πορνεύσας, καίτοι παρὰ τὸν πρὸ τῶν πειραςμῶν καιρὸν ζωτικὴν ἐμφαίνων δύναμιν καὶ οἱονεὶ τὰ «φύλλα» τῆς συκῆς περικείμενος. καὶ θαυμάζουσιν ἐπὶ τῶν τοιούτων «οἱ μαθηταί,» πῶς ὁ μὲν Ἰησοῦς ἐπέστη πεινῶν καὶ ζητῶν τὸν καρπόν, τῷ δὲ μὴ εὑρηκέναι εὐθέως «εἶπε» «καὶ ἐγένετο», «καὶ παραχρῆμα ἐξηράνθη» ἡ μὴ παρεσκευασμένη εἰς τὸ φέρειν καρπὸν «συκῆ.» καὶ πολλάκις τις γενόμενος «συκῆ» ἔτεσι πλείοσιν οὐ ξηραίνεται, ἐπιστάντος δὲ Ἰησοῦ ἐν καιρῷ πειρασμοῦ καὶ ἀπαιτοῦντος τὸν καρπόν, οὐ δεδωκὼς αὐτῷ «παραχρῆμα» ἐξηράνθη καὶ τὴν τῶν τοσούτων ἀπολώλεκεν ἐτῶν ζωήν. καὶ τοῦτο γίνεται ἐπείπερ, κατὰ τὸν τοῦ σωτῆρος λόγον, «παντὶ τῷ ἔχοντι δοθήσεται καὶ περισσευθήσεται· ἀπὸ δὲ τοῦ μὴ ἔχοντος, καὶ ὃ δοκεῖ ἔχειν ἀρθήσεται ἀπ’ αὐτοῦ», ἵνα μὴ ἀργὸν ᾖ «ὃ δοκεῖ ἔχειν». ἕκαστος δὲ τῶν μαθητῶν, «ἐὰν» ἔχῃ «πίστιν καὶ μὴ» διακριθῇ, καὶ «τὸ τῆς συκῆς» ποιεῖ καὶ τὸ ἑξῆς αὐτῷ ἐπιφερόμενον.
PG 13:1464Καὶ ἔργον ἐστὶ δεῖξαι, πῶς ὁ Ἰησοῦ μαθητὴς ζητήσας καρπὸν ἐν συκῇ καὶ μὴ εὑρὼν λέγει αὐτῇ· «μηκέτι ἐκ σοῦ καρπὸς γένοιτο εἰς τὸν αἰῶνα,» ἵνα «παραχρῆμα» καὶ ἐπ’ αὐτῷ ξηρανθῇ «ἡ συκῆ.» καὶ εἰς ταῦτα δὲ νόησόν τινα τὰ τῆς πίστεως ἐπαγγελλόμενον καὶ οἰόμενον ἐν τῷ ὀνόματι τοῦ Ἰησοῦ ἐσθίειν καὶ πίνειν καὶ τὸν Ἰησοῦν «ἐν ταῖς πλατείαις» τῆς ψυχῆς αὐτοῦ δεδιδαχέναι. εἶτα ἡκέτω μαθητὴς ζητῶν καρπὸν σοφίας καὶ λόγου ἐν αὐτῷ κατὰ τὴν περὶ τοῦ διδάσκειν τὰ θεῖα ἐπαγγελίαν, καὶ ζητῶν καὶ ἐρευνῶν τῷ λόγῳ αὐτὸν μηδένα καρπὸν εὑρισκέτω· καὶ διὰ τοῦτο αὐτὸν παριστὰς τοῖς θεωροῦσι κενὸν τοῦ Χριστοῦ, παριστάτω τῷ λόγῳ ὅτι οὐχ οἷόν τε τινὰ καρπὸν ἔτι γενέσθαι αὐτῷ «εἰς τὸν αἰῶνα» ὑπὸ τῆς οἰήσεως βεβλαμμένῳ. ὅρα οὖν εἰ μὴ ἐν τοιούτῳ ὁ ἔχων «πίστιν καὶ μὴ» διακριθεὶς «τὸ τῆς συκῆς» παραπλησίως πως τῷ Ἰησοῦ ποιεῖ.
ὁ δὲ μὴ παρασκευασάμενος διδόναι πεινῶντι τῷ Ἰησοῦ καὶ ἐφισταμένῳ τὴν ὁμολογίαν ἢ τὴν ἐγκράτειαν, «παραχρῆμα» ξηραίνεται· ὁ γὰρ ἀρνησάμενος ξηραίνεται, ὁμοίως δὲ καὶ ὁ πορνεύσας, καίτοι παρὰ τὸν πρὸ τῶν πειραςμῶν καιρὸν ζωτικὴν ἐμφαίνων δύναμιν καὶ οἱονεὶ τὰ «φύλλα» τῆς συκῆς περικείμενος. καὶ θαυμάζουσιν ἐπὶ τῶν τοιούτων «οἱ μαθηταί,» πῶς ὁ μὲν Ἰησοῦς ἐπέστη πεινῶν καὶ ζητῶν τὸν καρπόν, τῷ δὲ μὴ εὑρηκέναι εὐθέως «εἶπε» «καὶ ἐγένετο», «καὶ παραχρῆμα ἐξηράνθη» ἡ μὴ παρεσκευασμένη εἰς τὸ φέρειν καρπὸν «συκῆ.» καὶ πολλάκις τις γενόμενος «συκῆ» ἔτεσι πλείοσιν οὐ ξηραίνεται, ἐπιστάντος δὲ Ἰησοῦ ἐν καιρῷ πειρασμοῦ καὶ ἀπαιτοῦντος τὸν καρπόν, οὐ δεδωκὼς αὐτῷ «παραχρῆμα» ἐξηράνθη καὶ τὴν τῶν τοσούτων ἀπολώλεκεν ἐτῶν ζωήν. καὶ τοῦτο γίνεται ἐπείπερ, κατὰ τὸν τοῦ σωτῆρος λόγον, «παντὶ τῷ ἔχοντι δοθήσεται καὶ περισσευθήσεται· ἀπὸ δὲ τοῦ μὴ ἔχοντος, καὶ ὃ δοκεῖ ἔχειν ἀρθήσεται ἀπ’ αὐτοῦ», ἵνα μὴ ἀργὸν ᾖ «ὃ δοκεῖ ἔχειν». ἕκαστος δὲ τῶν μαθητῶν, «ἐὰν» ἔχῃ «πίστιν καὶ μὴ» διακριθῇ, καὶ «τὸ τῆς συκῆς» ποιεῖ καὶ τὸ ἑξῆς αὐτῷ ἐπιφερόμενον.
PG 13:1465καὶ κρεῖττόν γέ ἐστι, τὴν ἀπατηλὴν «συκῆν» καὶ νομιζομένην μὲν ζῆν μὴ καρποφοροῦσαν δέ, ἐλεγχθεῖσαν ὅτι ἄκαρπός ἐστι, ξηρὰν τοῖς λόγοις τῶν μαθητῶν Ἰησοῦ φανῆναι, ἢ ἀπατᾶν ἔτι τῇ νομιζομένῃ ζωῇ καὶ τῇ προσποιήσει [τῆς ἐπαγγελίας] «τὰς τῶν ἀκάκων» καὶ εὐεξαπατήτων «καρδίας». καλὸν οὖν ἐφάνη καὶ τοῦ Ἰησοῦ καὶ τῶν μαθητῶν αὐτοῦ ἔργον τὸ κατὰ τὴν ξηραινομένην «συκῆν.» ἐν ἑκάστῳ δ’ [οἶμαι] ἀπίστῳ καὶ ἀνόμῳ ὄρος ἐπίκειται κατὰ τὴν ἀναλογίαν τῆς ἀπιστίας καὶ τῆς ἀνομίας, τῷ λόγῳ τῶν μαθητῶν Ἰησοῦ αἰρόμενον καὶ βαλλόμενον «εἰς τὴν θάλασσαν» τῆς κολάσεως αὐτοῦ. καὶ «πάντα» δὲ «ὅσα ἐὰν» αἰτῶσιν «ἐν τῇ προσευχῇ πιστεύοντες» οἱ Ἰησοῦ μαθηταὶ λήψονται, ὡς μαθηταὶ οὐδὲν τῶν μὴ δεόντων αἰτήσοντες, καὶ ὡς πειθόμενοι τῷ διδασκάλῳ, μηδὲν ἄλλο αἰτοῦντες ἢ τὰ μεγάλα καὶ τὰ ἐπουράνια· εἶπε γὰρ ὁ Ἰησοῦς τοῖς μαθηταῖς αὐτοῦ· «αἰτεῖτε τὰ μεγάλα, καὶ τὰ μικρὰ προστεθήσεται ὑμῖν· καὶ αἰτεῖτε τὰ ἐπουράνια, καὶ τὰ ἐπίγεια προστεθήσεται ὑμῖν».
καὶ κρεῖττόν γέ ἐστι, τὴν ἀπατηλὴν «συκῆν» καὶ νομιζομένην μὲν ζῆν μὴ καρποφοροῦσαν δέ, ἐλεγχθεῖσαν ὅτι ἄκαρπός ἐστι, ξηρὰν τοῖς λόγοις τῶν μαθητῶν Ἰησοῦ φανῆναι, ἢ ἀπατᾶν ἔτι τῇ νομιζομένῃ ζωῇ καὶ τῇ προσποιήσει [τῆς ἐπαγγελίας] «τὰς τῶν ἀκάκων» καὶ εὐεξαπατήτων «καρδίας». καλὸν οὖν ἐφάνη καὶ τοῦ Ἰησοῦ καὶ τῶν μαθητῶν αὐτοῦ ἔργον τὸ κατὰ τὴν ξηραινομένην «συκῆν.» ἐν ἑκάστῳ δ’ [οἶμαι] ἀπίστῳ καὶ ἀνόμῳ ὄρος ἐπίκειται κατὰ τὴν ἀναλογίαν τῆς ἀπιστίας καὶ τῆς ἀνομίας, τῷ λόγῳ τῶν μαθητῶν Ἰησοῦ αἰρόμενον καὶ βαλλόμενον «εἰς τὴν θάλασσαν» τῆς κολάσεως αὐτοῦ. καὶ «πάντα» δὲ «ὅσα ἐὰν» αἰτῶσιν «ἐν τῇ προσευχῇ πιστεύοντες» οἱ Ἰησοῦ μαθηταὶ λήψονται, ὡς μαθηταὶ οὐδὲν τῶν μὴ δεόντων αἰτήσοντες, καὶ ὡς πειθόμενοι τῷ διδασκάλῳ, μηδὲν ἄλλο αἰτοῦντες ἢ τὰ μεγάλα καὶ τὰ ἐπουράνια· εἶπε γὰρ ὁ Ἰησοῦς τοῖς μαθηταῖς αὐτοῦ· «αἰτεῖτε τὰ μεγάλα, καὶ τὰ μικρὰ προστεθήσεται ὑμῖν· καὶ αἰτεῖτε τὰ ἐπουράνια, καὶ τὰ ἐπίγεια προστεθήσεται ὑμῖν».
PG 13:1466Ὁ δὲ Μᾶρκος ἀναγράψας τὰ κατὰ τὸν τόπον ἀπεμφαῖνόν τι [ὡς πρὸς τὸ ῥητὸν] προσέθηκε ποιήσας ὅτι «ἰδὼν» ὁ Ἰησοῦς «ἀπὸ μακρόθεν συκῆν ἔχουσαν φύλλα ἦλθεν» ὡς εὑρήσων τι «ἐν αὐτῇ»· «ἐλθὼν» δὲ «ἐπ’ αὐτὴν» καὶ μηδὲν εὑρὼν «εἰ μὴ φύλλα» μόνον [ «οὐ γὰρ ἦν ὁ καιρὸς σύκων»] «ἀποκριθεὶς εἶπεν αὐτῇ· μηκέτι εἰς τὸν αἰῶνα ἐκ σοῦ μηδεὶς καρπὸν φάγῃ». εἴποι γὰρ ἄν τις· εἰ μὴ «ὁ καιρὸς σύκων ἦν», πῶς ἦλθεν ὁ Ἰησοῦς ὡς εὑρήσων τι «ἐν αὐτῇ» καὶ πῶς δικαίως εἶπεν αὐτῇ· «μηκέτι εἰς τὸν αἰῶνα ἐκ σοῦ μηδεὶς καρπὸν φάγῃ»; πρὸς τοῦτο δὲ λελέξεται ὅτι οἱ κατειλεγμένοι παρὰ τῷ ἀποστόλῳ καρποὶ τοῦ πνεύματος, ἀγάπη, χαρά, εἰρήνη, μακροθυμία, χρηστότης, ἀγαθωσύνη, πίστις, πραότης, ἐγκράτεια, ἔστι μὲν ὅτε ἐν οἰκείῳ ἀποδίδονται καιρῷ. βέλτιον δὲ εἰ, τῶν περιεστηκότων ἐπὶ τὸ ἐναντίον τῷ καρποφορεῖν προκαλουμένων, δυνηθείη τις καὶ διὰ τὸ πάνυ ὠφελεῖσθαι ἐκ τοῦ λόγου οὐδὲν ἧττον καὶ τότε διδόναι τοὺς καρποὺς τοῦ πνεύματος. ὃ δὲ λέγω τοιοῦτόν ἐστιν· εἷς τῶν καρπῶν τοῦ πνεύματός ἐστιν ἀγάπη. ταύτης δὲ καιρὸς μὲν ὅτε οὐ χαλεπὸν ἀποδοῦναι τὸν καρπὸν τοῦ ἀγαπᾶσθαι·
καὶ κρεῖττόν γέ ἐστι, τὴν ἀπατηλὴν «συκῆν» καὶ νομιζομένην μὲν ζῆν μὴ καρποφοροῦσαν δέ, ἐλεγχθεῖσαν ὅτι ἄκαρπός ἐστι, ξηρὰν τοῖς λόγοις τῶν μαθητῶν Ἰησοῦ φανῆναι, ἢ ἀπατᾶν ἔτι τῇ νομιζομένῃ ζωῇ καὶ τῇ προσποιήσει [τῆς ἐπαγγελίας] «τὰς τῶν ἀκάκων» καὶ εὐεξαπατήτων «καρδίας». καλὸν οὖν ἐφάνη καὶ τοῦ Ἰησοῦ καὶ τῶν μαθητῶν αὐτοῦ ἔργον τὸ κατὰ τὴν ξηραινομένην «συκῆν.» ἐν ἑκάστῳ δ’ [οἶμαι] ἀπίστῳ καὶ ἀνόμῳ ὄρος ἐπίκειται κατὰ τὴν ἀναλογίαν τῆς ἀπιστίας καὶ τῆς ἀνομίας, τῷ λόγῳ τῶν μαθητῶν Ἰησοῦ αἰρόμενον καὶ βαλλόμενον «εἰς τὴν θάλασσαν» τῆς κολάσεως αὐτοῦ. καὶ «πάντα» δὲ «ὅσα ἐὰν» αἰτῶσιν «ἐν τῇ προσευχῇ πιστεύοντες» οἱ Ἰησοῦ μαθηταὶ λήψονται, ὡς μαθηταὶ οὐδὲν τῶν μὴ δεόντων αἰτήσοντες, καὶ ὡς πειθόμενοι τῷ διδασκάλῳ, μηδὲν ἄλλο αἰτοῦντες ἢ τὰ μεγάλα καὶ τὰ ἐπουράνια· εἶπε γὰρ ὁ Ἰησοῦς τοῖς μαθηταῖς αὐτοῦ· «αἰτεῖτε τὰ μεγάλα, καὶ τὰ μικρὰ προστεθήσεται ὑμῖν· καὶ αἰτεῖτε τὰ ἐπουράνια, καὶ τὰ ἐπίγεια προστεθήσεται ὑμῖν».
PG 13:1467καὶ ἔστιν ἀγαπᾶν τὸν ἀγαπῶντα καρπὸς μὲν τοῦ πνεύματος, οὐ μὴν ἐν οὐ καιρῷ [ἵν’ οὕτως ὀνομάσω] σύκων. ἐπὰν δὲ ἐπὶ τὸ μισεῖν προκαλῆταί τις τὸν πιστεύοντα τοιοῦτον ἀπατῶν καὶ ἐπιβουλεύων καὶ τοῖς ἤθεσι βεβλαμμένος ὤν, ὥστε δοκεῖν ἄξιος εἶναι τοῦ μισεῖσθαι, ὁ δὲ δίκαιος μηδὲ τὸν τοιοῦτον μισῇ ἀλλ’ [ὡς υἱὸς «τοῦ τὸν ἥλιον ἀνατέλλοντος ἐπὶ πονηροὺς καὶ ἀγαθοὺς»] καὶ τότε αὐτὸν ἀγαπᾷ, οἱονεὶ ἐν οὐ καιρῷ σύκων τῆς ἀγάπης διδοὺς τὸν καρπόν, μακάριός ἐστι. τὸ δ’ ὅμοιον νοήσεις καὶ ἐπὶ τῆς χαρᾶς. φέρειν μὲν γὰρ τὸν καρπὸν τοῦ πνεύματος τὴν χαρὰν μηδενὸς ἐπὶ τὸ λυπεῖσθαι προκαλουμένου καὶ δυσαρεστεῖσθαι, οὐ χαλεπόν· ὅταν δὲ τὰ μὲν περιεστηκότα ἐπὶ λύπην καὶ ἀθυμίαν καὶ δυςαρέστησιν προκαλῆται, ἀπὸ δὲ τῆς κατὰ τὸν λόγον ὠφελείας τις ἐπὶ τοςοῦτον προκόπτῃ, ὡς [καὶ] ἐν καιροῖς τῆς δοκούσης δυσαρεστήσεως εὐαρεστεῖσθαι καὶ ἐν καιροῖς τοῦ ἀτιμάζεσθαι καὶ τοῦ μαστιγοῦσθαι χαίρειν καὶ ἁπλῶς ἐν παντὶ περιστατικῷ καιρῷ μεμνῆσθαι τοῦ «πάντοτε χαίρετε», μακάριος ἂν ὁ τοιοῦτος εἴη καρπὸν φέρων τὴν χαρὰν καὶ ἐν οὐ καιρῷ [ἵν’ οὕτως ὀνομάσω] σύκων.
καὶ ἔστιν ἀγαπᾶν τὸν ἀγαπῶντα καρπὸς μὲν τοῦ πνεύματος, οὐ μὴν ἐν οὐ καιρῷ [ἵν’ οὕτως ὀνομάσω] σύκων. ἐπὰν δὲ ἐπὶ τὸ μισεῖν προκαλῆταί τις τὸν πιστεύοντα τοιοῦτον ἀπατῶν καὶ ἐπιβουλεύων καὶ τοῖς ἤθεσι βεβλαμμένος ὤν, ὥστε δοκεῖν ἄξιος εἶναι τοῦ μισεῖσθαι, ὁ δὲ δίκαιος μηδὲ τὸν τοιοῦτον μισῇ ἀλλ’ [ὡς υἱὸς «τοῦ τὸν ἥλιον ἀνατέλλοντος ἐπὶ πονηροὺς καὶ ἀγαθοὺς»] καὶ τότε αὐτὸν ἀγαπᾷ, οἱονεὶ ἐν οὐ καιρῷ σύκων τῆς ἀγάπης διδοὺς τὸν καρπόν, μακάριός ἐστι. τὸ δ’ ὅμοιον νοήσεις καὶ ἐπὶ τῆς χαρᾶς. φέρειν μὲν γὰρ τὸν καρπὸν τοῦ πνεύματος τὴν χαρὰν μηδενὸς ἐπὶ τὸ λυπεῖσθαι προκαλουμένου καὶ δυσαρεστεῖσθαι, οὐ χαλεπόν· ὅταν δὲ τὰ μὲν περιεστηκότα ἐπὶ λύπην καὶ ἀθυμίαν καὶ δυςαρέστησιν προκαλῆται, ἀπὸ δὲ τῆς κατὰ τὸν λόγον ὠφελείας τις ἐπὶ τοςοῦτον προκόπτῃ, ὡς [καὶ] ἐν καιροῖς τῆς δοκούσης δυσαρεστήσεως εὐαρεστεῖσθαι καὶ ἐν καιροῖς τοῦ ἀτιμάζεσθαι καὶ τοῦ μαστιγοῦσθαι χαίρειν καὶ ἁπλῶς ἐν παντὶ περιστατικῷ καιρῷ μεμνῆσθαι τοῦ «πάντοτε χαίρετε», μακάριος ἂν ὁ τοιοῦτος εἴη καρπὸν φέρων τὴν χαρὰν καὶ ἐν οὐ καιρῷ [ἵν’ οὕτως ὀνομάσω] σύκων.
PG 13:1469Τὸ παραπλήσιον δὲ οὐ χαλεπὸν καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων καρπῶν ποιῆσαι τοῦ πνεύματος. βούλεται γὰρ εἶναι κρείττονα τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως τὸν προσιόντα τῷ λόγῳ αὑτοῦ ὁ θεὸς καὶ ἀπαιτεῖ αὐτὸν παράδοξα καὶ [ἵν’ οὕτως ὀνομάσω] θεοῦ μᾶλλον ἢ ἀνθρώπου ἔργα. διὸ καὶ πᾶσι λέγει οὓς καλεῖ ἐπὶ τὴν μακαριότητα· «ἐγὼ εἶπα· θεοί ἐστε καὶ υἱοὶ ὑψίστου πάντες», μεμφόμενος δὲ τοῖς μὴ βουλομένοις ἀποθεωθῆναι καὶ υἱοῖς ὑψίστου γενέσθαι λέγει· «ὑμεῖς δὲ ὡς ἄνθρωποι ἀποθνῄσκετε»· κατὰ γὰρ ἑκάστην ἁμαρτίαν, ὅτε ἐσμὲν «σάρκινοι καὶ κατὰ ἄνθρωπον» περιπατοῦντες, οὐδὲν ἄλλο ἐνεργοῦμεν ἢ τὸ ἀποθνῄσκειν, καὶ φανερὸν ὅτι «εἰ κατὰ σάρκα» ζῶμεν, μέλλομεν «ἀποθνῄσκειν», ὡς ἐδίδαξεν ὁ ἀπόστολος. ταῦτα καὶ διὰ τὸ «οὐ γὰρ ἦν ὁ καιρὸς τῶν σύκων». ὁ δὲ κατὰ τὸν Μᾶρκον Πέτρος ἰδὼν «τὴν συκῆν ἐξηραμμένην ἐκ ῥιζῶν» εἶπε τῷ σωτῆρι· «ἰδοὺ ἡ συκῆ ἣν κατηράσω ἐξηράνθη»· κατάρας γὰρ τῆς ἀπὸ τοῦ λόγου ἀξία ἡ μὴ φέρουσα τῷ λόγῳ καρπὸν ζητοῦντι. ἐπὶ τέλει δέ τι ἔχει ὁ λόγος προτρεπτικὸν τοῦ πιστεύοντας λήψεσθαι· οὐχὶ ἄλλως γὰρ ληψόμεθα, εἰ μὴ αἰτήσομεν.
Τὸ παραπλήσιον δὲ οὐ χαλεπὸν καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων καρπῶν ποιῆσαι τοῦ πνεύματος. βούλεται γὰρ εἶναι κρείττονα τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως τὸν προσιόντα τῷ λόγῳ αὑτοῦ ὁ θεὸς καὶ ἀπαιτεῖ αὐτὸν παράδοξα καὶ [ἵν’ οὕτως ὀνομάσω] θεοῦ μᾶλλον ἢ ἀνθρώπου ἔργα. διὸ καὶ πᾶσι λέγει οὓς καλεῖ ἐπὶ τὴν μακαριότητα· «ἐγὼ εἶπα· θεοί ἐστε καὶ υἱοὶ ὑψίστου πάντες», μεμφόμενος δὲ τοῖς μὴ βουλομένοις ἀποθεωθῆναι καὶ υἱοῖς ὑψίστου γενέσθαι λέγει· «ὑμεῖς δὲ ὡς ἄνθρωποι ἀποθνῄσκετε»· κατὰ γὰρ ἑκάστην ἁμαρτίαν, ὅτε ἐσμὲν «σάρκινοι καὶ κατὰ ἄνθρωπον» περιπατοῦντες, οὐδὲν ἄλλο ἐνεργοῦμεν ἢ τὸ ἀποθνῄσκειν, καὶ φανερὸν ὅτι «εἰ κατὰ σάρκα» ζῶμεν, μέλλομεν «ἀποθνῄσκειν», ὡς ἐδίδαξεν ὁ ἀπόστολος. ταῦτα καὶ διὰ τὸ «οὐ γὰρ ἦν ὁ καιρὸς τῶν σύκων». ὁ δὲ κατὰ τὸν Μᾶρκον Πέτρος ἰδὼν «τὴν συκῆν ἐξηραμμένην ἐκ ῥιζῶν» εἶπε τῷ σωτῆρι· «ἰδοὺ ἡ συκῆ ἣν κατηράσω ἐξηράνθη»· κατάρας γὰρ τῆς ἀπὸ τοῦ λόγου ἀξία ἡ μὴ φέρουσα τῷ λόγῳ καρπὸν ζητοῦντι. ἐπὶ τέλει δέ τι ἔχει ὁ λόγος προτρεπτικὸν τοῦ πιστεύοντας λήψεσθαι· οὐχὶ ἄλλως γὰρ ληψόμεθα, εἰ μὴ αἰτήσομεν.
PG 13:1470ἔστω οὖν καὶ ἡ διάθεσις ἀξία τοῦ τυχεῖν ὧν αἰτοῦμεν καὶ ἡ εὐχὴ μετ’ ἐπιστήμης ἀναπεμπομένη ἀξία τοῦ ἐπιτευχθῆναι, καὶ τὰ αἰτήματα ἔστω ἐπουράνια καὶ μεγάλα καὶ ἄξια τοῦ δίδοσθαι ὑπὸ τοῦ θεοῦ. Τῶν εἰς τὸ κατὰ Ματθαῖον Ὠριγένους ἐξηγητικῶν τόμος ιζ. «Καὶ ἐλθόντος αὐτοῦ εἰς τὸ ἱερὸν προσῆλθον αὐτῷ διδάσκοντι οἱ ἀρχιερεῖς καὶ οἱ πρεσβύτεροι τοῦ λαοῦ λέγοντες· ἐν ποίᾳ ἐξουσίᾳ ταῦτα ποιεῖς;» καὶ τὰ ἑξῆς ἕως τοῦ «οὐδὲ ἐγὼ ὑμῖν λέγω ἐν ποίᾳ ἐξουσίᾳ ταῦτα ποιῶ» [ματτη. 21, ] . Τριῶν εὐαγγελιστῶν ὡς ἀναγκαῖον ἀναγραψάντων τὸν προκείμενον λόγον, ἄξιον ἰδεῖν ὅ τί ποτε νοοῦντες «οἱ ἀρχιερεῖς καὶ οἱ πρεςβύτεροι τοῦ λαοῦ» ἐπυνθάνοντο τοῦ σωτῆρος, οὐχ ἓν πύσμα, ἀλλὰ δύο προσάγοντες αὐτῷ, ἓν μὲν τὸ «ἐν ποίᾳ ἐξουσίᾳ ταῦτα ποιεῖς;» ἕτερον δὲ τὸ «καὶ τίς σοι ἔδωκε τὴν ἐξουσίαν ταύτην;» καὶ τί βουλόμενος ὁ σωτὴρ ἐπὶ τούτου μόνου ἀντηρώτησεν ὑπὲρ τοῦ μὴ πρὸς τὸ πύσμα ἀποκρίνασθαι· ἑώρα γὰρ οὐκ ἀξίους ἐκείνους τῆς πρὸς τὸ πύσμα ἀποκρίσεως καὶ τῆς τοῦ προβλήματος διηγήσεως.
Τὸ παραπλήσιον δὲ οὐ χαλεπὸν καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων καρπῶν ποιῆσαι τοῦ πνεύματος. βούλεται γὰρ εἶναι κρείττονα τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως τὸν προσιόντα τῷ λόγῳ αὑτοῦ ὁ θεὸς καὶ ἀπαιτεῖ αὐτὸν παράδοξα καὶ [ἵν’ οὕτως ὀνομάσω] θεοῦ μᾶλλον ἢ ἀνθρώπου ἔργα. διὸ καὶ πᾶσι λέγει οὓς καλεῖ ἐπὶ τὴν μακαριότητα· «ἐγὼ εἶπα· θεοί ἐστε καὶ υἱοὶ ὑψίστου πάντες», μεμφόμενος δὲ τοῖς μὴ βουλομένοις ἀποθεωθῆναι καὶ υἱοῖς ὑψίστου γενέσθαι λέγει· «ὑμεῖς δὲ ὡς ἄνθρωποι ἀποθνῄσκετε»· κατὰ γὰρ ἑκάστην ἁμαρτίαν, ὅτε ἐσμὲν «σάρκινοι καὶ κατὰ ἄνθρωπον» περιπατοῦντες, οὐδὲν ἄλλο ἐνεργοῦμεν ἢ τὸ ἀποθνῄσκειν, καὶ φανερὸν ὅτι «εἰ κατὰ σάρκα» ζῶμεν, μέλλομεν «ἀποθνῄσκειν», ὡς ἐδίδαξεν ὁ ἀπόστολος. ταῦτα καὶ διὰ τὸ «οὐ γὰρ ἦν ὁ καιρὸς τῶν σύκων». ὁ δὲ κατὰ τὸν Μᾶρκον Πέτρος ἰδὼν «τὴν συκῆν ἐξηραμμένην ἐκ ῥιζῶν» εἶπε τῷ σωτῆρι· «ἰδοὺ ἡ συκῆ ἣν κατηράσω ἐξηράνθη»· κατάρας γὰρ τῆς ἀπὸ τοῦ λόγου ἀξία ἡ μὴ φέρουσα τῷ λόγῳ καρπὸν ζητοῦντι. ἐπὶ τέλει δέ τι ἔχει ὁ λόγος προτρεπτικὸν τοῦ πιστεύοντας λήψεσθαι· οὐχὶ ἄλλως γὰρ ληψόμεθα, εἰ μὴ αἰτήσομεν.
PG 13:1471ὅτι δὲ οὐχ, ὡς οἴονταί τινες, ἁπλᾶ ἐστι τὰ κατὰ τὸν τόπον καὶ εὐπερινόητα, ἀλλὰ μυστικὰ καὶ βαθείας δεόμενα καρδίας, δῆλον ἔσται ἐκ τῆς ἐπιστάσεως. φέρ’ οὖν συναγορεύωμεν τῇ πιθανότητι τῶν ἁπλούστερον ἐκδεχομένων τὰ κατὰ τὸν τόπον· φήσουσι γὰρ ὅτι δύο γενικὰς [ἐξουσίας] ἐπιστάμενοι, ἀμείνω μὲν τὴν τοῦ θεοῦ χειρίστην δὲ τὴν τοῦ διαβόλου, «οἱ ἀρχιερεῖς καὶ οἱ πρεςβύτεροι τοῦ λαοῦ» ἐπυνθάνοντο τοῦ σωτῆρος, «ἐν ποίᾳ ἐξουσίᾳ» τούτων τῶν δύο ποιεῖ τὰ τεράστια καὶ ἀπὸ τίνος αὐτὴν λαβών. εἶθ’ «ὁ Ἰησοῦς» ὑπὲρ τοῦ μὴ ἀντιλογῆσαι ἀντηρώτησεν, ἅμα καὶ ἐλέγξαι βουλόμενος τοὺς πυθομένους αὐτοῦ, ὡς παρὰ τὸν ὀρθὸν λόγον ποιήσαντας ἐν τῷ ἠπιστηκέναι Ἰωάννῃ τῷ βαπτιστῇ. καὶ ἦν αὐτοῦ τὸ ἀντερώτημα δύο οἰκονομούμενον, τόν τε ἐπὶ τῇ εἰς τὸν Ἰωάννην ἀπιστίᾳ ἔλεγχον καὶ τὸ περισπάσαι τοὺς πυθομένους, ἵνα δόξῃ αὐτοῖς εὐλόγως μὴ ἀποκρίνεσθαι. ἀλλ’ εἴποι τις ἂν πρὸς ταῦτα ὅτι γελοῖον ἦν τὸ πυνθάνεσθαι «ἐν ποίᾳ ἐξουσίᾳ ταῦτα» ἐποίει ὁ Ἰησοῦς·
ὅτι δὲ οὐχ, ὡς οἴονταί τινες, ἁπλᾶ ἐστι τὰ κατὰ τὸν τόπον καὶ εὐπερινόητα, ἀλλὰ μυστικὰ καὶ βαθείας δεόμενα καρδίας, δῆλον ἔσται ἐκ τῆς ἐπιστάσεως. φέρ’ οὖν συναγορεύωμεν τῇ πιθανότητι τῶν ἁπλούστερον ἐκδεχομένων τὰ κατὰ τὸν τόπον· φήσουσι γὰρ ὅτι δύο γενικὰς [ἐξουσίας] ἐπιστάμενοι, ἀμείνω μὲν τὴν τοῦ θεοῦ χειρίστην δὲ τὴν τοῦ διαβόλου, «οἱ ἀρχιερεῖς καὶ οἱ πρεςβύτεροι τοῦ λαοῦ» ἐπυνθάνοντο τοῦ σωτῆρος, «ἐν ποίᾳ ἐξουσίᾳ» τούτων τῶν δύο ποιεῖ τὰ τεράστια καὶ ἀπὸ τίνος αὐτὴν λαβών. εἶθ’ «ὁ Ἰησοῦς» ὑπὲρ τοῦ μὴ ἀντιλογῆσαι ἀντηρώτησεν, ἅμα καὶ ἐλέγξαι βουλόμενος τοὺς πυθομένους αὐτοῦ, ὡς παρὰ τὸν ὀρθὸν λόγον ποιήσαντας ἐν τῷ ἠπιστηκέναι Ἰωάννῃ τῷ βαπτιστῇ. καὶ ἦν αὐτοῦ τὸ ἀντερώτημα δύο οἰκονομούμενον, τόν τε ἐπὶ τῇ εἰς τὸν Ἰωάννην ἀπιστίᾳ ἔλεγχον καὶ τὸ περισπάσαι τοὺς πυθομένους, ἵνα δόξῃ αὐτοῖς εὐλόγως μὴ ἀποκρίνεσθαι. ἀλλ’ εἴποι τις ἂν πρὸς ταῦτα ὅτι γελοῖον ἦν τὸ πυνθάνεσθαι «ἐν ποίᾳ ἐξουσίᾳ ταῦτα» ἐποίει ὁ Ἰησοῦς·
PG 13:1472οὐκ ἂν γὰρ ἀπεκρίνατο ὅτι «ἐν» τῇ τοῦ διαβόλου «ἐξουσίᾳ,» καὶ οὔ φημι ὅτι ὁ σωτὴρ τοῦτο οὐκ ἂν ἀπεκρίνατο, ἀλλ’ οὐδὲ «ὁ ἄνθρωπος τῆς ἁμαρτίας, ὁ ἀντικείμενος καὶ ἐπαιρόμενος ἐπὶ πάντα λεγόμενον θεὸν ἢ σέβασμα» εἴποι ἂν τοῖς πυνθανομένοις τὸ ἀληθὲς ὅτι «ἐν» τῇ τοῦ διαβόλου «ἐξουσίᾳ» ποιεῖ πᾶσαν δύναμιν καὶ «σημεῖα καὶ τέρατα», ἐν οἷς καταπλήξεται καὶ ἀποπλανήσει «εἰ δυνατὸν καὶ τοὺς ἐκλεκτούς». εἰ δὲ οὐδὲ ἐκεῖνος εἴποι ἂν «ἐν» τῇ τοῦ διαβόλου «ἐξουσίᾳ» ποιεῖν τὰ σημεῖα καὶ τὰ τέρατα τοῦ «ψεύδους», τὰ «ἐν πάσῃ ἀπάτῃ ἀδικίας τοῖς ἀπολλυμένοις» ἐπιτελούμενα, πόσῳ πλέον ὁ σωτὴρ οὐκ ἂν [εἰ καὶ μὴ ἀντηρώτησεν] ἄλλο τι ἀπεκρίνατο ἢ ὅτι ἐν τῇ τοῦ θεοῦ; πρὸς δὲ τὴν οὕτως προφανῆ ἀπόκρισιν καὶ ἐκείνους πυνθάνεσθαι καὶ τὸν σωτῆρα μὴ ἀποκρίνεσθαι, εὔηθες εἶναί μοι φαίνεται. Μήποτ’ οὖν τὰ κατὰ τὸν τόπον τοιαῦτ’ ἐστιν. ἐν τῇ σοφίᾳ τοῦ θεοῦ, περιεχούσῃ ἐπιστήμην θείων καὶ ἀνθρωπίνων πραγμάτων καὶ τῶν τούτων αἰτιῶν, εἰσὶ «θησαυροὶ» ὁποίους δεῖ εἶναι τοὺς «τῆς σοφίας» θησαυροὺς καὶ «τῆς γνώσεως» καί εἰσιν οὗτοι «ἀπόκρυφοι»·
ὅτι δὲ οὐχ, ὡς οἴονταί τινες, ἁπλᾶ ἐστι τὰ κατὰ τὸν τόπον καὶ εὐπερινόητα, ἀλλὰ μυστικὰ καὶ βαθείας δεόμενα καρδίας, δῆλον ἔσται ἐκ τῆς ἐπιστάσεως. φέρ’ οὖν συναγορεύωμεν τῇ πιθανότητι τῶν ἁπλούστερον ἐκδεχομένων τὰ κατὰ τὸν τόπον· φήσουσι γὰρ ὅτι δύο γενικὰς [ἐξουσίας] ἐπιστάμενοι, ἀμείνω μὲν τὴν τοῦ θεοῦ χειρίστην δὲ τὴν τοῦ διαβόλου, «οἱ ἀρχιερεῖς καὶ οἱ πρεςβύτεροι τοῦ λαοῦ» ἐπυνθάνοντο τοῦ σωτῆρος, «ἐν ποίᾳ ἐξουσίᾳ» τούτων τῶν δύο ποιεῖ τὰ τεράστια καὶ ἀπὸ τίνος αὐτὴν λαβών. εἶθ’ «ὁ Ἰησοῦς» ὑπὲρ τοῦ μὴ ἀντιλογῆσαι ἀντηρώτησεν, ἅμα καὶ ἐλέγξαι βουλόμενος τοὺς πυθομένους αὐτοῦ, ὡς παρὰ τὸν ὀρθὸν λόγον ποιήσαντας ἐν τῷ ἠπιστηκέναι Ἰωάννῃ τῷ βαπτιστῇ. καὶ ἦν αὐτοῦ τὸ ἀντερώτημα δύο οἰκονομούμενον, τόν τε ἐπὶ τῇ εἰς τὸν Ἰωάννην ἀπιστίᾳ ἔλεγχον καὶ τὸ περισπάσαι τοὺς πυθομένους, ἵνα δόξῃ αὐτοῖς εὐλόγως μὴ ἀποκρίνεσθαι. ἀλλ’ εἴποι τις ἂν πρὸς ταῦτα ὅτι γελοῖον ἦν τὸ πυνθάνεσθαι «ἐν ποίᾳ ἐξουσίᾳ ταῦτα» ἐποίει ὁ Ἰησοῦς·
Tome XVIITomus Decimus Septimus
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
PG 13:1473καὶ εἴ τίς ἐστιν ἀξιωθεὶς εἰδέναι τὰ «ἄρρητα ῥήματα, ἃ οὐκ ἔξεστιν ἀνθρώπῳ λαλῆσαι», εἰδείη ἂν τὴν «ἐν μυστηρίῳ σοφίαν», «τὴν ἀποκεκρυμμένην, ἣν προώρισεν ὁ θεὸς πρὸ τῶν αἰώνων εἰς δόξαν» τῶν δικαίων. εἰσὶν οὖν ἐν τοῖς «τῆς σοφίας καὶ τῆς γνώσεως» ἀποκρύφοις θησαυροῖς λόγοι βαθεῖς καὶ ἀπόρρητοι περὶ διαφόρων ἐξουσιῶν, γενικῶς μὲν δύο, εἰδικῶς δὲ καθ’ ἑκατέραν τῶν δύο πλείονες καὶ δυσθεώρητοι. αἱ δὲ γενικαὶ δύο ἐξουσίαι τοιαῦταί εἰσιν· αἱ μέν εἰσι τοῦ κρείττονος τάγματος, καὶ ὥσπερ εἰσὶν ἄνθρωποι θεοῦ οὐχ οἱ τυχόντες καὶ ἄγγελοι θεοῦ μακάριοι καὶ προφῆται τοῦ θεοῦ θεοφορούμενοι, οὕτως εἰσί τινες ἐξουσίαι τοῦ θεοῦ, περὶ ὧν ὁ ἀπόστολος Χριστὸν δοξολογῶν λέγει ἐν τῇ πρὸς Κολοσσαεῖς ὅτι· ἐστὶν ὁ σωτὴρ «εἰκὼν τοῦ θεοῦ τοῦ ἀοράτου, πρωτότοκος πάσης κτίσεως», ἐν ᾧ «ἐκτίσθη τὰ πάντα ἐν τοῖς οὐρανοῖς καὶ ἐπὶ τῆς γῆς, εἴτε ὁρατὰ εἴτε ἀόρατα, εἴτε θρόνοι εἴτε κυριότητες εἴτε ἀρχαὶ εἴτε ἐξουσίαι· τὰ πάντα δι’ αὐτοῦ καὶ εἰς αὐτὸν ἔκτισται· καὶ αὐτός ἐστι πρὸ πάντων». ἓν οὖν εἶδος τῶν ὑπὸ τὸν θεὸν αἱ ἐν Χριστῷ κτισθεῖσαι ἐξουσίαι, ἕτεραι παρὰ τὰς ἀρχὰς καὶ τοὺς θρόνους καὶ τὰς κυριότητας·
καὶ εἴ τίς ἐστιν ἀξιωθεὶς εἰδέναι τὰ «ἄρρητα ῥήματα, ἃ οὐκ ἔξεστιν ἀνθρώπῳ λαλῆσαι», εἰδείη ἂν τὴν «ἐν μυστηρίῳ σοφίαν», «τὴν ἀποκεκρυμμένην, ἣν προώρισεν ὁ θεὸς πρὸ τῶν αἰώνων εἰς δόξαν» τῶν δικαίων. εἰσὶν οὖν ἐν τοῖς «τῆς σοφίας καὶ τῆς γνώσεως» ἀποκρύφοις θησαυροῖς λόγοι βαθεῖς καὶ ἀπόρρητοι περὶ διαφόρων ἐξουσιῶν, γενικῶς μὲν δύο, εἰδικῶς δὲ καθ’ ἑκατέραν τῶν δύο πλείονες καὶ δυσθεώρητοι. αἱ δὲ γενικαὶ δύο ἐξουσίαι τοιαῦταί εἰσιν· αἱ μέν εἰσι τοῦ κρείττονος τάγματος, καὶ ὥσπερ εἰσὶν ἄνθρωποι θεοῦ οὐχ οἱ τυχόντες καὶ ἄγγελοι θεοῦ μακάριοι καὶ προφῆται τοῦ θεοῦ θεοφορούμενοι, οὕτως εἰσί τινες ἐξουσίαι τοῦ θεοῦ, περὶ ὧν ὁ ἀπόστολος Χριστὸν δοξολογῶν λέγει ἐν τῇ πρὸς Κολοσσαεῖς ὅτι· ἐστὶν ὁ σωτὴρ «εἰκὼν τοῦ θεοῦ τοῦ ἀοράτου, πρωτότοκος πάσης κτίσεως», ἐν ᾧ «ἐκτίσθη τὰ πάντα ἐν τοῖς οὐρανοῖς καὶ ἐπὶ τῆς γῆς, εἴτε ὁρατὰ εἴτε ἀόρατα, εἴτε θρόνοι εἴτε κυριότητες εἴτε ἀρχαὶ εἴτε ἐξουσίαι· τὰ πάντα δι’ αὐτοῦ καὶ εἰς αὐτὸν ἔκτισται· καὶ αὐτός ἐστι πρὸ πάντων». ἓν οὖν εἶδος τῶν ὑπὸ τὸν θεὸν αἱ ἐν Χριστῷ κτισθεῖσαι ἐξουσίαι, ἕτεραι παρὰ τὰς ἀρχὰς καὶ τοὺς θρόνους καὶ τὰς κυριότητας·
PG 13:1474καὶ ἑκάστη ἐξουσιάζει τινῶν, τεταγμένη ὑπὸ τοῦ θεοῦ κατά τινα ἀπόρρητον ἀξίαν ἐπὶ τῶν ἀξίων ἐξουσιάζεσθαι κατὰ τὴν διαφορὰν αὐτῶν ὑπὸ ἑκάστην τῶν ἐξουσιῶν. καὶ «πολὺς» ἂν «ὁ λόγος καὶ δυσερμήνευτος» εἴη περὶ τῶν κατὰ τὰς ἐξουσίας ταύτας καὶ τῶν ἐξουσιαζομένων ὑπ’ αὐτῶν πραγμάτων. ὡς δέ εἰσί τινες ἐξουσίαι τοῦ θεοῦ, οὕτως εἰσὶ καὶ ἐναντίαι ἀνάλογον τοῖς τῆς ἁμαρτίας ἀνθρώποις καὶ τοῖς ἀγγέλοις τοῦ διαβόλου. καὶ ἔστι γε τοῖς μηκέτι «πρὸς αἷμα καὶ σάρκα» παλαίουσιν ἀλλὰ διὰ τὸ ἐπαναβεβηκέναι τῇ δυνάμει πρὸς τὰ ὑπὲρ ταῦτα ἀγωνιζομένοις «ἡ πάλη» «πρὸς τὰς» ἀνταγωνιζομένας τοῖς ἀθληταῖς τῆς θεοσεβείας «ἐξουσίας». ὡς δὲ πλείονα τάγματα ἦν ὑπὸ τὸν θεόν, οὕτως καὶ ἐν τῇ ἐναντίᾳ χώρᾳ οὐ μόνον ἐξουσίαι εἰσὶν ἀλλὰ καὶ κοσμοκράτορες «τοῦ σκότους τούτου» καὶ «πνευματικὰ τῆς πονηρίας ἐν τοῖς ἐπουρανίοις», τάχα δὲ καὶ ἀρχαί, ἐγὼ δ’ οἶμαι ὅτι καὶ πάντα ὁμώνυμα τοῖς τοῦ θεοῦ ἐστι κατὰ τὴν ἐναντιότητα.
καὶ εἴ τίς ἐστιν ἀξιωθεὶς εἰδέναι τὰ «ἄρρητα ῥήματα, ἃ οὐκ ἔξεστιν ἀνθρώπῳ λαλῆσαι», εἰδείη ἂν τὴν «ἐν μυστηρίῳ σοφίαν», «τὴν ἀποκεκρυμμένην, ἣν προώρισεν ὁ θεὸς πρὸ τῶν αἰώνων εἰς δόξαν» τῶν δικαίων. εἰσὶν οὖν ἐν τοῖς «τῆς σοφίας καὶ τῆς γνώσεως» ἀποκρύφοις θησαυροῖς λόγοι βαθεῖς καὶ ἀπόρρητοι περὶ διαφόρων ἐξουσιῶν, γενικῶς μὲν δύο, εἰδικῶς δὲ καθ’ ἑκατέραν τῶν δύο πλείονες καὶ δυσθεώρητοι. αἱ δὲ γενικαὶ δύο ἐξουσίαι τοιαῦταί εἰσιν· αἱ μέν εἰσι τοῦ κρείττονος τάγματος, καὶ ὥσπερ εἰσὶν ἄνθρωποι θεοῦ οὐχ οἱ τυχόντες καὶ ἄγγελοι θεοῦ μακάριοι καὶ προφῆται τοῦ θεοῦ θεοφορούμενοι, οὕτως εἰσί τινες ἐξουσίαι τοῦ θεοῦ, περὶ ὧν ὁ ἀπόστολος Χριστὸν δοξολογῶν λέγει ἐν τῇ πρὸς Κολοσσαεῖς ὅτι· ἐστὶν ὁ σωτὴρ «εἰκὼν τοῦ θεοῦ τοῦ ἀοράτου, πρωτότοκος πάσης κτίσεως», ἐν ᾧ «ἐκτίσθη τὰ πάντα ἐν τοῖς οὐρανοῖς καὶ ἐπὶ τῆς γῆς, εἴτε ὁρατὰ εἴτε ἀόρατα, εἴτε θρόνοι εἴτε κυριότητες εἴτε ἀρχαὶ εἴτε ἐξουσίαι· τὰ πάντα δι’ αὐτοῦ καὶ εἰς αὐτὸν ἔκτισται· καὶ αὐτός ἐστι πρὸ πάντων». ἓν οὖν εἶδος τῶν ὑπὸ τὸν θεὸν αἱ ἐν Χριστῷ κτισθεῖσαι ἐξουσίαι, ἕτεραι παρὰ τὰς ἀρχὰς καὶ τοὺς θρόνους καὶ τὰς κυριότητας·
PG 13:1475διειληφότες οὖν οἱ τὰ διαφέροντα ὀνόματα κεκληρωμένοι ἐν τῷ Ἰσραήλ, τουτέστιν «οἱ ἀρχιερεῖς καὶ οἱ πρεσβύτεροι τοῦ λαοῦ,» περὶ ἐξουσιῶν πλείονα [καὶ ταγμάτων τῶν ἐν οὐρανῷ μυστηρίων] εἴτε ἐκ παραδόσεων [εἴτε καὶ] ἐπιβάλλοντες εἴτε καὶ ἐξ ἀποκρύφων [οὐκ οἶδα εὐλόγως ἢ καὶ ἀλόγως] κινούμενοι, ἑώρων τὸν Ἰησοῦν τὰ τεράστια ἐπιτελοῦντα οὐ χωρίς τινος συνούσης αὐτῷ ἐξουσίας. ταύτης οὖν τὸ εἶδος [καὶ τὴν ἰδιότητα] ἀπὸ τῆς ἐπιστήμης τοῦ Ἰησοῦ μαθεῖν ἐβούλοντο ἢ τῆς δοκούσης αὐτοῖς εἶναι ἐπιστήμης ἐν αὐτῷ. Καὶ εἰ μὲν ἦσαν «ἀρχιερεῖς» τινες ἅγιοι καὶ μακάριοι [ὁποῖος ὁ Ἀαρὼν ἢ ὁ Ἐλεάζαρ ἢ ὁ Φινεὲς ἢ ὅσοι ἐπαινετῶς τὰ τῆς λειτουργίας διετέλεσαν] οἱ πυθόμενοι τοῦ σωτῆρος τότε καὶ «πρεσβύτεροι» παραπλήσιοι οἷς κατ’ ἐντολὴν θεοῦ Μωσῆς ἐξελέξατο, εἰκὸς ὅτι ὡς οὐ πειράζουσιν ἀλλὰ φιλομαθοῦσι καὶ ἀξίοις τῶν τηλικούτων μαθημάτων παρέστησεν ἂν ἀρξάμενος ὁ σωτὴρ λόγον, ὃν οὐδὲ ὁ κόσμος ὅλος χωρεῖν ἠδύνατο.
διειληφότες οὖν οἱ τὰ διαφέροντα ὀνόματα κεκληρωμένοι ἐν τῷ Ἰσραήλ, τουτέστιν «οἱ ἀρχιερεῖς καὶ οἱ πρεσβύτεροι τοῦ λαοῦ,» περὶ ἐξουσιῶν πλείονα [καὶ ταγμάτων τῶν ἐν οὐρανῷ μυστηρίων] εἴτε ἐκ παραδόσεων [εἴτε καὶ] ἐπιβάλλοντες εἴτε καὶ ἐξ ἀποκρύφων [οὐκ οἶδα εὐλόγως ἢ καὶ ἀλόγως] κινούμενοι, ἑώρων τὸν Ἰησοῦν τὰ τεράστια ἐπιτελοῦντα οὐ χωρίς τινος συνούσης αὐτῷ ἐξουσίας. ταύτης οὖν τὸ εἶδος [καὶ τὴν ἰδιότητα] ἀπὸ τῆς ἐπιστήμης τοῦ Ἰησοῦ μαθεῖν ἐβούλοντο ἢ τῆς δοκούσης αὐτοῖς εἶναι ἐπιστήμης ἐν αὐτῷ. Καὶ εἰ μὲν ἦσαν «ἀρχιερεῖς» τινες ἅγιοι καὶ μακάριοι [ὁποῖος ὁ Ἀαρὼν ἢ ὁ Ἐλεάζαρ ἢ ὁ Φινεὲς ἢ ὅσοι ἐπαινετῶς τὰ τῆς λειτουργίας διετέλεσαν] οἱ πυθόμενοι τοῦ σωτῆρος τότε καὶ «πρεσβύτεροι» παραπλήσιοι οἷς κατ’ ἐντολὴν θεοῦ Μωσῆς ἐξελέξατο, εἰκὸς ὅτι ὡς οὐ πειράζουσιν ἀλλὰ φιλομαθοῦσι καὶ ἀξίοις τῶν τηλικούτων μαθημάτων παρέστησεν ἂν ἀρξάμενος ὁ σωτὴρ λόγον, ὃν οὐδὲ ὁ κόσμος ὅλος χωρεῖν ἠδύνατο. τοὺς πυθομένους, ἵνα δόξῃ αὐτοῖς εὐλόγως μὴ ἀπ κρίνεσθαι. Αλλ' εἴποι τις ἂν πρὸς ταῦτα, ὅτι γελοῖν, ἦν τὸ πυνθάνεσθαι ἐν ποίᾳ ἐξουσία ταῦτα ἐπισίει ε Ἰησοῦς· οὐκ ἂν γὰρ ἀπεκρίνατο, ὅτι ἐν τῇ τοῦ δια βόλου ἐξουσίᾳ· καὶ οὗ φημι, ὅτι ὁ Σωτὴρ τοῦτο οὐκ ἂν ἀπεκρίνατο, ἀλλ' οὐδὲ ι ὁ ἄνθρωπος τῆς ἁμαρτίας, ὁ ἀντικείμενος, καὶ ἐπαιρόμενος ἐπὶ πάντα λεγόμενον Θεὸν ἢ σέβασμα» εἴποι ἂν τοῖς πυνθανομένοις τ ἀληθὲς, ὅτι ἐν τῇ τοῦ διαβόλου ἐξουσίᾳ ποιεῖ πᾶσαν δύναμιν, καὶ σημεῖα, καὶ τέρατα, ἐν οἷς καταπλήσ ται, καὶ ἀποπλανήσει, εἰ δυνατὸν, καὶ τοὺς ἐκλεκτώς. Εἰ δὲ οὐδὲ ἐκεῖνος εἴποι ἂν ἐν τῇ τοῦ διαβόλου ἐξου σία ποιεῖν τὰ σημεῖα, ο καὶ τὰ τέρατα τοῦ ψεύδος, τὰ ἐν πάσῃ ἀπάτῃ ἀδικίας τοῖς ἀπολλυμένοις ο ἐπι τελούμενα, πόσω πλέον ὁ Σωτὴρ οὐκ ἄν, εἰ καὶ μὴ ἀντηρώτησεν, ἄλλο τι ἀπεκρίνατο ἢ ὅτι ἐν τῇ τοῦ Θεοῦ; Πρὸς δὲ τὴν οὕτως προφανῆ ἀπόκρισιν, καὶ ἐκείνους πυνθάνεσθαι, καὶ τὸν Σωτῆρα μὴ ἀποκρίνε σθαι, εὔηθες εἶναί μοι φαίνεται. Μήποτ᾽ οὖν τὰ κατὰ τὸν τόπον τοιαῦτ' ἐστίν· ἐν τῇ σοφίᾳ τοῦ Θεοῦ περιεχούσῃ ἐπιστήμην θείων καὶ ἀνθρω πίνων πραγμάτων, καὶ τῶν τούτων αἰτιῶν, εἰσὶ θησαν ροὶ, ὁποίους δεῖ εἶναι τοὺς τῆς σοφίας θησαυροὺς καὶ τῆς γνώσεως· καὶ εἰσὶν οὗτοι ἀπόκρυφοι· καὶ εἴ τις ἐστὶν ἀξιωθεὶς εἰδέναι τὰ ἄῤῥητα ῥήματα ἃ οὐκ ἔξεστιν ἀν θρώπῳ λαλῆσαι, εἰδείη ἂν τὴν ἐν μυστηρίῳ σοφίαν τὴν ἀποκεκρυμμένην, ἣν προώρισεν ὁ Θεὸς πρὸ τῶν αἰών νων εἰς δόξαν ο τῶν δικαίων. Εἰσὶν οὖν ἐν τοῖς τῆς σοφίας καὶ τῆς γνώσεως ἀποκρύφοις θησαυροῖς λόγοι βαθείς καὶ ἀπόῤῥητοι περὶ διαφόρων ἐξουσιῶν, γενικῶς μὲν δύο, ἰδικῶς δὲ καθ' ἑκατέραν τῶν δύο πλείονες καὶ δυσ θεώρητοι. Αἱ δὲ γενικαὶ δύο ἐξουσίαι τοιαῦταί εἰσιν αἱ μέν εἰσι τοῦ κρείττονος τάγματος· καὶ ὥσπερ εἰσὶν ἄνθρωποι Θεοῦ οὐχ οἱ τυχόντες, καὶ ἄγγελοι Θεοῦ μακάριοι, καὶ προφῆται τοῦ Θεοῦ θεοφορούμε νοι· οὕτως εἰσί τινες ἐξουσίας τοῦ Θεοῦ, περὶ ὧν ὁ Απόστολος Χριστόν δοξολογων λέγει ἐν τῇ πρὸς τοὺς πυθομένους, ἵνα δόξῃ αὐτοῖς εὐλόγως μὴ ἀπ κρίνεσθαι. Αλλ' εἴποι τις ἂν πρὸς ταῦτα, ὅτι γελοῖν, ἦν τὸ πυνθάνεσθαι ἐν ποίᾳ ἐξουσία ταῦτα ἐπισίει ε Ἰησοῦς· οὐκ ἂν γὰρ ἀπεκρίνατο, ὅτι ἐν τῇ τοῦ δια βόλου ἐξουσίᾳ· καὶ οὗ φημι, ὅτι ὁ Σωτὴρ τοῦτο οὐκ ἂν ἀπεκρίνατο, ἀλλ' οὐδὲ ι ὁ ἄνθρωπος τῆς ἁμαρτίας, ὁ ἀντικείμενος, καὶ ἐπαιρόμενος ἐπὶ πάντα λεγόμενον Θεὸν ἢ σέβασμα» εἴποι ἂν τοῖς πυνθανομένοις τ ἀληθὲς, ὅτι ἐν τῇ τοῦ διαβόλου ἐξουσίᾳ ποιεῖ πᾶσαν δύναμιν, καὶ σημεῖα, καὶ τέρατα, ἐν οἷς καταπλήσ ται, καὶ ἀποπλανήσει, εἰ δυνατὸν, καὶ τοὺς ἐκλεκτώς. Εἰ δὲ οὐδὲ ἐκεῖνος εἴποι ἂν ἐν τῇ τοῦ διαβόλου ἐξου σία ποιεῖν τὰ σημεῖα, ο καὶ τὰ τέρατα τοῦ ψεύδος, τὰ ἐν πάσῃ ἀπάτῃ ἀδικίας τοῖς ἀπολλυμένοις ο ἐπι τελούμενα, πόσω πλέον ὁ Σωτὴρ οὐκ ἄν, εἰ καὶ μὴ ἀντηρώτησεν, ἄλλο τι ἀπεκρίνατο ἢ ὅτι ἐν τῇ τοῦ Θεοῦ; Πρὸς δὲ τὴν οὕτως προφανῆ ἀπόκρισιν, καὶ ἐκείνους πυνθάνεσθαι, καὶ τὸν Σωτῆρα μὴ ἀποκρίνε σθαι, εὔηθες εἶναί μοι φαίνεται. Μήποτ᾽ οὖν τὰ κατὰ τὸν τόπον τοιαῦτ' ἐστίν· ἐν τῇ σοφίᾳ τοῦ Θεοῦ περιεχούσῃ ἐπιστήμην θείων καὶ ἀνθρω πίνων πραγμάτων, καὶ τῶν τούτων αἰτιῶν, εἰσὶ θησαν ροὶ, ὁποίους δεῖ εἶναι τοὺς τῆς σοφίας θησαυροὺς καὶ τῆς γνώσεως· καὶ εἰσὶν οὗτοι ἀπόκρυφοι· καὶ εἴ τις ἐστὶν ἀξιωθεὶς εἰδέναι τὰ ἄῤῥητα ῥήματα ἃ οὐκ ἔξεστιν ἀν θρώπῳ λαλῆσαι, εἰδείη ἂν τὴν ἐν μυστηρίῳ σοφίαν τὴν ἀποκεκρυμμένην, ἣν προώρισεν ὁ Θεὸς πρὸ τῶν αἰών νων εἰς δόξαν ο τῶν δικαίων. Εἰσὶν οὖν ἐν τοῖς τῆς σοφίας καὶ τῆς γνώσεως ἀποκρύφοις θησαυροῖς λόγοι βαθείς καὶ ἀπόῤῥητοι περὶ διαφόρων ἐξουσιῶν, γενικῶς μὲν δύο, ἰδικῶς δὲ καθ' ἑκατέραν τῶν δύο πλείονες καὶ δυσ θεώρητοι. Αἱ δὲ γενικαὶ δύο ἐξουσίαι τοιαῦταί εἰσιν αἱ μέν εἰσι τοῦ κρείττονος τάγματος· καὶ ὥσπερ εἰσὶν ἄνθρωποι Θεοῦ οὐχ οἱ τυχόντες, καὶ ἄγγελοι Θεοῦ μακάριοι, καὶ προφῆται τοῦ Θεοῦ θεοφορούμε νοι· οὕτως εἰσί τινες ἐξουσίας τοῦ Θεοῦ, περὶ ὧν ὁ Απόστολος Χριστόν δοξολογων λέγει ἐν τῇ πρὸς tionen Joanni Baptista fidem detraxissent: atque ita vicissim interrogando duas res confecisse; nam propter fidem Joanni detractam eos insimulasse, percontatoresque suos ita distraxisse, ut responsio nem ipsis cum ratione non dedisse videretur. Ilic vero dixerit quispiam ridiculum fuisse id quærere, in qua potestate Jesus hæc faceret; nec enim in diaboli potestate ea se facere responsurum fuisse e; neque id sane responsurum non fuisse Servatorem solum dico, sed nec c hominem peccati, qui adver satur et extollitur supra omne quod dicitur Deus, aut quod colitur **, veritatem sciscitantibus di cturum se in diaboli potestate virtutes omnes, ac signa et portenta edere, quibus terrorem incutit, et ipsos etiam, si fieri possit, electos decipiet 35. Quod si ne is quidem in potestate diaboli edere se signa confitetur, c et prodigia mendacii, quæ in omni seductione iniquitatis, iis qui pereunt perficiuntur; quanto magis Servator, etiamsi reci procam quæstionem non objecisset, aliud respondisset nihil, quam se hæc facere in Dei potestate? Quæstionem igitur eos proposuisse, ad quam facilis adeo erat et expedita responsio, ad eamque Ser vatorem non respondisse, id dicere videtur mihi perabsurdum. tio: in Dei sapientia, quæ divinarum humanarum que rerum, et quibus illæ ex causis profluant, scientiam comprehendit, ejusmodi thesauri conti nentur, quales sapientiæ et scientiæ thesauros esse decet; ac ii quidem sunt absconditi: et si quis dignus habitus est qui e audiat arcana verba, quæ non licet honini loqui ",, is cognoverit e sapien tiam in mysterio absconditam, quam prædestinavit Deus ante saecula in gloriam» justorum s. In re- c conditis ergo sapientiæ et scientiæ thesauris pro funda delitescit et arcana doctrina de diversis po testatibus, quæ generatim quidem duæ sunt, spe ciatim vero in utraque illarum plures et incompre hensibiles continentur. Tales autem sunt generales illæ duæ potestates: aliæ in præstantiori ordine censentur; et quemadmodum quidam sunt homi nes Dei non vulgares, et angeli Dei beati, et pro responderet quod erat verum quoniam in potestate diaboli facit omnes virtutes, et signa, et prodi gia, quibus seducat, si possibile est, et electos Dei. Si ergo nec ille diceret se in potestate diaboli facere signa et prodigia mendacia in omni seductione iniquitatis his qui pereunt, quanto magis Dominus et Salvator nequaquam, etsi non interrogasset econtra, aliud aliquid responderet, nisi in potestate Dei? Ad talem ergo manifestissimam rationem horum, et illos interrogare, et Christum non respondere, satis utile mihi videtur. Si quis autem dicat, quoniam non interrogabant principes ut audientes discerent, sed ut illum terrerent: utputa, si facit aliquis quod nobis non placet in nostris, dicimus ei Quis te jussit hoc facere? non volentes audire, sed eum terrentes, ut ille sciens quia nemo eum jussit, recedat ab actu: sic et principes interrogabant Dominum terrentes potius quam interrogantes, ut ille quasi sciens se non in potestate Dei hoc agere, cessaret ab opere. Sed quid Quod nunquam diceret Jesus, si eos non discendi causa, sed terrendi, interrogare sensisset. quod et Christus ita respondit? ‹ Dicite mihi vos hoe, et ego vobis dico in qua potestate hæc facio.» duæ: una ex parte Dei, altera ex parte diaboli specialiter autem plures, et incomparabiles. De quibus Apostolus Christum glorificans scribit ad Colossenses, dicens omnia in eo esse secreta quæ in cœlis sant et in terris, sive visibilia, sive invisibilia, sive sedes, sive dominationes, sive principatus, sive potesta tes. Non dixit unum principatum, aut unam dominationem, aut unam sedem, aut unam potestatem, sed multas. Et sicut sunt în parte Dei, ita sunt in parte diaboli multi principatus, multæ potestates, sicut te statur Apostolus dicens: ¡Non est nobis colluctatio cum carne et sanguine, sed adversus principatus, et po sr Coloss. 11, 3. II Cor. XII, 4. [] Thess. 11, 4. ³ð Marc. x111, 22. [[ Thess. 11, 9, 10. # ] Cor. 11, tionen Joanni Baptista fidem detraxissent: atque ita vicissim interrogando duas res confecisse; nam propter fidem Joanni detractam eos insimulasse, percontatoresque suos ita distraxisse, ut responsio nem ipsis cum ratione non dedisse videretur. Ilic vero dixerit quispiam ridiculum fuisse id quærere, in qua potestate Jesus hæc faceret; nec enim in diaboli potestate ea se facere responsurum fuisse e; neque id sane responsurum non fuisse Servatorem solum dico, sed nec c hominem peccati, qui adver satur et extollitur supra omne quod dicitur Deus, aut quod colitur **, veritatem sciscitantibus di cturum se in diaboli potestate virtutes omnes, ac signa et portenta edere, quibus terrorem incutit, et ipsos etiam, si fieri possit, electos decipiet 35. Quod si ne is quidem in potestate diaboli edere se signa confitetur, c et prodigia mendacii, quæ in omni seductione iniquitatis, iis qui pereunt perficiuntur; quanto magis Servator, etiamsi reci procam quæstionem non objecisset, aliud respondisset nihil, quam se hæc facere in Dei potestate? Quæstionem igitur eos proposuisse, ad quam facilis adeo erat et expedita responsio, ad eamque Ser vatorem non respondisse, id dicere videtur mihi perabsurdum. tio: in Dei sapientia, quæ divinarum humanarum que rerum, et quibus illæ ex causis profluant, scientiam comprehendit, ejusmodi thesauri conti nentur, quales sapientiæ et scientiæ thesauros esse decet; ac ii quidem sunt absconditi: et si quis dignus habitus est qui e audiat arcana verba, quæ non licet honini loqui ",, is cognoverit e sapien tiam in mysterio absconditam, quam prædestinavit Deus ante saecula in gloriam» justorum s. In re- c conditis ergo sapientiæ et scientiæ thesauris pro funda delitescit et arcana doctrina de diversis po testatibus, quæ generatim quidem duæ sunt, spe ciatim vero in utraque illarum plures et incompre hensibiles continentur. Tales autem sunt generales illæ duæ potestates: aliæ in præstantiori ordine censentur; et quemadmodum quidam sunt homi nes Dei non vulgares, et angeli Dei beati, et pro responderet quod erat verum quoniam in potestate diaboli facit omnes virtutes, et signa, et prodi gia, quibus seducat, si possibile est, et electos Dei. Si ergo nec ille diceret se in potestate diaboli facere signa et prodigia mendacia in omni seductione iniquitatis his qui pereunt, quanto magis Dominus et Salvator nequaquam, etsi non interrogasset econtra, aliud aliquid responderet, nisi in potestate Dei? Ad talem ergo manifestissimam rationem horum, et illos interrogare, et Christum non respondere, satis utile mihi videtur. Si quis autem dicat, quoniam non interrogabant principes ut audientes discerent, sed ut illum terrerent: utputa, si facit aliquis quod nobis non placet in nostris, dicimus ei Quis te jussit hoc facere? non volentes audire, sed eum terrentes, ut ille sciens quia nemo eum jussit, recedat ab actu: sic et principes interrogabant Dominum terrentes potius quam interrogantes, ut ille quasi sciens se non in potestate Dei hoc agere, cessaret ab opere. Sed quid Quod nunquam diceret Jesus, si eos non discendi causa, sed terrendi, interrogare sensisset. quod et Christus ita respondit? ‹ Dicite mihi vos hoe, et ego vobis dico in qua potestate hæc facio.» duæ: una ex parte Dei, altera ex parte diaboli specialiter autem plures, et incomparabiles. De quibus Apostolus Christum glorificans scribit ad Colossenses, dicens omnia in eo esse secreta quæ in cœlis sant et in terris, sive visibilia, sive invisibilia, sive sedes, sive dominationes, sive principatus, sive potesta tes. Non dixit unum principatum, aut unam dominationem, aut unam sedem, aut unam potestatem, sed multas. Et sicut sunt în parte Dei, ita sunt in parte diaboli multi principatus, multæ potestates, sicut te statur Apostolus dicens: ¡Non est nobis colluctatio cum carne et sanguine, sed adversus principatus, et po sr Coloss. 11, 3. II Cor. XII, 4. [] Thess. 11, 4. ³ð Marc. x111, 22. [[ Thess. 11, 9, 10. # ] Cor. 11, 2. Vide ergo annon hæc sit hujus loci significa 2. Vide ergo ne forte intelligatur sic hic locus. Sunt potestates diversæ, quæ generaliter quidem sunt 2. Vide ergo annon hæc sit hujus loci significa 2. Vide ergo ne forte intelligatur sic hic locus. Sunt potestates diversæ, quæ generaliter quidem sunt
PG 13:1476καὶ ἀρξάμενος ἂν παρεδίδου τὴν ἐπιστήμην περὶ τῶν μακαρίων ἐξουσιῶν καὶ τῆς διαφορᾶς αὐτῶν καὶ τῆς αἰτίας τοῦ ἐληλυθέναι αὐτὰς ἐπὶ τὸ εἶναι ἐξουσίας καὶ τῶν ὑπ’ αὐταῖς, εἴτε ψυχῶν εἴτε καὶ ὁποιωνποτοῦν λογικῶν, διεξώδευσε δ’ ἂν καὶ τὸν περὶ τῶν ἐναντίων ἐξουσιῶν λόγον, καὶ τὰς διαφορὰς αὐτῶν παρέστησεν ἄν. εἰκὸς δ’ ὅτι ἐδίδαξεν ἂν ἀνάλογον τῷ «ὁ νόμος» «διαταγεὶς δι’ ἀγγέλων» καὶ τῷ «εἰ ὁ δι’ ἀγγέλων λαληθεὶς λόγος ἐγένετο βέβαιος» [ἀνάλογόν φημι τῷ λόγῳ τῷ περὶ τῶν διακονησαμένων τῷ νόμῳ ἀγγέλων καὶ τῆς κατὰ τὰς γραφὰς ἐξουσίας], οἷον «ἐν ποίᾳ ἐξουσίᾳ» διακονουμένῃ τῷ θεῷ ἢ ποίαις [ἐναντίαις ἐξουσίαις] ἕκαστον τῶν ἐν Αἰγύπτῳ τεραστίων γεγένηται, καὶ τίς μὲν ἡ ἐξουσία διακονουμένη τῇ μεταβαλούσῃ εἰς ὄφιν ῥάβδῳ Μωσέως, τίς δὲ ταύτῃ ἐναντία διακονουμένη τῇ μεταμορφώσει τῶν Αἰγυπτιακῶν ῥάβδων εἰς δράκοντας· καὶ εἶπεν ἂν τὴν δύναμιν τῆς ἐξουσίας ἀφ’ ἧς κατέπιεν ἡ τοῦ Ἀαρὼν ῥάβδος τὰς τῶν Αἰγυπτίων.
διειληφότες οὖν οἱ τὰ διαφέροντα ὀνόματα κεκληρωμένοι ἐν τῷ Ἰσραήλ, τουτέστιν «οἱ ἀρχιερεῖς καὶ οἱ πρεσβύτεροι τοῦ λαοῦ,» περὶ ἐξουσιῶν πλείονα [καὶ ταγμάτων τῶν ἐν οὐρανῷ μυστηρίων] εἴτε ἐκ παραδόσεων [εἴτε καὶ] ἐπιβάλλοντες εἴτε καὶ ἐξ ἀποκρύφων [οὐκ οἶδα εὐλόγως ἢ καὶ ἀλόγως] κινούμενοι, ἑώρων τὸν Ἰησοῦν τὰ τεράστια ἐπιτελοῦντα οὐ χωρίς τινος συνούσης αὐτῷ ἐξουσίας. ταύτης οὖν τὸ εἶδος [καὶ τὴν ἰδιότητα] ἀπὸ τῆς ἐπιστήμης τοῦ Ἰησοῦ μαθεῖν ἐβούλοντο ἢ τῆς δοκούσης αὐτοῖς εἶναι ἐπιστήμης ἐν αὐτῷ. Καὶ εἰ μὲν ἦσαν «ἀρχιερεῖς» τινες ἅγιοι καὶ μακάριοι [ὁποῖος ὁ Ἀαρὼν ἢ ὁ Ἐλεάζαρ ἢ ὁ Φινεὲς ἢ ὅσοι ἐπαινετῶς τὰ τῆς λειτουργίας διετέλεσαν] οἱ πυθόμενοι τοῦ σωτῆρος τότε καὶ «πρεσβύτεροι» παραπλήσιοι οἷς κατ’ ἐντολὴν θεοῦ Μωσῆς ἐξελέξατο, εἰκὸς ὅτι ὡς οὐ πειράζουσιν ἀλλὰ φιλομαθοῦσι καὶ ἀξίοις τῶν τηλικούτων μαθημάτων παρέστησεν ἂν ἀρξάμενος ὁ σωτὴρ λόγον, ὃν οὐδὲ ὁ κόσμος ὅλος χωρεῖν ἠδύνατο. τοὺς πυθομένους, ἵνα δόξῃ αὐτοῖς εὐλόγως μὴ ἀπ κρίνεσθαι. Αλλ' εἴποι τις ἂν πρὸς ταῦτα, ὅτι γελοῖν, ἦν τὸ πυνθάνεσθαι ἐν ποίᾳ ἐξουσία ταῦτα ἐπισίει ε Ἰησοῦς· οὐκ ἂν γὰρ ἀπεκρίνατο, ὅτι ἐν τῇ τοῦ δια βόλου ἐξουσίᾳ· καὶ οὗ φημι, ὅτι ὁ Σωτὴρ τοῦτο οὐκ ἂν ἀπεκρίνατο, ἀλλ' οὐδὲ ι ὁ ἄνθρωπος τῆς ἁμαρτίας, ὁ ἀντικείμενος, καὶ ἐπαιρόμενος ἐπὶ πάντα λεγόμενον Θεὸν ἢ σέβασμα» εἴποι ἂν τοῖς πυνθανομένοις τ ἀληθὲς, ὅτι ἐν τῇ τοῦ διαβόλου ἐξουσίᾳ ποιεῖ πᾶσαν δύναμιν, καὶ σημεῖα, καὶ τέρατα, ἐν οἷς καταπλήσ ται, καὶ ἀποπλανήσει, εἰ δυνατὸν, καὶ τοὺς ἐκλεκτώς. Εἰ δὲ οὐδὲ ἐκεῖνος εἴποι ἂν ἐν τῇ τοῦ διαβόλου ἐξου σία ποιεῖν τὰ σημεῖα, ο καὶ τὰ τέρατα τοῦ ψεύδος, τὰ ἐν πάσῃ ἀπάτῃ ἀδικίας τοῖς ἀπολλυμένοις ο ἐπι τελούμενα, πόσω πλέον ὁ Σωτὴρ οὐκ ἄν, εἰ καὶ μὴ ἀντηρώτησεν, ἄλλο τι ἀπεκρίνατο ἢ ὅτι ἐν τῇ τοῦ Θεοῦ; Πρὸς δὲ τὴν οὕτως προφανῆ ἀπόκρισιν, καὶ ἐκείνους πυνθάνεσθαι, καὶ τὸν Σωτῆρα μὴ ἀποκρίνε σθαι, εὔηθες εἶναί μοι φαίνεται. Μήποτ᾽ οὖν τὰ κατὰ τὸν τόπον τοιαῦτ' ἐστίν· ἐν τῇ σοφίᾳ τοῦ Θεοῦ περιεχούσῃ ἐπιστήμην θείων καὶ ἀνθρω πίνων πραγμάτων, καὶ τῶν τούτων αἰτιῶν, εἰσὶ θησαν ροὶ, ὁποίους δεῖ εἶναι τοὺς τῆς σοφίας θησαυροὺς καὶ τῆς γνώσεως· καὶ εἰσὶν οὗτοι ἀπόκρυφοι· καὶ εἴ τις ἐστὶν ἀξιωθεὶς εἰδέναι τὰ ἄῤῥητα ῥήματα ἃ οὐκ ἔξεστιν ἀν θρώπῳ λαλῆσαι, εἰδείη ἂν τὴν ἐν μυστηρίῳ σοφίαν τὴν ἀποκεκρυμμένην, ἣν προώρισεν ὁ Θεὸς πρὸ τῶν αἰών νων εἰς δόξαν ο τῶν δικαίων. Εἰσὶν οὖν ἐν τοῖς τῆς σοφίας καὶ τῆς γνώσεως ἀποκρύφοις θησαυροῖς λόγοι βαθείς καὶ ἀπόῤῥητοι περὶ διαφόρων ἐξουσιῶν, γενικῶς μὲν δύο, ἰδικῶς δὲ καθ' ἑκατέραν τῶν δύο πλείονες καὶ δυσ θεώρητοι. Αἱ δὲ γενικαὶ δύο ἐξουσίαι τοιαῦταί εἰσιν αἱ μέν εἰσι τοῦ κρείττονος τάγματος· καὶ ὥσπερ εἰσὶν ἄνθρωποι Θεοῦ οὐχ οἱ τυχόντες, καὶ ἄγγελοι Θεοῦ μακάριοι, καὶ προφῆται τοῦ Θεοῦ θεοφορούμε νοι· οὕτως εἰσί τινες ἐξουσίας τοῦ Θεοῦ, περὶ ὧν ὁ Απόστολος Χριστόν δοξολογων λέγει ἐν τῇ πρὸς τοὺς πυθομένους, ἵνα δόξῃ αὐτοῖς εὐλόγως μὴ ἀπ κρίνεσθαι. Αλλ' εἴποι τις ἂν πρὸς ταῦτα, ὅτι γελοῖν, ἦν τὸ πυνθάνεσθαι ἐν ποίᾳ ἐξουσία ταῦτα ἐπισίει ε Ἰησοῦς· οὐκ ἂν γὰρ ἀπεκρίνατο, ὅτι ἐν τῇ τοῦ δια βόλου ἐξουσίᾳ· καὶ οὗ φημι, ὅτι ὁ Σωτὴρ τοῦτο οὐκ ἂν ἀπεκρίνατο, ἀλλ' οὐδὲ ι ὁ ἄνθρωπος τῆς ἁμαρτίας, ὁ ἀντικείμενος, καὶ ἐπαιρόμενος ἐπὶ πάντα λεγόμενον Θεὸν ἢ σέβασμα» εἴποι ἂν τοῖς πυνθανομένοις τ ἀληθὲς, ὅτι ἐν τῇ τοῦ διαβόλου ἐξουσίᾳ ποιεῖ πᾶσαν δύναμιν, καὶ σημεῖα, καὶ τέρατα, ἐν οἷς καταπλήσ ται, καὶ ἀποπλανήσει, εἰ δυνατὸν, καὶ τοὺς ἐκλεκτώς. Εἰ δὲ οὐδὲ ἐκεῖνος εἴποι ἂν ἐν τῇ τοῦ διαβόλου ἐξου σία ποιεῖν τὰ σημεῖα, ο καὶ τὰ τέρατα τοῦ ψεύδος, τὰ ἐν πάσῃ ἀπάτῃ ἀδικίας τοῖς ἀπολλυμένοις ο ἐπι τελούμενα, πόσω πλέον ὁ Σωτὴρ οὐκ ἄν, εἰ καὶ μὴ ἀντηρώτησεν, ἄλλο τι ἀπεκρίνατο ἢ ὅτι ἐν τῇ τοῦ Θεοῦ; Πρὸς δὲ τὴν οὕτως προφανῆ ἀπόκρισιν, καὶ ἐκείνους πυνθάνεσθαι, καὶ τὸν Σωτῆρα μὴ ἀποκρίνε σθαι, εὔηθες εἶναί μοι φαίνεται. Μήποτ᾽ οὖν τὰ κατὰ τὸν τόπον τοιαῦτ' ἐστίν· ἐν τῇ σοφίᾳ τοῦ Θεοῦ περιεχούσῃ ἐπιστήμην θείων καὶ ἀνθρω πίνων πραγμάτων, καὶ τῶν τούτων αἰτιῶν, εἰσὶ θησαν ροὶ, ὁποίους δεῖ εἶναι τοὺς τῆς σοφίας θησαυροὺς καὶ τῆς γνώσεως· καὶ εἰσὶν οὗτοι ἀπόκρυφοι· καὶ εἴ τις ἐστὶν ἀξιωθεὶς εἰδέναι τὰ ἄῤῥητα ῥήματα ἃ οὐκ ἔξεστιν ἀν θρώπῳ λαλῆσαι, εἰδείη ἂν τὴν ἐν μυστηρίῳ σοφίαν τὴν ἀποκεκρυμμένην, ἣν προώρισεν ὁ Θεὸς πρὸ τῶν αἰών νων εἰς δόξαν ο τῶν δικαίων. Εἰσὶν οὖν ἐν τοῖς τῆς σοφίας καὶ τῆς γνώσεως ἀποκρύφοις θησαυροῖς λόγοι βαθείς καὶ ἀπόῤῥητοι περὶ διαφόρων ἐξουσιῶν, γενικῶς μὲν δύο, ἰδικῶς δὲ καθ' ἑκατέραν τῶν δύο πλείονες καὶ δυσ θεώρητοι. Αἱ δὲ γενικαὶ δύο ἐξουσίαι τοιαῦταί εἰσιν αἱ μέν εἰσι τοῦ κρείττονος τάγματος· καὶ ὥσπερ εἰσὶν ἄνθρωποι Θεοῦ οὐχ οἱ τυχόντες, καὶ ἄγγελοι Θεοῦ μακάριοι, καὶ προφῆται τοῦ Θεοῦ θεοφορούμε νοι· οὕτως εἰσί τινες ἐξουσίας τοῦ Θεοῦ, περὶ ὧν ὁ Απόστολος Χριστόν δοξολογων λέγει ἐν τῇ πρὸς tionen Joanni Baptista fidem detraxissent: atque ita vicissim interrogando duas res confecisse; nam propter fidem Joanni detractam eos insimulasse, percontatoresque suos ita distraxisse, ut responsio nem ipsis cum ratione non dedisse videretur. Ilic vero dixerit quispiam ridiculum fuisse id quærere, in qua potestate Jesus hæc faceret; nec enim in diaboli potestate ea se facere responsurum fuisse e; neque id sane responsurum non fuisse Servatorem solum dico, sed nec c hominem peccati, qui adver satur et extollitur supra omne quod dicitur Deus, aut quod colitur **, veritatem sciscitantibus di cturum se in diaboli potestate virtutes omnes, ac signa et portenta edere, quibus terrorem incutit, et ipsos etiam, si fieri possit, electos decipiet 35. Quod si ne is quidem in potestate diaboli edere se signa confitetur, c et prodigia mendacii, quæ in omni seductione iniquitatis, iis qui pereunt perficiuntur; quanto magis Servator, etiamsi reci procam quæstionem non objecisset, aliud respondisset nihil, quam se hæc facere in Dei potestate? Quæstionem igitur eos proposuisse, ad quam facilis adeo erat et expedita responsio, ad eamque Ser vatorem non respondisse, id dicere videtur mihi perabsurdum. tio: in Dei sapientia, quæ divinarum humanarum que rerum, et quibus illæ ex causis profluant, scientiam comprehendit, ejusmodi thesauri conti nentur, quales sapientiæ et scientiæ thesauros esse decet; ac ii quidem sunt absconditi: et si quis dignus habitus est qui e audiat arcana verba, quæ non licet honini loqui ",, is cognoverit e sapien tiam in mysterio absconditam, quam prædestinavit Deus ante saecula in gloriam» justorum s. In re- c conditis ergo sapientiæ et scientiæ thesauris pro funda delitescit et arcana doctrina de diversis po testatibus, quæ generatim quidem duæ sunt, spe ciatim vero in utraque illarum plures et incompre hensibiles continentur. Tales autem sunt generales illæ duæ potestates: aliæ in præstantiori ordine censentur; et quemadmodum quidam sunt homi nes Dei non vulgares, et angeli Dei beati, et pro responderet quod erat verum quoniam in potestate diaboli facit omnes virtutes, et signa, et prodi gia, quibus seducat, si possibile est, et electos Dei. Si ergo nec ille diceret se in potestate diaboli facere signa et prodigia mendacia in omni seductione iniquitatis his qui pereunt, quanto magis Dominus et Salvator nequaquam, etsi non interrogasset econtra, aliud aliquid responderet, nisi in potestate Dei? Ad talem ergo manifestissimam rationem horum, et illos interrogare, et Christum non respondere, satis utile mihi videtur. Si quis autem dicat, quoniam non interrogabant principes ut audientes discerent, sed ut illum terrerent: utputa, si facit aliquis quod nobis non placet in nostris, dicimus ei Quis te jussit hoc facere? non volentes audire, sed eum terrentes, ut ille sciens quia nemo eum jussit, recedat ab actu: sic et principes interrogabant Dominum terrentes potius quam interrogantes, ut ille quasi sciens se non in potestate Dei hoc agere, cessaret ab opere. Sed quid Quod nunquam diceret Jesus, si eos non discendi causa, sed terrendi, interrogare sensisset. quod et Christus ita respondit? ‹ Dicite mihi vos hoe, et ego vobis dico in qua potestate hæc facio.» duæ: una ex parte Dei, altera ex parte diaboli specialiter autem plures, et incomparabiles. De quibus Apostolus Christum glorificans scribit ad Colossenses, dicens omnia in eo esse secreta quæ in cœlis sant et in terris, sive visibilia, sive invisibilia, sive sedes, sive dominationes, sive principatus, sive potesta tes. Non dixit unum principatum, aut unam dominationem, aut unam sedem, aut unam potestatem, sed multas. Et sicut sunt în parte Dei, ita sunt in parte diaboli multi principatus, multæ potestates, sicut te statur Apostolus dicens: ¡Non est nobis colluctatio cum carne et sanguine, sed adversus principatus, et po sr Coloss. 11, 3. II Cor. XII, 4. [] Thess. 11, 4. ³ð Marc. x111, 22. [[ Thess. 11, 9, 10. # ] Cor. 11, tionen Joanni Baptista fidem detraxissent: atque ita vicissim interrogando duas res confecisse; nam propter fidem Joanni detractam eos insimulasse, percontatoresque suos ita distraxisse, ut responsio nem ipsis cum ratione non dedisse videretur. Ilic vero dixerit quispiam ridiculum fuisse id quærere, in qua potestate Jesus hæc faceret; nec enim in diaboli potestate ea se facere responsurum fuisse e; neque id sane responsurum non fuisse Servatorem solum dico, sed nec c hominem peccati, qui adver satur et extollitur supra omne quod dicitur Deus, aut quod colitur **, veritatem sciscitantibus di cturum se in diaboli potestate virtutes omnes, ac signa et portenta edere, quibus terrorem incutit, et ipsos etiam, si fieri possit, electos decipiet 35. Quod si ne is quidem in potestate diaboli edere se signa confitetur, c et prodigia mendacii, quæ in omni seductione iniquitatis, iis qui pereunt perficiuntur; quanto magis Servator, etiamsi reci procam quæstionem non objecisset, aliud respondisset nihil, quam se hæc facere in Dei potestate? Quæstionem igitur eos proposuisse, ad quam facilis adeo erat et expedita responsio, ad eamque Ser vatorem non respondisse, id dicere videtur mihi perabsurdum. tio: in Dei sapientia, quæ divinarum humanarum que rerum, et quibus illæ ex causis profluant, scientiam comprehendit, ejusmodi thesauri conti nentur, quales sapientiæ et scientiæ thesauros esse decet; ac ii quidem sunt absconditi: et si quis dignus habitus est qui e audiat arcana verba, quæ non licet honini loqui ",, is cognoverit e sapien tiam in mysterio absconditam, quam prædestinavit Deus ante saecula in gloriam» justorum s. In re- c conditis ergo sapientiæ et scientiæ thesauris pro funda delitescit et arcana doctrina de diversis po testatibus, quæ generatim quidem duæ sunt, spe ciatim vero in utraque illarum plures et incompre hensibiles continentur. Tales autem sunt generales illæ duæ potestates: aliæ in præstantiori ordine censentur; et quemadmodum quidam sunt homi nes Dei non vulgares, et angeli Dei beati, et pro responderet quod erat verum quoniam in potestate diaboli facit omnes virtutes, et signa, et prodi gia, quibus seducat, si possibile est, et electos Dei. Si ergo nec ille diceret se in potestate diaboli facere signa et prodigia mendacia in omni seductione iniquitatis his qui pereunt, quanto magis Dominus et Salvator nequaquam, etsi non interrogasset econtra, aliud aliquid responderet, nisi in potestate Dei? Ad talem ergo manifestissimam rationem horum, et illos interrogare, et Christum non respondere, satis utile mihi videtur. Si quis autem dicat, quoniam non interrogabant principes ut audientes discerent, sed ut illum terrerent: utputa, si facit aliquis quod nobis non placet in nostris, dicimus ei Quis te jussit hoc facere? non volentes audire, sed eum terrentes, ut ille sciens quia nemo eum jussit, recedat ab actu: sic et principes interrogabant Dominum terrentes potius quam interrogantes, ut ille quasi sciens se non in potestate Dei hoc agere, cessaret ab opere. Sed quid Quod nunquam diceret Jesus, si eos non discendi causa, sed terrendi, interrogare sensisset. quod et Christus ita respondit? ‹ Dicite mihi vos hoe, et ego vobis dico in qua potestate hæc facio.» duæ: una ex parte Dei, altera ex parte diaboli specialiter autem plures, et incomparabiles. De quibus Apostolus Christum glorificans scribit ad Colossenses, dicens omnia in eo esse secreta quæ in cœlis sant et in terris, sive visibilia, sive invisibilia, sive sedes, sive dominationes, sive principatus, sive potesta tes. Non dixit unum principatum, aut unam dominationem, aut unam sedem, aut unam potestatem, sed multas. Et sicut sunt în parte Dei, ita sunt in parte diaboli multi principatus, multæ potestates, sicut te statur Apostolus dicens: ¡Non est nobis colluctatio cum carne et sanguine, sed adversus principatus, et po sr Coloss. 11, 3. II Cor. XII, 4. [] Thess. 11, 4. ³ð Marc. x111, 22. [[ Thess. 11, 9, 10. # ] Cor. 11, 2. Vide ergo annon hæc sit hujus loci significa 2. Vide ergo ne forte intelligatur sic hic locus. Sunt potestates diversæ, quæ generaliter quidem sunt 2. Vide ergo annon hæc sit hujus loci significa 2. Vide ergo ne forte intelligatur sic hic locus. Sunt potestates diversæ, quæ generaliter quidem sunt
PG 13:1477εἶπε δ’ ἂν καὶ τίς ἡ ἐξουσία τῆς εἰς χιόνα μεταβολῆς χειρὸς Μωσέως, καὶ ἐκ τῶν ἐναντίων ποία ἦν ἐξουσία συμπνέουσα καθ’ ἕκαστον τοῖς ἐπαοιδοῖς τῶν Αἰγυπτίων, ὅτε ἐδόκουν μιμεῖσθαι τὰ σημεῖα τοῦ θεοῦ. καὶ οὕτως ἂν διεξώδευσε τὰς δέκα τῶν Αἰγυπτίων πληγὰς καὶ τὴν κατ’ αὐτῶν ἀποστολὴν δι’ ἀγγέλων πονηρῶν. εἶπε δ’ ἂν καὶ τίς ἐξουσία ὑπηρετήσατο τῇ διὰ τῆς ἐρυθρᾶς θαλάσσης διόδῳ τοῦ λαοῦ καὶ καταποντώσει τῶν Αἰγυπτίων, τίς τε ἐξουσία ὑπηρετήσατο τῇ διὰ ξύλου μεταβολῇ ὕδατος πικροῦ εἰς γλυκύτητα. εἶπε δ’ ἂν καὶ τὴν ἐξουσίαν ἣ διηκονήσατο τῷ ἀπὸ πέτρας ὕδατι. καὶ ἤτοι τὴν αὐτὴν ἢ ἄλλην παρέστησεν [ἂν] ἐξουσίαν διακονησαμένην τῷ ὑετῷ τοῦ μάννα καὶ τῇ τῶν ὀρτυγομητρῶν ἐφόδῳ. εἶπε δ’ ἂν καὶ τίς ἡ ἐξουσία ἡ τὸ αὐτὸ μάννα τῶν μὲν ἓξ ἡμερῶν τρέπουσα εἰς σκώληκας καὶ δυσωδίαν, τῇ δὲ τοῦ σαββάτου ἡμέρᾳ φυλάττουσα. Καὶ τί με δεῖ ἀναλεγόμενον τὰ ἐν τῇ ἐρήμῳ τεράστια μέχρι τῆς Μωσέως τελευτῆς παριστάνειν, ὅτι εἶπεν ἂν ὁ σωτὴρ τὰ περὶ τῆς ἐξουσίας, εἰ ἦσαν ἄξιοι «οἱ ἀρχιερεῖς καὶ οἱ πρεσβύτεροι τοῦ λαοῦ» τῆς πρὸς τὸ πύσμα αὐτῶν ἀποκρίσεως;
εἶπε δ’ ἂν καὶ τίς ἡ ἐξουσία τῆς εἰς χιόνα μεταβολῆς χειρὸς Μωσέως, καὶ ἐκ τῶν ἐναντίων ποία ἦν ἐξουσία συμπνέουσα καθ’ ἕκαστον τοῖς ἐπαοιδοῖς τῶν Αἰγυπτίων, ὅτε ἐδόκουν μιμεῖσθαι τὰ σημεῖα τοῦ θεοῦ. καὶ οὕτως ἂν διεξώδευσε τὰς δέκα τῶν Αἰγυπτίων πληγὰς καὶ τὴν κατ’ αὐτῶν ἀποστολὴν δι’ ἀγγέλων πονηρῶν. εἶπε δ’ ἂν καὶ τίς ἐξουσία ὑπηρετήσατο τῇ διὰ τῆς ἐρυθρᾶς θαλάσσης διόδῳ τοῦ λαοῦ καὶ καταποντώσει τῶν Αἰγυπτίων, τίς τε ἐξουσία ὑπηρετήσατο τῇ διὰ ξύλου μεταβολῇ ὕδατος πικροῦ εἰς γλυκύτητα. εἶπε δ’ ἂν καὶ τὴν ἐξουσίαν ἣ διηκονήσατο τῷ ἀπὸ πέτρας ὕδατι. καὶ ἤτοι τὴν αὐτὴν ἢ ἄλλην παρέστησεν [ἂν] ἐξουσίαν διακονησαμένην τῷ ὑετῷ τοῦ μάννα καὶ τῇ τῶν ὀρτυγομητρῶν ἐφόδῳ. εἶπε δ’ ἂν καὶ τίς ἡ ἐξουσία ἡ τὸ αὐτὸ μάννα τῶν μὲν ἓξ ἡμερῶν τρέπουσα εἰς σκώληκας καὶ δυσωδίαν, τῇ δὲ τοῦ σαββάτου ἡμέρᾳ φυλάττουσα. Καὶ τί με δεῖ ἀναλεγόμενον τὰ ἐν τῇ ἐρήμῳ τεράστια μέχρι τῆς Μωσέως τελευτῆς παριστάνειν, ὅτι εἶπεν ἂν ὁ σωτὴρ τὰ περὶ τῆς ἐξουσίας, εἰ ἦσαν ἄξιοι «οἱ ἀρχιερεῖς καὶ οἱ πρεσβύτεροι τοῦ λαοῦ» τῆς πρὸς τὸ πύσμα αὐτῶν ἀποκρίσεως; Κολασσαείς ὅτι· ι Εστιν ὁ Σωτὴρ εἰκὼν τοῦ Θεοῦ τοῦ ἀοράτου, Πρωτότοκος πάσης κτίσεως, ἐν ᾧ ἐκτί σθη τὰ πάντα ἐν τοῖς οὐρανοῖς καὶ ἐπὶ τῆς γῆς, εἴτε ὁρατὰ, εἴτε ἀόρατα, εἴτε θρόνοι, είτε κυριότητες, εἴτε ἀρχαί, εἴτε ἐξουσίαι· τὰ πάντα δι' αὐτοῦ, καὶ εἰς αὐτὸν ἔκτισται· καὶ αὐτός ἐστι πρὸ πάντων. ο Εν οὖν εἶδος τῶν ὑπὸ τὸν Θεὸν, αἱ ἐν Χριστῷ κτισθεῖ σαι ἐξουσίαι, ἕτεραι παρὰ τὰς ἀρχὰς, καὶ τοὺς θρό νους, καὶ τὰς κυριότητας· καὶ ἑκάστη εξουσιάζει τι νῶν, τεταγμένη ὑπὸ τοῦ Θεοῦ κατά τινα ἀπόρρητον ἀξίαν ἐπὶ τῶν ἀξίων ἐξουσιάζεσθαι κατὰ τὴν δια φορὰν αὐτῶν ὑπὸ ἑκάστην τῶν ἐξουσιῶν. Καὶ πολὺς ἂν ὁ λόγος καὶ δυσερμήνευτος εἴη περὶ τῶν κατὰ τὰς ἐξουσίας ταύτας, καὶ τῶν ἐξουσιαζομένων ὑπ' αὐτῶν πραγμάτων. Ὡς δὲ εἰσί τινες ἐξουσίαι τοῦ Θεοῦ, οὔ τως εἰσὶ καὶ ἐναντίαι ἀνάλογον τοῖς τῆς ἁμαρτίας ἀν θρώποις καὶ τοῖς ἀγγέλοις τοῦ διαβόλου· καὶ ἔστι γε τοῖς μηκέτι πρὸς αἷμα καὶ σάρκα παλαίουσιν, ἀλλὰ διὰ τὸ ἐπαναβεβηκέναι τῇ δυνάμει πρὸς τὰ ὑπὲρ ταῦτα ἀγωνιζομένοις, ἡ πάλη πρὸς τὰς ἀνταγωνιζο μένας τοῖς ἀθληταῖς τῆς θεοσεβείας ἐξουσίας. ὡς δὲ πλείονα τάγματα ἦν ὑπὸ τὸν Θεὸν, οὕτως καὶ ἐν τῇ ἐναντίᾳ χώρᾳ οὐ μόνον ἐξουσίαι εἰσὶν, ἀλλὰ καὶ κοσμοκράτορες τοῦ σκότους τούτου, καὶ πνευματικά τῆς πονηρίας ἐν τοῖς ἐπουρανίοις· τάχα δὲ καὶ ἀρχαί. Ἐγὼ δ' οἶμαι, ὅτι καὶ πάντα ὁμώνυμα τοῖς τοῦ Θεοῦ ἐστι καὶ κατὰ τὴν ἐναντιότητα. Διειληφότες οὖν οἱ τὰ διαφέροντα ὀνόματα κεκληρωμένοι ἐν τῷ Ἰσραὴλ, τουτέστιν οἱ ἀρχιερεῖς καὶ οἱ πρεσβύτεροι τοῦ λαοῦ, περὶ ἐξουσιῶν πλείονα, καὶ εἴτε ἐκ παραδόσεων, είτε καὶ ἐπιβάλλοντες, εἴτε καὶ ἐξ ἀποκρύφων (οὐκ οἶδα εὐλόγως ἢ ἀναλόγως [52]) κινούμενοι, ἑώρων τὸν Θεὸν τὰ τεράστια ἐπιτελοῦντα οὐ χωρίς τινος συνού σης αὐτῷ ἐξουσίας· ταύτης οὖν τὸ εἶδος ἀπὸ τῆς ἐπι στήμης Ἰησοῦ μαθεῖν ἐβούλοντο, ἢ τῆς δοκούσης αὐτοῖς εἶναι ἐπιστήμης ἐν αὐτῷ. Καὶ εἰ μὲν ἦσαν ἀρ χιερεῖς τινες ἅγιοι καὶ μακάριοι, ὁποῖος ὁ Ααρών, ή ὁ Ἐλεάζαρ, ἢ ὁ Φινεές, ἢ ὅσοι ἐπαινετῶς τὰ τῆς λει τουργίας διετέλεσαν, οἱ πυθόμενοι τοῦ Σωτῆρος τότε, καὶ πρεσβύτεροι παραπλήσιοι οἷς κατ' ἐντολὴν Θεοῦ Μωϋσῆς ἐξελέξατο, εἰκὸς, ὅτι ὡς οὐ πειράζουσιν, ἀλλὰ φιλομαθοῦσι, καὶ ἀξίοις τῶν τηλικούτων μαθημάτων παρέστησεν ἂν ἀρξάμενος ὁ Σωτὴρ λόγον, ὃν οὐδὲ ὁ κόσμος ὅλος χωρεῖν ἡδύνατο· καὶ ἀρξάμενος ἂν παρ εδίδου τὴν ἐπιστήμην περὶ τῶν μακαρίων ἐξουσιῶν, καὶ τῆς διαφορᾶς αὐτῶν, καὶ τῆς αἰτίας τοῦ ἐληλυ θέναι αὐτὰς ἐπὶ τὸ εἶναι ἐξουσίας, καὶ τῶν ὑπ' αὐτ ταῖς, εἴτε καὶ ψυχῶν, εἴτε καὶ ὁποιωνποτοῦν λογι κῶν· διεξώδευσε δ᾽ ἂν καὶ τὸν περὶ τῶν ἐναντίων Κολοσσαεῖς. Αναλόγως. αλόγως. Κολασσαείς ὅτι· ι Εστιν ὁ Σωτὴρ εἰκὼν τοῦ Θεοῦ τοῦ ἀοράτου, Πρωτότοκος πάσης κτίσεως, ἐν ᾧ ἐκτί σθη τὰ πάντα ἐν τοῖς οὐρανοῖς καὶ ἐπὶ τῆς γῆς, εἴτε ὁρατὰ, εἴτε ἀόρατα, εἴτε θρόνοι, είτε κυριότητες, εἴτε ἀρχαί, εἴτε ἐξουσίαι· τὰ πάντα δι' αὐτοῦ, καὶ εἰς αὐτὸν ἔκτισται· καὶ αὐτός ἐστι πρὸ πάντων. ο Εν οὖν εἶδος τῶν ὑπὸ τὸν Θεὸν, αἱ ἐν Χριστῷ κτισθεῖ σαι ἐξουσίαι, ἕτεραι παρὰ τὰς ἀρχὰς, καὶ τοὺς θρό νους, καὶ τὰς κυριότητας· καὶ ἑκάστη εξουσιάζει τι νῶν, τεταγμένη ὑπὸ τοῦ Θεοῦ κατά τινα ἀπόρρητον ἀξίαν ἐπὶ τῶν ἀξίων ἐξουσιάζεσθαι κατὰ τὴν δια φορὰν αὐτῶν ὑπὸ ἑκάστην τῶν ἐξουσιῶν. Καὶ πολὺς ἂν ὁ λόγος καὶ δυσερμήνευτος εἴη περὶ τῶν κατὰ τὰς ἐξουσίας ταύτας, καὶ τῶν ἐξουσιαζομένων ὑπ' αὐτῶν πραγμάτων. Ὡς δὲ εἰσί τινες ἐξουσίαι τοῦ Θεοῦ, οὔ τως εἰσὶ καὶ ἐναντίαι ἀνάλογον τοῖς τῆς ἁμαρτίας ἀν θρώποις καὶ τοῖς ἀγγέλοις τοῦ διαβόλου· καὶ ἔστι γε τοῖς μηκέτι πρὸς αἷμα καὶ σάρκα παλαίουσιν, ἀλλὰ διὰ τὸ ἐπαναβεβηκέναι τῇ δυνάμει πρὸς τὰ ὑπὲρ ταῦτα ἀγωνιζομένοις, ἡ πάλη πρὸς τὰς ἀνταγωνιζο μένας τοῖς ἀθληταῖς τῆς θεοσεβείας ἐξουσίας. ὡς δὲ πλείονα τάγματα ἦν ὑπὸ τὸν Θεὸν, οὕτως καὶ ἐν τῇ ἐναντίᾳ χώρᾳ οὐ μόνον ἐξουσίαι εἰσὶν, ἀλλὰ καὶ κοσμοκράτορες τοῦ σκότους τούτου, καὶ πνευματικά τῆς πονηρίας ἐν τοῖς ἐπουρανίοις· τάχα δὲ καὶ ἀρχαί. Ἐγὼ δ' οἶμαι, ὅτι καὶ πάντα ὁμώνυμα τοῖς τοῦ Θεοῦ ἐστι καὶ κατὰ τὴν ἐναντιότητα. Διειληφότες οὖν οἱ τὰ διαφέροντα ὀνόματα κεκληρωμένοι ἐν τῷ Ἰσραὴλ, τουτέστιν οἱ ἀρχιερεῖς καὶ οἱ πρεσβύτεροι τοῦ λαοῦ, περὶ ἐξουσιῶν πλείονα, καὶ εἴτε ἐκ παραδόσεων, είτε καὶ ἐπιβάλλοντες, εἴτε καὶ ἐξ ἀποκρύφων (οὐκ οἶδα εὐλόγως ἢ ἀναλόγως []) κινούμενοι, ἑώρων τὸν Θεὸν τὰ τεράστια ἐπιτελοῦντα οὐ χωρίς τινος συνού σης αὐτῷ ἐξουσίας· ταύτης οὖν τὸ εἶδος ἀπὸ τῆς ἐπι στήμης Ἰησοῦ μαθεῖν ἐβούλοντο, ἢ τῆς δοκούσης αὐτοῖς εἶναι ἐπιστήμης ἐν αὐτῷ. Καὶ εἰ μὲν ἦσαν ἀρ χιερεῖς τινες ἅγιοι καὶ μακάριοι, ὁποῖος ὁ Ααρών, ή ὁ Ἐλεάζαρ, ἢ ὁ Φινεές, ἢ ὅσοι ἐπαινετῶς τὰ τῆς λει τουργίας διετέλεσαν, οἱ πυθόμενοι τοῦ Σωτῆρος τότε, καὶ πρεσβύτεροι παραπλήσιοι οἷς κατ' ἐντολὴν Θεοῦ Μωϋσῆς ἐξελέξατο, εἰκὸς, ὅτι ὡς οὐ πειράζουσιν, ἀλλὰ φιλομαθοῦσι, καὶ ἀξίοις τῶν τηλικούτων μαθημάτων παρέστησεν ἂν ἀρξάμενος ὁ Σωτὴρ λόγον, ὃν οὐδὲ ὁ κόσμος ὅλος χωρεῖν ἡδύνατο· καὶ ἀρξάμενος ἂν παρ εδίδου τὴν ἐπιστήμην περὶ τῶν μακαρίων ἐξουσιῶν, καὶ τῆς διαφορᾶς αὐτῶν, καὶ τῆς αἰτίας τοῦ ἐληλυ θέναι αὐτὰς ἐπὶ τὸ εἶναι ἐξουσίας, καὶ τῶν ὑπ' αὐτ ταῖς, εἴτε καὶ ψυχῶν, εἴτε καὶ ὁποιωνποτοῦν λογι κῶν· διεξώδευσε δ᾽ ἂν καὶ τὸν περὶ τῶν ἐναντίων Κολοσσαεῖς. Αναλόγως. αλόγως. Dei potestates, de quibus Christum celebrans Apo stolus in Epistola ad Colossenses ait ", quoniam Servator est imago Dei invisibilis, primogenitus ' omnis creaturæ: in quo condita sunt universa, in cœlis et in terra, sive visibilia, et invisibilia, sive chroni, sive dominationes, sive principatus, sive potestates, omnia per ipsum, et in ipso creata sunt et ipse est ante omnes. › Unum igitur genus est earum quæ sub Deo constitutæ sunt, creatæ nempe in Christo potestates, a principatibus, et thronis, e♦ dominationibus diversæ et unaquæque potesta tem habet in aliqua, a Deo juxta arcanam quam dam dignitatem constituta supra ea quæ digna sunt, ut unicuique e potestatibus pro suis differen tis subdita sint. Ac de rebus quidem ad eas pote states, et quæ Iris subdita sunt, pertinentibus dis serere prolixa res est et difficilis. Quemadmodum autem sunt quædam Dei potestates, ita sunt contra riæ aliquæ, juxta homines peccati, et angelos dia boli; et iis quidem qui adversus sanguinem et car nem non amplius colluctantur, sed quod virtute su pergressi sint, præliantur cum superioribus, contra potestates adversus religionis athletas decertantes lucta est. Et quemadmodum plurimi erant sub Deo ordines, ita et in contraria parte non potestates sunt duntaxat, sed et mundi rectores tenebrarum harum, et spiritualia nequitiæ in cœlestibus *¹ fortasse et principatus. Ego vero quæcunque sunt apud Deum, res sibi cognomines in contraria parte phetae Dei divino Spiritu amati; ita quædam sunt c habere existimo. Qui ergo varia in Israel nomina sortiti erant, hoc est, principes sacerdotum, et se niores populi, cum de potestatibus multum disce plassent, sive ex traditionibus, sive ex proprio stu dio ac industria, sive ex arcanis libris (an cum ra tione, necne, nescio, commoli, Deum portenta edentem, non sine conjuncta illi potestate videbant hujus igitur formam a scientia Jesu, vel quæ ei inesse videbatur, discere volebant. Verumenim vero si ex iis qui Servatorem tunc interrogaverunt sacerdotum principibus sancti aliquî et beati fuis sent, qualis erat Aaron, vel Eleazar, aut Phinees, vel quicunque ministerii sui vices cum laude obie rant, vel seniores iis fuissent similes quos ex Dei mandato Moyses seligeret, verisimile est non tan quam se tentantibus, sed quasi discendi cupidis, et tanto documento dignis, doctrinam tradere ince pturum fuisse Servatorem, quam ne mundus qui dem universus capere potuisset; et de beatis pote testates, adversus rectores hujus mundi tenebrarum harum, adversus spiritalia nequitiæ in cœlestibus. ▸ Ego autem arbitror, quoniam et omnia eorumdem nominum sunt apud diabolum quæcunque sunt apud Deum et est forte potestas ex potestatibus universis, quæ ipsi Christo ministrat, alia autem quæ pro phetis cooperabatur facientibus signa: et non omnibus una potestas, sed alia forte istis, alia autem illis, secundum dignitatem fidei eorum, quam solus sciebat Deus. Et nec in omnibus virtutibus faciendis una eademque potestas cooperabatur, sed in quibusdam quidem hæc, in quibusdam autem alia: et ad res for sitan inferiores, inferior: ad res autem eminentiores, eminentior. Principes ergo sacerdotum, et senio Coloss. 1, 15, 16, 17. * Ephes. vi, 12. Codex Anglicanus, Lege Vetus interpr. cutrum autem rationabiliter, an irrationabiliter. Dei potestates, de quibus Christum celebrans Apo stolus in Epistola ad Colossenses ait ", quoniam Servator est imago Dei invisibilis, primogenitus ' omnis creaturæ: in quo condita sunt universa, in cœlis et in terra, sive visibilia, et invisibilia, sive chroni, sive dominationes, sive principatus, sive potestates, omnia per ipsum, et in ipso creata sunt et ipse est ante omnes. › Unum igitur genus est earum quæ sub Deo constitutæ sunt, creatæ nempe in Christo potestates, a principatibus, et thronis, e♦ dominationibus diversæ et unaquæque potesta tem habet in aliqua, a Deo juxta arcanam quam dam dignitatem constituta supra ea quæ digna sunt, ut unicuique e potestatibus pro suis differen tis subdita sint. Ac de rebus quidem ad eas pote states, et quæ Iris subdita sunt, pertinentibus dis serere prolixa res est et difficilis. Quemadmodum autem sunt quædam Dei potestates, ita sunt contra riæ aliquæ, juxta homines peccati, et angelos dia boli; et iis quidem qui adversus sanguinem et car nem non amplius colluctantur, sed quod virtute su pergressi sint, præliantur cum superioribus, contra potestates adversus religionis athletas decertantes lucta est. Et quemadmodum plurimi erant sub Deo ordines, ita et in contraria parte non potestates sunt duntaxat, sed et mundi rectores tenebrarum harum, et spiritualia nequitiæ in cœlestibus *¹ fortasse et principatus. Ego vero quæcunque sunt apud Deum, res sibi cognomines in contraria parte phetae Dei divino Spiritu amati; ita quædam sunt c habere existimo. Qui ergo varia in Israel nomina sortiti erant, hoc est, principes sacerdotum, et se niores populi, cum de potestatibus multum disce plassent, sive ex traditionibus, sive ex proprio stu dio ac industria, sive ex arcanis libris (an cum ra tione, necne, nescio, commoli, Deum portenta edentem, non sine conjuncta illi potestate videbant hujus igitur formam a scientia Jesu, vel quæ ei inesse videbatur, discere volebant. Verumenim vero si ex iis qui Servatorem tunc interrogaverunt sacerdotum principibus sancti aliquî et beati fuis sent, qualis erat Aaron, vel Eleazar, aut Phinees, vel quicunque ministerii sui vices cum laude obie rant, vel seniores iis fuissent similes quos ex Dei mandato Moyses seligeret, verisimile est non tan quam se tentantibus, sed quasi discendi cupidis, et tanto documento dignis, doctrinam tradere ince pturum fuisse Servatorem, quam ne mundus qui dem universus capere potuisset; et de beatis pote testates, adversus rectores hujus mundi tenebrarum harum, adversus spiritalia nequitiæ in cœlestibus. ▸ Ego autem arbitror, quoniam et omnia eorumdem nominum sunt apud diabolum quæcunque sunt apud Deum et est forte potestas ex potestatibus universis, quæ ipsi Christo ministrat, alia autem quæ pro phetis cooperabatur facientibus signa: et non omnibus una potestas, sed alia forte istis, alia autem illis, secundum dignitatem fidei eorum, quam solus sciebat Deus. Et nec in omnibus virtutibus faciendis una eademque potestas cooperabatur, sed in quibusdam quidem hæc, in quibusdam autem alia: et ad res for sitan inferiores, inferior: ad res autem eminentiores, eminentior. Principes ergo sacerdotum, et senio Coloss. 1, 15, 16, 17. * Ephes. vi, 12. Codex Anglicanus, Lege Vetus interpr. cutrum autem rationabiliter, an irrationabiliter.
PG 13:1478καὶ σοὶ πάρεστι τὸ ἀνάλογον ἐπερχομένῳ τὴν ὅλην γραφὴν ὁρᾶν, τίς τε ἡ ἐξουσία τοῦ στῆναι τὸν ἥλιον κατὰ Γαβαὼν καὶ σελήνην κατὰ φάραγγα Ἐλώμ, καὶ πολὺ πρότερον τοῦ διοδευθῆναι τὸν Ἰορδάνην ποταμὸν καὶ τοῦ παύσασθαι τὸ μάννα. καὶ ἐπὶ τῆς βίβλου δὲ τῶν Κριτῶν πολλὰ ἂν τοιαῦτα ζητηθείη καὶ εὑρεθείη, οἷον περὶ τὸν Γεδεὼν καὶ τὸν Σαμψών, παράδοξα, ἀλλὰ καὶ ἐκ τῶν Βασιλειῶν τὰ περὶ τὸν Σαμουὴλ καὶ τὸν Ἠλίαν καὶ τὸν Ἐλισσαῖον καὶ τὸν Ἐζεκίαν. καὶ οὕτως ἐπελθὼν ἂν ὁ σωτὴρ καὶ τὸ κατὰ τὰς διαφόρους ἐξουσίας διελθὼν μυστήριον ἐδίδαξεν ἂν «ἐν ποίᾳ ἐξουσίᾳ» καὶ πῶς ὑπερεχούσῃ ἐποίει ἃ ἔβλεπεν ὁ λαὸς τεράστια, δοθείσῃ αὐτῷ οὐκ ἀπό τινος ἀγγέλου καὶ λειτουργοῦ θεοῦ οὐδὲ διά τινος τῶν ὑποδεεστέρων τοῦ θεοῦ, ἀλλ’ ἀπ’ αὐτοῦ τοῦ πατρός. Ἐπεὶ δὲ οἱ ἐνταῦθα «ἀρχιερεῖς καὶ πρεσβύτεροι τοῦ λαοῦ» οὐδαμῶς ἄξιοι ἦσαν τοιούτων θεωρημάτων, διὰ τοῦτο αὐτοῖς οὐκ ἀποκρίνεται ἀλλ’ ἀντερωτᾷ, ἵνα διὰ τοῦ μὴ ἀποκρίνεσθαι ἐκείνους εἰς τὰ περὶ τοῦ Ἰωάννου καὶ αὐτὸς πείσῃ εὐλόγως τοὺς πυθομένους, ὅτι μὴ μάτην αὐτοῖς ἀπεκρίνατο λέγων·
εἶπε δ’ ἂν καὶ τίς ἡ ἐξουσία τῆς εἰς χιόνα μεταβολῆς χειρὸς Μωσέως, καὶ ἐκ τῶν ἐναντίων ποία ἦν ἐξουσία συμπνέουσα καθ’ ἕκαστον τοῖς ἐπαοιδοῖς τῶν Αἰγυπτίων, ὅτε ἐδόκουν μιμεῖσθαι τὰ σημεῖα τοῦ θεοῦ. καὶ οὕτως ἂν διεξώδευσε τὰς δέκα τῶν Αἰγυπτίων πληγὰς καὶ τὴν κατ’ αὐτῶν ἀποστολὴν δι’ ἀγγέλων πονηρῶν. εἶπε δ’ ἂν καὶ τίς ἐξουσία ὑπηρετήσατο τῇ διὰ τῆς ἐρυθρᾶς θαλάσσης διόδῳ τοῦ λαοῦ καὶ καταποντώσει τῶν Αἰγυπτίων, τίς τε ἐξουσία ὑπηρετήσατο τῇ διὰ ξύλου μεταβολῇ ὕδατος πικροῦ εἰς γλυκύτητα. εἶπε δ’ ἂν καὶ τὴν ἐξουσίαν ἣ διηκονήσατο τῷ ἀπὸ πέτρας ὕδατι. καὶ ἤτοι τὴν αὐτὴν ἢ ἄλλην παρέστησεν [ἂν] ἐξουσίαν διακονησαμένην τῷ ὑετῷ τοῦ μάννα καὶ τῇ τῶν ὀρτυγομητρῶν ἐφόδῳ. εἶπε δ’ ἂν καὶ τίς ἡ ἐξουσία ἡ τὸ αὐτὸ μάννα τῶν μὲν ἓξ ἡμερῶν τρέπουσα εἰς σκώληκας καὶ δυσωδίαν, τῇ δὲ τοῦ σαββάτου ἡμέρᾳ φυλάττουσα. Καὶ τί με δεῖ ἀναλεγόμενον τὰ ἐν τῇ ἐρήμῳ τεράστια μέχρι τῆς Μωσέως τελευτῆς παριστάνειν, ὅτι εἶπεν ἂν ὁ σωτὴρ τὰ περὶ τῆς ἐξουσίας, εἰ ἦσαν ἄξιοι «οἱ ἀρχιερεῖς καὶ οἱ πρεσβύτεροι τοῦ λαοῦ» τῆς πρὸς τὸ πύσμα αὐτῶν ἀποκρίσεως; Κολασσαείς ὅτι· ι Εστιν ὁ Σωτὴρ εἰκὼν τοῦ Θεοῦ τοῦ ἀοράτου, Πρωτότοκος πάσης κτίσεως, ἐν ᾧ ἐκτί σθη τὰ πάντα ἐν τοῖς οὐρανοῖς καὶ ἐπὶ τῆς γῆς, εἴτε ὁρατὰ, εἴτε ἀόρατα, εἴτε θρόνοι, είτε κυριότητες, εἴτε ἀρχαί, εἴτε ἐξουσίαι· τὰ πάντα δι' αὐτοῦ, καὶ εἰς αὐτὸν ἔκτισται· καὶ αὐτός ἐστι πρὸ πάντων. ο Εν οὖν εἶδος τῶν ὑπὸ τὸν Θεὸν, αἱ ἐν Χριστῷ κτισθεῖ σαι ἐξουσίαι, ἕτεραι παρὰ τὰς ἀρχὰς, καὶ τοὺς θρό νους, καὶ τὰς κυριότητας· καὶ ἑκάστη εξουσιάζει τι νῶν, τεταγμένη ὑπὸ τοῦ Θεοῦ κατά τινα ἀπόρρητον ἀξίαν ἐπὶ τῶν ἀξίων ἐξουσιάζεσθαι κατὰ τὴν δια φορὰν αὐτῶν ὑπὸ ἑκάστην τῶν ἐξουσιῶν. Καὶ πολὺς ἂν ὁ λόγος καὶ δυσερμήνευτος εἴη περὶ τῶν κατὰ τὰς ἐξουσίας ταύτας, καὶ τῶν ἐξουσιαζομένων ὑπ' αὐτῶν πραγμάτων. Ὡς δὲ εἰσί τινες ἐξουσίαι τοῦ Θεοῦ, οὔ τως εἰσὶ καὶ ἐναντίαι ἀνάλογον τοῖς τῆς ἁμαρτίας ἀν θρώποις καὶ τοῖς ἀγγέλοις τοῦ διαβόλου· καὶ ἔστι γε τοῖς μηκέτι πρὸς αἷμα καὶ σάρκα παλαίουσιν, ἀλλὰ διὰ τὸ ἐπαναβεβηκέναι τῇ δυνάμει πρὸς τὰ ὑπὲρ ταῦτα ἀγωνιζομένοις, ἡ πάλη πρὸς τὰς ἀνταγωνιζο μένας τοῖς ἀθληταῖς τῆς θεοσεβείας ἐξουσίας. ὡς δὲ πλείονα τάγματα ἦν ὑπὸ τὸν Θεὸν, οὕτως καὶ ἐν τῇ ἐναντίᾳ χώρᾳ οὐ μόνον ἐξουσίαι εἰσὶν, ἀλλὰ καὶ κοσμοκράτορες τοῦ σκότους τούτου, καὶ πνευματικά τῆς πονηρίας ἐν τοῖς ἐπουρανίοις· τάχα δὲ καὶ ἀρχαί. Ἐγὼ δ' οἶμαι, ὅτι καὶ πάντα ὁμώνυμα τοῖς τοῦ Θεοῦ ἐστι καὶ κατὰ τὴν ἐναντιότητα. Διειληφότες οὖν οἱ τὰ διαφέροντα ὀνόματα κεκληρωμένοι ἐν τῷ Ἰσραὴλ, τουτέστιν οἱ ἀρχιερεῖς καὶ οἱ πρεσβύτεροι τοῦ λαοῦ, περὶ ἐξουσιῶν πλείονα, καὶ εἴτε ἐκ παραδόσεων, είτε καὶ ἐπιβάλλοντες, εἴτε καὶ ἐξ ἀποκρύφων (οὐκ οἶδα εὐλόγως ἢ ἀναλόγως [52]) κινούμενοι, ἑώρων τὸν Θεὸν τὰ τεράστια ἐπιτελοῦντα οὐ χωρίς τινος συνού σης αὐτῷ ἐξουσίας· ταύτης οὖν τὸ εἶδος ἀπὸ τῆς ἐπι στήμης Ἰησοῦ μαθεῖν ἐβούλοντο, ἢ τῆς δοκούσης αὐτοῖς εἶναι ἐπιστήμης ἐν αὐτῷ. Καὶ εἰ μὲν ἦσαν ἀρ χιερεῖς τινες ἅγιοι καὶ μακάριοι, ὁποῖος ὁ Ααρών, ή ὁ Ἐλεάζαρ, ἢ ὁ Φινεές, ἢ ὅσοι ἐπαινετῶς τὰ τῆς λει τουργίας διετέλεσαν, οἱ πυθόμενοι τοῦ Σωτῆρος τότε, καὶ πρεσβύτεροι παραπλήσιοι οἷς κατ' ἐντολὴν Θεοῦ Μωϋσῆς ἐξελέξατο, εἰκὸς, ὅτι ὡς οὐ πειράζουσιν, ἀλλὰ φιλομαθοῦσι, καὶ ἀξίοις τῶν τηλικούτων μαθημάτων παρέστησεν ἂν ἀρξάμενος ὁ Σωτὴρ λόγον, ὃν οὐδὲ ὁ κόσμος ὅλος χωρεῖν ἡδύνατο· καὶ ἀρξάμενος ἂν παρ εδίδου τὴν ἐπιστήμην περὶ τῶν μακαρίων ἐξουσιῶν, καὶ τῆς διαφορᾶς αὐτῶν, καὶ τῆς αἰτίας τοῦ ἐληλυ θέναι αὐτὰς ἐπὶ τὸ εἶναι ἐξουσίας, καὶ τῶν ὑπ' αὐτ ταῖς, εἴτε καὶ ψυχῶν, εἴτε καὶ ὁποιωνποτοῦν λογι κῶν· διεξώδευσε δ᾽ ἂν καὶ τὸν περὶ τῶν ἐναντίων Κολοσσαεῖς. Αναλόγως. αλόγως. Κολασσαείς ὅτι· ι Εστιν ὁ Σωτὴρ εἰκὼν τοῦ Θεοῦ τοῦ ἀοράτου, Πρωτότοκος πάσης κτίσεως, ἐν ᾧ ἐκτί σθη τὰ πάντα ἐν τοῖς οὐρανοῖς καὶ ἐπὶ τῆς γῆς, εἴτε ὁρατὰ, εἴτε ἀόρατα, εἴτε θρόνοι, είτε κυριότητες, εἴτε ἀρχαί, εἴτε ἐξουσίαι· τὰ πάντα δι' αὐτοῦ, καὶ εἰς αὐτὸν ἔκτισται· καὶ αὐτός ἐστι πρὸ πάντων. ο Εν οὖν εἶδος τῶν ὑπὸ τὸν Θεὸν, αἱ ἐν Χριστῷ κτισθεῖ σαι ἐξουσίαι, ἕτεραι παρὰ τὰς ἀρχὰς, καὶ τοὺς θρό νους, καὶ τὰς κυριότητας· καὶ ἑκάστη εξουσιάζει τι νῶν, τεταγμένη ὑπὸ τοῦ Θεοῦ κατά τινα ἀπόρρητον ἀξίαν ἐπὶ τῶν ἀξίων ἐξουσιάζεσθαι κατὰ τὴν δια φορὰν αὐτῶν ὑπὸ ἑκάστην τῶν ἐξουσιῶν. Καὶ πολὺς ἂν ὁ λόγος καὶ δυσερμήνευτος εἴη περὶ τῶν κατὰ τὰς ἐξουσίας ταύτας, καὶ τῶν ἐξουσιαζομένων ὑπ' αὐτῶν πραγμάτων. Ὡς δὲ εἰσί τινες ἐξουσίαι τοῦ Θεοῦ, οὔ τως εἰσὶ καὶ ἐναντίαι ἀνάλογον τοῖς τῆς ἁμαρτίας ἀν θρώποις καὶ τοῖς ἀγγέλοις τοῦ διαβόλου· καὶ ἔστι γε τοῖς μηκέτι πρὸς αἷμα καὶ σάρκα παλαίουσιν, ἀλλὰ διὰ τὸ ἐπαναβεβηκέναι τῇ δυνάμει πρὸς τὰ ὑπὲρ ταῦτα ἀγωνιζομένοις, ἡ πάλη πρὸς τὰς ἀνταγωνιζο μένας τοῖς ἀθληταῖς τῆς θεοσεβείας ἐξουσίας. ὡς δὲ πλείονα τάγματα ἦν ὑπὸ τὸν Θεὸν, οὕτως καὶ ἐν τῇ ἐναντίᾳ χώρᾳ οὐ μόνον ἐξουσίαι εἰσὶν, ἀλλὰ καὶ κοσμοκράτορες τοῦ σκότους τούτου, καὶ πνευματικά τῆς πονηρίας ἐν τοῖς ἐπουρανίοις· τάχα δὲ καὶ ἀρχαί. Ἐγὼ δ' οἶμαι, ὅτι καὶ πάντα ὁμώνυμα τοῖς τοῦ Θεοῦ ἐστι καὶ κατὰ τὴν ἐναντιότητα. Διειληφότες οὖν οἱ τὰ διαφέροντα ὀνόματα κεκληρωμένοι ἐν τῷ Ἰσραὴλ, τουτέστιν οἱ ἀρχιερεῖς καὶ οἱ πρεσβύτεροι τοῦ λαοῦ, περὶ ἐξουσιῶν πλείονα, καὶ εἴτε ἐκ παραδόσεων, είτε καὶ ἐπιβάλλοντες, εἴτε καὶ ἐξ ἀποκρύφων (οὐκ οἶδα εὐλόγως ἢ ἀναλόγως []) κινούμενοι, ἑώρων τὸν Θεὸν τὰ τεράστια ἐπιτελοῦντα οὐ χωρίς τινος συνού σης αὐτῷ ἐξουσίας· ταύτης οὖν τὸ εἶδος ἀπὸ τῆς ἐπι στήμης Ἰησοῦ μαθεῖν ἐβούλοντο, ἢ τῆς δοκούσης αὐτοῖς εἶναι ἐπιστήμης ἐν αὐτῷ. Καὶ εἰ μὲν ἦσαν ἀρ χιερεῖς τινες ἅγιοι καὶ μακάριοι, ὁποῖος ὁ Ααρών, ή ὁ Ἐλεάζαρ, ἢ ὁ Φινεές, ἢ ὅσοι ἐπαινετῶς τὰ τῆς λει τουργίας διετέλεσαν, οἱ πυθόμενοι τοῦ Σωτῆρος τότε, καὶ πρεσβύτεροι παραπλήσιοι οἷς κατ' ἐντολὴν Θεοῦ Μωϋσῆς ἐξελέξατο, εἰκὸς, ὅτι ὡς οὐ πειράζουσιν, ἀλλὰ φιλομαθοῦσι, καὶ ἀξίοις τῶν τηλικούτων μαθημάτων παρέστησεν ἂν ἀρξάμενος ὁ Σωτὴρ λόγον, ὃν οὐδὲ ὁ κόσμος ὅλος χωρεῖν ἡδύνατο· καὶ ἀρξάμενος ἂν παρ εδίδου τὴν ἐπιστήμην περὶ τῶν μακαρίων ἐξουσιῶν, καὶ τῆς διαφορᾶς αὐτῶν, καὶ τῆς αἰτίας τοῦ ἐληλυ θέναι αὐτὰς ἐπὶ τὸ εἶναι ἐξουσίας, καὶ τῶν ὑπ' αὐτ ταῖς, εἴτε καὶ ψυχῶν, εἴτε καὶ ὁποιωνποτοῦν λογι κῶν· διεξώδευσε δ᾽ ἂν καὶ τὸν περὶ τῶν ἐναντίων Κολοσσαεῖς. Αναλόγως. αλόγως. Dei potestates, de quibus Christum celebrans Apo stolus in Epistola ad Colossenses ait ", quoniam Servator est imago Dei invisibilis, primogenitus ' omnis creaturæ: in quo condita sunt universa, in cœlis et in terra, sive visibilia, et invisibilia, sive chroni, sive dominationes, sive principatus, sive potestates, omnia per ipsum, et in ipso creata sunt et ipse est ante omnes. › Unum igitur genus est earum quæ sub Deo constitutæ sunt, creatæ nempe in Christo potestates, a principatibus, et thronis, e♦ dominationibus diversæ et unaquæque potesta tem habet in aliqua, a Deo juxta arcanam quam dam dignitatem constituta supra ea quæ digna sunt, ut unicuique e potestatibus pro suis differen tis subdita sint. Ac de rebus quidem ad eas pote states, et quæ Iris subdita sunt, pertinentibus dis serere prolixa res est et difficilis. Quemadmodum autem sunt quædam Dei potestates, ita sunt contra riæ aliquæ, juxta homines peccati, et angelos dia boli; et iis quidem qui adversus sanguinem et car nem non amplius colluctantur, sed quod virtute su pergressi sint, præliantur cum superioribus, contra potestates adversus religionis athletas decertantes lucta est. Et quemadmodum plurimi erant sub Deo ordines, ita et in contraria parte non potestates sunt duntaxat, sed et mundi rectores tenebrarum harum, et spiritualia nequitiæ in cœlestibus *¹ fortasse et principatus. Ego vero quæcunque sunt apud Deum, res sibi cognomines in contraria parte phetae Dei divino Spiritu amati; ita quædam sunt c habere existimo. Qui ergo varia in Israel nomina sortiti erant, hoc est, principes sacerdotum, et se niores populi, cum de potestatibus multum disce plassent, sive ex traditionibus, sive ex proprio stu dio ac industria, sive ex arcanis libris (an cum ra tione, necne, nescio, commoli, Deum portenta edentem, non sine conjuncta illi potestate videbant hujus igitur formam a scientia Jesu, vel quæ ei inesse videbatur, discere volebant. Verumenim vero si ex iis qui Servatorem tunc interrogaverunt sacerdotum principibus sancti aliquî et beati fuis sent, qualis erat Aaron, vel Eleazar, aut Phinees, vel quicunque ministerii sui vices cum laude obie rant, vel seniores iis fuissent similes quos ex Dei mandato Moyses seligeret, verisimile est non tan quam se tentantibus, sed quasi discendi cupidis, et tanto documento dignis, doctrinam tradere ince pturum fuisse Servatorem, quam ne mundus qui dem universus capere potuisset; et de beatis pote testates, adversus rectores hujus mundi tenebrarum harum, adversus spiritalia nequitiæ in cœlestibus. ▸ Ego autem arbitror, quoniam et omnia eorumdem nominum sunt apud diabolum quæcunque sunt apud Deum et est forte potestas ex potestatibus universis, quæ ipsi Christo ministrat, alia autem quæ pro phetis cooperabatur facientibus signa: et non omnibus una potestas, sed alia forte istis, alia autem illis, secundum dignitatem fidei eorum, quam solus sciebat Deus. Et nec in omnibus virtutibus faciendis una eademque potestas cooperabatur, sed in quibusdam quidem hæc, in quibusdam autem alia: et ad res for sitan inferiores, inferior: ad res autem eminentiores, eminentior. Principes ergo sacerdotum, et senio Coloss. 1, 15, 16, 17. * Ephes. vi, 12. Codex Anglicanus, Lege Vetus interpr. cutrum autem rationabiliter, an irrationabiliter. Dei potestates, de quibus Christum celebrans Apo stolus in Epistola ad Colossenses ait ", quoniam Servator est imago Dei invisibilis, primogenitus ' omnis creaturæ: in quo condita sunt universa, in cœlis et in terra, sive visibilia, et invisibilia, sive chroni, sive dominationes, sive principatus, sive potestates, omnia per ipsum, et in ipso creata sunt et ipse est ante omnes. › Unum igitur genus est earum quæ sub Deo constitutæ sunt, creatæ nempe in Christo potestates, a principatibus, et thronis, e♦ dominationibus diversæ et unaquæque potesta tem habet in aliqua, a Deo juxta arcanam quam dam dignitatem constituta supra ea quæ digna sunt, ut unicuique e potestatibus pro suis differen tis subdita sint. Ac de rebus quidem ad eas pote states, et quæ Iris subdita sunt, pertinentibus dis serere prolixa res est et difficilis. Quemadmodum autem sunt quædam Dei potestates, ita sunt contra riæ aliquæ, juxta homines peccati, et angelos dia boli; et iis quidem qui adversus sanguinem et car nem non amplius colluctantur, sed quod virtute su pergressi sint, præliantur cum superioribus, contra potestates adversus religionis athletas decertantes lucta est. Et quemadmodum plurimi erant sub Deo ordines, ita et in contraria parte non potestates sunt duntaxat, sed et mundi rectores tenebrarum harum, et spiritualia nequitiæ in cœlestibus *¹ fortasse et principatus. Ego vero quæcunque sunt apud Deum, res sibi cognomines in contraria parte phetae Dei divino Spiritu amati; ita quædam sunt c habere existimo. Qui ergo varia in Israel nomina sortiti erant, hoc est, principes sacerdotum, et se niores populi, cum de potestatibus multum disce plassent, sive ex traditionibus, sive ex proprio stu dio ac industria, sive ex arcanis libris (an cum ra tione, necne, nescio, commoli, Deum portenta edentem, non sine conjuncta illi potestate videbant hujus igitur formam a scientia Jesu, vel quæ ei inesse videbatur, discere volebant. Verumenim vero si ex iis qui Servatorem tunc interrogaverunt sacerdotum principibus sancti aliquî et beati fuis sent, qualis erat Aaron, vel Eleazar, aut Phinees, vel quicunque ministerii sui vices cum laude obie rant, vel seniores iis fuissent similes quos ex Dei mandato Moyses seligeret, verisimile est non tan quam se tentantibus, sed quasi discendi cupidis, et tanto documento dignis, doctrinam tradere ince pturum fuisse Servatorem, quam ne mundus qui dem universus capere potuisset; et de beatis pote testates, adversus rectores hujus mundi tenebrarum harum, adversus spiritalia nequitiæ in cœlestibus. ▸ Ego autem arbitror, quoniam et omnia eorumdem nominum sunt apud diabolum quæcunque sunt apud Deum et est forte potestas ex potestatibus universis, quæ ipsi Christo ministrat, alia autem quæ pro phetis cooperabatur facientibus signa: et non omnibus una potestas, sed alia forte istis, alia autem illis, secundum dignitatem fidei eorum, quam solus sciebat Deus. Et nec in omnibus virtutibus faciendis una eademque potestas cooperabatur, sed in quibusdam quidem hæc, in quibusdam autem alia: et ad res for sitan inferiores, inferior: ad res autem eminentiores, eminentior. Principes ergo sacerdotum, et senio Coloss. 1, 15, 16, 17. * Ephes. vi, 12. Codex Anglicanus, Lege Vetus interpr. cutrum autem rationabiliter, an irrationabiliter.
PG 13:1479«οὐδὲ ἐγὼ ὑμῖν λέγω ἐν ποίᾳ ἐξουσίᾳ ταῦτα ποιῶ.» ζητῶ δὲ κατὰ τὸν τόπον, εἰ ἕκαστος τῶν πεποιηκότων ἔν τινι «ἐξουσίᾳ» παράδοξα ἐν μιᾷ [ἀεὶ] πεποίηκεν, ἢ τινὲς μὲν κατ’ ἀρχὰς ἐν τῇδε προκόψαντες δὲ ἔν τινι μείζονι. πλὴν ὁ σωτὴρ ἔοικεν ἐν μιᾷ «ἐξουσίᾳ» ταῦτα πεποιηκέναι, ᾗ ἔλαβεν ἀπὸ τοῦ πατρός· τὸ γὰρ «οὐδὲ ἐγὼ ὑμῖν λέγω ἐν ποίᾳ ἐξουσίᾳ ταῦτα ποιῶ» διδάσκοντος ἦν, ὅτι ἐν «ἐξουσίᾳ» [μιᾷ] μὲν πεποίηκεν· «ἐν ποίᾳ» δὲ οὐ παρέστησεν ἐκείνοις, οὐδὲ τὴν ἰδιότητα αὐτῆς ἀνέπτυξε καὶ ὅσα ἂν ὡρίσατο περὶ αὐτῆς παριστὰς αὐτῆς τὸ ἐξαίρετον παρὰ τὰς λοιπὰς ἐξουσίας, ἐν αἷς οἱ πρὸ αὐτοῦ προφῆται πεποιήκεισαν. καὶ νῦν δ’ ἐν τῷ ἱερῷ, τῇ ἐκκλησίᾳ, ἐστὶν ὁ Χριστὸς καὶ διδάσκει ἐν αὐτῷ καί τινες παραπλήσιοι ἐκείνοις τοῖς ἀρχιερεῦσι καὶ τοῖς πρεσβυτέροις «τοῦ λαοῦ» πυνθάνονται μὲν αὐτοῦ, οὐ τυγχάνουσι δὲ τῆς ἀποκρίσεως, ἀνάξιοι τοῦ εἰδέναι περὶ ὧν βούλονται μαθεῖν.
«οὐδὲ ἐγὼ ὑμῖν λέγω ἐν ποίᾳ ἐξουσίᾳ ταῦτα ποιῶ.» ζητῶ δὲ κατὰ τὸν τόπον, εἰ ἕκαστος τῶν πεποιηκότων ἔν τινι «ἐξουσίᾳ» παράδοξα ἐν μιᾷ [ἀεὶ] πεποίηκεν, ἢ τινὲς μὲν κατ’ ἀρχὰς ἐν τῇδε προκόψαντες δὲ ἔν τινι μείζονι. πλὴν ὁ σωτὴρ ἔοικεν ἐν μιᾷ «ἐξουσίᾳ» ταῦτα πεποιηκέναι, ᾗ ἔλαβεν ἀπὸ τοῦ πατρός· τὸ γὰρ «οὐδὲ ἐγὼ ὑμῖν λέγω ἐν ποίᾳ ἐξουσίᾳ ταῦτα ποιῶ» διδάσκοντος ἦν, ὅτι ἐν «ἐξουσίᾳ» [μιᾷ] μὲν πεποίηκεν· «ἐν ποίᾳ» δὲ οὐ παρέστησεν ἐκείνοις, οὐδὲ τὴν ἰδιότητα αὐτῆς ἀνέπτυξε καὶ ὅσα ἂν ὡρίσατο περὶ αὐτῆς παριστὰς αὐτῆς τὸ ἐξαίρετον παρὰ τὰς λοιπὰς ἐξουσίας, ἐν αἷς οἱ πρὸ αὐτοῦ προφῆται πεποιήκεισαν. καὶ νῦν δ’ ἐν τῷ ἱερῷ, τῇ ἐκκλησίᾳ, ἐστὶν ὁ Χριστὸς καὶ διδάσκει ἐν αὐτῷ καί τινες παραπλήσιοι ἐκείνοις τοῖς ἀρχιερεῦσι καὶ τοῖς πρεσβυτέροις «τοῦ λαοῦ» πυνθάνονται μὲν αὐτοῦ, οὐ τυγχάνουσι δὲ τῆς ἀποκρίσεως, ἀνάξιοι τοῦ εἰδέναι περὶ ὧν βούλονται μαθεῖν. ἐξουσιῶν λόγον, καὶ τὰς διαφορὰς αὐτῶν παρέστησαν Ο ἄν. Εἰκὸς δὲ ὅτι ἐδίδαξεν ἂν ἀνάλογον τῷ· «Ο νόμος διαταγείς δι' ἀγγέλων,» καὶ τό· «Εἰ ὁ δι' ἀγγέλων λαληθεὶς λόγος ἐγένετο βέβαιος,» ἀνάλογόν φτ, με το λόγῳ τῷ περὶ τῶν διακονησαμένων τῷ νόμῳ ἀγγέ λων, καὶ τῆς κατὰ τὰς Γραφὰς ἐξουσίας· οἷον ἐν τοίς ἐξουσίᾳ διακονουμένῃ τῷ Θεῷ, ἢ ποίαις ἕκαστον των ἐν Αἰγύπτῳ τεραστίων γεγένηται· καὶ τίς μὲν ἡ έξουσία διακονουμένη τῇ μεταβαλούσῃ εἰς ὄφιν μάλλῳ Μωϋσέως· τίς δὲ ταύτῃ ἐναντία διακονουμένη τη μετ ταμορφώσει τῶν Αἰγυπτιακῶν ῥάβδων εἰς δράκοντας καὶ εἶπεν ἂν τὴν δύναμιν τῆς ἐξουσίας ἀφ᾿ ἧς κατέ πιεν ἡ τοῦ ᾿Ααρών ῥάβδος τὰς τῶν Αἰγυπτίων· εἶπε δ᾽ ἂν καὶ τίς ἡ ἐξουσία τῆς εἰς χιόνα μεταβολής χει ρὸς Μωϋσέως, καὶ ἐκ τῶν ἐναντίων ποία ἦν ἐξουσία συμπνέουσα καθ᾿ ἕκαστον τοῖς ἐπαοιδοῖς τῶν Αἰγυ πτίων, ὅτε ἐδόκουν μιμεῖσθαι τὰ σημεῖα τοῦ Θεοῦ καὶ οὕτως ἂν διεξώδευσε τὰς δέκα τῶν Αἰγυπτίων πληγάς, καὶ τὴν κατ' αὐτῶν ἀποστολὴν δι' ἀγγέλων πονηρῶν· εἶπε δ' ἂν καὶ τίς ἐξουσία υπηρετήσατο τῇ διὰ τῆς Ἐρυθράς θαλάσσης διόδῳ τοῦ λαοῦ, καὶ καταποντώσει τῶν Αἰγυπτίων· τίς τε ἐξουσία ὑπη ρετήσατο τῇ διὰ ξύλου μεταβολῇ ὕδατος πικροῦ εἰς γλυκύτητα· εἶπε δ᾽ ἂν καὶ τὴν ἐξουσίαν ἡ διηκονήσατο τῷ ἀπὸ πέτρας ὕδατι· καὶ ἤτοι τὴν αὐτὴν, ἢ ἄλλην παρέστησεν ἐξουσίαν διακονησαμένην τῷ ὑετῷ τοῦ μάννα καὶ τῇ τῶν ὀρτυγομητρῶν ἐφόδῳ· εἶπε δ᾽ ἂν καὶ τίς ἡ ἐξουσία ἡ τὸ αὐτὸ μάννα τῶν μὲν ἐξ ἡμε ρῶν τρέπουσα εἰς σκώληκας καὶ δυσωδίαν, τῇ δὲ τοῦ Σαββάτου ἡμέρᾳ φυλάττουσα. Καὶ τί με δεῖ ἀναλε γόμενον τὰ ἐν τῇ ἐρήμῳ τεράστια μέχρι τῆς Μωϋσέως τελευτῆς παριστάνειν, ὅτι εἶπεν ἂν ὁ Σωτὴρ τὰ περὶ τῆς ἐξουσίας, εἰ ἦσαν ἄξιοι οἱ ἀρχιερεῖς καὶ οἱ πρεσβύτεροι τοῦ λαοῦ τῆς πρὸς τὸ πύσμα αὐτῶν ἀποκρίσεως; καὶ σοὶ πάρεστι τὸ ἀνάλογον, ἐπερχο μένῳ τὴν ὅλην Γραφήν, ὁρᾷν· εἰς τε ἡ ἐξουσία τοῦ στῆναι τὸν ἥλιον κατὰ Γαβαών, καὶ σελήνην κατά φάραγγα Ελώμ· πολὺ πρότερον, τοῦ διαδευθῆ ναι τὸν Ἰορδάνην ποταμὸν, καὶ τοῦ παύσασθαι τὸ μάννα. Καὶ ἐπὶ τῆς βίβλου δὲ τῶν Κριτῶν πολλὰ ἂν τοιαῦτα ζητηθείη, καὶ εὑρεθείη, οἷον περὶ τὸν Γε δεών, καὶ τὸν Σαμψών παράδοξα· ἀλλὰ καὶ ἐκ τῶν Βασιλειῶν τὰ περὶ τὸν Σαμουήλ, καὶ τὸν Ἠλίαν, καὶ τὸν Ἑλισσαῖον, καὶ τὸν Εζεκίαν. Καὶ οὕτως ἐπελ θὼν ἂν ὁ Σωτὴρ καὶ τὸ κατὰ τὰς διαφόρους ἐξουσίας διελθὼν μυστήριον ἐδίδαξεν ἂν ἐν ποίᾳ ἐξουσίᾳ, καὶ πῶς ὑπερεχούσῃ ἐποίει ἃ ἔβλεπεν ὁ λαὸς τεράστια, δοθείσῃ αὐτῷ οὐκ ἀπό τινος ἀγγέλου καὶ λειτουργού Θεοῦ, οὐδὲ διά τινος τῶν ὑποδεεστέρων τοῦ Θεοῦ, ἀλλ᾽ ἀπὸ αὐτοῦ τοῦ Πατρός. Κατὰ σάραγγα. κατά. ἐξουσιῶν λόγον, καὶ τὰς διαφορὰς αὐτῶν παρέστησαν Ο ἄν. Εἰκὸς δὲ ὅτι ἐδίδαξεν ἂν ἀνάλογον τῷ· «Ο νόμος διαταγείς δι' ἀγγέλων,» καὶ τό· «Εἰ ὁ δι' ἀγγέλων λαληθεὶς λόγος ἐγένετο βέβαιος,» ἀνάλογόν φτ, με το λόγῳ τῷ περὶ τῶν διακονησαμένων τῷ νόμῳ ἀγγέ λων, καὶ τῆς κατὰ τὰς Γραφὰς ἐξουσίας· οἷον ἐν τοίς ἐξουσίᾳ διακονουμένῃ τῷ Θεῷ, ἢ ποίαις ἕκαστον των ἐν Αἰγύπτῳ τεραστίων γεγένηται· καὶ τίς μὲν ἡ έξουσία διακονουμένη τῇ μεταβαλούσῃ εἰς ὄφιν μάλλῳ Μωϋσέως· τίς δὲ ταύτῃ ἐναντία διακονουμένη τη μετ ταμορφώσει τῶν Αἰγυπτιακῶν ῥάβδων εἰς δράκοντας καὶ εἶπεν ἂν τὴν δύναμιν τῆς ἐξουσίας ἀφ᾿ ἧς κατέ πιεν ἡ τοῦ ᾿Ααρών ῥάβδος τὰς τῶν Αἰγυπτίων· εἶπε δ᾽ ἂν καὶ τίς ἡ ἐξουσία τῆς εἰς χιόνα μεταβολής χει ρὸς Μωϋσέως, καὶ ἐκ τῶν ἐναντίων ποία ἦν ἐξουσία συμπνέουσα καθ᾿ ἕκαστον τοῖς ἐπαοιδοῖς τῶν Αἰγυ πτίων, ὅτε ἐδόκουν μιμεῖσθαι τὰ σημεῖα τοῦ Θεοῦ καὶ οὕτως ἂν διεξώδευσε τὰς δέκα τῶν Αἰγυπτίων πληγάς, καὶ τὴν κατ' αὐτῶν ἀποστολὴν δι' ἀγγέλων πονηρῶν· εἶπε δ' ἂν καὶ τίς ἐξουσία υπηρετήσατο τῇ διὰ τῆς Ἐρυθράς θαλάσσης διόδῳ τοῦ λαοῦ, καὶ καταποντώσει τῶν Αἰγυπτίων· τίς τε ἐξουσία ὑπη ρετήσατο τῇ διὰ ξύλου μεταβολῇ ὕδατος πικροῦ εἰς γλυκύτητα· εἶπε δ᾽ ἂν καὶ τὴν ἐξουσίαν ἡ διηκονήσατο τῷ ἀπὸ πέτρας ὕδατι· καὶ ἤτοι τὴν αὐτὴν, ἢ ἄλλην παρέστησεν ἐξουσίαν διακονησαμένην τῷ ὑετῷ τοῦ μάννα καὶ τῇ τῶν ὀρτυγομητρῶν ἐφόδῳ· εἶπε δ᾽ ἂν καὶ τίς ἡ ἐξουσία ἡ τὸ αὐτὸ μάννα τῶν μὲν ἐξ ἡμε ρῶν τρέπουσα εἰς σκώληκας καὶ δυσωδίαν, τῇ δὲ τοῦ Σαββάτου ἡμέρᾳ φυλάττουσα. Καὶ τί με δεῖ ἀναλε γόμενον τὰ ἐν τῇ ἐρήμῳ τεράστια μέχρι τῆς Μωϋσέως τελευτῆς παριστάνειν, ὅτι εἶπεν ἂν ὁ Σωτὴρ τὰ περὶ τῆς ἐξουσίας, εἰ ἦσαν ἄξιοι οἱ ἀρχιερεῖς καὶ οἱ πρεσβύτεροι τοῦ λαοῦ τῆς πρὸς τὸ πύσμα αὐτῶν ἀποκρίσεως; καὶ σοὶ πάρεστι τὸ ἀνάλογον, ἐπερχο μένῳ τὴν ὅλην Γραφήν, ὁρᾷν· εἰς τε ἡ ἐξουσία τοῦ στῆναι τὸν ἥλιον κατὰ Γαβαών, καὶ σελήνην κατά φάραγγα Ελώμ· πολὺ πρότερον, τοῦ διαδευθῆ ναι τὸν Ἰορδάνην ποταμὸν, καὶ τοῦ παύσασθαι τὸ μάννα. Καὶ ἐπὶ τῆς βίβλου δὲ τῶν Κριτῶν πολλὰ ἂν τοιαῦτα ζητηθείη, καὶ εὑρεθείη, οἷον περὶ τὸν Γε δεών, καὶ τὸν Σαμψών παράδοξα· ἀλλὰ καὶ ἐκ τῶν Βασιλειῶν τὰ περὶ τὸν Σαμουήλ, καὶ τὸν Ἠλίαν, καὶ τὸν Ἑλισσαῖον, καὶ τὸν Εζεκίαν. Καὶ οὕτως ἐπελ θὼν ἂν ὁ Σωτὴρ καὶ τὸ κατὰ τὰς διαφόρους ἐξουσίας διελθὼν μυστήριον ἐδίδαξεν ἂν ἐν ποίᾳ ἐξουσίᾳ, καὶ πῶς ὑπερεχούσῃ ἐποίει ἃ ἔβλεπεν ὁ λαὸς τεράστια, δοθείσῃ αὐτῷ οὐκ ἀπό τινος ἀγγέλου καὶ λειτουργού Θεοῦ, οὐδὲ διά τινος τῶν ὑποδεεστέρων τοῦ Θεοῦ, ἀλλ᾽ ἀπὸ αὐτοῦ τοῦ Πατρός. Κατὰ σάραγγα. κατά. statibus, carumque diferentia, deque causis cur ad potestatum dignitatem pervenerint, deque iis subje ctis sive animis, sive ratione præditis quibuscun que rebus scientiam impertire; quin et omnem de contrariis potestatibus doctrinam enarrare, earum que differentias declarare. Docturum præterea eum fuisse verisimile est juxta illud *: «Lex ordinata per angelos, › et illud **: ‹ Si qui per angelos di etus est sermo, factus est firmus; juxta illud, in quam, quod de angelis legi ministrantibus, et po teslate in Scripturis traditum est; in qua, verbi gratia, potestate, Deo ninistrante, vel in qui bus, unumquodque prodigiorum quæ contigerunt in Ægypto, factum est; quænam item potestas vir gæ Moysis in serpentem transmutatæ operam suam præstitit; tum quænam huic contraria, Agyptia carum virgarum in dracones permutationi ministe rium suum contulit; virtutem quoque potestatis explanasset, qua efectum est, ut Aaronis virga Ægyptiorum virgas devoraret; dixisset etiam qua potestate in nivem manus Moysis mutata sit; et quænam ex adversariis potestas Ægyptiis incanta toribus sigillatim opitulabatur, quando signa Dei imitari videbantur. Decem similiter Ægyptiorum plagas, et legationes adversus eos missas malorum angelorum ope administratas fuisse commemoras set: quænam item potestas in populi transitum per mare Rubrum, et in Ægyptiorum submersionem operain suam contulit; et quæ potestas, ut amaræ aquæ ligni ope in dulces converterentur, effecit cujusnam itein potestatis subsidio aqua e petra ex sierit, exposuisset; eamdemque, vel certe aliam potestatem manuæ pluviam profudisse, et ingentem illam vim coturnicum immisisse declarasset; ape ruisset item quanam potestate fieret ut manna illud primis sex diebus in vermes mutatum, malum de se odorem daret, die autem Sabbati integrum ser varetur. Et quid attinet prodigia ea omnia, quæ in deserto ad mortem usque Moysis contigerunt, re censere? cum ea dicturus fuisset Servator quæ ad potestatem pertinebant, si digni fuissent sacerdo tum principes, et seniores populi, quorum interro gationi responsum daretur. Consimilia autem facili negotio repereris, si universaın Scripturam evol vas: a quanam potestate sol adversus Gabaomitas, luna autem contra vallem Ajalon constiterit; et longe antea, quanam potestate permeatus fuerit Jordanes fluvius, et manna cessaverit. Ac in libro quidem Judicum pleraque ejusmodi quæri ac repe riri possint prodigia, ea puta quæ circa Gedeonem res populi cognoscentes plura de potestatibus, et gradibus sacramentorum coelestium, sive ex traditione majorum, sive de secretis quibusdam, utrum autem rationabiliter, aut irrationabiliter, excitati videbant Jesum multa prodigia facientem non sine potestate aliqua ei subjecta et ideo potestatis illius speciem et proprietatem volebant audire a Christo. Et si quidem fuissent principes sacerdotum aliqui sancti, qualis fuit Aaron, vel Eleazar, vel Phinees, vel quicunque eorum qui bene functionein suam consummaverunt, quasi non tentantibus, sed discere cupientibus, et dignis hujusmodi scientia, sine dubio declarassel my ts Gal. ut, 19. febr. 11, 2. Ita legitur in codice Anglicano. Huetius tamen omisit statibus, carumque diferentia, deque causis cur ad potestatum dignitatem pervenerint, deque iis subje ctis sive animis, sive ratione præditis quibuscun que rebus scientiam impertire; quin et omnem de contrariis potestatibus doctrinam enarrare, earum que differentias declarare. Docturum præterea eum fuisse verisimile est juxta illud *: «Lex ordinata per angelos, › et illud **: ‹ Si qui per angelos di etus est sermo, factus est firmus; juxta illud, in quam, quod de angelis legi ministrantibus, et po teslate in Scripturis traditum est; in qua, verbi gratia, potestate, Deo ninistrante, vel in qui bus, unumquodque prodigiorum quæ contigerunt in Ægypto, factum est; quænam item potestas vir gæ Moysis in serpentem transmutatæ operam suam præstitit; tum quænam huic contraria, Agyptia carum virgarum in dracones permutationi ministe rium suum contulit; virtutem quoque potestatis explanasset, qua efectum est, ut Aaronis virga Ægyptiorum virgas devoraret; dixisset etiam qua potestate in nivem manus Moysis mutata sit; et quænam ex adversariis potestas Ægyptiis incanta toribus sigillatim opitulabatur, quando signa Dei imitari videbantur. Decem similiter Ægyptiorum plagas, et legationes adversus eos missas malorum angelorum ope administratas fuisse commemoras set: quænam item potestas in populi transitum per mare Rubrum, et in Ægyptiorum submersionem operain suam contulit; et quæ potestas, ut amaræ aquæ ligni ope in dulces converterentur, effecit cujusnam itein potestatis subsidio aqua e petra ex sierit, exposuisset; eamdemque, vel certe aliam potestatem manuæ pluviam profudisse, et ingentem illam vim coturnicum immisisse declarasset; ape ruisset item quanam potestate fieret ut manna illud primis sex diebus in vermes mutatum, malum de se odorem daret, die autem Sabbati integrum ser varetur. Et quid attinet prodigia ea omnia, quæ in deserto ad mortem usque Moysis contigerunt, re censere? cum ea dicturus fuisset Servator quæ ad potestatem pertinebant, si digni fuissent sacerdo tum principes, et seniores populi, quorum interro gationi responsum daretur. Consimilia autem facili negotio repereris, si universaın Scripturam evol vas: a quanam potestate sol adversus Gabaomitas, luna autem contra vallem Ajalon constiterit; et longe antea, quanam potestate permeatus fuerit Jordanes fluvius, et manna cessaverit. Ac in libro quidem Judicum pleraque ejusmodi quæri ac repe riri possint prodigia, ea puta quæ circa Gedeonem res populi cognoscentes plura de potestatibus, et gradibus sacramentorum coelestium, sive ex traditione majorum, sive de secretis quibusdam, utrum autem rationabiliter, aut irrationabiliter, excitati videbant Jesum multa prodigia facientem non sine potestate aliqua ei subjecta et ideo potestatis illius speciem et proprietatem volebant audire a Christo. Et si quidem fuissent principes sacerdotum aliqui sancti, qualis fuit Aaron, vel Eleazar, vel Phinees, vel quicunque eorum qui bene functionein suam consummaverunt, quasi non tentantibus, sed discere cupientibus, et dignis hujusmodi scientia, sine dubio declarassel my ts Gal. ut, 19. febr. 11, 2. Ita legitur in codice Anglicano. Huetius tamen omisit
PG 13:1480ζητήσει δέ τις, πότερον βουλόμενος αὐτοὺς ἀποσείσασθαι ἀποκληρωτικῶς ἐπύθετο περὶ τοῦ «Ἰωάννου» ὡς εἰ καὶ περὶ ἄλλου τινὸς τοιούτου πυθόμενος ἦν, ἢ ἀναγκαίως περὶ τοῦ «Ἰωάννου» ἐπύθετο, ἵνα πρὸς τὴν περὶ αὐτοῦ ἀπόκρισιν τὰ ἀκόλουθα περὶ τῆς ἐξουσίας ἀποκρίνηται. ἐμοὶ δὴ φαίνεται μὴ ἀποκληρωτικῶς εἶναι τὸ κατὰ τὸν τόπον, ἀλλ’ ἐπεὶ Ἰωάννης «φωνὴ βοῶντος» ἦν «ἐν τῇ ἐρήμῳ· ἑτοιμάσατε τὴν ὁδὸν κυρίου», καὶ οὗτος ἦν περὶ οὗ ὁ προφήτης ἔλεγεν· «ἰδοὺ ἐγὼ ἀποστελῶ τὸν ἄγγελόν μου πρὸ προσώπου σου, ὃς κατασκευάσει τὴν ὁδόν σου ἔμπροσθέν σου», διὰ τοῦτο [οἶμαι] πυνθάνεται περὶ αὐτοῦ, οὐκ ἀγνοῶν μὲν ὅτι ἐπισκοπήσαντες ἐροῦσιν· «οὐκ οἴδαμεν,» διὰ τὰ ἀναγεγραμμένα, καθ’ ὑπόθεσιν δὲ εἰπὼν ἂν πρὸς τὸ «ἐξ οὐρανοῦ» τὴν ἀκόλουθον τῇ «ἐξ οὐρανοῦ» εἶναι «τὸ βάπτισμα Ἰωάννου» ἀποκρίσει ἐξουσίαν. «Τί δὲ ὑμῖν δοκεῖ; ἄνθρωπος εἶχε τέκνα δύο· προςελθὼν τῷ πρώτῳ εἶπε· τέκνον, ὕπαγε σήμερον ἐργάζου ἐν τῷ ἀμπελῶνί [μου]» καὶ τὰ ἑξῆς ἕως τοῦ «ὑμεῖς δὲ ἰδόντες οὐ μετεμελήθητε ὕστερον τοῦ πιστεῦσαι ἐν αὐτῷ.» [ματτη. 21, ].
«οὐδὲ ἐγὼ ὑμῖν λέγω ἐν ποίᾳ ἐξουσίᾳ ταῦτα ποιῶ.» ζητῶ δὲ κατὰ τὸν τόπον, εἰ ἕκαστος τῶν πεποιηκότων ἔν τινι «ἐξουσίᾳ» παράδοξα ἐν μιᾷ [ἀεὶ] πεποίηκεν, ἢ τινὲς μὲν κατ’ ἀρχὰς ἐν τῇδε προκόψαντες δὲ ἔν τινι μείζονι. πλὴν ὁ σωτὴρ ἔοικεν ἐν μιᾷ «ἐξουσίᾳ» ταῦτα πεποιηκέναι, ᾗ ἔλαβεν ἀπὸ τοῦ πατρός· τὸ γὰρ «οὐδὲ ἐγὼ ὑμῖν λέγω ἐν ποίᾳ ἐξουσίᾳ ταῦτα ποιῶ» διδάσκοντος ἦν, ὅτι ἐν «ἐξουσίᾳ» [μιᾷ] μὲν πεποίηκεν· «ἐν ποίᾳ» δὲ οὐ παρέστησεν ἐκείνοις, οὐδὲ τὴν ἰδιότητα αὐτῆς ἀνέπτυξε καὶ ὅσα ἂν ὡρίσατο περὶ αὐτῆς παριστὰς αὐτῆς τὸ ἐξαίρετον παρὰ τὰς λοιπὰς ἐξουσίας, ἐν αἷς οἱ πρὸ αὐτοῦ προφῆται πεποιήκεισαν. καὶ νῦν δ’ ἐν τῷ ἱερῷ, τῇ ἐκκλησίᾳ, ἐστὶν ὁ Χριστὸς καὶ διδάσκει ἐν αὐτῷ καί τινες παραπλήσιοι ἐκείνοις τοῖς ἀρχιερεῦσι καὶ τοῖς πρεσβυτέροις «τοῦ λαοῦ» πυνθάνονται μὲν αὐτοῦ, οὐ τυγχάνουσι δὲ τῆς ἀποκρίσεως, ἀνάξιοι τοῦ εἰδέναι περὶ ὧν βούλονται μαθεῖν. ἐξουσιῶν λόγον, καὶ τὰς διαφορὰς αὐτῶν παρέστησαν Ο ἄν. Εἰκὸς δὲ ὅτι ἐδίδαξεν ἂν ἀνάλογον τῷ· «Ο νόμος διαταγείς δι' ἀγγέλων,» καὶ τό· «Εἰ ὁ δι' ἀγγέλων λαληθεὶς λόγος ἐγένετο βέβαιος,» ἀνάλογόν φτ, με το λόγῳ τῷ περὶ τῶν διακονησαμένων τῷ νόμῳ ἀγγέ λων, καὶ τῆς κατὰ τὰς Γραφὰς ἐξουσίας· οἷον ἐν τοίς ἐξουσίᾳ διακονουμένῃ τῷ Θεῷ, ἢ ποίαις ἕκαστον των ἐν Αἰγύπτῳ τεραστίων γεγένηται· καὶ τίς μὲν ἡ έξουσία διακονουμένη τῇ μεταβαλούσῃ εἰς ὄφιν μάλλῳ Μωϋσέως· τίς δὲ ταύτῃ ἐναντία διακονουμένη τη μετ ταμορφώσει τῶν Αἰγυπτιακῶν ῥάβδων εἰς δράκοντας καὶ εἶπεν ἂν τὴν δύναμιν τῆς ἐξουσίας ἀφ᾿ ἧς κατέ πιεν ἡ τοῦ ᾿Ααρών ῥάβδος τὰς τῶν Αἰγυπτίων· εἶπε δ᾽ ἂν καὶ τίς ἡ ἐξουσία τῆς εἰς χιόνα μεταβολής χει ρὸς Μωϋσέως, καὶ ἐκ τῶν ἐναντίων ποία ἦν ἐξουσία συμπνέουσα καθ᾿ ἕκαστον τοῖς ἐπαοιδοῖς τῶν Αἰγυ πτίων, ὅτε ἐδόκουν μιμεῖσθαι τὰ σημεῖα τοῦ Θεοῦ καὶ οὕτως ἂν διεξώδευσε τὰς δέκα τῶν Αἰγυπτίων πληγάς, καὶ τὴν κατ' αὐτῶν ἀποστολὴν δι' ἀγγέλων πονηρῶν· εἶπε δ' ἂν καὶ τίς ἐξουσία υπηρετήσατο τῇ διὰ τῆς Ἐρυθράς θαλάσσης διόδῳ τοῦ λαοῦ, καὶ καταποντώσει τῶν Αἰγυπτίων· τίς τε ἐξουσία ὑπη ρετήσατο τῇ διὰ ξύλου μεταβολῇ ὕδατος πικροῦ εἰς γλυκύτητα· εἶπε δ᾽ ἂν καὶ τὴν ἐξουσίαν ἡ διηκονήσατο τῷ ἀπὸ πέτρας ὕδατι· καὶ ἤτοι τὴν αὐτὴν, ἢ ἄλλην παρέστησεν ἐξουσίαν διακονησαμένην τῷ ὑετῷ τοῦ μάννα καὶ τῇ τῶν ὀρτυγομητρῶν ἐφόδῳ· εἶπε δ᾽ ἂν καὶ τίς ἡ ἐξουσία ἡ τὸ αὐτὸ μάννα τῶν μὲν ἐξ ἡμε ρῶν τρέπουσα εἰς σκώληκας καὶ δυσωδίαν, τῇ δὲ τοῦ Σαββάτου ἡμέρᾳ φυλάττουσα. Καὶ τί με δεῖ ἀναλε γόμενον τὰ ἐν τῇ ἐρήμῳ τεράστια μέχρι τῆς Μωϋσέως τελευτῆς παριστάνειν, ὅτι εἶπεν ἂν ὁ Σωτὴρ τὰ περὶ τῆς ἐξουσίας, εἰ ἦσαν ἄξιοι οἱ ἀρχιερεῖς καὶ οἱ πρεσβύτεροι τοῦ λαοῦ τῆς πρὸς τὸ πύσμα αὐτῶν ἀποκρίσεως; καὶ σοὶ πάρεστι τὸ ἀνάλογον, ἐπερχο μένῳ τὴν ὅλην Γραφήν, ὁρᾷν· εἰς τε ἡ ἐξουσία τοῦ στῆναι τὸν ἥλιον κατὰ Γαβαών, καὶ σελήνην κατά φάραγγα Ελώμ· πολὺ πρότερον, τοῦ διαδευθῆ ναι τὸν Ἰορδάνην ποταμὸν, καὶ τοῦ παύσασθαι τὸ μάννα. Καὶ ἐπὶ τῆς βίβλου δὲ τῶν Κριτῶν πολλὰ ἂν τοιαῦτα ζητηθείη, καὶ εὑρεθείη, οἷον περὶ τὸν Γε δεών, καὶ τὸν Σαμψών παράδοξα· ἀλλὰ καὶ ἐκ τῶν Βασιλειῶν τὰ περὶ τὸν Σαμουήλ, καὶ τὸν Ἠλίαν, καὶ τὸν Ἑλισσαῖον, καὶ τὸν Εζεκίαν. Καὶ οὕτως ἐπελ θὼν ἂν ὁ Σωτὴρ καὶ τὸ κατὰ τὰς διαφόρους ἐξουσίας διελθὼν μυστήριον ἐδίδαξεν ἂν ἐν ποίᾳ ἐξουσίᾳ, καὶ πῶς ὑπερεχούσῃ ἐποίει ἃ ἔβλεπεν ὁ λαὸς τεράστια, δοθείσῃ αὐτῷ οὐκ ἀπό τινος ἀγγέλου καὶ λειτουργού Θεοῦ, οὐδὲ διά τινος τῶν ὑποδεεστέρων τοῦ Θεοῦ, ἀλλ᾽ ἀπὸ αὐτοῦ τοῦ Πατρός. Κατὰ σάραγγα. κατά. ἐξουσιῶν λόγον, καὶ τὰς διαφορὰς αὐτῶν παρέστησαν Ο ἄν. Εἰκὸς δὲ ὅτι ἐδίδαξεν ἂν ἀνάλογον τῷ· «Ο νόμος διαταγείς δι' ἀγγέλων,» καὶ τό· «Εἰ ὁ δι' ἀγγέλων λαληθεὶς λόγος ἐγένετο βέβαιος,» ἀνάλογόν φτ, με το λόγῳ τῷ περὶ τῶν διακονησαμένων τῷ νόμῳ ἀγγέ λων, καὶ τῆς κατὰ τὰς Γραφὰς ἐξουσίας· οἷον ἐν τοίς ἐξουσίᾳ διακονουμένῃ τῷ Θεῷ, ἢ ποίαις ἕκαστον των ἐν Αἰγύπτῳ τεραστίων γεγένηται· καὶ τίς μὲν ἡ έξουσία διακονουμένη τῇ μεταβαλούσῃ εἰς ὄφιν μάλλῳ Μωϋσέως· τίς δὲ ταύτῃ ἐναντία διακονουμένη τη μετ ταμορφώσει τῶν Αἰγυπτιακῶν ῥάβδων εἰς δράκοντας καὶ εἶπεν ἂν τὴν δύναμιν τῆς ἐξουσίας ἀφ᾿ ἧς κατέ πιεν ἡ τοῦ ᾿Ααρών ῥάβδος τὰς τῶν Αἰγυπτίων· εἶπε δ᾽ ἂν καὶ τίς ἡ ἐξουσία τῆς εἰς χιόνα μεταβολής χει ρὸς Μωϋσέως, καὶ ἐκ τῶν ἐναντίων ποία ἦν ἐξουσία συμπνέουσα καθ᾿ ἕκαστον τοῖς ἐπαοιδοῖς τῶν Αἰγυ πτίων, ὅτε ἐδόκουν μιμεῖσθαι τὰ σημεῖα τοῦ Θεοῦ καὶ οὕτως ἂν διεξώδευσε τὰς δέκα τῶν Αἰγυπτίων πληγάς, καὶ τὴν κατ' αὐτῶν ἀποστολὴν δι' ἀγγέλων πονηρῶν· εἶπε δ' ἂν καὶ τίς ἐξουσία υπηρετήσατο τῇ διὰ τῆς Ἐρυθράς θαλάσσης διόδῳ τοῦ λαοῦ, καὶ καταποντώσει τῶν Αἰγυπτίων· τίς τε ἐξουσία ὑπη ρετήσατο τῇ διὰ ξύλου μεταβολῇ ὕδατος πικροῦ εἰς γλυκύτητα· εἶπε δ᾽ ἂν καὶ τὴν ἐξουσίαν ἡ διηκονήσατο τῷ ἀπὸ πέτρας ὕδατι· καὶ ἤτοι τὴν αὐτὴν, ἢ ἄλλην παρέστησεν ἐξουσίαν διακονησαμένην τῷ ὑετῷ τοῦ μάννα καὶ τῇ τῶν ὀρτυγομητρῶν ἐφόδῳ· εἶπε δ᾽ ἂν καὶ τίς ἡ ἐξουσία ἡ τὸ αὐτὸ μάννα τῶν μὲν ἐξ ἡμε ρῶν τρέπουσα εἰς σκώληκας καὶ δυσωδίαν, τῇ δὲ τοῦ Σαββάτου ἡμέρᾳ φυλάττουσα. Καὶ τί με δεῖ ἀναλε γόμενον τὰ ἐν τῇ ἐρήμῳ τεράστια μέχρι τῆς Μωϋσέως τελευτῆς παριστάνειν, ὅτι εἶπεν ἂν ὁ Σωτὴρ τὰ περὶ τῆς ἐξουσίας, εἰ ἦσαν ἄξιοι οἱ ἀρχιερεῖς καὶ οἱ πρεσβύτεροι τοῦ λαοῦ τῆς πρὸς τὸ πύσμα αὐτῶν ἀποκρίσεως; καὶ σοὶ πάρεστι τὸ ἀνάλογον, ἐπερχο μένῳ τὴν ὅλην Γραφήν, ὁρᾷν· εἰς τε ἡ ἐξουσία τοῦ στῆναι τὸν ἥλιον κατὰ Γαβαών, καὶ σελήνην κατά φάραγγα Ελώμ· πολὺ πρότερον, τοῦ διαδευθῆ ναι τὸν Ἰορδάνην ποταμὸν, καὶ τοῦ παύσασθαι τὸ μάννα. Καὶ ἐπὶ τῆς βίβλου δὲ τῶν Κριτῶν πολλὰ ἂν τοιαῦτα ζητηθείη, καὶ εὑρεθείη, οἷον περὶ τὸν Γε δεών, καὶ τὸν Σαμψών παράδοξα· ἀλλὰ καὶ ἐκ τῶν Βασιλειῶν τὰ περὶ τὸν Σαμουήλ, καὶ τὸν Ἠλίαν, καὶ τὸν Ἑλισσαῖον, καὶ τὸν Εζεκίαν. Καὶ οὕτως ἐπελ θὼν ἂν ὁ Σωτὴρ καὶ τὸ κατὰ τὰς διαφόρους ἐξουσίας διελθὼν μυστήριον ἐδίδαξεν ἂν ἐν ποίᾳ ἐξουσίᾳ, καὶ πῶς ὑπερεχούσῃ ἐποίει ἃ ἔβλεπεν ὁ λαὸς τεράστια, δοθείσῃ αὐτῷ οὐκ ἀπό τινος ἀγγέλου καὶ λειτουργού Θεοῦ, οὐδὲ διά τινος τῶν ὑποδεεστέρων τοῦ Θεοῦ, ἀλλ᾽ ἀπὸ αὐτοῦ τοῦ Πατρός. Κατὰ σάραγγα. κατά. statibus, carumque diferentia, deque causis cur ad potestatum dignitatem pervenerint, deque iis subje ctis sive animis, sive ratione præditis quibuscun que rebus scientiam impertire; quin et omnem de contrariis potestatibus doctrinam enarrare, earum que differentias declarare. Docturum præterea eum fuisse verisimile est juxta illud *: «Lex ordinata per angelos, › et illud **: ‹ Si qui per angelos di etus est sermo, factus est firmus; juxta illud, in quam, quod de angelis legi ministrantibus, et po teslate in Scripturis traditum est; in qua, verbi gratia, potestate, Deo ninistrante, vel in qui bus, unumquodque prodigiorum quæ contigerunt in Ægypto, factum est; quænam item potestas vir gæ Moysis in serpentem transmutatæ operam suam præstitit; tum quænam huic contraria, Agyptia carum virgarum in dracones permutationi ministe rium suum contulit; virtutem quoque potestatis explanasset, qua efectum est, ut Aaronis virga Ægyptiorum virgas devoraret; dixisset etiam qua potestate in nivem manus Moysis mutata sit; et quænam ex adversariis potestas Ægyptiis incanta toribus sigillatim opitulabatur, quando signa Dei imitari videbantur. Decem similiter Ægyptiorum plagas, et legationes adversus eos missas malorum angelorum ope administratas fuisse commemoras set: quænam item potestas in populi transitum per mare Rubrum, et in Ægyptiorum submersionem operain suam contulit; et quæ potestas, ut amaræ aquæ ligni ope in dulces converterentur, effecit cujusnam itein potestatis subsidio aqua e petra ex sierit, exposuisset; eamdemque, vel certe aliam potestatem manuæ pluviam profudisse, et ingentem illam vim coturnicum immisisse declarasset; ape ruisset item quanam potestate fieret ut manna illud primis sex diebus in vermes mutatum, malum de se odorem daret, die autem Sabbati integrum ser varetur. Et quid attinet prodigia ea omnia, quæ in deserto ad mortem usque Moysis contigerunt, re censere? cum ea dicturus fuisset Servator quæ ad potestatem pertinebant, si digni fuissent sacerdo tum principes, et seniores populi, quorum interro gationi responsum daretur. Consimilia autem facili negotio repereris, si universaın Scripturam evol vas: a quanam potestate sol adversus Gabaomitas, luna autem contra vallem Ajalon constiterit; et longe antea, quanam potestate permeatus fuerit Jordanes fluvius, et manna cessaverit. Ac in libro quidem Judicum pleraque ejusmodi quæri ac repe riri possint prodigia, ea puta quæ circa Gedeonem res populi cognoscentes plura de potestatibus, et gradibus sacramentorum coelestium, sive ex traditione majorum, sive de secretis quibusdam, utrum autem rationabiliter, aut irrationabiliter, excitati videbant Jesum multa prodigia facientem non sine potestate aliqua ei subjecta et ideo potestatis illius speciem et proprietatem volebant audire a Christo. Et si quidem fuissent principes sacerdotum aliqui sancti, qualis fuit Aaron, vel Eleazar, vel Phinees, vel quicunque eorum qui bene functionein suam consummaverunt, quasi non tentantibus, sed discere cupientibus, et dignis hujusmodi scientia, sine dubio declarassel my ts Gal. ut, 19. febr. 11, 2. Ita legitur in codice Anglicano. Huetius tamen omisit statibus, carumque diferentia, deque causis cur ad potestatum dignitatem pervenerint, deque iis subje ctis sive animis, sive ratione præditis quibuscun que rebus scientiam impertire; quin et omnem de contrariis potestatibus doctrinam enarrare, earum que differentias declarare. Docturum præterea eum fuisse verisimile est juxta illud *: «Lex ordinata per angelos, › et illud **: ‹ Si qui per angelos di etus est sermo, factus est firmus; juxta illud, in quam, quod de angelis legi ministrantibus, et po teslate in Scripturis traditum est; in qua, verbi gratia, potestate, Deo ninistrante, vel in qui bus, unumquodque prodigiorum quæ contigerunt in Ægypto, factum est; quænam item potestas vir gæ Moysis in serpentem transmutatæ operam suam præstitit; tum quænam huic contraria, Agyptia carum virgarum in dracones permutationi ministe rium suum contulit; virtutem quoque potestatis explanasset, qua efectum est, ut Aaronis virga Ægyptiorum virgas devoraret; dixisset etiam qua potestate in nivem manus Moysis mutata sit; et quænam ex adversariis potestas Ægyptiis incanta toribus sigillatim opitulabatur, quando signa Dei imitari videbantur. Decem similiter Ægyptiorum plagas, et legationes adversus eos missas malorum angelorum ope administratas fuisse commemoras set: quænam item potestas in populi transitum per mare Rubrum, et in Ægyptiorum submersionem operain suam contulit; et quæ potestas, ut amaræ aquæ ligni ope in dulces converterentur, effecit cujusnam itein potestatis subsidio aqua e petra ex sierit, exposuisset; eamdemque, vel certe aliam potestatem manuæ pluviam profudisse, et ingentem illam vim coturnicum immisisse declarasset; ape ruisset item quanam potestate fieret ut manna illud primis sex diebus in vermes mutatum, malum de se odorem daret, die autem Sabbati integrum ser varetur. Et quid attinet prodigia ea omnia, quæ in deserto ad mortem usque Moysis contigerunt, re censere? cum ea dicturus fuisset Servator quæ ad potestatem pertinebant, si digni fuissent sacerdo tum principes, et seniores populi, quorum interro gationi responsum daretur. Consimilia autem facili negotio repereris, si universaın Scripturam evol vas: a quanam potestate sol adversus Gabaomitas, luna autem contra vallem Ajalon constiterit; et longe antea, quanam potestate permeatus fuerit Jordanes fluvius, et manna cessaverit. Ac in libro quidem Judicum pleraque ejusmodi quæri ac repe riri possint prodigia, ea puta quæ circa Gedeonem res populi cognoscentes plura de potestatibus, et gradibus sacramentorum coelestium, sive ex traditione majorum, sive de secretis quibusdam, utrum autem rationabiliter, aut irrationabiliter, excitati videbant Jesum multa prodigia facientem non sine potestate aliqua ei subjecta et ideo potestatis illius speciem et proprietatem volebant audire a Christo. Et si quidem fuissent principes sacerdotum aliqui sancti, qualis fuit Aaron, vel Eleazar, vel Phinees, vel quicunque eorum qui bene functionein suam consummaverunt, quasi non tentantibus, sed discere cupientibus, et dignis hujusmodi scientia, sine dubio declarassel my ts Gal. ut, 19. febr. 11, 2. Ita legitur in codice Anglicano. Huetius tamen omisit
PG 13:1482Μόνος ὁ Ματθαῖος ἀνέγραψε τὴν παραβολὴν ταύτην, ὡς ἐμοὶ δοκεῖ περιέχουσαν τὸν περὶ τοῦ ἀπειθήσαντος Ἰσραὴλ τῷ θεῷ λόγον καὶ τὸν περὶ τοῦ πιστεύσοντος λαοῦ ἀπὸ τῶν ἐθνῶν· οὗτοι γὰρ τὰ δύο τέκνα, ἃ εἶχεν ὁ «ὡς ἄνθρωπος τροποφορῶν τὸν υἱὸν αὐτοῦ» θεός. καὶ οὗτος «προςελθὼν τῷ πρώτῳ,» ὃν «ἐκτήσατο» «ἀπ’ ἀρχῆς», ὃν «προέγνω καὶ προώρισεν», «εἶπεν αὐτῷ· τέκνον, ὕπαγε σήμερον ἐργάζου ἐν τῷ ἀμπελῶνί μου.» καὶ ὑπερέθετο φεύγων τὸ χωρίον τοῦτο διὰ τὸν ἐν αὐτῷ «καύσωνα» καὶ τοὺς καμάτους καὶ «εἶπεν· οὐ θέλω·» ἀλλ’ «ὕστερόν» ποτε ἐπὶ συντελείᾳ «μεταμεληθεὶς» ἐπὶ τῷ εἰρηκέναι τῷ πατρί· «οὐ θέλω» ἦλθεν εἰς τὸν ἀμπελῶνα καὶ εἰργάσατο «τὸ θέλημα τοῦ πατρός.» ἡνίκα μέντοι ὁ πρῶτος εἶπεν· «οὐ θέλω,» προσῆλθεν ὁ πατὴρ «τῷ ἑτέρῳ» καὶ «εἶπεν ὡσαύτως.» εἶτα «ἀποκριθεὶς» ὁ δεύτερος «εἶπε» μέν· «ἐγὼ κύριε,» «οὐκ» ἐλήλυθε δὲ ἐπὶ τὸν ἀμπελῶνα τοῦ λόγου καὶ ἐπὶ τὸν ἀγρὸν τοῦ πατρός. καὶ φανερὸν ὅτι ὁ εἰπὼν «οὐ θέλω» καὶ «ὕστερον μεταμεληθεὶς» καὶ ἀπελθὼν καὶ ἐργασάμενος εἰς τὸν ἀμπελῶνα «ἐποίησε τὸ θέλημα τοῦ πατρὸς» [οὐ τῷ λόγῳ, ἀλλὰ] τῷ ἔργῳ·
Ἐπεὶ δὲ οἱ ἐνταῦθα ἀρχιερεῖς καὶ πρεσβύτεροι τοῦ λαοῦ οὐδαμῶς ἄξιοι ἦσαν τοιούτων θεωρημάτων, διὰ τοῦτο αὐτοῖς οὐκ ἀποκρίνεται, ἀλλ᾿ ἀντερωτᾷ, ἵνα διὰ τοῦ μὴ ἀποκρίνεσθαι ἐκείνους εἰς τὰ περὶ τοῦ Ιωάννου καὶ αὐτὸς πείσῃ εὐλόγως τοὺς πυθομένους, ὅτι οὐ μάτην αὐτοῖς ἀπεκρίνατο λέγων· Οὐδὲ ἐγὼ ὑμῖν λέγω ἐν ποίᾳ ἐξουσίᾳ ταῦτα ποιῶ. Ζητῶ δὲ κατὰ τὸν τόπον εἰ ἕκαστος τῶν πεποιηκότων ἔν τινι ἐξου σία παράδοξα ἐν μιᾷ πεποίηκεν, ἤ τινες μὲν κατ' ἀρχὰς ἐν τῇδε, προκόψαντες δὲ ἔν τινι μείζονι πλήν ὁ Σωτὴρ ἔοικε μιᾷ ἐξουσίᾳ ταῦτα πεποιηκέναι, ᾗ ἔλαβεν ἀπὸ τοῦ Πατρός· τὸ γάρ' «Οὐδὲ ἐγὼ ὑμῖν λέγω ἐν ποίᾳ ἐξουσίᾳ ταῦτα ποιῶ, ο διδάσκοντος ἦν, ὅτι ἐν ἐξουσίᾳ μὲν πεποίηκεν· ἐν ποίᾳ δὲ, οὐ παρέ στησεν ἐκείνοις, οὐδὲ τὴν ἰδιότητα αὐτῆς ἀνέπτυξε, καὶ ὅσα ἂν ὡρίσατο περὶ αὐτῆς παριστὰς αὐτῆς τὸ ἐξαίρετον παρὰ τὰς λοιπὰς ἐξουσίας ἐν αἷς οἱ πρὸ αὐτοῦ προφῆται πεποιήκεισαν. Καὶ νῦν δ' ἐν τῷ ἱερῷ, τῇ Ἐκκλησίᾳ, ἐστὶν ὁ Χριστὸς, καὶ διδάσκει ἐν αὐτῷ, καί τινες παραπλήσιοι ἐκείνοις τοῖς ἀρχιερεῦσι καὶ τοῖς πρεσβυτέροις τοῦ λαοῦ πυνθάνονται μὲν αὐτοῦ, οὐ τυγχάνουσι δὲ τῆς ἀποκρίσεως, ἀνά ξιοι τοῦ εἰδέναι περὶ ὧν βούλονται μαθεῖν. Ζητήσει δέ τις πότερον βουλόμενος αὐτοὺς ἀποσείσασθαι ἀπο κληρωτικῶς ἐπύθετο περὶ τοῦ Ἰωάννου, ὡς εἰ καὶ περὶ ἄλλου τινός τοιούτου πυθόμενος ἦν, ἢ ἀναγ καίως περὶ τοῦ Ἰωάννου ἐπύθετο, ἵνα πρὸς τὴν περὶ αὐτοῦ ἀπόκρισιν τὰ ἀκόλουθα περὶ τῆς ἐξουσίας ἀπο κρίνηται. Ἐμοὶ δὴ φαίνεται μὴ ἀποκληρωτικῶς εἶναι τὸ κατὰ τὸν τόπον, ἀλλ' ἐπεὶ Ἰωάννης ο φωνή βοών τος ο ἦν ε ἐν τῇ ἐρήμῳ· Ἑτοιμάσατε τὴν ὁδὸν Κυ ρίου,» καὶ οὗτος ἦν περὶ οὗ ὁ προφήτης ἔλεγεν Ἰδοὺ ἐγὼ ἀποστελῶ τὸν ἄγγελόν μου πρὸ προς ώπου σου, ὅς κατασκευάσει τὴν ἐδόν σου ἔμπροσθέν σου·, δ·ὶ τοῦτο, οἶμαι, πυνθάνεται περὶ αὐτοῦ, οὐκ ἀγνοῶν μὲν, ὅτι ἐπισκοπήσαντες ἐροῦσιν· «Οὐκ οἶ δαμεν, ο διὰ τὰ ἀναγεγραμμένα· καθ᾽ ὑπόθεσιν δὲ ο Μιᾷ. ἐν μιᾷ. Αὐτῆς. αὐτοῖς. Πυνθάνονται. πυνθά γεται. ἀποστέλλω. Ἐπεὶ δὲ οἱ ἐνταῦθα ἀρχιερεῖς καὶ πρεσβύτεροι τοῦ λαοῦ οὐδαμῶς ἄξιοι ἦσαν τοιούτων θεωρημάτων, διὰ τοῦτο αὐτοῖς οὐκ ἀποκρίνεται, ἀλλ᾿ ἀντερωτᾷ, ἵνα διὰ τοῦ μὴ ἀποκρίνεσθαι ἐκείνους εἰς τὰ περὶ τοῦ Ιωάννου καὶ αὐτὸς πείσῃ εὐλόγως τοὺς πυθομένους, ὅτι οὐ μάτην αὐτοῖς ἀπεκρίνατο λέγων· Οὐδὲ ἐγὼ ὑμῖν λέγω ἐν ποίᾳ ἐξουσίᾳ ταῦτα ποιῶ. Ζητῶ δὲ κατὰ τὸν τόπον εἰ ἕκαστος τῶν πεποιηκότων ἔν τινι ἐξου σία παράδοξα ἐν μιᾷ πεποίηκεν, ἤ τινες μὲν κατ' ἀρχὰς ἐν τῇδε, προκόψαντες δὲ ἔν τινι μείζονι πλήν ὁ Σωτὴρ ἔοικε μιᾷ ἐξουσίᾳ ταῦτα πεποιηκέναι, ᾗ ἔλαβεν ἀπὸ τοῦ Πατρός· τὸ γάρ' «Οὐδὲ ἐγὼ ὑμῖν λέγω ἐν ποίᾳ ἐξουσίᾳ ταῦτα ποιῶ, ο διδάσκοντος ἦν, ὅτι ἐν ἐξουσίᾳ μὲν πεποίηκεν· ἐν ποίᾳ δὲ, οὐ παρέ στησεν ἐκείνοις, οὐδὲ τὴν ἰδιότητα αὐτῆς ἀνέπτυξε, καὶ ὅσα ἂν ὡρίσατο περὶ αὐτῆς παριστὰς αὐτῆς τὸ ἐξαίρετον παρὰ τὰς λοιπὰς ἐξουσίας ἐν αἷς οἱ πρὸ αὐτοῦ προφῆται πεποιήκεισαν. Καὶ νῦν δ' ἐν τῷ ἱερῷ, τῇ Ἐκκλησίᾳ, ἐστὶν ὁ Χριστὸς, καὶ διδάσκει ἐν αὐτῷ, καί τινες παραπλήσιοι ἐκείνοις τοῖς ἀρχιερεῦσι καὶ τοῖς πρεσβυτέροις τοῦ λαοῦ πυνθάνονται μὲν αὐτοῦ, οὐ τυγχάνουσι δὲ τῆς ἀποκρίσεως, ἀνά ξιοι τοῦ εἰδέναι περὶ ὧν βούλονται μαθεῖν. Ζητήσει δέ τις πότερον βουλόμενος αὐτοὺς ἀποσείσασθαι ἀπο κληρωτικῶς ἐπύθετο περὶ τοῦ Ἰωάννου, ὡς εἰ καὶ περὶ ἄλλου τινός τοιούτου πυθόμενος ἦν, ἢ ἀναγ καίως περὶ τοῦ Ἰωάννου ἐπύθετο, ἵνα πρὸς τὴν περὶ αὐτοῦ ἀπόκρισιν τὰ ἀκόλουθα περὶ τῆς ἐξουσίας ἀπο κρίνηται. Ἐμοὶ δὴ φαίνεται μὴ ἀποκληρωτικῶς εἶναι τὸ κατὰ τὸν τόπον, ἀλλ' ἐπεὶ Ἰωάννης ο φωνή βοών τος ο ἦν ε ἐν τῇ ἐρήμῳ· Ἑτοιμάσατε τὴν ὁδὸν Κυ ρίου,» καὶ οὗτος ἦν περὶ οὗ ὁ προφήτης ἔλεγεν Ἰδοὺ ἐγὼ ἀποστελῶ τὸν ἄγγελόν μου πρὸ προς ώπου σου, ὅς κατασκευάσει τὴν ἐδόν σου ἔμπροσθέν σου·, δ·ὶ τοῦτο, οἶμαι, πυνθάνεται περὶ αὐτοῦ, οὐκ ἀγνοῶν μὲν, ὅτι ἐπισκοπήσαντες ἐροῦσιν· «Οὐκ οἶ δαμεν, ο διὰ τὰ ἀναγεγραμμένα· καθ᾽ ὑπόθεσιν δὲ ο Μιᾷ. ἐν μιᾷ. Αὐτῆς. αὐτοῖς. Πυνθάνονται. πυνθά γεται. ἀποστέλλω. et Samsonem contigerunt; sed et in Regum libris, quæ circa Samuelem, et Eliam, et Elisæum, et De chiam facta sunt. Quibus sane commemoratis, et mysterio quod in variis potestatibus continetur exposito, in quanam potestate ea faceret prodigia quæ videbat populus, ostendisset Servator; quo modo etiam aliis potestatibus præstaret hæc potestas, quam non ab angelo aliquo, Deive ministro, nec a quoquam qui Deo inferior esset, sed ab ipso Patre acceperat. 3. Verum cum ejusmodi rerum notitia digni non essent qui illic aderant sacerdotum prin cipes, et seniores populi, propterea minime ipsis respondet, sed vicissim interrogat; ut non respon dentibus iis ad ea quae spectant ad Joannem, per suadere cum ratione et ipse posset, iis a quibus interrogabatur se non frustra in hæc verba re spondisse **: «Nec ego dico vobis in qua potestate hæc facio. Hoc autem loco quæro utrum unus quisque eorum qui prodigia in aliqua potestate edi derunt, in una eademque potestate; an aliqui initio quilem in hac, progressu autem facto, in aliqua majore ea ediderint: at in una potestate quam acce pit a Patre hæc omnia fecisse videtur Servator; hæc enim verba: Nec ego dico vobis in qua potestate hæc facio, ejus erant qui in aliqua potestate ca se fecisse profiteretur; in quanam autem, ipsis neu tiquam declararet, neque ipsius item proprietatem explicaret, neque omnia, quæ super ea disseruisset, si praestantiam illius suscepisset definiendam, ac excellentiam præ reuquis in quibus prodigia fece rant prophetæ qui ipsum præcesserant. Nunc au» tem in templo, in Ecclesia scilicet, versatur Chri stus, in eoque docet: his autem principibus et po puli senioribus consimiles quidam ipsum interro gant, responsionem autem non consequuntur, utpote qui earum rerum notitia nequaquam digni sint, quam adipisci satagunt. Quæsiverit autem ali quis utrum eos a se dis pellere volens, hanc cis de Joanne quæstionem fortuito impegerit, ac si de aliu quovis simili quæsivisset; an de Joanne necessario interrogaverit, ut date de eo responsioni quæ de poe testate subnexa sunt subjungeret. Mihi vero for tuito dictum non esse videtur quod exstat hoc loco, sed quandoquidem Joannes vox erat clamantis in deserto: Parate viam Domini,» atque is ipse erat de quo dixerat propheta: «Ecce ego mittam al ae steria potestatum, et differentias earum, et de contrariis potestatibus rationem et differentias earum ma nifestassel. propterea non eis dat responsum, sed contra interrogavit, ut propter hoc quod non respondent ad inter rogationem sibi propositam de Joanne, rationabiliter nec ipse respondeat eis. Quæro autem si unusquisque eorum qui signa fecerunt in aliqua potestate, utrum in una fecerunt semper, aut in primis quidem in ista, proficientes autem, in alia potestate majore. Tamen Salvator videtur in una potestate universa fecisse. quam accepit a Patre. Nam hoc quod respondet, dicens: «Nec ego vobis dico in qua potestate facio hæc;» docet quoniam in potestate quidem una fecit: in quali autem potestate non declaravit, nec proprietatem ejus manifestavit, nec eminentiam quam habebat illa potestas super alias potestates in quibus ante eum prophetæ fecerant virtutes. Et nunc in templo Ecclesiæ Christus habetur, et docet in ea, et sunt quidam principes sacer dotum similes principibus illis, et seniores similes senioribus illis, et interrogant Jesum, et non accipiunt re sponsum ab eo, quia non sunt digni scire quæ cupiunt. Item quæro, utrum volens eos Jesus a se remo vere, fortuito hanc eis interrogationem proposuit de Joanne, tanquam si aliam quamcunque interroga * Matth. xxı, 27. * Matth. 111, 3; Marc. 1, 2, 3. Lege Codex Regius Sic recte codd. Regius et Luc. vi, 27. Anglicanus. Male Huetius in textu label Codex Anglicanus, et Samsonem contigerunt; sed et in Regum libris, quæ circa Samuelem, et Eliam, et Elisæum, et De chiam facta sunt. Quibus sane commemoratis, et mysterio quod in variis potestatibus continetur exposito, in quanam potestate ea faceret prodigia quæ videbat populus, ostendisset Servator; quo modo etiam aliis potestatibus præstaret hæc potestas, quam non ab angelo aliquo, Deive ministro, nec a quoquam qui Deo inferior esset, sed ab ipso Patre acceperat. 3. Verum cum ejusmodi rerum notitia digni non essent qui illic aderant sacerdotum prin cipes, et seniores populi, propterea minime ipsis respondet, sed vicissim interrogat; ut non respon dentibus iis ad ea quae spectant ad Joannem, per suadere cum ratione et ipse posset, iis a quibus interrogabatur se non frustra in hæc verba re spondisse **: «Nec ego dico vobis in qua potestate hæc facio. Hoc autem loco quæro utrum unus quisque eorum qui prodigia in aliqua potestate edi derunt, in una eademque potestate; an aliqui initio quilem in hac, progressu autem facto, in aliqua majore ea ediderint: at in una potestate quam acce pit a Patre hæc omnia fecisse videtur Servator; hæc enim verba: Nec ego dico vobis in qua potestate hæc facio, ejus erant qui in aliqua potestate ca se fecisse profiteretur; in quanam autem, ipsis neu tiquam declararet, neque ipsius item proprietatem explicaret, neque omnia, quæ super ea disseruisset, si praestantiam illius suscepisset definiendam, ac excellentiam præ reuquis in quibus prodigia fece rant prophetæ qui ipsum præcesserant. Nunc au» tem in templo, in Ecclesia scilicet, versatur Chri stus, in eoque docet: his autem principibus et po puli senioribus consimiles quidam ipsum interro gant, responsionem autem non consequuntur, utpote qui earum rerum notitia nequaquam digni sint, quam adipisci satagunt. Quæsiverit autem ali quis utrum eos a se dis pellere volens, hanc cis de Joanne quæstionem fortuito impegerit, ac si de aliu quovis simili quæsivisset; an de Joanne necessario interrogaverit, ut date de eo responsioni quæ de poe testate subnexa sunt subjungeret. Mihi vero for tuito dictum non esse videtur quod exstat hoc loco, sed quandoquidem Joannes vox erat clamantis in deserto: Parate viam Domini,» atque is ipse erat de quo dixerat propheta: «Ecce ego mittam al ae steria potestatum, et differentias earum, et de contrariis potestatibus rationem et differentias earum ma nifestassel. propterea non eis dat responsum, sed contra interrogavit, ut propter hoc quod non respondent ad inter rogationem sibi propositam de Joanne, rationabiliter nec ipse respondeat eis. Quæro autem si unusquisque eorum qui signa fecerunt in aliqua potestate, utrum in una fecerunt semper, aut in primis quidem in ista, proficientes autem, in alia potestate majore. Tamen Salvator videtur in una potestate universa fecisse. quam accepit a Patre. Nam hoc quod respondet, dicens: «Nec ego vobis dico in qua potestate facio hæc;» docet quoniam in potestate quidem una fecit: in quali autem potestate non declaravit, nec proprietatem ejus manifestavit, nec eminentiam quam habebat illa potestas super alias potestates in quibus ante eum prophetæ fecerant virtutes. Et nunc in templo Ecclesiæ Christus habetur, et docet in ea, et sunt quidam principes sacer dotum similes principibus illis, et seniores similes senioribus illis, et interrogant Jesum, et non accipiunt re sponsum ab eo, quia non sunt digni scire quæ cupiunt. Item quæro, utrum volens eos Jesus a se remo vere, fortuito hanc eis interrogationem proposuit de Joanne, tanquam si aliam quamcunque interroga * Matth. xxı, 27. * Matth. 111, 3; Marc. 1, 2, 3. Lege Codex Regius Sic recte codd. Regius et Luc. vi, 27. Anglicanus. Male Huetius in textu label Codex Anglicanus, 3. Quoniam autem illi principes sacerdotum, et populi seniores non fuerant digni talia audire mysteria, 3. Quoniam autem illi principes sacerdotum, et populi seniores non fuerant digni talia audire mysteria,
PG 13:1483ὁ γὰρ τῷ λόγῳ ἐπαγγειλάμενος καὶ μὴ ποιήσας τοῖς ἔργοις ἠρνήσατο ποιεῖν «τὸ θέλημα τοῦ πατρός.» πρόσχες δὲ εἰ δύνασαι χρῆσθαι τῇ παραβολῇ καὶ πρὸς τοὺς ἐλάττονα μὲν ἢ μηδὲν ἐπαγγελλομένους, μήτε παρθενίαν μήτε ἄλλην κατὰ τὸ εὐαγγέλιον [πνευματικὴν] πρᾶξιν, τοῖς δὲ ἔργοις παριστάντας τὰ ἐναντία, ἃ μηδὲ τὴν ἀρχὴν ἐπηγγείλα[ν]το κατὰ φωνὰς λόγων ἀγαθῶν πράξεων, ἔτι δὲ πρὸς τοὺς μεγάλα μὲν ἐπαγγελλομένους μηδὲν δὲ κατὰ τὴν ἐπαγγελίαν πράττοντας. ὁ μὲν γάρ τις οἱονεὶ λέγει· μεῖζον ἢ κατ’ ἐμέ, παρθενίαν ταύτην «οὐ θέλω,» καί· τῆς ἐμῆς ἀξίας βέλτιον τὸ ἀποταξάμενον τῷ βίῳ σχολάζειν τῷ λόγῳ· ὁ δέ φησιν ἕκαστον ἀκούων τῶν ἐν τῇ γραφῇ μεγάλων ἔργων· «ἐγὼ κύριε.» καὶ ἔστιν ἰδεῖν οἱονεὶ ἐκ μεταμελείας τινὰς ἐπιδιδόντας εἰς τὸ βέλτιον καὶ ἐπιμελουμένους ἑαυτῶν ἐπὶ τὸ κρεῖττον παρὰ τὴν ἀρχῆθεν προσδοκίαν, ἄλλους δὲ προπετέστερον μὲν πολλὰ ἐπαγγειλαμένους τοῖς δὲ ἔργοις ἀντιπράξαντας ταῖς ἐπαγγελίαις.
ὁ γὰρ τῷ λόγῳ ἐπαγγειλάμενος καὶ μὴ ποιήσας τοῖς ἔργοις ἠρνήσατο ποιεῖν «τὸ θέλημα τοῦ πατρός.» πρόσχες δὲ εἰ δύνασαι χρῆσθαι τῇ παραβολῇ καὶ πρὸς τοὺς ἐλάττονα μὲν ἢ μηδὲν ἐπαγγελλομένους, μήτε παρθενίαν μήτε ἄλλην κατὰ τὸ εὐαγγέλιον [πνευματικὴν] πρᾶξιν, τοῖς δὲ ἔργοις παριστάντας τὰ ἐναντία, ἃ μηδὲ τὴν ἀρχὴν ἐπηγγείλα[ν]το κατὰ φωνὰς λόγων ἀγαθῶν πράξεων, ἔτι δὲ πρὸς τοὺς μεγάλα μὲν ἐπαγγελλομένους μηδὲν δὲ κατὰ τὴν ἐπαγγελίαν πράττοντας. ὁ μὲν γάρ τις οἱονεὶ λέγει· μεῖζον ἢ κατ’ ἐμέ, παρθενίαν ταύτην «οὐ θέλω,» καί· τῆς ἐμῆς ἀξίας βέλτιον τὸ ἀποταξάμενον τῷ βίῳ σχολάζειν τῷ λόγῳ· ὁ δέ φησιν ἕκαστον ἀκούων τῶν ἐν τῇ γραφῇ μεγάλων ἔργων· «ἐγὼ κύριε.» καὶ ἔστιν ἰδεῖν οἱονεὶ ἐκ μεταμελείας τινὰς ἐπιδιδόντας εἰς τὸ βέλτιον καὶ ἐπιμελουμένους ἑαυτῶν ἐπὶ τὸ κρεῖττον παρὰ τὴν ἀρχῆθεν προσδοκίαν, ἄλλους δὲ προπετέστερον μὲν πολλὰ ἐπαγγειλαμένους τοῖς δὲ ἔργοις ἀντιπράξαντας ταῖς ἐπαγγελίαις. εἰπὼν ἂν πρὸς τὸ ἐξ οὐρανοῦ, τὴν ἀκόλουθον τῇ ἐξ » οὐρανοῦ εἶναι τὸ βάπτισμα Ἰωάννου ἀποκρίσει έξω σίαν. Περὶ τῶν δύο υἱῶν παραβολὴ, τῶν εἰς τὸν ἀμπε λῶνα ἀποστελλομένων παρὰ τοῦ Πατρός. Τί δὲ ὑμῖν δοκεῖ; "Ανθρωπος είχε τέκνα το Προσελθὼν τῷ πρώτῳ, εἶπε· Τέκνον, ὕπαγε, σήμε ρον ἐργάζου ἐν τῷ ἀμπελῶνι,» καὶ τὰ ἑξῆς ἕως το Ὑμεῖς δὲ ἰδόντες οὐ μετεμελήθητε ὕστερον, του πιστεῦσαι ἐν αὐτῷ.» Μόνος ὁ Ματθαῖος ἀνέγραψε τήν παραβολὴν ταύτην, ὡς ἐμοὶ δοκεῖ, περιέχουσαν τὸν περὶ τοῦ ἀπειθήσαντος Ἰσραὴλ τῷ Θεῷ λέ γον, καὶ τὸν περὶ τοῦ πιστεύσαντος λαοῦ ἀπὸ τῶν ἐθνῶν· οὗτοι γὰρ τὰ δύο τέκνα, ἃ εἶχεν ὁ ὡς ἄνθρω πος τροποφορῶν τὸν υἱὸν αὐτοῦ Θεός. Καὶ οὗτος, προσελθὼν τῷ πρώτῳ, ὃν ἐκτήσατο ἀπ᾿ ἀρχῆς, ἐν προέγνω καὶ προώρισεν, εἶπεν αὐτῷ· «Τέχνη, ὕπαγε, σήμερον ἐργάζου ἐν τῷ ἀμπελῶνί μου· ο κα! ὑπερέθετο φεύγων τὸ χωρίον τοῦτο διὰ τὸν ἐν αὐτῷ καύσωνα καὶ τοὺς καμάτους, καὶ εἶπεν· «Οὐ θέλω ν ἀλλ᾽ ὕστερόν ποτε ἐπὶ συντελείᾳ μεταμεληθεὶς ἐπὶ τῷ εἰρηκέναι τῷ πατρί·. Οὐ θέλω,» ἦλθεν εἰς τὸν ἀμπελῶνα, καὶ εἰργάσατο τὸ θέλημα τοῦ πατρός. Ηνίκα μέντοι ὁ πρῶτος εἶπεν· «Οὐ θέλω,» προς ῆλθεν ὁ πατὴρ τῷ ἑτέρῳ, καὶ εἶπεν ὡσαύτως, εἶτα ἀποκριθεὶς ὁ δεύτερος εἶπε μέν· ι Εγώ, Κύριε, οὐκ ἐλήλυθε δὲ ἐπὶ τὸν ἀμπελῶνα τοῦ λόγου καὶ ἐπὶ τὸν ἀγρὸν τοῦ πατρός. Καὶ φανερὸν, ὅτι ὁ εἰπών Οὐ θέλω,» καὶ ὕστερον μεταμεληθείς, καὶ ἀπελθών, καὶ ἐργασάμενος εἰς τὸν ἀμπελῶνα, ἐποίησε τὸ θέ λημα τοῦ πατρὸς τῷ ἔργῳ· ὁ γὰρ τῷ λόγῳ ἐπαγγε λάμενος, καὶ μὴ ποιήσας, τοῖς ἔργοις ηρνήσατο ποιείν τὸ θέλημα τοῦ πατρός. Πρόσχες δὲ εἰ δύναται χρή σθαι τῇ παραβολῇ καὶ πρὸς τοὺς ἐλάττονα μὲν ἢ μη δὲν ἐπαγγελλομένους, μήτε παρθενίαν μήτε ἄλλην κατὰ τὸ Εὐαγγέλιον πρᾶξιν· τοῖς δὲ ἔργοις παριστάν Τὸν περὶ τοῦ ἀπειθήσαντος, εἰπὼν ἂν πρὸς τὸ ἐξ οὐρανοῦ, τὴν ἀκόλουθον τῇ ἐξ » οὐρανοῦ εἶναι τὸ βάπτισμα Ἰωάννου ἀποκρίσει έξω σίαν. Περὶ τῶν δύο υἱῶν παραβολὴ, τῶν εἰς τὸν ἀμπε λῶνα ἀποστελλομένων παρὰ τοῦ Πατρός. Τί δὲ ὑμῖν δοκεῖ; "Ανθρωπος είχε τέκνα το Προσελθὼν τῷ πρώτῳ, εἶπε· Τέκνον, ὕπαγε, σήμε ρον ἐργάζου ἐν τῷ ἀμπελῶνι,» καὶ τὰ ἑξῆς ἕως το Ὑμεῖς δὲ ἰδόντες οὐ μετεμελήθητε ὕστερον, του πιστεῦσαι ἐν αὐτῷ.» Μόνος ὁ Ματθαῖος ἀνέγραψε τήν παραβολὴν ταύτην, ὡς ἐμοὶ δοκεῖ, περιέχουσαν τὸν περὶ τοῦ ἀπειθήσαντος Ἰσραὴλ τῷ Θεῷ λέ γον, καὶ τὸν περὶ τοῦ πιστεύσαντος λαοῦ ἀπὸ τῶν ἐθνῶν· οὗτοι γὰρ τὰ δύο τέκνα, ἃ εἶχεν ὁ ὡς ἄνθρω πος τροποφορῶν τὸν υἱὸν αὐτοῦ Θεός. Καὶ οὗτος, προσελθὼν τῷ πρώτῳ, ὃν ἐκτήσατο ἀπ᾿ ἀρχῆς, ἐν προέγνω καὶ προώρισεν, εἶπεν αὐτῷ· «Τέχνη, ὕπαγε, σήμερον ἐργάζου ἐν τῷ ἀμπελῶνί μου· ο κα! ὑπερέθετο φεύγων τὸ χωρίον τοῦτο διὰ τὸν ἐν αὐτῷ καύσωνα καὶ τοὺς καμάτους, καὶ εἶπεν· «Οὐ θέλω ν ἀλλ᾽ ὕστερόν ποτε ἐπὶ συντελείᾳ μεταμεληθεὶς ἐπὶ τῷ εἰρηκέναι τῷ πατρί·. Οὐ θέλω,» ἦλθεν εἰς τὸν ἀμπελῶνα, καὶ εἰργάσατο τὸ θέλημα τοῦ πατρός. Ηνίκα μέντοι ὁ πρῶτος εἶπεν· «Οὐ θέλω,» προς ῆλθεν ὁ πατὴρ τῷ ἑτέρῳ, καὶ εἶπεν ὡσαύτως, εἶτα ἀποκριθεὶς ὁ δεύτερος εἶπε μέν· ι Εγώ, Κύριε, οὐκ ἐλήλυθε δὲ ἐπὶ τὸν ἀμπελῶνα τοῦ λόγου καὶ ἐπὶ τὸν ἀγρὸν τοῦ πατρός. Καὶ φανερὸν, ὅτι ὁ εἰπών Οὐ θέλω,» καὶ ὕστερον μεταμεληθείς, καὶ ἀπελθών, καὶ ἐργασάμενος εἰς τὸν ἀμπελῶνα, ἐποίησε τὸ θέ λημα τοῦ πατρὸς τῷ ἔργῳ· ὁ γὰρ τῷ λόγῳ ἐπαγγε λάμενος, καὶ μὴ ποιήσας, τοῖς ἔργοις ηρνήσατο ποιείν τὸ θέλημα τοῦ πατρός. Πρόσχες δὲ εἰ δύναται χρή σθαι τῇ παραβολῇ καὶ πρὸς τοὺς ἐλάττονα μὲν ἢ μη δὲν ἐπαγγελλομένους, μήτε παρθενίαν μήτε ἄλλην κατὰ τὸ Εὐαγγέλιον πρᾶξιν· τοῖς δὲ ἔργοις παριστάν Τὸν περὶ τοῦ ἀπειθήσαντος, gelum meum ante faciem tuam, qui præparabit viam tuam ante te; idcirco quæstionem, opinor, de eo proponit, haud inscius quidem id illos re apud se pensitata responsi daturos: • Nescimus, o propter ea quæ scripta sunt; et quasi de cœlo esse Joannis baptisma respondissent, parem quoque suam esse potestatem, de cœlo videlicet sibi tributam asserens. Parabola de duobus filiis a patre in vineam missis. habebat duos filios. Accedens ad primum dixit Fili, vade, hodie operare in vinea 48,» et reliqua, usque ad id: c Vos autem videntes, nec poeniten tiam habuistis postea, ut crederetis ei. Unus hanc parabolam litteris tradidit Matthieus, quæ, mea qui dem sententia, Israelis Deo morem non gerentis, et populi qui e gentibus Christo nomen dedit histo riam continet: hi sed enim duo filii sunt, quos habuit Deus, quasi homo filii sui mores sustinens. Is autem ad primum accedens quem possedit ab initio, quem prescivit et prædestinavit, dixit ei Fili, vade, hodie operare in vinea mea; s at loc prædium fugiens ille, propter æstum et labores illic ferendos, ire recusavit dicens: «Nolo;: sed in fine tamen motus pœnitentia, quod patri dixisset ‹ Nolo, › in vineam abiit, et patris sui voluntati obtemperavit. Cæterum postquam respondit pri. mus: Nolo, accessit ad alterum pater eademque + Ego, Do dixit, ac deinde respondens alter ait mine;, ad vincam autem sermonis et rus patris non abiit manifestum est eum voluntatem patris sui reipsa facessivisse, qui dixit: «Nolo,» et mo tus deinde pœnitentia fuit et abiit; et in excolenda vinea desudavit. Qui enim verbis pollicitus est, re vera autem non egit, patris voluntatem exsequi detrectavit. Vide autem an parabolam hanc iis ac commodare possis, qui paucula quidem, vel nibil omnino pollicentur, neque virginitatem, neque ullam quæ in Evangelio præcipiatur actionem; re autem atque opere contraria præstant ei atque exhibent tionem proposuisset, aut necessarie propter utilitatem eorum de Joanne specialiter eos interrogavit. Et mihi videtur quoniam non fortuito hoc eos interrogavit, sed quia Joannes fuerat ‹ vox clamautis in de serto Parate vias Domini, rectas facite semitas ejus.» Et hic erat de quo Deus per prophetam dicebat Ecce mitto angelum meum ante faciem tuam, qui præparabit viam tuam ante te. Propter hoc, existimo, interrogavit de illo, non quidem ignorans quoniam cogitantes dicturi fuerant: Nescimus, secundum quod scriptum est, sed quantum ad se significantes quasi ex hominibus esset. Ita quasi respondentibus illis quoniam ex hominibus erat, consequentem parabolam introducit. accedens ad primum dixit: Fili, vade hodie operari in vineam meam, › et reliqua. Solus Matthæus hanc parabolam scribit, sicut mihi videtur, continentem Israel non credentem verbis Dei, et de populo credi turo ex gentibus. Isti sunt enim filii duo quos habuit Deus, quasi homo morem hominum gerens. llic ergo accedens ad primum quem acquisivit in primis, quem præcognovit, et præfinivit, dixit ad eum Fili, vade hodie, et operare in vineam meam. Et distulit fugiens hanc vineam propter æstum qui ba betur in ea et labores, et dixit: ‹ Nolo, postea circa consummationem pœnitens quod dixerat patri suo: e Nolo,» venit in vineam, et operatus est voluntatem patris. Quando autem primus respondit Nolo, accessit pater ad alterum, et similiter dixit. Secundus quidem respondit:. Etiam, Domine; non autem veait ad vineam Verbi, et in agrum Patris. Et manifestum est quoniam qui dixit: Nolo, postea autem compunctus abiit, et operatus est in vinea, voluntatem patris implevit non verbis, sed factis. Qui autem verbis promisit, non autem fecit, operibus negavit voluntatem facere patris. Vide autem si potes uti parabola ista ad eos qui modicum quidem, aut nihil promittunt, neque ibid. 28, et seq. ibid. 30. "Matth. xx1, 27. etc. Theo philus Antiochenus lib. Comment. in Evang.; Hi farius can. in Matth.; Hieronymus; Chryso stomus, Opus imperf.; Theophylactus; Euthymius; Glossa. IlUETIUS. gelum meum ante faciem tuam, qui præparabit viam tuam ante te; idcirco quæstionem, opinor, de eo proponit, haud inscius quidem id illos re apud se pensitata responsi daturos: • Nescimus, o propter ea quæ scripta sunt; et quasi de cœlo esse Joannis baptisma respondissent, parem quoque suam esse potestatem, de cœlo videlicet sibi tributam asserens. Parabola de duobus filiis a patre in vineam missis. habebat duos filios. Accedens ad primum dixit Fili, vade, hodie operare in vinea 48,» et reliqua, usque ad id: c Vos autem videntes, nec poeniten tiam habuistis postea, ut crederetis ei. Unus hanc parabolam litteris tradidit Matthieus, quæ, mea qui dem sententia, Israelis Deo morem non gerentis, et populi qui e gentibus Christo nomen dedit histo riam continet: hi sed enim duo filii sunt, quos habuit Deus, quasi homo filii sui mores sustinens. Is autem ad primum accedens quem possedit ab initio, quem prescivit et prædestinavit, dixit ei Fili, vade, hodie operare in vinea mea; s at loc prædium fugiens ille, propter æstum et labores illic ferendos, ire recusavit dicens: «Nolo;: sed in fine tamen motus pœnitentia, quod patri dixisset ‹ Nolo, › in vineam abiit, et patris sui voluntati obtemperavit. Cæterum postquam respondit pri. mus: Nolo, accessit ad alterum pater eademque + Ego, Do dixit, ac deinde respondens alter ait mine;, ad vincam autem sermonis et rus patris non abiit manifestum est eum voluntatem patris sui reipsa facessivisse, qui dixit: «Nolo,» et mo tus deinde pœnitentia fuit et abiit; et in excolenda vinea desudavit. Qui enim verbis pollicitus est, re vera autem non egit, patris voluntatem exsequi detrectavit. Vide autem an parabolam hanc iis ac commodare possis, qui paucula quidem, vel nibil omnino pollicentur, neque virginitatem, neque ullam quæ in Evangelio præcipiatur actionem; re autem atque opere contraria præstant ei atque exhibent tionem proposuisset, aut necessarie propter utilitatem eorum de Joanne specialiter eos interrogavit. Et mihi videtur quoniam non fortuito hoc eos interrogavit, sed quia Joannes fuerat ‹ vox clamautis in de serto Parate vias Domini, rectas facite semitas ejus.» Et hic erat de quo Deus per prophetam dicebat Ecce mitto angelum meum ante faciem tuam, qui præparabit viam tuam ante te. Propter hoc, existimo, interrogavit de illo, non quidem ignorans quoniam cogitantes dicturi fuerant: Nescimus, secundum quod scriptum est, sed quantum ad se significantes quasi ex hominibus esset. Ita quasi respondentibus illis quoniam ex hominibus erat, consequentem parabolam introducit. accedens ad primum dixit: Fili, vade hodie operari in vineam meam, › et reliqua. Solus Matthæus hanc parabolam scribit, sicut mihi videtur, continentem Israel non credentem verbis Dei, et de populo credi turo ex gentibus. Isti sunt enim filii duo quos habuit Deus, quasi homo morem hominum gerens. llic ergo accedens ad primum quem acquisivit in primis, quem præcognovit, et præfinivit, dixit ad eum Fili, vade hodie, et operare in vineam meam. Et distulit fugiens hanc vineam propter æstum qui ba betur in ea et labores, et dixit: ‹ Nolo, postea circa consummationem pœnitens quod dixerat patri suo: e Nolo,» venit in vineam, et operatus est voluntatem patris. Quando autem primus respondit Nolo, accessit pater ad alterum, et similiter dixit. Secundus quidem respondit:. Etiam, Domine; non autem veait ad vineam Verbi, et in agrum Patris. Et manifestum est quoniam qui dixit: Nolo, postea autem compunctus abiit, et operatus est in vinea, voluntatem patris implevit non verbis, sed factis. Qui autem verbis promisit, non autem fecit, operibus negavit voluntatem facere patris. Vide autem si potes uti parabola ista ad eos qui modicum quidem, aut nihil promittunt, neque ibid. 28, et seq. ibid. 30. "Matth. xx1, 27. etc. Theo philus Antiochenus lib. Comment. in Evang.; Hi farius can. in Matth.; Hieronymus; Chryso stomus, Opus imperf.; Theophylactus; Euthymius; Glossa. IlUETIUS. 4. • Quid autem vobis videtur? Homo quidam 4. In illo tempore dixit Jesus discipulis suis parabolam hanc. Homo quidam habuit duos filios. F 4. • Quid autem vobis videtur? Homo quidam 4. In illo tempore dixit Jesus discipulis suis parabolam hanc. Homo quidam habuit duos filios. F
PG 13:1484Μετὰ δὲ τὴν παραβολὴν ἐπιφέρεται πρὸς μὲν τὸν εἰπόντα «οὐ θέλω» καὶ «ὕστερον» μεταμεληθέντα καὶ ἀπελθόντα τὸ «ἀμὴν λέγω ὑμῖν ὅτι οἱ τελῶναι καὶ αἱ πόρναι προάγουσιν ὑμᾶς εἰς τὴν βασιλείαν τοῦ θεοῦ,» πρὸς δὲ τὸν εἰπόντα «ἐγὼ κύριε» καὶ μὴ ἀπελθόντα τὸ «ἦλθε γὰρ Ἰωάννης πρὸς ὑμᾶς ἐν ὁδῷ δικαιοσύνης, καὶ οὐκ ἐπιστεύσατε αὐτῷ.» καὶ πάλιν πρὸς μὲν τὸν πρότερον· «οἱ δὲ τελῶναι καὶ αἱ πόρναι ἐπίστευσαν αὐτῷ,» πρὸς δὲ τὸν εἰπόντα·
ὁ γὰρ τῷ λόγῳ ἐπαγγειλάμενος καὶ μὴ ποιήσας τοῖς ἔργοις ἠρνήσατο ποιεῖν «τὸ θέλημα τοῦ πατρός.» πρόσχες δὲ εἰ δύνασαι χρῆσθαι τῇ παραβολῇ καὶ πρὸς τοὺς ἐλάττονα μὲν ἢ μηδὲν ἐπαγγελλομένους, μήτε παρθενίαν μήτε ἄλλην κατὰ τὸ εὐαγγέλιον [πνευματικὴν] πρᾶξιν, τοῖς δὲ ἔργοις παριστάντας τὰ ἐναντία, ἃ μηδὲ τὴν ἀρχὴν ἐπηγγείλα[ν]το κατὰ φωνὰς λόγων ἀγαθῶν πράξεων, ἔτι δὲ πρὸς τοὺς μεγάλα μὲν ἐπαγγελλομένους μηδὲν δὲ κατὰ τὴν ἐπαγγελίαν πράττοντας. ὁ μὲν γάρ τις οἱονεὶ λέγει· μεῖζον ἢ κατ’ ἐμέ, παρθενίαν ταύτην «οὐ θέλω,» καί· τῆς ἐμῆς ἀξίας βέλτιον τὸ ἀποταξάμενον τῷ βίῳ σχολάζειν τῷ λόγῳ· ὁ δέ φησιν ἕκαστον ἀκούων τῶν ἐν τῇ γραφῇ μεγάλων ἔργων· «ἐγὼ κύριε.» καὶ ἔστιν ἰδεῖν οἱονεὶ ἐκ μεταμελείας τινὰς ἐπιδιδόντας εἰς τὸ βέλτιον καὶ ἐπιμελουμένους ἑαυτῶν ἐπὶ τὸ κρεῖττον παρὰ τὴν ἀρχῆθεν προσδοκίαν, ἄλλους δὲ προπετέστερον μὲν πολλὰ ἐπαγγειλαμένους τοῖς δὲ ἔργοις ἀντιπράξαντας ταῖς ἐπαγγελίαις. εἰπὼν ἂν πρὸς τὸ ἐξ οὐρανοῦ, τὴν ἀκόλουθον τῇ ἐξ » οὐρανοῦ εἶναι τὸ βάπτισμα Ἰωάννου ἀποκρίσει έξω σίαν. Περὶ τῶν δύο υἱῶν παραβολὴ, τῶν εἰς τὸν ἀμπε λῶνα ἀποστελλομένων παρὰ τοῦ Πατρός. Τί δὲ ὑμῖν δοκεῖ; "Ανθρωπος είχε τέκνα το Προσελθὼν τῷ πρώτῳ, εἶπε· Τέκνον, ὕπαγε, σήμε ρον ἐργάζου ἐν τῷ ἀμπελῶνι,» καὶ τὰ ἑξῆς ἕως το Ὑμεῖς δὲ ἰδόντες οὐ μετεμελήθητε ὕστερον, του πιστεῦσαι ἐν αὐτῷ.» Μόνος ὁ Ματθαῖος ἀνέγραψε τήν παραβολὴν ταύτην, ὡς ἐμοὶ δοκεῖ, περιέχουσαν τὸν περὶ τοῦ ἀπειθήσαντος Ἰσραὴλ τῷ Θεῷ λέ γον, καὶ τὸν περὶ τοῦ πιστεύσαντος λαοῦ ἀπὸ τῶν ἐθνῶν· οὗτοι γὰρ τὰ δύο τέκνα, ἃ εἶχεν ὁ ὡς ἄνθρω πος τροποφορῶν τὸν υἱὸν αὐτοῦ Θεός. Καὶ οὗτος, προσελθὼν τῷ πρώτῳ, ὃν ἐκτήσατο ἀπ᾿ ἀρχῆς, ἐν προέγνω καὶ προώρισεν, εἶπεν αὐτῷ· «Τέχνη, ὕπαγε, σήμερον ἐργάζου ἐν τῷ ἀμπελῶνί μου· ο κα! ὑπερέθετο φεύγων τὸ χωρίον τοῦτο διὰ τὸν ἐν αὐτῷ καύσωνα καὶ τοὺς καμάτους, καὶ εἶπεν· «Οὐ θέλω ν ἀλλ᾽ ὕστερόν ποτε ἐπὶ συντελείᾳ μεταμεληθεὶς ἐπὶ τῷ εἰρηκέναι τῷ πατρί·. Οὐ θέλω,» ἦλθεν εἰς τὸν ἀμπελῶνα, καὶ εἰργάσατο τὸ θέλημα τοῦ πατρός. Ηνίκα μέντοι ὁ πρῶτος εἶπεν· «Οὐ θέλω,» προς ῆλθεν ὁ πατὴρ τῷ ἑτέρῳ, καὶ εἶπεν ὡσαύτως, εἶτα ἀποκριθεὶς ὁ δεύτερος εἶπε μέν· ι Εγώ, Κύριε, οὐκ ἐλήλυθε δὲ ἐπὶ τὸν ἀμπελῶνα τοῦ λόγου καὶ ἐπὶ τὸν ἀγρὸν τοῦ πατρός. Καὶ φανερὸν, ὅτι ὁ εἰπών Οὐ θέλω,» καὶ ὕστερον μεταμεληθείς, καὶ ἀπελθών, καὶ ἐργασάμενος εἰς τὸν ἀμπελῶνα, ἐποίησε τὸ θέ λημα τοῦ πατρὸς τῷ ἔργῳ· ὁ γὰρ τῷ λόγῳ ἐπαγγε λάμενος, καὶ μὴ ποιήσας, τοῖς ἔργοις ηρνήσατο ποιείν τὸ θέλημα τοῦ πατρός. Πρόσχες δὲ εἰ δύναται χρή σθαι τῇ παραβολῇ καὶ πρὸς τοὺς ἐλάττονα μὲν ἢ μη δὲν ἐπαγγελλομένους, μήτε παρθενίαν μήτε ἄλλην κατὰ τὸ Εὐαγγέλιον πρᾶξιν· τοῖς δὲ ἔργοις παριστάν Τὸν περὶ τοῦ ἀπειθήσαντος, εἰπὼν ἂν πρὸς τὸ ἐξ οὐρανοῦ, τὴν ἀκόλουθον τῇ ἐξ » οὐρανοῦ εἶναι τὸ βάπτισμα Ἰωάννου ἀποκρίσει έξω σίαν. Περὶ τῶν δύο υἱῶν παραβολὴ, τῶν εἰς τὸν ἀμπε λῶνα ἀποστελλομένων παρὰ τοῦ Πατρός. Τί δὲ ὑμῖν δοκεῖ; "Ανθρωπος είχε τέκνα το Προσελθὼν τῷ πρώτῳ, εἶπε· Τέκνον, ὕπαγε, σήμε ρον ἐργάζου ἐν τῷ ἀμπελῶνι,» καὶ τὰ ἑξῆς ἕως το Ὑμεῖς δὲ ἰδόντες οὐ μετεμελήθητε ὕστερον, του πιστεῦσαι ἐν αὐτῷ.» Μόνος ὁ Ματθαῖος ἀνέγραψε τήν παραβολὴν ταύτην, ὡς ἐμοὶ δοκεῖ, περιέχουσαν τὸν περὶ τοῦ ἀπειθήσαντος Ἰσραὴλ τῷ Θεῷ λέ γον, καὶ τὸν περὶ τοῦ πιστεύσαντος λαοῦ ἀπὸ τῶν ἐθνῶν· οὗτοι γὰρ τὰ δύο τέκνα, ἃ εἶχεν ὁ ὡς ἄνθρω πος τροποφορῶν τὸν υἱὸν αὐτοῦ Θεός. Καὶ οὗτος, προσελθὼν τῷ πρώτῳ, ὃν ἐκτήσατο ἀπ᾿ ἀρχῆς, ἐν προέγνω καὶ προώρισεν, εἶπεν αὐτῷ· «Τέχνη, ὕπαγε, σήμερον ἐργάζου ἐν τῷ ἀμπελῶνί μου· ο κα! ὑπερέθετο φεύγων τὸ χωρίον τοῦτο διὰ τὸν ἐν αὐτῷ καύσωνα καὶ τοὺς καμάτους, καὶ εἶπεν· «Οὐ θέλω ν ἀλλ᾽ ὕστερόν ποτε ἐπὶ συντελείᾳ μεταμεληθεὶς ἐπὶ τῷ εἰρηκέναι τῷ πατρί·. Οὐ θέλω,» ἦλθεν εἰς τὸν ἀμπελῶνα, καὶ εἰργάσατο τὸ θέλημα τοῦ πατρός. Ηνίκα μέντοι ὁ πρῶτος εἶπεν· «Οὐ θέλω,» προς ῆλθεν ὁ πατὴρ τῷ ἑτέρῳ, καὶ εἶπεν ὡσαύτως, εἶτα ἀποκριθεὶς ὁ δεύτερος εἶπε μέν· ι Εγώ, Κύριε, οὐκ ἐλήλυθε δὲ ἐπὶ τὸν ἀμπελῶνα τοῦ λόγου καὶ ἐπὶ τὸν ἀγρὸν τοῦ πατρός. Καὶ φανερὸν, ὅτι ὁ εἰπών Οὐ θέλω,» καὶ ὕστερον μεταμεληθείς, καὶ ἀπελθών, καὶ ἐργασάμενος εἰς τὸν ἀμπελῶνα, ἐποίησε τὸ θέ λημα τοῦ πατρὸς τῷ ἔργῳ· ὁ γὰρ τῷ λόγῳ ἐπαγγε λάμενος, καὶ μὴ ποιήσας, τοῖς ἔργοις ηρνήσατο ποιείν τὸ θέλημα τοῦ πατρός. Πρόσχες δὲ εἰ δύναται χρή σθαι τῇ παραβολῇ καὶ πρὸς τοὺς ἐλάττονα μὲν ἢ μη δὲν ἐπαγγελλομένους, μήτε παρθενίαν μήτε ἄλλην κατὰ τὸ Εὐαγγέλιον πρᾶξιν· τοῖς δὲ ἔργοις παριστάν Τὸν περὶ τοῦ ἀπειθήσαντος, gelum meum ante faciem tuam, qui præparabit viam tuam ante te; idcirco quæstionem, opinor, de eo proponit, haud inscius quidem id illos re apud se pensitata responsi daturos: • Nescimus, o propter ea quæ scripta sunt; et quasi de cœlo esse Joannis baptisma respondissent, parem quoque suam esse potestatem, de cœlo videlicet sibi tributam asserens. Parabola de duobus filiis a patre in vineam missis. habebat duos filios. Accedens ad primum dixit Fili, vade, hodie operare in vinea 48,» et reliqua, usque ad id: c Vos autem videntes, nec poeniten tiam habuistis postea, ut crederetis ei. Unus hanc parabolam litteris tradidit Matthieus, quæ, mea qui dem sententia, Israelis Deo morem non gerentis, et populi qui e gentibus Christo nomen dedit histo riam continet: hi sed enim duo filii sunt, quos habuit Deus, quasi homo filii sui mores sustinens. Is autem ad primum accedens quem possedit ab initio, quem prescivit et prædestinavit, dixit ei Fili, vade, hodie operare in vinea mea; s at loc prædium fugiens ille, propter æstum et labores illic ferendos, ire recusavit dicens: «Nolo;: sed in fine tamen motus pœnitentia, quod patri dixisset ‹ Nolo, › in vineam abiit, et patris sui voluntati obtemperavit. Cæterum postquam respondit pri. mus: Nolo, accessit ad alterum pater eademque + Ego, Do dixit, ac deinde respondens alter ait mine;, ad vincam autem sermonis et rus patris non abiit manifestum est eum voluntatem patris sui reipsa facessivisse, qui dixit: «Nolo,» et mo tus deinde pœnitentia fuit et abiit; et in excolenda vinea desudavit. Qui enim verbis pollicitus est, re vera autem non egit, patris voluntatem exsequi detrectavit. Vide autem an parabolam hanc iis ac commodare possis, qui paucula quidem, vel nibil omnino pollicentur, neque virginitatem, neque ullam quæ in Evangelio præcipiatur actionem; re autem atque opere contraria præstant ei atque exhibent tionem proposuisset, aut necessarie propter utilitatem eorum de Joanne specialiter eos interrogavit. Et mihi videtur quoniam non fortuito hoc eos interrogavit, sed quia Joannes fuerat ‹ vox clamautis in de serto Parate vias Domini, rectas facite semitas ejus.» Et hic erat de quo Deus per prophetam dicebat Ecce mitto angelum meum ante faciem tuam, qui præparabit viam tuam ante te. Propter hoc, existimo, interrogavit de illo, non quidem ignorans quoniam cogitantes dicturi fuerant: Nescimus, secundum quod scriptum est, sed quantum ad se significantes quasi ex hominibus esset. Ita quasi respondentibus illis quoniam ex hominibus erat, consequentem parabolam introducit. accedens ad primum dixit: Fili, vade hodie operari in vineam meam, › et reliqua. Solus Matthæus hanc parabolam scribit, sicut mihi videtur, continentem Israel non credentem verbis Dei, et de populo credi turo ex gentibus. Isti sunt enim filii duo quos habuit Deus, quasi homo morem hominum gerens. llic ergo accedens ad primum quem acquisivit in primis, quem præcognovit, et præfinivit, dixit ad eum Fili, vade hodie, et operare in vineam meam. Et distulit fugiens hanc vineam propter æstum qui ba betur in ea et labores, et dixit: ‹ Nolo, postea circa consummationem pœnitens quod dixerat patri suo: e Nolo,» venit in vineam, et operatus est voluntatem patris. Quando autem primus respondit Nolo, accessit pater ad alterum, et similiter dixit. Secundus quidem respondit:. Etiam, Domine; non autem veait ad vineam Verbi, et in agrum Patris. Et manifestum est quoniam qui dixit: Nolo, postea autem compunctus abiit, et operatus est in vinea, voluntatem patris implevit non verbis, sed factis. Qui autem verbis promisit, non autem fecit, operibus negavit voluntatem facere patris. Vide autem si potes uti parabola ista ad eos qui modicum quidem, aut nihil promittunt, neque ibid. 28, et seq. ibid. 30. "Matth. xx1, 27. etc. Theo philus Antiochenus lib. Comment. in Evang.; Hi farius can. in Matth.; Hieronymus; Chryso stomus, Opus imperf.; Theophylactus; Euthymius; Glossa. IlUETIUS. gelum meum ante faciem tuam, qui præparabit viam tuam ante te; idcirco quæstionem, opinor, de eo proponit, haud inscius quidem id illos re apud se pensitata responsi daturos: • Nescimus, o propter ea quæ scripta sunt; et quasi de cœlo esse Joannis baptisma respondissent, parem quoque suam esse potestatem, de cœlo videlicet sibi tributam asserens. Parabola de duobus filiis a patre in vineam missis. habebat duos filios. Accedens ad primum dixit Fili, vade, hodie operare in vinea 48,» et reliqua, usque ad id: c Vos autem videntes, nec poeniten tiam habuistis postea, ut crederetis ei. Unus hanc parabolam litteris tradidit Matthieus, quæ, mea qui dem sententia, Israelis Deo morem non gerentis, et populi qui e gentibus Christo nomen dedit histo riam continet: hi sed enim duo filii sunt, quos habuit Deus, quasi homo filii sui mores sustinens. Is autem ad primum accedens quem possedit ab initio, quem prescivit et prædestinavit, dixit ei Fili, vade, hodie operare in vinea mea; s at loc prædium fugiens ille, propter æstum et labores illic ferendos, ire recusavit dicens: «Nolo;: sed in fine tamen motus pœnitentia, quod patri dixisset ‹ Nolo, › in vineam abiit, et patris sui voluntati obtemperavit. Cæterum postquam respondit pri. mus: Nolo, accessit ad alterum pater eademque + Ego, Do dixit, ac deinde respondens alter ait mine;, ad vincam autem sermonis et rus patris non abiit manifestum est eum voluntatem patris sui reipsa facessivisse, qui dixit: «Nolo,» et mo tus deinde pœnitentia fuit et abiit; et in excolenda vinea desudavit. Qui enim verbis pollicitus est, re vera autem non egit, patris voluntatem exsequi detrectavit. Vide autem an parabolam hanc iis ac commodare possis, qui paucula quidem, vel nibil omnino pollicentur, neque virginitatem, neque ullam quæ in Evangelio præcipiatur actionem; re autem atque opere contraria præstant ei atque exhibent tionem proposuisset, aut necessarie propter utilitatem eorum de Joanne specialiter eos interrogavit. Et mihi videtur quoniam non fortuito hoc eos interrogavit, sed quia Joannes fuerat ‹ vox clamautis in de serto Parate vias Domini, rectas facite semitas ejus.» Et hic erat de quo Deus per prophetam dicebat Ecce mitto angelum meum ante faciem tuam, qui præparabit viam tuam ante te. Propter hoc, existimo, interrogavit de illo, non quidem ignorans quoniam cogitantes dicturi fuerant: Nescimus, secundum quod scriptum est, sed quantum ad se significantes quasi ex hominibus esset. Ita quasi respondentibus illis quoniam ex hominibus erat, consequentem parabolam introducit. accedens ad primum dixit: Fili, vade hodie operari in vineam meam, › et reliqua. Solus Matthæus hanc parabolam scribit, sicut mihi videtur, continentem Israel non credentem verbis Dei, et de populo credi turo ex gentibus. Isti sunt enim filii duo quos habuit Deus, quasi homo morem hominum gerens. llic ergo accedens ad primum quem acquisivit in primis, quem præcognovit, et præfinivit, dixit ad eum Fili, vade hodie, et operare in vineam meam. Et distulit fugiens hanc vineam propter æstum qui ba betur in ea et labores, et dixit: ‹ Nolo, postea circa consummationem pœnitens quod dixerat patri suo: e Nolo,» venit in vineam, et operatus est voluntatem patris. Quando autem primus respondit Nolo, accessit pater ad alterum, et similiter dixit. Secundus quidem respondit:. Etiam, Domine; non autem veait ad vineam Verbi, et in agrum Patris. Et manifestum est quoniam qui dixit: Nolo, postea autem compunctus abiit, et operatus est in vinea, voluntatem patris implevit non verbis, sed factis. Qui autem verbis promisit, non autem fecit, operibus negavit voluntatem facere patris. Vide autem si potes uti parabola ista ad eos qui modicum quidem, aut nihil promittunt, neque ibid. 28, et seq. ibid. 30. "Matth. xx1, 27. etc. Theo philus Antiochenus lib. Comment. in Evang.; Hi farius can. in Matth.; Hieronymus; Chryso stomus, Opus imperf.; Theophylactus; Euthymius; Glossa. IlUETIUS. 4. • Quid autem vobis videtur? Homo quidam 4. In illo tempore dixit Jesus discipulis suis parabolam hanc. Homo quidam habuit duos filios. F 4. • Quid autem vobis videtur? Homo quidam 4. In illo tempore dixit Jesus discipulis suis parabolam hanc. Homo quidam habuit duos filios. F
«ἐγὼ κύριε» καὶ μὴ ἀπελθόντα καὶ τὸ «ὑμεῖς δὲ ἰδόντες οὐ μετεμελήθητε ὕστερον τοῦ πιστεῦσαι ἐν αὐτῷ.» ἐπιστήσας δέ τις τοῖς ἀπὸ μοχθηροτάτου βίου προσερχομένοις τῷ λόγῳ καὶ πιστεύουσι τῷ Χριστῷ καὶ τοῖς αὐχοῦσι τὸν νόμον καὶ τοὺς προφήτας καὶ ἀπιστοῦσι τῷ υἱῷ τοῦ θεοῦ καὶ ἀκολάστως βιοῦσι καὶ ὠμοτέροις πρὸς τοὺς ὁμοφύλους τυγχάνουσιν, ὄψεται τὸν Ἰησοῦ λόγον ἀληθῆ, ὅτι «οἱ» μὲν «τελῶναι καὶ αἱ πόρναι προάγουσι» τὸν Ἰσραὴλ «εἰς τὴν βασιλείαν τοῦ θεοῦ.» ὁ δὲ ἰδὼν τὸν Ἰησοῦν ἐκεῖνος Ἰσραὴλ οὐδὲ μέχρι δεῦρο μεταμελεῖται, ἵνα κἂν «ὕστερον» πιστεύσῃ «τῇ ἀληθείᾳ.» πρόσχες δὲ καὶ τῷ «προάγουσιν ὑμᾶς εἰς τὴν βασιλείαν τοῦ θεοῦ,» οὐκ ἀποκλείοντι τὸν Ἰσραὴλ εἰσέρχεσθαί [ποτε] «εἰς τὴν βασιλείαν τοῦ θεοῦ·» οὐδεὶς γὰρ προάγει τὸν οὐδαμῶς ἐσόμενον ἐν ἐκείνῳ τῷ τόπῳ, ἐν ᾧ προῆξεν. ὅρα οὖν μήποτε ἐμφαίνεται ὅτι, ὅταν «τὸ πλήρωμα τῶν ἐθνῶν εἰσέλθῃ», τότε «πᾶς Ἰσραὴλ σωθήσεται».
ὁ γὰρ τῷ λόγῳ ἐπαγγειλάμενος καὶ μὴ ποιήσας τοῖς ἔργοις ἠρνήσατο ποιεῖν «τὸ θέλημα τοῦ πατρός.» πρόσχες δὲ εἰ δύνασαι χρῆσθαι τῇ παραβολῇ καὶ πρὸς τοὺς ἐλάττονα μὲν ἢ μηδὲν ἐπαγγελλομένους, μήτε παρθενίαν μήτε ἄλλην κατὰ τὸ εὐαγγέλιον [πνευματικὴν] πρᾶξιν, τοῖς δὲ ἔργοις παριστάντας τὰ ἐναντία, ἃ μηδὲ τὴν ἀρχὴν ἐπηγγείλα[ν]το κατὰ φωνὰς λόγων ἀγαθῶν πράξεων, ἔτι δὲ πρὸς τοὺς μεγάλα μὲν ἐπαγγελλομένους μηδὲν δὲ κατὰ τὴν ἐπαγγελίαν πράττοντας. ὁ μὲν γάρ τις οἱονεὶ λέγει· μεῖζον ἢ κατ’ ἐμέ, παρθενίαν ταύτην «οὐ θέλω,» καί· τῆς ἐμῆς ἀξίας βέλτιον τὸ ἀποταξάμενον τῷ βίῳ σχολάζειν τῷ λόγῳ· ὁ δέ φησιν ἕκαστον ἀκούων τῶν ἐν τῇ γραφῇ μεγάλων ἔργων· «ἐγὼ κύριε.» καὶ ἔστιν ἰδεῖν οἱονεὶ ἐκ μεταμελείας τινὰς ἐπιδιδόντας εἰς τὸ βέλτιον καὶ ἐπιμελουμένους ἑαυτῶν ἐπὶ τὸ κρεῖττον παρὰ τὴν ἀρχῆθεν προσδοκίαν, ἄλλους δὲ προπετέστερον μὲν πολλὰ ἐπαγγειλαμένους τοῖς δὲ ἔργοις ἀντιπράξαντας ταῖς ἐπαγγελίαις. εἰπὼν ἂν πρὸς τὸ ἐξ οὐρανοῦ, τὴν ἀκόλουθον τῇ ἐξ » οὐρανοῦ εἶναι τὸ βάπτισμα Ἰωάννου ἀποκρίσει έξω σίαν. Περὶ τῶν δύο υἱῶν παραβολὴ, τῶν εἰς τὸν ἀμπε λῶνα ἀποστελλομένων παρὰ τοῦ Πατρός. Τί δὲ ὑμῖν δοκεῖ; "Ανθρωπος είχε τέκνα το Προσελθὼν τῷ πρώτῳ, εἶπε· Τέκνον, ὕπαγε, σήμε ρον ἐργάζου ἐν τῷ ἀμπελῶνι,» καὶ τὰ ἑξῆς ἕως το Ὑμεῖς δὲ ἰδόντες οὐ μετεμελήθητε ὕστερον, του πιστεῦσαι ἐν αὐτῷ.» Μόνος ὁ Ματθαῖος ἀνέγραψε τήν παραβολὴν ταύτην, ὡς ἐμοὶ δοκεῖ, περιέχουσαν τὸν περὶ τοῦ ἀπειθήσαντος Ἰσραὴλ τῷ Θεῷ λέ γον, καὶ τὸν περὶ τοῦ πιστεύσαντος λαοῦ ἀπὸ τῶν ἐθνῶν· οὗτοι γὰρ τὰ δύο τέκνα, ἃ εἶχεν ὁ ὡς ἄνθρω πος τροποφορῶν τὸν υἱὸν αὐτοῦ Θεός. Καὶ οὗτος, προσελθὼν τῷ πρώτῳ, ὃν ἐκτήσατο ἀπ᾿ ἀρχῆς, ἐν προέγνω καὶ προώρισεν, εἶπεν αὐτῷ· «Τέχνη, ὕπαγε, σήμερον ἐργάζου ἐν τῷ ἀμπελῶνί μου· ο κα! ὑπερέθετο φεύγων τὸ χωρίον τοῦτο διὰ τὸν ἐν αὐτῷ καύσωνα καὶ τοὺς καμάτους, καὶ εἶπεν· «Οὐ θέλω ν ἀλλ᾽ ὕστερόν ποτε ἐπὶ συντελείᾳ μεταμεληθεὶς ἐπὶ τῷ εἰρηκέναι τῷ πατρί·. Οὐ θέλω,» ἦλθεν εἰς τὸν ἀμπελῶνα, καὶ εἰργάσατο τὸ θέλημα τοῦ πατρός. Ηνίκα μέντοι ὁ πρῶτος εἶπεν· «Οὐ θέλω,» προς ῆλθεν ὁ πατὴρ τῷ ἑτέρῳ, καὶ εἶπεν ὡσαύτως, εἶτα ἀποκριθεὶς ὁ δεύτερος εἶπε μέν· ι Εγώ, Κύριε, οὐκ ἐλήλυθε δὲ ἐπὶ τὸν ἀμπελῶνα τοῦ λόγου καὶ ἐπὶ τὸν ἀγρὸν τοῦ πατρός. Καὶ φανερὸν, ὅτι ὁ εἰπών Οὐ θέλω,» καὶ ὕστερον μεταμεληθείς, καὶ ἀπελθών, καὶ ἐργασάμενος εἰς τὸν ἀμπελῶνα, ἐποίησε τὸ θέ λημα τοῦ πατρὸς τῷ ἔργῳ· ὁ γὰρ τῷ λόγῳ ἐπαγγε λάμενος, καὶ μὴ ποιήσας, τοῖς ἔργοις ηρνήσατο ποιείν τὸ θέλημα τοῦ πατρός. Πρόσχες δὲ εἰ δύναται χρή σθαι τῇ παραβολῇ καὶ πρὸς τοὺς ἐλάττονα μὲν ἢ μη δὲν ἐπαγγελλομένους, μήτε παρθενίαν μήτε ἄλλην κατὰ τὸ Εὐαγγέλιον πρᾶξιν· τοῖς δὲ ἔργοις παριστάν Τὸν περὶ τοῦ ἀπειθήσαντος, εἰπὼν ἂν πρὸς τὸ ἐξ οὐρανοῦ, τὴν ἀκόλουθον τῇ ἐξ » οὐρανοῦ εἶναι τὸ βάπτισμα Ἰωάννου ἀποκρίσει έξω σίαν. Περὶ τῶν δύο υἱῶν παραβολὴ, τῶν εἰς τὸν ἀμπε λῶνα ἀποστελλομένων παρὰ τοῦ Πατρός. Τί δὲ ὑμῖν δοκεῖ; "Ανθρωπος είχε τέκνα το Προσελθὼν τῷ πρώτῳ, εἶπε· Τέκνον, ὕπαγε, σήμε ρον ἐργάζου ἐν τῷ ἀμπελῶνι,» καὶ τὰ ἑξῆς ἕως το Ὑμεῖς δὲ ἰδόντες οὐ μετεμελήθητε ὕστερον, του πιστεῦσαι ἐν αὐτῷ.» Μόνος ὁ Ματθαῖος ἀνέγραψε τήν παραβολὴν ταύτην, ὡς ἐμοὶ δοκεῖ, περιέχουσαν τὸν περὶ τοῦ ἀπειθήσαντος Ἰσραὴλ τῷ Θεῷ λέ γον, καὶ τὸν περὶ τοῦ πιστεύσαντος λαοῦ ἀπὸ τῶν ἐθνῶν· οὗτοι γὰρ τὰ δύο τέκνα, ἃ εἶχεν ὁ ὡς ἄνθρω πος τροποφορῶν τὸν υἱὸν αὐτοῦ Θεός. Καὶ οὗτος, προσελθὼν τῷ πρώτῳ, ὃν ἐκτήσατο ἀπ᾿ ἀρχῆς, ἐν προέγνω καὶ προώρισεν, εἶπεν αὐτῷ· «Τέχνη, ὕπαγε, σήμερον ἐργάζου ἐν τῷ ἀμπελῶνί μου· ο κα! ὑπερέθετο φεύγων τὸ χωρίον τοῦτο διὰ τὸν ἐν αὐτῷ καύσωνα καὶ τοὺς καμάτους, καὶ εἶπεν· «Οὐ θέλω ν ἀλλ᾽ ὕστερόν ποτε ἐπὶ συντελείᾳ μεταμεληθεὶς ἐπὶ τῷ εἰρηκέναι τῷ πατρί·. Οὐ θέλω,» ἦλθεν εἰς τὸν ἀμπελῶνα, καὶ εἰργάσατο τὸ θέλημα τοῦ πατρός. Ηνίκα μέντοι ὁ πρῶτος εἶπεν· «Οὐ θέλω,» προς ῆλθεν ὁ πατὴρ τῷ ἑτέρῳ, καὶ εἶπεν ὡσαύτως, εἶτα ἀποκριθεὶς ὁ δεύτερος εἶπε μέν· ι Εγώ, Κύριε, οὐκ ἐλήλυθε δὲ ἐπὶ τὸν ἀμπελῶνα τοῦ λόγου καὶ ἐπὶ τὸν ἀγρὸν τοῦ πατρός. Καὶ φανερὸν, ὅτι ὁ εἰπών Οὐ θέλω,» καὶ ὕστερον μεταμεληθείς, καὶ ἀπελθών, καὶ ἐργασάμενος εἰς τὸν ἀμπελῶνα, ἐποίησε τὸ θέ λημα τοῦ πατρὸς τῷ ἔργῳ· ὁ γὰρ τῷ λόγῳ ἐπαγγε λάμενος, καὶ μὴ ποιήσας, τοῖς ἔργοις ηρνήσατο ποιείν τὸ θέλημα τοῦ πατρός. Πρόσχες δὲ εἰ δύναται χρή σθαι τῇ παραβολῇ καὶ πρὸς τοὺς ἐλάττονα μὲν ἢ μη δὲν ἐπαγγελλομένους, μήτε παρθενίαν μήτε ἄλλην κατὰ τὸ Εὐαγγέλιον πρᾶξιν· τοῖς δὲ ἔργοις παριστάν Τὸν περὶ τοῦ ἀπειθήσαντος, gelum meum ante faciem tuam, qui præparabit viam tuam ante te; idcirco quæstionem, opinor, de eo proponit, haud inscius quidem id illos re apud se pensitata responsi daturos: • Nescimus, o propter ea quæ scripta sunt; et quasi de cœlo esse Joannis baptisma respondissent, parem quoque suam esse potestatem, de cœlo videlicet sibi tributam asserens. Parabola de duobus filiis a patre in vineam missis. habebat duos filios. Accedens ad primum dixit Fili, vade, hodie operare in vinea 48,» et reliqua, usque ad id: c Vos autem videntes, nec poeniten tiam habuistis postea, ut crederetis ei. Unus hanc parabolam litteris tradidit Matthieus, quæ, mea qui dem sententia, Israelis Deo morem non gerentis, et populi qui e gentibus Christo nomen dedit histo riam continet: hi sed enim duo filii sunt, quos habuit Deus, quasi homo filii sui mores sustinens. Is autem ad primum accedens quem possedit ab initio, quem prescivit et prædestinavit, dixit ei Fili, vade, hodie operare in vinea mea; s at loc prædium fugiens ille, propter æstum et labores illic ferendos, ire recusavit dicens: «Nolo;: sed in fine tamen motus pœnitentia, quod patri dixisset ‹ Nolo, › in vineam abiit, et patris sui voluntati obtemperavit. Cæterum postquam respondit pri. mus: Nolo, accessit ad alterum pater eademque + Ego, Do dixit, ac deinde respondens alter ait mine;, ad vincam autem sermonis et rus patris non abiit manifestum est eum voluntatem patris sui reipsa facessivisse, qui dixit: «Nolo,» et mo tus deinde pœnitentia fuit et abiit; et in excolenda vinea desudavit. Qui enim verbis pollicitus est, re vera autem non egit, patris voluntatem exsequi detrectavit. Vide autem an parabolam hanc iis ac commodare possis, qui paucula quidem, vel nibil omnino pollicentur, neque virginitatem, neque ullam quæ in Evangelio præcipiatur actionem; re autem atque opere contraria præstant ei atque exhibent tionem proposuisset, aut necessarie propter utilitatem eorum de Joanne specialiter eos interrogavit. Et mihi videtur quoniam non fortuito hoc eos interrogavit, sed quia Joannes fuerat ‹ vox clamautis in de serto Parate vias Domini, rectas facite semitas ejus.» Et hic erat de quo Deus per prophetam dicebat Ecce mitto angelum meum ante faciem tuam, qui præparabit viam tuam ante te. Propter hoc, existimo, interrogavit de illo, non quidem ignorans quoniam cogitantes dicturi fuerant: Nescimus, secundum quod scriptum est, sed quantum ad se significantes quasi ex hominibus esset. Ita quasi respondentibus illis quoniam ex hominibus erat, consequentem parabolam introducit. accedens ad primum dixit: Fili, vade hodie operari in vineam meam, › et reliqua. Solus Matthæus hanc parabolam scribit, sicut mihi videtur, continentem Israel non credentem verbis Dei, et de populo credi turo ex gentibus. Isti sunt enim filii duo quos habuit Deus, quasi homo morem hominum gerens. llic ergo accedens ad primum quem acquisivit in primis, quem præcognovit, et præfinivit, dixit ad eum Fili, vade hodie, et operare in vineam meam. Et distulit fugiens hanc vineam propter æstum qui ba betur in ea et labores, et dixit: ‹ Nolo, postea circa consummationem pœnitens quod dixerat patri suo: e Nolo,» venit in vineam, et operatus est voluntatem patris. Quando autem primus respondit Nolo, accessit pater ad alterum, et similiter dixit. Secundus quidem respondit:. Etiam, Domine; non autem veait ad vineam Verbi, et in agrum Patris. Et manifestum est quoniam qui dixit: Nolo, postea autem compunctus abiit, et operatus est in vinea, voluntatem patris implevit non verbis, sed factis. Qui autem verbis promisit, non autem fecit, operibus negavit voluntatem facere patris. Vide autem si potes uti parabola ista ad eos qui modicum quidem, aut nihil promittunt, neque ibid. 28, et seq. ibid. 30. "Matth. xx1, 27. etc. Theo philus Antiochenus lib. Comment. in Evang.; Hi farius can. in Matth.; Hieronymus; Chryso stomus, Opus imperf.; Theophylactus; Euthymius; Glossa. IlUETIUS. gelum meum ante faciem tuam, qui præparabit viam tuam ante te; idcirco quæstionem, opinor, de eo proponit, haud inscius quidem id illos re apud se pensitata responsi daturos: • Nescimus, o propter ea quæ scripta sunt; et quasi de cœlo esse Joannis baptisma respondissent, parem quoque suam esse potestatem, de cœlo videlicet sibi tributam asserens. Parabola de duobus filiis a patre in vineam missis. habebat duos filios. Accedens ad primum dixit Fili, vade, hodie operare in vinea 48,» et reliqua, usque ad id: c Vos autem videntes, nec poeniten tiam habuistis postea, ut crederetis ei. Unus hanc parabolam litteris tradidit Matthieus, quæ, mea qui dem sententia, Israelis Deo morem non gerentis, et populi qui e gentibus Christo nomen dedit histo riam continet: hi sed enim duo filii sunt, quos habuit Deus, quasi homo filii sui mores sustinens. Is autem ad primum accedens quem possedit ab initio, quem prescivit et prædestinavit, dixit ei Fili, vade, hodie operare in vinea mea; s at loc prædium fugiens ille, propter æstum et labores illic ferendos, ire recusavit dicens: «Nolo;: sed in fine tamen motus pœnitentia, quod patri dixisset ‹ Nolo, › in vineam abiit, et patris sui voluntati obtemperavit. Cæterum postquam respondit pri. mus: Nolo, accessit ad alterum pater eademque + Ego, Do dixit, ac deinde respondens alter ait mine;, ad vincam autem sermonis et rus patris non abiit manifestum est eum voluntatem patris sui reipsa facessivisse, qui dixit: «Nolo,» et mo tus deinde pœnitentia fuit et abiit; et in excolenda vinea desudavit. Qui enim verbis pollicitus est, re vera autem non egit, patris voluntatem exsequi detrectavit. Vide autem an parabolam hanc iis ac commodare possis, qui paucula quidem, vel nibil omnino pollicentur, neque virginitatem, neque ullam quæ in Evangelio præcipiatur actionem; re autem atque opere contraria præstant ei atque exhibent tionem proposuisset, aut necessarie propter utilitatem eorum de Joanne specialiter eos interrogavit. Et mihi videtur quoniam non fortuito hoc eos interrogavit, sed quia Joannes fuerat ‹ vox clamautis in de serto Parate vias Domini, rectas facite semitas ejus.» Et hic erat de quo Deus per prophetam dicebat Ecce mitto angelum meum ante faciem tuam, qui præparabit viam tuam ante te. Propter hoc, existimo, interrogavit de illo, non quidem ignorans quoniam cogitantes dicturi fuerant: Nescimus, secundum quod scriptum est, sed quantum ad se significantes quasi ex hominibus esset. Ita quasi respondentibus illis quoniam ex hominibus erat, consequentem parabolam introducit. accedens ad primum dixit: Fili, vade hodie operari in vineam meam, › et reliqua. Solus Matthæus hanc parabolam scribit, sicut mihi videtur, continentem Israel non credentem verbis Dei, et de populo credi turo ex gentibus. Isti sunt enim filii duo quos habuit Deus, quasi homo morem hominum gerens. llic ergo accedens ad primum quem acquisivit in primis, quem præcognovit, et præfinivit, dixit ad eum Fili, vade hodie, et operare in vineam meam. Et distulit fugiens hanc vineam propter æstum qui ba betur in ea et labores, et dixit: ‹ Nolo, postea circa consummationem pœnitens quod dixerat patri suo: e Nolo,» venit in vineam, et operatus est voluntatem patris. Quando autem primus respondit Nolo, accessit pater ad alterum, et similiter dixit. Secundus quidem respondit:. Etiam, Domine; non autem veait ad vineam Verbi, et in agrum Patris. Et manifestum est quoniam qui dixit: Nolo, postea autem compunctus abiit, et operatus est in vinea, voluntatem patris implevit non verbis, sed factis. Qui autem verbis promisit, non autem fecit, operibus negavit voluntatem facere patris. Vide autem si potes uti parabola ista ad eos qui modicum quidem, aut nihil promittunt, neque ibid. 28, et seq. ibid. 30. "Matth. xx1, 27. etc. Theo philus Antiochenus lib. Comment. in Evang.; Hi farius can. in Matth.; Hieronymus; Chryso stomus, Opus imperf.; Theophylactus; Euthymius; Glossa. IlUETIUS. 4. • Quid autem vobis videtur? Homo quidam 4. In illo tempore dixit Jesus discipulis suis parabolam hanc. Homo quidam habuit duos filios. F 4. • Quid autem vobis videtur? Homo quidam 4. In illo tempore dixit Jesus discipulis suis parabolam hanc. Homo quidam habuit duos filios. F
PG 13:1485νοείσθω δὲ ὁ Ἰσραὴλ οὐχ ὁ «κατὰ σάρκα», ἀλλ’ ὁ ἐν τῇ εὐγενείᾳ τῆς ψυχῆς χαρακτηριζόμενος καὶ ἔχων μὲν τὸ εὐφυὲς πρὸς σύνεσιν καὶ τὸ διορατικόν, οὐ μὴν ἀξίως τῆς εὐφυί̈ας ἀνατραφεὶς ἐν πίστει καὶ βίῳ ἀγαθῷ. «Ἄλλην παραβολὴν ἀκούσατε. ἄνθρωπος ἦν οἰκοδεςπότης ὃς ἐφύτευσεν ἀμπελῶνα, καὶ φραγμὸν αὐτῷ περιέθηκε καὶ ὤρυξεν ἐν αὐτῷ ληνὸν» καὶ τὰ ἑξῆς ἕως τοῦ «καὶ δοθήσεται ἔθνει ποιοῦντι τοὺς καρποὺς αὐτῆς.» [ματτη. 21, ]. Τῷ μὴ ἐπὶ πλεῖον βασανίζοντι τὰ τῆς παραβολῆς μηδὲ ἑκάστην λέξιν ἐξετάζοντι πάνυ σαφὴς εἶναι δόξει οὕτως ἂν διηγήσεως τυχοῦσα. ὁ πρὸ ἡμῶν λαὸς καὶ «μερὶς» ὢν τοῦ θεοῦ ὁ φυτευθεὶς ἦν ἀμπελὼν ὑπὸ τοῦ κατὰ τὴν παραβολὴν οἰκοδεσπότου, καὶ ἡ τοῦ θεοῦ φρουρὰ περὶ αὐτὸν ὁ φραγμὸς ἦν καὶ πύργος μὲν ὁ ναὸς ληνὸς δὲ ὁ τόπος τῶν σπονδῶν, καὶ γεωργοὶ οἱ πρεσβύτεροι καὶ σοφοὶ τοῦ λαοῦ, ἀποδημία δὲ τοῦ δεσπότου ὅτε κύριος ὁ συνὼν αὐτοῖς ἐν νεφέλῃ «ἡμέρας» καὶ «στύλῳ [πυρὸς»] νυκτός, ἕως αὐτοὺς καταφυτεύσῃ εἰσαγαγὼν «εἰς ὄρος ἅγιον» αὐτοῦ «καὶ εἰς τὰ σκηνώματα αὐτοῦ», οὐκέτι οὕτως αὐτοῖς ἐπεφαίνετο.
νοείσθω δὲ ὁ Ἰσραὴλ οὐχ ὁ «κατὰ σάρκα», ἀλλ’ ὁ ἐν τῇ εὐγενείᾳ τῆς ψυχῆς χαρακτηριζόμενος καὶ ἔχων μὲν τὸ εὐφυὲς πρὸς σύνεσιν καὶ τὸ διορατικόν, οὐ μὴν ἀξίως τῆς εὐφυί̈ας ἀνατραφεὶς ἐν πίστει καὶ βίῳ ἀγαθῷ. «Ἄλλην παραβολὴν ἀκούσατε. ἄνθρωπος ἦν οἰκοδεςπότης ὃς ἐφύτευσεν ἀμπελῶνα, καὶ φραγμὸν αὐτῷ περιέθηκε καὶ ὤρυξεν ἐν αὐτῷ ληνὸν» καὶ τὰ ἑξῆς ἕως τοῦ «καὶ δοθήσεται ἔθνει ποιοῦντι τοὺς καρποὺς αὐτῆς.» [ματτη. 21, ]. Τῷ μὴ ἐπὶ πλεῖον βασανίζοντι τὰ τῆς παραβολῆς μηδὲ ἑκάστην λέξιν ἐξετάζοντι πάνυ σαφὴς εἶναι δόξει οὕτως ἂν διηγήσεως τυχοῦσα. ὁ πρὸ ἡμῶν λαὸς καὶ «μερὶς» ὢν τοῦ θεοῦ ὁ φυτευθεὶς ἦν ἀμπελὼν ὑπὸ τοῦ κατὰ τὴν παραβολὴν οἰκοδεσπότου, καὶ ἡ τοῦ θεοῦ φρουρὰ περὶ αὐτὸν ὁ φραγμὸς ἦν καὶ πύργος μὲν ὁ ναὸς ληνὸς δὲ ὁ τόπος τῶν σπονδῶν, καὶ γεωργοὶ οἱ πρεσβύτεροι καὶ σοφοὶ τοῦ λαοῦ, ἀποδημία δὲ τοῦ δεσπότου ὅτε κύριος ὁ συνὼν αὐτοῖς ἐν νεφέλῃ «ἡμέρας» καὶ «στύλῳ [πυρὸς»] νυκτός, ἕως αὐτοὺς καταφυτεύσῃ εἰσαγαγὼν «εἰς ὄρος ἅγιον» αὐτοῦ «καὶ εἰς τὰ σκηνώματα αὐτοῦ», οὐκέτι οὕτως αὐτοῖς ἐπεφαίνετο.
PG 13:1486ὁ δὲ ἐγγίσας «καιρὸς τῶν καρπῶν» ὁ χρόνος ἦν τῶν προφητῶν ἀπαιτούντων τὸν καρπὸν ἀπὸ τῶν γεωργῶν καὶ τοῦ ἀμπελῶνος, ἵνα ἤδη δείξωσι παρειληφότες τὸν νόμον τὸ βεβιωκέναι κατ’ αὐτόν. δοῦλοι δὲ οἱ πρὸς τοὺς γεωργοὺς πεμφθέντες «λαβεῖν τοὺς καρποὺς» οἱ πρῶτοι προφῆται, οὓς οἱ ἄρχοντες καὶ σοφοὶ τοῦ λαοῦ ὕβρισαν τύπτοντες, τινὰς δὲ καὶ ἀνεῖλον καὶ ἄλλους λιθολεύστους πεποιήκασιν. ἄλλοι δὲ μετὰ τούτους δοῦλοι πλείονες «τῶν πρώτων» ὁ καιρὸς τῶν πολλῶν προφητῶν, ὧν τὰ ὀνόματα ἐν τῇ δευτέρᾳ τῶν Παραλειπομένων γέγραπται καὶ ἐν τῷ Ἱερεμίᾳ καὶ τοῖς Δώδεκα καὶ τῷ Δανιήλ· εἴποι γὰρ ἄν τις καὶ τὸν Ἀνανίαν, Ἀζαρίαν, Μισαὴλ προφήτας γεγονέναι. καὶ τούτοις οὖν τοῖς πλείοσι παρὰ τοὺς προτέρους προφήτας «ὡσαύτως» ἐχρήσαντο, τύπτοντες καὶ ἀναιροῦντες καὶ λιθοβολοῦντες. τελευταῖον δὲ «τὸν υἱὸν αὐτοῦ» ἀποστέλλει ὁ οἰκοδεσπότης, τὸν κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστόν, ἐντρέψαι δυνάμενον τὸν ἀμπελῶνα καὶ τοὺς γεωργούς.
νοείσθω δὲ ὁ Ἰσραὴλ οὐχ ὁ «κατὰ σάρκα», ἀλλ’ ὁ ἐν τῇ εὐγενείᾳ τῆς ψυχῆς χαρακτηριζόμενος καὶ ἔχων μὲν τὸ εὐφυὲς πρὸς σύνεσιν καὶ τὸ διορατικόν, οὐ μὴν ἀξίως τῆς εὐφυί̈ας ἀνατραφεὶς ἐν πίστει καὶ βίῳ ἀγαθῷ. «Ἄλλην παραβολὴν ἀκούσατε. ἄνθρωπος ἦν οἰκοδεςπότης ὃς ἐφύτευσεν ἀμπελῶνα, καὶ φραγμὸν αὐτῷ περιέθηκε καὶ ὤρυξεν ἐν αὐτῷ ληνὸν» καὶ τὰ ἑξῆς ἕως τοῦ «καὶ δοθήσεται ἔθνει ποιοῦντι τοὺς καρποὺς αὐτῆς.» [ματτη. 21, ]. Τῷ μὴ ἐπὶ πλεῖον βασανίζοντι τὰ τῆς παραβολῆς μηδὲ ἑκάστην λέξιν ἐξετάζοντι πάνυ σαφὴς εἶναι δόξει οὕτως ἂν διηγήσεως τυχοῦσα. ὁ πρὸ ἡμῶν λαὸς καὶ «μερὶς» ὢν τοῦ θεοῦ ὁ φυτευθεὶς ἦν ἀμπελὼν ὑπὸ τοῦ κατὰ τὴν παραβολὴν οἰκοδεσπότου, καὶ ἡ τοῦ θεοῦ φρουρὰ περὶ αὐτὸν ὁ φραγμὸς ἦν καὶ πύργος μὲν ὁ ναὸς ληνὸς δὲ ὁ τόπος τῶν σπονδῶν, καὶ γεωργοὶ οἱ πρεσβύτεροι καὶ σοφοὶ τοῦ λαοῦ, ἀποδημία δὲ τοῦ δεσπότου ὅτε κύριος ὁ συνὼν αὐτοῖς ἐν νεφέλῃ «ἡμέρας» καὶ «στύλῳ [πυρὸς»] νυκτός, ἕως αὐτοὺς καταφυτεύσῃ εἰσαγαγὼν «εἰς ὄρος ἅγιον» αὐτοῦ «καὶ εἰς τὰ σκηνώματα αὐτοῦ», οὐκέτι οὕτως αὐτοῖς ἐπεφαίνετο.
PG 13:1487ἀλλ’ οἱ ἀρχιερεῖς καὶ οἱ πρεσβύτεροι καὶ οἱ σοφοὶ τοῦ λαοῦ «τὸν υἱὸν ἰδόντες,» οὐ πάντη ἀναίσθητοι τῆς ἑαυτῶν γενόμενοι ὑπεροχῆς, κληρονόμον εἶναι αὐτὸν ὑπειλήφασι. τολμῶσι δὲ καὶ ἀποκτεῖναι αὐτόν, ἵνα αὐτοὶ κύριοι τοῦ ἀμπελῶνος γένωνται, καὶ ἐκβαλόντες αὐτὸν καὶ «ἔξω» κρίναντες τῶν τοῦ Ἰσραὴλ πραγμάτων «ἀπέκτειναν.» καὶ εὐθέως «ὁ τοῦ ἀμπελῶνος κύριος» ὃν «ἀπέκτειναν» ἐπιδημεῖ ἀναστὰς ἐκ νεκρῶν, καὶ «κακοὺς κακῶς» τοὺς μὲν γεωργοὺς ἀπόλλυσιν, «ἄλλοις» δὲ «γεωργοῖς» τοῖς ἀποστόλοις ἑαυτοῦ παραδίδωσι τοὺς ἀπὸ τοῦ λαοῦ πιστεύσαντας, τουτέστι «τὸν ἀμπελῶνα, οἳ» ἀποδιδόασιν «ἐν τοῖς» ἰδίοις «καιροῖς τοὺς καρποὺς» τῷ οἰκοδεσπότῃ. εἶτα εἰπόντων μετὰ τὴν παραβολὴν τῶν ἐν τοῖς ἀνωτέρω πυθομένων τὸ «ἐν ποίᾳ ἐξουσίᾳ ταῦτα ποιεῖς;» τὰ ἀπὸ τοῦ «κακοὺς κακῶς ἀπολέσει αὐτοὺς» ὁ σωτὴρ ἀποκρίνεται, διδάσκων αὐτοὺς ἀπὸ τῆς προφητείας ὅτι ὑπ’ ἐκείνων μὲν [τῶν οἰκοδόμων] ἀπεδοκιμάσθη, παρὰ δὲ τῷ θεῷ ἐστιν ἔντιμος καὶ κεφαλὴ τῆς ὅλης οἰκοδομῆς καὶ τῆς κατ’ αὐτὴν συνοχῆς, καὶ κεφαλή γε «θαυμαστὴ ἐν ὀφθαλμοῖς» τῶν εἰδότων βλέπειν αὐτήν.
ἀλλ’ οἱ ἀρχιερεῖς καὶ οἱ πρεσβύτεροι καὶ οἱ σοφοὶ τοῦ λαοῦ «τὸν υἱὸν ἰδόντες,» οὐ πάντη ἀναίσθητοι τῆς ἑαυτῶν γενόμενοι ὑπεροχῆς, κληρονόμον εἶναι αὐτὸν ὑπειλήφασι. τολμῶσι δὲ καὶ ἀποκτεῖναι αὐτόν, ἵνα αὐτοὶ κύριοι τοῦ ἀμπελῶνος γένωνται, καὶ ἐκβαλόντες αὐτὸν καὶ «ἔξω» κρίναντες τῶν τοῦ Ἰσραὴλ πραγμάτων «ἀπέκτειναν.» καὶ εὐθέως «ὁ τοῦ ἀμπελῶνος κύριος» ὃν «ἀπέκτειναν» ἐπιδημεῖ ἀναστὰς ἐκ νεκρῶν, καὶ «κακοὺς κακῶς» τοὺς μὲν γεωργοὺς ἀπόλλυσιν, «ἄλλοις» δὲ «γεωργοῖς» τοῖς ἀποστόλοις ἑαυτοῦ παραδίδωσι τοὺς ἀπὸ τοῦ λαοῦ πιστεύσαντας, τουτέστι «τὸν ἀμπελῶνα, οἳ» ἀποδιδόασιν «ἐν τοῖς» ἰδίοις «καιροῖς τοὺς καρποὺς» τῷ οἰκοδεσπότῃ. εἶτα εἰπόντων μετὰ τὴν παραβολὴν τῶν ἐν τοῖς ἀνωτέρω πυθομένων τὸ «ἐν ποίᾳ ἐξουσίᾳ ταῦτα ποιεῖς;» τὰ ἀπὸ τοῦ «κακοὺς κακῶς ἀπολέσει αὐτοὺς» ὁ σωτὴρ ἀποκρίνεται, διδάσκων αὐτοὺς ἀπὸ τῆς προφητείας ὅτι ὑπ’ ἐκείνων μὲν [τῶν οἰκοδόμων] ἀπεδοκιμάσθη, παρὰ δὲ τῷ θεῷ ἐστιν ἔντιμος καὶ κεφαλὴ τῆς ὅλης οἰκοδομῆς καὶ τῆς κατ’ αὐτὴν συνοχῆς, καὶ κεφαλή γε «θαυμαστὴ ἐν ὀφθαλμοῖς» τῶν εἰδότων βλέπειν αὐτήν. ; τὸ διορατικόν, οὐ μὴν ἀξίως τῆς εὐφυΐας ἀνατραφείς β ἐν πίστει καὶ βίῳ ἀγαθῷ. Περὶ τοῦ φυτευθέντος ἀμπελῶνος καὶ ἐκδοθέν τος γεωργοίς. Αλλην παραβολὴν ἀκούσατε· Άνθρωπος ἦν αι κοδεσπότης, ὃς ἐφύτευσεν ἀμπελῶνα, καὶ φραγμὸν αὐτῷ περιέθηκε, καὶ ὤρυξεν ἐν αὐτῷ ληνόν,» καὶ τὰ ἑξῆς ἕως τοῦ· ι Καὶ δοθήσεται έθνει ποιοῦν.. τοὺς καρποὺς αὐτῆς.» Τῷ μὴ ἐπιπλεῖον βασανί ζοντι τὰ τῆς παραβολῆς, μηδὲ ἑκάστην λέξιν ἐξετά ζοντι, πάνυ σαφὴς εἶναι δόξει οὕτως ἂν διηγήσεως το χοῦσα· Ὁ πρὸ ἡμῶν λαὸς, καὶ μερὶς ὢν τοῦ Θεοῦ, ὁ φυτευθεὶς ἦν ἀμπελῶν ὑπὸ τοῦ κατὰ τὴν παρακο λὴν οἰκοδεσπότου· καὶ ἡ τοῦ Θεοῦ φρουρὰ περὶ αὐ τὸν ὁ φραγμὸς ἦν· καὶ πύργος μὲν ὁ ναός, ληνὸς δὲ ὁ τόπος τῶν σπουδῶν· καὶ γεωργοί οι πρεσβύτεροι καὶ σοφοὶ τοῦ λαοῦ· ἀποδημία δὲ τοῦ δεσπότου, ότι Κύριος ὁ συνὼν αὐτοῖς ἐν νεφέλῃ ἡμέρας, καὶ στύλι νυκτός, ἕως αὐτοὺς καταφυτεύσει εἰσαγαγὼν εἰς ὄρος ἅγιον αὑτοῦ καὶ εἰς τὰ σκηνώματα αὑτοῦ, οὐκέτι ούτ τως αὐτοῖς ἐπεφαίνετο· ὁ δὲ ἐγγίσας καιρὸς τῶν χαρ πῶν ὁ χρόνος ἦν τῶν προφητῶν ἀπαιτούντων τὸν καρπὸν ἀπὸ τῶν γεωργῶν καὶ τοῦ ἀμπελῶνος, ἵνα ήδη δείξωσι παρειληφότες τὸν νόμον τῷ βεβιωκέναι κατ' αὐτόν· δοῦλοι δὲ οἱ πρὸς τοὺς γεωργούς πεμ φθέντες λαβεῖν τοὺς καρποὺς οἱ πρῶτοι προφή ται, οὓς οἱ ἄρχοντες καὶ σοφοὶ τοῦ λαοῦ ὕβρισαν τύ πτοντες, τινὰς δὲ καὶ ἀνεῖλον, καὶ ἄλλους λιθολεύστους πεποιήκασιν· ἄλλοι δὲ μετὰ τούτους δούλοι πλείονες των πρώτων ὁ καιρὸς τῶν πολλῶν προφητῶν, ὧν τὰ ὀνό ματα ἐν τῇ δευτέρᾳ τῶν Παραλειπομένων γέγρα πται, καὶ ἐν τῷ Ἱερεμίᾳ, καὶ τοῖς δώδεκα, καὶ τῷ Δανιήλ· εἴποι γὰρ ἄν τις καὶ τὸν ᾿Ανανίαν, Αζαρίας, Μισαήλ προφήτας γεγονέναι. Καὶ τούτοις οὖν τους πλείοσι παρὰ τοὺς προτέρους προφήτας ὡσαύτως ἐχρήσαντο τύπτοντες, καὶ ἀναιροῦντες, καὶ λιθοδο λοῦντες. Τελευταῖον δὲ τὸν υἱὸν ἑαυτοῦ ἀποστέλ λει ὁ οἰκοδεσπότης, τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χρι στὸν, ἐντρέψαι δυνάμενον τὸν ἀμπελῶνα, καὶ τοὺς γεωργούς· ἀλλ' οἱ ἀρχιερεῖς, καὶ οἱ πρεσβύτεροι, Μὴ ἐπιπλεῖον. μὲν ἐπιπλεῖον. ῾Ο πρὸ ἡμῶν λαὸς, καὶ μερίς, Δούλοι δὲ οἱ πρὸς τοὺς γεωργούς περ φθέντες, τελευταίοι, τε λευταίον. τὸ διορατικόν, οὐ μὴν ἀξίως τῆς εὐφυΐας ἀνατραφείς β ἐν πίστει καὶ βίῳ ἀγαθῷ. Περὶ τοῦ φυτευθέντος ἀμπελῶνος καὶ ἐκδοθέν τος γεωργοίς. Αλλην παραβολὴν ἀκούσατε· Άνθρωπος ἦν αι κοδεσπότης, ὃς ἐφύτευσεν ἀμπελῶνα, καὶ φραγμὸν αὐτῷ περιέθηκε, καὶ ὤρυξεν ἐν αὐτῷ ληνόν,» καὶ τὰ ἑξῆς ἕως τοῦ· ι Καὶ δοθήσεται έθνει ποιοῦν.. τοὺς καρποὺς αὐτῆς.» Τῷ μὴ ἐπιπλεῖον βασανί ζοντι τὰ τῆς παραβολῆς, μηδὲ ἑκάστην λέξιν ἐξετά ζοντι, πάνυ σαφὴς εἶναι δόξει οὕτως ἂν διηγήσεως το χοῦσα· Ὁ πρὸ ἡμῶν λαὸς, καὶ μερὶς ὢν τοῦ Θεοῦ, ὁ φυτευθεὶς ἦν ἀμπελῶν ὑπὸ τοῦ κατὰ τὴν παρακο λὴν οἰκοδεσπότου· καὶ ἡ τοῦ Θεοῦ φρουρὰ περὶ αὐ τὸν ὁ φραγμὸς ἦν· καὶ πύργος μὲν ὁ ναός, ληνὸς δὲ ὁ τόπος τῶν σπουδῶν· καὶ γεωργοί οι πρεσβύτεροι καὶ σοφοὶ τοῦ λαοῦ· ἀποδημία δὲ τοῦ δεσπότου, ότι Κύριος ὁ συνὼν αὐτοῖς ἐν νεφέλῃ ἡμέρας, καὶ στύλι νυκτός, ἕως αὐτοὺς καταφυτεύσει εἰσαγαγὼν εἰς ὄρος ἅγιον αὑτοῦ καὶ εἰς τὰ σκηνώματα αὑτοῦ, οὐκέτι ούτ τως αὐτοῖς ἐπεφαίνετο· ὁ δὲ ἐγγίσας καιρὸς τῶν χαρ πῶν ὁ χρόνος ἦν τῶν προφητῶν ἀπαιτούντων τὸν καρπὸν ἀπὸ τῶν γεωργῶν καὶ τοῦ ἀμπελῶνος, ἵνα ήδη δείξωσι παρειληφότες τὸν νόμον τῷ βεβιωκέναι κατ' αὐτόν· δοῦλοι δὲ οἱ πρὸς τοὺς γεωργούς πεμ φθέντες λαβεῖν τοὺς καρποὺς οἱ πρῶτοι προφή ται, οὓς οἱ ἄρχοντες καὶ σοφοὶ τοῦ λαοῦ ὕβρισαν τύ πτοντες, τινὰς δὲ καὶ ἀνεῖλον, καὶ ἄλλους λιθολεύστους πεποιήκασιν· ἄλλοι δὲ μετὰ τούτους δούλοι πλείονες των πρώτων ὁ καιρὸς τῶν πολλῶν προφητῶν, ὧν τὰ ὀνό ματα ἐν τῇ δευτέρᾳ τῶν Παραλειπομένων γέγρα πται, καὶ ἐν τῷ Ἱερεμίᾳ, καὶ τοῖς δώδεκα, καὶ τῷ Δανιήλ· εἴποι γὰρ ἄν τις καὶ τὸν ᾿Ανανίαν, Αζαρίας, Μισαήλ προφήτας γεγονέναι. Καὶ τούτοις οὖν τους πλείοσι παρὰ τοὺς προτέρους προφήτας ὡσαύτως ἐχρήσαντο τύπτοντες, καὶ ἀναιροῦντες, καὶ λιθοδο λοῦντες. Τελευταῖον δὲ τὸν υἱὸν ἑαυτοῦ ἀποστέλ λει ὁ οἰκοδεσπότης, τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χρι στὸν, ἐντρέψαι δυνάμενον τὸν ἀμπελῶνα, καὶ τοὺς γεωργούς· ἀλλ' οἱ ἀρχιερεῖς, καὶ οἱ πρεσβύτεροι, Μὴ ἐπιπλεῖον. μὲν ἐπιπλεῖον. ῾Ο πρὸ ἡμῶν λαὸς, καὶ μερίς, Δούλοι δὲ οἱ πρὸς τοὺς γεωργούς περ φθέντες, τελευταίοι, τε λευταίον. spicacitate pollet non ut postulabat autem hæc in doles, in fide et vita bona educatus est. De vinea plantata et agricolis tradita. familias qui plantavit vineam, et sepem circumde dit ei, et fodit in ea torcular 8³, et reliqua ad id usque: «Dabitur genti facienti fructus ejus.» Qui parabolæ sensum leviter tantum attinget, neque dictiones singulas perscrutabitur, planam hæc ei et perspicuam sententiam videbitur continere, eam scilicet: Qui nos præcessit populus et Dei pars fuit, vinea erat a patrefamilias, cujus in parabola men tio fit, consita; Dei autem, quo tutus erat, praesi dium, ea erat sepes; at templum turris erat; tor cular vero, libationum locus; agricolæ autem, sacer dotes et sapientes populi; heri vero profectio, quando Dominus qui inter illos in nube diei et co lumna noctis versabatur, donec eos in montem san clum suum, et in tabernacula sua deductos alibi consereret, non ita amplius eis apparuit; tempus autem fructuum adventans, tempus illud erat quo prophetae ab agricolis et vinea fructum reposcebant, ut vile suae recta juxta legem institutione se legem accepisse declararent; servi vero ad agricolas missi ut fructus reciperent, ii erant priores propheta, quos verberibus et contumeliis affecerunt principes et sapientes populi, nonnullos etiam trucidarunt, alios vero lapidibus enecarunt; servi autem qui post illos, plures prioribus missi sunt, tempus plu rimorum prophetarum significat, quorum nomina G in altero Paralipomenon libro, et in Jeremia, et in duodecim prophetis, et in Daniele scripta sunt; di cet enim fortasse aliquis Ananiam, Azariam et Mi aelem prophetas fuisse. Plures porro eos prioribus prophetis itidem exceperunt, verberibus cadentes, morte plectentes et lapidibus obruentes. Postremo tandem filium suum mittit paterfamilias, Dominum videlicet nostrum Jesum Christum, qui pudorem vineæ et agricolis, ac reverentiam posset 6.. In illo tempore, dixit Jesus discipulis suis parabolam hanc. Homo erat paterfamilias, qui plantavit vincam, et reliqua. Qui non abundantius discutiunt parabolam hanc, neque singula verba scrutantur, satis manifesta videntur, si hoc modo intelligatur. Populus qui fuit ante nos cum esset pars Dei, qui plan tatus est a Deo, vinea fuit Dei, custodia autem Dei quæ exstitit circa cam, fuit sepes ipsius. Turris autem, templuni. Torcular autem, locus libationum. Coloni autem, sacerdotes et sapientes populi. Peregrinatio vero Domini, quando Dominus qui fuerat cum illis in nube diei, et in columna ignis per noctem, donec plantaret eos introducens in montem sanctum suum, et in tabernacula sua, nequando postea similiter ap paruit eis. Tempus autem appropians fructuum petendorum, tempus exstitit prophetarum exigentium a colonis, et a vinea ipsa, ut ostendant qui acceperunt legem, si secundum eam vixerunt. Servi autem missi ad colonos ad fructus accipiendos, prophetæ qui prius fuerunt: quos principes et sapientes populi inju riaverunt, cædentes quosdam, et occidentes, et lapidantes. Alii autem servi plures post eos tempore pro phetarum multorum, quorum nomina in secundo Paralipomenon sunt conscripta, et in Jeremia, et in duodecim, et in Daniele. Dicet autem aliquis, et Ananiam, et Azariam, et Misael, prophetas fuisse tempo ris ejus. Et his ergo plurimis similiter sunt abusi cædentes, et occidentes, et lapidantes. Novissime autem * Matth. xx1, 33, et seq. Sic recte habet codex An glicanus, in quo male legerat Huelius etc. Theo philus Antioch.; Hilarius can. in Matth.; Ambro sius lib. 1x in Luc.; Hieronymus, Commentar. in Marcum Origeni ascriptus in cap. x, et seq. Opus imperf. hom. 40, Brevis enarratio, Theophy lactus, Euthymius, Glossa. Huɛtius. etc. Hilarius can. in Matth., auctor Comment. ms. in Marc. x1, 2, Chrysostomus, Theophylactus, Euthymius. ID. In codice Anglicano legitur non Vide Ililarium canon. et Theophylactum. ; spicacitate pollet non ut postulabat autem hæc in doles, in fide et vita bona educatus est. De vinea plantata et agricolis tradita. familias qui plantavit vineam, et sepem circumde dit ei, et fodit in ea torcular 8³, et reliqua ad id usque: «Dabitur genti facienti fructus ejus.» Qui parabolæ sensum leviter tantum attinget, neque dictiones singulas perscrutabitur, planam hæc ei et perspicuam sententiam videbitur continere, eam scilicet: Qui nos præcessit populus et Dei pars fuit, vinea erat a patrefamilias, cujus in parabola men tio fit, consita; Dei autem, quo tutus erat, praesi dium, ea erat sepes; at templum turris erat; tor cular vero, libationum locus; agricolæ autem, sacer dotes et sapientes populi; heri vero profectio, quando Dominus qui inter illos in nube diei et co lumna noctis versabatur, donec eos in montem san clum suum, et in tabernacula sua deductos alibi consereret, non ita amplius eis apparuit; tempus autem fructuum adventans, tempus illud erat quo prophetae ab agricolis et vinea fructum reposcebant, ut vile suae recta juxta legem institutione se legem accepisse declararent; servi vero ad agricolas missi ut fructus reciperent, ii erant priores propheta, quos verberibus et contumeliis affecerunt principes et sapientes populi, nonnullos etiam trucidarunt, alios vero lapidibus enecarunt; servi autem qui post illos, plures prioribus missi sunt, tempus plu rimorum prophetarum significat, quorum nomina G in altero Paralipomenon libro, et in Jeremia, et in duodecim prophetis, et in Daniele scripta sunt; di cet enim fortasse aliquis Ananiam, Azariam et Mi aelem prophetas fuisse. Plures porro eos prioribus prophetis itidem exceperunt, verberibus cadentes, morte plectentes et lapidibus obruentes. Postremo tandem filium suum mittit paterfamilias, Dominum videlicet nostrum Jesum Christum, qui pudorem vineæ et agricolis, ac reverentiam posset 6.. In illo tempore, dixit Jesus discipulis suis parabolam hanc. Homo erat paterfamilias, qui plantavit vincam, et reliqua. Qui non abundantius discutiunt parabolam hanc, neque singula verba scrutantur, satis manifesta videntur, si hoc modo intelligatur. Populus qui fuit ante nos cum esset pars Dei, qui plan tatus est a Deo, vinea fuit Dei, custodia autem Dei quæ exstitit circa cam, fuit sepes ipsius. Turris autem, templuni. Torcular autem, locus libationum. Coloni autem, sacerdotes et sapientes populi. Peregrinatio vero Domini, quando Dominus qui fuerat cum illis in nube diei, et in columna ignis per noctem, donec plantaret eos introducens in montem sanctum suum, et in tabernacula sua, nequando postea similiter ap paruit eis. Tempus autem appropians fructuum petendorum, tempus exstitit prophetarum exigentium a colonis, et a vinea ipsa, ut ostendant qui acceperunt legem, si secundum eam vixerunt. Servi autem missi ad colonos ad fructus accipiendos, prophetæ qui prius fuerunt: quos principes et sapientes populi inju riaverunt, cædentes quosdam, et occidentes, et lapidantes. Alii autem servi plures post eos tempore pro phetarum multorum, quorum nomina in secundo Paralipomenon sunt conscripta, et in Jeremia, et in duodecim, et in Daniele. Dicet autem aliquis, et Ananiam, et Azariam, et Misael, prophetas fuisse tempo ris ejus. Et his ergo plurimis similiter sunt abusi cædentes, et occidentes, et lapidantes. Novissime autem * Matth. xx1, 33, et seq. Sic recte habet codex An glicanus, in quo male legerat Huelius etc. Theo philus Antioch.; Hilarius can. in Matth.; Ambro sius lib. 1x in Luc.; Hieronymus, Commentar. in Marcum Origeni ascriptus in cap. x, et seq. Opus imperf. hom. 40, Brevis enarratio, Theophy lactus, Euthymius, Glossa. Huɛtius. etc. Hilarius can. in Matth., auctor Comment. ms. in Marc. x1, 2, Chrysostomus, Theophylactus, Euthymius. ID. In codice Anglicano legitur non Vide Ililarium canon. et Theophylactum. 6. • Aliam parabolam audite. Homo erat pater 6. • Aliam parabolam audite. Homo erat pater
PG 13:1488εἶτα, προφητεύων περὶ τῆς ἀπὸ τῶν ἐθνῶν κλήσεως, φησὶ τοῖς μὴ πιστεύουσιν εἰς αὐτὸν διδασκάλοις Ἰουδαίων· «ἀρθήσεται ἀφ’ ὑμῶν ἡ βασιλεία τοῦ θεοῦ καὶ δοθήσεται ἔθνει ποιοῦντι τοὺς καρποὺς αὐτῆς.» Ἀλλ’, ὡς προείπαμεν, ὁλοσχερεστέρα τις καὶ οὐ κατὰ λέξιν ἐστὶν ἡ τοιαύτη διήγησις· πρὸς ἣν πολλά τις ἂν «πνευματικὸς» ὢν καὶ ἀνακρίνειν δυνάμενος «πάντα» ἐπαπορήσαι, κρούων τὴν ἀσάφεια[ν αὐτῆς, τουτέστι τὴν] κεκλεισμένην θύραν τῶν ἐνταῦθα κεκρυμμένων νοημάτων, καὶ ὀρθῶς ζητήσας εὕροι καὶ αἰτήσας ἀπὸ τοῦ θεοῦ λάβοι. καὶ ἡμεῖς δὲ κατὰ τὸ μέτριον ἡμῶν τοιαῦτα εἰς τὸν τόπον φανταζόμεθα ὅτι ὁ μὲν «οἰκοδεσπότης ἄνθρωπος» ὁ θεός ἐστι, περὶ οὗ γέγραπται· «ἐτροποφόρησέ σε κύριος ὁ θεός σου ὡς εἴ τις τροποφορήσαι ἄνθρωπος τὸν υἱὸν αὐτοῦ».
ἀλλ’ οἱ ἀρχιερεῖς καὶ οἱ πρεσβύτεροι καὶ οἱ σοφοὶ τοῦ λαοῦ «τὸν υἱὸν ἰδόντες,» οὐ πάντη ἀναίσθητοι τῆς ἑαυτῶν γενόμενοι ὑπεροχῆς, κληρονόμον εἶναι αὐτὸν ὑπειλήφασι. τολμῶσι δὲ καὶ ἀποκτεῖναι αὐτόν, ἵνα αὐτοὶ κύριοι τοῦ ἀμπελῶνος γένωνται, καὶ ἐκβαλόντες αὐτὸν καὶ «ἔξω» κρίναντες τῶν τοῦ Ἰσραὴλ πραγμάτων «ἀπέκτειναν.» καὶ εὐθέως «ὁ τοῦ ἀμπελῶνος κύριος» ὃν «ἀπέκτειναν» ἐπιδημεῖ ἀναστὰς ἐκ νεκρῶν, καὶ «κακοὺς κακῶς» τοὺς μὲν γεωργοὺς ἀπόλλυσιν, «ἄλλοις» δὲ «γεωργοῖς» τοῖς ἀποστόλοις ἑαυτοῦ παραδίδωσι τοὺς ἀπὸ τοῦ λαοῦ πιστεύσαντας, τουτέστι «τὸν ἀμπελῶνα, οἳ» ἀποδιδόασιν «ἐν τοῖς» ἰδίοις «καιροῖς τοὺς καρποὺς» τῷ οἰκοδεσπότῃ. εἶτα εἰπόντων μετὰ τὴν παραβολὴν τῶν ἐν τοῖς ἀνωτέρω πυθομένων τὸ «ἐν ποίᾳ ἐξουσίᾳ ταῦτα ποιεῖς;» τὰ ἀπὸ τοῦ «κακοὺς κακῶς ἀπολέσει αὐτοὺς» ὁ σωτὴρ ἀποκρίνεται, διδάσκων αὐτοὺς ἀπὸ τῆς προφητείας ὅτι ὑπ’ ἐκείνων μὲν [τῶν οἰκοδόμων] ἀπεδοκιμάσθη, παρὰ δὲ τῷ θεῷ ἐστιν ἔντιμος καὶ κεφαλὴ τῆς ὅλης οἰκοδομῆς καὶ τῆς κατ’ αὐτὴν συνοχῆς, καὶ κεφαλή γε «θαυμαστὴ ἐν ὀφθαλμοῖς» τῶν εἰδότων βλέπειν αὐτήν. ; τὸ διορατικόν, οὐ μὴν ἀξίως τῆς εὐφυΐας ἀνατραφείς β ἐν πίστει καὶ βίῳ ἀγαθῷ. Περὶ τοῦ φυτευθέντος ἀμπελῶνος καὶ ἐκδοθέν τος γεωργοίς. Αλλην παραβολὴν ἀκούσατε· Άνθρωπος ἦν αι κοδεσπότης, ὃς ἐφύτευσεν ἀμπελῶνα, καὶ φραγμὸν αὐτῷ περιέθηκε, καὶ ὤρυξεν ἐν αὐτῷ ληνόν,» καὶ τὰ ἑξῆς ἕως τοῦ· ι Καὶ δοθήσεται έθνει ποιοῦν.. τοὺς καρποὺς αὐτῆς.» Τῷ μὴ ἐπιπλεῖον βασανί ζοντι τὰ τῆς παραβολῆς, μηδὲ ἑκάστην λέξιν ἐξετά ζοντι, πάνυ σαφὴς εἶναι δόξει οὕτως ἂν διηγήσεως το χοῦσα· Ὁ πρὸ ἡμῶν λαὸς, καὶ μερὶς ὢν τοῦ Θεοῦ, ὁ φυτευθεὶς ἦν ἀμπελῶν ὑπὸ τοῦ κατὰ τὴν παρακο λὴν οἰκοδεσπότου· καὶ ἡ τοῦ Θεοῦ φρουρὰ περὶ αὐ τὸν ὁ φραγμὸς ἦν· καὶ πύργος μὲν ὁ ναός, ληνὸς δὲ ὁ τόπος τῶν σπουδῶν· καὶ γεωργοί οι πρεσβύτεροι καὶ σοφοὶ τοῦ λαοῦ· ἀποδημία δὲ τοῦ δεσπότου, ότι Κύριος ὁ συνὼν αὐτοῖς ἐν νεφέλῃ ἡμέρας, καὶ στύλι νυκτός, ἕως αὐτοὺς καταφυτεύσει εἰσαγαγὼν εἰς ὄρος ἅγιον αὑτοῦ καὶ εἰς τὰ σκηνώματα αὑτοῦ, οὐκέτι ούτ τως αὐτοῖς ἐπεφαίνετο· ὁ δὲ ἐγγίσας καιρὸς τῶν χαρ πῶν ὁ χρόνος ἦν τῶν προφητῶν ἀπαιτούντων τὸν καρπὸν ἀπὸ τῶν γεωργῶν καὶ τοῦ ἀμπελῶνος, ἵνα ήδη δείξωσι παρειληφότες τὸν νόμον τῷ βεβιωκέναι κατ' αὐτόν· δοῦλοι δὲ οἱ πρὸς τοὺς γεωργούς πεμ φθέντες λαβεῖν τοὺς καρποὺς οἱ πρῶτοι προφή ται, οὓς οἱ ἄρχοντες καὶ σοφοὶ τοῦ λαοῦ ὕβρισαν τύ πτοντες, τινὰς δὲ καὶ ἀνεῖλον, καὶ ἄλλους λιθολεύστους πεποιήκασιν· ἄλλοι δὲ μετὰ τούτους δούλοι πλείονες των πρώτων ὁ καιρὸς τῶν πολλῶν προφητῶν, ὧν τὰ ὀνό ματα ἐν τῇ δευτέρᾳ τῶν Παραλειπομένων γέγρα πται, καὶ ἐν τῷ Ἱερεμίᾳ, καὶ τοῖς δώδεκα, καὶ τῷ Δανιήλ· εἴποι γὰρ ἄν τις καὶ τὸν ᾿Ανανίαν, Αζαρίας, Μισαήλ προφήτας γεγονέναι. Καὶ τούτοις οὖν τους πλείοσι παρὰ τοὺς προτέρους προφήτας ὡσαύτως ἐχρήσαντο τύπτοντες, καὶ ἀναιροῦντες, καὶ λιθοδο λοῦντες. Τελευταῖον δὲ τὸν υἱὸν ἑαυτοῦ ἀποστέλ λει ὁ οἰκοδεσπότης, τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χρι στὸν, ἐντρέψαι δυνάμενον τὸν ἀμπελῶνα, καὶ τοὺς γεωργούς· ἀλλ' οἱ ἀρχιερεῖς, καὶ οἱ πρεσβύτεροι, Μὴ ἐπιπλεῖον. μὲν ἐπιπλεῖον. ῾Ο πρὸ ἡμῶν λαὸς, καὶ μερίς, Δούλοι δὲ οἱ πρὸς τοὺς γεωργούς περ φθέντες, τελευταίοι, τε λευταίον. τὸ διορατικόν, οὐ μὴν ἀξίως τῆς εὐφυΐας ἀνατραφείς β ἐν πίστει καὶ βίῳ ἀγαθῷ. Περὶ τοῦ φυτευθέντος ἀμπελῶνος καὶ ἐκδοθέν τος γεωργοίς. Αλλην παραβολὴν ἀκούσατε· Άνθρωπος ἦν αι κοδεσπότης, ὃς ἐφύτευσεν ἀμπελῶνα, καὶ φραγμὸν αὐτῷ περιέθηκε, καὶ ὤρυξεν ἐν αὐτῷ ληνόν,» καὶ τὰ ἑξῆς ἕως τοῦ· ι Καὶ δοθήσεται έθνει ποιοῦν.. τοὺς καρποὺς αὐτῆς.» Τῷ μὴ ἐπιπλεῖον βασανί ζοντι τὰ τῆς παραβολῆς, μηδὲ ἑκάστην λέξιν ἐξετά ζοντι, πάνυ σαφὴς εἶναι δόξει οὕτως ἂν διηγήσεως το χοῦσα· Ὁ πρὸ ἡμῶν λαὸς, καὶ μερὶς ὢν τοῦ Θεοῦ, ὁ φυτευθεὶς ἦν ἀμπελῶν ὑπὸ τοῦ κατὰ τὴν παρακο λὴν οἰκοδεσπότου· καὶ ἡ τοῦ Θεοῦ φρουρὰ περὶ αὐ τὸν ὁ φραγμὸς ἦν· καὶ πύργος μὲν ὁ ναός, ληνὸς δὲ ὁ τόπος τῶν σπουδῶν· καὶ γεωργοί οι πρεσβύτεροι καὶ σοφοὶ τοῦ λαοῦ· ἀποδημία δὲ τοῦ δεσπότου, ότι Κύριος ὁ συνὼν αὐτοῖς ἐν νεφέλῃ ἡμέρας, καὶ στύλι νυκτός, ἕως αὐτοὺς καταφυτεύσει εἰσαγαγὼν εἰς ὄρος ἅγιον αὑτοῦ καὶ εἰς τὰ σκηνώματα αὑτοῦ, οὐκέτι ούτ τως αὐτοῖς ἐπεφαίνετο· ὁ δὲ ἐγγίσας καιρὸς τῶν χαρ πῶν ὁ χρόνος ἦν τῶν προφητῶν ἀπαιτούντων τὸν καρπὸν ἀπὸ τῶν γεωργῶν καὶ τοῦ ἀμπελῶνος, ἵνα ήδη δείξωσι παρειληφότες τὸν νόμον τῷ βεβιωκέναι κατ' αὐτόν· δοῦλοι δὲ οἱ πρὸς τοὺς γεωργούς πεμ φθέντες λαβεῖν τοὺς καρποὺς οἱ πρῶτοι προφή ται, οὓς οἱ ἄρχοντες καὶ σοφοὶ τοῦ λαοῦ ὕβρισαν τύ πτοντες, τινὰς δὲ καὶ ἀνεῖλον, καὶ ἄλλους λιθολεύστους πεποιήκασιν· ἄλλοι δὲ μετὰ τούτους δούλοι πλείονες των πρώτων ὁ καιρὸς τῶν πολλῶν προφητῶν, ὧν τὰ ὀνό ματα ἐν τῇ δευτέρᾳ τῶν Παραλειπομένων γέγρα πται, καὶ ἐν τῷ Ἱερεμίᾳ, καὶ τοῖς δώδεκα, καὶ τῷ Δανιήλ· εἴποι γὰρ ἄν τις καὶ τὸν ᾿Ανανίαν, Αζαρίας, Μισαήλ προφήτας γεγονέναι. Καὶ τούτοις οὖν τους πλείοσι παρὰ τοὺς προτέρους προφήτας ὡσαύτως ἐχρήσαντο τύπτοντες, καὶ ἀναιροῦντες, καὶ λιθοδο λοῦντες. Τελευταῖον δὲ τὸν υἱὸν ἑαυτοῦ ἀποστέλ λει ὁ οἰκοδεσπότης, τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χρι στὸν, ἐντρέψαι δυνάμενον τὸν ἀμπελῶνα, καὶ τοὺς γεωργούς· ἀλλ' οἱ ἀρχιερεῖς, καὶ οἱ πρεσβύτεροι, Μὴ ἐπιπλεῖον. μὲν ἐπιπλεῖον. ῾Ο πρὸ ἡμῶν λαὸς, καὶ μερίς, Δούλοι δὲ οἱ πρὸς τοὺς γεωργούς περ φθέντες, τελευταίοι, τε λευταίον. spicacitate pollet non ut postulabat autem hæc in doles, in fide et vita bona educatus est. De vinea plantata et agricolis tradita. familias qui plantavit vineam, et sepem circumde dit ei, et fodit in ea torcular 8³, et reliqua ad id usque: «Dabitur genti facienti fructus ejus.» Qui parabolæ sensum leviter tantum attinget, neque dictiones singulas perscrutabitur, planam hæc ei et perspicuam sententiam videbitur continere, eam scilicet: Qui nos præcessit populus et Dei pars fuit, vinea erat a patrefamilias, cujus in parabola men tio fit, consita; Dei autem, quo tutus erat, praesi dium, ea erat sepes; at templum turris erat; tor cular vero, libationum locus; agricolæ autem, sacer dotes et sapientes populi; heri vero profectio, quando Dominus qui inter illos in nube diei et co lumna noctis versabatur, donec eos in montem san clum suum, et in tabernacula sua deductos alibi consereret, non ita amplius eis apparuit; tempus autem fructuum adventans, tempus illud erat quo prophetae ab agricolis et vinea fructum reposcebant, ut vile suae recta juxta legem institutione se legem accepisse declararent; servi vero ad agricolas missi ut fructus reciperent, ii erant priores propheta, quos verberibus et contumeliis affecerunt principes et sapientes populi, nonnullos etiam trucidarunt, alios vero lapidibus enecarunt; servi autem qui post illos, plures prioribus missi sunt, tempus plu rimorum prophetarum significat, quorum nomina G in altero Paralipomenon libro, et in Jeremia, et in duodecim prophetis, et in Daniele scripta sunt; di cet enim fortasse aliquis Ananiam, Azariam et Mi aelem prophetas fuisse. Plures porro eos prioribus prophetis itidem exceperunt, verberibus cadentes, morte plectentes et lapidibus obruentes. Postremo tandem filium suum mittit paterfamilias, Dominum videlicet nostrum Jesum Christum, qui pudorem vineæ et agricolis, ac reverentiam posset 6.. In illo tempore, dixit Jesus discipulis suis parabolam hanc. Homo erat paterfamilias, qui plantavit vincam, et reliqua. Qui non abundantius discutiunt parabolam hanc, neque singula verba scrutantur, satis manifesta videntur, si hoc modo intelligatur. Populus qui fuit ante nos cum esset pars Dei, qui plan tatus est a Deo, vinea fuit Dei, custodia autem Dei quæ exstitit circa cam, fuit sepes ipsius. Turris autem, templuni. Torcular autem, locus libationum. Coloni autem, sacerdotes et sapientes populi. Peregrinatio vero Domini, quando Dominus qui fuerat cum illis in nube diei, et in columna ignis per noctem, donec plantaret eos introducens in montem sanctum suum, et in tabernacula sua, nequando postea similiter ap paruit eis. Tempus autem appropians fructuum petendorum, tempus exstitit prophetarum exigentium a colonis, et a vinea ipsa, ut ostendant qui acceperunt legem, si secundum eam vixerunt. Servi autem missi ad colonos ad fructus accipiendos, prophetæ qui prius fuerunt: quos principes et sapientes populi inju riaverunt, cædentes quosdam, et occidentes, et lapidantes. Alii autem servi plures post eos tempore pro phetarum multorum, quorum nomina in secundo Paralipomenon sunt conscripta, et in Jeremia, et in duodecim, et in Daniele. Dicet autem aliquis, et Ananiam, et Azariam, et Misael, prophetas fuisse tempo ris ejus. Et his ergo plurimis similiter sunt abusi cædentes, et occidentes, et lapidantes. Novissime autem * Matth. xx1, 33, et seq. Sic recte habet codex An glicanus, in quo male legerat Huelius etc. Theo philus Antioch.; Hilarius can. in Matth.; Ambro sius lib. 1x in Luc.; Hieronymus, Commentar. in Marcum Origeni ascriptus in cap. x, et seq. Opus imperf. hom. 40, Brevis enarratio, Theophy lactus, Euthymius, Glossa. Huɛtius. etc. Hilarius can. in Matth., auctor Comment. ms. in Marc. x1, 2, Chrysostomus, Theophylactus, Euthymius. ID. In codice Anglicano legitur non Vide Ililarium canon. et Theophylactum. ; spicacitate pollet non ut postulabat autem hæc in doles, in fide et vita bona educatus est. De vinea plantata et agricolis tradita. familias qui plantavit vineam, et sepem circumde dit ei, et fodit in ea torcular 8³, et reliqua ad id usque: «Dabitur genti facienti fructus ejus.» Qui parabolæ sensum leviter tantum attinget, neque dictiones singulas perscrutabitur, planam hæc ei et perspicuam sententiam videbitur continere, eam scilicet: Qui nos præcessit populus et Dei pars fuit, vinea erat a patrefamilias, cujus in parabola men tio fit, consita; Dei autem, quo tutus erat, praesi dium, ea erat sepes; at templum turris erat; tor cular vero, libationum locus; agricolæ autem, sacer dotes et sapientes populi; heri vero profectio, quando Dominus qui inter illos in nube diei et co lumna noctis versabatur, donec eos in montem san clum suum, et in tabernacula sua deductos alibi consereret, non ita amplius eis apparuit; tempus autem fructuum adventans, tempus illud erat quo prophetae ab agricolis et vinea fructum reposcebant, ut vile suae recta juxta legem institutione se legem accepisse declararent; servi vero ad agricolas missi ut fructus reciperent, ii erant priores propheta, quos verberibus et contumeliis affecerunt principes et sapientes populi, nonnullos etiam trucidarunt, alios vero lapidibus enecarunt; servi autem qui post illos, plures prioribus missi sunt, tempus plu rimorum prophetarum significat, quorum nomina G in altero Paralipomenon libro, et in Jeremia, et in duodecim prophetis, et in Daniele scripta sunt; di cet enim fortasse aliquis Ananiam, Azariam et Mi aelem prophetas fuisse. Plures porro eos prioribus prophetis itidem exceperunt, verberibus cadentes, morte plectentes et lapidibus obruentes. Postremo tandem filium suum mittit paterfamilias, Dominum videlicet nostrum Jesum Christum, qui pudorem vineæ et agricolis, ac reverentiam posset 6.. In illo tempore, dixit Jesus discipulis suis parabolam hanc. Homo erat paterfamilias, qui plantavit vincam, et reliqua. Qui non abundantius discutiunt parabolam hanc, neque singula verba scrutantur, satis manifesta videntur, si hoc modo intelligatur. Populus qui fuit ante nos cum esset pars Dei, qui plan tatus est a Deo, vinea fuit Dei, custodia autem Dei quæ exstitit circa cam, fuit sepes ipsius. Turris autem, templuni. Torcular autem, locus libationum. Coloni autem, sacerdotes et sapientes populi. Peregrinatio vero Domini, quando Dominus qui fuerat cum illis in nube diei, et in columna ignis per noctem, donec plantaret eos introducens in montem sanctum suum, et in tabernacula sua, nequando postea similiter ap paruit eis. Tempus autem appropians fructuum petendorum, tempus exstitit prophetarum exigentium a colonis, et a vinea ipsa, ut ostendant qui acceperunt legem, si secundum eam vixerunt. Servi autem missi ad colonos ad fructus accipiendos, prophetæ qui prius fuerunt: quos principes et sapientes populi inju riaverunt, cædentes quosdam, et occidentes, et lapidantes. Alii autem servi plures post eos tempore pro phetarum multorum, quorum nomina in secundo Paralipomenon sunt conscripta, et in Jeremia, et in duodecim, et in Daniele. Dicet autem aliquis, et Ananiam, et Azariam, et Misael, prophetas fuisse tempo ris ejus. Et his ergo plurimis similiter sunt abusi cædentes, et occidentes, et lapidantes. Novissime autem * Matth. xx1, 33, et seq. Sic recte habet codex An glicanus, in quo male legerat Huelius etc. Theo philus Antioch.; Hilarius can. in Matth.; Ambro sius lib. 1x in Luc.; Hieronymus, Commentar. in Marcum Origeni ascriptus in cap. x, et seq. Opus imperf. hom. 40, Brevis enarratio, Theophy lactus, Euthymius, Glossa. Huɛtius. etc. Hilarius can. in Matth., auctor Comment. ms. in Marc. x1, 2, Chrysostomus, Theophylactus, Euthymius. ID. In codice Anglicano legitur non Vide Ililarium canon. et Theophylactum. 6. • Aliam parabolam audite. Homo erat pater 6. • Aliam parabolam audite. Homo erat pater
PG 13:1489οὕτως γάρ, διὰ τὸ τροποφορεῖν καὶ φέρειν ἐν τῷ ἀνθρώπους ὠφελεῖν τρόπον ἀνθρώπινον τὸν ὠφελοῦντα ἀνθρώπους, ἔν τισι παραβολαῖς λέγεται εἶναι «ἄνθρωπος.» καὶ ἐνταῦθα μὲν «ἄνθρωπος οἰκοδεσπότης» καλεῖται διὰ τὸν «ἀμπελῶνα» καὶ τὸν περικείμενον τῷ ἀμπελῶνι «φραγμὸν» καὶ τὴν «ληνὸν» ἣν «ὤρυξε» καὶ τὸν «πύργον» ὃν «ᾠκοδόμησε» καὶ οὓς κέκτηται «δούλους» καὶ οὓς πέμπει «πρὸς τοὺς γεωργοὺς» καὶ δεύτερον ἀποστέλλει «πλείονας.» ὡς «οἰκοδεσπότης» δὲ «ἐξέδοτο γεωργοῖς» τὸν «ἀμπελῶνα,» ἀφ’ ὧν ἀφελὼν αὐτὸν δίδωσιν ἑτέροις. ἔτι δὲ πάλιν ἐν τοῖς ἀνωτέρω «ἄνθρωπος οἰκοδεςπότης» εἴρηται διὰ τούτων· «ὁμοία γάρ ἐστιν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἀνθρώπῳ οἰκοδεσπότῃ, ὅστις ἐξῆλθεν ἅμα πρωὶ̈ μισθώσασθαι ἐργάτας εἰς τὸν ἀμπελῶνα αὐτοῦ»· καὶ ὡς οἰκοδεσπότης γε ἀμπελῶνα ἔχει καὶ μισθοῦται γεωργούς, ἔστι δὲ αὐτῷ καὶ ἐπίτροπος ᾧ λέγει· «κάλεσον τοὺς ἐργάτας καὶ ἀπόδος τὸν μισθόν, ἀρξάμενος ἀπὸ τῶν ἐσχάτων ἕως τῶν πρώτων». ἐν δὲ τῇ περὶ τοῦ δείπνου παραβολῇ καὶ τῶν γάμων τοῦ υἱοῦ αὐτοῦ καὶ τῆς κλήσεως οὐκ οἰκοδεσπότης ἀλλὰ βασιλεὺς εἴρηται·
οὕτως γάρ, διὰ τὸ τροποφορεῖν καὶ φέρειν ἐν τῷ ἀνθρώπους ὠφελεῖν τρόπον ἀνθρώπινον τὸν ὠφελοῦντα ἀνθρώπους, ἔν τισι παραβολαῖς λέγεται εἶναι «ἄνθρωπος.» καὶ ἐνταῦθα μὲν «ἄνθρωπος οἰκοδεσπότης» καλεῖται διὰ τὸν «ἀμπελῶνα» καὶ τὸν περικείμενον τῷ ἀμπελῶνι «φραγμὸν» καὶ τὴν «ληνὸν» ἣν «ὤρυξε» καὶ τὸν «πύργον» ὃν «ᾠκοδόμησε» καὶ οὓς κέκτηται «δούλους» καὶ οὓς πέμπει «πρὸς τοὺς γεωργοὺς» καὶ δεύτερον ἀποστέλλει «πλείονας.» ὡς «οἰκοδεσπότης» δὲ «ἐξέδοτο γεωργοῖς» τὸν «ἀμπελῶνα,» ἀφ’ ὧν ἀφελὼν αὐτὸν δίδωσιν ἑτέροις. ἔτι δὲ πάλιν ἐν τοῖς ἀνωτέρω «ἄνθρωπος οἰκοδεςπότης» εἴρηται διὰ τούτων· «ὁμοία γάρ ἐστιν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἀνθρώπῳ οἰκοδεσπότῃ, ὅστις ἐξῆλθεν ἅμα πρωὶ̈ μισθώσασθαι ἐργάτας εἰς τὸν ἀμπελῶνα αὐτοῦ»· καὶ ὡς οἰκοδεσπότης γε ἀμπελῶνα ἔχει καὶ μισθοῦται γεωργούς, ἔστι δὲ αὐτῷ καὶ ἐπίτροπος ᾧ λέγει· «κάλεσον τοὺς ἐργάτας καὶ ἀπόδος τὸν μισθόν, ἀρξάμενος ἀπὸ τῶν ἐσχάτων ἕως τῶν πρώτων». ἐν δὲ τῇ περὶ τοῦ δείπνου παραβολῇ καὶ τῶν γάμων τοῦ υἱοῦ αὐτοῦ καὶ τῆς κλήσεως οὐκ οἰκοδεσπότης ἀλλὰ βασιλεὺς εἴρηται· καὶ οἱ σοφοὶ τοῦ λαοῦ τὸν Υἱὸν ἰδόντες, οὐ πάντη ἀναίσθητοι τῆς ἑαυτῶν γενόμενοι ὑπεροχής, κληρο νόμον εἶναι αὐτὸν ὑπειλήφασι· τολμῶσι δὲ καὶ ἀπο κτεῖναι αὐτὸν, ἵνα αὐτοὶ κύριοι τοῦ ἀμπελῶνος γέ νωνται· καὶ ἐκβαλόντες αὐτὸν, καὶ ἔξω κρίναντες τῶν τοῦ Ἰσραὴλ πραγμάτων ἀπέκτειναν· καὶ εὐθέως δ τοῦ ἀμπελῶνος Κύριος ὃν ἀπέκτειναν, ἐπιδημεῖ ἀνα στὰς ἐκ νεκρῶν, καὶ κακοὺς κακῶς τοὺς μὲν γεωρ γοὺς ἀπόλλυσιν, ἄλλοις δὲ γεωργοῖς τοῖς ἀποστό λοις ἑαυτοῦ παραδίδωσι τοὺς ἀπὸ τοῦ λαοῦ πιστεύ σαντας, τουτέστι τὸν ἀμπελῶνα, οἱ ἀποδιδόασιν ἐν τοῖς ἰδίοις καιροῖς τοὺς καρποὺς τῷ οἰκοδεσπότῃ. Εἶτα εἰπόντων μετὰ τὴν παραβολὴν τῶν ἐν τοῖς ἀνω τέρω πυθομένων τό· ι Ἐν ποίᾳ ἐξουσίᾳ ταῦτα ποι εἰς; ν τὰ ἀπὸ τοῦ· Κακοὺς κακῶς ἀπολέσει αὐτοὺς, ὁ Σωτὴρ ἀποκρίνεται διδάσκων αὐτοὺς ἀπὸ τῆς προ φητείας, ὅτι ὑπ' ἐκείνων μὲν ἀπεδοκιμάσθη, παρὰ δὲ τῷ Θεῷ ἐστιν ἔντιμος, καὶ κεφαλὴ τῆς ὅλης οικοδο μῆς, καὶ τῆς κατ' αὐτὴν συνοχής, και κεφαλή με θαυμαστὴ ἐν ὀφθαλμοῖς τῶν εἰδότων βλέπειν αὐτήν. Εἶτα, προφητεύων περὶ τῆς ἀπὸ τῶν ἐθνῶν κλήσεως, φησὶ τοῖς μὴ πιστεύουσιν εἰς αὐτὸν διδασκάλοις Ἰου δαίων· ο 'Αρθήσεται ἀφ᾽ ὑμῶν ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ, καὶ δοθήσεται ἔθνει ποιοῦντι τοὺς καρποὺς αὐτῆς. Αλλ', ώς προείπαμεν, ολοσχερεστέρα τις, καὶ οὐ κατὰ λέξιν ἐστὶν ἡ τοιαύτη διήγησις· πρὸς ἦν πολλά τις ἂν πνευματικός, καὶ ἀνακρίνειν δυνάμενος πάντα, έπαι πορήσαι κρούων τὴν ἀσαφείς κεκλεισμένην θύραν τῶν ἐνταῦθα κεκρυμμένων νοημάτων, καὶ ὀρθῶς ζη τήσας εὕροι, καὶ αἰτήσας ἀπὸ τοῦ Θεοῦ λάβοι. Καὶ ἡμεῖς δὲ κατὰ τὸ μέτριον ἡμῶν τοιαῦτα εἰς τὸν τόπον φανταζόμεθα· ὅτι ὁ μὲν οἰκοδεσπότης ἄνθρωπος δ Θεός ἐστι, περὶ οὗ γέγραπται· Ετροποφόρησε σε Κύριος ὁ Θεός σου, ὡς εἴ τις τροποφορήσαι άνθρω πος τὸν υἱὸν αὐτοῦ· οὗτος γὰρ, διὰ τὸ τροποφορείν καὶ φέρειν ἐν τῷ ἀνθρώπους ὠφελεῖν τρόπον ἀνθρώ πινον τὸν ὠφελοῦντα ἀνθρώπους, ἔν τισι παραβολαῖς λέγεται εἶναι ἄνθρωπος· καὶ ἐνταῦθα μὲν ἄνθρωπος οἰκοδεσπότης καλεῖται διὰ τὸν ἀμπελῶνα, καὶ τὸν πε ρικείμενον τῷ ἀμπελῶνι φραγμόν, καὶ τὴν ληνὸν ἢν ὤρυξε, καὶ τὸν πύργον δν ᾠκοδόμησε, καὶ οὓς κέκτης ται δούλους, καὶ οὓς πέμπει πρὸς τοὺς γεωργούς, καὶ δεύτερον ἀποστέλλει πλείονας· ὡς οἰκοδεσπότης δὲ ἐξέδοτο γεωργοῖς τὸν ἀμπελῶνα, ἀφ' ὧν ἀφελών αὐτὸν δίδωσιν ἑτέροις. Ἔτι δὲ πάλιν ἐν τοῖς ἀνωτέρω ἄνθρωπος οἰκοδεσπότης εἴρηται διὰ τούτων· «Ομοία γάρ ἐστιν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἀνθρώπῳ οἰκο Αλλοις δὲ γεωργοίς καὶ οἱ σοφοὶ τοῦ λαοῦ τὸν Υἱὸν ἰδόντες, οὐ πάντη ἀναίσθητοι τῆς ἑαυτῶν γενόμενοι ὑπεροχής, κληρο νόμον εἶναι αὐτὸν ὑπειλήφασι· τολμῶσι δὲ καὶ ἀπο κτεῖναι αὐτὸν, ἵνα αὐτοὶ κύριοι τοῦ ἀμπελῶνος γέ νωνται· καὶ ἐκβαλόντες αὐτὸν, καὶ ἔξω κρίναντες τῶν τοῦ Ἰσραὴλ πραγμάτων ἀπέκτειναν· καὶ εὐθέως δ τοῦ ἀμπελῶνος Κύριος ὃν ἀπέκτειναν, ἐπιδημεῖ ἀνα στὰς ἐκ νεκρῶν, καὶ κακοὺς κακῶς τοὺς μὲν γεωρ γοὺς ἀπόλλυσιν, ἄλλοις δὲ γεωργοῖς τοῖς ἀποστό λοις ἑαυτοῦ παραδίδωσι τοὺς ἀπὸ τοῦ λαοῦ πιστεύ σαντας, τουτέστι τὸν ἀμπελῶνα, οἱ ἀποδιδόασιν ἐν τοῖς ἰδίοις καιροῖς τοὺς καρποὺς τῷ οἰκοδεσπότῃ. Εἶτα εἰπόντων μετὰ τὴν παραβολὴν τῶν ἐν τοῖς ἀνω τέρω πυθομένων τό· ι Ἐν ποίᾳ ἐξουσίᾳ ταῦτα ποι εἰς; ν τὰ ἀπὸ τοῦ· Κακοὺς κακῶς ἀπολέσει αὐτοὺς, ὁ Σωτὴρ ἀποκρίνεται διδάσκων αὐτοὺς ἀπὸ τῆς προ φητείας, ὅτι ὑπ' ἐκείνων μὲν ἀπεδοκιμάσθη, παρὰ δὲ τῷ Θεῷ ἐστιν ἔντιμος, καὶ κεφαλὴ τῆς ὅλης οικοδο μῆς, καὶ τῆς κατ' αὐτὴν συνοχής, και κεφαλή με θαυμαστὴ ἐν ὀφθαλμοῖς τῶν εἰδότων βλέπειν αὐτήν. Εἶτα, προφητεύων περὶ τῆς ἀπὸ τῶν ἐθνῶν κλήσεως, φησὶ τοῖς μὴ πιστεύουσιν εἰς αὐτὸν διδασκάλοις Ἰου δαίων· ο 'Αρθήσεται ἀφ᾽ ὑμῶν ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ, καὶ δοθήσεται ἔθνει ποιοῦντι τοὺς καρποὺς αὐτῆς. Αλλ', ώς προείπαμεν, ολοσχερεστέρα τις, καὶ οὐ κατὰ λέξιν ἐστὶν ἡ τοιαύτη διήγησις· πρὸς ἦν πολλά τις ἂν πνευματικός, καὶ ἀνακρίνειν δυνάμενος πάντα, έπαι πορήσαι κρούων τὴν ἀσαφείς κεκλεισμένην θύραν τῶν ἐνταῦθα κεκρυμμένων νοημάτων, καὶ ὀρθῶς ζη τήσας εὕροι, καὶ αἰτήσας ἀπὸ τοῦ Θεοῦ λάβοι. Καὶ ἡμεῖς δὲ κατὰ τὸ μέτριον ἡμῶν τοιαῦτα εἰς τὸν τόπον φανταζόμεθα· ὅτι ὁ μὲν οἰκοδεσπότης ἄνθρωπος δ Θεός ἐστι, περὶ οὗ γέγραπται· Ετροποφόρησε σε Κύριος ὁ Θεός σου, ὡς εἴ τις τροποφορήσαι άνθρω πος τὸν υἱὸν αὐτοῦ· οὗτος γὰρ, διὰ τὸ τροποφορείν καὶ φέρειν ἐν τῷ ἀνθρώπους ὠφελεῖν τρόπον ἀνθρώ πινον τὸν ὠφελοῦντα ἀνθρώπους, ἔν τισι παραβολαῖς λέγεται εἶναι ἄνθρωπος· καὶ ἐνταῦθα μὲν ἄνθρωπος οἰκοδεσπότης καλεῖται διὰ τὸν ἀμπελῶνα, καὶ τὸν πε ρικείμενον τῷ ἀμπελῶνι φραγμόν, καὶ τὴν ληνὸν ἢν ὤρυξε, καὶ τὸν πύργον δν ᾠκοδόμησε, καὶ οὓς κέκτης ται δούλους, καὶ οὓς πέμπει πρὸς τοὺς γεωργούς, καὶ δεύτερον ἀποστέλλει πλείονας· ὡς οἰκοδεσπότης δὲ ἐξέδοτο γεωργοῖς τὸν ἀμπελῶνα, ἀφ' ὧν ἀφελών αὐτὸν δίδωσιν ἑτέροις. Ἔτι δὲ πάλιν ἐν τοῖς ἀνωτέρω ἄνθρωπος οἰκοδεσπότης εἴρηται διὰ τούτων· «Ομοία γάρ ἐστιν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἀνθρώπῳ οἰκο Αλλοις δὲ γεωργοίς incutere; sed principes sacerdotum ei seniores, ae sapientes populi viso Filio, nec insolentiæ suæ im memores, hæredem eum esse cogitarunt; tum vero ut ipsi vineæ domini efficerentur, interficere cum audent; cumque illum ejecissent, et extra Israelemn amnandandum decrevissent, trucidarunt; confestim que vineæ Dominus quem interemerunt, postquam a mortuis surrexit, ad eos profectus, agricolas ne. farios male perdit; aliis autem agricolis, apostolis nempe suis, eos tradit qui e populo crediderunt, vi neam videlicet; atque hi fructus patrifamilias tem poribus suis reddunt. Postquam autem ii qui supra quæsiverant: «In qua potestate hæc facis "?, ea post parabolam subjunxerunt quæ his verbis sub rexa sunt: c Malos male perdet *,» petitam e pro phetis doctrinam ipsis tradens respondet. Servator se ab illis quidem esse reprobatum, apud Deum au tem in honore esse, et totius ædificii, ac universæ, quæ ei cohæret, compagis caput, et mirabile quidem caput in eorum oculis qui illud intueri possunt. Deinde vero vocationem gentibus vaticinans, Ju dæorum magistris sibi fidem non habentibus ait”● Auferetur a vobis regnum Dei, et dabitur genti facienti fructus ejus. › Verum, ita ut a nobis supra dictum est, omnia summatim nimis complectitur hæc explicatio, non etiam verbum singula interpre tatur; super qua spiritalis aliquis, et unumquodque examinare valens, dum reconditarum hic sententia rum januam obscuritate occlusam pulsabit, ad ple rasque offendet dubitationes, quarum solutionein reperict, si eam recte quæsiverit, a Deoque recipiet, si precibus postulaverit. Nos autem pro modulo no stro talia super hoc loco mente concipimus; homi nem nimirum patremfamilias, Deum esse, de quo scriptum est: • Portavit te Dominus Deus tuus, ut solet hono gestare parvulum suum.» Is enim in quibusdam parabolis homo appellatur, propterea quod, dum homines juvat, hominum mo res in hominum utilitatem ac commodum sustinet atque hoc quidem loco propter vineam, et assilam vineæ sepen, et effossum ab ipso torcular, et aedi ficatam turrim, et propter servos quos habet, et quos ad agricolas mittit, quosque majore numero altera vice mittit, homo paterfamilias appellatur: et quasi paterfamilias agricolis vineam tradidit, quam ab iis deinde ablatam aliis dedit. Rursus vero homo paterfamilias supra dictus est his verbis Si mittit paterfamilias filium suum Jesum Christum, qui poterat reverentiam eis incutere. Sed principes so cerdotum et seniores populi, et prudentes, videntes Filium, non omnino insensati exsistentes, eminentiæ suæ hæredem eum esse intellexerunt. Ausi sunt autem interficere eum, ut ipsi efficerentur domini super vineam illam, et ejicientes eum extra res Israelitarum, foris eum judicantes esse, interfecerunt. Dominus autem qui statim rediit, quem occiderunt, venit resurgens a mortuis, et malos quidem colonos male per didit, aliis autem colonis, id est apostolis vineam suam consignavit, id est eos qui ex Judaico populo reli qui crediderunt, qui darent in tempore suo fructus domino suo. Item docet eos ex prophetia, quoniam ab istis quidem ædificatoribus reprobatus est, a Deo autem electus, et caput totius ædificationis, et caput mi rabile factus in oculis eorum qui possunt eum videre, ita prophetans gentium fidem, dicit non credentibus * Matth. xx1, 23. ss ibid. 41. ss ibid. 43. as Matth. xx, Vide Theophylactum. Deut. 1, incutere; sed principes sacerdotum ei seniores, ae sapientes populi viso Filio, nec insolentiæ suæ im memores, hæredem eum esse cogitarunt; tum vero ut ipsi vineæ domini efficerentur, interficere cum audent; cumque illum ejecissent, et extra Israelemn amnandandum decrevissent, trucidarunt; confestim que vineæ Dominus quem interemerunt, postquam a mortuis surrexit, ad eos profectus, agricolas ne. farios male perdit; aliis autem agricolis, apostolis nempe suis, eos tradit qui e populo crediderunt, vi neam videlicet; atque hi fructus patrifamilias tem poribus suis reddunt. Postquam autem ii qui supra quæsiverant: «In qua potestate hæc facis "?, ea post parabolam subjunxerunt quæ his verbis sub rexa sunt: c Malos male perdet *,» petitam e pro phetis doctrinam ipsis tradens respondet. Servator se ab illis quidem esse reprobatum, apud Deum au tem in honore esse, et totius ædificii, ac universæ, quæ ei cohæret, compagis caput, et mirabile quidem caput in eorum oculis qui illud intueri possunt. Deinde vero vocationem gentibus vaticinans, Ju dæorum magistris sibi fidem non habentibus ait”● Auferetur a vobis regnum Dei, et dabitur genti facienti fructus ejus. › Verum, ita ut a nobis supra dictum est, omnia summatim nimis complectitur hæc explicatio, non etiam verbum singula interpre tatur; super qua spiritalis aliquis, et unumquodque examinare valens, dum reconditarum hic sententia rum januam obscuritate occlusam pulsabit, ad ple rasque offendet dubitationes, quarum solutionein reperict, si eam recte quæsiverit, a Deoque recipiet, si precibus postulaverit. Nos autem pro modulo no stro talia super hoc loco mente concipimus; homi nem nimirum patremfamilias, Deum esse, de quo scriptum est: • Portavit te Dominus Deus tuus, ut solet hono gestare parvulum suum.» Is enim in quibusdam parabolis homo appellatur, propterea quod, dum homines juvat, hominum mo res in hominum utilitatem ac commodum sustinet atque hoc quidem loco propter vineam, et assilam vineæ sepen, et effossum ab ipso torcular, et aedi ficatam turrim, et propter servos quos habet, et quos ad agricolas mittit, quosque majore numero altera vice mittit, homo paterfamilias appellatur: et quasi paterfamilias agricolis vineam tradidit, quam ab iis deinde ablatam aliis dedit. Rursus vero homo paterfamilias supra dictus est his verbis Si mittit paterfamilias filium suum Jesum Christum, qui poterat reverentiam eis incutere. Sed principes so cerdotum et seniores populi, et prudentes, videntes Filium, non omnino insensati exsistentes, eminentiæ suæ hæredem eum esse intellexerunt. Ausi sunt autem interficere eum, ut ipsi efficerentur domini super vineam illam, et ejicientes eum extra res Israelitarum, foris eum judicantes esse, interfecerunt. Dominus autem qui statim rediit, quem occiderunt, venit resurgens a mortuis, et malos quidem colonos male per didit, aliis autem colonis, id est apostolis vineam suam consignavit, id est eos qui ex Judaico populo reli qui crediderunt, qui darent in tempore suo fructus domino suo. Item docet eos ex prophetia, quoniam ab istis quidem ædificatoribus reprobatus est, a Deo autem electus, et caput totius ædificationis, et caput mi rabile factus in oculis eorum qui possunt eum videre, ita prophetans gentium fidem, dicit non credentibus * Matth. xx1, 23. ss ibid. 41. ss ibid. 43. as Matth. xx, Vide Theophylactum. Deut. 1,
PG 13:1490μείζων γὰρ ἢ οἰκοδεσπότης ἐστὶ πέμπων στράτευμα ὡς βασιλεὺς καὶ ἀναιρῶν τοὺς κρατήσαντας «τοὺς δούλους αὐτοῦ» καὶ ὑβρίσαντας καὶ ἀποκτείναντας αὐτούς, καὶ ἐν βασιλικῇ ἐξουσίᾳ, οὐχ ὡς οἰκοδεσπότης μόνον, «εἶπε τοῖς διακόνοις» δῆσαι «πόδας καὶ χεῖρας» τοῦ εἰσελθόντος εἰς τοὺς γάμους μὴ ἔχοντος «ἔνδυμα γάμου» καὶ ἐκβαλεῖν «αὐτὸν εἰς τὸ ἐξώτερον σκότος». ὅτε δὲ ἐν τοῖς ἀνωτέρω λέγεται· «ἄνθρωπος εἶχε τέκνα δύο», οὔτε οἰκοδεσπότης οὔτε βασιλεὺς ὠνόμασται ἀλλ’ ἁπλῶς ἄνθρωπος. Εἰσὶν οὖν, ὥσπερ πολλαὶ ἐπίνοιαι τοῦ θεοῦ κατὰ τὰς θείας γραφάς, οὕτω καὶ διαφοραὶ τοῦ ἄνθρωπον αὐτὸν ὀνομάζεσθαι, ἤτοι ἁπλῶς ἢ οἰκοδεσπότην ἢ βασιλέα. καὶ ταῦτα μὲν κατὰ τὸν Ματθαῖον· κατὰ δὲ τὸν Λουκᾶν ἡ ὁμοία τῇ ἐκκειμένῃ παραβολῇ ἄνθρωπον αὐτὸν ὠνόμασεν ἐν τῷ· «ἄνθρωπος ἐφύτευσεν ἀμπελῶνα, καὶ ἐξέδοτο αὐτὸν γεωργοῖς». ἀλλὰ καὶ Μᾶρκός φησιν· «ἄνθρωπός τις ἐφύτευσεν ἀμπελῶνα, καὶ περιέθηκεν αὐτῷ φραγμόν». πάλιν τε αὖ ὁ Λουκᾶς τὴν τῆς κλήσεως ἐκτιθέμενος παραβολὴν «ἄνθρωπός τις», φησίν, «ἐποίησε δεῖπνον μέγα, καὶ ἐκάλεσε πολλούς».
οὕτως γάρ, διὰ τὸ τροποφορεῖν καὶ φέρειν ἐν τῷ ἀνθρώπους ὠφελεῖν τρόπον ἀνθρώπινον τὸν ὠφελοῦντα ἀνθρώπους, ἔν τισι παραβολαῖς λέγεται εἶναι «ἄνθρωπος.» καὶ ἐνταῦθα μὲν «ἄνθρωπος οἰκοδεσπότης» καλεῖται διὰ τὸν «ἀμπελῶνα» καὶ τὸν περικείμενον τῷ ἀμπελῶνι «φραγμὸν» καὶ τὴν «ληνὸν» ἣν «ὤρυξε» καὶ τὸν «πύργον» ὃν «ᾠκοδόμησε» καὶ οὓς κέκτηται «δούλους» καὶ οὓς πέμπει «πρὸς τοὺς γεωργοὺς» καὶ δεύτερον ἀποστέλλει «πλείονας.» ὡς «οἰκοδεσπότης» δὲ «ἐξέδοτο γεωργοῖς» τὸν «ἀμπελῶνα,» ἀφ’ ὧν ἀφελὼν αὐτὸν δίδωσιν ἑτέροις. ἔτι δὲ πάλιν ἐν τοῖς ἀνωτέρω «ἄνθρωπος οἰκοδεςπότης» εἴρηται διὰ τούτων· «ὁμοία γάρ ἐστιν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἀνθρώπῳ οἰκοδεσπότῃ, ὅστις ἐξῆλθεν ἅμα πρωὶ̈ μισθώσασθαι ἐργάτας εἰς τὸν ἀμπελῶνα αὐτοῦ»· καὶ ὡς οἰκοδεσπότης γε ἀμπελῶνα ἔχει καὶ μισθοῦται γεωργούς, ἔστι δὲ αὐτῷ καὶ ἐπίτροπος ᾧ λέγει· «κάλεσον τοὺς ἐργάτας καὶ ἀπόδος τὸν μισθόν, ἀρξάμενος ἀπὸ τῶν ἐσχάτων ἕως τῶν πρώτων». ἐν δὲ τῇ περὶ τοῦ δείπνου παραβολῇ καὶ τῶν γάμων τοῦ υἱοῦ αὐτοῦ καὶ τῆς κλήσεως οὐκ οἰκοδεσπότης ἀλλὰ βασιλεὺς εἴρηται· καὶ οἱ σοφοὶ τοῦ λαοῦ τὸν Υἱὸν ἰδόντες, οὐ πάντη ἀναίσθητοι τῆς ἑαυτῶν γενόμενοι ὑπεροχής, κληρο νόμον εἶναι αὐτὸν ὑπειλήφασι· τολμῶσι δὲ καὶ ἀπο κτεῖναι αὐτὸν, ἵνα αὐτοὶ κύριοι τοῦ ἀμπελῶνος γέ νωνται· καὶ ἐκβαλόντες αὐτὸν, καὶ ἔξω κρίναντες τῶν τοῦ Ἰσραὴλ πραγμάτων ἀπέκτειναν· καὶ εὐθέως δ τοῦ ἀμπελῶνος Κύριος ὃν ἀπέκτειναν, ἐπιδημεῖ ἀνα στὰς ἐκ νεκρῶν, καὶ κακοὺς κακῶς τοὺς μὲν γεωρ γοὺς ἀπόλλυσιν, ἄλλοις δὲ γεωργοῖς τοῖς ἀποστό λοις ἑαυτοῦ παραδίδωσι τοὺς ἀπὸ τοῦ λαοῦ πιστεύ σαντας, τουτέστι τὸν ἀμπελῶνα, οἱ ἀποδιδόασιν ἐν τοῖς ἰδίοις καιροῖς τοὺς καρποὺς τῷ οἰκοδεσπότῃ. Εἶτα εἰπόντων μετὰ τὴν παραβολὴν τῶν ἐν τοῖς ἀνω τέρω πυθομένων τό· ι Ἐν ποίᾳ ἐξουσίᾳ ταῦτα ποι εἰς; ν τὰ ἀπὸ τοῦ· Κακοὺς κακῶς ἀπολέσει αὐτοὺς, ὁ Σωτὴρ ἀποκρίνεται διδάσκων αὐτοὺς ἀπὸ τῆς προ φητείας, ὅτι ὑπ' ἐκείνων μὲν ἀπεδοκιμάσθη, παρὰ δὲ τῷ Θεῷ ἐστιν ἔντιμος, καὶ κεφαλὴ τῆς ὅλης οικοδο μῆς, καὶ τῆς κατ' αὐτὴν συνοχής, και κεφαλή με θαυμαστὴ ἐν ὀφθαλμοῖς τῶν εἰδότων βλέπειν αὐτήν. Εἶτα, προφητεύων περὶ τῆς ἀπὸ τῶν ἐθνῶν κλήσεως, φησὶ τοῖς μὴ πιστεύουσιν εἰς αὐτὸν διδασκάλοις Ἰου δαίων· ο 'Αρθήσεται ἀφ᾽ ὑμῶν ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ, καὶ δοθήσεται ἔθνει ποιοῦντι τοὺς καρποὺς αὐτῆς. Αλλ', ώς προείπαμεν, ολοσχερεστέρα τις, καὶ οὐ κατὰ λέξιν ἐστὶν ἡ τοιαύτη διήγησις· πρὸς ἦν πολλά τις ἂν πνευματικός, καὶ ἀνακρίνειν δυνάμενος πάντα, έπαι πορήσαι κρούων τὴν ἀσαφείς κεκλεισμένην θύραν τῶν ἐνταῦθα κεκρυμμένων νοημάτων, καὶ ὀρθῶς ζη τήσας εὕροι, καὶ αἰτήσας ἀπὸ τοῦ Θεοῦ λάβοι. Καὶ ἡμεῖς δὲ κατὰ τὸ μέτριον ἡμῶν τοιαῦτα εἰς τὸν τόπον φανταζόμεθα· ὅτι ὁ μὲν οἰκοδεσπότης ἄνθρωπος δ Θεός ἐστι, περὶ οὗ γέγραπται· Ετροποφόρησε σε Κύριος ὁ Θεός σου, ὡς εἴ τις τροποφορήσαι άνθρω πος τὸν υἱὸν αὐτοῦ· οὗτος γὰρ, διὰ τὸ τροποφορείν καὶ φέρειν ἐν τῷ ἀνθρώπους ὠφελεῖν τρόπον ἀνθρώ πινον τὸν ὠφελοῦντα ἀνθρώπους, ἔν τισι παραβολαῖς λέγεται εἶναι ἄνθρωπος· καὶ ἐνταῦθα μὲν ἄνθρωπος οἰκοδεσπότης καλεῖται διὰ τὸν ἀμπελῶνα, καὶ τὸν πε ρικείμενον τῷ ἀμπελῶνι φραγμόν, καὶ τὴν ληνὸν ἢν ὤρυξε, καὶ τὸν πύργον δν ᾠκοδόμησε, καὶ οὓς κέκτης ται δούλους, καὶ οὓς πέμπει πρὸς τοὺς γεωργούς, καὶ δεύτερον ἀποστέλλει πλείονας· ὡς οἰκοδεσπότης δὲ ἐξέδοτο γεωργοῖς τὸν ἀμπελῶνα, ἀφ' ὧν ἀφελών αὐτὸν δίδωσιν ἑτέροις. Ἔτι δὲ πάλιν ἐν τοῖς ἀνωτέρω ἄνθρωπος οἰκοδεσπότης εἴρηται διὰ τούτων· «Ομοία γάρ ἐστιν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἀνθρώπῳ οἰκο Αλλοις δὲ γεωργοίς καὶ οἱ σοφοὶ τοῦ λαοῦ τὸν Υἱὸν ἰδόντες, οὐ πάντη ἀναίσθητοι τῆς ἑαυτῶν γενόμενοι ὑπεροχής, κληρο νόμον εἶναι αὐτὸν ὑπειλήφασι· τολμῶσι δὲ καὶ ἀπο κτεῖναι αὐτὸν, ἵνα αὐτοὶ κύριοι τοῦ ἀμπελῶνος γέ νωνται· καὶ ἐκβαλόντες αὐτὸν, καὶ ἔξω κρίναντες τῶν τοῦ Ἰσραὴλ πραγμάτων ἀπέκτειναν· καὶ εὐθέως δ τοῦ ἀμπελῶνος Κύριος ὃν ἀπέκτειναν, ἐπιδημεῖ ἀνα στὰς ἐκ νεκρῶν, καὶ κακοὺς κακῶς τοὺς μὲν γεωρ γοὺς ἀπόλλυσιν, ἄλλοις δὲ γεωργοῖς τοῖς ἀποστό λοις ἑαυτοῦ παραδίδωσι τοὺς ἀπὸ τοῦ λαοῦ πιστεύ σαντας, τουτέστι τὸν ἀμπελῶνα, οἱ ἀποδιδόασιν ἐν τοῖς ἰδίοις καιροῖς τοὺς καρποὺς τῷ οἰκοδεσπότῃ. Εἶτα εἰπόντων μετὰ τὴν παραβολὴν τῶν ἐν τοῖς ἀνω τέρω πυθομένων τό· ι Ἐν ποίᾳ ἐξουσίᾳ ταῦτα ποι εἰς; ν τὰ ἀπὸ τοῦ· Κακοὺς κακῶς ἀπολέσει αὐτοὺς, ὁ Σωτὴρ ἀποκρίνεται διδάσκων αὐτοὺς ἀπὸ τῆς προ φητείας, ὅτι ὑπ' ἐκείνων μὲν ἀπεδοκιμάσθη, παρὰ δὲ τῷ Θεῷ ἐστιν ἔντιμος, καὶ κεφαλὴ τῆς ὅλης οικοδο μῆς, καὶ τῆς κατ' αὐτὴν συνοχής, και κεφαλή με θαυμαστὴ ἐν ὀφθαλμοῖς τῶν εἰδότων βλέπειν αὐτήν. Εἶτα, προφητεύων περὶ τῆς ἀπὸ τῶν ἐθνῶν κλήσεως, φησὶ τοῖς μὴ πιστεύουσιν εἰς αὐτὸν διδασκάλοις Ἰου δαίων· ο 'Αρθήσεται ἀφ᾽ ὑμῶν ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ, καὶ δοθήσεται ἔθνει ποιοῦντι τοὺς καρποὺς αὐτῆς. Αλλ', ώς προείπαμεν, ολοσχερεστέρα τις, καὶ οὐ κατὰ λέξιν ἐστὶν ἡ τοιαύτη διήγησις· πρὸς ἦν πολλά τις ἂν πνευματικός, καὶ ἀνακρίνειν δυνάμενος πάντα, έπαι πορήσαι κρούων τὴν ἀσαφείς κεκλεισμένην θύραν τῶν ἐνταῦθα κεκρυμμένων νοημάτων, καὶ ὀρθῶς ζη τήσας εὕροι, καὶ αἰτήσας ἀπὸ τοῦ Θεοῦ λάβοι. Καὶ ἡμεῖς δὲ κατὰ τὸ μέτριον ἡμῶν τοιαῦτα εἰς τὸν τόπον φανταζόμεθα· ὅτι ὁ μὲν οἰκοδεσπότης ἄνθρωπος δ Θεός ἐστι, περὶ οὗ γέγραπται· Ετροποφόρησε σε Κύριος ὁ Θεός σου, ὡς εἴ τις τροποφορήσαι άνθρω πος τὸν υἱὸν αὐτοῦ· οὗτος γὰρ, διὰ τὸ τροποφορείν καὶ φέρειν ἐν τῷ ἀνθρώπους ὠφελεῖν τρόπον ἀνθρώ πινον τὸν ὠφελοῦντα ἀνθρώπους, ἔν τισι παραβολαῖς λέγεται εἶναι ἄνθρωπος· καὶ ἐνταῦθα μὲν ἄνθρωπος οἰκοδεσπότης καλεῖται διὰ τὸν ἀμπελῶνα, καὶ τὸν πε ρικείμενον τῷ ἀμπελῶνι φραγμόν, καὶ τὴν ληνὸν ἢν ὤρυξε, καὶ τὸν πύργον δν ᾠκοδόμησε, καὶ οὓς κέκτης ται δούλους, καὶ οὓς πέμπει πρὸς τοὺς γεωργούς, καὶ δεύτερον ἀποστέλλει πλείονας· ὡς οἰκοδεσπότης δὲ ἐξέδοτο γεωργοῖς τὸν ἀμπελῶνα, ἀφ' ὧν ἀφελών αὐτὸν δίδωσιν ἑτέροις. Ἔτι δὲ πάλιν ἐν τοῖς ἀνωτέρω ἄνθρωπος οἰκοδεσπότης εἴρηται διὰ τούτων· «Ομοία γάρ ἐστιν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἀνθρώπῳ οἰκο Αλλοις δὲ γεωργοίς incutere; sed principes sacerdotum ei seniores, ae sapientes populi viso Filio, nec insolentiæ suæ im memores, hæredem eum esse cogitarunt; tum vero ut ipsi vineæ domini efficerentur, interficere cum audent; cumque illum ejecissent, et extra Israelemn amnandandum decrevissent, trucidarunt; confestim que vineæ Dominus quem interemerunt, postquam a mortuis surrexit, ad eos profectus, agricolas ne. farios male perdit; aliis autem agricolis, apostolis nempe suis, eos tradit qui e populo crediderunt, vi neam videlicet; atque hi fructus patrifamilias tem poribus suis reddunt. Postquam autem ii qui supra quæsiverant: «In qua potestate hæc facis "?, ea post parabolam subjunxerunt quæ his verbis sub rexa sunt: c Malos male perdet *,» petitam e pro phetis doctrinam ipsis tradens respondet. Servator se ab illis quidem esse reprobatum, apud Deum au tem in honore esse, et totius ædificii, ac universæ, quæ ei cohæret, compagis caput, et mirabile quidem caput in eorum oculis qui illud intueri possunt. Deinde vero vocationem gentibus vaticinans, Ju dæorum magistris sibi fidem non habentibus ait”● Auferetur a vobis regnum Dei, et dabitur genti facienti fructus ejus. › Verum, ita ut a nobis supra dictum est, omnia summatim nimis complectitur hæc explicatio, non etiam verbum singula interpre tatur; super qua spiritalis aliquis, et unumquodque examinare valens, dum reconditarum hic sententia rum januam obscuritate occlusam pulsabit, ad ple rasque offendet dubitationes, quarum solutionein reperict, si eam recte quæsiverit, a Deoque recipiet, si precibus postulaverit. Nos autem pro modulo no stro talia super hoc loco mente concipimus; homi nem nimirum patremfamilias, Deum esse, de quo scriptum est: • Portavit te Dominus Deus tuus, ut solet hono gestare parvulum suum.» Is enim in quibusdam parabolis homo appellatur, propterea quod, dum homines juvat, hominum mo res in hominum utilitatem ac commodum sustinet atque hoc quidem loco propter vineam, et assilam vineæ sepen, et effossum ab ipso torcular, et aedi ficatam turrim, et propter servos quos habet, et quos ad agricolas mittit, quosque majore numero altera vice mittit, homo paterfamilias appellatur: et quasi paterfamilias agricolis vineam tradidit, quam ab iis deinde ablatam aliis dedit. Rursus vero homo paterfamilias supra dictus est his verbis Si mittit paterfamilias filium suum Jesum Christum, qui poterat reverentiam eis incutere. Sed principes so cerdotum et seniores populi, et prudentes, videntes Filium, non omnino insensati exsistentes, eminentiæ suæ hæredem eum esse intellexerunt. Ausi sunt autem interficere eum, ut ipsi efficerentur domini super vineam illam, et ejicientes eum extra res Israelitarum, foris eum judicantes esse, interfecerunt. Dominus autem qui statim rediit, quem occiderunt, venit resurgens a mortuis, et malos quidem colonos male per didit, aliis autem colonis, id est apostolis vineam suam consignavit, id est eos qui ex Judaico populo reli qui crediderunt, qui darent in tempore suo fructus domino suo. Item docet eos ex prophetia, quoniam ab istis quidem ædificatoribus reprobatus est, a Deo autem electus, et caput totius ædificationis, et caput mi rabile factus in oculis eorum qui possunt eum videre, ita prophetans gentium fidem, dicit non credentibus * Matth. xx1, 23. ss ibid. 41. ss ibid. 43. as Matth. xx, Vide Theophylactum. Deut. 1, incutere; sed principes sacerdotum ei seniores, ae sapientes populi viso Filio, nec insolentiæ suæ im memores, hæredem eum esse cogitarunt; tum vero ut ipsi vineæ domini efficerentur, interficere cum audent; cumque illum ejecissent, et extra Israelemn amnandandum decrevissent, trucidarunt; confestim que vineæ Dominus quem interemerunt, postquam a mortuis surrexit, ad eos profectus, agricolas ne. farios male perdit; aliis autem agricolis, apostolis nempe suis, eos tradit qui e populo crediderunt, vi neam videlicet; atque hi fructus patrifamilias tem poribus suis reddunt. Postquam autem ii qui supra quæsiverant: «In qua potestate hæc facis "?, ea post parabolam subjunxerunt quæ his verbis sub rexa sunt: c Malos male perdet *,» petitam e pro phetis doctrinam ipsis tradens respondet. Servator se ab illis quidem esse reprobatum, apud Deum au tem in honore esse, et totius ædificii, ac universæ, quæ ei cohæret, compagis caput, et mirabile quidem caput in eorum oculis qui illud intueri possunt. Deinde vero vocationem gentibus vaticinans, Ju dæorum magistris sibi fidem non habentibus ait”● Auferetur a vobis regnum Dei, et dabitur genti facienti fructus ejus. › Verum, ita ut a nobis supra dictum est, omnia summatim nimis complectitur hæc explicatio, non etiam verbum singula interpre tatur; super qua spiritalis aliquis, et unumquodque examinare valens, dum reconditarum hic sententia rum januam obscuritate occlusam pulsabit, ad ple rasque offendet dubitationes, quarum solutionein reperict, si eam recte quæsiverit, a Deoque recipiet, si precibus postulaverit. Nos autem pro modulo no stro talia super hoc loco mente concipimus; homi nem nimirum patremfamilias, Deum esse, de quo scriptum est: • Portavit te Dominus Deus tuus, ut solet hono gestare parvulum suum.» Is enim in quibusdam parabolis homo appellatur, propterea quod, dum homines juvat, hominum mo res in hominum utilitatem ac commodum sustinet atque hoc quidem loco propter vineam, et assilam vineæ sepen, et effossum ab ipso torcular, et aedi ficatam turrim, et propter servos quos habet, et quos ad agricolas mittit, quosque majore numero altera vice mittit, homo paterfamilias appellatur: et quasi paterfamilias agricolis vineam tradidit, quam ab iis deinde ablatam aliis dedit. Rursus vero homo paterfamilias supra dictus est his verbis Si mittit paterfamilias filium suum Jesum Christum, qui poterat reverentiam eis incutere. Sed principes so cerdotum et seniores populi, et prudentes, videntes Filium, non omnino insensati exsistentes, eminentiæ suæ hæredem eum esse intellexerunt. Ausi sunt autem interficere eum, ut ipsi efficerentur domini super vineam illam, et ejicientes eum extra res Israelitarum, foris eum judicantes esse, interfecerunt. Dominus autem qui statim rediit, quem occiderunt, venit resurgens a mortuis, et malos quidem colonos male per didit, aliis autem colonis, id est apostolis vineam suam consignavit, id est eos qui ex Judaico populo reli qui crediderunt, qui darent in tempore suo fructus domino suo. Item docet eos ex prophetia, quoniam ab istis quidem ædificatoribus reprobatus est, a Deo autem electus, et caput totius ædificationis, et caput mi rabile factus in oculis eorum qui possunt eum videre, ita prophetans gentium fidem, dicit non credentibus * Matth. xx1, 23. ss ibid. 41. ss ibid. 43. as Matth. xx, Vide Theophylactum. Deut. 1,
PG 13:1492καὶ σὺ δὲ συναγαγὼν εἴ που ὠνόμασται ἄνθρωπος ὁ θεὸς καὶ «πνευματικὰ πνευματικοῖς» ἐν τῷ περὶ τούτου συγκρίνων λόγῳ καὶ ζητήσας ὀρθῶς τὰ κατὰ τοὺς τόπους, εὕροις ἂν ἀνάλογον τῇ ζητήσει σου πλείονα εἰς τὸ ἄνθρωπον λέγεσθαι τὸν θεόν. οὗτος δὴ «ἐφύτευσεν ὁ οἰκοδεσπότης ἄνθρωπος ἀμπελῶνα,» ὅντινα ἐπιμελέστερον ζητητέον, μὴ ἀβασανίστως παρερχόμενον τὴν τοσαύτην παραβολήν. Τίς οὖν ὁ ἀμπελὼν ἕτερος ὢν παρὰ τοὺς γεωργοὺς τοὺς πρώτους καὶ τοὺς δευτέρους, ὃν «ἐφύτευσεν ὁ οἰκοδεσπότης ἄνθρωπος»; ὁ δὲ ἀμπελὼν οὗτος πρότερον μὲν ἐκδιδόμενός ἐστι γεωργοῖς ὑβρισταῖς, δεύτερον δὲ κατὰ τοὺς ἀποκριναμένους περὶ τοῦ ἀμπελῶνος ἐκδιδόμενος «ἄλλοις γεωργοῖς,» οἵτινες δώσουσι «τοὺς καρποὺς αὐτοῦ ἐν τοῖς καιροῖς αὐτῶν,» κατὰ δὴ τὸν σωτῆρα λέγοντα· «ἀρθήσεται ἀφ’ ὑμῶν ἡ βασιλεία τοῦ θεοῦ, καὶ δοθήσεται ἔθνει ποιοῦντι τοὺς καρποὺς αὐτῆς.» ἆρα γὰρ δεήσει ταὐτὸν εἰπεῖν εἶναι τὴν βασιλείαν τοῦ θεοῦ τῷ ἀμπελῶνι, αἰρομένην ἀπὸ τῶν προτέρων [γεωργῶν] διδομένην δὲ «ἔθνει ποιοῦντι τοὺς καρποὺς αὐτῆς,» ἢ ἄλλο μὲν εἶναι τὸν «ἀμπελῶνα» ἄλλο δὲ τὴν βασιλείαν τοῦ θεοῦ;
δεσπότης, ὥστις ἐξήληθεν ἄμα πρωὶ μισθώσασται: ἐργάτας εἰς τὸν ἀμπελῶνα αὐτοῦ· καὶ ὡς οἰκοδεσπότης ἡ ἀμπελῶνα ἔχει, καὶ μισθοῦται γεωργούς· ἔστι: δὲ αὐτῷ καὶ ἐπίσροτος ἤλεγε· « Κάλεσον τοῦ ἐργάτας, καὶ ἀπόδος τὸν μισθὸν, ἀρξάμενος ἀπὸ τῶν ἐσχάτων ἔως τὸν πρώτων. » Ἐν δὲ τῇ περὶ τοῦ δεῖπνον παραδολῇ (65), καὶ τὸν γάμον τοῦ υἱοῦ αὐτοῦ, καὶ τῆς κλήσεως, οὐκ οἰκοδεσπότης, ἀλλὰ βασιλεὺς εἶρηται· μείζων γὰρ ἤ οἰκοδεσπότης ἐστι, πέμπων στράτευμα ὡς βασιλεὺς, καὶ ἀνατρῶν τοῦς κρατήσαντας τοῦς δούλους αὐτοῦ, καὶ ὑψρίαντας, καὶ ἀποκτείναντας αὐτοὺς· καὶ ἐν βασιλικῇ ἐξουσίᾳ, οὐχ ὡς οἰκοδεσπότης μόνον, εἶπε τοῖς διακόνοις δῆται· πόδας καὶ χεῖρας τοῦ εἰσελθόντος εἰς τοῦς γάμους, μὴ ἔχοντος ἐνδυμα γάμου, καὶ ἐκδαλεῖν αὐτὴν εἰς τὴ ἐξώδεσμον σκόπος. « Οἱ δὲ ἐν τοῖς ἀνωτέρω ἐξ γεταί· « Ἀνθρωπος εἶχε τέκνα ὀδύ, » οὖτε οἰκοδεσπότης οὖτε βασιλεὺς ὄνόμασται, ἀλλ' ἀπλῶς ἀνθρωπες. Εἰνίν ὁν, ὥσπερ πολλαὶ ἐπίνοιας τοῦ Θεοῦ κατὰ τὰς θείας Γραφάς, ὀῦτο καὶ διαφορὰ τοῦ ἄνθρωπον αὐτὴν ὄνομάζεσθαι, ἤτοι ἀπλῶς, ἤ οἰκοδεσπότην, ἤ βασιλέα. Καὶ ταῦτα μὲν κατὰ τὸν Ματθαίον· κατὰ δὲ τὸν Λουκαν· ἤ ὁριοτα τῇ ἐκκριμένῃ παραχολὴν ἀνθρωπον αὐτὴν ὄνομασεν ἐν τῷ· « Ἀνθρωπος ἐφύτευσεν ἀμπελῶνα, καὶ ἐξέδοτο αὐτὴν γεωργος. » Ἀλλὰ καὶ Μάρχος ἀφσίν· « Ἀνθρωπός τις ἐφύτευσεν ἀμπελῶνα, καὶ περτεθήκεν αὐτῷ φραγμν. » Πάλιν τε αἰ ὁ Λουκακὶ τὴν τῆς λάκεσως ἐκτιθέμενος παραβολὴν, « Ἀνθρωπός τις, » ἀφσίν, « ἐποίησε δεῖπνον μέγα, καὶ ἐκδάσεσε πολλούς. » Καὶ σὺ δὲ, συναγαγώνει που ὄνομασται ἀνθρωπος ὁ θεὸς, καὶ πνευματικὰ πνευματικοῖς ἐν τῷ περὶ τούτου συγκρίνων λόγῳ, καὶ ζητήσας ὁρθῶς τὰ κατὰ τοῦς τόπους, εὖροις ἀν ἀνάλογον τῇ ζητήσει· σου πλείονα εἰς τὸ ἀνθρωπον λέγεσθαι τὸν Θεόν. Οὖτος δὲ ἐφύτευσεν ὁ οἰκοδεσπότης ἀνθρωπος ἀμπελῶνα, ὄντινα ἐπιμελέστερον ζητητόν, μὴ ἀθασανίστως παρεσχόμενον τοσαύτην παρασχολήν. Τις ὁδὸ ἀμπελῶν, ἔτερος ὤν παρὰ τοῦς γεωργούς τοῦς πρώτους καὶ τοῦς δευτέρους, ὃν ἐφύτευσεν ὁ οἰκοδεσπότης ἀνθρωπος; Ὁ δὲ ἀμπελῶν ὀῦτος πρά- nile est enim regnum cœlorum homini patrifamilias, qui exiit primo mane conducere operarios in vineam suam ; » et, ut paterfamilias, vineam habet, et agricolas conducit, procuratorem item habet, cni dicit ⁵² : « Voca operarios, et redde illis mercedem, incipiens a novissimis usque ad primos. » In parabola autem de cœna ⁶⁰, et filii ipsius nuptiis, et vocatu, non paterfamilias, sed rex dictus est; major quippe est patrefamilias, utpote qui exercitum tanquam rex mittat, eosque de medio tollat qui servos ipsius comprehenderunt et contumelius affecerunt ac trucidarunt; et tanquam regia præditus potestate, non ut paterfamilias duntaxat, ministris suis jussit, ut pedes illius manusque ligarent, qui vestem nuptialem non habens ad nuptiis fuerat ingressus, eumque ut in tenebras exteriores mittent. Cum vero supra dicitur ⁶¹ : « Homo quidam habebat duos filios, » neque paterfamilias, neque rex appellatus est, sed homo simpliciter. Quemadmodum autem in divinis Scripturis multipliciter Deus accipitur, ita multum interest homone simpliciter, an paterfamilias, an rex appelletur. Atque illa quidem ita se habent apud Matthæum; parabola autem quæ apud Lucam huicere respondet, hominem eum nuncupavit, his verbis ⁶² : « Homo plantavit vineam, et locavit colonis. » Quin et Marcus ait ⁶³ : « Vinea pastinavit homo quidam, et circumdedit sepedem. » Rursum Lucas vocationis parabolam exponens, « Homo quidam, » inquit ⁶⁴, « fecit cœnam magnam, et vocavit multos. » Tu vere loca omnia colligens in quibus Deus homo appellatur, **775** et spiritalia cum spiritalibus in ejus rei disputatione contendens, et quæ passian reperiuntur recte discutiens, pro disquisitionis tuæ ratione multa invenies super eo quod Deus homo nuncupatur. Hic autem homo paterfamilias vineam plantavit, de qua, non absque examine prætermissa tanta parabola, accueratius disputandum est. A VETUS INTERPRETATIO. sibi doctoribus Judæorum : « Tolletur a vobis regnum Dei, et dabitur genti facienti fructus suos. » Ad , quam multa quis spiritalis constitutus, et ad discutienda omnia paratus poterit dicere, pulsans obscuritatem ejus, id est ostium clausum, et quærens inveniet: et nos secundum medioritatem nostram talia sæpicamur in loco: quoniam paterfamilias homo Deus est, de quo scriptum est: « Morigeratus est Dominus Deus tuus, quemadmodum si homo morigeretur filium suum. » Sic enim eo quod morigeretur homines, ut hominin prodificet mores, in quibusdam parabolis dicitur homo, quemadmodum si pater cum parvulo filio suo colloquatur infantia, ut descendat ad verba filii sui, et morigeretur eum. Propteræa, pinto, omnes justitiæ quas tradidit Deus hominibus, quasi pueriles sunt quantum ad proprias justitias Dei. ⁵² Matth. xx, 8. ⁶⁰ Matth. xxii, 2. ⁶¹ Matth. xxii, 28. ⁶² Luc. xx, 9. ⁶³ Marc. xii, 1. ⁶⁴ Luc. xiv, 16. 7. Quænam ergo vinea illa est, quæ alii quidpiam est quam primi agricolæ et secundi, quæque ab homine paterfamilias plantata est? Hæc autem 7. Quæ ergo est vinea alia præter colonos priores et secundos, quam plantavit paterfamilias? Que ista vinea primum quidem tradita est injuriosa colonis, postea autem aliis colonis facientibus fructum ejus in tempore suo, secundum quod Dominus ait: « Auferetur a vobis regnum Dei, et dabitur, genti facienti fructum ejus. » Putas ergo id ipsum debemus dicere regnum Dei, et vineam quæ colitur a colonis prioribus et datur alteri genti? Aut aliud quidem debemus existimare vineam, aliud autem regnum Dei? Vitidæamus ergo primum probantes de Scripturis, quoniam vinea appellatur populus, si omnia ejus secun- (65) Ἐν δὲ τῇ περὶ τοῦ δείπνου παρασολ. Ὁν ἀριστον. Matth. xxii, 4, illud idem δείπνου appellat Origenes, quemadmodum et Luc. xiv, 16;
PG 13:1493ἴδωμεν δὲ πρῶτον, παραστήσαντες ἀπὸ τῆς γραφῆς ὅτι ἀμπελὼν καλεῖται ὁ λαός, εἰ δύναται ἐφαρμόσαι πάντα τὰ κατὰ τὸν τόπον τῇ τοιαύτῃ διηγήσει. φησὶν οὖν Ἡσαί̈ας· «ᾄσω δὴ τῷ ἠγαπημένῳ ᾆσμα τοῦ ἀγαπητοῦ τῷ ἀμπελῶνί μου. ἀμπελὼν ἐγενήθη τῷ ἠγαπημένῳ ἐν κέρατι ἐν τόπῳ πίονι. καὶ φραγμὸν περιέθηκα καὶ ἐχαράκωσα, καὶ ἐφύτευσα ἄμπελον σωρὴκ» καὶ τὰ ἑξῆς ἕως τοῦ «ἐποίησε δὲ ἀνομίαν καὶ οὐ δικαιοσύνην ἀλλὰ κραυγήν». Ἐξεθέμην δὴ τὸ ἀπὸ τοῦ Ἡσαί̈ου ᾆσμα βουλόμενος αὐτὸ συνεξετάσαι [ταύτῃ] τῇ παραβολῇ, εἰ κατὰ τοῦ αὐτοῦ κεῖται ὁ ἀμπελὼν σημαινομένου ἐν ἑκατέρᾳ τῇ γραφῇ. καὶ ὅρα, τίνα μὲν ὅμοια ἔχουσιν αἱ ἐκτεθεῖσαι λέξεις τίνα δὲ οὐχ ὅμοια, ἵνα βλέπων τὰς διαφορὰς τῶν ὁμοίων πρὸς τὰ ἀνόμοια οὕτως ἐπιστήσῃς τῷ νῷ τῆς γραφῆς. ὅμοιον οὖν τὸ «ἐφύτευσεν ἀμπελῶνα, καὶ φραγμὸν αὐτῷ περιέθηκε καὶ ὤρυξεν ἐν αὐτῷ ληνὸν καὶ ᾠκοδόμησε πύργον» τῷ «ἀμπελὼν ἐγενήθη τῷ ἠγαπημένῳ ἐν κέρατι ἐν τόπῳ πίονι. καὶ φραγμὸν περιέθηκα καὶ ἐχαράκωσα, καὶ ἐφύτευσα ἄμπελον σωρήκ, καὶ ᾠκοδόμησα πύργον ἐν μέσῳ αὐτοῦ, καὶ προλήνιον ὤρυξα ἐν αὐτῷ».
ἴδωμεν δὲ πρῶτον, παραστήσαντες ἀπὸ τῆς γραφῆς ὅτι ἀμπελὼν καλεῖται ὁ λαός, εἰ δύναται ἐφαρμόσαι πάντα τὰ κατὰ τὸν τόπον τῇ τοιαύτῃ διηγήσει. φησὶν οὖν Ἡσαί̈ας· «ᾄσω δὴ τῷ ἠγαπημένῳ ᾆσμα τοῦ ἀγαπητοῦ τῷ ἀμπελῶνί μου. ἀμπελὼν ἐγενήθη τῷ ἠγαπημένῳ ἐν κέρατι ἐν τόπῳ πίονι. καὶ φραγμὸν περιέθηκα καὶ ἐχαράκωσα, καὶ ἐφύτευσα ἄμπελον σωρὴκ» καὶ τὰ ἑξῆς ἕως τοῦ «ἐποίησε δὲ ἀνομίαν καὶ οὐ δικαιοσύνην ἀλλὰ κραυγήν». Ἐξεθέμην δὴ τὸ ἀπὸ τοῦ Ἡσαί̈ου ᾆσμα βουλόμενος αὐτὸ συνεξετάσαι [ταύτῃ] τῇ παραβολῇ, εἰ κατὰ τοῦ αὐτοῦ κεῖται ὁ ἀμπελὼν σημαινομένου ἐν ἑκατέρᾳ τῇ γραφῇ. καὶ ὅρα, τίνα μὲν ὅμοια ἔχουσιν αἱ ἐκτεθεῖσαι λέξεις τίνα δὲ οὐχ ὅμοια, ἵνα βλέπων τὰς διαφορὰς τῶν ὁμοίων πρὸς τὰ ἀνόμοια οὕτως ἐπιστήσῃς τῷ νῷ τῆς γραφῆς. ὅμοιον οὖν τὸ «ἐφύτευσεν ἀμπελῶνα, καὶ φραγμὸν αὐτῷ περιέθηκε καὶ ὤρυξεν ἐν αὐτῷ ληνὸν καὶ ᾠκοδόμησε πύργον» τῷ «ἀμπελὼν ἐγενήθη τῷ ἠγαπημένῳ ἐν κέρατι ἐν τόπῳ πίονι. καὶ φραγμὸν περιέθηκα καὶ ἐχαράκωσα, καὶ ἐφύτευσα ἄμπελον σωρήκ, καὶ ᾠκοδόμησα πύργον ἐν μέσῳ αὐτοῦ, καὶ προλήνιον ὤρυξα ἐν αὐτῷ». τερον μὲν ἐκδιδόμενός ἐστι γεωργοῖς ὑβρισταῖς· δεύ τερον δὲ, κατὰ τοὺς ἀποκριναμένους περὶ τοῦ ἁμ πελῶνος, ἐκδιδόμενος ἄλλοις γεωργοίς, οἵτινες δώ σουσι τοὺς καρποὺς αὐτοῦ ἐν τοῖς καιροῖς αὐτῶν κατὰ δὲ τὸν Σωτῆρα λέγοντα· «Αρθήσεται ἀφ' ὑμῶν ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ, καὶ δοθήσεται ἔθνει ποιοῦντι τοὺς καρποὺς αὐτῆς. 'Αρα γὰρ δεήσει ταὐτὸν εἰ πεῖν εἶναι τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ τῷ ἀμπελῶν, αί ρομένην ἀπὸ τῶν προτέρων, διδομένην δὲ ἔθνει ποι οῦντι τοὺς καρποὺς αὐτῆς; ἢ ἄλλο μὲν εἶναι τὸν ἀμπελῶνα, ἄλλα δὲ τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ; ἴδωμεν δὲ πρῶτον, παραστήσαντες ἀπὸ τῆς Γραφῆς, ὅτι ἀμ πελὼν καλεῖται ὁ λαὸς, εἰ δύναται ἐφαρμόσαι πάντα τὰ κατὰ τὸν τόπον τῇ τοιαύτῃ διηγήσει. Φησὶν οὖν Ησαΐας· ο "Ασω δὴ τῷ ἐγαπημένῳ ᾆσμα τοῦ ἀγα πητοῦ τῷ ἀμπελῶνί μου ἀμπελὼν ἐγενήθη τῷ ἠγαπημένῳ ἐν κέρατι, ἐν τόπῳ πίονι· καὶ φραγμὸν περιέθηκα, καὶ ἐχαράκωσα, καὶ ἐφύτευσα ἄμπελον Σωρήκ, καὶ τὰ ἑξῆς ἕως τοῦ· Ἐποίησε δὲ ἀνομίαν, καὶ οὐ δικαιοσύνην, ἀλλὰ κραυγήν. Εξεθέμην δὴ τὸ ἀπὸ τοῦ Ἡσαΐου ᾆσμα, βουλόμενος αὐτὸ συνεξετάσαι τῇ παραβολῇ, εἰ κατὰ τοῦ αὐτοῦ κεῖται ὁ ἀμπελὼν σημαινομένου ἐν ἑκατέρᾳ τῇ Γραφῇ. Καὶ ὅρα τίνα μὲν ὅμοια ἔχουσιν αἱ ἐκτεθεῖσαι λέξεις, τίνα δὲ οὐχ ὅμοια, ἵνα, βλέπων τὰς διαφορὰς τῶν ὁμοίων πρὸς τὰ ἀνόμοια, οὕτως ἐπιστήσῃς τῷ νῷ τῆς Γραφῆς. Ὅμοιον οὖν τό· • Ἐφύτευσεν ἀμπελῶνα, καὶ φρα γμὲν αὐτῷ περιέθηκε, καὶ ὤρυξεν ἐν αὐτῷ ληνὸν, καὶ ᾠκοδόμησε πύργον, τῷ· «Αμπελὼν ἐγενήθη τῷ ἠγαπημένῳ ἐν κέρατι, ἐν τόπῳ πίονι· καὶ φραγμὸν περιέθηκα, καὶ ἐχαράκωσα, καὶ ἐφύτευσα ἄμπελον Σωρὴκ καὶ ᾠκοδόμησα πύργον ἐν μέσῳ αὐτοῦ, καὶ προλήνιον ώρυξα ἐν αὐτῷ·, παράθες γὰρ τῷ· ι Εφύ δευσεν ἀμπελῶνα, ο τό· «Ἐφύτευσα ἄμπελον Σω ρήκε, καὶ τῷ· «Φραγμὸν αὐτῷ περιέθηκε, ο τό Φραγμὸν περιέθηκα· καὶ τῷ· ι Ωρυξεν ἐν αὐτῷ και, Αὐτοῦ. αὐτῶν. Ασω δὲ τῷ ἡγαπημένῳ ᾆσμα τοῦ ἀγα πητοῦ τῷ ἀμπελῶνί μου. Τοῦ ἀγαπητοῦ μου. Ασω δὲ τῷ ἡγαπημένῳ μου ᾆσμα τοῦ ἀγαπητοῦ τῷ ἀμπελῶνι αὐτοῦ. τῶν Αμπελον Σωρήκ. Αι ἐν ἁλσωρήχ. ἐν ναὰλ Σωρήχ. « Εt Εt τερον μὲν ἐκδιδόμενός ἐστι γεωργοῖς ὑβρισταῖς· δεύ τερον δὲ, κατὰ τοὺς ἀποκριναμένους περὶ τοῦ ἁμ πελῶνος, ἐκδιδόμενος ἄλλοις γεωργοίς, οἵτινες δώ σουσι τοὺς καρποὺς αὐτοῦ ἐν τοῖς καιροῖς αὐτῶν κατὰ δὲ τὸν Σωτῆρα λέγοντα· «Αρθήσεται ἀφ' ὑμῶν ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ, καὶ δοθήσεται ἔθνει ποιοῦντι τοὺς καρποὺς αὐτῆς. 'Αρα γὰρ δεήσει ταὐτὸν εἰ πεῖν εἶναι τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ τῷ ἀμπελῶν, αί ρομένην ἀπὸ τῶν προτέρων, διδομένην δὲ ἔθνει ποι οῦντι τοὺς καρποὺς αὐτῆς; ἢ ἄλλο μὲν εἶναι τὸν ἀμπελῶνα, ἄλλα δὲ τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ; ἴδωμεν δὲ πρῶτον, παραστήσαντες ἀπὸ τῆς Γραφῆς, ὅτι ἀμ πελὼν καλεῖται ὁ λαὸς, εἰ δύναται ἐφαρμόσαι πάντα τὰ κατὰ τὸν τόπον τῇ τοιαύτῃ διηγήσει. Φησὶν οὖν Ησαΐας· ο "Ασω δὴ τῷ ἐγαπημένῳ ᾆσμα τοῦ ἀγα πητοῦ τῷ ἀμπελῶνί μου ἀμπελὼν ἐγενήθη τῷ ἠγαπημένῳ ἐν κέρατι, ἐν τόπῳ πίονι· καὶ φραγμὸν περιέθηκα, καὶ ἐχαράκωσα, καὶ ἐφύτευσα ἄμπελον Σωρήκ, καὶ τὰ ἑξῆς ἕως τοῦ· Ἐποίησε δὲ ἀνομίαν, καὶ οὐ δικαιοσύνην, ἀλλὰ κραυγήν. Εξεθέμην δὴ τὸ ἀπὸ τοῦ Ἡσαΐου ᾆσμα, βουλόμενος αὐτὸ συνεξετάσαι τῇ παραβολῇ, εἰ κατὰ τοῦ αὐτοῦ κεῖται ὁ ἀμπελὼν σημαινομένου ἐν ἑκατέρᾳ τῇ Γραφῇ. Καὶ ὅρα τίνα μὲν ὅμοια ἔχουσιν αἱ ἐκτεθεῖσαι λέξεις, τίνα δὲ οὐχ ὅμοια, ἵνα, βλέπων τὰς διαφορὰς τῶν ὁμοίων πρὸς τὰ ἀνόμοια, οὕτως ἐπιστήσῃς τῷ νῷ τῆς Γραφῆς. Ὅμοιον οὖν τό· • Ἐφύτευσεν ἀμπελῶνα, καὶ φρα γμὲν αὐτῷ περιέθηκε, καὶ ὤρυξεν ἐν αὐτῷ ληνὸν, καὶ ᾠκοδόμησε πύργον, τῷ· «Αμπελὼν ἐγενήθη τῷ ἠγαπημένῳ ἐν κέρατι, ἐν τόπῳ πίονι· καὶ φραγμὸν περιέθηκα, καὶ ἐχαράκωσα, καὶ ἐφύτευσα ἄμπελον Σωρὴκ καὶ ᾠκοδόμησα πύργον ἐν μέσῳ αὐτοῦ, καὶ προλήνιον ώρυξα ἐν αὐτῷ·, παράθες γὰρ τῷ· ι Εφύ δευσεν ἀμπελῶνα, ο τό· «Ἐφύτευσα ἄμπελον Σω ρήκε, καὶ τῷ· «Φραγμὸν αὐτῷ περιέθηκε, ο τό Φραγμὸν περιέθηκα· καὶ τῷ· ι Ωρυξεν ἐν αὐτῷ και, Αὐτοῦ. αὐτῶν. Ασω δὲ τῷ ἡγαπημένῳ ᾆσμα τοῦ ἀγα πητοῦ τῷ ἀμπελῶνί μου. Τοῦ ἀγαπητοῦ μου. Ασω δὲ τῷ ἡγαπημένῳ μου ᾆσμα τοῦ ἀγαπητοῦ τῷ ἀμπελῶνι αὐτοῦ. τῶν Αμπελον Σωρήκ. Αι ἐν ἁλσωρήχ. ἐν ναὰλ Σωρήχ. « Εt Εt vinea contumeliosis primum agricolis tradita est secundum autem, juxta eorum sententiam qui de vi nea interrogati responderunt, aliis traditur agrico lis, qui ipsius fructus reddent temporibus suis; juxta Servatoris autem verba 63; ‹ Auferetur a vo bis regnum Dei, et dabitur genti facienti fructus ejus. › An ergo idem esse regnum Dei ac vineam prioribus ablatam, genti vero fructus ipsius facienti traditam dicendum est? an aliud esse vineam, aliud vero regnum Dei statuendum? Postquam autem vi neam appellari populum probaverimus ex Scri ptura, videamus primum utrum quæcunque hoc habentur loco, ejusmodi possint explicationi con venire. Ait ergo Isaias: Cantabo dilecto canti cum dilecti vineæ meæ: vinea facta est dilecto, in cornu, in loco pingui. Et sepem circumposui, et vallavi, et plantavi vineam Surec,» et reliqua, ad id usque: • Fecit autem iniquitatem, et non justi tiam, sed clamorem. › Canticum porro ex Isaia pro posui, ut illud cum parabola contendens dispicerem, eamdemne significationem in utraque Scriptura vinea contineret. In quibus autem rebus conveniant proposita loca, in quibus disconveniant observa, ut similium cum dissimilibus perspecta differentia, Scripturæ sensum eo pacto tenere possis. Illud igi tur 67; Plantavit vineam et sepem circumde dit ei, et fodit in ea torcular, et ædificavit turrim, › simile ei est 6:: Vinea facta est dilecto, in cornu, in loco pingui. sepem circumposui, et vallavi, et plantavi vineam Sorec, et ædificavi turrim in medio ejus, et torcular exstruxi in ea.» Huic enim Plautavit vineam, confer illud: «Plantavi vi nean Sorec;» huic: «Sepem circumdedit ei,, illud: «Sepem circumposui;» et huic: «Fodit in ea torcular, illud: Et torcular exstruxi in ea; et huic: «Ædificavit turrim, o illud:. Et did Et dum ejusmodi expositionem valeant convenire. Dicit enim Isaias: Cantabo nunc dilecto canticum, dile clæ vineæ meæ. Vinea facta est dilecto, in cornu, in loco uberi: et sepe circumdedi, et characavi eam, et plantavi vineam Sorec, et ædificavi turgim in medio ejus, et torcular fodi in ea, et exspectavi ut faceret uvam, fecit autem spinas.» post aliqua sic: Vinea enim Domini Sabaoth domus Israel est, et hono Juda, novellum dilectum. › Protuli itaque canticum Isaic, volens considerare secundum parabolam hanc, si secundum illam vineam, et hæc vinea intelligi possit. Et vide quoniam quædam quidem similia ha bent, alia autem dissimilia: ut videns differentias similium ad similia, discas sensum Scripturæ. Simile est ergo quod ait: «Plantavit vineam, et sepe circumdedit eam, et fodit in ea torcular, et ædificavit tur 6s Matth. xxi, 43. • Isa. v, 1, et seq. Matth. 33. Isa. v, 1, et seq. Codex Regius, Ita Cyrillus, et mss. Alexandr. Sixtima editio: Comn plutensis Vulgata, canticum patruelis mei, quod idem habere Aquilam testatur Hieronymus. Hebr. 7; at The patruum, el • pairuelem,, et e dilectum, significat; quam postremam vocabuli hujus notationem sequuntur Jonathan, et Syrus, et Arabs. Item pro «viner ejus,» quod sequitur Vulgata, et Complutensis, et Jonathan, et Syrus, et Arabs; legerunt alii mas, vineæ meæ, cui consentit Sixtina, et reliquæ O editiones. Huetius. Ita LXX. Symmachus, Basilius, Jonathan, et Hieronymus, c vineam ele ctam.» Vox pro non vino solum ita dicto, sed rebus aliis in Scriptura tribuitur, et quoddam co loris genus significat rebus iis commune. Ex hac vite dicta est vallis Sorec, in qua habitabat Dalila. Judic. xvi, 4: c Post hæc amavit mulierem quæ habitat, in valle Sorec.» LXX, Lege: Hieron., Sorec, nomen torrentis de quo loco fuit Dalila, illa Sam sonis sed et usque hodie ad septentrionalem plagam Eleutheropoleos vicus ostenditur, nomine Capharsorec juxta villam Saraa, unde fuit Samson.> Huic autem loco contermina erat vallis Botri, unde eximia illa uva allata est ab exploratoribus. Num. XIII, 24. lp. vinea contumeliosis primum agricolis tradita est secundum autem, juxta eorum sententiam qui de vi nea interrogati responderunt, aliis traditur agrico lis, qui ipsius fructus reddent temporibus suis; juxta Servatoris autem verba 63; ‹ Auferetur a vo bis regnum Dei, et dabitur genti facienti fructus ejus. › An ergo idem esse regnum Dei ac vineam prioribus ablatam, genti vero fructus ipsius facienti traditam dicendum est? an aliud esse vineam, aliud vero regnum Dei statuendum? Postquam autem vi neam appellari populum probaverimus ex Scri ptura, videamus primum utrum quæcunque hoc habentur loco, ejusmodi possint explicationi con venire. Ait ergo Isaias: Cantabo dilecto canti cum dilecti vineæ meæ: vinea facta est dilecto, in cornu, in loco pingui. Et sepem circumposui, et vallavi, et plantavi vineam Surec,» et reliqua, ad id usque: • Fecit autem iniquitatem, et non justi tiam, sed clamorem. › Canticum porro ex Isaia pro posui, ut illud cum parabola contendens dispicerem, eamdemne significationem in utraque Scriptura vinea contineret. In quibus autem rebus conveniant proposita loca, in quibus disconveniant observa, ut similium cum dissimilibus perspecta differentia, Scripturæ sensum eo pacto tenere possis. Illud igi tur 67; Plantavit vineam et sepem circumde dit ei, et fodit in ea torcular, et ædificavit turrim, › simile ei est 6:: Vinea facta est dilecto, in cornu, in loco pingui. sepem circumposui, et vallavi, et plantavi vineam Sorec, et ædificavi turrim in medio ejus, et torcular exstruxi in ea.» Huic enim Plautavit vineam, confer illud: «Plantavi vi nean Sorec;» huic: «Sepem circumdedit ei,, illud: «Sepem circumposui;» et huic: «Fodit in ea torcular, illud: Et torcular exstruxi in ea; et huic: «Ædificavit turrim, o illud:. Et did Et dum ejusmodi expositionem valeant convenire. Dicit enim Isaias: Cantabo nunc dilecto canticum, dile clæ vineæ meæ. Vinea facta est dilecto, in cornu, in loco uberi: et sepe circumdedi, et characavi eam, et plantavi vineam Sorec, et ædificavi turgim in medio ejus, et torcular fodi in ea, et exspectavi ut faceret uvam, fecit autem spinas.» post aliqua sic: Vinea enim Domini Sabaoth domus Israel est, et hono Juda, novellum dilectum. › Protuli itaque canticum Isaic, volens considerare secundum parabolam hanc, si secundum illam vineam, et hæc vinea intelligi possit. Et vide quoniam quædam quidem similia ha bent, alia autem dissimilia: ut videns differentias similium ad similia, discas sensum Scripturæ. Simile est ergo quod ait: «Plantavit vineam, et sepe circumdedit eam, et fodit in ea torcular, et ædificavit tur 6s Matth. xxi, 43. • Isa. v, 1, et seq. Matth. 33. Isa. v, 1, et seq. Codex Regius, Ita Cyrillus, et mss. Alexandr. Sixtima editio: Comn plutensis Vulgata, canticum patruelis mei, quod idem habere Aquilam testatur Hieronymus. Hebr. 7; at The patruum, el • pairuelem,, et e dilectum, significat; quam postremam vocabuli hujus notationem sequuntur Jonathan, et Syrus, et Arabs. Item pro «viner ejus,» quod sequitur Vulgata, et Complutensis, et Jonathan, et Syrus, et Arabs; legerunt alii mas, vineæ meæ, cui consentit Sixtina, et reliquæ O editiones. Huetius. Ita LXX. Symmachus, Basilius, Jonathan, et Hieronymus, c vineam ele ctam.» Vox pro non vino solum ita dicto, sed rebus aliis in Scriptura tribuitur, et quoddam co loris genus significat rebus iis commune. Ex hac vite dicta est vallis Sorec, in qua habitabat Dalila. Judic. xvi, 4: c Post hæc amavit mulierem quæ habitat, in valle Sorec.» LXX, Lege: Hieron., Sorec, nomen torrentis de quo loco fuit Dalila, illa Sam sonis sed et usque hodie ad septentrionalem plagam Eleutheropoleos vicus ostenditur, nomine Capharsorec juxta villam Saraa, unde fuit Samson.> Huic autem loco contermina erat vallis Botri, unde eximia illa uva allata est ab exploratoribus. Num. XIII, 24. lp.
PG 13:1494παράθες γὰρ τῷ «ἐφύτευσεν ἀμπελῶνα» τὸ «ἐφύτευσα ἄμπελον σωρήκ», καὶ τῷ «φραγμὸν αὐτῷ περιέθηκε» τὸ «φραγμὸν περιέθηκα», καὶ τῷ «ὤρυξεν ἐν αὐτῷ ληνὸν» τὸ «καὶ προλήνιον ὤρυξα ἐν αὐτῷ», καὶ τῷ «ᾠκοδόμησε πύργον» τὸ «καὶ ᾠκοδόμησα πύργον ἐν μέσῳ αὐτοῦ». Κατ’ ἀμφοτέρους δὲ τοὺς τόπους [ἀνόμοιον] περὶ τῶν καρπῶν λέγεται τοῦ ἀμπελῶνος, παρὰ μὲν τῷ Ἡσαί̈ᾳ ὅτι «ἔμεινα τοῦ ποιῆσαι σταφυλήν, καὶ ἐποίησεν ἀκάνθας», ἐν δὲ τῇ τοῦ εὐαγγελίου παραβολῇ σαφῶς οὐχ ὁ ἀμπελὼν κατηγορεῖται ὡς μὴ δεδωκὼς «τοὺς καρποὺς» ἐγγίσαντος τοῦ καιροῦ «αὐτῶν,» ἀλλ’ «οἱ γεωργοί, οἳ» καὶ «λαβόντες τοὺς» τοῦ οἰκοδεσπότου «δούλους ὃν μὲν ἔδειραν, ὃν δὲ ἀπέκτειναν, ὃν δὲ ἐλιθοβόλησαν.» καὶ ἡνίκα «ἀπέστειλεν ἄλλους δούλους πλείονας τῶν πρώτων,» πάλιν «οἱ γεωργοὶ» κατηγοροῦνται ποιήσαντες «αὐτοῖς ὡσαύτως.» καὶ τρίτον δὲ «οἱ γεωργοὶ» κατηγοροῦνται εἰπόντες· «οὗτός ἐστιν ὁ κληρονόμος· δεῦτε ἀποκτείνωμεν αὐτὸν καὶ σχῶμεν τὴν κληρονομίαν αὐτοῦ» καὶ ἐκβαλόντες «αὐτὸν ἔξω τοῦ ἀμπελῶνος καὶ» ἀποκτείναντες αὐτόν.
ἴδωμεν δὲ πρῶτον, παραστήσαντες ἀπὸ τῆς γραφῆς ὅτι ἀμπελὼν καλεῖται ὁ λαός, εἰ δύναται ἐφαρμόσαι πάντα τὰ κατὰ τὸν τόπον τῇ τοιαύτῃ διηγήσει. φησὶν οὖν Ἡσαί̈ας· «ᾄσω δὴ τῷ ἠγαπημένῳ ᾆσμα τοῦ ἀγαπητοῦ τῷ ἀμπελῶνί μου. ἀμπελὼν ἐγενήθη τῷ ἠγαπημένῳ ἐν κέρατι ἐν τόπῳ πίονι. καὶ φραγμὸν περιέθηκα καὶ ἐχαράκωσα, καὶ ἐφύτευσα ἄμπελον σωρὴκ» καὶ τὰ ἑξῆς ἕως τοῦ «ἐποίησε δὲ ἀνομίαν καὶ οὐ δικαιοσύνην ἀλλὰ κραυγήν». Ἐξεθέμην δὴ τὸ ἀπὸ τοῦ Ἡσαί̈ου ᾆσμα βουλόμενος αὐτὸ συνεξετάσαι [ταύτῃ] τῇ παραβολῇ, εἰ κατὰ τοῦ αὐτοῦ κεῖται ὁ ἀμπελὼν σημαινομένου ἐν ἑκατέρᾳ τῇ γραφῇ. καὶ ὅρα, τίνα μὲν ὅμοια ἔχουσιν αἱ ἐκτεθεῖσαι λέξεις τίνα δὲ οὐχ ὅμοια, ἵνα βλέπων τὰς διαφορὰς τῶν ὁμοίων πρὸς τὰ ἀνόμοια οὕτως ἐπιστήσῃς τῷ νῷ τῆς γραφῆς. ὅμοιον οὖν τὸ «ἐφύτευσεν ἀμπελῶνα, καὶ φραγμὸν αὐτῷ περιέθηκε καὶ ὤρυξεν ἐν αὐτῷ ληνὸν καὶ ᾠκοδόμησε πύργον» τῷ «ἀμπελὼν ἐγενήθη τῷ ἠγαπημένῳ ἐν κέρατι ἐν τόπῳ πίονι. καὶ φραγμὸν περιέθηκα καὶ ἐχαράκωσα, καὶ ἐφύτευσα ἄμπελον σωρήκ, καὶ ᾠκοδόμησα πύργον ἐν μέσῳ αὐτοῦ, καὶ προλήνιον ὤρυξα ἐν αὐτῷ». τερον μὲν ἐκδιδόμενός ἐστι γεωργοῖς ὑβρισταῖς· δεύ τερον δὲ, κατὰ τοὺς ἀποκριναμένους περὶ τοῦ ἁμ πελῶνος, ἐκδιδόμενος ἄλλοις γεωργοίς, οἵτινες δώ σουσι τοὺς καρποὺς αὐτοῦ ἐν τοῖς καιροῖς αὐτῶν κατὰ δὲ τὸν Σωτῆρα λέγοντα· «Αρθήσεται ἀφ' ὑμῶν ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ, καὶ δοθήσεται ἔθνει ποιοῦντι τοὺς καρποὺς αὐτῆς. 'Αρα γὰρ δεήσει ταὐτὸν εἰ πεῖν εἶναι τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ τῷ ἀμπελῶν, αί ρομένην ἀπὸ τῶν προτέρων, διδομένην δὲ ἔθνει ποι οῦντι τοὺς καρποὺς αὐτῆς; ἢ ἄλλο μὲν εἶναι τὸν ἀμπελῶνα, ἄλλα δὲ τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ; ἴδωμεν δὲ πρῶτον, παραστήσαντες ἀπὸ τῆς Γραφῆς, ὅτι ἀμ πελὼν καλεῖται ὁ λαὸς, εἰ δύναται ἐφαρμόσαι πάντα τὰ κατὰ τὸν τόπον τῇ τοιαύτῃ διηγήσει. Φησὶν οὖν Ησαΐας· ο "Ασω δὴ τῷ ἐγαπημένῳ ᾆσμα τοῦ ἀγα πητοῦ τῷ ἀμπελῶνί μου ἀμπελὼν ἐγενήθη τῷ ἠγαπημένῳ ἐν κέρατι, ἐν τόπῳ πίονι· καὶ φραγμὸν περιέθηκα, καὶ ἐχαράκωσα, καὶ ἐφύτευσα ἄμπελον Σωρήκ, καὶ τὰ ἑξῆς ἕως τοῦ· Ἐποίησε δὲ ἀνομίαν, καὶ οὐ δικαιοσύνην, ἀλλὰ κραυγήν. Εξεθέμην δὴ τὸ ἀπὸ τοῦ Ἡσαΐου ᾆσμα, βουλόμενος αὐτὸ συνεξετάσαι τῇ παραβολῇ, εἰ κατὰ τοῦ αὐτοῦ κεῖται ὁ ἀμπελὼν σημαινομένου ἐν ἑκατέρᾳ τῇ Γραφῇ. Καὶ ὅρα τίνα μὲν ὅμοια ἔχουσιν αἱ ἐκτεθεῖσαι λέξεις, τίνα δὲ οὐχ ὅμοια, ἵνα, βλέπων τὰς διαφορὰς τῶν ὁμοίων πρὸς τὰ ἀνόμοια, οὕτως ἐπιστήσῃς τῷ νῷ τῆς Γραφῆς. Ὅμοιον οὖν τό· • Ἐφύτευσεν ἀμπελῶνα, καὶ φρα γμὲν αὐτῷ περιέθηκε, καὶ ὤρυξεν ἐν αὐτῷ ληνὸν, καὶ ᾠκοδόμησε πύργον, τῷ· «Αμπελὼν ἐγενήθη τῷ ἠγαπημένῳ ἐν κέρατι, ἐν τόπῳ πίονι· καὶ φραγμὸν περιέθηκα, καὶ ἐχαράκωσα, καὶ ἐφύτευσα ἄμπελον Σωρὴκ καὶ ᾠκοδόμησα πύργον ἐν μέσῳ αὐτοῦ, καὶ προλήνιον ώρυξα ἐν αὐτῷ·, παράθες γὰρ τῷ· ι Εφύ δευσεν ἀμπελῶνα, ο τό· «Ἐφύτευσα ἄμπελον Σω ρήκε, καὶ τῷ· «Φραγμὸν αὐτῷ περιέθηκε, ο τό Φραγμὸν περιέθηκα· καὶ τῷ· ι Ωρυξεν ἐν αὐτῷ και, Αὐτοῦ. αὐτῶν. Ασω δὲ τῷ ἡγαπημένῳ ᾆσμα τοῦ ἀγα πητοῦ τῷ ἀμπελῶνί μου. Τοῦ ἀγαπητοῦ μου. Ασω δὲ τῷ ἡγαπημένῳ μου ᾆσμα τοῦ ἀγαπητοῦ τῷ ἀμπελῶνι αὐτοῦ. τῶν Αμπελον Σωρήκ. Αι ἐν ἁλσωρήχ. ἐν ναὰλ Σωρήχ. « Εt Εt τερον μὲν ἐκδιδόμενός ἐστι γεωργοῖς ὑβρισταῖς· δεύ τερον δὲ, κατὰ τοὺς ἀποκριναμένους περὶ τοῦ ἁμ πελῶνος, ἐκδιδόμενος ἄλλοις γεωργοίς, οἵτινες δώ σουσι τοὺς καρποὺς αὐτοῦ ἐν τοῖς καιροῖς αὐτῶν κατὰ δὲ τὸν Σωτῆρα λέγοντα· «Αρθήσεται ἀφ' ὑμῶν ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ, καὶ δοθήσεται ἔθνει ποιοῦντι τοὺς καρποὺς αὐτῆς. 'Αρα γὰρ δεήσει ταὐτὸν εἰ πεῖν εἶναι τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ τῷ ἀμπελῶν, αί ρομένην ἀπὸ τῶν προτέρων, διδομένην δὲ ἔθνει ποι οῦντι τοὺς καρποὺς αὐτῆς; ἢ ἄλλο μὲν εἶναι τὸν ἀμπελῶνα, ἄλλα δὲ τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ; ἴδωμεν δὲ πρῶτον, παραστήσαντες ἀπὸ τῆς Γραφῆς, ὅτι ἀμ πελὼν καλεῖται ὁ λαὸς, εἰ δύναται ἐφαρμόσαι πάντα τὰ κατὰ τὸν τόπον τῇ τοιαύτῃ διηγήσει. Φησὶν οὖν Ησαΐας· ο "Ασω δὴ τῷ ἐγαπημένῳ ᾆσμα τοῦ ἀγα πητοῦ τῷ ἀμπελῶνί μου ἀμπελὼν ἐγενήθη τῷ ἠγαπημένῳ ἐν κέρατι, ἐν τόπῳ πίονι· καὶ φραγμὸν περιέθηκα, καὶ ἐχαράκωσα, καὶ ἐφύτευσα ἄμπελον Σωρήκ, καὶ τὰ ἑξῆς ἕως τοῦ· Ἐποίησε δὲ ἀνομίαν, καὶ οὐ δικαιοσύνην, ἀλλὰ κραυγήν. Εξεθέμην δὴ τὸ ἀπὸ τοῦ Ἡσαΐου ᾆσμα, βουλόμενος αὐτὸ συνεξετάσαι τῇ παραβολῇ, εἰ κατὰ τοῦ αὐτοῦ κεῖται ὁ ἀμπελὼν σημαινομένου ἐν ἑκατέρᾳ τῇ Γραφῇ. Καὶ ὅρα τίνα μὲν ὅμοια ἔχουσιν αἱ ἐκτεθεῖσαι λέξεις, τίνα δὲ οὐχ ὅμοια, ἵνα, βλέπων τὰς διαφορὰς τῶν ὁμοίων πρὸς τὰ ἀνόμοια, οὕτως ἐπιστήσῃς τῷ νῷ τῆς Γραφῆς. Ὅμοιον οὖν τό· • Ἐφύτευσεν ἀμπελῶνα, καὶ φρα γμὲν αὐτῷ περιέθηκε, καὶ ὤρυξεν ἐν αὐτῷ ληνὸν, καὶ ᾠκοδόμησε πύργον, τῷ· «Αμπελὼν ἐγενήθη τῷ ἠγαπημένῳ ἐν κέρατι, ἐν τόπῳ πίονι· καὶ φραγμὸν περιέθηκα, καὶ ἐχαράκωσα, καὶ ἐφύτευσα ἄμπελον Σωρὴκ καὶ ᾠκοδόμησα πύργον ἐν μέσῳ αὐτοῦ, καὶ προλήνιον ώρυξα ἐν αὐτῷ·, παράθες γὰρ τῷ· ι Εφύ δευσεν ἀμπελῶνα, ο τό· «Ἐφύτευσα ἄμπελον Σω ρήκε, καὶ τῷ· «Φραγμὸν αὐτῷ περιέθηκε, ο τό Φραγμὸν περιέθηκα· καὶ τῷ· ι Ωρυξεν ἐν αὐτῷ και, Αὐτοῦ. αὐτῶν. Ασω δὲ τῷ ἡγαπημένῳ ᾆσμα τοῦ ἀγα πητοῦ τῷ ἀμπελῶνί μου. Τοῦ ἀγαπητοῦ μου. Ασω δὲ τῷ ἡγαπημένῳ μου ᾆσμα τοῦ ἀγαπητοῦ τῷ ἀμπελῶνι αὐτοῦ. τῶν Αμπελον Σωρήκ. Αι ἐν ἁλσωρήχ. ἐν ναὰλ Σωρήχ. « Εt Εt vinea contumeliosis primum agricolis tradita est secundum autem, juxta eorum sententiam qui de vi nea interrogati responderunt, aliis traditur agrico lis, qui ipsius fructus reddent temporibus suis; juxta Servatoris autem verba 63; ‹ Auferetur a vo bis regnum Dei, et dabitur genti facienti fructus ejus. › An ergo idem esse regnum Dei ac vineam prioribus ablatam, genti vero fructus ipsius facienti traditam dicendum est? an aliud esse vineam, aliud vero regnum Dei statuendum? Postquam autem vi neam appellari populum probaverimus ex Scri ptura, videamus primum utrum quæcunque hoc habentur loco, ejusmodi possint explicationi con venire. Ait ergo Isaias: Cantabo dilecto canti cum dilecti vineæ meæ: vinea facta est dilecto, in cornu, in loco pingui. Et sepem circumposui, et vallavi, et plantavi vineam Surec,» et reliqua, ad id usque: • Fecit autem iniquitatem, et non justi tiam, sed clamorem. › Canticum porro ex Isaia pro posui, ut illud cum parabola contendens dispicerem, eamdemne significationem in utraque Scriptura vinea contineret. In quibus autem rebus conveniant proposita loca, in quibus disconveniant observa, ut similium cum dissimilibus perspecta differentia, Scripturæ sensum eo pacto tenere possis. Illud igi tur 67; Plantavit vineam et sepem circumde dit ei, et fodit in ea torcular, et ædificavit turrim, › simile ei est 6:: Vinea facta est dilecto, in cornu, in loco pingui. sepem circumposui, et vallavi, et plantavi vineam Sorec, et ædificavi turrim in medio ejus, et torcular exstruxi in ea.» Huic enim Plautavit vineam, confer illud: «Plantavi vi nean Sorec;» huic: «Sepem circumdedit ei,, illud: «Sepem circumposui;» et huic: «Fodit in ea torcular, illud: Et torcular exstruxi in ea; et huic: «Ædificavit turrim, o illud:. Et did Et dum ejusmodi expositionem valeant convenire. Dicit enim Isaias: Cantabo nunc dilecto canticum, dile clæ vineæ meæ. Vinea facta est dilecto, in cornu, in loco uberi: et sepe circumdedi, et characavi eam, et plantavi vineam Sorec, et ædificavi turgim in medio ejus, et torcular fodi in ea, et exspectavi ut faceret uvam, fecit autem spinas.» post aliqua sic: Vinea enim Domini Sabaoth domus Israel est, et hono Juda, novellum dilectum. › Protuli itaque canticum Isaic, volens considerare secundum parabolam hanc, si secundum illam vineam, et hæc vinea intelligi possit. Et vide quoniam quædam quidem similia ha bent, alia autem dissimilia: ut videns differentias similium ad similia, discas sensum Scripturæ. Simile est ergo quod ait: «Plantavit vineam, et sepe circumdedit eam, et fodit in ea torcular, et ædificavit tur 6s Matth. xxi, 43. • Isa. v, 1, et seq. Matth. 33. Isa. v, 1, et seq. Codex Regius, Ita Cyrillus, et mss. Alexandr. Sixtima editio: Comn plutensis Vulgata, canticum patruelis mei, quod idem habere Aquilam testatur Hieronymus. Hebr. 7; at The patruum, el • pairuelem,, et e dilectum, significat; quam postremam vocabuli hujus notationem sequuntur Jonathan, et Syrus, et Arabs. Item pro «viner ejus,» quod sequitur Vulgata, et Complutensis, et Jonathan, et Syrus, et Arabs; legerunt alii mas, vineæ meæ, cui consentit Sixtina, et reliquæ O editiones. Huetius. Ita LXX. Symmachus, Basilius, Jonathan, et Hieronymus, c vineam ele ctam.» Vox pro non vino solum ita dicto, sed rebus aliis in Scriptura tribuitur, et quoddam co loris genus significat rebus iis commune. Ex hac vite dicta est vallis Sorec, in qua habitabat Dalila. Judic. xvi, 4: c Post hæc amavit mulierem quæ habitat, in valle Sorec.» LXX, Lege: Hieron., Sorec, nomen torrentis de quo loco fuit Dalila, illa Sam sonis sed et usque hodie ad septentrionalem plagam Eleutheropoleos vicus ostenditur, nomine Capharsorec juxta villam Saraa, unde fuit Samson.> Huic autem loco contermina erat vallis Botri, unde eximia illa uva allata est ab exploratoribus. Num. XIII, 24. lp. vinea contumeliosis primum agricolis tradita est secundum autem, juxta eorum sententiam qui de vi nea interrogati responderunt, aliis traditur agrico lis, qui ipsius fructus reddent temporibus suis; juxta Servatoris autem verba 63; ‹ Auferetur a vo bis regnum Dei, et dabitur genti facienti fructus ejus. › An ergo idem esse regnum Dei ac vineam prioribus ablatam, genti vero fructus ipsius facienti traditam dicendum est? an aliud esse vineam, aliud vero regnum Dei statuendum? Postquam autem vi neam appellari populum probaverimus ex Scri ptura, videamus primum utrum quæcunque hoc habentur loco, ejusmodi possint explicationi con venire. Ait ergo Isaias: Cantabo dilecto canti cum dilecti vineæ meæ: vinea facta est dilecto, in cornu, in loco pingui. Et sepem circumposui, et vallavi, et plantavi vineam Surec,» et reliqua, ad id usque: • Fecit autem iniquitatem, et non justi tiam, sed clamorem. › Canticum porro ex Isaia pro posui, ut illud cum parabola contendens dispicerem, eamdemne significationem in utraque Scriptura vinea contineret. In quibus autem rebus conveniant proposita loca, in quibus disconveniant observa, ut similium cum dissimilibus perspecta differentia, Scripturæ sensum eo pacto tenere possis. Illud igi tur 67; Plantavit vineam et sepem circumde dit ei, et fodit in ea torcular, et ædificavit turrim, › simile ei est 6:: Vinea facta est dilecto, in cornu, in loco pingui. sepem circumposui, et vallavi, et plantavi vineam Sorec, et ædificavi turrim in medio ejus, et torcular exstruxi in ea.» Huic enim Plautavit vineam, confer illud: «Plantavi vi nean Sorec;» huic: «Sepem circumdedit ei,, illud: «Sepem circumposui;» et huic: «Fodit in ea torcular, illud: Et torcular exstruxi in ea; et huic: «Ædificavit turrim, o illud:. Et did Et dum ejusmodi expositionem valeant convenire. Dicit enim Isaias: Cantabo nunc dilecto canticum, dile clæ vineæ meæ. Vinea facta est dilecto, in cornu, in loco uberi: et sepe circumdedi, et characavi eam, et plantavi vineam Sorec, et ædificavi turgim in medio ejus, et torcular fodi in ea, et exspectavi ut faceret uvam, fecit autem spinas.» post aliqua sic: Vinea enim Domini Sabaoth domus Israel est, et hono Juda, novellum dilectum. › Protuli itaque canticum Isaic, volens considerare secundum parabolam hanc, si secundum illam vineam, et hæc vinea intelligi possit. Et vide quoniam quædam quidem similia ha bent, alia autem dissimilia: ut videns differentias similium ad similia, discas sensum Scripturæ. Simile est ergo quod ait: «Plantavit vineam, et sepe circumdedit eam, et fodit in ea torcular, et ædificavit tur 6s Matth. xxi, 43. • Isa. v, 1, et seq. Matth. 33. Isa. v, 1, et seq. Codex Regius, Ita Cyrillus, et mss. Alexandr. Sixtima editio: Comn plutensis Vulgata, canticum patruelis mei, quod idem habere Aquilam testatur Hieronymus. Hebr. 7; at The patruum, el • pairuelem,, et e dilectum, significat; quam postremam vocabuli hujus notationem sequuntur Jonathan, et Syrus, et Arabs. Item pro «viner ejus,» quod sequitur Vulgata, et Complutensis, et Jonathan, et Syrus, et Arabs; legerunt alii mas, vineæ meæ, cui consentit Sixtina, et reliquæ O editiones. Huetius. Ita LXX. Symmachus, Basilius, Jonathan, et Hieronymus, c vineam ele ctam.» Vox pro non vino solum ita dicto, sed rebus aliis in Scriptura tribuitur, et quoddam co loris genus significat rebus iis commune. Ex hac vite dicta est vallis Sorec, in qua habitabat Dalila. Judic. xvi, 4: c Post hæc amavit mulierem quæ habitat, in valle Sorec.» LXX, Lege: Hieron., Sorec, nomen torrentis de quo loco fuit Dalila, illa Sam sonis sed et usque hodie ad septentrionalem plagam Eleutheropoleos vicus ostenditur, nomine Capharsorec juxta villam Saraa, unde fuit Samson.> Huic autem loco contermina erat vallis Botri, unde eximia illa uva allata est ab exploratoribus. Num. XIII, 24. lp.
PG 13:1495καὶ ἐν μὲν τῷ Ἡσαί̈ᾳ αὐτῷ τῷ ἀμπελῶνι ἀπειλεῖ ὁ λόγος λέγων· «ἀφελῶ τὸν φραγμὸν αὐτοῦ καὶ ἔσται εἰς διαρπαγήν, [καὶ] καθελῶ τὸν τοῖχον αὐτοῦ καὶ ἔσται εἰς καταπάτημα. καὶ ἀνήσω τὸν ἀμπελῶνά μου, καὶ οὐ μὴ τμηθῇ οὐδὲ μὴ σκαφῇ, καὶ ἀναβήσεται εἰς αὐτὸν ὡς εἰς χέρσον ἄκανθα». ἀλλὰ καὶ ὅτε «ταῖς νεφέλαις» ἐντελεῖ[σθαι ἐπαγγέλλε]ται «τοῦ μὴ βρέξαι εἰς τὸν ἀμπελῶνα ὑετόν», τῷ ἀμπελῶνι ἀπειλεῖ, ὅντινα ὁ προφήτης εἶπεν εἶναι τὸν «τοῦ Ἰσραὴλ» οἶκον καὶ τὸν «ἄνθρωπον τοῦ Ἰούδα», μὴ ποιήσαντα τὸν καρπόν, τὴν «κρίσιν» καὶ τὴν δικαιοσύνην, ποιήσαντα δὲ ἀκάνθας, τὴν «ἀνομίαν» καὶ τὴν «κραυγήν». ἐν δὲ τῷ εὐαγγελίῳ τὸν μὲν ἀμπελῶνα οὐδὲν εὑρίσκομεν πάσχοντα, ἀλλ’ [εἰ δεῖ οὕτως εἰπεῖν] μᾶλλον προνοούμενον τοῦ φέρειν τοὺς οἰκείους καρποὺς τῷ οἰκοδεσπότῃ·
καὶ ἐν μὲν τῷ Ἡσαί̈ᾳ αὐτῷ τῷ ἀμπελῶνι ἀπειλεῖ ὁ λόγος λέγων· «ἀφελῶ τὸν φραγμὸν αὐτοῦ καὶ ἔσται εἰς διαρπαγήν, [καὶ] καθελῶ τὸν τοῖχον αὐτοῦ καὶ ἔσται εἰς καταπάτημα. καὶ ἀνήσω τὸν ἀμπελῶνά μου, καὶ οὐ μὴ τμηθῇ οὐδὲ μὴ σκαφῇ, καὶ ἀναβήσεται εἰς αὐτὸν ὡς εἰς χέρσον ἄκανθα». ἀλλὰ καὶ ὅτε «ταῖς νεφέλαις» ἐντελεῖ[σθαι ἐπαγγέλλε]ται «τοῦ μὴ βρέξαι εἰς τὸν ἀμπελῶνα ὑετόν», τῷ ἀμπελῶνι ἀπειλεῖ, ὅντινα ὁ προφήτης εἶπεν εἶναι τὸν «τοῦ Ἰσραὴλ» οἶκον καὶ τὸν «ἄνθρωπον τοῦ Ἰούδα», μὴ ποιήσαντα τὸν καρπόν, τὴν «κρίσιν» καὶ τὴν δικαιοσύνην, ποιήσαντα δὲ ἀκάνθας, τὴν «ἀνομίαν» καὶ τὴν «κραυγήν». ἐν δὲ τῷ εὐαγγελίῳ τὸν μὲν ἀμπελῶνα οὐδὲν εὑρίσκομεν πάσχοντα, ἀλλ’ [εἰ δεῖ οὕτως εἰπεῖν] μᾶλλον προνοούμενον τοῦ φέρειν τοὺς οἰκείους καρποὺς τῷ οἰκοδεσπότῃ· ληνόν, τα «Καὶ προλήνιον ώρυξα ἐν αὐτῷ, καὶ τῷ· ι Οκοδόμησε πύργον, το «Καὶ ᾠκοδόμη, σα πύργον ἐν μέσῳ αὐτοῦ, κατ᾿ ἀμφοτέρους δὲ τοὺς τόπους περὶ τῶν καρπῶν λέγεται τοῦ ἀμπελῶνος, παρὰ μὲν τῷ Ησαΐα, ὅτι, ο Ἔμεινα τοῦ ποιῆσαι σταφυλὴν, καὶ ἐποίησεν ἀκάνθας, ἐν δὲ τῇ τοῦ Εὐαγγελίου παραβολῇ σαφῶς οὐχ ἡ ἀμπελῶν κατη γορεῖται, ὡς μή δεδωκώς τοὺς καρποὺς ἐγγίσαντος τοῦ καιροῦ αὐτῶν, ἀλλ' οι γεωργοί οὗτοι, ο λαβόντες τοὺς» τοῦ οἰκοδεσπότου ι δούλους, ἂν μὲν ἔδειραν, ἂν δὲ ἀπέκτειναν, ἂν δὲ ἐλιθοβόλησαν. Καὶ ἡνίκα ἀπέστειλεν ἄλλους δούλους πλείονας τῶν πρώτων, πάλιν οἱ γεωργοί κατηγοροῦνται ποιήσαντες αὐτοῖς ὡσαύτως. Καὶ τρίτον δὲ οἱ γεωργοί κατηγορούνται εἰπόντες· Οὗτός ἐστιν ὁ κληρονόμος· δεῦτε, ἀπο κτείνωμεν αὐτὸν, καὶ σχῶμεν τὴν κληρονομίαν επ τοῦ, καὶ ἐκβαλόντες αὐτὸν ἔξω τοῦ ἀμπελῶνος, καὶ ἀποκτείναντες αὐτόν.» Καὶ ἐν μὲν τῷ Ἡσαΐᾳ αὐτῷ τῷ ἀμπελῶνι ἀπειλεῖ ὁ Λόγος λέγων «Αφελῶ τὸν φραγμὸν αὐτοῦ, καὶ ἔσται εἰς διαρπαγήν· καθελῶ τὸν τοῖχον αὐτοῦ, καὶ ἔσται εἰς καταπάτημα. Καὶ ἀνήσω τὸν ἀμπελῶνα μου, καὶ οὐ μὴ τμηθής, οὐδὲ μὴ σκαφῇ· καὶ ἀναβήσεται εἰς αὐτὸν ὡς εἰς χέρσον ἀκανθα·: ἀλλὰ καὶ ὅτε ι ταῖς νε φέλαις ἐντελεῖται τοῦ μὴ βρέξαι εἰς τὴν ἀμπε λῶνα ὑστὸν, ο τῷ ἀμπελῶνι ἀπειλεῖ, ὅντινα προφήτης εἶπεν εἶναι τὸν τοῦ Ἰσραὴλ οἶκον, καὶ τὸν ἄνθρωπον τοῦ Ἰούδα, μὴ ποιήσαντα τὸν χαρ πὸν, τὴν κρίσιν καὶ τὴν δικαιοσύνην, ποιήσαντι δὲ ἀκάνθας, τὴν ἀνομίαν καὶ τὴν κραυγήν· ἐν δὲ τῷ Εὐαγγελίῳ τὸν μὲν ἀμπελῶνα οὐδὲν εὑρίσκομεν τά σχοντα, ἀλλ', εἰ δεῖ οὕτως εἰπεῖν, μᾶλλον προνοού μενον τοῦ φέρειν τους οικείους καρποὺς τῷ οἰκηδε σπότῃ· προνοῶν γὰρ οὗτος τοῦ ἀμπελῶνος, αἴρει απ τὸν ἀπὸ τῶν προτέρων γεωργών, οἵτινες ἀποκρίνον ται τῷ Σωτῆρι πυθομένῳ καὶ εἰπόντι * Οταν ούν ἔλθῃ ὁ Κύριος τοῦ ἀμπελῶνος, τί ποιήσει τοῖς γεωρ τοῖς ἐκείνοις;» καὶ λέγουσιν, εἴτε ὑπὸ τοῦ λόγου καὶ τῆς ἀκολουθίας ἀναγκαζόμενοι, εἴτε καὶ ἄκοντες, ἵν' οὕτως εἴπω, τὰ περὶ αὐτῶν προφητεύοντες, ὡς ἄρα κακοὺς κακῶς ἀπολέσει ὁ Κύριος τοῦ ἀμπελῶνος ἐλα ληνόν, τα «Καὶ προλήνιον ώρυξα ἐν αὐτῷ, καὶ τῷ· ι Οκοδόμησε πύργον, το «Καὶ ᾠκοδόμη, σα πύργον ἐν μέσῳ αὐτοῦ, κατ᾿ ἀμφοτέρους δὲ τοὺς τόπους περὶ τῶν καρπῶν λέγεται τοῦ ἀμπελῶνος, παρὰ μὲν τῷ Ησαΐα, ὅτι, ο Ἔμεινα τοῦ ποιῆσαι σταφυλὴν, καὶ ἐποίησεν ἀκάνθας, ἐν δὲ τῇ τοῦ Εὐαγγελίου παραβολῇ σαφῶς οὐχ ἡ ἀμπελῶν κατη γορεῖται, ὡς μή δεδωκώς τοὺς καρποὺς ἐγγίσαντος τοῦ καιροῦ αὐτῶν, ἀλλ' οι γεωργοί οὗτοι, ο λαβόντες τοὺς» τοῦ οἰκοδεσπότου ι δούλους, ἂν μὲν ἔδειραν, ἂν δὲ ἀπέκτειναν, ἂν δὲ ἐλιθοβόλησαν. Καὶ ἡνίκα ἀπέστειλεν ἄλλους δούλους πλείονας τῶν πρώτων, πάλιν οἱ γεωργοί κατηγοροῦνται ποιήσαντες αὐτοῖς ὡσαύτως. Καὶ τρίτον δὲ οἱ γεωργοί κατηγορούνται εἰπόντες· Οὗτός ἐστιν ὁ κληρονόμος· δεῦτε, ἀπο κτείνωμεν αὐτὸν, καὶ σχῶμεν τὴν κληρονομίαν επ τοῦ, καὶ ἐκβαλόντες αὐτὸν ἔξω τοῦ ἀμπελῶνος, καὶ ἀποκτείναντες αὐτόν.» Καὶ ἐν μὲν τῷ Ἡσαΐᾳ αὐτῷ τῷ ἀμπελῶνι ἀπειλεῖ ὁ Λόγος λέγων «Αφελῶ τὸν φραγμὸν αὐτοῦ, καὶ ἔσται εἰς διαρπαγήν· καθελῶ τὸν τοῖχον αὐτοῦ, καὶ ἔσται εἰς καταπάτημα. Καὶ ἀνήσω τὸν ἀμπελῶνα μου, καὶ οὐ μὴ τμηθής, οὐδὲ μὴ σκαφῇ· καὶ ἀναβήσεται εἰς αὐτὸν ὡς εἰς χέρσον ἀκανθα·: ἀλλὰ καὶ ὅτε ι ταῖς νε φέλαις ἐντελεῖται τοῦ μὴ βρέξαι εἰς τὴν ἀμπε λῶνα ὑστὸν, ο τῷ ἀμπελῶνι ἀπειλεῖ, ὅντινα προφήτης εἶπεν εἶναι τὸν τοῦ Ἰσραὴλ οἶκον, καὶ τὸν ἄνθρωπον τοῦ Ἰούδα, μὴ ποιήσαντα τὸν χαρ πὸν, τὴν κρίσιν καὶ τὴν δικαιοσύνην, ποιήσαντι δὲ ἀκάνθας, τὴν ἀνομίαν καὶ τὴν κραυγήν· ἐν δὲ τῷ Εὐαγγελίῳ τὸν μὲν ἀμπελῶνα οὐδὲν εὑρίσκομεν τά σχοντα, ἀλλ', εἰ δεῖ οὕτως εἰπεῖν, μᾶλλον προνοού μενον τοῦ φέρειν τους οικείους καρποὺς τῷ οἰκηδε σπότῃ· προνοῶν γὰρ οὗτος τοῦ ἀμπελῶνος, αἴρει απ τὸν ἀπὸ τῶν προτέρων γεωργών, οἵτινες ἀποκρίνον ται τῷ Σωτῆρι πυθομένῳ καὶ εἰπόντι * Οταν ούν ἔλθῃ ὁ Κύριος τοῦ ἀμπελῶνος, τί ποιήσει τοῖς γεωρ τοῖς ἐκείνοις;» καὶ λέγουσιν, εἴτε ὑπὸ τοῦ λόγου καὶ τῆς ἀκολουθίας ἀναγκαζόμενοι, εἴτε καὶ ἄκοντες, ἵν' οὕτως εἴπω, τὰ περὶ αὐτῶν προφητεύοντες, ὡς ἄρα κακοὺς κακῶς ἀπολέσει ὁ Κύριος τοῦ ἀμπελῶνος ἐλα cavi turrim in medio ejus; a utrobique autem fru ctuum vineæ fit mentio; apud Isaiam quidem Exspectavi ut faceret uvas, et fecit labruscàs; > in parabola autem Evangelii vitem non accusari perspicuum est, quod fructus, tempore ipsorum adventant, non dederit, sed hos agricolas qui pa trisfamilias e apprehensis servis alium ceciderunt, alium occiderunt, alium vero lapidaverunt ". › Cum autem misit alios servos plures prioribus, cusantur rursus agricolæ, quod ‹ fecerint illis si militer.» Tertia autem agricolis impingitur accu satio, quod e dixerint: Hic est hæres, venite, occi damus eun, et occupemus hæreditatem ejus; eum que ejecerint extra vineam, et occiderint. › In Isaia autem vineæ ipsi minas intentat Verbum dicens " ac Auferam sepem ejus, et erit in direptionem di rnam maceriam ejus, et erit in conculcationem. Et dimittam vineam meam, et non putabitur, neque fo dietur, et ascendet in eam sicut in incultam terram vepres; › sed et cum nubibus mandabit ne pluant super eam imbrem, › vineæ minatur, quam pro pheta Israelis domum esse dixit, et virum Juda, qui fructum non dedit, judicium videlicet et justi tiam; sed vepres protulit, iniquitatem nimis rum et clamorem. At in Evangelio non perpeti quidquam vineam reperimus, sed, si ita loqui fas est, operam potius datam, ac pravisum, ut patri familias proprios ferat fructus. Is enim vineæ cu ram gerens, illique prospiciens, prioribus aufert agricolis, qui percontanti Servatori ac dicenti Cum ergo venerit Dominus vineæ, quid faciet agri colis illis? respondent, et sive ipsa ratione et consequentia coacti, sive invite, ut ita dicam, de se ipsi vaticinantes, malos agricolas male perditurum vineæ Dominum, cum advenerit, pronuntiant, vi peæque prospicientem, aliis ipsam locaturum agri colis, qui reddant ei fructum temporibus suis. Quin et apud Jeremiain consequenter his ":: Vinea enim Domini Sabaoth, domus Israel est, et vir Juda ņovella ejus plantatio dilecta, › populo delinquenti dictum est v ; ‹ Ego autem plantavi te vineam fru rim. Dissimile est autem, quoniam in Isaia quidem ipsam vineam accusat plantator, dicens: ‹ Exspe, clavi ut faceret uvain, fecit autem spinas. In Evangelio autem manifeste non vinea accusatur, quasi que non dederit fructus in tempore suo, sed coloni qui susceperunt, et patrisfamilias servos contumeliis affecerunt diversis, novissime et ipsum filium patrisfamilias occiderunt. Iterum in Isaia ipsi vineæ mina tur dicens: • Auferam sepem ejus, et erit in rapinam, et destruam materiam ejus, et erit in conculca tionem, › et cætera. Sed et nubibus promittit se mandaturum, ut ne super vineam pluant illam quæ fuit secundum prophetam domus Israel, et homo Juda, qui nullum fructuni fecerunt. In Evangelio antem vi meam non invenimus aliquid patientem, sed adhuc provisionem Dei consecutam, ut possit fructus suos patrifamilias dare. Ablata est enim a colonis impiis, et data genti meliori. Coloni autem omnem susci piunt iram. Dicentes enimn: Cum venerit paterfamilias, malos male perdet, a sive ratione verbi coacti, et consequentia parabolar, sive nolentes prophetaverunt de se, quoniam cum venerit, malos male perdet, el vineæ provisionem faciens, aliis eam dabit colouis. Item consequenter et Jeremias dicit ad populum Ego plantavi te vineam fructiferam omnem veram quomodo conversa es in amaritudinem vinee alie næ? Vides ergo quoniam in prophetis populus Judaicus vinea appellatur, et comminatio patrisfamilias contra vineam fit: in Evangelio autem ominino vinea non culpatur, sed ejus coloni. Sed qui vult evange lica verba caute considerare, nequaquam poterit clariter approbare quoniam vinea populus est. Sed no forte secundum Evangelium viuea regnum est Dei, id est doctrina que providentiam habens Dei, Scri pturis inserta est sanctis. Quod enim dicit: + Tolletur a vobis regnum Dei, et dabitur genti facienti fru * Matth. xx1, 35, 36. Isa. v, 5, 6, 7. Matth. xxi, 10. Isa. V, “Jerem. 11, 21. cavi turrim in medio ejus; a utrobique autem fru ctuum vineæ fit mentio; apud Isaiam quidem Exspectavi ut faceret uvas, et fecit labruscàs; > in parabola autem Evangelii vitem non accusari perspicuum est, quod fructus, tempore ipsorum adventant, non dederit, sed hos agricolas qui pa trisfamilias e apprehensis servis alium ceciderunt, alium occiderunt, alium vero lapidaverunt ". › Cum autem misit alios servos plures prioribus, cusantur rursus agricolæ, quod ‹ fecerint illis si militer.» Tertia autem agricolis impingitur accu satio, quod e dixerint: Hic est hæres, venite, occi damus eun, et occupemus hæreditatem ejus; eum que ejecerint extra vineam, et occiderint. › In Isaia autem vineæ ipsi minas intentat Verbum dicens " ac Auferam sepem ejus, et erit in direptionem di rnam maceriam ejus, et erit in conculcationem. Et dimittam vineam meam, et non putabitur, neque fo dietur, et ascendet in eam sicut in incultam terram vepres; › sed et cum nubibus mandabit ne pluant super eam imbrem, › vineæ minatur, quam pro pheta Israelis domum esse dixit, et virum Juda, qui fructum non dedit, judicium videlicet et justi tiam; sed vepres protulit, iniquitatem nimis rum et clamorem. At in Evangelio non perpeti quidquam vineam reperimus, sed, si ita loqui fas est, operam potius datam, ac pravisum, ut patri familias proprios ferat fructus. Is enim vineæ cu ram gerens, illique prospiciens, prioribus aufert agricolis, qui percontanti Servatori ac dicenti Cum ergo venerit Dominus vineæ, quid faciet agri colis illis? respondent, et sive ipsa ratione et consequentia coacti, sive invite, ut ita dicam, de se ipsi vaticinantes, malos agricolas male perditurum vineæ Dominum, cum advenerit, pronuntiant, vi peæque prospicientem, aliis ipsam locaturum agri colis, qui reddant ei fructum temporibus suis. Quin et apud Jeremiain consequenter his ":: Vinea enim Domini Sabaoth, domus Israel est, et vir Juda ņovella ejus plantatio dilecta, › populo delinquenti dictum est v ; ‹ Ego autem plantavi te vineam fru rim. Dissimile est autem, quoniam in Isaia quidem ipsam vineam accusat plantator, dicens: ‹ Exspe, clavi ut faceret uvain, fecit autem spinas. In Evangelio autem manifeste non vinea accusatur, quasi que non dederit fructus in tempore suo, sed coloni qui susceperunt, et patrisfamilias servos contumeliis affecerunt diversis, novissime et ipsum filium patrisfamilias occiderunt. Iterum in Isaia ipsi vineæ mina tur dicens: • Auferam sepem ejus, et erit in rapinam, et destruam materiam ejus, et erit in conculca tionem, › et cætera. Sed et nubibus promittit se mandaturum, ut ne super vineam pluant illam quæ fuit secundum prophetam domus Israel, et homo Juda, qui nullum fructuni fecerunt. In Evangelio antem vi meam non invenimus aliquid patientem, sed adhuc provisionem Dei consecutam, ut possit fructus suos patrifamilias dare. Ablata est enim a colonis impiis, et data genti meliori. Coloni autem omnem susci piunt iram. Dicentes enimn: Cum venerit paterfamilias, malos male perdet, a sive ratione verbi coacti, et consequentia parabolar, sive nolentes prophetaverunt de se, quoniam cum venerit, malos male perdet, el vineæ provisionem faciens, aliis eam dabit colouis. Item consequenter et Jeremias dicit ad populum Ego plantavi te vineam fructiferam omnem veram quomodo conversa es in amaritudinem vinee alie næ? Vides ergo quoniam in prophetis populus Judaicus vinea appellatur, et comminatio patrisfamilias contra vineam fit: in Evangelio autem ominino vinea non culpatur, sed ejus coloni. Sed qui vult evange lica verba caute considerare, nequaquam poterit clariter approbare quoniam vinea populus est. Sed no forte secundum Evangelium viuea regnum est Dei, id est doctrina que providentiam habens Dei, Scri pturis inserta est sanctis. Quod enim dicit: + Tolletur a vobis regnum Dei, et dabitur genti facienti fru * Matth. xx1, 35, 36. Isa. v, 5, 6, 7. Matth. xxi, 10. Isa. V, “Jerem. 11, 21.
PG 13:1496προνοῶν γὰρ οὗτος τοῦ ἀμπελῶνος αἴρει αὐτὸν ἀπὸ τῶν προτέρων γεωργῶν, οἵτινες ἀποκρίνονται τῷ σωτῆρι πυθομένῳ καὶ εἰπόντι «ὅταν οὖν ἔλθῃ ὁ κύριος τοῦ ἀμπελῶνος, τί ποιήσει τοῖς γεωργοῖς ἐκείνοις;» καὶ «λέγουσιν,» εἴτε ὑπὸ τοῦ λόγου καὶ τῆς ἀκολουθίας ἀναγκαζόμενοι εἴτε καὶ ἄκοντες [ἵν’ οὕτως εἴπω] τὰ περὶ αὑτῶν προφητεύοντες, ὡς ἄρα «κακοὺς κακῶς ἀπολέσει» ὁ κύριος τοῦ ἀμπελῶνος ἐλθὼν τοὺς γεωργούς, «καὶ» προνοούμενος τοῦ ἀμπελῶνος «ἐκδώσεται» αὐτὸν «ἄλλοις γεωργοῖς, οἵτινες ἀποδώσουσιν αὐτῷ τοὺς καρποὺς ἐν τοῖς καιροῖς αὐτῶν.» ἀλλὰ καὶ ἐν τῷ Ἱερεμίᾳ ἀκολούθως τῷ «ὁ γὰρ ἀμπελὼν κυρίου σαβαὼθ οἶκος τοῦ Ἰσραήλ ἐστι, καὶ ἄνθρωπος τοῦ Ἰούδα νεόφυτον ἠγαπημένον» εἴρηται πρὸς τὸν ἁμαρτάνοντα λαόν·
καὶ ἐν μὲν τῷ Ἡσαί̈ᾳ αὐτῷ τῷ ἀμπελῶνι ἀπειλεῖ ὁ λόγος λέγων· «ἀφελῶ τὸν φραγμὸν αὐτοῦ καὶ ἔσται εἰς διαρπαγήν, [καὶ] καθελῶ τὸν τοῖχον αὐτοῦ καὶ ἔσται εἰς καταπάτημα. καὶ ἀνήσω τὸν ἀμπελῶνά μου, καὶ οὐ μὴ τμηθῇ οὐδὲ μὴ σκαφῇ, καὶ ἀναβήσεται εἰς αὐτὸν ὡς εἰς χέρσον ἄκανθα». ἀλλὰ καὶ ὅτε «ταῖς νεφέλαις» ἐντελεῖ[σθαι ἐπαγγέλλε]ται «τοῦ μὴ βρέξαι εἰς τὸν ἀμπελῶνα ὑετόν», τῷ ἀμπελῶνι ἀπειλεῖ, ὅντινα ὁ προφήτης εἶπεν εἶναι τὸν «τοῦ Ἰσραὴλ» οἶκον καὶ τὸν «ἄνθρωπον τοῦ Ἰούδα», μὴ ποιήσαντα τὸν καρπόν, τὴν «κρίσιν» καὶ τὴν δικαιοσύνην, ποιήσαντα δὲ ἀκάνθας, τὴν «ἀνομίαν» καὶ τὴν «κραυγήν». ἐν δὲ τῷ εὐαγγελίῳ τὸν μὲν ἀμπελῶνα οὐδὲν εὑρίσκομεν πάσχοντα, ἀλλ’ [εἰ δεῖ οὕτως εἰπεῖν] μᾶλλον προνοούμενον τοῦ φέρειν τοὺς οἰκείους καρποὺς τῷ οἰκοδεσπότῃ· ληνόν, τα «Καὶ προλήνιον ώρυξα ἐν αὐτῷ, καὶ τῷ· ι Οκοδόμησε πύργον, το «Καὶ ᾠκοδόμη, σα πύργον ἐν μέσῳ αὐτοῦ, κατ᾿ ἀμφοτέρους δὲ τοὺς τόπους περὶ τῶν καρπῶν λέγεται τοῦ ἀμπελῶνος, παρὰ μὲν τῷ Ησαΐα, ὅτι, ο Ἔμεινα τοῦ ποιῆσαι σταφυλὴν, καὶ ἐποίησεν ἀκάνθας, ἐν δὲ τῇ τοῦ Εὐαγγελίου παραβολῇ σαφῶς οὐχ ἡ ἀμπελῶν κατη γορεῖται, ὡς μή δεδωκώς τοὺς καρποὺς ἐγγίσαντος τοῦ καιροῦ αὐτῶν, ἀλλ' οι γεωργοί οὗτοι, ο λαβόντες τοὺς» τοῦ οἰκοδεσπότου ι δούλους, ἂν μὲν ἔδειραν, ἂν δὲ ἀπέκτειναν, ἂν δὲ ἐλιθοβόλησαν. Καὶ ἡνίκα ἀπέστειλεν ἄλλους δούλους πλείονας τῶν πρώτων, πάλιν οἱ γεωργοί κατηγοροῦνται ποιήσαντες αὐτοῖς ὡσαύτως. Καὶ τρίτον δὲ οἱ γεωργοί κατηγορούνται εἰπόντες· Οὗτός ἐστιν ὁ κληρονόμος· δεῦτε, ἀπο κτείνωμεν αὐτὸν, καὶ σχῶμεν τὴν κληρονομίαν επ τοῦ, καὶ ἐκβαλόντες αὐτὸν ἔξω τοῦ ἀμπελῶνος, καὶ ἀποκτείναντες αὐτόν.» Καὶ ἐν μὲν τῷ Ἡσαΐᾳ αὐτῷ τῷ ἀμπελῶνι ἀπειλεῖ ὁ Λόγος λέγων «Αφελῶ τὸν φραγμὸν αὐτοῦ, καὶ ἔσται εἰς διαρπαγήν· καθελῶ τὸν τοῖχον αὐτοῦ, καὶ ἔσται εἰς καταπάτημα. Καὶ ἀνήσω τὸν ἀμπελῶνα μου, καὶ οὐ μὴ τμηθής, οὐδὲ μὴ σκαφῇ· καὶ ἀναβήσεται εἰς αὐτὸν ὡς εἰς χέρσον ἀκανθα·: ἀλλὰ καὶ ὅτε ι ταῖς νε φέλαις ἐντελεῖται τοῦ μὴ βρέξαι εἰς τὴν ἀμπε λῶνα ὑστὸν, ο τῷ ἀμπελῶνι ἀπειλεῖ, ὅντινα προφήτης εἶπεν εἶναι τὸν τοῦ Ἰσραὴλ οἶκον, καὶ τὸν ἄνθρωπον τοῦ Ἰούδα, μὴ ποιήσαντα τὸν χαρ πὸν, τὴν κρίσιν καὶ τὴν δικαιοσύνην, ποιήσαντι δὲ ἀκάνθας, τὴν ἀνομίαν καὶ τὴν κραυγήν· ἐν δὲ τῷ Εὐαγγελίῳ τὸν μὲν ἀμπελῶνα οὐδὲν εὑρίσκομεν τά σχοντα, ἀλλ', εἰ δεῖ οὕτως εἰπεῖν, μᾶλλον προνοού μενον τοῦ φέρειν τους οικείους καρποὺς τῷ οἰκηδε σπότῃ· προνοῶν γὰρ οὗτος τοῦ ἀμπελῶνος, αἴρει απ τὸν ἀπὸ τῶν προτέρων γεωργών, οἵτινες ἀποκρίνον ται τῷ Σωτῆρι πυθομένῳ καὶ εἰπόντι * Οταν ούν ἔλθῃ ὁ Κύριος τοῦ ἀμπελῶνος, τί ποιήσει τοῖς γεωρ τοῖς ἐκείνοις;» καὶ λέγουσιν, εἴτε ὑπὸ τοῦ λόγου καὶ τῆς ἀκολουθίας ἀναγκαζόμενοι, εἴτε καὶ ἄκοντες, ἵν' οὕτως εἴπω, τὰ περὶ αὐτῶν προφητεύοντες, ὡς ἄρα κακοὺς κακῶς ἀπολέσει ὁ Κύριος τοῦ ἀμπελῶνος ἐλα ληνόν, τα «Καὶ προλήνιον ώρυξα ἐν αὐτῷ, καὶ τῷ· ι Οκοδόμησε πύργον, το «Καὶ ᾠκοδόμη, σα πύργον ἐν μέσῳ αὐτοῦ, κατ᾿ ἀμφοτέρους δὲ τοὺς τόπους περὶ τῶν καρπῶν λέγεται τοῦ ἀμπελῶνος, παρὰ μὲν τῷ Ησαΐα, ὅτι, ο Ἔμεινα τοῦ ποιῆσαι σταφυλὴν, καὶ ἐποίησεν ἀκάνθας, ἐν δὲ τῇ τοῦ Εὐαγγελίου παραβολῇ σαφῶς οὐχ ἡ ἀμπελῶν κατη γορεῖται, ὡς μή δεδωκώς τοὺς καρποὺς ἐγγίσαντος τοῦ καιροῦ αὐτῶν, ἀλλ' οι γεωργοί οὗτοι, ο λαβόντες τοὺς» τοῦ οἰκοδεσπότου ι δούλους, ἂν μὲν ἔδειραν, ἂν δὲ ἀπέκτειναν, ἂν δὲ ἐλιθοβόλησαν. Καὶ ἡνίκα ἀπέστειλεν ἄλλους δούλους πλείονας τῶν πρώτων, πάλιν οἱ γεωργοί κατηγοροῦνται ποιήσαντες αὐτοῖς ὡσαύτως. Καὶ τρίτον δὲ οἱ γεωργοί κατηγορούνται εἰπόντες· Οὗτός ἐστιν ὁ κληρονόμος· δεῦτε, ἀπο κτείνωμεν αὐτὸν, καὶ σχῶμεν τὴν κληρονομίαν επ τοῦ, καὶ ἐκβαλόντες αὐτὸν ἔξω τοῦ ἀμπελῶνος, καὶ ἀποκτείναντες αὐτόν.» Καὶ ἐν μὲν τῷ Ἡσαΐᾳ αὐτῷ τῷ ἀμπελῶνι ἀπειλεῖ ὁ Λόγος λέγων «Αφελῶ τὸν φραγμὸν αὐτοῦ, καὶ ἔσται εἰς διαρπαγήν· καθελῶ τὸν τοῖχον αὐτοῦ, καὶ ἔσται εἰς καταπάτημα. Καὶ ἀνήσω τὸν ἀμπελῶνα μου, καὶ οὐ μὴ τμηθής, οὐδὲ μὴ σκαφῇ· καὶ ἀναβήσεται εἰς αὐτὸν ὡς εἰς χέρσον ἀκανθα·: ἀλλὰ καὶ ὅτε ι ταῖς νε φέλαις ἐντελεῖται τοῦ μὴ βρέξαι εἰς τὴν ἀμπε λῶνα ὑστὸν, ο τῷ ἀμπελῶνι ἀπειλεῖ, ὅντινα προφήτης εἶπεν εἶναι τὸν τοῦ Ἰσραὴλ οἶκον, καὶ τὸν ἄνθρωπον τοῦ Ἰούδα, μὴ ποιήσαντα τὸν χαρ πὸν, τὴν κρίσιν καὶ τὴν δικαιοσύνην, ποιήσαντι δὲ ἀκάνθας, τὴν ἀνομίαν καὶ τὴν κραυγήν· ἐν δὲ τῷ Εὐαγγελίῳ τὸν μὲν ἀμπελῶνα οὐδὲν εὑρίσκομεν τά σχοντα, ἀλλ', εἰ δεῖ οὕτως εἰπεῖν, μᾶλλον προνοού μενον τοῦ φέρειν τους οικείους καρποὺς τῷ οἰκηδε σπότῃ· προνοῶν γὰρ οὗτος τοῦ ἀμπελῶνος, αἴρει απ τὸν ἀπὸ τῶν προτέρων γεωργών, οἵτινες ἀποκρίνον ται τῷ Σωτῆρι πυθομένῳ καὶ εἰπόντι * Οταν ούν ἔλθῃ ὁ Κύριος τοῦ ἀμπελῶνος, τί ποιήσει τοῖς γεωρ τοῖς ἐκείνοις;» καὶ λέγουσιν, εἴτε ὑπὸ τοῦ λόγου καὶ τῆς ἀκολουθίας ἀναγκαζόμενοι, εἴτε καὶ ἄκοντες, ἵν' οὕτως εἴπω, τὰ περὶ αὐτῶν προφητεύοντες, ὡς ἄρα κακοὺς κακῶς ἀπολέσει ὁ Κύριος τοῦ ἀμπελῶνος ἐλα cavi turrim in medio ejus; a utrobique autem fru ctuum vineæ fit mentio; apud Isaiam quidem Exspectavi ut faceret uvas, et fecit labruscàs; > in parabola autem Evangelii vitem non accusari perspicuum est, quod fructus, tempore ipsorum adventant, non dederit, sed hos agricolas qui pa trisfamilias e apprehensis servis alium ceciderunt, alium occiderunt, alium vero lapidaverunt ". › Cum autem misit alios servos plures prioribus, cusantur rursus agricolæ, quod ‹ fecerint illis si militer.» Tertia autem agricolis impingitur accu satio, quod e dixerint: Hic est hæres, venite, occi damus eun, et occupemus hæreditatem ejus; eum que ejecerint extra vineam, et occiderint. › In Isaia autem vineæ ipsi minas intentat Verbum dicens " ac Auferam sepem ejus, et erit in direptionem di rnam maceriam ejus, et erit in conculcationem. Et dimittam vineam meam, et non putabitur, neque fo dietur, et ascendet in eam sicut in incultam terram vepres; › sed et cum nubibus mandabit ne pluant super eam imbrem, › vineæ minatur, quam pro pheta Israelis domum esse dixit, et virum Juda, qui fructum non dedit, judicium videlicet et justi tiam; sed vepres protulit, iniquitatem nimis rum et clamorem. At in Evangelio non perpeti quidquam vineam reperimus, sed, si ita loqui fas est, operam potius datam, ac pravisum, ut patri familias proprios ferat fructus. Is enim vineæ cu ram gerens, illique prospiciens, prioribus aufert agricolis, qui percontanti Servatori ac dicenti Cum ergo venerit Dominus vineæ, quid faciet agri colis illis? respondent, et sive ipsa ratione et consequentia coacti, sive invite, ut ita dicam, de se ipsi vaticinantes, malos agricolas male perditurum vineæ Dominum, cum advenerit, pronuntiant, vi peæque prospicientem, aliis ipsam locaturum agri colis, qui reddant ei fructum temporibus suis. Quin et apud Jeremiain consequenter his ":: Vinea enim Domini Sabaoth, domus Israel est, et vir Juda ņovella ejus plantatio dilecta, › populo delinquenti dictum est v ; ‹ Ego autem plantavi te vineam fru rim. Dissimile est autem, quoniam in Isaia quidem ipsam vineam accusat plantator, dicens: ‹ Exspe, clavi ut faceret uvain, fecit autem spinas. In Evangelio autem manifeste non vinea accusatur, quasi que non dederit fructus in tempore suo, sed coloni qui susceperunt, et patrisfamilias servos contumeliis affecerunt diversis, novissime et ipsum filium patrisfamilias occiderunt. Iterum in Isaia ipsi vineæ mina tur dicens: • Auferam sepem ejus, et erit in rapinam, et destruam materiam ejus, et erit in conculca tionem, › et cætera. Sed et nubibus promittit se mandaturum, ut ne super vineam pluant illam quæ fuit secundum prophetam domus Israel, et homo Juda, qui nullum fructuni fecerunt. In Evangelio antem vi meam non invenimus aliquid patientem, sed adhuc provisionem Dei consecutam, ut possit fructus suos patrifamilias dare. Ablata est enim a colonis impiis, et data genti meliori. Coloni autem omnem susci piunt iram. Dicentes enimn: Cum venerit paterfamilias, malos male perdet, a sive ratione verbi coacti, et consequentia parabolar, sive nolentes prophetaverunt de se, quoniam cum venerit, malos male perdet, el vineæ provisionem faciens, aliis eam dabit colouis. Item consequenter et Jeremias dicit ad populum Ego plantavi te vineam fructiferam omnem veram quomodo conversa es in amaritudinem vinee alie næ? Vides ergo quoniam in prophetis populus Judaicus vinea appellatur, et comminatio patrisfamilias contra vineam fit: in Evangelio autem ominino vinea non culpatur, sed ejus coloni. Sed qui vult evange lica verba caute considerare, nequaquam poterit clariter approbare quoniam vinea populus est. Sed no forte secundum Evangelium viuea regnum est Dei, id est doctrina que providentiam habens Dei, Scri pturis inserta est sanctis. Quod enim dicit: + Tolletur a vobis regnum Dei, et dabitur genti facienti fru * Matth. xx1, 35, 36. Isa. v, 5, 6, 7. Matth. xxi, 10. Isa. V, “Jerem. 11, 21. cavi turrim in medio ejus; a utrobique autem fru ctuum vineæ fit mentio; apud Isaiam quidem Exspectavi ut faceret uvas, et fecit labruscàs; > in parabola autem Evangelii vitem non accusari perspicuum est, quod fructus, tempore ipsorum adventant, non dederit, sed hos agricolas qui pa trisfamilias e apprehensis servis alium ceciderunt, alium occiderunt, alium vero lapidaverunt ". › Cum autem misit alios servos plures prioribus, cusantur rursus agricolæ, quod ‹ fecerint illis si militer.» Tertia autem agricolis impingitur accu satio, quod e dixerint: Hic est hæres, venite, occi damus eun, et occupemus hæreditatem ejus; eum que ejecerint extra vineam, et occiderint. › In Isaia autem vineæ ipsi minas intentat Verbum dicens " ac Auferam sepem ejus, et erit in direptionem di rnam maceriam ejus, et erit in conculcationem. Et dimittam vineam meam, et non putabitur, neque fo dietur, et ascendet in eam sicut in incultam terram vepres; › sed et cum nubibus mandabit ne pluant super eam imbrem, › vineæ minatur, quam pro pheta Israelis domum esse dixit, et virum Juda, qui fructum non dedit, judicium videlicet et justi tiam; sed vepres protulit, iniquitatem nimis rum et clamorem. At in Evangelio non perpeti quidquam vineam reperimus, sed, si ita loqui fas est, operam potius datam, ac pravisum, ut patri familias proprios ferat fructus. Is enim vineæ cu ram gerens, illique prospiciens, prioribus aufert agricolis, qui percontanti Servatori ac dicenti Cum ergo venerit Dominus vineæ, quid faciet agri colis illis? respondent, et sive ipsa ratione et consequentia coacti, sive invite, ut ita dicam, de se ipsi vaticinantes, malos agricolas male perditurum vineæ Dominum, cum advenerit, pronuntiant, vi peæque prospicientem, aliis ipsam locaturum agri colis, qui reddant ei fructum temporibus suis. Quin et apud Jeremiain consequenter his ":: Vinea enim Domini Sabaoth, domus Israel est, et vir Juda ņovella ejus plantatio dilecta, › populo delinquenti dictum est v ; ‹ Ego autem plantavi te vineam fru rim. Dissimile est autem, quoniam in Isaia quidem ipsam vineam accusat plantator, dicens: ‹ Exspe, clavi ut faceret uvain, fecit autem spinas. In Evangelio autem manifeste non vinea accusatur, quasi que non dederit fructus in tempore suo, sed coloni qui susceperunt, et patrisfamilias servos contumeliis affecerunt diversis, novissime et ipsum filium patrisfamilias occiderunt. Iterum in Isaia ipsi vineæ mina tur dicens: • Auferam sepem ejus, et erit in rapinam, et destruam materiam ejus, et erit in conculca tionem, › et cætera. Sed et nubibus promittit se mandaturum, ut ne super vineam pluant illam quæ fuit secundum prophetam domus Israel, et homo Juda, qui nullum fructuni fecerunt. In Evangelio antem vi meam non invenimus aliquid patientem, sed adhuc provisionem Dei consecutam, ut possit fructus suos patrifamilias dare. Ablata est enim a colonis impiis, et data genti meliori. Coloni autem omnem susci piunt iram. Dicentes enimn: Cum venerit paterfamilias, malos male perdet, a sive ratione verbi coacti, et consequentia parabolar, sive nolentes prophetaverunt de se, quoniam cum venerit, malos male perdet, el vineæ provisionem faciens, aliis eam dabit colouis. Item consequenter et Jeremias dicit ad populum Ego plantavi te vineam fructiferam omnem veram quomodo conversa es in amaritudinem vinee alie næ? Vides ergo quoniam in prophetis populus Judaicus vinea appellatur, et comminatio patrisfamilias contra vineam fit: in Evangelio autem ominino vinea non culpatur, sed ejus coloni. Sed qui vult evange lica verba caute considerare, nequaquam poterit clariter approbare quoniam vinea populus est. Sed no forte secundum Evangelium viuea regnum est Dei, id est doctrina que providentiam habens Dei, Scri pturis inserta est sanctis. Quod enim dicit: + Tolletur a vobis regnum Dei, et dabitur genti facienti fru * Matth. xx1, 35, 36. Isa. v, 5, 6, 7. Matth. xxi, 10. Isa. V, “Jerem. 11, 21.
PG 13:1497«ἐγὼ δὲ ἐφύτευσά σε ἄμπελον καρποφόρον πᾶσαν ἀληθινήν», καὶ ἀνάλογον τῷ «ἔμεινα ἵνα ποιήσῃ σταφυλήν, ἐποίησε δὲ ἀκάνθας» καὶ τῷ «ἔμεινα [τοῦ] ποιῆσαι κρίσιν, ἐποίησε δὲ ἀνομίαν καὶ οὐ δικαιοσύνην ἀλλὰ κραυγὴν» τὸ «πῶς ἐστράφη[ς] εἰς πικρίαν, ἡ ἄμπελος ἡ ἀλλοτρία;» Οὐκοῦν ὁρᾷς ἐν μὲν ταῖς προφητικαῖς λέξεσι τὸν λαὸν λεγόμενον εἶναι ἀμπελῶνα καὶ τὸν φυτεύσαντα αὐτὸν ἀπειλοῦντα καὶ λέγοντα αὐτῷ· «ἀφελῶ τὸν φραγμὸν αὐτοῦ, καὶ ἔσται εἰς διαρπαγὴν» καὶ τὰ λοιπά, ἐν δὲ ταῖς εὐαγγελικαῖς οὐδεμίαν μὲν μέμψιν προσαγομένην τῷ ἀμπελῶνι πᾶσαν δὲ τοῖς γεωργοῖς, καὶ πρὸς τῷ μηδεμίαν εἶναι ἀπειλὴν τῷ ἀμπελῶνι καὶ πρόνοιαν αὐτοῦ γινομένην, ἵνα διδῷ τῷ οἰκοδεσπότῃ «τοὺς καρποὺς ἐν τοῖς καιροῖς αὐτῶν.» καὶ οὐκ ἂν δύναιο, τὴν ἀκρίβειαν βουλόμενος σῶσαι τῆς εὐαγγελικῆς γραφῆς, τρανῶς παραστῆσαι ὅτι ἀμπελὼν ὁ λαὸς ἦν. ἀλλὰ μήποτε ὁ κατὰ τὸ εὐαγγέλιον ἀμπελὼν ἡ βασιλεία ἐστὶ τοῦ θεοῦ, ἡ αὐτὴ [οἶμαι] τυγχάνουσα τῇ τῶν γραφῶν μετ’ ἐπισκοπῆς θεοῦ διδασκαλίᾳ.
«ἐγὼ δὲ ἐφύτευσά σε ἄμπελον καρποφόρον πᾶσαν ἀληθινήν», καὶ ἀνάλογον τῷ «ἔμεινα ἵνα ποιήσῃ σταφυλήν, ἐποίησε δὲ ἀκάνθας» καὶ τῷ «ἔμεινα [τοῦ] ποιῆσαι κρίσιν, ἐποίησε δὲ ἀνομίαν καὶ οὐ δικαιοσύνην ἀλλὰ κραυγὴν» τὸ «πῶς ἐστράφη[ς] εἰς πικρίαν, ἡ ἄμπελος ἡ ἀλλοτρία;» Οὐκοῦν ὁρᾷς ἐν μὲν ταῖς προφητικαῖς λέξεσι τὸν λαὸν λεγόμενον εἶναι ἀμπελῶνα καὶ τὸν φυτεύσαντα αὐτὸν ἀπειλοῦντα καὶ λέγοντα αὐτῷ· «ἀφελῶ τὸν φραγμὸν αὐτοῦ, καὶ ἔσται εἰς διαρπαγὴν» καὶ τὰ λοιπά, ἐν δὲ ταῖς εὐαγγελικαῖς οὐδεμίαν μὲν μέμψιν προσαγομένην τῷ ἀμπελῶνι πᾶσαν δὲ τοῖς γεωργοῖς, καὶ πρὸς τῷ μηδεμίαν εἶναι ἀπειλὴν τῷ ἀμπελῶνι καὶ πρόνοιαν αὐτοῦ γινομένην, ἵνα διδῷ τῷ οἰκοδεσπότῃ «τοὺς καρποὺς ἐν τοῖς καιροῖς αὐτῶν.» καὶ οὐκ ἂν δύναιο, τὴν ἀκρίβειαν βουλόμενος σῶσαι τῆς εὐαγγελικῆς γραφῆς, τρανῶς παραστῆσαι ὅτι ἀμπελὼν ὁ λαὸς ἦν. ἀλλὰ μήποτε ὁ κατὰ τὸ εὐαγγέλιον ἀμπελὼν ἡ βασιλεία ἐστὶ τοῦ θεοῦ, ἡ αὐτὴ [οἶμαι] τυγχάνουσα τῇ τῶν γραφῶν μετ’ ἐπισκοπῆς θεοῦ διδασκαλίᾳ. θὼν τοὺς γεωργούς, καὶ προνοούμενος τοῦ ἀμπελῶ-; νος, ἐκδώσεται αὐτὸν ἄλλοις γεωργοίς, οἵτινες ἀποδώ • › σουσιν αὐτῷ τοὺς καρποὺς ἐν τοῖς καιροῖς αὐτῶν. *: « Ἀλλὰ καὶ ἐν τῷ Ἱερεμίᾳ ἀκολούθως τῷ· Ὁ γὰρ ἀμπελῶν Κυρίου Σαβαὼθ οἶκος τοῦ Ἰσραήλ ἐστι, καὶ: ἄνθρωπος τοῦ Ἰούδα νεόφυτον Αγαπημένον, ο εἴρη ται πρὸς τὸν ἁμαρτάνοντα λαόν· Ἐγὼ δὲ ἐφύ τευσά σε άμπελον καρποφόρον πᾶσαν ἀληθινὴν, ο καὶ ἀνάλογον τῷ· ὁ Ἔμεινα ἵνα ποιήσῃ σταφυλήν, 77: « ἐποίησε δὲ ἀκάνθας, καὶ τῷ· Ἔμεινα τοῦ ποιῆσαι κρίσιν, ἐποίησε δὲ ἀνομίαν· καὶ οὐ δικαιοσύνην, ἀλλὰ κραυγήν, ο τόν. Πῶς ἐστράφης εἰς πικρίαν ἡ ἄμπε λος ἡ ἀλλοτρία Οὐκοῦν ὁρᾷς ἐν μὲν ταῖς προφη τικαῖς λέξεσι τὸν λαὸν λεγόμενον εἶναι ἀμπελῶνα, καὶ τὴν φυτεύσαντα αὐτὸν ἀπειλοῦντα καὶ λέγοντα αὐτῷ Αφελῶ τὸν φραγμὸν αὐτοῦ, καὶ ἔσται εἰς διαρπαγὴν,» καὶ τὰ λοιπά· ἐν δὲ ταῖς εὐαγγελικαῖς οὐδεμίαν μὲν μέμψιν προσαγομένην τῷ ἀμπελῶνι, πᾶσαν δὲ τοῖς γεωργοῖς· καὶ πρὸς τῷ μηδεμίαν εξ ναι ἀπειλὴν τῷ ἀμπελῶνι, καὶ πρόνοιαν αὐτοῦ γινο μένην, ἵνα διδῷ τῷ οἰκοδεσπότῃ τοὺς καρποὺς ἐν τοῖς καιροῖς αὐτῶν, καὶ οὐκ ἂν δύναιο, τὴν ἀκρίβειαν βουλόμενος σῶσαι τῆς εὐαγγελικῆς γραφῆς, τρανῶς παραστῆσαι, ὅτι ἀμπελὼν ὁ λαὸς ἦν. Ἀλλὰ μήποτε ὁ κατὰ τὸ Εὐαγγέλιον ἀμπελῶν ἡ βασιλεία ἐστὶ τοῦ Θεοῦ, ἡ αὐτὴ, οἶμαι, τυγχάνουσα τῇ τῶν Γρα φῶν μετ' ἐπισκοπῆς Θεοῦ διδασκαλίᾳ· τὸ γάρ ο Αρ θήσεται ἀφ' ὑμῶν ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ, καὶ δοθήσε και έθνει ποιοῦντι τοὺς καρποὺς αὐτῆς, ο ἐπιφερόμε νον τῇ περὶ τοῦ ἀμπελῶνος παραβολῇ, σαφῶς, οἶμαι, δηλοῖ τὰ μυστήρια τῆς τοῦ Θεοῦ βασιλείας λέγεσθαι εἶναι τὸν ἀμπελῶνα, ὃν ἐφύτευσεν ὁ οἰκοδεσπότης ἄνθρωπος. Τοῦτον δὴ τὸν ἀμπελῶνα ὄντα, ὡς οἶμαι, νόμον καὶ προφήτας, καὶ πᾶσαν τὴν θείαν Γραφήν ἐξέδοτο ὁ Κύριος τοῦ ἀμπελῶνος γεωργοίς· προτέ μοις μὲν τῷ λαῷ ἐκείνῳ, καὶ γὰρ πρῶτοι < ἐπιστεύ θησαν τὰ λόγια τοῦ Θεοῦ·, δευτέροις δὲ ἔθνει ποι οῦντι τοὺς καρποὺς αὐτῆς, τῇ ἀπὸ τῶν ἐθνῶν Ἐκ κλησίᾳ. Ἀλλ᾽ ἔργον ἐξομαλίσαι, οὕτω νοουμένου τοῦ κατὰ τὸ Εὐαγγέλιον ἀμπελῶνος, τὸν περιθέντα αὐτῷ φραγμόν, οὐδὲν πάσχοντα ὁποῖον ἐν τῷ Ησαΐᾳ φρα Αλλά μήποτε ὁ κατ' Εὐαγγέλιον, Ηιετικό. θὼν τοὺς γεωργούς, καὶ προνοούμενος τοῦ ἀμπελῶ-; νος, ἐκδώσεται αὐτὸν ἄλλοις γεωργοίς, οἵτινες ἀποδώ • › σουσιν αὐτῷ τοὺς καρποὺς ἐν τοῖς καιροῖς αὐτῶν. *: « Ἀλλὰ καὶ ἐν τῷ Ἱερεμίᾳ ἀκολούθως τῷ· Ὁ γὰρ ἀμπελῶν Κυρίου Σαβαὼθ οἶκος τοῦ Ἰσραήλ ἐστι, καὶ: ἄνθρωπος τοῦ Ἰούδα νεόφυτον Αγαπημένον, ο εἴρη ται πρὸς τὸν ἁμαρτάνοντα λαόν· Ἐγὼ δὲ ἐφύ τευσά σε άμπελον καρποφόρον πᾶσαν ἀληθινὴν, ο καὶ ἀνάλογον τῷ· ὁ Ἔμεινα ἵνα ποιήσῃ σταφυλήν, 77: « ἐποίησε δὲ ἀκάνθας, καὶ τῷ· Ἔμεινα τοῦ ποιῆσαι κρίσιν, ἐποίησε δὲ ἀνομίαν· καὶ οὐ δικαιοσύνην, ἀλλὰ κραυγήν, ο τόν. Πῶς ἐστράφης εἰς πικρίαν ἡ ἄμπε λος ἡ ἀλλοτρία Οὐκοῦν ὁρᾷς ἐν μὲν ταῖς προφη τικαῖς λέξεσι τὸν λαὸν λεγόμενον εἶναι ἀμπελῶνα, καὶ τὴν φυτεύσαντα αὐτὸν ἀπειλοῦντα καὶ λέγοντα αὐτῷ Αφελῶ τὸν φραγμὸν αὐτοῦ, καὶ ἔσται εἰς διαρπαγὴν,» καὶ τὰ λοιπά· ἐν δὲ ταῖς εὐαγγελικαῖς οὐδεμίαν μὲν μέμψιν προσαγομένην τῷ ἀμπελῶνι, πᾶσαν δὲ τοῖς γεωργοῖς· καὶ πρὸς τῷ μηδεμίαν εξ ναι ἀπειλὴν τῷ ἀμπελῶνι, καὶ πρόνοιαν αὐτοῦ γινο μένην, ἵνα διδῷ τῷ οἰκοδεσπότῃ τοὺς καρποὺς ἐν τοῖς καιροῖς αὐτῶν, καὶ οὐκ ἂν δύναιο, τὴν ἀκρίβειαν βουλόμενος σῶσαι τῆς εὐαγγελικῆς γραφῆς, τρανῶς παραστῆσαι, ὅτι ἀμπελὼν ὁ λαὸς ἦν. Ἀλλὰ μήποτε ὁ κατὰ τὸ Εὐαγγέλιον ἀμπελῶν ἡ βασιλεία ἐστὶ τοῦ Θεοῦ, ἡ αὐτὴ, οἶμαι, τυγχάνουσα τῇ τῶν Γρα φῶν μετ' ἐπισκοπῆς Θεοῦ διδασκαλίᾳ· τὸ γάρ ο Αρ θήσεται ἀφ' ὑμῶν ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ, καὶ δοθήσε και έθνει ποιοῦντι τοὺς καρποὺς αὐτῆς, ο ἐπιφερόμε νον τῇ περὶ τοῦ ἀμπελῶνος παραβολῇ, σαφῶς, οἶμαι, δηλοῖ τὰ μυστήρια τῆς τοῦ Θεοῦ βασιλείας λέγεσθαι εἶναι τὸν ἀμπελῶνα, ὃν ἐφύτευσεν ὁ οἰκοδεσπότης ἄνθρωπος. Τοῦτον δὴ τὸν ἀμπελῶνα ὄντα, ὡς οἶμαι, νόμον καὶ προφήτας, καὶ πᾶσαν τὴν θείαν Γραφήν ἐξέδοτο ὁ Κύριος τοῦ ἀμπελῶνος γεωργοίς· προτέ μοις μὲν τῷ λαῷ ἐκείνῳ, καὶ γὰρ πρῶτοι < ἐπιστεύ θησαν τὰ λόγια τοῦ Θεοῦ·, δευτέροις δὲ ἔθνει ποι οῦντι τοὺς καρποὺς αὐτῆς, τῇ ἀπὸ τῶν ἐθνῶν Ἐκ κλησίᾳ. Ἀλλ᾽ ἔργον ἐξομαλίσαι, οὕτω νοουμένου τοῦ κατὰ τὸ Εὐαγγέλιον ἀμπελῶνος, τὸν περιθέντα αὐτῷ φραγμόν, οὐδὲν πάσχοντα ὁποῖον ἐν τῷ Ησαΐᾳ φρα Αλλά μήποτε ὁ κατ' Εὐαγγέλιον, Ηιετικό. Actiferam omnen verain et eorum instar Exspectavi ut faceret uvas, et fecit labruscas, necnon et illorum Exspectavi ut faceret juli cium, et fecit iniquitaten; non justitiam, sed cla morem, id dictum est c Quomodo conversa es in amaritudinem vinca aliena? Vides ergo in prophetarum scriptis vineam appellari eum qui die citur populus, eumque a quo plantatus est minas ipsi intentare et dicere Auferam sepem ejus, » «et erit in direptionem, et cætera; in Evangeliis autem vineam neutiquam reprehendi, sed colonos; et præterquam quod nullæ vineæ impinguntur mi ;» næ, ipsi etiam prospici, ut patrifamilias fructus reddat temporibus suis. Nec si evangelicæ Scri pturæ accurationem tueri volueris, vineam fuisse “populum luculenter probare poteris. Verum id po tius videndum est annon commemorata in Evange lio vinea regnum Dei sit, quod idem esse arbitror ac Scripturarum doctrinam cum Dei inspectione conjunctan; illud enim 70: Auferetur a vobis re gnum Dei, et dabitur genti facienti fructus ejus, ›› quod vineæ parabolæ subnexum est, clare demonstrare existimo vineam quam plantavit homo paterfamilias dici mysteria esse regni Dei. Hanc ergo vineam, quam legem esse ac prophetas exi stimo, omnemque adeo divinam Scripturam, Domi nus vineæ colonis tradidit; prioribus quidem, huic nimirum populo; prioribus enim illis ‹ credita sunt eloquia Dei ":» secundis autem, e genti scilicet facienti fructus ejus **, quæ Ecclesia est e gen tibus conflata, Sic exposita autem quæ in Evange lio commemoratur vinea, circumpositam ei sepem explanare operosum est, cui nihil tale contingit, quale descriptæ al Isaia sepi, de qua scriptum est: • Auferam sepem ejus, et erit in direptio nem, effossumque in ea torcular, ædificatamque turrim. Vide autem an sermonem divinæ Scri pturæ præceptis accommodum, qui ad naturam hu manam hominumque mores pertinet, vineam esse statuere possimus; quæ autem sermoni huic con sonat vitam, virtutis ļaudabilissimorumque fructus ctum ejus, o manifeste, sicut arbitror, demonstrat mysteria regni Dei vineam esse, id est legem et pro phetas, et omnes divinas Scripturas, quas tradidit Dominus vineæ primum quidem colonis, populo illi priori, quoniam et primis ‹ credita sunt eloquia Dei, secundis autem gentibus facientibus fructum; › cujus vineæ sepes nihil tale patitur, quale scriptum est in propheta dicente: Auferam sepem ejus, et erit in rapinam,»Vide ergo ne forte naturali ratione vineam possimus dicere eloquia Dei. Consequenter autem secundum eamdem nature rationem, vitam reprehensibilem hominum, et mores speciosissimos fructus ipsius vineæ: ipsas autem Scripturas et litteras "Scripturarum, esse vineæ sepem extrinsecus_cir cumpositam, ut non videatur vinea ab eis qui foris sunt, maxime fructus ejus qui sunt in absconso. Pro funditas autem eloquiorum Dei, torcular esse vineæ ejus in quam qui profecerunt de eloquiis Dei, et fa eti sunt perfecti fluctus eorum, infundunt studia sua quasi fructus quos de ipsis eloquiis colligunt. Tur rim autem ædificatam in ea, ascensum habentem, et cininentiam, et altitudinem super vineam ipsam, et sepem, el torcular, existimo verbum esse de ipso Deo, et de dispensationibus Christi, et templum divini sensus qui habetur in eo, Et de tali turri puto dicere Salvatorem in eo loco Evangelii: «Quis vestrump volens turrim ædificare, non prius computat si potest prius ponere fundamentum, et consummare, ne forte incipiant videntes deridere eum qui non consummavit; quoniam qui vult dicere de Deo, debet considerare si potest incipiens oninia quæ quæruntur circa Dei expositionem consuinmare: ne forte inei piens dogmata pietatis, imperfectam relinquat turrim verbi de Deo, et coronam non superædificet ei. Si * ibid. 7,” Jerem. 11, 21, Isa. v, 5. Isa, V, 5, Matth. xxi, 43. Rom. 111, 2. so Malth, etc. Theophylactus, Gloss. Actiferam omnen verain et eorum instar Exspectavi ut faceret uvas, et fecit labruscas, necnon et illorum Exspectavi ut faceret juli cium, et fecit iniquitaten; non justitiam, sed cla morem, id dictum est c Quomodo conversa es in amaritudinem vinca aliena? Vides ergo in prophetarum scriptis vineam appellari eum qui die citur populus, eumque a quo plantatus est minas ipsi intentare et dicere Auferam sepem ejus, » «et erit in direptionem, et cætera; in Evangeliis autem vineam neutiquam reprehendi, sed colonos; et præterquam quod nullæ vineæ impinguntur mi ;» næ, ipsi etiam prospici, ut patrifamilias fructus reddat temporibus suis. Nec si evangelicæ Scri pturæ accurationem tueri volueris, vineam fuisse “populum luculenter probare poteris. Verum id po tius videndum est annon commemorata in Evange lio vinea regnum Dei sit, quod idem esse arbitror ac Scripturarum doctrinam cum Dei inspectione conjunctan; illud enim 70: Auferetur a vobis re gnum Dei, et dabitur genti facienti fructus ejus, ›› quod vineæ parabolæ subnexum est, clare demonstrare existimo vineam quam plantavit homo paterfamilias dici mysteria esse regni Dei. Hanc ergo vineam, quam legem esse ac prophetas exi stimo, omnemque adeo divinam Scripturam, Domi nus vineæ colonis tradidit; prioribus quidem, huic nimirum populo; prioribus enim illis ‹ credita sunt eloquia Dei ":» secundis autem, e genti scilicet facienti fructus ejus **, quæ Ecclesia est e gen tibus conflata, Sic exposita autem quæ in Evange lio commemoratur vinea, circumpositam ei sepem explanare operosum est, cui nihil tale contingit, quale descriptæ al Isaia sepi, de qua scriptum est: • Auferam sepem ejus, et erit in direptio nem, effossumque in ea torcular, ædificatamque turrim. Vide autem an sermonem divinæ Scri pturæ præceptis accommodum, qui ad naturam hu manam hominumque mores pertinet, vineam esse statuere possimus; quæ autem sermoni huic con sonat vitam, virtutis ļaudabilissimorumque fructus ctum ejus, o manifeste, sicut arbitror, demonstrat mysteria regni Dei vineam esse, id est legem et pro phetas, et omnes divinas Scripturas, quas tradidit Dominus vineæ primum quidem colonis, populo illi priori, quoniam et primis ‹ credita sunt eloquia Dei, secundis autem gentibus facientibus fructum; › cujus vineæ sepes nihil tale patitur, quale scriptum est in propheta dicente: Auferam sepem ejus, et erit in rapinam,»Vide ergo ne forte naturali ratione vineam possimus dicere eloquia Dei. Consequenter autem secundum eamdem nature rationem, vitam reprehensibilem hominum, et mores speciosissimos fructus ipsius vineæ: ipsas autem Scripturas et litteras "Scripturarum, esse vineæ sepem extrinsecus_cir cumpositam, ut non videatur vinea ab eis qui foris sunt, maxime fructus ejus qui sunt in absconso. Pro funditas autem eloquiorum Dei, torcular esse vineæ ejus in quam qui profecerunt de eloquiis Dei, et fa eti sunt perfecti fluctus eorum, infundunt studia sua quasi fructus quos de ipsis eloquiis colligunt. Tur rim autem ædificatam in ea, ascensum habentem, et cininentiam, et altitudinem super vineam ipsam, et sepem, el torcular, existimo verbum esse de ipso Deo, et de dispensationibus Christi, et templum divini sensus qui habetur in eo, Et de tali turri puto dicere Salvatorem in eo loco Evangelii: «Quis vestrump volens turrim ædificare, non prius computat si potest prius ponere fundamentum, et consummare, ne forte incipiant videntes deridere eum qui non consummavit; quoniam qui vult dicere de Deo, debet considerare si potest incipiens oninia quæ quæruntur circa Dei expositionem consuinmare: ne forte inei piens dogmata pietatis, imperfectam relinquat turrim verbi de Deo, et coronam non superædificet ei. Si * ibid. 7,” Jerem. 11, 21, Isa. v, 5. Isa, V, 5, Matth. xxi, 43. Rom. 111, 2. so Malth, etc. Theophylactus, Gloss.
PG 13:1498τὸ γὰρ «ἀρθήσεται ἀφ’ ὑμῶν ἡ βασιλεία τοῦ θεοῦ καὶ δοθήσεται ἔθνει ποιοῦντι τοὺς καρποὺς αὐτῆς» ἐπιφερόμενον τῇ περὶ τοῦ ἀμπελῶνος παραβολῇ σαφῶς [οἶμαι] δηλοῖ τὰ μυστήρια τῆς τοῦ θεοῦ βασιλείας λέγεσθαι εἶναι τὸν «ἀμπελῶνα,» ὃν «ἐφύτευσεν» ὁ «οἰκοδεσπότης ἄνθρωπος.» τοῦτον δὴ τὸν «ἀμπελῶνα,» ὄντα [ὡς οἶμαι] νόμον καὶ προφήτας καὶ πᾶσαν τὴν θείαν γραφήν, «ἐξέδοτο ὁ κύριος τοῦ ἀμπελῶνος γεωργοῖς·» προτέροις μὲν τῷ λαῷ ἐκείνῳ [καὶ γὰρ πρῶτοι «ἐπιστεύθησαν τὰ λόγια τοῦ θεοῦ»], δευτέροις δὲ «ἔθνει ποιοῦντι τοὺς καρποὺς αὐτῆς,» τῇ ἀπὸ τῶν ἐθνῶν ἐκκλησίᾳ. ἀλλ’ ἔργον ἐξομαλίσαι οὕτω νοουμένου τοῦ κατὰ τὸ εὐαγγέλιον ἀμπελῶνος τὸν περιτεθέντα αὐτῷ «φραγμόν,» οὐδὲν πάσχοντα ὁποῖον [ὁ] ἐν τῷ Ἡσαί̈ᾳ φραγμός, περὶ οὗ γέγραπται·
«ἐγὼ δὲ ἐφύτευσά σε ἄμπελον καρποφόρον πᾶσαν ἀληθινήν», καὶ ἀνάλογον τῷ «ἔμεινα ἵνα ποιήσῃ σταφυλήν, ἐποίησε δὲ ἀκάνθας» καὶ τῷ «ἔμεινα [τοῦ] ποιῆσαι κρίσιν, ἐποίησε δὲ ἀνομίαν καὶ οὐ δικαιοσύνην ἀλλὰ κραυγὴν» τὸ «πῶς ἐστράφη[ς] εἰς πικρίαν, ἡ ἄμπελος ἡ ἀλλοτρία;» Οὐκοῦν ὁρᾷς ἐν μὲν ταῖς προφητικαῖς λέξεσι τὸν λαὸν λεγόμενον εἶναι ἀμπελῶνα καὶ τὸν φυτεύσαντα αὐτὸν ἀπειλοῦντα καὶ λέγοντα αὐτῷ· «ἀφελῶ τὸν φραγμὸν αὐτοῦ, καὶ ἔσται εἰς διαρπαγὴν» καὶ τὰ λοιπά, ἐν δὲ ταῖς εὐαγγελικαῖς οὐδεμίαν μὲν μέμψιν προσαγομένην τῷ ἀμπελῶνι πᾶσαν δὲ τοῖς γεωργοῖς, καὶ πρὸς τῷ μηδεμίαν εἶναι ἀπειλὴν τῷ ἀμπελῶνι καὶ πρόνοιαν αὐτοῦ γινομένην, ἵνα διδῷ τῷ οἰκοδεσπότῃ «τοὺς καρποὺς ἐν τοῖς καιροῖς αὐτῶν.» καὶ οὐκ ἂν δύναιο, τὴν ἀκρίβειαν βουλόμενος σῶσαι τῆς εὐαγγελικῆς γραφῆς, τρανῶς παραστῆσαι ὅτι ἀμπελὼν ὁ λαὸς ἦν. ἀλλὰ μήποτε ὁ κατὰ τὸ εὐαγγέλιον ἀμπελὼν ἡ βασιλεία ἐστὶ τοῦ θεοῦ, ἡ αὐτὴ [οἶμαι] τυγχάνουσα τῇ τῶν γραφῶν μετ’ ἐπισκοπῆς θεοῦ διδασκαλίᾳ. θὼν τοὺς γεωργούς, καὶ προνοούμενος τοῦ ἀμπελῶ-; νος, ἐκδώσεται αὐτὸν ἄλλοις γεωργοίς, οἵτινες ἀποδώ • › σουσιν αὐτῷ τοὺς καρποὺς ἐν τοῖς καιροῖς αὐτῶν. *: « Ἀλλὰ καὶ ἐν τῷ Ἱερεμίᾳ ἀκολούθως τῷ· Ὁ γὰρ ἀμπελῶν Κυρίου Σαβαὼθ οἶκος τοῦ Ἰσραήλ ἐστι, καὶ: ἄνθρωπος τοῦ Ἰούδα νεόφυτον Αγαπημένον, ο εἴρη ται πρὸς τὸν ἁμαρτάνοντα λαόν· Ἐγὼ δὲ ἐφύ τευσά σε άμπελον καρποφόρον πᾶσαν ἀληθινὴν, ο καὶ ἀνάλογον τῷ· ὁ Ἔμεινα ἵνα ποιήσῃ σταφυλήν, 77: « ἐποίησε δὲ ἀκάνθας, καὶ τῷ· Ἔμεινα τοῦ ποιῆσαι κρίσιν, ἐποίησε δὲ ἀνομίαν· καὶ οὐ δικαιοσύνην, ἀλλὰ κραυγήν, ο τόν. Πῶς ἐστράφης εἰς πικρίαν ἡ ἄμπε λος ἡ ἀλλοτρία Οὐκοῦν ὁρᾷς ἐν μὲν ταῖς προφη τικαῖς λέξεσι τὸν λαὸν λεγόμενον εἶναι ἀμπελῶνα, καὶ τὴν φυτεύσαντα αὐτὸν ἀπειλοῦντα καὶ λέγοντα αὐτῷ Αφελῶ τὸν φραγμὸν αὐτοῦ, καὶ ἔσται εἰς διαρπαγὴν,» καὶ τὰ λοιπά· ἐν δὲ ταῖς εὐαγγελικαῖς οὐδεμίαν μὲν μέμψιν προσαγομένην τῷ ἀμπελῶνι, πᾶσαν δὲ τοῖς γεωργοῖς· καὶ πρὸς τῷ μηδεμίαν εξ ναι ἀπειλὴν τῷ ἀμπελῶνι, καὶ πρόνοιαν αὐτοῦ γινο μένην, ἵνα διδῷ τῷ οἰκοδεσπότῃ τοὺς καρποὺς ἐν τοῖς καιροῖς αὐτῶν, καὶ οὐκ ἂν δύναιο, τὴν ἀκρίβειαν βουλόμενος σῶσαι τῆς εὐαγγελικῆς γραφῆς, τρανῶς παραστῆσαι, ὅτι ἀμπελὼν ὁ λαὸς ἦν. Ἀλλὰ μήποτε ὁ κατὰ τὸ Εὐαγγέλιον ἀμπελῶν ἡ βασιλεία ἐστὶ τοῦ Θεοῦ, ἡ αὐτὴ, οἶμαι, τυγχάνουσα τῇ τῶν Γρα φῶν μετ' ἐπισκοπῆς Θεοῦ διδασκαλίᾳ· τὸ γάρ ο Αρ θήσεται ἀφ' ὑμῶν ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ, καὶ δοθήσε και έθνει ποιοῦντι τοὺς καρποὺς αὐτῆς, ο ἐπιφερόμε νον τῇ περὶ τοῦ ἀμπελῶνος παραβολῇ, σαφῶς, οἶμαι, δηλοῖ τὰ μυστήρια τῆς τοῦ Θεοῦ βασιλείας λέγεσθαι εἶναι τὸν ἀμπελῶνα, ὃν ἐφύτευσεν ὁ οἰκοδεσπότης ἄνθρωπος. Τοῦτον δὴ τὸν ἀμπελῶνα ὄντα, ὡς οἶμαι, νόμον καὶ προφήτας, καὶ πᾶσαν τὴν θείαν Γραφήν ἐξέδοτο ὁ Κύριος τοῦ ἀμπελῶνος γεωργοίς· προτέ μοις μὲν τῷ λαῷ ἐκείνῳ, καὶ γὰρ πρῶτοι < ἐπιστεύ θησαν τὰ λόγια τοῦ Θεοῦ·, δευτέροις δὲ ἔθνει ποι οῦντι τοὺς καρποὺς αὐτῆς, τῇ ἀπὸ τῶν ἐθνῶν Ἐκ κλησίᾳ. Ἀλλ᾽ ἔργον ἐξομαλίσαι, οὕτω νοουμένου τοῦ κατὰ τὸ Εὐαγγέλιον ἀμπελῶνος, τὸν περιθέντα αὐτῷ φραγμόν, οὐδὲν πάσχοντα ὁποῖον ἐν τῷ Ησαΐᾳ φρα Αλλά μήποτε ὁ κατ' Εὐαγγέλιον, Ηιετικό. θὼν τοὺς γεωργούς, καὶ προνοούμενος τοῦ ἀμπελῶ-; νος, ἐκδώσεται αὐτὸν ἄλλοις γεωργοίς, οἵτινες ἀποδώ • › σουσιν αὐτῷ τοὺς καρποὺς ἐν τοῖς καιροῖς αὐτῶν. *: « Ἀλλὰ καὶ ἐν τῷ Ἱερεμίᾳ ἀκολούθως τῷ· Ὁ γὰρ ἀμπελῶν Κυρίου Σαβαὼθ οἶκος τοῦ Ἰσραήλ ἐστι, καὶ: ἄνθρωπος τοῦ Ἰούδα νεόφυτον Αγαπημένον, ο εἴρη ται πρὸς τὸν ἁμαρτάνοντα λαόν· Ἐγὼ δὲ ἐφύ τευσά σε άμπελον καρποφόρον πᾶσαν ἀληθινὴν, ο καὶ ἀνάλογον τῷ· ὁ Ἔμεινα ἵνα ποιήσῃ σταφυλήν, 77: « ἐποίησε δὲ ἀκάνθας, καὶ τῷ· Ἔμεινα τοῦ ποιῆσαι κρίσιν, ἐποίησε δὲ ἀνομίαν· καὶ οὐ δικαιοσύνην, ἀλλὰ κραυγήν, ο τόν. Πῶς ἐστράφης εἰς πικρίαν ἡ ἄμπε λος ἡ ἀλλοτρία Οὐκοῦν ὁρᾷς ἐν μὲν ταῖς προφη τικαῖς λέξεσι τὸν λαὸν λεγόμενον εἶναι ἀμπελῶνα, καὶ τὴν φυτεύσαντα αὐτὸν ἀπειλοῦντα καὶ λέγοντα αὐτῷ Αφελῶ τὸν φραγμὸν αὐτοῦ, καὶ ἔσται εἰς διαρπαγὴν,» καὶ τὰ λοιπά· ἐν δὲ ταῖς εὐαγγελικαῖς οὐδεμίαν μὲν μέμψιν προσαγομένην τῷ ἀμπελῶνι, πᾶσαν δὲ τοῖς γεωργοῖς· καὶ πρὸς τῷ μηδεμίαν εξ ναι ἀπειλὴν τῷ ἀμπελῶνι, καὶ πρόνοιαν αὐτοῦ γινο μένην, ἵνα διδῷ τῷ οἰκοδεσπότῃ τοὺς καρποὺς ἐν τοῖς καιροῖς αὐτῶν, καὶ οὐκ ἂν δύναιο, τὴν ἀκρίβειαν βουλόμενος σῶσαι τῆς εὐαγγελικῆς γραφῆς, τρανῶς παραστῆσαι, ὅτι ἀμπελὼν ὁ λαὸς ἦν. Ἀλλὰ μήποτε ὁ κατὰ τὸ Εὐαγγέλιον ἀμπελῶν ἡ βασιλεία ἐστὶ τοῦ Θεοῦ, ἡ αὐτὴ, οἶμαι, τυγχάνουσα τῇ τῶν Γρα φῶν μετ' ἐπισκοπῆς Θεοῦ διδασκαλίᾳ· τὸ γάρ ο Αρ θήσεται ἀφ' ὑμῶν ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ, καὶ δοθήσε και έθνει ποιοῦντι τοὺς καρποὺς αὐτῆς, ο ἐπιφερόμε νον τῇ περὶ τοῦ ἀμπελῶνος παραβολῇ, σαφῶς, οἶμαι, δηλοῖ τὰ μυστήρια τῆς τοῦ Θεοῦ βασιλείας λέγεσθαι εἶναι τὸν ἀμπελῶνα, ὃν ἐφύτευσεν ὁ οἰκοδεσπότης ἄνθρωπος. Τοῦτον δὴ τὸν ἀμπελῶνα ὄντα, ὡς οἶμαι, νόμον καὶ προφήτας, καὶ πᾶσαν τὴν θείαν Γραφήν ἐξέδοτο ὁ Κύριος τοῦ ἀμπελῶνος γεωργοίς· προτέ μοις μὲν τῷ λαῷ ἐκείνῳ, καὶ γὰρ πρῶτοι < ἐπιστεύ θησαν τὰ λόγια τοῦ Θεοῦ·, δευτέροις δὲ ἔθνει ποι οῦντι τοὺς καρποὺς αὐτῆς, τῇ ἀπὸ τῶν ἐθνῶν Ἐκ κλησίᾳ. Ἀλλ᾽ ἔργον ἐξομαλίσαι, οὕτω νοουμένου τοῦ κατὰ τὸ Εὐαγγέλιον ἀμπελῶνος, τὸν περιθέντα αὐτῷ φραγμόν, οὐδὲν πάσχοντα ὁποῖον ἐν τῷ Ησαΐᾳ φρα Αλλά μήποτε ὁ κατ' Εὐαγγέλιον, Ηιετικό. Actiferam omnen verain et eorum instar Exspectavi ut faceret uvas, et fecit labruscas, necnon et illorum Exspectavi ut faceret juli cium, et fecit iniquitaten; non justitiam, sed cla morem, id dictum est c Quomodo conversa es in amaritudinem vinca aliena? Vides ergo in prophetarum scriptis vineam appellari eum qui die citur populus, eumque a quo plantatus est minas ipsi intentare et dicere Auferam sepem ejus, » «et erit in direptionem, et cætera; in Evangeliis autem vineam neutiquam reprehendi, sed colonos; et præterquam quod nullæ vineæ impinguntur mi ;» næ, ipsi etiam prospici, ut patrifamilias fructus reddat temporibus suis. Nec si evangelicæ Scri pturæ accurationem tueri volueris, vineam fuisse “populum luculenter probare poteris. Verum id po tius videndum est annon commemorata in Evange lio vinea regnum Dei sit, quod idem esse arbitror ac Scripturarum doctrinam cum Dei inspectione conjunctan; illud enim 70: Auferetur a vobis re gnum Dei, et dabitur genti facienti fructus ejus, ›› quod vineæ parabolæ subnexum est, clare demonstrare existimo vineam quam plantavit homo paterfamilias dici mysteria esse regni Dei. Hanc ergo vineam, quam legem esse ac prophetas exi stimo, omnemque adeo divinam Scripturam, Domi nus vineæ colonis tradidit; prioribus quidem, huic nimirum populo; prioribus enim illis ‹ credita sunt eloquia Dei ":» secundis autem, e genti scilicet facienti fructus ejus **, quæ Ecclesia est e gen tibus conflata, Sic exposita autem quæ in Evange lio commemoratur vinea, circumpositam ei sepem explanare operosum est, cui nihil tale contingit, quale descriptæ al Isaia sepi, de qua scriptum est: • Auferam sepem ejus, et erit in direptio nem, effossumque in ea torcular, ædificatamque turrim. Vide autem an sermonem divinæ Scri pturæ præceptis accommodum, qui ad naturam hu manam hominumque mores pertinet, vineam esse statuere possimus; quæ autem sermoni huic con sonat vitam, virtutis ļaudabilissimorumque fructus ctum ejus, o manifeste, sicut arbitror, demonstrat mysteria regni Dei vineam esse, id est legem et pro phetas, et omnes divinas Scripturas, quas tradidit Dominus vineæ primum quidem colonis, populo illi priori, quoniam et primis ‹ credita sunt eloquia Dei, secundis autem gentibus facientibus fructum; › cujus vineæ sepes nihil tale patitur, quale scriptum est in propheta dicente: Auferam sepem ejus, et erit in rapinam,»Vide ergo ne forte naturali ratione vineam possimus dicere eloquia Dei. Consequenter autem secundum eamdem nature rationem, vitam reprehensibilem hominum, et mores speciosissimos fructus ipsius vineæ: ipsas autem Scripturas et litteras "Scripturarum, esse vineæ sepem extrinsecus_cir cumpositam, ut non videatur vinea ab eis qui foris sunt, maxime fructus ejus qui sunt in absconso. Pro funditas autem eloquiorum Dei, torcular esse vineæ ejus in quam qui profecerunt de eloquiis Dei, et fa eti sunt perfecti fluctus eorum, infundunt studia sua quasi fructus quos de ipsis eloquiis colligunt. Tur rim autem ædificatam in ea, ascensum habentem, et cininentiam, et altitudinem super vineam ipsam, et sepem, el torcular, existimo verbum esse de ipso Deo, et de dispensationibus Christi, et templum divini sensus qui habetur in eo, Et de tali turri puto dicere Salvatorem in eo loco Evangelii: «Quis vestrump volens turrim ædificare, non prius computat si potest prius ponere fundamentum, et consummare, ne forte incipiant videntes deridere eum qui non consummavit; quoniam qui vult dicere de Deo, debet considerare si potest incipiens oninia quæ quæruntur circa Dei expositionem consuinmare: ne forte inei piens dogmata pietatis, imperfectam relinquat turrim verbi de Deo, et coronam non superædificet ei. Si * ibid. 7,” Jerem. 11, 21, Isa. v, 5. Isa, V, 5, Matth. xxi, 43. Rom. 111, 2. so Malth, etc. Theophylactus, Gloss. Actiferam omnen verain et eorum instar Exspectavi ut faceret uvas, et fecit labruscas, necnon et illorum Exspectavi ut faceret juli cium, et fecit iniquitaten; non justitiam, sed cla morem, id dictum est c Quomodo conversa es in amaritudinem vinca aliena? Vides ergo in prophetarum scriptis vineam appellari eum qui die citur populus, eumque a quo plantatus est minas ipsi intentare et dicere Auferam sepem ejus, » «et erit in direptionem, et cætera; in Evangeliis autem vineam neutiquam reprehendi, sed colonos; et præterquam quod nullæ vineæ impinguntur mi ;» næ, ipsi etiam prospici, ut patrifamilias fructus reddat temporibus suis. Nec si evangelicæ Scri pturæ accurationem tueri volueris, vineam fuisse “populum luculenter probare poteris. Verum id po tius videndum est annon commemorata in Evange lio vinea regnum Dei sit, quod idem esse arbitror ac Scripturarum doctrinam cum Dei inspectione conjunctan; illud enim 70: Auferetur a vobis re gnum Dei, et dabitur genti facienti fructus ejus, ›› quod vineæ parabolæ subnexum est, clare demonstrare existimo vineam quam plantavit homo paterfamilias dici mysteria esse regni Dei. Hanc ergo vineam, quam legem esse ac prophetas exi stimo, omnemque adeo divinam Scripturam, Domi nus vineæ colonis tradidit; prioribus quidem, huic nimirum populo; prioribus enim illis ‹ credita sunt eloquia Dei ":» secundis autem, e genti scilicet facienti fructus ejus **, quæ Ecclesia est e gen tibus conflata, Sic exposita autem quæ in Evange lio commemoratur vinea, circumpositam ei sepem explanare operosum est, cui nihil tale contingit, quale descriptæ al Isaia sepi, de qua scriptum est: • Auferam sepem ejus, et erit in direptio nem, effossumque in ea torcular, ædificatamque turrim. Vide autem an sermonem divinæ Scri pturæ præceptis accommodum, qui ad naturam hu manam hominumque mores pertinet, vineam esse statuere possimus; quæ autem sermoni huic con sonat vitam, virtutis ļaudabilissimorumque fructus ctum ejus, o manifeste, sicut arbitror, demonstrat mysteria regni Dei vineam esse, id est legem et pro phetas, et omnes divinas Scripturas, quas tradidit Dominus vineæ primum quidem colonis, populo illi priori, quoniam et primis ‹ credita sunt eloquia Dei, secundis autem gentibus facientibus fructum; › cujus vineæ sepes nihil tale patitur, quale scriptum est in propheta dicente: Auferam sepem ejus, et erit in rapinam,»Vide ergo ne forte naturali ratione vineam possimus dicere eloquia Dei. Consequenter autem secundum eamdem nature rationem, vitam reprehensibilem hominum, et mores speciosissimos fructus ipsius vineæ: ipsas autem Scripturas et litteras "Scripturarum, esse vineæ sepem extrinsecus_cir cumpositam, ut non videatur vinea ab eis qui foris sunt, maxime fructus ejus qui sunt in absconso. Pro funditas autem eloquiorum Dei, torcular esse vineæ ejus in quam qui profecerunt de eloquiis Dei, et fa eti sunt perfecti fluctus eorum, infundunt studia sua quasi fructus quos de ipsis eloquiis colligunt. Tur rim autem ædificatam in ea, ascensum habentem, et cininentiam, et altitudinem super vineam ipsam, et sepem, el torcular, existimo verbum esse de ipso Deo, et de dispensationibus Christi, et templum divini sensus qui habetur in eo, Et de tali turri puto dicere Salvatorem in eo loco Evangelii: «Quis vestrump volens turrim ædificare, non prius computat si potest prius ponere fundamentum, et consummare, ne forte incipiant videntes deridere eum qui non consummavit; quoniam qui vult dicere de Deo, debet considerare si potest incipiens oninia quæ quæruntur circa Dei expositionem consuinmare: ne forte inei piens dogmata pietatis, imperfectam relinquat turrim verbi de Deo, et coronam non superædificet ei. Si * ibid. 7,” Jerem. 11, 21, Isa. v, 5. Isa, V, 5, Matth. xxi, 43. Rom. 111, 2. so Malth, etc. Theophylactus, Gloss.
«ἀφελῶ τὸν φραγμὸν αὐτοῦ καὶ ἔσται εἰς διαρπαγήν», καὶ τὴν ὀρυχθεῖσαν «ἐν αὐτῷ ληνὸν» καὶ τὸν οἰκοδομηθέντα «πύργον.» Καὶ ὅρα εἰ δυνάμεθα τὴν μὲν κατὰ τὴν θείαν γραφὴν φυσιολογίαν τὸν «ἀμπελῶνα» εἰπεῖν, τὸν δὲ ἀκόλουθον τῇ ἀληθεῖ φυσιολογίᾳ βίον ἐν ἀρετῇ καὶ καλλίστοις ἤθεσι καρποφοροῦντα λέγειν εἶναι τὸν τοῦ ἀμπελῶνος καρπόν, τὸν δὲ λογικὸν τόπον καὶ πᾶν τὸ γράμμα τῆς γραφῆς τὸν «φραγμὸν» εἶναι τοῦ ἀμπελῶνος περικείμενον ἔξωθεν ὡς μὴ κατοπτεύεσθαι τοῖς ἔξωθεν τὸν «ἀμπελῶνα» καὶ τὸν ἐν κρυπτῷ μάλιστα καρπὸν αὐτοῦ, τὸ δὲ βάθος τῆς δεχομένης τοὺς καρποὺς τούτους ψυχῆς πᾶν ἐπιπόλαιον ἀποβαλούσης τὴν ὀρυχθεῖσαν εἶναι ἐν τῷ ἀμπελῶνι «ληνόν.» ὁ δὲ οἰκοδομηθεὶς ἐν τῷ ἀμπελῶνι πύργος, ἀνάστημα ἔχων καὶ δίαρμα καὶ ὕψος ὑπὲρ τὸν «ἀμπελῶνα» καὶ τὸν «φραγμὸν» καὶ τὴν «ληνόν,» ὁ περὶ θεοῦ [οἶμαι] λόγος ἐστί, ναὸς ὢν τοῦ ἐν αὐτῷ θείου νοῦ. καὶ περὶ τοιούτου νομίζω λελέχθαι πύργου ὑπὸ τοῦ σωτῆρος τὸ «τίς ἐξ ὑμῶν βουλόμενος πύργον οἰκοδομῆσαι οὐχὶ πρῶτον ψηφίζει», εἰ δύναται θεῖναι τὸν θεμέλιον καὶ ἐκτελέσαι, «ἵνα μὴ» «ἄρξωνται οἱ θεωροῦντες ἐμπαίζειν» τῷ μὴ τελειώσαντι;
«ἐγὼ δὲ ἐφύτευσά σε ἄμπελον καρποφόρον πᾶσαν ἀληθινήν», καὶ ἀνάλογον τῷ «ἔμεινα ἵνα ποιήσῃ σταφυλήν, ἐποίησε δὲ ἀκάνθας» καὶ τῷ «ἔμεινα [τοῦ] ποιῆσαι κρίσιν, ἐποίησε δὲ ἀνομίαν καὶ οὐ δικαιοσύνην ἀλλὰ κραυγὴν» τὸ «πῶς ἐστράφη[ς] εἰς πικρίαν, ἡ ἄμπελος ἡ ἀλλοτρία;» Οὐκοῦν ὁρᾷς ἐν μὲν ταῖς προφητικαῖς λέξεσι τὸν λαὸν λεγόμενον εἶναι ἀμπελῶνα καὶ τὸν φυτεύσαντα αὐτὸν ἀπειλοῦντα καὶ λέγοντα αὐτῷ· «ἀφελῶ τὸν φραγμὸν αὐτοῦ, καὶ ἔσται εἰς διαρπαγὴν» καὶ τὰ λοιπά, ἐν δὲ ταῖς εὐαγγελικαῖς οὐδεμίαν μὲν μέμψιν προσαγομένην τῷ ἀμπελῶνι πᾶσαν δὲ τοῖς γεωργοῖς, καὶ πρὸς τῷ μηδεμίαν εἶναι ἀπειλὴν τῷ ἀμπελῶνι καὶ πρόνοιαν αὐτοῦ γινομένην, ἵνα διδῷ τῷ οἰκοδεσπότῃ «τοὺς καρποὺς ἐν τοῖς καιροῖς αὐτῶν.» καὶ οὐκ ἂν δύναιο, τὴν ἀκρίβειαν βουλόμενος σῶσαι τῆς εὐαγγελικῆς γραφῆς, τρανῶς παραστῆσαι ὅτι ἀμπελὼν ὁ λαὸς ἦν. ἀλλὰ μήποτε ὁ κατὰ τὸ εὐαγγέλιον ἀμπελὼν ἡ βασιλεία ἐστὶ τοῦ θεοῦ, ἡ αὐτὴ [οἶμαι] τυγχάνουσα τῇ τῶν γραφῶν μετ’ ἐπισκοπῆς θεοῦ διδασκαλίᾳ. θὼν τοὺς γεωργούς, καὶ προνοούμενος τοῦ ἀμπελῶ-; νος, ἐκδώσεται αὐτὸν ἄλλοις γεωργοίς, οἵτινες ἀποδώ • › σουσιν αὐτῷ τοὺς καρποὺς ἐν τοῖς καιροῖς αὐτῶν. *: « Ἀλλὰ καὶ ἐν τῷ Ἱερεμίᾳ ἀκολούθως τῷ· Ὁ γὰρ ἀμπελῶν Κυρίου Σαβαὼθ οἶκος τοῦ Ἰσραήλ ἐστι, καὶ: ἄνθρωπος τοῦ Ἰούδα νεόφυτον Αγαπημένον, ο εἴρη ται πρὸς τὸν ἁμαρτάνοντα λαόν· Ἐγὼ δὲ ἐφύ τευσά σε άμπελον καρποφόρον πᾶσαν ἀληθινὴν, ο καὶ ἀνάλογον τῷ· ὁ Ἔμεινα ἵνα ποιήσῃ σταφυλήν, 77: « ἐποίησε δὲ ἀκάνθας, καὶ τῷ· Ἔμεινα τοῦ ποιῆσαι κρίσιν, ἐποίησε δὲ ἀνομίαν· καὶ οὐ δικαιοσύνην, ἀλλὰ κραυγήν, ο τόν. Πῶς ἐστράφης εἰς πικρίαν ἡ ἄμπε λος ἡ ἀλλοτρία Οὐκοῦν ὁρᾷς ἐν μὲν ταῖς προφη τικαῖς λέξεσι τὸν λαὸν λεγόμενον εἶναι ἀμπελῶνα, καὶ τὴν φυτεύσαντα αὐτὸν ἀπειλοῦντα καὶ λέγοντα αὐτῷ Αφελῶ τὸν φραγμὸν αὐτοῦ, καὶ ἔσται εἰς διαρπαγὴν,» καὶ τὰ λοιπά· ἐν δὲ ταῖς εὐαγγελικαῖς οὐδεμίαν μὲν μέμψιν προσαγομένην τῷ ἀμπελῶνι, πᾶσαν δὲ τοῖς γεωργοῖς· καὶ πρὸς τῷ μηδεμίαν εξ ναι ἀπειλὴν τῷ ἀμπελῶνι, καὶ πρόνοιαν αὐτοῦ γινο μένην, ἵνα διδῷ τῷ οἰκοδεσπότῃ τοὺς καρποὺς ἐν τοῖς καιροῖς αὐτῶν, καὶ οὐκ ἂν δύναιο, τὴν ἀκρίβειαν βουλόμενος σῶσαι τῆς εὐαγγελικῆς γραφῆς, τρανῶς παραστῆσαι, ὅτι ἀμπελὼν ὁ λαὸς ἦν. Ἀλλὰ μήποτε ὁ κατὰ τὸ Εὐαγγέλιον ἀμπελῶν ἡ βασιλεία ἐστὶ τοῦ Θεοῦ, ἡ αὐτὴ, οἶμαι, τυγχάνουσα τῇ τῶν Γρα φῶν μετ' ἐπισκοπῆς Θεοῦ διδασκαλίᾳ· τὸ γάρ ο Αρ θήσεται ἀφ' ὑμῶν ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ, καὶ δοθήσε και έθνει ποιοῦντι τοὺς καρποὺς αὐτῆς, ο ἐπιφερόμε νον τῇ περὶ τοῦ ἀμπελῶνος παραβολῇ, σαφῶς, οἶμαι, δηλοῖ τὰ μυστήρια τῆς τοῦ Θεοῦ βασιλείας λέγεσθαι εἶναι τὸν ἀμπελῶνα, ὃν ἐφύτευσεν ὁ οἰκοδεσπότης ἄνθρωπος. Τοῦτον δὴ τὸν ἀμπελῶνα ὄντα, ὡς οἶμαι, νόμον καὶ προφήτας, καὶ πᾶσαν τὴν θείαν Γραφήν ἐξέδοτο ὁ Κύριος τοῦ ἀμπελῶνος γεωργοίς· προτέ μοις μὲν τῷ λαῷ ἐκείνῳ, καὶ γὰρ πρῶτοι < ἐπιστεύ θησαν τὰ λόγια τοῦ Θεοῦ·, δευτέροις δὲ ἔθνει ποι οῦντι τοὺς καρποὺς αὐτῆς, τῇ ἀπὸ τῶν ἐθνῶν Ἐκ κλησίᾳ. Ἀλλ᾽ ἔργον ἐξομαλίσαι, οὕτω νοουμένου τοῦ κατὰ τὸ Εὐαγγέλιον ἀμπελῶνος, τὸν περιθέντα αὐτῷ φραγμόν, οὐδὲν πάσχοντα ὁποῖον ἐν τῷ Ησαΐᾳ φρα Αλλά μήποτε ὁ κατ' Εὐαγγέλιον, Ηιετικό. θὼν τοὺς γεωργούς, καὶ προνοούμενος τοῦ ἀμπελῶ-; νος, ἐκδώσεται αὐτὸν ἄλλοις γεωργοίς, οἵτινες ἀποδώ • › σουσιν αὐτῷ τοὺς καρποὺς ἐν τοῖς καιροῖς αὐτῶν. *: « Ἀλλὰ καὶ ἐν τῷ Ἱερεμίᾳ ἀκολούθως τῷ· Ὁ γὰρ ἀμπελῶν Κυρίου Σαβαὼθ οἶκος τοῦ Ἰσραήλ ἐστι, καὶ: ἄνθρωπος τοῦ Ἰούδα νεόφυτον Αγαπημένον, ο εἴρη ται πρὸς τὸν ἁμαρτάνοντα λαόν· Ἐγὼ δὲ ἐφύ τευσά σε άμπελον καρποφόρον πᾶσαν ἀληθινὴν, ο καὶ ἀνάλογον τῷ· ὁ Ἔμεινα ἵνα ποιήσῃ σταφυλήν, 77: « ἐποίησε δὲ ἀκάνθας, καὶ τῷ· Ἔμεινα τοῦ ποιῆσαι κρίσιν, ἐποίησε δὲ ἀνομίαν· καὶ οὐ δικαιοσύνην, ἀλλὰ κραυγήν, ο τόν. Πῶς ἐστράφης εἰς πικρίαν ἡ ἄμπε λος ἡ ἀλλοτρία Οὐκοῦν ὁρᾷς ἐν μὲν ταῖς προφη τικαῖς λέξεσι τὸν λαὸν λεγόμενον εἶναι ἀμπελῶνα, καὶ τὴν φυτεύσαντα αὐτὸν ἀπειλοῦντα καὶ λέγοντα αὐτῷ Αφελῶ τὸν φραγμὸν αὐτοῦ, καὶ ἔσται εἰς διαρπαγὴν,» καὶ τὰ λοιπά· ἐν δὲ ταῖς εὐαγγελικαῖς οὐδεμίαν μὲν μέμψιν προσαγομένην τῷ ἀμπελῶνι, πᾶσαν δὲ τοῖς γεωργοῖς· καὶ πρὸς τῷ μηδεμίαν εξ ναι ἀπειλὴν τῷ ἀμπελῶνι, καὶ πρόνοιαν αὐτοῦ γινο μένην, ἵνα διδῷ τῷ οἰκοδεσπότῃ τοὺς καρποὺς ἐν τοῖς καιροῖς αὐτῶν, καὶ οὐκ ἂν δύναιο, τὴν ἀκρίβειαν βουλόμενος σῶσαι τῆς εὐαγγελικῆς γραφῆς, τρανῶς παραστῆσαι, ὅτι ἀμπελὼν ὁ λαὸς ἦν. Ἀλλὰ μήποτε ὁ κατὰ τὸ Εὐαγγέλιον ἀμπελῶν ἡ βασιλεία ἐστὶ τοῦ Θεοῦ, ἡ αὐτὴ, οἶμαι, τυγχάνουσα τῇ τῶν Γρα φῶν μετ' ἐπισκοπῆς Θεοῦ διδασκαλίᾳ· τὸ γάρ ο Αρ θήσεται ἀφ' ὑμῶν ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ, καὶ δοθήσε και έθνει ποιοῦντι τοὺς καρποὺς αὐτῆς, ο ἐπιφερόμε νον τῇ περὶ τοῦ ἀμπελῶνος παραβολῇ, σαφῶς, οἶμαι, δηλοῖ τὰ μυστήρια τῆς τοῦ Θεοῦ βασιλείας λέγεσθαι εἶναι τὸν ἀμπελῶνα, ὃν ἐφύτευσεν ὁ οἰκοδεσπότης ἄνθρωπος. Τοῦτον δὴ τὸν ἀμπελῶνα ὄντα, ὡς οἶμαι, νόμον καὶ προφήτας, καὶ πᾶσαν τὴν θείαν Γραφήν ἐξέδοτο ὁ Κύριος τοῦ ἀμπελῶνος γεωργοίς· προτέ μοις μὲν τῷ λαῷ ἐκείνῳ, καὶ γὰρ πρῶτοι < ἐπιστεύ θησαν τὰ λόγια τοῦ Θεοῦ·, δευτέροις δὲ ἔθνει ποι οῦντι τοὺς καρποὺς αὐτῆς, τῇ ἀπὸ τῶν ἐθνῶν Ἐκ κλησίᾳ. Ἀλλ᾽ ἔργον ἐξομαλίσαι, οὕτω νοουμένου τοῦ κατὰ τὸ Εὐαγγέλιον ἀμπελῶνος, τὸν περιθέντα αὐτῷ φραγμόν, οὐδὲν πάσχοντα ὁποῖον ἐν τῷ Ησαΐᾳ φρα Αλλά μήποτε ὁ κατ' Εὐαγγέλιον, Ηιετικό. Actiferam omnen verain et eorum instar Exspectavi ut faceret uvas, et fecit labruscas, necnon et illorum Exspectavi ut faceret juli cium, et fecit iniquitaten; non justitiam, sed cla morem, id dictum est c Quomodo conversa es in amaritudinem vinca aliena? Vides ergo in prophetarum scriptis vineam appellari eum qui die citur populus, eumque a quo plantatus est minas ipsi intentare et dicere Auferam sepem ejus, » «et erit in direptionem, et cætera; in Evangeliis autem vineam neutiquam reprehendi, sed colonos; et præterquam quod nullæ vineæ impinguntur mi ;» næ, ipsi etiam prospici, ut patrifamilias fructus reddat temporibus suis. Nec si evangelicæ Scri pturæ accurationem tueri volueris, vineam fuisse “populum luculenter probare poteris. Verum id po tius videndum est annon commemorata in Evange lio vinea regnum Dei sit, quod idem esse arbitror ac Scripturarum doctrinam cum Dei inspectione conjunctan; illud enim 70: Auferetur a vobis re gnum Dei, et dabitur genti facienti fructus ejus, ›› quod vineæ parabolæ subnexum est, clare demonstrare existimo vineam quam plantavit homo paterfamilias dici mysteria esse regni Dei. Hanc ergo vineam, quam legem esse ac prophetas exi stimo, omnemque adeo divinam Scripturam, Domi nus vineæ colonis tradidit; prioribus quidem, huic nimirum populo; prioribus enim illis ‹ credita sunt eloquia Dei ":» secundis autem, e genti scilicet facienti fructus ejus **, quæ Ecclesia est e gen tibus conflata, Sic exposita autem quæ in Evange lio commemoratur vinea, circumpositam ei sepem explanare operosum est, cui nihil tale contingit, quale descriptæ al Isaia sepi, de qua scriptum est: • Auferam sepem ejus, et erit in direptio nem, effossumque in ea torcular, ædificatamque turrim. Vide autem an sermonem divinæ Scri pturæ præceptis accommodum, qui ad naturam hu manam hominumque mores pertinet, vineam esse statuere possimus; quæ autem sermoni huic con sonat vitam, virtutis ļaudabilissimorumque fructus ctum ejus, o manifeste, sicut arbitror, demonstrat mysteria regni Dei vineam esse, id est legem et pro phetas, et omnes divinas Scripturas, quas tradidit Dominus vineæ primum quidem colonis, populo illi priori, quoniam et primis ‹ credita sunt eloquia Dei, secundis autem gentibus facientibus fructum; › cujus vineæ sepes nihil tale patitur, quale scriptum est in propheta dicente: Auferam sepem ejus, et erit in rapinam,»Vide ergo ne forte naturali ratione vineam possimus dicere eloquia Dei. Consequenter autem secundum eamdem nature rationem, vitam reprehensibilem hominum, et mores speciosissimos fructus ipsius vineæ: ipsas autem Scripturas et litteras "Scripturarum, esse vineæ sepem extrinsecus_cir cumpositam, ut non videatur vinea ab eis qui foris sunt, maxime fructus ejus qui sunt in absconso. Pro funditas autem eloquiorum Dei, torcular esse vineæ ejus in quam qui profecerunt de eloquiis Dei, et fa eti sunt perfecti fluctus eorum, infundunt studia sua quasi fructus quos de ipsis eloquiis colligunt. Tur rim autem ædificatam in ea, ascensum habentem, et cininentiam, et altitudinem super vineam ipsam, et sepem, el torcular, existimo verbum esse de ipso Deo, et de dispensationibus Christi, et templum divini sensus qui habetur in eo, Et de tali turri puto dicere Salvatorem in eo loco Evangelii: «Quis vestrump volens turrim ædificare, non prius computat si potest prius ponere fundamentum, et consummare, ne forte incipiant videntes deridere eum qui non consummavit; quoniam qui vult dicere de Deo, debet considerare si potest incipiens oninia quæ quæruntur circa Dei expositionem consuinmare: ne forte inei piens dogmata pietatis, imperfectam relinquat turrim verbi de Deo, et coronam non superædificet ei. Si * ibid. 7,” Jerem. 11, 21, Isa. v, 5. Isa, V, 5, Matth. xxi, 43. Rom. 111, 2. so Malth, etc. Theophylactus, Gloss. Actiferam omnen verain et eorum instar Exspectavi ut faceret uvas, et fecit labruscas, necnon et illorum Exspectavi ut faceret juli cium, et fecit iniquitaten; non justitiam, sed cla morem, id dictum est c Quomodo conversa es in amaritudinem vinca aliena? Vides ergo in prophetarum scriptis vineam appellari eum qui die citur populus, eumque a quo plantatus est minas ipsi intentare et dicere Auferam sepem ejus, » «et erit in direptionem, et cætera; in Evangeliis autem vineam neutiquam reprehendi, sed colonos; et præterquam quod nullæ vineæ impinguntur mi ;» næ, ipsi etiam prospici, ut patrifamilias fructus reddat temporibus suis. Nec si evangelicæ Scri pturæ accurationem tueri volueris, vineam fuisse “populum luculenter probare poteris. Verum id po tius videndum est annon commemorata in Evange lio vinea regnum Dei sit, quod idem esse arbitror ac Scripturarum doctrinam cum Dei inspectione conjunctan; illud enim 70: Auferetur a vobis re gnum Dei, et dabitur genti facienti fructus ejus, ›› quod vineæ parabolæ subnexum est, clare demonstrare existimo vineam quam plantavit homo paterfamilias dici mysteria esse regni Dei. Hanc ergo vineam, quam legem esse ac prophetas exi stimo, omnemque adeo divinam Scripturam, Domi nus vineæ colonis tradidit; prioribus quidem, huic nimirum populo; prioribus enim illis ‹ credita sunt eloquia Dei ":» secundis autem, e genti scilicet facienti fructus ejus **, quæ Ecclesia est e gen tibus conflata, Sic exposita autem quæ in Evange lio commemoratur vinea, circumpositam ei sepem explanare operosum est, cui nihil tale contingit, quale descriptæ al Isaia sepi, de qua scriptum est: • Auferam sepem ejus, et erit in direptio nem, effossumque in ea torcular, ædificatamque turrim. Vide autem an sermonem divinæ Scri pturæ præceptis accommodum, qui ad naturam hu manam hominumque mores pertinet, vineam esse statuere possimus; quæ autem sermoni huic con sonat vitam, virtutis ļaudabilissimorumque fructus ctum ejus, o manifeste, sicut arbitror, demonstrat mysteria regni Dei vineam esse, id est legem et pro phetas, et omnes divinas Scripturas, quas tradidit Dominus vineæ primum quidem colonis, populo illi priori, quoniam et primis ‹ credita sunt eloquia Dei, secundis autem gentibus facientibus fructum; › cujus vineæ sepes nihil tale patitur, quale scriptum est in propheta dicente: Auferam sepem ejus, et erit in rapinam,»Vide ergo ne forte naturali ratione vineam possimus dicere eloquia Dei. Consequenter autem secundum eamdem nature rationem, vitam reprehensibilem hominum, et mores speciosissimos fructus ipsius vineæ: ipsas autem Scripturas et litteras "Scripturarum, esse vineæ sepem extrinsecus_cir cumpositam, ut non videatur vinea ab eis qui foris sunt, maxime fructus ejus qui sunt in absconso. Pro funditas autem eloquiorum Dei, torcular esse vineæ ejus in quam qui profecerunt de eloquiis Dei, et fa eti sunt perfecti fluctus eorum, infundunt studia sua quasi fructus quos de ipsis eloquiis colligunt. Tur rim autem ædificatam in ea, ascensum habentem, et cininentiam, et altitudinem super vineam ipsam, et sepem, el torcular, existimo verbum esse de ipso Deo, et de dispensationibus Christi, et templum divini sensus qui habetur in eo, Et de tali turri puto dicere Salvatorem in eo loco Evangelii: «Quis vestrump volens turrim ædificare, non prius computat si potest prius ponere fundamentum, et consummare, ne forte incipiant videntes deridere eum qui non consummavit; quoniam qui vult dicere de Deo, debet considerare si potest incipiens oninia quæ quæruntur circa Dei expositionem consuinmare: ne forte inei piens dogmata pietatis, imperfectam relinquat turrim verbi de Deo, et coronam non superædificet ei. Si * ibid. 7,” Jerem. 11, 21, Isa. v, 5. Isa, V, 5, Matth. xxi, 43. Rom. 111, 2. so Malth, etc. Theophylactus, Gloss.
PG 13:1500διὰ γὰρ παραβολῆς κἀκεῖ δοκεῖ μοι λέγεσθαι ὅτι μέλλων θεολογεῖν σκόπησον, εἰ δύνασαι ἀρξάμενος πάντα ἃ ἀπαιτεῖ σε ὁ λόγος εἰς θεολογίαν τελειῶσαι, ἵνα μὴ ἀρξάμενος τῶν τῆς εὐσεβείας δογμάτων ἀτελῆ καταλίπῃς τὸν περὶ θεοῦ «πύργον» καὶ στεφάνην αὐτῷ μὴ ἐποικοδομήσῃς· εἰ γὰρ στεφάνην οὐκ ἐποικοδομήσεις, πεσεῖταί τις ἀπὸ τῆς περὶ θεοῦ ἐννοίας καὶ ἀποθανεῖται. τοῦτον δὴ τὸν [ὡς ἀποδεδώκαμεν] «ἀμπελῶνα ἐξέδοτο γεωργοῖς,» τῷ πρὸ ἡμῶν λαῷ, ὁ θεός, «καὶ ἀπεδήμησεν» εἰς τὴν ἑαυτοῦ περιωπήν, δοὺς ἀφορμὰς τοῖς «γεωργοῖς,» ἐξ ὧν αὐτὸς «ἐφύτευσε» καὶ «περιέθηκε» καὶ «ὤρυξε» καὶ «ᾠκοδόμησε,» τοῦ φέρειν «τοὺς καρποὺς ἐν τοῖς καιροῖς αὐτῶν.» ἤγγισαν μὲν οὖν καθ’ ἕκαστον οἱ καιροὶ «τῶν καρπῶν,» οἶμαι δ’ ὅτι καὶ [γενικῶς] ὅλῳ τῷ λαῷ. τὸ δὲ ἐγγίσαι τοὺς καιροὺς «τῶν καρπῶν» ἀκριβῶς μὲν διηγήσασθαι ἕξεως μείζονός ἐστιν ἢ καθ’ ἡμᾶς καὶ καρδίας πολλῷ καθαρωτέρας καὶ διορατικ[ωτέρ]ας παρ’ ἡμᾶς. ὅμως δὲ κατὰ δύναμιν ἐπιβαλοῦμεν οὕτως τῷ τόπῳ, ἀρξάμενοι ἀπὸ τῶν καθένα.
γμόν, περὶ οὗ γέγραπται· Αφελῶ τὸν φραγμὸν αὐτοῦ, καὶ ἔσται εἰς διαρπαγήν,» καὶ τὴν ὀρυχθεῖ σαν ἐν αὐτῷ ληνὸν, καὶ τὸν οἰκοδομηθέντα πύργον. Καὶ ὅρα εἰ δυνάμεθα τὴν μὲν κατὰ τὴν θείαν Γρα φὴν φυσιολογίαν τὸν ἀμπελῶνα εἰπεῖν· τὸν δὲ ἀκόλουθον τῇ ἀληθεῖ φυσιολογίᾳ βίον, ἐν ἀρετῇ καὶ καλλίστοις ήθεσι καρποφοροῦντα, λέγειν εἶναι τὸν τοῦ ἀμπελῶνος καρπόν· τὸν δὲ λογικὸν τόπον καὶ πᾶν τὸ γράμμα τῆς Γραφῆς τὸν φραγμὸν εἶναι τοῦ ἀμ πελῶνος περικείμενον ἔξωθεν, ὡς μὴ κατοπτεύεσαι τοῖς ἔξωθεν τὸν ἀμπελῶνα καὶ τὸν ἐν κρυπτῷ μάτ λιστα καρπὸν αὐτοῦ· τὸ δὲ βάθος τῆς δεχομένης τους καρποὺς τούτους ψυχῆς, πᾶν ἐπιπόλαιον ἀποβαλού σης, τὴν ὀρυχθεῖσαν εἶναι ἐν τῷ ἀμπελῶνι ληνόν· ὁ δὲ οἰκοδομηθεὶς ἐν τῷ ἀμπελῶνι πύργος, ἀνάστημα ἔχων, καὶ δίαρμα, καὶ ὕψος ὑπὲρ τὸν ἀμπελῶνα, καὶ τὸν φραγμὸν, καὶ τὴν ληνὸν, ὁ περὶ Θεοῦ, οἶμαι, λό γος ἐστί, ναὸς ὢν τοῦ ἐν αὐτῷ θείου νοῦ· καὶ περὶ τοιούτου νομίζω λελέχθαι πύργου ὑπὸ τοῦ Σωτῆρος τό· «Τίς ἐξ ὑμῶν, βουλόμενος πύργον οἰκοδομῆσαι, οὐχὶ πρῶτον ψηφίζει εἰ δύναται θεῖναι τὸν θεμέλιον, καὶ ἐκτελέσαι, ἵνα μὴ ἄρξωνται οἱ θεωροῦντες ἐμ παίζειν τῷ μὴ τελειώσαντι;» διὰ γὰρ παραβολής κἀκεῖ δοκεῖ μοι λέγεσθαι, ὅτι, μέλλων θεολογεῖν, σκέ πησον εἰ δύνασαι ἀρξάμενος πάντα ἃ ἀπαιτεῖ σε ο λόγος εἰς θεολογίαν τελειώσαι, ἵνα μὴ, ἀρξάμενος τῶν τῆς εὐσεβείας δογμάτων, ἀτελῆ καταλίπῃς τὸν περὶ Θεοῦ πύργον, καὶ στεφάνην αὐτῷ μὴ ἐποικο δομήσῃς· εἰ γὰρ στεφάνην οὐκ ἐποικοδομήσεις, που σεῖταί τις ἀπὸ τῆς περὶ Θεοῦ ἐννοίας, καὶ ἀπὸ θανεῖται. Τοῦτον δὲ τὸν, ὡς ἀποδεδώκαμεν, ἀμπε λῶνα ἐξέδοτο γεωργοίς, τῷ πρὸ ἡμῶν λαῷ, ὁ Θεὸς, καὶ ἀπεδήμησεν εἰς τὴν ἑαυτοῦ περιωπήν τοὺς ἀφορμὰς τοῖς γεωργοῖς, ἐξ ὧν αὐτὸς ἐφύτευσε, καὶ Τὴν μὲν κατὰ τὴν θείαν Γραφὴν φυσιο λογίαν. Φυσιολογίαν τροπολογίαν, τὸν περὶ Θεοῦ λόγον, τὴν ἀναγω γήν. Ηυετιυς. Εἰ γὰρ στεφάνην οὐκ ἐποικοδομήσεις, που σεῖταί τις, Στεφάνη 1: 'Αρχὴ οἰκίας ὁ θεμέλιος, καὶ τέλος ἡ στεφάνη: Φθάσομεν καὶ ἐπὶ τὴν στεφά μην τοῦ οἰκοδομήματος, κωλύουσαν πίπτειν τὸν ἀνε ληλυθότα ἐπὶ τὸ δῶμα τοῦ λόγου, ἀπὸ μόνων τῶν ἐστε ρημένων τῆς στεφάνης πιπτόντων τῶν πιπτόντων. Απεδήμησεν εἰς τὴν ἑαυτοῦ περιωπήν. οπωροφ λάκια εἰς ὀπωροφυλάκιον, ροφυλάκιον, γμόν, περὶ οὗ γέγραπται· Αφελῶ τὸν φραγμὸν αὐτοῦ, καὶ ἔσται εἰς διαρπαγήν,» καὶ τὴν ὀρυχθεῖ σαν ἐν αὐτῷ ληνὸν, καὶ τὸν οἰκοδομηθέντα πύργον. Καὶ ὅρα εἰ δυνάμεθα τὴν μὲν κατὰ τὴν θείαν Γρα φὴν φυσιολογίαν τὸν ἀμπελῶνα εἰπεῖν· τὸν δὲ ἀκόλουθον τῇ ἀληθεῖ φυσιολογίᾳ βίον, ἐν ἀρετῇ καὶ καλλίστοις ήθεσι καρποφοροῦντα, λέγειν εἶναι τὸν τοῦ ἀμπελῶνος καρπόν· τὸν δὲ λογικὸν τόπον καὶ πᾶν τὸ γράμμα τῆς Γραφῆς τὸν φραγμὸν εἶναι τοῦ ἀμ πελῶνος περικείμενον ἔξωθεν, ὡς μὴ κατοπτεύεσαι τοῖς ἔξωθεν τὸν ἀμπελῶνα καὶ τὸν ἐν κρυπτῷ μάτ λιστα καρπὸν αὐτοῦ· τὸ δὲ βάθος τῆς δεχομένης τους καρποὺς τούτους ψυχῆς, πᾶν ἐπιπόλαιον ἀποβαλού σης, τὴν ὀρυχθεῖσαν εἶναι ἐν τῷ ἀμπελῶνι ληνόν· ὁ δὲ οἰκοδομηθεὶς ἐν τῷ ἀμπελῶνι πύργος, ἀνάστημα ἔχων, καὶ δίαρμα, καὶ ὕψος ὑπὲρ τὸν ἀμπελῶνα, καὶ τὸν φραγμὸν, καὶ τὴν ληνὸν, ὁ περὶ Θεοῦ, οἶμαι, λό γος ἐστί, ναὸς ὢν τοῦ ἐν αὐτῷ θείου νοῦ· καὶ περὶ τοιούτου νομίζω λελέχθαι πύργου ὑπὸ τοῦ Σωτῆρος τό· «Τίς ἐξ ὑμῶν, βουλόμενος πύργον οἰκοδομῆσαι, οὐχὶ πρῶτον ψηφίζει εἰ δύναται θεῖναι τὸν θεμέλιον, καὶ ἐκτελέσαι, ἵνα μὴ ἄρξωνται οἱ θεωροῦντες ἐμ παίζειν τῷ μὴ τελειώσαντι;» διὰ γὰρ παραβολής κἀκεῖ δοκεῖ μοι λέγεσθαι, ὅτι, μέλλων θεολογεῖν, σκέ πησον εἰ δύνασαι ἀρξάμενος πάντα ἃ ἀπαιτεῖ σε ο λόγος εἰς θεολογίαν τελειώσαι, ἵνα μὴ, ἀρξάμενος τῶν τῆς εὐσεβείας δογμάτων, ἀτελῆ καταλίπῃς τὸν περὶ Θεοῦ πύργον, καὶ στεφάνην αὐτῷ μὴ ἐποικο δομήσῃς· εἰ γὰρ στεφάνην οὐκ ἐποικοδομήσεις, που σεῖταί τις ἀπὸ τῆς περὶ Θεοῦ ἐννοίας, καὶ ἀπὸ θανεῖται. Τοῦτον δὲ τὸν, ὡς ἀποδεδώκαμεν, ἀμπε λῶνα ἐξέδοτο γεωργοίς, τῷ πρὸ ἡμῶν λαῷ, ὁ Θεὸς, καὶ ἀπεδήμησεν εἰς τὴν ἑαυτοῦ περιωπήν τοὺς ἀφορμὰς τοῖς γεωργοῖς, ἐξ ὧν αὐτὸς ἐφύτευσε, καὶ Τὴν μὲν κατὰ τὴν θείαν Γραφὴν φυσιο λογίαν. Φυσιολογίαν τροπολογίαν, τὸν περὶ Θεοῦ λόγον, τὴν ἀναγω γήν. Ηυετιυς. Εἰ γὰρ στεφάνην οὐκ ἐποικοδομήσεις, που σεῖταί τις, Στεφάνη 1: 'Αρχὴ οἰκίας ὁ θεμέλιος, καὶ τέλος ἡ στεφάνη: Φθάσομεν καὶ ἐπὶ τὴν στεφά μην τοῦ οἰκοδομήματος, κωλύουσαν πίπτειν τὸν ἀνε ληλυθότα ἐπὶ τὸ δῶμα τοῦ λόγου, ἀπὸ μόνων τῶν ἐστε ρημένων τῆς στεφάνης πιπτόντων τῶν πιπτόντων. Απεδήμησεν εἰς τὴν ἑαυτοῦ περιωπήν. οπωροφ λάκια εἰς ὀπωροφυλάκιον, ροφυλάκιον, morum dantem, vineæ fructum esse; ipsa autem. Scripturæ verba et litteras, sepem esse quæ vineæ exterius assita est, ut vinea, vineæque præcipue oc cultus fructus extrancorum ocuns minime pateant; animæ autem profunditatem, quæ fructus illos re cipit, et ea omnia aspernatur quæ exstant in super ficie, torcular esse in vinea fossum; in vinea autem aedificatam turrim, proceritate, elevatione et alti tudine vineam, sepem et torcular superantem, ser monem esse opinor, qui de Deo agit, quique divini sensus in ipso reconditi templum est ac de cjus modi turri id a Servatore dictum existimo Quis ex vobis volens turrim aedificare, non prius computat an fundamentum ponere possit, et opus absolvere, ne illudere ei incipiant qui viderint, quod cceptum non perfecerit?» hac enim parabola &' illud significari puto; si de Deo disserere, et ad theologiæ studia animum appellere satagis, viden dum tibi esse an postquam initium feceris, quæ cunque ad theologiam requirit verbum, ex plere et perficere poteris, ne postquam pietatis do gmata tractare occeperis, imperfectam relinquas turrim, quæ Dei causa erecta est, eique coronam non superstruas; nam nisi coronam superstruxe ris, cadet aliquis ex iis cogitationibus quas de Deo finxerat, et interibit. Hanc autem, ita ut a nobis ex posita est, vineam colonis, populo videlicet qui ante nos fuit, tradidit Deus, et in speculam suam deinde abiit, postquam ex his quæ ipse plantavit, et circumposuit, et fodit, et adificavit, facultates colonis ac copias dedit, unde fructus suis tempori bus afferre possent. Singulis ergo, sed universo, opinor, populo fructuum tempora adventarunt; ac curate autem exponere quid sit, fructuum tempora enim non ædificaverit ei coronam, cadet aliquis ab intellectu Dei scandalizatus, et morietur. Hanc vineam tradidit colonis, id est populo ante nos, tam sacerdotibus, quam laicis, et profectus est ad suam profe ctionem, dans occasiones colonis ex eo quod ipse plantavit, et circumposuit sepem, et fodit torcular, et ædificavit turrim, proferendi fructus, cum appropinquasset tempus fructuum. Appropinquant enim et se cundum unumquemque quidem tempora fructuum, puto autem generaliter populo universo. Appropin quationem autem temporis fructuum exponere vere sicut est, supra nostrum ingenium est, et cordis est mundioris. Tamen secundum virtutem nostram incipimus hoc modo incipientes secundum unumquemque hominum. Luc. xiv, 28, 29. appellat aἱ de quo paulo post, Sic itaque locum hunc interpretor: «Sermo nem qui ad naturam humanam regendam, et ido neis informandam præceptis, eque Scriptura petitis pertinet.» etc. est turris, seu muri quod dam supercilium, seu lorica, quæ in superiori margine circumcursantes a lapsu defendit, et telis ad perpendiculum demittendis, et a pariete reji ciendis stylis utilis est. Hanc et Latine, «coronam, post Vitruvium et Curtium appellavimus. Origenes in Joan. et tom. vult ID. Ejusmodi enim turres in agris fere exstruebantur, in quibus homines agricultioni dediti babitabant. [ Paral. vi, 10: • Exstruxit etiam turres in soli tudine, et effodit cisternas plurimas, eo quod ha beret multa pecora, tam in campestribus quam in eremi vastitate; vineas quoque habuit, et vinitores in montibus, ct in Carmelo; erat quippe homo agriculturæ deditus.» Ejusmodi turres appellantur. Hieronymus in epistol. ad Sun. et Fretell.: De septuagesimo octavo, posuerunt Jerusalem in pomorum custodiam, quod in Græco, dicitur: nec potest aliter verti, quam a nobis translatum est; significat enim speculam, quamn custodes salorum ct pomorum habere consueverunt. Ad cœlum autem alludit Origenes, e quo tanquam e specula Deus omnia prospicere ac perlustrare fingitur. Ib. morum dantem, vineæ fructum esse; ipsa autem. Scripturæ verba et litteras, sepem esse quæ vineæ exterius assita est, ut vinea, vineæque præcipue oc cultus fructus extrancorum ocuns minime pateant; animæ autem profunditatem, quæ fructus illos re cipit, et ea omnia aspernatur quæ exstant in super ficie, torcular esse in vinea fossum; in vinea autem aedificatam turrim, proceritate, elevatione et alti tudine vineam, sepem et torcular superantem, ser monem esse opinor, qui de Deo agit, quique divini sensus in ipso reconditi templum est ac de cjus modi turri id a Servatore dictum existimo Quis ex vobis volens turrim aedificare, non prius computat an fundamentum ponere possit, et opus absolvere, ne illudere ei incipiant qui viderint, quod cceptum non perfecerit?» hac enim parabola &' illud significari puto; si de Deo disserere, et ad theologiæ studia animum appellere satagis, viden dum tibi esse an postquam initium feceris, quæ cunque ad theologiam requirit verbum, ex plere et perficere poteris, ne postquam pietatis do gmata tractare occeperis, imperfectam relinquas turrim, quæ Dei causa erecta est, eique coronam non superstruas; nam nisi coronam superstruxe ris, cadet aliquis ex iis cogitationibus quas de Deo finxerat, et interibit. Hanc autem, ita ut a nobis ex posita est, vineam colonis, populo videlicet qui ante nos fuit, tradidit Deus, et in speculam suam deinde abiit, postquam ex his quæ ipse plantavit, et circumposuit, et fodit, et adificavit, facultates colonis ac copias dedit, unde fructus suis tempori bus afferre possent. Singulis ergo, sed universo, opinor, populo fructuum tempora adventarunt; ac curate autem exponere quid sit, fructuum tempora enim non ædificaverit ei coronam, cadet aliquis ab intellectu Dei scandalizatus, et morietur. Hanc vineam tradidit colonis, id est populo ante nos, tam sacerdotibus, quam laicis, et profectus est ad suam profe ctionem, dans occasiones colonis ex eo quod ipse plantavit, et circumposuit sepem, et fodit torcular, et ædificavit turrim, proferendi fructus, cum appropinquasset tempus fructuum. Appropinquant enim et se cundum unumquemque quidem tempora fructuum, puto autem generaliter populo universo. Appropin quationem autem temporis fructuum exponere vere sicut est, supra nostrum ingenium est, et cordis est mundioris. Tamen secundum virtutem nostram incipimus hoc modo incipientes secundum unumquemque hominum. Luc. xiv, 28, 29. appellat aἱ de quo paulo post, Sic itaque locum hunc interpretor: «Sermo nem qui ad naturam humanam regendam, et ido neis informandam præceptis, eque Scriptura petitis pertinet.» etc. est turris, seu muri quod dam supercilium, seu lorica, quæ in superiori margine circumcursantes a lapsu defendit, et telis ad perpendiculum demittendis, et a pariete reji ciendis stylis utilis est. Hanc et Latine, «coronam, post Vitruvium et Curtium appellavimus. Origenes in Joan. et tom. vult ID. Ejusmodi enim turres in agris fere exstruebantur, in quibus homines agricultioni dediti babitabant. [ Paral. vi, 10: • Exstruxit etiam turres in soli tudine, et effodit cisternas plurimas, eo quod ha beret multa pecora, tam in campestribus quam in eremi vastitate; vineas quoque habuit, et vinitores in montibus, ct in Carmelo; erat quippe homo agriculturæ deditus.» Ejusmodi turres appellantur. Hieronymus in epistol. ad Sun. et Fretell.: De septuagesimo octavo, posuerunt Jerusalem in pomorum custodiam, quod in Græco, dicitur: nec potest aliter verti, quam a nobis translatum est; significat enim speculam, quamn custodes salorum ct pomorum habere consueverunt. Ad cœlum autem alludit Origenes, e quo tanquam e specula Deus omnia prospicere ac perlustrare fingitur. Ib.
PG 13:1501Καὶ νοείσθω ἐν ἑκάστῃ ψυχῇ ὁ λόγος ἄμπελος πεφυτευμένη ὑπὸ τοῦ οἰκοδεσπότου, καὶ ἀμπελὼν αἱ ἀφορμαὶ πάντων [τῶν] ἀναγκαίων εἰς σωτηρίαν προβλημάτων. ὥσπερ οὖν ἐπὶ τῶν ἀμπέλων ἐστί τις καιρὸς ὅτε ἐκφύει φύλλα, καὶ ἄλλος ὅτε τὰς ἀρχὰς τῶν καρπῶν δείκνυσιν ἔτι βραχείας, καὶ ἄλλος ὅτε κυπρίζει τὰ δειχθέντα, [καὶ ἄλλος ὅτε ὀμφακίζει] καὶ ἄλλος ὅτε περκάζει, καὶ ἄλλος ὅτε καιρός ἐστι τοῦ τρυγᾶν τετελειωμένους «τοὺς καρποὺς» καὶ ἑτοίμους πρὸς τὸ φέρειν οἴνου ποιότηταοὕτως ὁ μὲν πρῶτος τῶν ἀνθρώπων τῆς ζωῆς καιρὸς κατὰ τὴν νηπιότητα ἐχέτω τὴν ἄμπελον οὐδὲν περικειμένην ἀλλὰ μόνον ἔχουσαν τὸ ζωτικόν· εἶτ’ ἐπὰν ὁ λόγος συμπληροῦσθαι ἄρχηται, ὁ καιρὸς ἔστω τῆς πρώτης ἀνθήσεως, ὅσον δὲ προκόπτει γεωργουμένη ἡ ψυχὴ τοσοῦτον καὶ ὁ γεωργούμενος ἀμπελὼν δείγματα φέρει μελλόντων βοτρύων, κυπριζόντων μὲν καὶ ὀσμὴν εὐωδίας [μελλούσης ἀρετῆς] φερόντων κατ’ ἀρχάς, ὕστερον δὲ ἤδη καὶ ὀμφακιζόντων, ὅτε κακία μὲν [νεότητι ἔν]εστιν οὐχ ἡ παραμένουσα δὲ ἀλλ’ ἡ ἀναγκαίως ὑφισταμένη καὶ οὐδέποτε νευομένη ἐπὶ τὸ χεῖρον, ἀλλ’ ἀεὶ [εἰ δεῖ οὕτως ὀνομάσαι] ἐπ’ ἀρετὴν ὁδεύουσα.
Καὶ νοείσθω ἐν ἑκάστῃ ψυχῇ ὁ λόγος ἄμπελος πεφυτευμένη ὑπὸ τοῦ οἰκοδεσπότου, καὶ ἀμπελὼν αἱ ἀφορμαὶ πάντων [τῶν] ἀναγκαίων εἰς σωτηρίαν προβλημάτων. ὥσπερ οὖν ἐπὶ τῶν ἀμπέλων ἐστί τις καιρὸς ὅτε ἐκφύει φύλλα, καὶ ἄλλος ὅτε τὰς ἀρχὰς τῶν καρπῶν δείκνυσιν ἔτι βραχείας, καὶ ἄλλος ὅτε κυπρίζει τὰ δειχθέντα, [καὶ ἄλλος ὅτε ὀμφακίζει] καὶ ἄλλος ὅτε περκάζει, καὶ ἄλλος ὅτε καιρός ἐστι τοῦ τρυγᾶν τετελειωμένους «τοὺς καρποὺς» καὶ ἑτοίμους πρὸς τὸ φέρειν οἴνου ποιότηταοὕτως ὁ μὲν πρῶτος τῶν ἀνθρώπων τῆς ζωῆς καιρὸς κατὰ τὴν νηπιότητα ἐχέτω τὴν ἄμπελον οὐδὲν περικειμένην ἀλλὰ μόνον ἔχουσαν τὸ ζωτικόν· εἶτ’ ἐπὰν ὁ λόγος συμπληροῦσθαι ἄρχηται, ὁ καιρὸς ἔστω τῆς πρώτης ἀνθήσεως, ὅσον δὲ προκόπτει γεωργουμένη ἡ ψυχὴ τοσοῦτον καὶ ὁ γεωργούμενος ἀμπελὼν δείγματα φέρει μελλόντων βοτρύων, κυπριζόντων μὲν καὶ ὀσμὴν εὐωδίας [μελλούσης ἀρετῆς] φερόντων κατ’ ἀρχάς, ὕστερον δὲ ἤδη καὶ ὀμφακιζόντων, ὅτε κακία μὲν [νεότητι ἔν]εστιν οὐχ ἡ παραμένουσα δὲ ἀλλ’ ἡ ἀναγκαίως ὑφισταμένη καὶ οὐδέποτε νευομένη ἐπὶ τὸ χεῖρον, ἀλλ’ ἀεὶ [εἰ δεῖ οὕτως ὀνομάσαι] ἐπ’ ἀρετὴν ὁδεύουσα. περιέθηκε, καὶ ὤρυξε, καὶ ᾠκοδόμησε, τοῦ φέρειν τοὺς καρποὺς ἐν τοῖς καιροῖς αὐτῶν. "Ηγγισαν μὲν οὖν καθ' ἕκαστον οἱ καιροὶ τῶν καρπῶν, οἶμαι δ' ὅτι καὶ ὅλῳ τῷ λαῷ. Τὸ δὲ ἐγγίσαι τοὺς καιροὺς τῶν καρπῶν ἀκριβῶς μὲν διηγήσασθαι ἕξεως μείζονος ἐστιν ἢ καθ᾿ ἡμᾶς, καὶ καρδίας πολλῷ καθαρωτέρας καὶ διορατικῆς παρ' ἡμᾶς· ὅμως δὲ κατὰ δύναμιν ἐπιβαλοῦμεν οὕτως τῷ τόπῳ, ἀρξάμενοι ἀπὸ τῶν κατ θένα. Καὶ νοείσθω ἐν ἑκάστῃ ψυχῇ ὁ Λόγος ἄμπε λος πεφυτευμένη ὑπὸ τοῦ οἰκοδεσπότου· ἢ ἀμπελών αἱ ἀφορμαὶ πάντων ἀναγκαίων εἰς σωτηρίαν προβλη μάτων. Ὥσπερ οὖν ἐπὶ τῶν ἀμπέλων ἐστί τις καιρὸς ὅτε ἐκφύει φύλλα, καὶ ἄλλος ὅτε τὰς ἀρχὰς τῶν καρ πῶν δείκνυσιν ἔτι βραχείας, καὶ ἄλλος ὅτε κυπρίζει τα δειχθέντα καὶ ἄλλος ὅτε περκάζει, καὶ ἄλ λος ὅτε καιρός ἐστι τοῦ τρυγᾷν τετελειωμένους τοὺς καρποὺς καὶ ἑτοίμους πρὸς τὸ φέρειν οίνου ποιό τητα· οὕτως ὁ μὲν πρῶτος τῷ ἀνθρώπῳ τῆς ζωῆς καιρὸς κατὰ τὴν νηπιότητα ἐχέτω τὴν ἄμπελον οὐδὲν περικειμένην, ἀλλὰ μόνον ἔχουσαν τὸ ζωτικόν εἶτ᾽ ἐπὰν ὁ λόγος συμπληροῦσθαι ἄρχηται, ὁ καιρὸς Εστω τῆς πρώτης ἀνθήσεως· ὅσον δὲ προκόπτει γεωρ γουμένη ἡ ψυχή, τοσοῦτον καὶ ὁ γεωργούμενος ἀμ πελὼν δείγματα φέρει μᾶλλον τῶν βοτρύων κυπρι ζόντων μὲν, καὶ ὀσμὴν εὐωδίας μελλούσης ἀρετῆς φερόντων κατ' ἀρχὰς, ὕστερον δὲ ἤδη καὶ ὀμφακι ζόντων, ὅτι κακία μέν ἐστιν οὐχ ἡ παραμέ νουσα δὲ, ἀλλ' ἡ ἀναγκαίως υφισταμένη, καὶ οὐδέποτε νευομένη ἐπὶ τὸ χεῖρον, ἀλλ᾽ ἀεὶ, εἰ δεῖ οὕτως ἀνοι μάσαι, ἐπ' ἀρετὴν ὁδεύουσα. Ἐὰν δὲ παραμένῃ ἡ και νοείσθω ἑκάστη ψυχή. κυ βότρυς "Οτε κυπρίζει τα δειχθέντα. ᾿Αμπελὼν δείγματα φέρει μάλλον των βοτρύων τα 4, βότρυς τῆς κύπρου. Κύπρον πριζόντων: ἀκαίρως δὲ κυπρίζοντας (καρπούς) καὶ οὐκ ἐν καιρῷ ἐμφακίζοντας. Κυπρίζειν, ἀνθεῖν, κυπρισμός, άνθησις. »: κυπρίζουσαι, ἀνθοῦσαι, κυπριάζουσαι. Κυπρίζειν βρυάδης, εὐώδης, κυπρίζειν τῶν ἀνθρώπων. "Οτι κακία μέν έστι, ὅτε, Εt περιέθηκε, καὶ ὤρυξε, καὶ ᾠκοδόμησε, τοῦ φέρειν τοὺς καρποὺς ἐν τοῖς καιροῖς αὐτῶν. "Ηγγισαν μὲν οὖν καθ' ἕκαστον οἱ καιροὶ τῶν καρπῶν, οἶμαι δ' ὅτι καὶ ὅλῳ τῷ λαῷ. Τὸ δὲ ἐγγίσαι τοὺς καιροὺς τῶν καρπῶν ἀκριβῶς μὲν διηγήσασθαι ἕξεως μείζονος ἐστιν ἢ καθ᾿ ἡμᾶς, καὶ καρδίας πολλῷ καθαρωτέρας καὶ διορατικῆς παρ' ἡμᾶς· ὅμως δὲ κατὰ δύναμιν ἐπιβαλοῦμεν οὕτως τῷ τόπῳ, ἀρξάμενοι ἀπὸ τῶν κατ θένα. Καὶ νοείσθω ἐν ἑκάστῃ ψυχῇ ὁ Λόγος ἄμπε λος πεφυτευμένη ὑπὸ τοῦ οἰκοδεσπότου· ἢ ἀμπελών αἱ ἀφορμαὶ πάντων ἀναγκαίων εἰς σωτηρίαν προβλη μάτων. Ὥσπερ οὖν ἐπὶ τῶν ἀμπέλων ἐστί τις καιρὸς ὅτε ἐκφύει φύλλα, καὶ ἄλλος ὅτε τὰς ἀρχὰς τῶν καρ πῶν δείκνυσιν ἔτι βραχείας, καὶ ἄλλος ὅτε κυπρίζει τα δειχθέντα καὶ ἄλλος ὅτε περκάζει, καὶ ἄλ λος ὅτε καιρός ἐστι τοῦ τρυγᾷν τετελειωμένους τοὺς καρποὺς καὶ ἑτοίμους πρὸς τὸ φέρειν οίνου ποιό τητα· οὕτως ὁ μὲν πρῶτος τῷ ἀνθρώπῳ τῆς ζωῆς καιρὸς κατὰ τὴν νηπιότητα ἐχέτω τὴν ἄμπελον οὐδὲν περικειμένην, ἀλλὰ μόνον ἔχουσαν τὸ ζωτικόν εἶτ᾽ ἐπὰν ὁ λόγος συμπληροῦσθαι ἄρχηται, ὁ καιρὸς Εστω τῆς πρώτης ἀνθήσεως· ὅσον δὲ προκόπτει γεωρ γουμένη ἡ ψυχή, τοσοῦτον καὶ ὁ γεωργούμενος ἀμ πελὼν δείγματα φέρει μᾶλλον τῶν βοτρύων κυπρι ζόντων μὲν, καὶ ὀσμὴν εὐωδίας μελλούσης ἀρετῆς φερόντων κατ' ἀρχὰς, ὕστερον δὲ ἤδη καὶ ὀμφακι ζόντων, ὅτι κακία μέν ἐστιν οὐχ ἡ παραμέ νουσα δὲ, ἀλλ' ἡ ἀναγκαίως υφισταμένη, καὶ οὐδέποτε νευομένη ἐπὶ τὸ χεῖρον, ἀλλ᾽ ἀεὶ, εἰ δεῖ οὕτως ἀνοι μάσαι, ἐπ' ἀρετὴν ὁδεύουσα. Ἐὰν δὲ παραμένῃ ἡ και νοείσθω ἑκάστη ψυχή. κυ βότρυς "Οτε κυπρίζει τα δειχθέντα. ᾿Αμπελὼν δείγματα φέρει μάλλον των βοτρύων τα 4, βότρυς τῆς κύπρου. Κύπρον πριζόντων: ἀκαίρως δὲ κυπρίζοντας (καρπούς) καὶ οὐκ ἐν καιρῷ ἐμφακίζοντας. Κυπρίζειν, ἀνθεῖν, κυπρισμός, άνθησις. »: κυπρίζουσαι, ἀνθοῦσαι, κυπριάζουσαι. Κυπρίζειν βρυάδης, εὐώδης, κυπρίζειν τῶν ἀνθρώπων. "Οτι κακία μέν έστι, ὅτε, Εt adventare, majorem facultatem, et cor nostro mun.. dius ac perspicacius requirit: nihilominus tamen loci hujus explicationem pro viribus, a singulis ho minibus initio facto, aggrediemur. vitem esse a patrefamilias plantatam, vel rerum omnium copiam quæ ad salutem conferunt, vineam esse intelligendum est. Quemadmodum ergo viti bus tempus est aliquod quo mittunt folia; aliud quo exigua quædam fructuum rudimenta osten dere incipiunt; aliud item quo oborti illi fructus in acinos distinguuntur; aliud vero quo nigrescunt; ac aliud tandem cum perfectos fructus et vino fundendo maturos vindemiandi idonea tem pestas est: pari ratione prima vitæ hominis tem pestas qua infantia continetur, vitem referat nulla re circumtectam, sed vita solummodo præditam; postquam vero perfectionem adipisci ratio cœpit, tempus illud sit quo fores primum fundi occipiunt, quanto magis autern culta anima proficit, tanto plura etiam forentium uvarum specimina vinea culta profert, et futuræ virtutis in ipsis jam initiis suavem odorem mittentium, quæ postmodum etiam acerbæ fiunt, ac nondum maturæ, quia his malitia exprimitur, non constans illa ac permanens, sed quæ necessario subest, neque unquam in pejus nes sunt omnium propositionum quæ necessariæ sunt ad salutem. Sicut ergo in vineis est aliquod tem pus quando principium fructus demonstrant, et aliud quando florent quæ sunt demonstrata, et aliud quando acerbescunt fructus, et aliud quando variant, et aliud quando vindemiandi est tempus perfectos et paratos ad præbendum vinum. In omnibus itaque primum vitæ tempus est infantia, et est tunc vinca nihil ostendens, nisi tantum habens in se talem virtutem. Cum autem cœperit posse loqui, tempus est generationis. Quantum autem proficit anima pueri operata, tantum et vinea quæ operatur in eo, id est Verbum Dei naturaliter implantatum proficit, et producit indicia botrionum futurorum florentium quidem adhuc, et odorem suavitatis futuræ virtutis in primis dantium. Postea autem et acerbescunt, quando ma tia quidem est in juventute, non autem permanet, sed necessarie superveniens est propter ætatem, sed, ut ita dicam, semper ad virtutem pergens. Quam si quis manducaverit, secundum prophetam, obstupe scere facit dentes; si autem ea non fuerit usus, sed semper quasi per aliquam viam adducat eam ad vir tutem, ex parte incipit variare, non autem et uvam habet perfectam. Est autem et post perfectum status aliquis studiosus, quando vinea operata fructum profert maturum, et studiosos botriones, diversos atque Codex Regius, flos a vitis similitudine appellatur. Cant. 1, pag. seq. porro item id esse quodl Arabibus ex alii scribunt Nax) pro, nuncupatur, unde Hispanum, Alhenna, seu Alfen de vite lo uentes LXX dixerunt non semel na, constat ex R. David Kimchi, Avicenna, Sera in Cant. cant. et, pro Hierony- pione, Matthæo Sylvatico, et aliis; inficiatur Belo mus homil. in Cantic.: initium cypri, id est, nius, scrutator naturæ accuratus ac diligens, cy foritionis in verbo; unde ait: Botrus cypri, id est, prumque folia hienie ponere, Alohannam retinere foritionis. Hesychius scribit at cyprum ipse idem esse vult ac ligu quemadmodum et apud Suidam legendum est pro strum; quod jam ante asseveravit Plinius lib. xit, autem dicuntur vites, cum cap. 24, et lib. xxιν, cap. 10, ab aliis vero negatur. bunc statum flos ipsarum assecutus est, quo flos Jurene an secus, hic non disputo. Huetius. est cypri, hoc est, qualem esse cypri florem scripsit Dioscorides lib. 1, cap. 125. Atque hinc etiam cyprus appellatur uva florens, si Hieronymo credimus; sic enim ille homilia in Cantic.: Uva florens cyprus appellatur; et species quædam extrinsecus virgulti est, quæ cyprus dici tur, ferens etiam ipsa floridum quemdam fructum in modum florentis uvæ prolatum. Ut autem a cypro vitis metaphorice dicitur, ita cypri Codex Regius, etc. Vetus interpres Quando malitia, etc., legebat, quod mihi non displicet. Nequitiam hanc inter, quam sponte suscipimus, et hominum animis post Adami pec catum instinctam ad vitium propensionem distin guit quæ postiema homines universos naturaliter afficit, et neminem sui immunem esse sinit. l. adventare, majorem facultatem, et cor nostro mun.. dius ac perspicacius requirit: nihilominus tamen loci hujus explicationem pro viribus, a singulis ho minibus initio facto, aggrediemur. vitem esse a patrefamilias plantatam, vel rerum omnium copiam quæ ad salutem conferunt, vineam esse intelligendum est. Quemadmodum ergo viti bus tempus est aliquod quo mittunt folia; aliud quo exigua quædam fructuum rudimenta osten dere incipiunt; aliud item quo oborti illi fructus in acinos distinguuntur; aliud vero quo nigrescunt; ac aliud tandem cum perfectos fructus et vino fundendo maturos vindemiandi idonea tem pestas est: pari ratione prima vitæ hominis tem pestas qua infantia continetur, vitem referat nulla re circumtectam, sed vita solummodo præditam; postquam vero perfectionem adipisci ratio cœpit, tempus illud sit quo fores primum fundi occipiunt, quanto magis autern culta anima proficit, tanto plura etiam forentium uvarum specimina vinea culta profert, et futuræ virtutis in ipsis jam initiis suavem odorem mittentium, quæ postmodum etiam acerbæ fiunt, ac nondum maturæ, quia his malitia exprimitur, non constans illa ac permanens, sed quæ necessario subest, neque unquam in pejus nes sunt omnium propositionum quæ necessariæ sunt ad salutem. Sicut ergo in vineis est aliquod tem pus quando principium fructus demonstrant, et aliud quando florent quæ sunt demonstrata, et aliud quando acerbescunt fructus, et aliud quando variant, et aliud quando vindemiandi est tempus perfectos et paratos ad præbendum vinum. In omnibus itaque primum vitæ tempus est infantia, et est tunc vinca nihil ostendens, nisi tantum habens in se talem virtutem. Cum autem cœperit posse loqui, tempus est generationis. Quantum autem proficit anima pueri operata, tantum et vinea quæ operatur in eo, id est Verbum Dei naturaliter implantatum proficit, et producit indicia botrionum futurorum florentium quidem adhuc, et odorem suavitatis futuræ virtutis in primis dantium. Postea autem et acerbescunt, quando ma tia quidem est in juventute, non autem permanet, sed necessarie superveniens est propter ætatem, sed, ut ita dicam, semper ad virtutem pergens. Quam si quis manducaverit, secundum prophetam, obstupe scere facit dentes; si autem ea non fuerit usus, sed semper quasi per aliquam viam adducat eam ad vir tutem, ex parte incipit variare, non autem et uvam habet perfectam. Est autem et post perfectum status aliquis studiosus, quando vinea operata fructum profert maturum, et studiosos botriones, diversos atque Codex Regius, flos a vitis similitudine appellatur. Cant. 1, pag. seq. porro item id esse quodl Arabibus ex alii scribunt Nax) pro, nuncupatur, unde Hispanum, Alhenna, seu Alfen de vite lo uentes LXX dixerunt non semel na, constat ex R. David Kimchi, Avicenna, Sera in Cant. cant. et, pro Hierony- pione, Matthæo Sylvatico, et aliis; inficiatur Belo mus homil. in Cantic.: initium cypri, id est, nius, scrutator naturæ accuratus ac diligens, cy foritionis in verbo; unde ait: Botrus cypri, id est, prumque folia hienie ponere, Alohannam retinere foritionis. Hesychius scribit at cyprum ipse idem esse vult ac ligu quemadmodum et apud Suidam legendum est pro strum; quod jam ante asseveravit Plinius lib. xit, autem dicuntur vites, cum cap. 24, et lib. xxιν, cap. 10, ab aliis vero negatur. bunc statum flos ipsarum assecutus est, quo flos Jurene an secus, hic non disputo. Huetius. est cypri, hoc est, qualem esse cypri florem scripsit Dioscorides lib. 1, cap. 125. Atque hinc etiam cyprus appellatur uva florens, si Hieronymo credimus; sic enim ille homilia in Cantic.: Uva florens cyprus appellatur; et species quædam extrinsecus virgulti est, quæ cyprus dici tur, ferens etiam ipsa floridum quemdam fructum in modum florentis uvæ prolatum. Ut autem a cypro vitis metaphorice dicitur, ita cypri Codex Regius, etc. Vetus interpres Quando malitia, etc., legebat, quod mihi non displicet. Nequitiam hanc inter, quam sponte suscipimus, et hominum animis post Adami pec catum instinctam ad vitium propensionem distin guit quæ postiema homines universos naturaliter afficit, et neminem sui immunem esse sinit. l. 8. Verbum itaque in unaquaque anima salum, 8. Ergo intellige mihi in unaquaque anima, quasi vinca Verbum Dei plantatum. Vinea enim occasio 8. Verbum itaque in unaquaque anima salum, 8. Ergo intellige mihi in unaquaque anima, quasi vinca Verbum Dei plantatum. Vinea enim occasio
PG 13:1502ἐὰν δὲ παραμένῃ ἡ κακία, καὶ μὴ χρησώμεθα ἄλλῃ ὡς ἐπ’ ἀρετὴν διόδῳ ἀεὶ αὐτὴν ἐπὶ τὴν ἐπ’ ἀρετῇ προκοπὴν ἄγοντες, γίνεται ὄμφαξ, ὃν φαγών τις κατὰ τὸν προφήτην αἱμωδιᾷ. ἐπὶ πλεῖον δέ τις προκόπτων οἱονεὶ περκάζουσαν μὲν οὐδέπω δὲ τετελειωμένην ἔχει τὴν σταφυλήν. ἔστι δέ τις [καὶ] μετὰ τὴν προκοπὴν κατάστασις σπουδαία, ὅτε ἡ γεωργηθεῖσα ἄμπελος φέρει τὸν καρπόν, βότρυας ἀγάπης τελείους καὶ χαρᾶς καὶ εἰρήνης καὶ μακροθυμίας καὶ τῶν λοιπῶν, ἃ παρὰ τῷ ἀποστόλῳ κατείλεκται καὶ ἐν μυρίαις ἄλλαις γραφαῖς. ἔστι γάρ τις βότρυς κατὰ τὸ «μακάριοι οἱ πτωχοὶ τῷ πνεύματι» καὶ ἄλλος κατὰ τὸ «μακάριοι οἱ πενθοῦντες» καὶ ἄλλος κατὰ τὸ «μακάριοι οἱ πραεῖς» καὶ ἄλλος κατὰ τὸ «μακάριοι οἱ εἰρηνοποιοὶ» καὶ ἄλλος κατὰ τὸ «μακάριοι οἱ καθαροὶ τῇ καρδίᾳ». καὶ τί με δεῖ καταλέγειν τοὺς αἰτίους τῶν μακαρισμῶν βότρυας; ταῦτα δὲ ἐπὶ πλεῖον ἐξήτασα ἅτε τὸ «ὅτε ἤγγισεν ὁ καιρὸς τῶν καρπῶν,» νοῆσαι καὶ σαφηνίσαι θέλων.
Καὶ νοείσθω ἐν ἑκάστῃ ψυχῇ ὁ λόγος ἄμπελος πεφυτευμένη ὑπὸ τοῦ οἰκοδεσπότου, καὶ ἀμπελὼν αἱ ἀφορμαὶ πάντων [τῶν] ἀναγκαίων εἰς σωτηρίαν προβλημάτων. ὥσπερ οὖν ἐπὶ τῶν ἀμπέλων ἐστί τις καιρὸς ὅτε ἐκφύει φύλλα, καὶ ἄλλος ὅτε τὰς ἀρχὰς τῶν καρπῶν δείκνυσιν ἔτι βραχείας, καὶ ἄλλος ὅτε κυπρίζει τὰ δειχθέντα, [καὶ ἄλλος ὅτε ὀμφακίζει] καὶ ἄλλος ὅτε περκάζει, καὶ ἄλλος ὅτε καιρός ἐστι τοῦ τρυγᾶν τετελειωμένους «τοὺς καρποὺς» καὶ ἑτοίμους πρὸς τὸ φέρειν οἴνου ποιότηταοὕτως ὁ μὲν πρῶτος τῶν ἀνθρώπων τῆς ζωῆς καιρὸς κατὰ τὴν νηπιότητα ἐχέτω τὴν ἄμπελον οὐδὲν περικειμένην ἀλλὰ μόνον ἔχουσαν τὸ ζωτικόν· εἶτ’ ἐπὰν ὁ λόγος συμπληροῦσθαι ἄρχηται, ὁ καιρὸς ἔστω τῆς πρώτης ἀνθήσεως, ὅσον δὲ προκόπτει γεωργουμένη ἡ ψυχὴ τοσοῦτον καὶ ὁ γεωργούμενος ἀμπελὼν δείγματα φέρει μελλόντων βοτρύων, κυπριζόντων μὲν καὶ ὀσμὴν εὐωδίας [μελλούσης ἀρετῆς] φερόντων κατ’ ἀρχάς, ὕστερον δὲ ἤδη καὶ ὀμφακιζόντων, ὅτε κακία μὲν [νεότητι ἔν]εστιν οὐχ ἡ παραμένουσα δὲ ἀλλ’ ἡ ἀναγκαίως ὑφισταμένη καὶ οὐδέποτε νευομένη ἐπὶ τὸ χεῖρον, ἀλλ’ ἀεὶ [εἰ δεῖ οὕτως ὀνομάσαι] ἐπ’ ἀρετὴν ὁδεύουσα. περιέθηκε, καὶ ὤρυξε, καὶ ᾠκοδόμησε, τοῦ φέρειν τοὺς καρποὺς ἐν τοῖς καιροῖς αὐτῶν. "Ηγγισαν μὲν οὖν καθ' ἕκαστον οἱ καιροὶ τῶν καρπῶν, οἶμαι δ' ὅτι καὶ ὅλῳ τῷ λαῷ. Τὸ δὲ ἐγγίσαι τοὺς καιροὺς τῶν καρπῶν ἀκριβῶς μὲν διηγήσασθαι ἕξεως μείζονος ἐστιν ἢ καθ᾿ ἡμᾶς, καὶ καρδίας πολλῷ καθαρωτέρας καὶ διορατικῆς παρ' ἡμᾶς· ὅμως δὲ κατὰ δύναμιν ἐπιβαλοῦμεν οὕτως τῷ τόπῳ, ἀρξάμενοι ἀπὸ τῶν κατ θένα. Καὶ νοείσθω ἐν ἑκάστῃ ψυχῇ ὁ Λόγος ἄμπε λος πεφυτευμένη ὑπὸ τοῦ οἰκοδεσπότου· ἢ ἀμπελών αἱ ἀφορμαὶ πάντων ἀναγκαίων εἰς σωτηρίαν προβλη μάτων. Ὥσπερ οὖν ἐπὶ τῶν ἀμπέλων ἐστί τις καιρὸς ὅτε ἐκφύει φύλλα, καὶ ἄλλος ὅτε τὰς ἀρχὰς τῶν καρ πῶν δείκνυσιν ἔτι βραχείας, καὶ ἄλλος ὅτε κυπρίζει τα δειχθέντα καὶ ἄλλος ὅτε περκάζει, καὶ ἄλ λος ὅτε καιρός ἐστι τοῦ τρυγᾷν τετελειωμένους τοὺς καρποὺς καὶ ἑτοίμους πρὸς τὸ φέρειν οίνου ποιό τητα· οὕτως ὁ μὲν πρῶτος τῷ ἀνθρώπῳ τῆς ζωῆς καιρὸς κατὰ τὴν νηπιότητα ἐχέτω τὴν ἄμπελον οὐδὲν περικειμένην, ἀλλὰ μόνον ἔχουσαν τὸ ζωτικόν εἶτ᾽ ἐπὰν ὁ λόγος συμπληροῦσθαι ἄρχηται, ὁ καιρὸς Εστω τῆς πρώτης ἀνθήσεως· ὅσον δὲ προκόπτει γεωρ γουμένη ἡ ψυχή, τοσοῦτον καὶ ὁ γεωργούμενος ἀμ πελὼν δείγματα φέρει μᾶλλον τῶν βοτρύων κυπρι ζόντων μὲν, καὶ ὀσμὴν εὐωδίας μελλούσης ἀρετῆς φερόντων κατ' ἀρχὰς, ὕστερον δὲ ἤδη καὶ ὀμφακι ζόντων, ὅτι κακία μέν ἐστιν οὐχ ἡ παραμέ νουσα δὲ, ἀλλ' ἡ ἀναγκαίως υφισταμένη, καὶ οὐδέποτε νευομένη ἐπὶ τὸ χεῖρον, ἀλλ᾽ ἀεὶ, εἰ δεῖ οὕτως ἀνοι μάσαι, ἐπ' ἀρετὴν ὁδεύουσα. Ἐὰν δὲ παραμένῃ ἡ και νοείσθω ἑκάστη ψυχή. κυ βότρυς "Οτε κυπρίζει τα δειχθέντα. ᾿Αμπελὼν δείγματα φέρει μάλλον των βοτρύων τα 4, βότρυς τῆς κύπρου. Κύπρον πριζόντων: ἀκαίρως δὲ κυπρίζοντας (καρπούς) καὶ οὐκ ἐν καιρῷ ἐμφακίζοντας. Κυπρίζειν, ἀνθεῖν, κυπρισμός, άνθησις. »: κυπρίζουσαι, ἀνθοῦσαι, κυπριάζουσαι. Κυπρίζειν βρυάδης, εὐώδης, κυπρίζειν τῶν ἀνθρώπων. "Οτι κακία μέν έστι, ὅτε, Εt περιέθηκε, καὶ ὤρυξε, καὶ ᾠκοδόμησε, τοῦ φέρειν τοὺς καρποὺς ἐν τοῖς καιροῖς αὐτῶν. "Ηγγισαν μὲν οὖν καθ' ἕκαστον οἱ καιροὶ τῶν καρπῶν, οἶμαι δ' ὅτι καὶ ὅλῳ τῷ λαῷ. Τὸ δὲ ἐγγίσαι τοὺς καιροὺς τῶν καρπῶν ἀκριβῶς μὲν διηγήσασθαι ἕξεως μείζονος ἐστιν ἢ καθ᾿ ἡμᾶς, καὶ καρδίας πολλῷ καθαρωτέρας καὶ διορατικῆς παρ' ἡμᾶς· ὅμως δὲ κατὰ δύναμιν ἐπιβαλοῦμεν οὕτως τῷ τόπῳ, ἀρξάμενοι ἀπὸ τῶν κατ θένα. Καὶ νοείσθω ἐν ἑκάστῃ ψυχῇ ὁ Λόγος ἄμπε λος πεφυτευμένη ὑπὸ τοῦ οἰκοδεσπότου· ἢ ἀμπελών αἱ ἀφορμαὶ πάντων ἀναγκαίων εἰς σωτηρίαν προβλη μάτων. Ὥσπερ οὖν ἐπὶ τῶν ἀμπέλων ἐστί τις καιρὸς ὅτε ἐκφύει φύλλα, καὶ ἄλλος ὅτε τὰς ἀρχὰς τῶν καρ πῶν δείκνυσιν ἔτι βραχείας, καὶ ἄλλος ὅτε κυπρίζει τα δειχθέντα καὶ ἄλλος ὅτε περκάζει, καὶ ἄλ λος ὅτε καιρός ἐστι τοῦ τρυγᾷν τετελειωμένους τοὺς καρποὺς καὶ ἑτοίμους πρὸς τὸ φέρειν οίνου ποιό τητα· οὕτως ὁ μὲν πρῶτος τῷ ἀνθρώπῳ τῆς ζωῆς καιρὸς κατὰ τὴν νηπιότητα ἐχέτω τὴν ἄμπελον οὐδὲν περικειμένην, ἀλλὰ μόνον ἔχουσαν τὸ ζωτικόν εἶτ᾽ ἐπὰν ὁ λόγος συμπληροῦσθαι ἄρχηται, ὁ καιρὸς Εστω τῆς πρώτης ἀνθήσεως· ὅσον δὲ προκόπτει γεωρ γουμένη ἡ ψυχή, τοσοῦτον καὶ ὁ γεωργούμενος ἀμ πελὼν δείγματα φέρει μᾶλλον τῶν βοτρύων κυπρι ζόντων μὲν, καὶ ὀσμὴν εὐωδίας μελλούσης ἀρετῆς φερόντων κατ' ἀρχὰς, ὕστερον δὲ ἤδη καὶ ὀμφακι ζόντων, ὅτι κακία μέν ἐστιν οὐχ ἡ παραμέ νουσα δὲ, ἀλλ' ἡ ἀναγκαίως υφισταμένη, καὶ οὐδέποτε νευομένη ἐπὶ τὸ χεῖρον, ἀλλ᾽ ἀεὶ, εἰ δεῖ οὕτως ἀνοι μάσαι, ἐπ' ἀρετὴν ὁδεύουσα. Ἐὰν δὲ παραμένῃ ἡ και νοείσθω ἑκάστη ψυχή. κυ βότρυς "Οτε κυπρίζει τα δειχθέντα. ᾿Αμπελὼν δείγματα φέρει μάλλον των βοτρύων τα 4, βότρυς τῆς κύπρου. Κύπρον πριζόντων: ἀκαίρως δὲ κυπρίζοντας (καρπούς) καὶ οὐκ ἐν καιρῷ ἐμφακίζοντας. Κυπρίζειν, ἀνθεῖν, κυπρισμός, άνθησις. »: κυπρίζουσαι, ἀνθοῦσαι, κυπριάζουσαι. Κυπρίζειν βρυάδης, εὐώδης, κυπρίζειν τῶν ἀνθρώπων. "Οτι κακία μέν έστι, ὅτε, Εt adventare, majorem facultatem, et cor nostro mun.. dius ac perspicacius requirit: nihilominus tamen loci hujus explicationem pro viribus, a singulis ho minibus initio facto, aggrediemur. vitem esse a patrefamilias plantatam, vel rerum omnium copiam quæ ad salutem conferunt, vineam esse intelligendum est. Quemadmodum ergo viti bus tempus est aliquod quo mittunt folia; aliud quo exigua quædam fructuum rudimenta osten dere incipiunt; aliud item quo oborti illi fructus in acinos distinguuntur; aliud vero quo nigrescunt; ac aliud tandem cum perfectos fructus et vino fundendo maturos vindemiandi idonea tem pestas est: pari ratione prima vitæ hominis tem pestas qua infantia continetur, vitem referat nulla re circumtectam, sed vita solummodo præditam; postquam vero perfectionem adipisci ratio cœpit, tempus illud sit quo fores primum fundi occipiunt, quanto magis autern culta anima proficit, tanto plura etiam forentium uvarum specimina vinea culta profert, et futuræ virtutis in ipsis jam initiis suavem odorem mittentium, quæ postmodum etiam acerbæ fiunt, ac nondum maturæ, quia his malitia exprimitur, non constans illa ac permanens, sed quæ necessario subest, neque unquam in pejus nes sunt omnium propositionum quæ necessariæ sunt ad salutem. Sicut ergo in vineis est aliquod tem pus quando principium fructus demonstrant, et aliud quando florent quæ sunt demonstrata, et aliud quando acerbescunt fructus, et aliud quando variant, et aliud quando vindemiandi est tempus perfectos et paratos ad præbendum vinum. In omnibus itaque primum vitæ tempus est infantia, et est tunc vinca nihil ostendens, nisi tantum habens in se talem virtutem. Cum autem cœperit posse loqui, tempus est generationis. Quantum autem proficit anima pueri operata, tantum et vinea quæ operatur in eo, id est Verbum Dei naturaliter implantatum proficit, et producit indicia botrionum futurorum florentium quidem adhuc, et odorem suavitatis futuræ virtutis in primis dantium. Postea autem et acerbescunt, quando ma tia quidem est in juventute, non autem permanet, sed necessarie superveniens est propter ætatem, sed, ut ita dicam, semper ad virtutem pergens. Quam si quis manducaverit, secundum prophetam, obstupe scere facit dentes; si autem ea non fuerit usus, sed semper quasi per aliquam viam adducat eam ad vir tutem, ex parte incipit variare, non autem et uvam habet perfectam. Est autem et post perfectum status aliquis studiosus, quando vinea operata fructum profert maturum, et studiosos botriones, diversos atque Codex Regius, flos a vitis similitudine appellatur. Cant. 1, pag. seq. porro item id esse quodl Arabibus ex alii scribunt Nax) pro, nuncupatur, unde Hispanum, Alhenna, seu Alfen de vite lo uentes LXX dixerunt non semel na, constat ex R. David Kimchi, Avicenna, Sera in Cant. cant. et, pro Hierony- pione, Matthæo Sylvatico, et aliis; inficiatur Belo mus homil. in Cantic.: initium cypri, id est, nius, scrutator naturæ accuratus ac diligens, cy foritionis in verbo; unde ait: Botrus cypri, id est, prumque folia hienie ponere, Alohannam retinere foritionis. Hesychius scribit at cyprum ipse idem esse vult ac ligu quemadmodum et apud Suidam legendum est pro strum; quod jam ante asseveravit Plinius lib. xit, autem dicuntur vites, cum cap. 24, et lib. xxιν, cap. 10, ab aliis vero negatur. bunc statum flos ipsarum assecutus est, quo flos Jurene an secus, hic non disputo. Huetius. est cypri, hoc est, qualem esse cypri florem scripsit Dioscorides lib. 1, cap. 125. Atque hinc etiam cyprus appellatur uva florens, si Hieronymo credimus; sic enim ille homilia in Cantic.: Uva florens cyprus appellatur; et species quædam extrinsecus virgulti est, quæ cyprus dici tur, ferens etiam ipsa floridum quemdam fructum in modum florentis uvæ prolatum. Ut autem a cypro vitis metaphorice dicitur, ita cypri Codex Regius, etc. Vetus interpres Quando malitia, etc., legebat, quod mihi non displicet. Nequitiam hanc inter, quam sponte suscipimus, et hominum animis post Adami pec catum instinctam ad vitium propensionem distin guit quæ postiema homines universos naturaliter afficit, et neminem sui immunem esse sinit. l. adventare, majorem facultatem, et cor nostro mun.. dius ac perspicacius requirit: nihilominus tamen loci hujus explicationem pro viribus, a singulis ho minibus initio facto, aggrediemur. vitem esse a patrefamilias plantatam, vel rerum omnium copiam quæ ad salutem conferunt, vineam esse intelligendum est. Quemadmodum ergo viti bus tempus est aliquod quo mittunt folia; aliud quo exigua quædam fructuum rudimenta osten dere incipiunt; aliud item quo oborti illi fructus in acinos distinguuntur; aliud vero quo nigrescunt; ac aliud tandem cum perfectos fructus et vino fundendo maturos vindemiandi idonea tem pestas est: pari ratione prima vitæ hominis tem pestas qua infantia continetur, vitem referat nulla re circumtectam, sed vita solummodo præditam; postquam vero perfectionem adipisci ratio cœpit, tempus illud sit quo fores primum fundi occipiunt, quanto magis autern culta anima proficit, tanto plura etiam forentium uvarum specimina vinea culta profert, et futuræ virtutis in ipsis jam initiis suavem odorem mittentium, quæ postmodum etiam acerbæ fiunt, ac nondum maturæ, quia his malitia exprimitur, non constans illa ac permanens, sed quæ necessario subest, neque unquam in pejus nes sunt omnium propositionum quæ necessariæ sunt ad salutem. Sicut ergo in vineis est aliquod tem pus quando principium fructus demonstrant, et aliud quando florent quæ sunt demonstrata, et aliud quando acerbescunt fructus, et aliud quando variant, et aliud quando vindemiandi est tempus perfectos et paratos ad præbendum vinum. In omnibus itaque primum vitæ tempus est infantia, et est tunc vinca nihil ostendens, nisi tantum habens in se talem virtutem. Cum autem cœperit posse loqui, tempus est generationis. Quantum autem proficit anima pueri operata, tantum et vinea quæ operatur in eo, id est Verbum Dei naturaliter implantatum proficit, et producit indicia botrionum futurorum florentium quidem adhuc, et odorem suavitatis futuræ virtutis in primis dantium. Postea autem et acerbescunt, quando ma tia quidem est in juventute, non autem permanet, sed necessarie superveniens est propter ætatem, sed, ut ita dicam, semper ad virtutem pergens. Quam si quis manducaverit, secundum prophetam, obstupe scere facit dentes; si autem ea non fuerit usus, sed semper quasi per aliquam viam adducat eam ad vir tutem, ex parte incipit variare, non autem et uvam habet perfectam. Est autem et post perfectum status aliquis studiosus, quando vinea operata fructum profert maturum, et studiosos botriones, diversos atque Codex Regius, flos a vitis similitudine appellatur. Cant. 1, pag. seq. porro item id esse quodl Arabibus ex alii scribunt Nax) pro, nuncupatur, unde Hispanum, Alhenna, seu Alfen de vite lo uentes LXX dixerunt non semel na, constat ex R. David Kimchi, Avicenna, Sera in Cant. cant. et, pro Hierony- pione, Matthæo Sylvatico, et aliis; inficiatur Belo mus homil. in Cantic.: initium cypri, id est, nius, scrutator naturæ accuratus ac diligens, cy foritionis in verbo; unde ait: Botrus cypri, id est, prumque folia hienie ponere, Alohannam retinere foritionis. Hesychius scribit at cyprum ipse idem esse vult ac ligu quemadmodum et apud Suidam legendum est pro strum; quod jam ante asseveravit Plinius lib. xit, autem dicuntur vites, cum cap. 24, et lib. xxιν, cap. 10, ab aliis vero negatur. bunc statum flos ipsarum assecutus est, quo flos Jurene an secus, hic non disputo. Huetius. est cypri, hoc est, qualem esse cypri florem scripsit Dioscorides lib. 1, cap. 125. Atque hinc etiam cyprus appellatur uva florens, si Hieronymo credimus; sic enim ille homilia in Cantic.: Uva florens cyprus appellatur; et species quædam extrinsecus virgulti est, quæ cyprus dici tur, ferens etiam ipsa floridum quemdam fructum in modum florentis uvæ prolatum. Ut autem a cypro vitis metaphorice dicitur, ita cypri Codex Regius, etc. Vetus interpres Quando malitia, etc., legebat, quod mihi non displicet. Nequitiam hanc inter, quam sponte suscipimus, et hominum animis post Adami pec catum instinctam ad vitium propensionem distin guit quæ postiema homines universos naturaliter afficit, et neminem sui immunem esse sinit. l. 8. Verbum itaque in unaquaque anima salum, 8. Ergo intellige mihi in unaquaque anima, quasi vinca Verbum Dei plantatum. Vinea enim occasio 8. Verbum itaque in unaquaque anima salum, 8. Ergo intellige mihi in unaquaque anima, quasi vinca Verbum Dei plantatum. Vinea enim occasio
PG 13:1503Τοῦ οἰκοδεσπότου δέ ἐστι [μόνου] καὶ τῆς θείας ἐπιστήμης αὐτοῦ εἰδέναι τὸν ἑκάστου τῶν ἀνθρώπων καιρόν, πότε «ἤγγισε» καὶ πότε ἔτι πόρρω ἐστὶν «ὁ καιρὸς τῶν καρπῶν.» καὶ ἡμεῖς δέ, ἐὰν ἐπὶ πλεῖον ἐπιστήσωμεν συγκρίνοντες τὸν χρόνον ἀφ’ οὗ ἐκλήθημεν τῷ παντὶ χρόνῳ τῆς πίστεως ἡμῶν, δυνησόμεθα ὁρᾶν πῶς τινες ὥσπερ «ὀφείλοντες εἶναι διδάσκαλοι διὰ τὸν χρόνον, πάλιν χρείαν» ἔχουσι διδάσκεσθαι «τίνα τὰ στοιχεῖα [τῆς ἀρχῆς] τῶν λογίων τοῦ θεοῦ». οὕτως ὀφείλοντές τινες, ὅσον ἐπὶ τῷ χρόνῳ τῆς τοῦ θεοῦ οἰκονομίας καὶ τῷ κατὰ τὴν κλῆσιν ἁπάντων, ἤδη φέρειν τοὺς καρπούς, ἢ πάντως οὐκ [ἔχουσιν ἢ ὀφείλοντες ἔχειν τελείους] ἔχουσι μὲν ἀκαίρως δὲ κυπρίζοντας καὶ οὐκ ἐν καιρῷ ὀμφακίζοντας. εἰ νενόηταί σοι δὴ καθ’ ἕκαστον, πῶς δεῖ ἐκλαμβάνειν τὸ «ὅτε δὲ ἤγγισεν ὁ καιρὸς τῶν καρπῶν,» μετάβα [εἰ δύνασαι] τῷ λόγῳ ἐπὶ τοὺς παραλαβόντας διὰ Μωσέως τὸν νόμον, ὅτι κἀκείνων «ἤγγισέ» ποτε «ὁ καιρὸς τῶν καρπῶν» καὶ «ἀπέστειλε τοὺς ἑαυτοῦ δούλους πρὸς τοὺς γεωργοὺς» τοὺς πρώτους πιστευθέντας «τὰ λόγια τοῦ θεοῦ» ὑπὲρ τοῦ «λαβεῖν τοὺς καρποὺς» τοῦ ἐν ἑκάστῳ ἀμπελῶνος.
Τοῦ οἰκοδεσπότου δέ ἐστι [μόνου] καὶ τῆς θείας ἐπιστήμης αὐτοῦ εἰδέναι τὸν ἑκάστου τῶν ἀνθρώπων καιρόν, πότε «ἤγγισε» καὶ πότε ἔτι πόρρω ἐστὶν «ὁ καιρὸς τῶν καρπῶν.» καὶ ἡμεῖς δέ, ἐὰν ἐπὶ πλεῖον ἐπιστήσωμεν συγκρίνοντες τὸν χρόνον ἀφ’ οὗ ἐκλήθημεν τῷ παντὶ χρόνῳ τῆς πίστεως ἡμῶν, δυνησόμεθα ὁρᾶν πῶς τινες ὥσπερ «ὀφείλοντες εἶναι διδάσκαλοι διὰ τὸν χρόνον, πάλιν χρείαν» ἔχουσι διδάσκεσθαι «τίνα τὰ στοιχεῖα [τῆς ἀρχῆς] τῶν λογίων τοῦ θεοῦ». οὕτως ὀφείλοντές τινες, ὅσον ἐπὶ τῷ χρόνῳ τῆς τοῦ θεοῦ οἰκονομίας καὶ τῷ κατὰ τὴν κλῆσιν ἁπάντων, ἤδη φέρειν τοὺς καρπούς, ἢ πάντως οὐκ [ἔχουσιν ἢ ὀφείλοντες ἔχειν τελείους] ἔχουσι μὲν ἀκαίρως δὲ κυπρίζοντας καὶ οὐκ ἐν καιρῷ ὀμφακίζοντας. εἰ νενόηταί σοι δὴ καθ’ ἕκαστον, πῶς δεῖ ἐκλαμβάνειν τὸ «ὅτε δὲ ἤγγισεν ὁ καιρὸς τῶν καρπῶν,» μετάβα [εἰ δύνασαι] τῷ λόγῳ ἐπὶ τοὺς παραλαβόντας διὰ Μωσέως τὸν νόμον, ὅτι κἀκείνων «ἤγγισέ» ποτε «ὁ καιρὸς τῶν καρπῶν» καὶ «ἀπέστειλε τοὺς ἑαυτοῦ δούλους πρὸς τοὺς γεωργοὺς» τοὺς πρώτους πιστευθέντας «τὰ λόγια τοῦ θεοῦ» ὑπὲρ τοῦ «λαβεῖν τοὺς καρποὺς» τοῦ ἐν ἑκάστῳ ἀμπελῶνος. ἀεὶ αὐτὴν ἐπὶ τὴν ἐπ' ἀρετῇ προκοπὴν ἄγοντες, γίνε ται όμφαξ, δν φαγών τις, κατὰ τὸν προφήτην, αἱ μωδιᾷ· ἐπὶ πλεῖον δέ τις προκόπτων, οἱονεὶ περνά ζουσαν μὲν, οὐδέπω δὲ τετελειωμένην ἔχει τὴν στα φυλήν. Εστι δέ τις μετὰ τὴν προκοπὴν κατάσταση σπουδαία, ὅτε ἡ γεωργηθεῖσα ἄμπελος φέρει τὸν καρπὸν, βότρυας ἀγάπης τελείους, καὶ χαρᾶς, καὶ εἰρήνης, καὶ μακροθυμίας, καὶ τῶν λοιπῶν ἀ παρέ τῷ ᾿Αποστόλῳ κατείλεκται, καὶ ἐν μυρίαις ἄλλοις Γραφαῖς· ἔστι γάρ τις βότρυς κατά τό· ο Μακάρια οἱ πτωχοὶ τῷ πνεύματι· ο καὶ ἄλλος κατὰ τό· «Μα κάριοι οἱ πενθοῦντες· καὶ ἄλλος κατὰ τό κάριοι οἱ πραεῖς· ν καὶ ἄλλος κατὰ τό· ο Μιχά ριοι οἱ εἰρηνοποιοί· καὶ ἄλλος κατὰ τό·. Μακάριοι καθαροὶ τῇ καρδίᾳ· ν καὶ τί με δεῖ καταλέ γειν τοὺς αἰτίους τῶν μακαρισμῶν βότρυας; ταῦτα δὲ ἐπιπλεῖον ἐξήτασα διὰ τό·. Ὅτε ήγγισεν ὁ καιρὸς τῶν καρπῶν,» νοῆσαι καὶ σαφηνίσαι θέλων. Τοῦ οἰκοδεσπότου δέ ἐστι καὶ τῆς θείας ἐπιστήμης αὐτοῦ εἰδέναι τὸν ἑκάστου τῶν ἀνθρώπων καιρὸν πότε ήγγισε, πότε ἔτι πόῤῥω ἐστὶν ὁ καιρὸς τῶν καρπῶν. Καὶ ἡμεῖς δὲ, ἐὰν ἐπὶ πλεῖον ἐπιστήσωμεν συγκρί νοντες τὸν χρόνον ἐξ οὗ ἐκλήθημεν τῷ παντὶ χρόνῳ τῆς πίστεως ἡμῶν, δυνησόμεθα ὁρᾶν πώς τινες, ὥσπερ ο ὀφείλοντες εἶναι διδάσκαλοι διὰ τὸν χρόνον, πάλιν χρείαν ἔχουσι διδάσκεσθαι τίνα τα στοιχεία τῶν λογίων τοῦ Θεοῦ.» Οὕτως ὀφείλοντές τινες όσον ἐπὶ τῷ χρόνῳ τῆς τοῦ Θεοῦ οἰκονομίας, καὶ τῶν κατὰ τὴν κλῆσιν ἁπάντων, ἤδη φέρειν τοὺς καρποὺς, ἡ πάντως οὐκ ἔχουσι μὲν, ἀκαίρως δὲ κυπρίζοντας, καὶ οὐκ ἐν καιρῷ ἐμφανίζοντας. Εἰ νενόηταί σοι δὴ καθ᾿ ἕκαστον, πῶς δεῖ ἐκλαμβάνειν τό· «Οτε δ ἤγγισεν ὁ καιρὸς τῶν καρπῶν,» μετάβα εἰ δύναται τῷ λόγῳ ἐπὶ τοὺς παραλαβόντας διὰ Μωϋσέως τὸν νόμον, ὅτι κἀκείνων ἤγγισέ ποτε ὁ καιρὸς τῶν καρ πῶν, καὶ ἀπέστειλε τοὺς ἑαυτοῦ δούλους πρὸς τοὺς γεωργούς τους πρώτους, ο πιστευθέντας τὰ λόγια τοῦ Θεοῦ, › ὑπὲρ τοῦ λαβεῖν τοὺς καρποὺς τοῦ ἐν ἑκάστῳ ἀμπελῶνος. Εὐχερὲς μὲν οὖν εἰπεῖν, ὅτι δού κία, καὶ μὴ χρησώμεθα ἄλλῃ ὡς ἐπ' ἀρετὴν δεώδες, ●”, › λους λέγει τοὺς προφήτας· ἀλλὰ ζητητέον πως ἀπο ἀεὶ αὐτὴν ἐπὶ τὴν ἐπ' ἀρετῇ προκοπὴν ἄγοντες, γίνε ται όμφαξ, δν φαγών τις, κατὰ τὸν προφήτην, αἱ μωδιᾷ· ἐπὶ πλεῖον δέ τις προκόπτων, οἱονεὶ περνά ζουσαν μὲν, οὐδέπω δὲ τετελειωμένην ἔχει τὴν στα φυλήν. Εστι δέ τις μετὰ τὴν προκοπὴν κατάσταση σπουδαία, ὅτε ἡ γεωργηθεῖσα ἄμπελος φέρει τὸν καρπὸν, βότρυας ἀγάπης τελείους, καὶ χαρᾶς, καὶ εἰρήνης, καὶ μακροθυμίας, καὶ τῶν λοιπῶν ἀ παρέ τῷ ᾿Αποστόλῳ κατείλεκται, καὶ ἐν μυρίαις ἄλλοις Γραφαῖς· ἔστι γάρ τις βότρυς κατά τό· ο Μακάρια οἱ πτωχοὶ τῷ πνεύματι· ο καὶ ἄλλος κατὰ τό· «Μα κάριοι οἱ πενθοῦντες· καὶ ἄλλος κατὰ τό κάριοι οἱ πραεῖς· ν καὶ ἄλλος κατὰ τό· ο Μιχά ριοι οἱ εἰρηνοποιοί· καὶ ἄλλος κατὰ τό·. Μακάριοι καθαροὶ τῇ καρδίᾳ· ν καὶ τί με δεῖ καταλέ γειν τοὺς αἰτίους τῶν μακαρισμῶν βότρυας; ταῦτα δὲ ἐπιπλεῖον ἐξήτασα διὰ τό·. Ὅτε ήγγισεν ὁ καιρὸς τῶν καρπῶν,» νοῆσαι καὶ σαφηνίσαι θέλων. Τοῦ οἰκοδεσπότου δέ ἐστι καὶ τῆς θείας ἐπιστήμης αὐτοῦ εἰδέναι τὸν ἑκάστου τῶν ἀνθρώπων καιρὸν πότε ήγγισε, πότε ἔτι πόῤῥω ἐστὶν ὁ καιρὸς τῶν καρπῶν. Καὶ ἡμεῖς δὲ, ἐὰν ἐπὶ πλεῖον ἐπιστήσωμεν συγκρί νοντες τὸν χρόνον ἐξ οὗ ἐκλήθημεν τῷ παντὶ χρόνῳ τῆς πίστεως ἡμῶν, δυνησόμεθα ὁρᾶν πώς τινες, ὥσπερ ο ὀφείλοντες εἶναι διδάσκαλοι διὰ τὸν χρόνον, πάλιν χρείαν ἔχουσι διδάσκεσθαι τίνα τα στοιχεία τῶν λογίων τοῦ Θεοῦ.» Οὕτως ὀφείλοντές τινες όσον ἐπὶ τῷ χρόνῳ τῆς τοῦ Θεοῦ οἰκονομίας, καὶ τῶν κατὰ τὴν κλῆσιν ἁπάντων, ἤδη φέρειν τοὺς καρποὺς, ἡ πάντως οὐκ ἔχουσι μὲν, ἀκαίρως δὲ κυπρίζοντας, καὶ οὐκ ἐν καιρῷ ἐμφανίζοντας. Εἰ νενόηταί σοι δὴ καθ᾿ ἕκαστον, πῶς δεῖ ἐκλαμβάνειν τό· «Οτε δ ἤγγισεν ὁ καιρὸς τῶν καρπῶν,» μετάβα εἰ δύναται τῷ λόγῳ ἐπὶ τοὺς παραλαβόντας διὰ Μωϋσέως τὸν νόμον, ὅτι κἀκείνων ἤγγισέ ποτε ὁ καιρὸς τῶν καρ πῶν, καὶ ἀπέστειλε τοὺς ἑαυτοῦ δούλους πρὸς τοὺς γεωργούς τους πρώτους, ο πιστευθέντας τὰ λόγια τοῦ Θεοῦ, › ὑπὲρ τοῦ λαβεῖν τοὺς καρποὺς τοῦ ἐν ἑκάστῳ ἀμπελῶνος. Εὐχερὲς μὲν οὖν εἰπεῖν, ὅτι δού κία, καὶ μὴ χρησώμεθα ἄλλῃ ὡς ἐπ' ἀρετὴν δεώδες, ●”, › λους λέγει τοὺς προφήτας· ἀλλὰ ζητητέον πως ἀπο Ma of appropinquasset, intelligere et explanare vellem. vergit, sed semper ad virtutem, si ita loquendum est, contendit. Quod si perseveret malitia, neque alia via ad virtutem grassemur, sed eamdem tera mus semper ut in virtute proficiamus, uva acerba efficitur et immatura, quam qui comederit, hu jus, juxta prophetam ", dentes obstupescunt. Qui autem in melius proficit, quasi nigrescentem, sed nondum perfectam uvam habet. Progressum autem bonus quidam excipit status, quando nimirum exculta vitis fructum dat, perfectos scilicet charita tis racem ɔs, et gaudii, et pacis, et patientiæ, et re liquorum omnium quæ apud Apostolum, et in sex centis aliis Scripturæ locis recensentur. Quædam enim uva in eo est st: «Beati pauperes spiritu; set alia in eo: Beati qui lugent;» et alia in eo Beati mites; s et alia in eo: e Beati pacifici;» et alia in eo: ‹ Beati mundi corde; › et quid me attinet racenios eos omnes enumerare, quibus beatitudines continentur? Hæc autem eo fusius persecutus sum, quod locum hunc *: Cum autem tempus fructuum ipsius scientiam pertinet, quandonam uniuscu jusque hominis tempus instet dignoscere, et quando fructuum tempus adhuc distet. Et nos quidem si tempus a quo vocati fuimus cum omni fidei nostræ tempore comparantes, diligentius at tendamus, facile perspicere poterimus, quomodo nonnulli qui ‹ deberent inagistri esse propter tem pus, rursum indigeant ut doceantur quæ sint ele menta sermonum Dei*. › Pari modo, cum fructus ferre deberent nonnulli, ratione temporis habita, a quo carnem assumpsit Deus, et quæcunque ad om-C nium pertinebant vocationem, contigerunt; vel nullos plane habent, vel intempestive florescentes, vel extra tempus in acerbam uvam evadentes. Quod si loci illius!: • Cum autem tempus fructuum ap propinquasset,› sensus tibi sigillatim perspecti sunt, ad eos animum appelle, si potes, qui legem per Moysem receperunt, quia fructuum quoque illorum aliquando adventavit tempus, et servos suos ad priores colonos misit, quibus c credita fuerant eloquia Dei ut fructus vitis unicuique traditæ perfectos charitatis, et gaudii, et pacis, et longanimitatis, ceterarumque virtutum quas Apostolus refert, et multæ Scripturæ. Est enim aliqua botrio secundum quod scriptum est: Beati pauperes spiritu; › et altera: e Beati qui lugent;» et alia: «Beati mansueti;» et alia: & Beati pacifici;» et alia: «Beati mundo corde. Et quid necessarium est dinumerare singulas beatitudinum causas, quasi diversas botriones? Hæc autem diximus volentes ostendere quid sit quod ait: Cum autem appropiasset tempus fructuum.» vel quando adhuc longe est fructuum tempus. Et nos si abundanter consideremus comparationem facien tes temporum ex quo sumus vocati ad omne tempus fidei nostræ, poterimus videre quomodo quidam cum deberent esse magistri secundum tempus, iterum opus habent doceri qualia sunt elementa principii eloquiorum Dei. Sic cum deberent quidam quantum ad tempus dispensatiouis Dei, et secundum voca tionem omnium, jam fructus afferre, aut omnino non habent, aut cum deberent habere perfectos, habent extra tempus florentes, et non in tempore suo acerbos. Si autem intellexisti in singulis quibusque homi nibus quomodo oporteat intelligere quod dicitur: Cum autem appropiasset tempus fructuum, transi ad populum illum, qui tunc acceperunt legem per Moysem, quoniain et illis tempus fructuum appropiaverat aliquando. Et misit servos ad priores colonos quibus credita fuerant eloquia Dei, ut acciperent fructus uniuscujusque vitis, Facile quidem est dicere quoniana servos dicit prophetas, sed quærere con venit quomodo mittuntur ad colonos accipere fructus vineæ. Dicit enim aliquis, quoniam non ad acci Jerem. xxx1, 29. Matth. v, 3, et seq. ss Matth. xxi, 54. ** Hebr. v, 12. Mattn. xx1, 34. Rom. 111, 2. Ma of appropinquasset, intelligere et explanare vellem. vergit, sed semper ad virtutem, si ita loquendum est, contendit. Quod si perseveret malitia, neque alia via ad virtutem grassemur, sed eamdem tera mus semper ut in virtute proficiamus, uva acerba efficitur et immatura, quam qui comederit, hu jus, juxta prophetam ", dentes obstupescunt. Qui autem in melius proficit, quasi nigrescentem, sed nondum perfectam uvam habet. Progressum autem bonus quidam excipit status, quando nimirum exculta vitis fructum dat, perfectos scilicet charita tis racem ɔs, et gaudii, et pacis, et patientiæ, et re liquorum omnium quæ apud Apostolum, et in sex centis aliis Scripturæ locis recensentur. Quædam enim uva in eo est st: «Beati pauperes spiritu; set alia in eo: Beati qui lugent;» et alia in eo Beati mites; s et alia in eo: e Beati pacifici;» et alia in eo: ‹ Beati mundi corde; › et quid me attinet racenios eos omnes enumerare, quibus beatitudines continentur? Hæc autem eo fusius persecutus sum, quod locum hunc *: Cum autem tempus fructuum ipsius scientiam pertinet, quandonam uniuscu jusque hominis tempus instet dignoscere, et quando fructuum tempus adhuc distet. Et nos quidem si tempus a quo vocati fuimus cum omni fidei nostræ tempore comparantes, diligentius at tendamus, facile perspicere poterimus, quomodo nonnulli qui ‹ deberent inagistri esse propter tem pus, rursum indigeant ut doceantur quæ sint ele menta sermonum Dei*. › Pari modo, cum fructus ferre deberent nonnulli, ratione temporis habita, a quo carnem assumpsit Deus, et quæcunque ad om-C nium pertinebant vocationem, contigerunt; vel nullos plane habent, vel intempestive florescentes, vel extra tempus in acerbam uvam evadentes. Quod si loci illius!: • Cum autem tempus fructuum ap propinquasset,› sensus tibi sigillatim perspecti sunt, ad eos animum appelle, si potes, qui legem per Moysem receperunt, quia fructuum quoque illorum aliquando adventavit tempus, et servos suos ad priores colonos misit, quibus c credita fuerant eloquia Dei ut fructus vitis unicuique traditæ perfectos charitatis, et gaudii, et pacis, et longanimitatis, ceterarumque virtutum quas Apostolus refert, et multæ Scripturæ. Est enim aliqua botrio secundum quod scriptum est: Beati pauperes spiritu; › et altera: e Beati qui lugent;» et alia: «Beati mansueti;» et alia: & Beati pacifici;» et alia: «Beati mundo corde. Et quid necessarium est dinumerare singulas beatitudinum causas, quasi diversas botriones? Hæc autem diximus volentes ostendere quid sit quod ait: Cum autem appropiasset tempus fructuum.» vel quando adhuc longe est fructuum tempus. Et nos si abundanter consideremus comparationem facien tes temporum ex quo sumus vocati ad omne tempus fidei nostræ, poterimus videre quomodo quidam cum deberent esse magistri secundum tempus, iterum opus habent doceri qualia sunt elementa principii eloquiorum Dei. Sic cum deberent quidam quantum ad tempus dispensatiouis Dei, et secundum voca tionem omnium, jam fructus afferre, aut omnino non habent, aut cum deberent habere perfectos, habent extra tempus florentes, et non in tempore suo acerbos. Si autem intellexisti in singulis quibusque homi nibus quomodo oporteat intelligere quod dicitur: Cum autem appropiasset tempus fructuum, transi ad populum illum, qui tunc acceperunt legem per Moysem, quoniain et illis tempus fructuum appropiaverat aliquando. Et misit servos ad priores colonos quibus credita fuerant eloquia Dei, ut acciperent fructus uniuscujusque vitis, Facile quidem est dicere quoniana servos dicit prophetas, sed quærere con venit quomodo mittuntur ad colonos accipere fructus vineæ. Dicit enim aliquis, quoniam non ad acci Jerem. xxx1, 29. Matth. v, 3, et seq. ss Matth. xxi, 54. ** Hebr. v, 12. Mattn. xx1, 34. Rom. 111, 2. 9. Ad patremfamilias autem divinamque 9. Patrisfamilias autem solus est cognoscere vere quando uniuscujusque hominis tempus appropiat, 9. Ad patremfamilias autem divinamque 9. Patrisfamilias autem solus est cognoscere vere quando uniuscujusque hominis tempus appropiat,
PG 13:1504εὐχερὲς μὲν οὖν εἰπεῖν ὅτι «δούλους» λέγει τοὺς προφήτας. ἀλλὰ ζητητέον πῶς ἀποστέλλονται «πρὸς τοὺς γεωργοὺς λαβεῖν τοὺς» τοῦ ἀμπελῶνος «καρπούς.» εἴποι γὰρ ἄν τις ὅτι οὐκ ἐπὶ τῷ «λαβεῖν» ἀποστέλλονται «τοὺς καρποὺς» οἱ προφῆται, ἀλλ’ ἐπὶ τῷ γεωργῆσαι μᾶλλον καὶ συνεργῆσαι τοῖς καρποῖς. Ὅρα οὖν εἰ δυνάμεθα λέγειν τὰ πνευματικὰ καρπώματα καὶ τὰς θείας προσφορὰς δίδοσθαι ἀπὸ τῶν γεωργησάντων «τὸν ἀμπελῶνα» τοῖς ἀποστελλομένοις δούλοις, ἵνα προςαγάγωσιν ὡς ἱερεῖς τῷ θεῷ «τοὺς καρποὺς» τοῦ προσφέροντος [λαοῦ]. ἀλλὰ «λαβόντες οἱ γεωργοὶ» ἐν τῷ «λαῷ τοὺς» ἀποσταλέντας «δούλους λαβεῖν τοὺς καρποὺς» τοῦ ἀμπελῶνος, «ὃν μὲν ἔδειραν,» ὡς «τὸν Μιχαίαν ἐπάταξεν εἰς τὴν σιαγόνα» «Σεδεκίας υἱὸς Χαναάν», ὅτε καὶ εἶπεν αὐτῷ προφητεύσαντι ὁ ψευδοπροφήτης· «ὁποῖον πνεῦμα κυρίου τὸ λαλῆσαν ἐν σοί;» «ὃν δὲ ἀπέκτειναν,» ὡς Ζαχαρίαν «μεταξὺ τοῦ ναοῦ καὶ τοῦ θυσιαστηρίου», «ὃν δὲ ἐλιθοβόλησαν,» ὡς τὸν Ἀζαρίαν υἱὸν τοῦ Ἰωδαὲ τὸν ἱερέα, καθάπερ γέγραπται ἐν τῇ δευτέρᾳ τῶν Παραλειπομένων·
Τοῦ οἰκοδεσπότου δέ ἐστι [μόνου] καὶ τῆς θείας ἐπιστήμης αὐτοῦ εἰδέναι τὸν ἑκάστου τῶν ἀνθρώπων καιρόν, πότε «ἤγγισε» καὶ πότε ἔτι πόρρω ἐστὶν «ὁ καιρὸς τῶν καρπῶν.» καὶ ἡμεῖς δέ, ἐὰν ἐπὶ πλεῖον ἐπιστήσωμεν συγκρίνοντες τὸν χρόνον ἀφ’ οὗ ἐκλήθημεν τῷ παντὶ χρόνῳ τῆς πίστεως ἡμῶν, δυνησόμεθα ὁρᾶν πῶς τινες ὥσπερ «ὀφείλοντες εἶναι διδάσκαλοι διὰ τὸν χρόνον, πάλιν χρείαν» ἔχουσι διδάσκεσθαι «τίνα τὰ στοιχεῖα [τῆς ἀρχῆς] τῶν λογίων τοῦ θεοῦ». οὕτως ὀφείλοντές τινες, ὅσον ἐπὶ τῷ χρόνῳ τῆς τοῦ θεοῦ οἰκονομίας καὶ τῷ κατὰ τὴν κλῆσιν ἁπάντων, ἤδη φέρειν τοὺς καρπούς, ἢ πάντως οὐκ [ἔχουσιν ἢ ὀφείλοντες ἔχειν τελείους] ἔχουσι μὲν ἀκαίρως δὲ κυπρίζοντας καὶ οὐκ ἐν καιρῷ ὀμφακίζοντας. εἰ νενόηταί σοι δὴ καθ’ ἕκαστον, πῶς δεῖ ἐκλαμβάνειν τὸ «ὅτε δὲ ἤγγισεν ὁ καιρὸς τῶν καρπῶν,» μετάβα [εἰ δύνασαι] τῷ λόγῳ ἐπὶ τοὺς παραλαβόντας διὰ Μωσέως τὸν νόμον, ὅτι κἀκείνων «ἤγγισέ» ποτε «ὁ καιρὸς τῶν καρπῶν» καὶ «ἀπέστειλε τοὺς ἑαυτοῦ δούλους πρὸς τοὺς γεωργοὺς» τοὺς πρώτους πιστευθέντας «τὰ λόγια τοῦ θεοῦ» ὑπὲρ τοῦ «λαβεῖν τοὺς καρποὺς» τοῦ ἐν ἑκάστῳ ἀμπελῶνος. ἀεὶ αὐτὴν ἐπὶ τὴν ἐπ' ἀρετῇ προκοπὴν ἄγοντες, γίνε ται όμφαξ, δν φαγών τις, κατὰ τὸν προφήτην, αἱ μωδιᾷ· ἐπὶ πλεῖον δέ τις προκόπτων, οἱονεὶ περνά ζουσαν μὲν, οὐδέπω δὲ τετελειωμένην ἔχει τὴν στα φυλήν. Εστι δέ τις μετὰ τὴν προκοπὴν κατάσταση σπουδαία, ὅτε ἡ γεωργηθεῖσα ἄμπελος φέρει τὸν καρπὸν, βότρυας ἀγάπης τελείους, καὶ χαρᾶς, καὶ εἰρήνης, καὶ μακροθυμίας, καὶ τῶν λοιπῶν ἀ παρέ τῷ ᾿Αποστόλῳ κατείλεκται, καὶ ἐν μυρίαις ἄλλοις Γραφαῖς· ἔστι γάρ τις βότρυς κατά τό· ο Μακάρια οἱ πτωχοὶ τῷ πνεύματι· ο καὶ ἄλλος κατὰ τό· «Μα κάριοι οἱ πενθοῦντες· καὶ ἄλλος κατὰ τό κάριοι οἱ πραεῖς· ν καὶ ἄλλος κατὰ τό· ο Μιχά ριοι οἱ εἰρηνοποιοί· καὶ ἄλλος κατὰ τό·. Μακάριοι καθαροὶ τῇ καρδίᾳ· ν καὶ τί με δεῖ καταλέ γειν τοὺς αἰτίους τῶν μακαρισμῶν βότρυας; ταῦτα δὲ ἐπιπλεῖον ἐξήτασα διὰ τό·. Ὅτε ήγγισεν ὁ καιρὸς τῶν καρπῶν,» νοῆσαι καὶ σαφηνίσαι θέλων. Τοῦ οἰκοδεσπότου δέ ἐστι καὶ τῆς θείας ἐπιστήμης αὐτοῦ εἰδέναι τὸν ἑκάστου τῶν ἀνθρώπων καιρὸν πότε ήγγισε, πότε ἔτι πόῤῥω ἐστὶν ὁ καιρὸς τῶν καρπῶν. Καὶ ἡμεῖς δὲ, ἐὰν ἐπὶ πλεῖον ἐπιστήσωμεν συγκρί νοντες τὸν χρόνον ἐξ οὗ ἐκλήθημεν τῷ παντὶ χρόνῳ τῆς πίστεως ἡμῶν, δυνησόμεθα ὁρᾶν πώς τινες, ὥσπερ ο ὀφείλοντες εἶναι διδάσκαλοι διὰ τὸν χρόνον, πάλιν χρείαν ἔχουσι διδάσκεσθαι τίνα τα στοιχεία τῶν λογίων τοῦ Θεοῦ.» Οὕτως ὀφείλοντές τινες όσον ἐπὶ τῷ χρόνῳ τῆς τοῦ Θεοῦ οἰκονομίας, καὶ τῶν κατὰ τὴν κλῆσιν ἁπάντων, ἤδη φέρειν τοὺς καρποὺς, ἡ πάντως οὐκ ἔχουσι μὲν, ἀκαίρως δὲ κυπρίζοντας, καὶ οὐκ ἐν καιρῷ ἐμφανίζοντας. Εἰ νενόηταί σοι δὴ καθ᾿ ἕκαστον, πῶς δεῖ ἐκλαμβάνειν τό· «Οτε δ ἤγγισεν ὁ καιρὸς τῶν καρπῶν,» μετάβα εἰ δύναται τῷ λόγῳ ἐπὶ τοὺς παραλαβόντας διὰ Μωϋσέως τὸν νόμον, ὅτι κἀκείνων ἤγγισέ ποτε ὁ καιρὸς τῶν καρ πῶν, καὶ ἀπέστειλε τοὺς ἑαυτοῦ δούλους πρὸς τοὺς γεωργούς τους πρώτους, ο πιστευθέντας τὰ λόγια τοῦ Θεοῦ, › ὑπὲρ τοῦ λαβεῖν τοὺς καρποὺς τοῦ ἐν ἑκάστῳ ἀμπελῶνος. Εὐχερὲς μὲν οὖν εἰπεῖν, ὅτι δού κία, καὶ μὴ χρησώμεθα ἄλλῃ ὡς ἐπ' ἀρετὴν δεώδες, ●”, › λους λέγει τοὺς προφήτας· ἀλλὰ ζητητέον πως ἀπο ἀεὶ αὐτὴν ἐπὶ τὴν ἐπ' ἀρετῇ προκοπὴν ἄγοντες, γίνε ται όμφαξ, δν φαγών τις, κατὰ τὸν προφήτην, αἱ μωδιᾷ· ἐπὶ πλεῖον δέ τις προκόπτων, οἱονεὶ περνά ζουσαν μὲν, οὐδέπω δὲ τετελειωμένην ἔχει τὴν στα φυλήν. Εστι δέ τις μετὰ τὴν προκοπὴν κατάσταση σπουδαία, ὅτε ἡ γεωργηθεῖσα ἄμπελος φέρει τὸν καρπὸν, βότρυας ἀγάπης τελείους, καὶ χαρᾶς, καὶ εἰρήνης, καὶ μακροθυμίας, καὶ τῶν λοιπῶν ἀ παρέ τῷ ᾿Αποστόλῳ κατείλεκται, καὶ ἐν μυρίαις ἄλλοις Γραφαῖς· ἔστι γάρ τις βότρυς κατά τό· ο Μακάρια οἱ πτωχοὶ τῷ πνεύματι· ο καὶ ἄλλος κατὰ τό· «Μα κάριοι οἱ πενθοῦντες· καὶ ἄλλος κατὰ τό κάριοι οἱ πραεῖς· ν καὶ ἄλλος κατὰ τό· ο Μιχά ριοι οἱ εἰρηνοποιοί· καὶ ἄλλος κατὰ τό·. Μακάριοι καθαροὶ τῇ καρδίᾳ· ν καὶ τί με δεῖ καταλέ γειν τοὺς αἰτίους τῶν μακαρισμῶν βότρυας; ταῦτα δὲ ἐπιπλεῖον ἐξήτασα διὰ τό·. Ὅτε ήγγισεν ὁ καιρὸς τῶν καρπῶν,» νοῆσαι καὶ σαφηνίσαι θέλων. Τοῦ οἰκοδεσπότου δέ ἐστι καὶ τῆς θείας ἐπιστήμης αὐτοῦ εἰδέναι τὸν ἑκάστου τῶν ἀνθρώπων καιρὸν πότε ήγγισε, πότε ἔτι πόῤῥω ἐστὶν ὁ καιρὸς τῶν καρπῶν. Καὶ ἡμεῖς δὲ, ἐὰν ἐπὶ πλεῖον ἐπιστήσωμεν συγκρί νοντες τὸν χρόνον ἐξ οὗ ἐκλήθημεν τῷ παντὶ χρόνῳ τῆς πίστεως ἡμῶν, δυνησόμεθα ὁρᾶν πώς τινες, ὥσπερ ο ὀφείλοντες εἶναι διδάσκαλοι διὰ τὸν χρόνον, πάλιν χρείαν ἔχουσι διδάσκεσθαι τίνα τα στοιχεία τῶν λογίων τοῦ Θεοῦ.» Οὕτως ὀφείλοντές τινες όσον ἐπὶ τῷ χρόνῳ τῆς τοῦ Θεοῦ οἰκονομίας, καὶ τῶν κατὰ τὴν κλῆσιν ἁπάντων, ἤδη φέρειν τοὺς καρποὺς, ἡ πάντως οὐκ ἔχουσι μὲν, ἀκαίρως δὲ κυπρίζοντας, καὶ οὐκ ἐν καιρῷ ἐμφανίζοντας. Εἰ νενόηταί σοι δὴ καθ᾿ ἕκαστον, πῶς δεῖ ἐκλαμβάνειν τό· «Οτε δ ἤγγισεν ὁ καιρὸς τῶν καρπῶν,» μετάβα εἰ δύναται τῷ λόγῳ ἐπὶ τοὺς παραλαβόντας διὰ Μωϋσέως τὸν νόμον, ὅτι κἀκείνων ἤγγισέ ποτε ὁ καιρὸς τῶν καρ πῶν, καὶ ἀπέστειλε τοὺς ἑαυτοῦ δούλους πρὸς τοὺς γεωργούς τους πρώτους, ο πιστευθέντας τὰ λόγια τοῦ Θεοῦ, › ὑπὲρ τοῦ λαβεῖν τοὺς καρποὺς τοῦ ἐν ἑκάστῳ ἀμπελῶνος. Εὐχερὲς μὲν οὖν εἰπεῖν, ὅτι δού κία, καὶ μὴ χρησώμεθα ἄλλῃ ὡς ἐπ' ἀρετὴν δεώδες, ●”, › λους λέγει τοὺς προφήτας· ἀλλὰ ζητητέον πως ἀπο Ma of appropinquasset, intelligere et explanare vellem. vergit, sed semper ad virtutem, si ita loquendum est, contendit. Quod si perseveret malitia, neque alia via ad virtutem grassemur, sed eamdem tera mus semper ut in virtute proficiamus, uva acerba efficitur et immatura, quam qui comederit, hu jus, juxta prophetam ", dentes obstupescunt. Qui autem in melius proficit, quasi nigrescentem, sed nondum perfectam uvam habet. Progressum autem bonus quidam excipit status, quando nimirum exculta vitis fructum dat, perfectos scilicet charita tis racem ɔs, et gaudii, et pacis, et patientiæ, et re liquorum omnium quæ apud Apostolum, et in sex centis aliis Scripturæ locis recensentur. Quædam enim uva in eo est st: «Beati pauperes spiritu; set alia in eo: Beati qui lugent;» et alia in eo Beati mites; s et alia in eo: e Beati pacifici;» et alia in eo: ‹ Beati mundi corde; › et quid me attinet racenios eos omnes enumerare, quibus beatitudines continentur? Hæc autem eo fusius persecutus sum, quod locum hunc *: Cum autem tempus fructuum ipsius scientiam pertinet, quandonam uniuscu jusque hominis tempus instet dignoscere, et quando fructuum tempus adhuc distet. Et nos quidem si tempus a quo vocati fuimus cum omni fidei nostræ tempore comparantes, diligentius at tendamus, facile perspicere poterimus, quomodo nonnulli qui ‹ deberent inagistri esse propter tem pus, rursum indigeant ut doceantur quæ sint ele menta sermonum Dei*. › Pari modo, cum fructus ferre deberent nonnulli, ratione temporis habita, a quo carnem assumpsit Deus, et quæcunque ad om-C nium pertinebant vocationem, contigerunt; vel nullos plane habent, vel intempestive florescentes, vel extra tempus in acerbam uvam evadentes. Quod si loci illius!: • Cum autem tempus fructuum ap propinquasset,› sensus tibi sigillatim perspecti sunt, ad eos animum appelle, si potes, qui legem per Moysem receperunt, quia fructuum quoque illorum aliquando adventavit tempus, et servos suos ad priores colonos misit, quibus c credita fuerant eloquia Dei ut fructus vitis unicuique traditæ perfectos charitatis, et gaudii, et pacis, et longanimitatis, ceterarumque virtutum quas Apostolus refert, et multæ Scripturæ. Est enim aliqua botrio secundum quod scriptum est: Beati pauperes spiritu; › et altera: e Beati qui lugent;» et alia: «Beati mansueti;» et alia: & Beati pacifici;» et alia: «Beati mundo corde. Et quid necessarium est dinumerare singulas beatitudinum causas, quasi diversas botriones? Hæc autem diximus volentes ostendere quid sit quod ait: Cum autem appropiasset tempus fructuum.» vel quando adhuc longe est fructuum tempus. Et nos si abundanter consideremus comparationem facien tes temporum ex quo sumus vocati ad omne tempus fidei nostræ, poterimus videre quomodo quidam cum deberent esse magistri secundum tempus, iterum opus habent doceri qualia sunt elementa principii eloquiorum Dei. Sic cum deberent quidam quantum ad tempus dispensatiouis Dei, et secundum voca tionem omnium, jam fructus afferre, aut omnino non habent, aut cum deberent habere perfectos, habent extra tempus florentes, et non in tempore suo acerbos. Si autem intellexisti in singulis quibusque homi nibus quomodo oporteat intelligere quod dicitur: Cum autem appropiasset tempus fructuum, transi ad populum illum, qui tunc acceperunt legem per Moysem, quoniain et illis tempus fructuum appropiaverat aliquando. Et misit servos ad priores colonos quibus credita fuerant eloquia Dei, ut acciperent fructus uniuscujusque vitis, Facile quidem est dicere quoniana servos dicit prophetas, sed quærere con venit quomodo mittuntur ad colonos accipere fructus vineæ. Dicit enim aliquis, quoniam non ad acci Jerem. xxx1, 29. Matth. v, 3, et seq. ss Matth. xxi, 54. ** Hebr. v, 12. Mattn. xx1, 34. Rom. 111, 2. Ma of appropinquasset, intelligere et explanare vellem. vergit, sed semper ad virtutem, si ita loquendum est, contendit. Quod si perseveret malitia, neque alia via ad virtutem grassemur, sed eamdem tera mus semper ut in virtute proficiamus, uva acerba efficitur et immatura, quam qui comederit, hu jus, juxta prophetam ", dentes obstupescunt. Qui autem in melius proficit, quasi nigrescentem, sed nondum perfectam uvam habet. Progressum autem bonus quidam excipit status, quando nimirum exculta vitis fructum dat, perfectos scilicet charita tis racem ɔs, et gaudii, et pacis, et patientiæ, et re liquorum omnium quæ apud Apostolum, et in sex centis aliis Scripturæ locis recensentur. Quædam enim uva in eo est st: «Beati pauperes spiritu; set alia in eo: Beati qui lugent;» et alia in eo Beati mites; s et alia in eo: e Beati pacifici;» et alia in eo: ‹ Beati mundi corde; › et quid me attinet racenios eos omnes enumerare, quibus beatitudines continentur? Hæc autem eo fusius persecutus sum, quod locum hunc *: Cum autem tempus fructuum ipsius scientiam pertinet, quandonam uniuscu jusque hominis tempus instet dignoscere, et quando fructuum tempus adhuc distet. Et nos quidem si tempus a quo vocati fuimus cum omni fidei nostræ tempore comparantes, diligentius at tendamus, facile perspicere poterimus, quomodo nonnulli qui ‹ deberent inagistri esse propter tem pus, rursum indigeant ut doceantur quæ sint ele menta sermonum Dei*. › Pari modo, cum fructus ferre deberent nonnulli, ratione temporis habita, a quo carnem assumpsit Deus, et quæcunque ad om-C nium pertinebant vocationem, contigerunt; vel nullos plane habent, vel intempestive florescentes, vel extra tempus in acerbam uvam evadentes. Quod si loci illius!: • Cum autem tempus fructuum ap propinquasset,› sensus tibi sigillatim perspecti sunt, ad eos animum appelle, si potes, qui legem per Moysem receperunt, quia fructuum quoque illorum aliquando adventavit tempus, et servos suos ad priores colonos misit, quibus c credita fuerant eloquia Dei ut fructus vitis unicuique traditæ perfectos charitatis, et gaudii, et pacis, et longanimitatis, ceterarumque virtutum quas Apostolus refert, et multæ Scripturæ. Est enim aliqua botrio secundum quod scriptum est: Beati pauperes spiritu; › et altera: e Beati qui lugent;» et alia: «Beati mansueti;» et alia: & Beati pacifici;» et alia: «Beati mundo corde. Et quid necessarium est dinumerare singulas beatitudinum causas, quasi diversas botriones? Hæc autem diximus volentes ostendere quid sit quod ait: Cum autem appropiasset tempus fructuum.» vel quando adhuc longe est fructuum tempus. Et nos si abundanter consideremus comparationem facien tes temporum ex quo sumus vocati ad omne tempus fidei nostræ, poterimus videre quomodo quidam cum deberent esse magistri secundum tempus, iterum opus habent doceri qualia sunt elementa principii eloquiorum Dei. Sic cum deberent quidam quantum ad tempus dispensatiouis Dei, et secundum voca tionem omnium, jam fructus afferre, aut omnino non habent, aut cum deberent habere perfectos, habent extra tempus florentes, et non in tempore suo acerbos. Si autem intellexisti in singulis quibusque homi nibus quomodo oporteat intelligere quod dicitur: Cum autem appropiasset tempus fructuum, transi ad populum illum, qui tunc acceperunt legem per Moysem, quoniain et illis tempus fructuum appropiaverat aliquando. Et misit servos ad priores colonos quibus credita fuerant eloquia Dei, ut acciperent fructus uniuscujusque vitis, Facile quidem est dicere quoniana servos dicit prophetas, sed quærere con venit quomodo mittuntur ad colonos accipere fructus vineæ. Dicit enim aliquis, quoniam non ad acci Jerem. xxx1, 29. Matth. v, 3, et seq. ss Matth. xxi, 54. ** Hebr. v, 12. Mattn. xx1, 34. Rom. 111, 2. 9. Ad patremfamilias autem divinamque 9. Patrisfamilias autem solus est cognoscere vere quando uniuscujusque hominis tempus appropiat, 9. Ad patremfamilias autem divinamque 9. Patrisfamilias autem solus est cognoscere vere quando uniuscujusque hominis tempus appropiat,
PG 13:1505ἡνίκα γὰρ «πνεῦμα θεοῦ ἐνέδυσε τὸν Ἀζαρίαν τὸν τοῦ Ἰωδαὲ τὸν ἱερέα, καὶ ἀνέστη ἐπάνω τοῦ λαοῦ καὶ εἶπε· τάδε λέγει κύριος· τί παραπορεύεσθε τὰς ἐντολὰς κυρίου; καὶ οὐκ εὐοδωθήσεσθε· ὅτι ἐγκατελίπετε τὸν κύριον, καὶ ἐγκαταλείψει ὑμᾶς», «ἐπέθεντο αὐτῷ, καὶ ἐλιθοβόλησαν αὐτὸν δι’ ἐντολῆς Ἰωὰς τοῦ βασιλέως ἐν αὐλῇ οἴκου κυρίου. καὶ οὐκ ἐμνήσθη Ἰωὰς τοῦ ἐλέους οὗ ἐποίησε μετ’ αὐτοῦ Ἰωδαὲ ὁ πατὴρ αὐτοῦ, καὶ ἐθανάτωσε τὸν υἱὸν αὐτοῦ. καὶ ὡς ἀπέθνῃσκεν, εἶπεν· ἴδοι κύριος καὶ κρινάτω». Ἑξῆς ἐστιν ἐν τῇ παραβολῇ ὅτι «πάλιν ἀπέστειλεν ἄλλους δούλους πλείονας τῶν πρώτων, καὶ ἐποίησαν αὐτοῖς ὡσαύτως.» πλήρης δὲ ἡ γραφή ἐστι τῶν συμβεβηκότων τοῖς προφήταις, οὓς «ἀπέστειλεν» ὑπὲρ τοῦ λαοῦ, ἵνα τὸν καρπὸν αὐτῶν ἀναφέρωσιν ὡς ἅγιοι ἱερεῖς τῷ θεῷ διὰ τῶν εὐχῶν. «ὕστερον δὲ ἀπέστειλε τὸν υἱὸν αὐτοῦ» μετὰ τοὺς προφήτας τὸν Χριστόν. ζητήσεις δέ, πῶς ὁ ἀποστέλλων «τὸν υἱὸν» λέγει μέν· «ἐντραπήσονται τὸν υἱόν μου,» ὡς οὐ προκαταλαβὼν δὲ τὸ μέλλον αὐτῷ συμβαίνειν τοῦτο εἶπεν· οὐ γὰρ φαίνονται κατὰ τὸ ῥητὸν ἐντραπέντες αὐτόν.
ἡνίκα γὰρ «πνεῦμα θεοῦ ἐνέδυσε τὸν Ἀζαρίαν τὸν τοῦ Ἰωδαὲ τὸν ἱερέα, καὶ ἀνέστη ἐπάνω τοῦ λαοῦ καὶ εἶπε· τάδε λέγει κύριος· τί παραπορεύεσθε τὰς ἐντολὰς κυρίου; καὶ οὐκ εὐοδωθήσεσθε· ὅτι ἐγκατελίπετε τὸν κύριον, καὶ ἐγκαταλείψει ὑμᾶς», «ἐπέθεντο αὐτῷ, καὶ ἐλιθοβόλησαν αὐτὸν δι’ ἐντολῆς Ἰωὰς τοῦ βασιλέως ἐν αὐλῇ οἴκου κυρίου. καὶ οὐκ ἐμνήσθη Ἰωὰς τοῦ ἐλέους οὗ ἐποίησε μετ’ αὐτοῦ Ἰωδαὲ ὁ πατὴρ αὐτοῦ, καὶ ἐθανάτωσε τὸν υἱὸν αὐτοῦ. καὶ ὡς ἀπέθνῃσκεν, εἶπεν· ἴδοι κύριος καὶ κρινάτω». Ἑξῆς ἐστιν ἐν τῇ παραβολῇ ὅτι «πάλιν ἀπέστειλεν ἄλλους δούλους πλείονας τῶν πρώτων, καὶ ἐποίησαν αὐτοῖς ὡσαύτως.» πλήρης δὲ ἡ γραφή ἐστι τῶν συμβεβηκότων τοῖς προφήταις, οὓς «ἀπέστειλεν» ὑπὲρ τοῦ λαοῦ, ἵνα τὸν καρπὸν αὐτῶν ἀναφέρωσιν ὡς ἅγιοι ἱερεῖς τῷ θεῷ διὰ τῶν εὐχῶν. «ὕστερον δὲ ἀπέστειλε τὸν υἱὸν αὐτοῦ» μετὰ τοὺς προφήτας τὸν Χριστόν. ζητήσεις δέ, πῶς ὁ ἀποστέλλων «τὸν υἱὸν» λέγει μέν· «ἐντραπήσονται τὸν υἱόν μου,» ὡς οὐ προκαταλαβὼν δὲ τὸ μέλλον αὐτῷ συμβαίνειν τοῦτο εἶπεν· οὐ γὰρ φαίνονται κατὰ τὸ ῥητὸν ἐντραπέντες αὐτόν. στέλλονται πρὸς τοὺς γεωργούς λαβεῖν τοὺς τοῦ ἀμ σελῶνος καρπούς· εἴποι γὰρ ἂν τις, ὅτι οὐκ ἐπὶ τῷ λαβεῖν ἀποστέλλονται τοὺς καρποὺς οἱ προφῆται, ἀλλ' ἐπὶ τῷ γεωργῆσαι μᾶλλον καὶ συνεργῆσαι τοῖς καρ τοῖς. Ορα οὖν εἰ δυνάμεθα λέγειν τὰ πνευματικά καρπώματα, καὶ τὰς θείας προσφορὰς δίδοσθαι ἀπὸ τῶν γεωργησάντων τὸν ἀμπελῶνα τοῖς ἀποστελλο μένοις δούλοις, ἵνα προσαγάγωσιν ὡς ἱερεῖς τῷ Θεῷ τοὺς καρποὺς τοῦ προσφέροντος, ἀλλὰ λαβόντες οι γεωργοί ἐν τῷ λαῷ τοὺς ἀποσταλέντας δούλους λαβεῖν τοὺς καρποὺς τοῦ ἀμπελῶνος, ὃν μὲν ἔδει ραν ὡς «τὸν Μιχαίαν ἐπάταξεν εἰς τὴν σιαγόνα Σεδεκίας υἱὸς Χαναάν, ο ὅτε καὶ εἶπεν αὐτῷ προφη τεύσαντι ὁ ψευδοπροφήτης· «Ποιον πνεῦμα Κυρίου τὸ λαλῆσαν ἐν σοί;» ἂν δὲ ἀπέκτειναν, ὡς Ζαχαρίαν μεταξὺ τοῦ ναοῦ καὶ τοῦ θυσιαστηρίου· ἂν δὲ ἐλιθο βόλησαν ὡς τὸν ᾿Αζαρίαν υἱὸν τοῦ Ἰωαδαὲ τὸν ἱερέα, καθάπερ γέγραπται ἐν τῇ δευτέρᾳ τῶν Πα ραλειπομένων· ἡνίκα γὰρ Πνεῦμα Θεοῦ ἐνέδυσε τὴν Αζαρίαν τὸν τοῦ Ἰωαδαὲ τὸν ἱερέα, καὶ ἀνέστη ἐπάνω τοῦ λαοῦ, καὶ εἶπεν· Τάδε λέγει Κύριος· Τί παραπορεύεσθε τὰς ἐντολὰς Κυρίου; Καὶ οὐκ εὐοδω θήσεσθε· ὅτι ἐγκατελίπετε τὸν Κύριον, καὶ ἐγκαταλεί ψει ὑμᾶς. Ἐπέθεντο αὐτῷ, καὶ ἐλιθοβόλησαν αὐτὸν δι' ἐντολῆς Ἰωάς τοῦ βασιλέως, ἐν αὐλῇ οἴκου Κυ ρίου. Καὶ οὐκ ἐμνήσθη Ιωὰς τοῦ ἑλέους, οὗ ἐποίησε μετ' αὐτοῦ Ἰωαδαὲ ὁ πατὴρ αὐτοῦ, καὶ ἐθανάτωσε τὸν υἱὸν αὐτοῦ. Καὶ ὡς ἀπέθνησκεν, εἶπεν· Ιδοι Κύριος, καὶ κρινάτω.» Ἑξῆς ἐστιν ἐν τῇ παραβολῇ, ὅτι ι πάλιν ἀπέστει λεν ἄλλους δούλους πλείονας τῶν πρώτων, καὶ ἐποίη σαν αὐτοῖς ὡσαύτως. • Πλήρης δὲ ἡ Γραφή ἐστι τῶν συμβεβηκότων τοῖς προφήταις, οὓς ἀπέστειλεν ὑπὲρ τοῦ λαοῦ, ἵνα τὸν καρπὸν αὐτῶν ἀναφέρωσιν, ὡς οι προσαγάγωσιν, προσάγωσιν. Ὃν μὲν ἔδειραν, Ὡς τὸν Αζαρίαν υἱὸν τοῦ Ἰωαδαέ. Ζαχαρίαν, Σπιν, ίδοι, είδοι. στέλλονται πρὸς τοὺς γεωργούς λαβεῖν τοὺς τοῦ ἀμ σελῶνος καρπούς· εἴποι γὰρ ἂν τις, ὅτι οὐκ ἐπὶ τῷ λαβεῖν ἀποστέλλονται τοὺς καρποὺς οἱ προφῆται, ἀλλ' ἐπὶ τῷ γεωργῆσαι μᾶλλον καὶ συνεργῆσαι τοῖς καρ τοῖς. Ορα οὖν εἰ δυνάμεθα λέγειν τὰ πνευματικά καρπώματα, καὶ τὰς θείας προσφορὰς δίδοσθαι ἀπὸ τῶν γεωργησάντων τὸν ἀμπελῶνα τοῖς ἀποστελλο μένοις δούλοις, ἵνα προσαγάγωσιν ὡς ἱερεῖς τῷ Θεῷ τοὺς καρποὺς τοῦ προσφέροντος, ἀλλὰ λαβόντες οι γεωργοί ἐν τῷ λαῷ τοὺς ἀποσταλέντας δούλους λαβεῖν τοὺς καρποὺς τοῦ ἀμπελῶνος, ὃν μὲν ἔδει ραν ὡς «τὸν Μιχαίαν ἐπάταξεν εἰς τὴν σιαγόνα Σεδεκίας υἱὸς Χαναάν, ο ὅτε καὶ εἶπεν αὐτῷ προφη τεύσαντι ὁ ψευδοπροφήτης· «Ποιον πνεῦμα Κυρίου τὸ λαλῆσαν ἐν σοί;» ἂν δὲ ἀπέκτειναν, ὡς Ζαχαρίαν μεταξὺ τοῦ ναοῦ καὶ τοῦ θυσιαστηρίου· ἂν δὲ ἐλιθο βόλησαν ὡς τὸν ᾿Αζαρίαν υἱὸν τοῦ Ἰωαδαὲ τὸν ἱερέα, καθάπερ γέγραπται ἐν τῇ δευτέρᾳ τῶν Πα ραλειπομένων· ἡνίκα γὰρ Πνεῦμα Θεοῦ ἐνέδυσε τὴν Αζαρίαν τὸν τοῦ Ἰωαδαὲ τὸν ἱερέα, καὶ ἀνέστη ἐπάνω τοῦ λαοῦ, καὶ εἶπεν· Τάδε λέγει Κύριος· Τί παραπορεύεσθε τὰς ἐντολὰς Κυρίου; Καὶ οὐκ εὐοδω θήσεσθε· ὅτι ἐγκατελίπετε τὸν Κύριον, καὶ ἐγκαταλεί ψει ὑμᾶς. Ἐπέθεντο αὐτῷ, καὶ ἐλιθοβόλησαν αὐτὸν δι' ἐντολῆς Ἰωάς τοῦ βασιλέως, ἐν αὐλῇ οἴκου Κυ ρίου. Καὶ οὐκ ἐμνήσθη Ιωὰς τοῦ ἑλέους, οὗ ἐποίησε μετ' αὐτοῦ Ἰωαδαὲ ὁ πατὴρ αὐτοῦ, καὶ ἐθανάτωσε τὸν υἱὸν αὐτοῦ. Καὶ ὡς ἀπέθνησκεν, εἶπεν· Ιδοι Κύριος, καὶ κρινάτω.» Ἑξῆς ἐστιν ἐν τῇ παραβολῇ, ὅτι ι πάλιν ἀπέστει λεν ἄλλους δούλους πλείονας τῶν πρώτων, καὶ ἐποίη σαν αὐτοῖς ὡσαύτως. • Πλήρης δὲ ἡ Γραφή ἐστι τῶν συμβεβηκότων τοῖς προφήταις, οὓς ἀπέστειλεν ὑπὲρ τοῦ λαοῦ, ἵνα τὸν καρπὸν αὐτῶν ἀναφέρωσιν, ὡς οι προσαγάγωσιν, προσάγωσιν. Ὃν μὲν ἔδειραν, Ὡς τὸν Αζαρίαν υἱὸν τοῦ Ἰωαδαέ. Ζαχαρίαν, Σπιν, ίδοι, είδοι. reciperet. Prophetas ergo servis signari proclive est dicere: at illud quærendum venit, quonam pa cto ad colonos fructuum vineæ recipiendorum gra tia mittantur: dicere enim poterit quispiam non ad recipiendos fructus prophetas mitti, sed ut terram colant potius, et fructibus proferendis operam con ferant. Vide ergo num dicere possimus spiritales fructus, et divinas oblationes ab iis qui vineam ex coluerunt servis dari qui missi sunt, ut tanquam sacerdotes fructus ejus qui offert Deo dedicent, sed agricolas e populo apprehensis servis qui missi fue rant ad carpendos vineæ fructus, illum quidem per cussisse, quemadmodum Sedecias filius Chanaan percussit Michæam in maxillam ®, quando falsus propheta ei postquam vaticinatus est, dixit . Qualis est spiritus Domini qui in te locutus est?, alium autem, quemadmodum inter templum et al tare Zachariam ", occiderunt; illum vero lapidibus obtriverunt, ut Azariaın filium Joiadæ sacer dotem, quemadmodum in altero Paralipomenoa li bro traditum est: quando enim ‹ Spiritus Dei in duit Azariam filium Joiada sacerdotem, et stetit-su pra populum, et dixit: Haec dicit Dominus: Quare transgredimini præcepta Domini? Et infeliciter age tis; quia dereliquistis Dominum, et derelinquet vos. Surrexerunt contra eum, et lapidaverunt juxta re gis Joas imperium, in atrio domus Domini. Et non est recordatus Joas rex misericordiæ, quam fecerat Jolada pater illius secum, et interfecit filium ejus. Qui cum moreretur, ait: Videat Dominus, et judi cet". > rum misit alios servos plures prioribus, et fecerant illis similiter. His autem referta est Scriptura, quæ contigerunt prophetis, quos pro populo misit, ut illorum fructus, tanquam sancti sacerdotes, Deo per piendos fructus mittuntur prophet:r, sed operari magis. Vide ergo si possumus dicere, quia spiritales fructus et divinæ oblationes dantur ab iis qui coluerant vineam, prophetis transmissis ut offerant quasi sacerdotes Deo populi fructus. Sed accipientes coloni ex populo illo, alium quidem ceciderunt, sicut Mi chæam percutiens in maxillam Sedecias filius Chanaan, quando et dixit ei prophetanti pseudopropheta. Qualis spiritus Dei qui locutus est in te? Alium autem occiderunt, sicut Zachariam inter templum et altare. Alium lapidaverunt sicut Azariam filium Joiada sacerdotem, sicut in secundo libro Paralipomenon positum est: Cum spiritus Dei induisset Azariam filium Joiada sacerdotem, surrexit super populum, et dixit: Haec dicit Dominus: Quare praeteritis mandala Domini, et non prosperabimini? Dereliquistis Domni num, et derelinquet vos. Et superpositi sunt ei, et lapidaverunt cum per mandatum Joas legis in atrio domnus Domini, et non est recordatus Joas misericordiam quam fecerat cum eo Joiada pater ipsius, et mortificavit filium ejus. Et cum moreretur dixit: Videat Dominus, et judicet. › acciderunt prophetis, quos misit ad p. pulum ut fructus eorum offerant per orationes suas Deo quasi Luc. xi, 51. * ]l Paral. xxiv, 20, 21, 22. ss Matth. HI Reg. xx11, 24. vo ibid. Matth. xxi, 35; Codex Angl., editio fuetii etc. Eadem habet Theophy lactus. Que verba in Catena quoque mss. Bibliothecæ Reg. ita concepta sunt. Sic habent etiam omnes twv O' edi tiones Par. xxiv, 20, præter Complutensem, in qua legitur ut et Josephus libro ix Origin. c. 8, et Theodoretus, et Hebraicum exemplar, et Syrus, et Arabs. Perplacet mihi sententia Hiero nyini, qui Zachariam Barachiæ filium, de quo Matth. xxiii, 35, eumdem esse sciscit, qui Zacha rias Joiadæ filius; ad id Hebraico Nazaræorum co dice adductus, in quo pro Barachiæ nomine, Joiade nomen reperitur: salva tamen vetustissimorum Patrum reverentia, qui Zachariam Baptistæ patrem bic a Matthæo significari putant. Nunc id adnotare sufficiat, varietatem illam lectionis, quæ ll Par. 20, occurrit, ubi Azarias pro Zacharia legitur, antiquissimam esse, et Origene ipso vetustiorem. Codex Anglicanus, editio Huetii reciperet. Prophetas ergo servis signari proclive est dicere: at illud quærendum venit, quonam pa cto ad colonos fructuum vineæ recipiendorum gra tia mittantur: dicere enim poterit quispiam non ad recipiendos fructus prophetas mitti, sed ut terram colant potius, et fructibus proferendis operam con ferant. Vide ergo num dicere possimus spiritales fructus, et divinas oblationes ab iis qui vineam ex coluerunt servis dari qui missi sunt, ut tanquam sacerdotes fructus ejus qui offert Deo dedicent, sed agricolas e populo apprehensis servis qui missi fue rant ad carpendos vineæ fructus, illum quidem per cussisse, quemadmodum Sedecias filius Chanaan percussit Michæam in maxillam ®, quando falsus propheta ei postquam vaticinatus est, dixit . Qualis est spiritus Domini qui in te locutus est?, alium autem, quemadmodum inter templum et al tare Zachariam ", occiderunt; illum vero lapidibus obtriverunt, ut Azariaın filium Joiadæ sacer dotem, quemadmodum in altero Paralipomenoa li bro traditum est: quando enim ‹ Spiritus Dei in duit Azariam filium Joiada sacerdotem, et stetit-su pra populum, et dixit: Haec dicit Dominus: Quare transgredimini præcepta Domini? Et infeliciter age tis; quia dereliquistis Dominum, et derelinquet vos. Surrexerunt contra eum, et lapidaverunt juxta re gis Joas imperium, in atrio domus Domini. Et non est recordatus Joas rex misericordiæ, quam fecerat Jolada pater illius secum, et interfecit filium ejus. Qui cum moreretur, ait: Videat Dominus, et judi cet". > rum misit alios servos plures prioribus, et fecerant illis similiter. His autem referta est Scriptura, quæ contigerunt prophetis, quos pro populo misit, ut illorum fructus, tanquam sancti sacerdotes, Deo per piendos fructus mittuntur prophet:r, sed operari magis. Vide ergo si possumus dicere, quia spiritales fructus et divinæ oblationes dantur ab iis qui coluerant vineam, prophetis transmissis ut offerant quasi sacerdotes Deo populi fructus. Sed accipientes coloni ex populo illo, alium quidem ceciderunt, sicut Mi chæam percutiens in maxillam Sedecias filius Chanaan, quando et dixit ei prophetanti pseudopropheta. Qualis spiritus Dei qui locutus est in te? Alium autem occiderunt, sicut Zachariam inter templum et altare. Alium lapidaverunt sicut Azariam filium Joiada sacerdotem, sicut in secundo libro Paralipomenon positum est: Cum spiritus Dei induisset Azariam filium Joiada sacerdotem, surrexit super populum, et dixit: Haec dicit Dominus: Quare praeteritis mandala Domini, et non prosperabimini? Dereliquistis Domni num, et derelinquet vos. Et superpositi sunt ei, et lapidaverunt cum per mandatum Joas legis in atrio domnus Domini, et non est recordatus Joas misericordiam quam fecerat cum eo Joiada pater ipsius, et mortificavit filium ejus. Et cum moreretur dixit: Videat Dominus, et judicet. › acciderunt prophetis, quos misit ad p. pulum ut fructus eorum offerant per orationes suas Deo quasi Luc. xi, 51. * ]l Paral. xxiv, 20, 21, 22. ss Matth. HI Reg. xx11, 24. vo ibid. Matth. xxi, 35; Codex Angl., editio fuetii etc. Eadem habet Theophy lactus. Que verba in Catena quoque mss. Bibliothecæ Reg. ita concepta sunt. Sic habent etiam omnes twv O' edi tiones Par. xxiv, 20, præter Complutensem, in qua legitur ut et Josephus libro ix Origin. c. 8, et Theodoretus, et Hebraicum exemplar, et Syrus, et Arabs. Perplacet mihi sententia Hiero nyini, qui Zachariam Barachiæ filium, de quo Matth. xxiii, 35, eumdem esse sciscit, qui Zacha rias Joiadæ filius; ad id Hebraico Nazaræorum co dice adductus, in quo pro Barachiæ nomine, Joiade nomen reperitur: salva tamen vetustissimorum Patrum reverentia, qui Zachariam Baptistæ patrem bic a Matthæo significari putant. Nunc id adnotare sufficiat, varietatem illam lectionis, quæ ll Par. 20, occurrit, ubi Azarias pro Zacharia legitur, antiquissimam esse, et Origene ipso vetustiorem. Codex Anglicanus, editio Huetii 10. Hæc deinceps habentur in parabola”: ‹ Ite 10. Iterum misit plures prioribus, et fecerunt eis similiter. Plena est omnis Scriptura eorum quæ 10. Hæc deinceps habentur in parabola”: ‹ Ite 10. Iterum misit plures prioribus, et fecerunt eis similiter. Plena est omnis Scriptura eorum quæ
PG 13:1506καὶ φάσκειν γε ἐν τούτοις μὴ προεγνωκέναι τὸ μέλλον τὸν πατέρα τοῦ ἀποσταλέντος υἱοῦ, ἀλλὰ ἐψεῦσθαι ἄλλα εἰπόντα ἄλλων γενομένων, ἀσεβές. πάλιν τε αὖ εἰπεῖν ὅτι ἐνετράπησαν αὐτὸν «οἱ γεωργοί,» παρὰ τὴν ἐνάργειάν ἐστιν· «οἱ» γὰρ «γεωργοὶ ἰδόντες τὸν υἱὸν» αὐτοῦ «εἶπον ἐν ἑαυτοῖς· οὗτός ἐστιν ὁ κληρονόμος» καὶ τὰ ἑξῆς. ὁ μὲν οὖν τις εἰς ταῦτα φήσει ὅτι ἀναγκαῖον συμβῆναι τὸ «ἐντραπήσονται τὸν υἱόν μου,» εἰ καὶ μὴ τότε συμβέβηκεν. ὁ δέ τις ἐρεῖ ὅτι οὐκ εἶπεν ὁ πατὴρ πέμπων «τὸν υἱόν·» λήψεται ὁ υἱός μου τὸν καρπὸν ἀπὸ τῶν γεωργῶν, ἀλλ’ ὅτι «ἐντραπήσονται·» ἐνετράπησαν μὲν γὰρ τῷ ἐγνωκέναι ὅτι «οὗτος» ὁ υἱὸς ἦν καὶ εἰρηκέναι αὐτοὺς «ἐν ἑαυτοῖς» ὅτι «οὗτός ἐστιν ὁ κληρονόμος,» οὐ πάντως δέ, εἰ ἐνετράπησαν καὶ κατὰ τὴν ἀρχὴν ἐπλήχθησαν, ἤδη καὶ τὰ τῶν ἐντρεπομένων πεποιήκασιν. Ἅμα δὲ καὶ ζητήσει τις, τίνες οὗτοι «οἱ γεωργοὶ» οἱ εἰπόντες· «οὗτός ἐστιν ὁ κληρονόμος· δεῦτε ἀποκτείνωμεν αὐτόν.» οὐ γὰρ φαίνονται Ἰουδαῖοι ἀποκτείναντες αὐτὸν ὡς υἱὸν τοῦ οἰκοδεσπότου.
ἡνίκα γὰρ «πνεῦμα θεοῦ ἐνέδυσε τὸν Ἀζαρίαν τὸν τοῦ Ἰωδαὲ τὸν ἱερέα, καὶ ἀνέστη ἐπάνω τοῦ λαοῦ καὶ εἶπε· τάδε λέγει κύριος· τί παραπορεύεσθε τὰς ἐντολὰς κυρίου; καὶ οὐκ εὐοδωθήσεσθε· ὅτι ἐγκατελίπετε τὸν κύριον, καὶ ἐγκαταλείψει ὑμᾶς», «ἐπέθεντο αὐτῷ, καὶ ἐλιθοβόλησαν αὐτὸν δι’ ἐντολῆς Ἰωὰς τοῦ βασιλέως ἐν αὐλῇ οἴκου κυρίου. καὶ οὐκ ἐμνήσθη Ἰωὰς τοῦ ἐλέους οὗ ἐποίησε μετ’ αὐτοῦ Ἰωδαὲ ὁ πατὴρ αὐτοῦ, καὶ ἐθανάτωσε τὸν υἱὸν αὐτοῦ. καὶ ὡς ἀπέθνῃσκεν, εἶπεν· ἴδοι κύριος καὶ κρινάτω». Ἑξῆς ἐστιν ἐν τῇ παραβολῇ ὅτι «πάλιν ἀπέστειλεν ἄλλους δούλους πλείονας τῶν πρώτων, καὶ ἐποίησαν αὐτοῖς ὡσαύτως.» πλήρης δὲ ἡ γραφή ἐστι τῶν συμβεβηκότων τοῖς προφήταις, οὓς «ἀπέστειλεν» ὑπὲρ τοῦ λαοῦ, ἵνα τὸν καρπὸν αὐτῶν ἀναφέρωσιν ὡς ἅγιοι ἱερεῖς τῷ θεῷ διὰ τῶν εὐχῶν. «ὕστερον δὲ ἀπέστειλε τὸν υἱὸν αὐτοῦ» μετὰ τοὺς προφήτας τὸν Χριστόν. ζητήσεις δέ, πῶς ὁ ἀποστέλλων «τὸν υἱὸν» λέγει μέν· «ἐντραπήσονται τὸν υἱόν μου,» ὡς οὐ προκαταλαβὼν δὲ τὸ μέλλον αὐτῷ συμβαίνειν τοῦτο εἶπεν· οὐ γὰρ φαίνονται κατὰ τὸ ῥητὸν ἐντραπέντες αὐτόν. στέλλονται πρὸς τοὺς γεωργούς λαβεῖν τοὺς τοῦ ἀμ σελῶνος καρπούς· εἴποι γὰρ ἂν τις, ὅτι οὐκ ἐπὶ τῷ λαβεῖν ἀποστέλλονται τοὺς καρποὺς οἱ προφῆται, ἀλλ' ἐπὶ τῷ γεωργῆσαι μᾶλλον καὶ συνεργῆσαι τοῖς καρ τοῖς. Ορα οὖν εἰ δυνάμεθα λέγειν τὰ πνευματικά καρπώματα, καὶ τὰς θείας προσφορὰς δίδοσθαι ἀπὸ τῶν γεωργησάντων τὸν ἀμπελῶνα τοῖς ἀποστελλο μένοις δούλοις, ἵνα προσαγάγωσιν ὡς ἱερεῖς τῷ Θεῷ τοὺς καρποὺς τοῦ προσφέροντος, ἀλλὰ λαβόντες οι γεωργοί ἐν τῷ λαῷ τοὺς ἀποσταλέντας δούλους λαβεῖν τοὺς καρποὺς τοῦ ἀμπελῶνος, ὃν μὲν ἔδει ραν ὡς «τὸν Μιχαίαν ἐπάταξεν εἰς τὴν σιαγόνα Σεδεκίας υἱὸς Χαναάν, ο ὅτε καὶ εἶπεν αὐτῷ προφη τεύσαντι ὁ ψευδοπροφήτης· «Ποιον πνεῦμα Κυρίου τὸ λαλῆσαν ἐν σοί;» ἂν δὲ ἀπέκτειναν, ὡς Ζαχαρίαν μεταξὺ τοῦ ναοῦ καὶ τοῦ θυσιαστηρίου· ἂν δὲ ἐλιθο βόλησαν ὡς τὸν ᾿Αζαρίαν υἱὸν τοῦ Ἰωαδαὲ τὸν ἱερέα, καθάπερ γέγραπται ἐν τῇ δευτέρᾳ τῶν Πα ραλειπομένων· ἡνίκα γὰρ Πνεῦμα Θεοῦ ἐνέδυσε τὴν Αζαρίαν τὸν τοῦ Ἰωαδαὲ τὸν ἱερέα, καὶ ἀνέστη ἐπάνω τοῦ λαοῦ, καὶ εἶπεν· Τάδε λέγει Κύριος· Τί παραπορεύεσθε τὰς ἐντολὰς Κυρίου; Καὶ οὐκ εὐοδω θήσεσθε· ὅτι ἐγκατελίπετε τὸν Κύριον, καὶ ἐγκαταλεί ψει ὑμᾶς. Ἐπέθεντο αὐτῷ, καὶ ἐλιθοβόλησαν αὐτὸν δι' ἐντολῆς Ἰωάς τοῦ βασιλέως, ἐν αὐλῇ οἴκου Κυ ρίου. Καὶ οὐκ ἐμνήσθη Ιωὰς τοῦ ἑλέους, οὗ ἐποίησε μετ' αὐτοῦ Ἰωαδαὲ ὁ πατὴρ αὐτοῦ, καὶ ἐθανάτωσε τὸν υἱὸν αὐτοῦ. Καὶ ὡς ἀπέθνησκεν, εἶπεν· Ιδοι Κύριος, καὶ κρινάτω.» Ἑξῆς ἐστιν ἐν τῇ παραβολῇ, ὅτι ι πάλιν ἀπέστει λεν ἄλλους δούλους πλείονας τῶν πρώτων, καὶ ἐποίη σαν αὐτοῖς ὡσαύτως. • Πλήρης δὲ ἡ Γραφή ἐστι τῶν συμβεβηκότων τοῖς προφήταις, οὓς ἀπέστειλεν ὑπὲρ τοῦ λαοῦ, ἵνα τὸν καρπὸν αὐτῶν ἀναφέρωσιν, ὡς οι προσαγάγωσιν, προσάγωσιν. Ὃν μὲν ἔδειραν, Ὡς τὸν Αζαρίαν υἱὸν τοῦ Ἰωαδαέ. Ζαχαρίαν, Σπιν, ίδοι, είδοι. στέλλονται πρὸς τοὺς γεωργούς λαβεῖν τοὺς τοῦ ἀμ σελῶνος καρπούς· εἴποι γὰρ ἂν τις, ὅτι οὐκ ἐπὶ τῷ λαβεῖν ἀποστέλλονται τοὺς καρποὺς οἱ προφῆται, ἀλλ' ἐπὶ τῷ γεωργῆσαι μᾶλλον καὶ συνεργῆσαι τοῖς καρ τοῖς. Ορα οὖν εἰ δυνάμεθα λέγειν τὰ πνευματικά καρπώματα, καὶ τὰς θείας προσφορὰς δίδοσθαι ἀπὸ τῶν γεωργησάντων τὸν ἀμπελῶνα τοῖς ἀποστελλο μένοις δούλοις, ἵνα προσαγάγωσιν ὡς ἱερεῖς τῷ Θεῷ τοὺς καρποὺς τοῦ προσφέροντος, ἀλλὰ λαβόντες οι γεωργοί ἐν τῷ λαῷ τοὺς ἀποσταλέντας δούλους λαβεῖν τοὺς καρποὺς τοῦ ἀμπελῶνος, ὃν μὲν ἔδει ραν ὡς «τὸν Μιχαίαν ἐπάταξεν εἰς τὴν σιαγόνα Σεδεκίας υἱὸς Χαναάν, ο ὅτε καὶ εἶπεν αὐτῷ προφη τεύσαντι ὁ ψευδοπροφήτης· «Ποιον πνεῦμα Κυρίου τὸ λαλῆσαν ἐν σοί;» ἂν δὲ ἀπέκτειναν, ὡς Ζαχαρίαν μεταξὺ τοῦ ναοῦ καὶ τοῦ θυσιαστηρίου· ἂν δὲ ἐλιθο βόλησαν ὡς τὸν ᾿Αζαρίαν υἱὸν τοῦ Ἰωαδαὲ τὸν ἱερέα, καθάπερ γέγραπται ἐν τῇ δευτέρᾳ τῶν Πα ραλειπομένων· ἡνίκα γὰρ Πνεῦμα Θεοῦ ἐνέδυσε τὴν Αζαρίαν τὸν τοῦ Ἰωαδαὲ τὸν ἱερέα, καὶ ἀνέστη ἐπάνω τοῦ λαοῦ, καὶ εἶπεν· Τάδε λέγει Κύριος· Τί παραπορεύεσθε τὰς ἐντολὰς Κυρίου; Καὶ οὐκ εὐοδω θήσεσθε· ὅτι ἐγκατελίπετε τὸν Κύριον, καὶ ἐγκαταλεί ψει ὑμᾶς. Ἐπέθεντο αὐτῷ, καὶ ἐλιθοβόλησαν αὐτὸν δι' ἐντολῆς Ἰωάς τοῦ βασιλέως, ἐν αὐλῇ οἴκου Κυ ρίου. Καὶ οὐκ ἐμνήσθη Ιωὰς τοῦ ἑλέους, οὗ ἐποίησε μετ' αὐτοῦ Ἰωαδαὲ ὁ πατὴρ αὐτοῦ, καὶ ἐθανάτωσε τὸν υἱὸν αὐτοῦ. Καὶ ὡς ἀπέθνησκεν, εἶπεν· Ιδοι Κύριος, καὶ κρινάτω.» Ἑξῆς ἐστιν ἐν τῇ παραβολῇ, ὅτι ι πάλιν ἀπέστει λεν ἄλλους δούλους πλείονας τῶν πρώτων, καὶ ἐποίη σαν αὐτοῖς ὡσαύτως. • Πλήρης δὲ ἡ Γραφή ἐστι τῶν συμβεβηκότων τοῖς προφήταις, οὓς ἀπέστειλεν ὑπὲρ τοῦ λαοῦ, ἵνα τὸν καρπὸν αὐτῶν ἀναφέρωσιν, ὡς οι προσαγάγωσιν, προσάγωσιν. Ὃν μὲν ἔδειραν, Ὡς τὸν Αζαρίαν υἱὸν τοῦ Ἰωαδαέ. Ζαχαρίαν, Σπιν, ίδοι, είδοι. reciperet. Prophetas ergo servis signari proclive est dicere: at illud quærendum venit, quonam pa cto ad colonos fructuum vineæ recipiendorum gra tia mittantur: dicere enim poterit quispiam non ad recipiendos fructus prophetas mitti, sed ut terram colant potius, et fructibus proferendis operam con ferant. Vide ergo num dicere possimus spiritales fructus, et divinas oblationes ab iis qui vineam ex coluerunt servis dari qui missi sunt, ut tanquam sacerdotes fructus ejus qui offert Deo dedicent, sed agricolas e populo apprehensis servis qui missi fue rant ad carpendos vineæ fructus, illum quidem per cussisse, quemadmodum Sedecias filius Chanaan percussit Michæam in maxillam ®, quando falsus propheta ei postquam vaticinatus est, dixit . Qualis est spiritus Domini qui in te locutus est?, alium autem, quemadmodum inter templum et al tare Zachariam ", occiderunt; illum vero lapidibus obtriverunt, ut Azariaın filium Joiadæ sacer dotem, quemadmodum in altero Paralipomenoa li bro traditum est: quando enim ‹ Spiritus Dei in duit Azariam filium Joiada sacerdotem, et stetit-su pra populum, et dixit: Haec dicit Dominus: Quare transgredimini præcepta Domini? Et infeliciter age tis; quia dereliquistis Dominum, et derelinquet vos. Surrexerunt contra eum, et lapidaverunt juxta re gis Joas imperium, in atrio domus Domini. Et non est recordatus Joas rex misericordiæ, quam fecerat Jolada pater illius secum, et interfecit filium ejus. Qui cum moreretur, ait: Videat Dominus, et judi cet". > rum misit alios servos plures prioribus, et fecerant illis similiter. His autem referta est Scriptura, quæ contigerunt prophetis, quos pro populo misit, ut illorum fructus, tanquam sancti sacerdotes, Deo per piendos fructus mittuntur prophet:r, sed operari magis. Vide ergo si possumus dicere, quia spiritales fructus et divinæ oblationes dantur ab iis qui coluerant vineam, prophetis transmissis ut offerant quasi sacerdotes Deo populi fructus. Sed accipientes coloni ex populo illo, alium quidem ceciderunt, sicut Mi chæam percutiens in maxillam Sedecias filius Chanaan, quando et dixit ei prophetanti pseudopropheta. Qualis spiritus Dei qui locutus est in te? Alium autem occiderunt, sicut Zachariam inter templum et altare. Alium lapidaverunt sicut Azariam filium Joiada sacerdotem, sicut in secundo libro Paralipomenon positum est: Cum spiritus Dei induisset Azariam filium Joiada sacerdotem, surrexit super populum, et dixit: Haec dicit Dominus: Quare praeteritis mandala Domini, et non prosperabimini? Dereliquistis Domni num, et derelinquet vos. Et superpositi sunt ei, et lapidaverunt cum per mandatum Joas legis in atrio domnus Domini, et non est recordatus Joas misericordiam quam fecerat cum eo Joiada pater ipsius, et mortificavit filium ejus. Et cum moreretur dixit: Videat Dominus, et judicet. › acciderunt prophetis, quos misit ad p. pulum ut fructus eorum offerant per orationes suas Deo quasi Luc. xi, 51. * ]l Paral. xxiv, 20, 21, 22. ss Matth. HI Reg. xx11, 24. vo ibid. Matth. xxi, 35; Codex Angl., editio fuetii etc. Eadem habet Theophy lactus. Que verba in Catena quoque mss. Bibliothecæ Reg. ita concepta sunt. Sic habent etiam omnes twv O' edi tiones Par. xxiv, 20, præter Complutensem, in qua legitur ut et Josephus libro ix Origin. c. 8, et Theodoretus, et Hebraicum exemplar, et Syrus, et Arabs. Perplacet mihi sententia Hiero nyini, qui Zachariam Barachiæ filium, de quo Matth. xxiii, 35, eumdem esse sciscit, qui Zacha rias Joiadæ filius; ad id Hebraico Nazaræorum co dice adductus, in quo pro Barachiæ nomine, Joiade nomen reperitur: salva tamen vetustissimorum Patrum reverentia, qui Zachariam Baptistæ patrem bic a Matthæo significari putant. Nunc id adnotare sufficiat, varietatem illam lectionis, quæ ll Par. 20, occurrit, ubi Azarias pro Zacharia legitur, antiquissimam esse, et Origene ipso vetustiorem. Codex Anglicanus, editio Huetii reciperet. Prophetas ergo servis signari proclive est dicere: at illud quærendum venit, quonam pa cto ad colonos fructuum vineæ recipiendorum gra tia mittantur: dicere enim poterit quispiam non ad recipiendos fructus prophetas mitti, sed ut terram colant potius, et fructibus proferendis operam con ferant. Vide ergo num dicere possimus spiritales fructus, et divinas oblationes ab iis qui vineam ex coluerunt servis dari qui missi sunt, ut tanquam sacerdotes fructus ejus qui offert Deo dedicent, sed agricolas e populo apprehensis servis qui missi fue rant ad carpendos vineæ fructus, illum quidem per cussisse, quemadmodum Sedecias filius Chanaan percussit Michæam in maxillam ®, quando falsus propheta ei postquam vaticinatus est, dixit . Qualis est spiritus Domini qui in te locutus est?, alium autem, quemadmodum inter templum et al tare Zachariam ", occiderunt; illum vero lapidibus obtriverunt, ut Azariaın filium Joiadæ sacer dotem, quemadmodum in altero Paralipomenoa li bro traditum est: quando enim ‹ Spiritus Dei in duit Azariam filium Joiada sacerdotem, et stetit-su pra populum, et dixit: Haec dicit Dominus: Quare transgredimini præcepta Domini? Et infeliciter age tis; quia dereliquistis Dominum, et derelinquet vos. Surrexerunt contra eum, et lapidaverunt juxta re gis Joas imperium, in atrio domus Domini. Et non est recordatus Joas rex misericordiæ, quam fecerat Jolada pater illius secum, et interfecit filium ejus. Qui cum moreretur, ait: Videat Dominus, et judi cet". > rum misit alios servos plures prioribus, et fecerant illis similiter. His autem referta est Scriptura, quæ contigerunt prophetis, quos pro populo misit, ut illorum fructus, tanquam sancti sacerdotes, Deo per piendos fructus mittuntur prophet:r, sed operari magis. Vide ergo si possumus dicere, quia spiritales fructus et divinæ oblationes dantur ab iis qui coluerant vineam, prophetis transmissis ut offerant quasi sacerdotes Deo populi fructus. Sed accipientes coloni ex populo illo, alium quidem ceciderunt, sicut Mi chæam percutiens in maxillam Sedecias filius Chanaan, quando et dixit ei prophetanti pseudopropheta. Qualis spiritus Dei qui locutus est in te? Alium autem occiderunt, sicut Zachariam inter templum et altare. Alium lapidaverunt sicut Azariam filium Joiada sacerdotem, sicut in secundo libro Paralipomenon positum est: Cum spiritus Dei induisset Azariam filium Joiada sacerdotem, surrexit super populum, et dixit: Haec dicit Dominus: Quare praeteritis mandala Domini, et non prosperabimini? Dereliquistis Domni num, et derelinquet vos. Et superpositi sunt ei, et lapidaverunt cum per mandatum Joas legis in atrio domnus Domini, et non est recordatus Joas misericordiam quam fecerat cum eo Joiada pater ipsius, et mortificavit filium ejus. Et cum moreretur dixit: Videat Dominus, et judicet. › acciderunt prophetis, quos misit ad p. pulum ut fructus eorum offerant per orationes suas Deo quasi Luc. xi, 51. * ]l Paral. xxiv, 20, 21, 22. ss Matth. HI Reg. xx11, 24. vo ibid. Matth. xxi, 35; Codex Angl., editio fuetii etc. Eadem habet Theophy lactus. Que verba in Catena quoque mss. Bibliothecæ Reg. ita concepta sunt. Sic habent etiam omnes twv O' edi tiones Par. xxiv, 20, præter Complutensem, in qua legitur ut et Josephus libro ix Origin. c. 8, et Theodoretus, et Hebraicum exemplar, et Syrus, et Arabs. Perplacet mihi sententia Hiero nyini, qui Zachariam Barachiæ filium, de quo Matth. xxiii, 35, eumdem esse sciscit, qui Zacha rias Joiadæ filius; ad id Hebraico Nazaræorum co dice adductus, in quo pro Barachiæ nomine, Joiade nomen reperitur: salva tamen vetustissimorum Patrum reverentia, qui Zachariam Baptistæ patrem bic a Matthæo significari putant. Nunc id adnotare sufficiat, varietatem illam lectionis, quæ ll Par. 20, occurrit, ubi Azarias pro Zacharia legitur, antiquissimam esse, et Origene ipso vetustiorem. Codex Anglicanus, editio Huetii 10. Hæc deinceps habentur in parabola”: ‹ Ite 10. Iterum misit plures prioribus, et fecerunt eis similiter. Plena est omnis Scriptura eorum quæ 10. Hæc deinceps habentur in parabola”: ‹ Ite 10. Iterum misit plures prioribus, et fecerunt eis similiter. Plena est omnis Scriptura eorum quæ
PG 13:1507καὶ πρὸς τοῦτο δὲ φήσει τις ὅτι, ἡνίκα διελάλουν πρὸς ἀλλήλους ὅστις εἴη, τινὲς εἶπον ὅτι οὗτός ἐστιν ὁ Χριστός, πρὸς οὓς ἀπεκρίναντο ἄλλοι· «ὁ Χριστὸς ὅταν ἔρχηται, οὐδεὶς γινώσκει πόθεν ἐστί· τοῦτον δὲ οἴδαμεν πόθεν ἐστίν». εἶτ’ ἐπεὶ ἀπὸ τῶν σημείων καὶ τῶν τεραστίων καὶ θείων δυνάμεων πληττόμενοι ἐφρόνουν μὲν αὐτὸν εἶναι τὸν Χριστὸν τοῦ θεοῦ, οὐχ ὡμολόγουν δέ, καὶ ἀληθὲς μὲν τὸ «ἐντραπήσονται τὸν υἱόν μου,» ἀληθὲς δὲ καὶ τὸ [ἀπεγνωκότων αὐτῶν ὅτι εἴη ὁ υἱὸς] λελέχθαι «οὗτός ἐστιν ὁ κληρονόμος· δεῦτε ἀποκτείνωμεν αὐτόν.» διὰ τοῦτό φησιν ὁ σωτήρ· «κἀμὲ οἴδατε καὶ οἴδατε πόθεν εἰμί». ἐπιστήσας δέ τις τοῖς ἀναγεγραμμένοις περὶ τοῦ Ἡρώδου, ἡνίκα ἔμαθεν ἀπὸ τῶν μάγων τετέχθαι τὸν βασιλέα «τῶν Ἰουδαίων», ὄψεται ὅτι δύνανται οἱ ἀποκτείναντες τὸν σωτῆρα, ἐγνωκότες ὅτι υἱὸς εἴη, οὐδὲν ἧττον ἐπιβεβουλευκέναι αὐτῷ. καὶ γὰρ ὁ Ἡρώδης, μαθὼν ἀπὸ τῶν γραμματέων ὅτι «ἐν Βηθλεὲμ» «γεννᾶται ὁ Χριστὸς» καὶ συγκαταθέμενος ὅτι Χριστὸς εἴη ὁ γεννώμενος, ἀποστέλλει μὲν αὐτοὺς λέγων·
καὶ πρὸς τοῦτο δὲ φήσει τις ὅτι, ἡνίκα διελάλουν πρὸς ἀλλήλους ὅστις εἴη, τινὲς εἶπον ὅτι οὗτός ἐστιν ὁ Χριστός, πρὸς οὓς ἀπεκρίναντο ἄλλοι· «ὁ Χριστὸς ὅταν ἔρχηται, οὐδεὶς γινώσκει πόθεν ἐστί· τοῦτον δὲ οἴδαμεν πόθεν ἐστίν». εἶτ’ ἐπεὶ ἀπὸ τῶν σημείων καὶ τῶν τεραστίων καὶ θείων δυνάμεων πληττόμενοι ἐφρόνουν μὲν αὐτὸν εἶναι τὸν Χριστὸν τοῦ θεοῦ, οὐχ ὡμολόγουν δέ, καὶ ἀληθὲς μὲν τὸ «ἐντραπήσονται τὸν υἱόν μου,» ἀληθὲς δὲ καὶ τὸ [ἀπεγνωκότων αὐτῶν ὅτι εἴη ὁ υἱὸς] λελέχθαι «οὗτός ἐστιν ὁ κληρονόμος· δεῦτε ἀποκτείνωμεν αὐτόν.» διὰ τοῦτό φησιν ὁ σωτήρ· «κἀμὲ οἴδατε καὶ οἴδατε πόθεν εἰμί». ἐπιστήσας δέ τις τοῖς ἀναγεγραμμένοις περὶ τοῦ Ἡρώδου, ἡνίκα ἔμαθεν ἀπὸ τῶν μάγων τετέχθαι τὸν βασιλέα «τῶν Ἰουδαίων», ὄψεται ὅτι δύνανται οἱ ἀποκτείναντες τὸν σωτῆρα, ἐγνωκότες ὅτι υἱὸς εἴη, οὐδὲν ἧττον ἐπιβεβουλευκέναι αὐτῷ. καὶ γὰρ ὁ Ἡρώδης, μαθὼν ἀπὸ τῶν γραμματέων ὅτι «ἐν Βηθλεὲμ» «γεννᾶται ὁ Χριστὸς» καὶ συγκαταθέμενος ὅτι Χριστὸς εἴη ὁ γεννώμενος, ἀποστέλλει μὲν αὐτοὺς λέγων· ἅγιοι ἱερεῖς, τῷ Θεῷ διὰ τῶν εὐχῶν. Ὕστερον δὲ ἀπέστειλε τὸν Υἱὸν αὐτοῦ μετὰ τοὺς προφήτας την Χριστόν. Ζητήσεις δὲ πῶς ὁ ἀποστέλλων τὸν Υἱὸν λέγει μέν· ο Έντραπήσονται τὸν Υἱόν μου, ο ὡς οὐ προκαταλαβὼν δὲ τὸ μέλλον αὐτῷ συμβαίνειν, τούτο εἶπεν· οὐ γὰρ φαίνονται κατὰ τὸ ῥητὸν ἐντραπέντες αὐτόν. Καὶ φάσκειν γε ἐν τούτοις μή προεγνωκέναι τὸ μέλλον τὸν Πατέρα τοῦ ἀποσταλέντος Υἱοῦ, ἀλλὰ ἐξεῦσθαι ἄλλα εἰπόντα ἄλλων γενομένων, ἀσεβές πάλιν τε αὖ εἰπεῖν, ὅτι ἐνετράπησαν αὐτὸν οἱ γεωργεί, παρὰ τὴν ἐνάργειάν ἐστιν· «Οἱ γὰρ γεωργοί, ἰδόντες τὸν Υἱὸν αὐτοῦ, εἶπον ἐν ἑαυτοῖς· Οὗτός ἐστιν ὁ κάτ μονόμος,» καὶ τὰ ἑξῆς. Ὁ μὲν οὖν τις εἰς ταῦτα φή σει ὅτι ἀναγκαῖον συμβῆναι τό· ι Ἐντραπή σονται τὸν Υἱόν μου,» εἰ καὶ μὴ τότε συμβέβηκεν ὁ δέ τις ἐρεῖ, ὅτι οὐκ εἶπεν ὁ Πατὴρ πέμπων τὴν Υιόν - Λήψεται ὁ Υἱός μου τὸν καρπὸν ἀπὸ τῶν γεωρ γῶν, ἀλλ' ὅτι ι ἐντραπήσονται·, ἐνετράπησαν μὲν γὰρ τῷ ἐγνωκέναι, ὅτι οὗτος ὁ Υἱὸς ἦν, καὶ εἰρηκε ναι αὐτοὺς ἐν ἑαυτοῖς, ὅτι, «Οὗτός ἐστιν ὁ κληρον μος.» Οὐ πάντως δὲ εἰ ἐνετράπησαν καὶ κατὰ τὴν ἀρχὴν ἐπλήχθησαν, ἤδη καὶ τὰ τῶν ἐντρεπομένων πεποιήκασιν. "Αμα δὲ καὶ ζητήσει τις, τίνες οὗτοι οἱ γεωργοί σε εἰπόντες· «Οὗτός ἐστιν ὁ κληρονόμος, δεῦτε, ἀπο κτείνωμεν αὐτόν·, οὐ γὰρ φαίνονται Ἰουδαῖοι ἀπο κτείναντες αὐτὸν ὡς Υἱὸν τοῦ οἰκοδεσπότου. Καὶ πρὸς τοῦτο δὲ φήσει τις, ὅτι, ἡνίκα διελάλουν πρὸς ἀλλή λους ὅστις εἴη, τινὲς εἶπον, ὅτι οὗτός ἐστιν ὁ Χρ στός· πρὸς οὓς ἀπεκρίναντο ἄλλοι·. Ὁ Χριστὸς ἦταν ἔρχηται, οὐδεὶς γινώσκει πόθεν ἐστί· τοῦτον δὲ οἶδ μεν πόθεν ἐστίν· ν εἶτ᾽ ἐπεὶ, ἀπὸ τῶν σημείων, καὶ τῶν τεραστίων, καὶ θείων δυνάμεων πληττόμενοι, ἐφρόνουν μὲν αὐτὸν εἶναι τὸν Χριστὸν τοῦ Θεοῦ, οὐχ ὡμολόγουν δὲ, καὶ ἀληθὲς ἦν τό· ο Έντραπήσονται τὸν Υἱόν μου· ἡ ἀληθὲς δὲ καὶ τὸ, ἀπεγνωκότων αὐτῶν, ὅτι εἴη ὁ Υἱός λελέχθαι· «Οὗτός ἐστιν ὁ κληρο και, Ὁ μὲν οὖν τις εἰς ταῦτα φήσει, Απεγνωκότων αὐτῶν, ὅτι εἴη ὁ Υἱός. τῷ, ἀπεγνωκότων τῷ, ἐγνωκό των, ὡς ἂν ἀπογνοὺς ἐγὼ μηκέτι ζῶσαν ἔτι τὴν ἐρωμέ νην. Δύνανται οἱ ἀποκτείναντες τὸν Σωτῆρα, εγνωκότες, ὅτι Υἱὸς εἴη, οὐδὲν ἧττον ἐπιβεβουλευκέναι αὐτῷ. γινώσκω εἰ ἀπογινώσκω ἅγιοι ἱερεῖς, τῷ Θεῷ διὰ τῶν εὐχῶν. Ὕστερον δὲ ἀπέστειλε τὸν Υἱὸν αὐτοῦ μετὰ τοὺς προφήτας την Χριστόν. Ζητήσεις δὲ πῶς ὁ ἀποστέλλων τὸν Υἱὸν λέγει μέν· ο Έντραπήσονται τὸν Υἱόν μου, ο ὡς οὐ προκαταλαβὼν δὲ τὸ μέλλον αὐτῷ συμβαίνειν, τούτο εἶπεν· οὐ γὰρ φαίνονται κατὰ τὸ ῥητὸν ἐντραπέντες αὐτόν. Καὶ φάσκειν γε ἐν τούτοις μή προεγνωκέναι τὸ μέλλον τὸν Πατέρα τοῦ ἀποσταλέντος Υἱοῦ, ἀλλὰ ἐξεῦσθαι ἄλλα εἰπόντα ἄλλων γενομένων, ἀσεβές πάλιν τε αὖ εἰπεῖν, ὅτι ἐνετράπησαν αὐτὸν οἱ γεωργεί, παρὰ τὴν ἐνάργειάν ἐστιν· «Οἱ γὰρ γεωργοί, ἰδόντες τὸν Υἱὸν αὐτοῦ, εἶπον ἐν ἑαυτοῖς· Οὗτός ἐστιν ὁ κάτ μονόμος,» καὶ τὰ ἑξῆς. Ὁ μὲν οὖν τις εἰς ταῦτα φή σει ὅτι ἀναγκαῖον συμβῆναι τό· ι Ἐντραπή σονται τὸν Υἱόν μου,» εἰ καὶ μὴ τότε συμβέβηκεν ὁ δέ τις ἐρεῖ, ὅτι οὐκ εἶπεν ὁ Πατὴρ πέμπων τὴν Υιόν - Λήψεται ὁ Υἱός μου τὸν καρπὸν ἀπὸ τῶν γεωρ γῶν, ἀλλ' ὅτι ι ἐντραπήσονται·, ἐνετράπησαν μὲν γὰρ τῷ ἐγνωκέναι, ὅτι οὗτος ὁ Υἱὸς ἦν, καὶ εἰρηκε ναι αὐτοὺς ἐν ἑαυτοῖς, ὅτι, «Οὗτός ἐστιν ὁ κληρον μος.» Οὐ πάντως δὲ εἰ ἐνετράπησαν καὶ κατὰ τὴν ἀρχὴν ἐπλήχθησαν, ἤδη καὶ τὰ τῶν ἐντρεπομένων πεποιήκασιν. "Αμα δὲ καὶ ζητήσει τις, τίνες οὗτοι οἱ γεωργοί σε εἰπόντες· «Οὗτός ἐστιν ὁ κληρονόμος, δεῦτε, ἀπο κτείνωμεν αὐτόν·, οὐ γὰρ φαίνονται Ἰουδαῖοι ἀπο κτείναντες αὐτὸν ὡς Υἱὸν τοῦ οἰκοδεσπότου. Καὶ πρὸς τοῦτο δὲ φήσει τις, ὅτι, ἡνίκα διελάλουν πρὸς ἀλλή λους ὅστις εἴη, τινὲς εἶπον, ὅτι οὗτός ἐστιν ὁ Χρ στός· πρὸς οὓς ἀπεκρίναντο ἄλλοι·. Ὁ Χριστὸς ἦταν ἔρχηται, οὐδεὶς γινώσκει πόθεν ἐστί· τοῦτον δὲ οἶδ μεν πόθεν ἐστίν· ν εἶτ᾽ ἐπεὶ, ἀπὸ τῶν σημείων, καὶ τῶν τεραστίων, καὶ θείων δυνάμεων πληττόμενοι, ἐφρόνουν μὲν αὐτὸν εἶναι τὸν Χριστὸν τοῦ Θεοῦ, οὐχ ὡμολόγουν δὲ, καὶ ἀληθὲς ἦν τό· ο Έντραπήσονται τὸν Υἱόν μου· ἡ ἀληθὲς δὲ καὶ τὸ, ἀπεγνωκότων αὐτῶν, ὅτι εἴη ὁ Υἱός λελέχθαι· «Οὗτός ἐστιν ὁ κληρο και, Ὁ μὲν οὖν τις εἰς ταῦτα φήσει, Απεγνωκότων αὐτῶν, ὅτι εἴη ὁ Υἱός. τῷ, ἀπεγνωκότων τῷ, ἐγνωκό των, ὡς ἂν ἀπογνοὺς ἐγὼ μηκέτι ζῶσαν ἔτι τὴν ἐρωμέ νην. Δύνανται οἱ ἀποκτείναντες τὸν Σωτῆρα, εγνωκότες, ὅτι Υἱὸς εἴη, οὐδὲν ἧττον ἐπιβεβουλευκέναι αὐτῷ. γινώσκω εἰ ἀπογινώσκω oratiomes offerrent. Filum vero suum tandem post prophetas, Christum videlicet misit. Quæres porro quomodo qui Filium suum mittit, dicit quidem ⚫ Verebuntur filium meum; at quasi quæ ei even tura erant animo non præciperet, illud dicit; nam juxta Scripturæ contextum, illum minime veriti vi dentur at missi Filii Patrem quæ futura erant non prævidisse, sed falsum animi fuisse cuin alia præ nuntiasset, alia contigissent, impium foret hic illud respondere rursum autem dicere veritos illum fuisse colonos, omnem superat verisimilitudinem Agricole enim videntes filium ejus, dixerunt intra se: Hic est hæres ",» et cætera. Respondebit ergo ad id aliquis, necessarium fuisse ut id contingeret Verebuntur Filium meum, quamvis tunc nou contigerit: at alius inquiet non dixisse Patrem cum Filium mitteret: Fructumn a colonis Filius meus recipiet, sed, c verebuntur;» reveritus quippe re ipsa esse, cum Filium hunc esse cognoverunt, et in tra se dixerunt: «llic est hæres;» at quamvis re veriti sint, et initio fuerint perculsi, ita tamen se non gessisse quasi eum revererentur. strit coloni qui dixerunt: «Hic est haeres, venite, occidamus eum; nec enim eum tanquam Filium patrisfamilias Judæos occidisse videri. Ac super his quidem dicere queat aliquis, cum simul colloquen tes, quisnam ille esset disquirerent, eum esse Chri stum nonnullos pronuntiasse: his autem respon disse alios 9: «Christus cum venerit, nemo scit un de sit; hunc autem scimus unde sit; tum demum quoniam signis, et prodigiis, et virtutibus divinis perculsi, ipsum quidem Christum Dei esse sentie bant, sed minime fatebantur, verum fuisse illud Verebuntur Filium meum; › necnon et vere illud dictum fuisse, postquam Filium hunc esse cognove sanctissimi sacerdotes. • Novissime autem misit Filium suum, dicens: Reverebuntur Filium meum. Queres autem quomodo Deus quidem mittens Filium suum, dicit: ‹ Reverebuntur Filium meum, › quasi qui non præsciebat quod ei fuerat eventurum. Nec enim videntur secundum textum præsentem Judæi reveriti eum, et invenitur in hoc Deus nescisse futurum. Sed dicere aliud esse factum impium est: ite rum dicere quoniam reveriti sunt eum coloni, falsum est. Coloni enim videntes filium dixerunt apud se: Hic est haeres, venite, occidamus eum, et nostra erit hæreditas.» Nisi forte hoc modo solvamus. Sic ut enim quasi de omnibus Judæis occisuris Christum sic dicit generaliter: Coloni autem dixerunt: Học est hæres, venite, occidamus eum. Et tamen non omnes Judæi occiderunt Christum, sed qui se cundum carnem fuerunt Judæi. Secundum spiritam autem Judæi non occiderunt Christum, sed credide runt in eum. Sic generaliter quasi de omnibus colonis dicit: Reverebuntur Filium meum; et tamen non omnes illum reveriti sunt, sed illi tantummodo qui secundum spiritum fuerunt Judæi, qui credide runt in eum ut illud quidem quod ait: Reverebuntur Filium meum, videatur impletum in illis Ju dæis qui intelligentes Christum, crediderunt in eum: hoc autem quod dictum est: Hic est hæres, veni te, occidamus eum, › in illis impletum sit qui videntes Christum, et cognoscentes Filium Dei, nihilomi nus occiderunt eum. eum. Nec enim videntur Judæi occidisse eum quasi Filium patrisfamilias Dei. Econtra hoc aliquis dicit Quando loquebantur ad alterutrum quis esset, quidam dixerunt: Hic est Christus. Ad quos alii respon **Matth. xx1, 37. ibid. 38. etc. Theo phylactus, Euthymius cap. in Matth. Loci hujus sententia postulat, ut cam dem tribuamus significationem, quam qualem obtinere illud observavimus apud Græcos aliquos recentiores. Achilles Tatius lib. vn Ut postquam eam e vivis excessisse intelle xissem, quam amabam. Origenes paulo infra Vides promiscue ab ipso usurpari. IluetIUS. oratiomes offerrent. Filum vero suum tandem post prophetas, Christum videlicet misit. Quæres porro quomodo qui Filium suum mittit, dicit quidem ⚫ Verebuntur filium meum; at quasi quæ ei even tura erant animo non præciperet, illud dicit; nam juxta Scripturæ contextum, illum minime veriti vi dentur at missi Filii Patrem quæ futura erant non prævidisse, sed falsum animi fuisse cuin alia præ nuntiasset, alia contigissent, impium foret hic illud respondere rursum autem dicere veritos illum fuisse colonos, omnem superat verisimilitudinem Agricole enim videntes filium ejus, dixerunt intra se: Hic est hæres ",» et cætera. Respondebit ergo ad id aliquis, necessarium fuisse ut id contingeret Verebuntur Filium meum, quamvis tunc nou contigerit: at alius inquiet non dixisse Patrem cum Filium mitteret: Fructumn a colonis Filius meus recipiet, sed, c verebuntur;» reveritus quippe re ipsa esse, cum Filium hunc esse cognoverunt, et in tra se dixerunt: «llic est hæres;» at quamvis re veriti sint, et initio fuerint perculsi, ita tamen se non gessisse quasi eum revererentur. strit coloni qui dixerunt: «Hic est haeres, venite, occidamus eum; nec enim eum tanquam Filium patrisfamilias Judæos occidisse videri. Ac super his quidem dicere queat aliquis, cum simul colloquen tes, quisnam ille esset disquirerent, eum esse Chri stum nonnullos pronuntiasse: his autem respon disse alios 9: «Christus cum venerit, nemo scit un de sit; hunc autem scimus unde sit; tum demum quoniam signis, et prodigiis, et virtutibus divinis perculsi, ipsum quidem Christum Dei esse sentie bant, sed minime fatebantur, verum fuisse illud Verebuntur Filium meum; › necnon et vere illud dictum fuisse, postquam Filium hunc esse cognove sanctissimi sacerdotes. • Novissime autem misit Filium suum, dicens: Reverebuntur Filium meum. Queres autem quomodo Deus quidem mittens Filium suum, dicit: ‹ Reverebuntur Filium meum, › quasi qui non præsciebat quod ei fuerat eventurum. Nec enim videntur secundum textum præsentem Judæi reveriti eum, et invenitur in hoc Deus nescisse futurum. Sed dicere aliud esse factum impium est: ite rum dicere quoniam reveriti sunt eum coloni, falsum est. Coloni enim videntes filium dixerunt apud se: Hic est haeres, venite, occidamus eum, et nostra erit hæreditas.» Nisi forte hoc modo solvamus. Sic ut enim quasi de omnibus Judæis occisuris Christum sic dicit generaliter: Coloni autem dixerunt: Học est hæres, venite, occidamus eum. Et tamen non omnes Judæi occiderunt Christum, sed qui se cundum carnem fuerunt Judæi. Secundum spiritam autem Judæi non occiderunt Christum, sed credide runt in eum. Sic generaliter quasi de omnibus colonis dicit: Reverebuntur Filium meum; et tamen non omnes illum reveriti sunt, sed illi tantummodo qui secundum spiritum fuerunt Judæi, qui credide runt in eum ut illud quidem quod ait: Reverebuntur Filium meum, videatur impletum in illis Ju dæis qui intelligentes Christum, crediderunt in eum: hoc autem quod dictum est: Hic est hæres, veni te, occidamus eum, › in illis impletum sit qui videntes Christum, et cognoscentes Filium Dei, nihilomi nus occiderunt eum. eum. Nec enim videntur Judæi occidisse eum quasi Filium patrisfamilias Dei. Econtra hoc aliquis dicit Quando loquebantur ad alterutrum quis esset, quidam dixerunt: Hic est Christus. Ad quos alii respon **Matth. xx1, 37. ibid. 38. etc. Theo phylactus, Euthymius cap. in Matth. Loci hujus sententia postulat, ut cam dem tribuamus significationem, quam qualem obtinere illud observavimus apud Græcos aliquos recentiores. Achilles Tatius lib. vn Ut postquam eam e vivis excessisse intelle xissem, quam amabam. Origenes paulo infra Vides promiscue ab ipso usurpari. IluetIUS. 11. Simul vero quasiverit quispiam, quinam li 11. Simul autem quæret aliquis qui sint isti coloni, qui dixerunt: «Hic est hæres, venite, occidamus 9. ibid. 7 Joan. vii, 27. ss Matth. 57. 11. Simul vero quasiverit quispiam, quinam li 11. Simul autem quæret aliquis qui sint isti coloni, qui dixerunt: «Hic est hæres, venite, occidamus 9. ibid. 7 Joan. vii, 27. ss Matth. 57.
PG 13:1508«πορευθέντες ἀκριβῶς ἐξετάσατε περὶ τοῦ παιδίου, ἵνα κἀγὼ ἐλθὼν προςκυνήσω αὐτῷ», οὐδὲν δ’ ἧττον ἐπανελθόντων αὐτῶν ἐπεβούλευσε τῷ παιδίῳ, οὐκ ἀπιστῶν ὅτι ὁ Χριστὸς ἦν. οὐκ ἂν γὰρ πάντη ἀπιστῶν πάντα τὰ παιδία ἀνεῖλε «τὰ ἐν Βηθλεὲμ καὶ ἐν τοῖς ὁρίοις αὐτῆς ἀπὸ διετοῦς καὶ κατωτέρω κατὰ τὸν χρόνον ὃν ἠκρίβωσε παρὰ τῶν μάγων»· ἀλλὰ καὶ ἐπίστευσεν αὐτὸν εἶναι τὸν Χριστὸν τὸν προφητευόμενον καὶ ἐβούλετο αὐτὸν ἀποκτεῖναι καὶ τὸ ὅσον γε ἐφ’ ἑαυτῷ ἀπέκτεινεν αὐτόν. Οὕτως οὖν δύνανται καὶ οἱ ἐπιβουλεύσαντες τῷ σωτῆρι ἐγνωκέναι μὲν [οὐχ ὥστε καὶ εἰς ἄλλους φθάσαι τὸν λόγον αὐτῶν, «ἐν ἑαυτοῖς» γὰρ «εἶπον· οὗτός ἐστιν ὁ κληρονόμος»], οὐδὲν [δ’] ἧττον αὐτὸν ἀνῃρηκέναι. ᾠήθησαν γὰρ ἀποκτείναντες τὸν Χριστὸν καὶ μὴ νοοῦντες αὐτοῦ τὴν ἀνάστασιν [ «εἰ γὰρ ἔγνωσαν, οὐκ ἂν τὸν κύριον τῆς δόξης ἐσταύρωσαν»] αὐτοὶ κύριοι ἔσεσθαι τῶν πραγμάτων, ἐπεὶ ἀπετύφλωσεν αὐτοὺς ἡ κακία αὐτῶν καὶ οὐκ ἔγνωσαν μυστήρια θεοῦ, καὶ ὡς μὴ ἐγνωκότες αὐτὰ «ἐξέβαλον ἔξω τοῦ ἀμπελῶνος» τὸν υἱὸν «καὶ ἀπέκτειναν» αὐτόν. τὸ δὲ «ἐξέβαλον ἔξω τοῦ ἀμπελῶνος» τοιοῦτον εἶναί μοι φαίνεται·
καὶ πρὸς τοῦτο δὲ φήσει τις ὅτι, ἡνίκα διελάλουν πρὸς ἀλλήλους ὅστις εἴη, τινὲς εἶπον ὅτι οὗτός ἐστιν ὁ Χριστός, πρὸς οὓς ἀπεκρίναντο ἄλλοι· «ὁ Χριστὸς ὅταν ἔρχηται, οὐδεὶς γινώσκει πόθεν ἐστί· τοῦτον δὲ οἴδαμεν πόθεν ἐστίν». εἶτ’ ἐπεὶ ἀπὸ τῶν σημείων καὶ τῶν τεραστίων καὶ θείων δυνάμεων πληττόμενοι ἐφρόνουν μὲν αὐτὸν εἶναι τὸν Χριστὸν τοῦ θεοῦ, οὐχ ὡμολόγουν δέ, καὶ ἀληθὲς μὲν τὸ «ἐντραπήσονται τὸν υἱόν μου,» ἀληθὲς δὲ καὶ τὸ [ἀπεγνωκότων αὐτῶν ὅτι εἴη ὁ υἱὸς] λελέχθαι «οὗτός ἐστιν ὁ κληρονόμος· δεῦτε ἀποκτείνωμεν αὐτόν.» διὰ τοῦτό φησιν ὁ σωτήρ· «κἀμὲ οἴδατε καὶ οἴδατε πόθεν εἰμί». ἐπιστήσας δέ τις τοῖς ἀναγεγραμμένοις περὶ τοῦ Ἡρώδου, ἡνίκα ἔμαθεν ἀπὸ τῶν μάγων τετέχθαι τὸν βασιλέα «τῶν Ἰουδαίων», ὄψεται ὅτι δύνανται οἱ ἀποκτείναντες τὸν σωτῆρα, ἐγνωκότες ὅτι υἱὸς εἴη, οὐδὲν ἧττον ἐπιβεβουλευκέναι αὐτῷ. καὶ γὰρ ὁ Ἡρώδης, μαθὼν ἀπὸ τῶν γραμματέων ὅτι «ἐν Βηθλεὲμ» «γεννᾶται ὁ Χριστὸς» καὶ συγκαταθέμενος ὅτι Χριστὸς εἴη ὁ γεννώμενος, ἀποστέλλει μὲν αὐτοὺς λέγων· ἅγιοι ἱερεῖς, τῷ Θεῷ διὰ τῶν εὐχῶν. Ὕστερον δὲ ἀπέστειλε τὸν Υἱὸν αὐτοῦ μετὰ τοὺς προφήτας την Χριστόν. Ζητήσεις δὲ πῶς ὁ ἀποστέλλων τὸν Υἱὸν λέγει μέν· ο Έντραπήσονται τὸν Υἱόν μου, ο ὡς οὐ προκαταλαβὼν δὲ τὸ μέλλον αὐτῷ συμβαίνειν, τούτο εἶπεν· οὐ γὰρ φαίνονται κατὰ τὸ ῥητὸν ἐντραπέντες αὐτόν. Καὶ φάσκειν γε ἐν τούτοις μή προεγνωκέναι τὸ μέλλον τὸν Πατέρα τοῦ ἀποσταλέντος Υἱοῦ, ἀλλὰ ἐξεῦσθαι ἄλλα εἰπόντα ἄλλων γενομένων, ἀσεβές πάλιν τε αὖ εἰπεῖν, ὅτι ἐνετράπησαν αὐτὸν οἱ γεωργεί, παρὰ τὴν ἐνάργειάν ἐστιν· «Οἱ γὰρ γεωργοί, ἰδόντες τὸν Υἱὸν αὐτοῦ, εἶπον ἐν ἑαυτοῖς· Οὗτός ἐστιν ὁ κάτ μονόμος,» καὶ τὰ ἑξῆς. Ὁ μὲν οὖν τις εἰς ταῦτα φή σει ὅτι ἀναγκαῖον συμβῆναι τό· ι Ἐντραπή σονται τὸν Υἱόν μου,» εἰ καὶ μὴ τότε συμβέβηκεν ὁ δέ τις ἐρεῖ, ὅτι οὐκ εἶπεν ὁ Πατὴρ πέμπων τὴν Υιόν - Λήψεται ὁ Υἱός μου τὸν καρπὸν ἀπὸ τῶν γεωρ γῶν, ἀλλ' ὅτι ι ἐντραπήσονται·, ἐνετράπησαν μὲν γὰρ τῷ ἐγνωκέναι, ὅτι οὗτος ὁ Υἱὸς ἦν, καὶ εἰρηκε ναι αὐτοὺς ἐν ἑαυτοῖς, ὅτι, «Οὗτός ἐστιν ὁ κληρον μος.» Οὐ πάντως δὲ εἰ ἐνετράπησαν καὶ κατὰ τὴν ἀρχὴν ἐπλήχθησαν, ἤδη καὶ τὰ τῶν ἐντρεπομένων πεποιήκασιν. "Αμα δὲ καὶ ζητήσει τις, τίνες οὗτοι οἱ γεωργοί σε εἰπόντες· «Οὗτός ἐστιν ὁ κληρονόμος, δεῦτε, ἀπο κτείνωμεν αὐτόν·, οὐ γὰρ φαίνονται Ἰουδαῖοι ἀπο κτείναντες αὐτὸν ὡς Υἱὸν τοῦ οἰκοδεσπότου. Καὶ πρὸς τοῦτο δὲ φήσει τις, ὅτι, ἡνίκα διελάλουν πρὸς ἀλλή λους ὅστις εἴη, τινὲς εἶπον, ὅτι οὗτός ἐστιν ὁ Χρ στός· πρὸς οὓς ἀπεκρίναντο ἄλλοι·. Ὁ Χριστὸς ἦταν ἔρχηται, οὐδεὶς γινώσκει πόθεν ἐστί· τοῦτον δὲ οἶδ μεν πόθεν ἐστίν· ν εἶτ᾽ ἐπεὶ, ἀπὸ τῶν σημείων, καὶ τῶν τεραστίων, καὶ θείων δυνάμεων πληττόμενοι, ἐφρόνουν μὲν αὐτὸν εἶναι τὸν Χριστὸν τοῦ Θεοῦ, οὐχ ὡμολόγουν δὲ, καὶ ἀληθὲς ἦν τό· ο Έντραπήσονται τὸν Υἱόν μου· ἡ ἀληθὲς δὲ καὶ τὸ, ἀπεγνωκότων αὐτῶν, ὅτι εἴη ὁ Υἱός λελέχθαι· «Οὗτός ἐστιν ὁ κληρο και, Ὁ μὲν οὖν τις εἰς ταῦτα φήσει, Απεγνωκότων αὐτῶν, ὅτι εἴη ὁ Υἱός. τῷ, ἀπεγνωκότων τῷ, ἐγνωκό των, ὡς ἂν ἀπογνοὺς ἐγὼ μηκέτι ζῶσαν ἔτι τὴν ἐρωμέ νην. Δύνανται οἱ ἀποκτείναντες τὸν Σωτῆρα, εγνωκότες, ὅτι Υἱὸς εἴη, οὐδὲν ἧττον ἐπιβεβουλευκέναι αὐτῷ. γινώσκω εἰ ἀπογινώσκω ἅγιοι ἱερεῖς, τῷ Θεῷ διὰ τῶν εὐχῶν. Ὕστερον δὲ ἀπέστειλε τὸν Υἱὸν αὐτοῦ μετὰ τοὺς προφήτας την Χριστόν. Ζητήσεις δὲ πῶς ὁ ἀποστέλλων τὸν Υἱὸν λέγει μέν· ο Έντραπήσονται τὸν Υἱόν μου, ο ὡς οὐ προκαταλαβὼν δὲ τὸ μέλλον αὐτῷ συμβαίνειν, τούτο εἶπεν· οὐ γὰρ φαίνονται κατὰ τὸ ῥητὸν ἐντραπέντες αὐτόν. Καὶ φάσκειν γε ἐν τούτοις μή προεγνωκέναι τὸ μέλλον τὸν Πατέρα τοῦ ἀποσταλέντος Υἱοῦ, ἀλλὰ ἐξεῦσθαι ἄλλα εἰπόντα ἄλλων γενομένων, ἀσεβές πάλιν τε αὖ εἰπεῖν, ὅτι ἐνετράπησαν αὐτὸν οἱ γεωργεί, παρὰ τὴν ἐνάργειάν ἐστιν· «Οἱ γὰρ γεωργοί, ἰδόντες τὸν Υἱὸν αὐτοῦ, εἶπον ἐν ἑαυτοῖς· Οὗτός ἐστιν ὁ κάτ μονόμος,» καὶ τὰ ἑξῆς. Ὁ μὲν οὖν τις εἰς ταῦτα φή σει ὅτι ἀναγκαῖον συμβῆναι τό· ι Ἐντραπή σονται τὸν Υἱόν μου,» εἰ καὶ μὴ τότε συμβέβηκεν ὁ δέ τις ἐρεῖ, ὅτι οὐκ εἶπεν ὁ Πατὴρ πέμπων τὴν Υιόν - Λήψεται ὁ Υἱός μου τὸν καρπὸν ἀπὸ τῶν γεωρ γῶν, ἀλλ' ὅτι ι ἐντραπήσονται·, ἐνετράπησαν μὲν γὰρ τῷ ἐγνωκέναι, ὅτι οὗτος ὁ Υἱὸς ἦν, καὶ εἰρηκε ναι αὐτοὺς ἐν ἑαυτοῖς, ὅτι, «Οὗτός ἐστιν ὁ κληρον μος.» Οὐ πάντως δὲ εἰ ἐνετράπησαν καὶ κατὰ τὴν ἀρχὴν ἐπλήχθησαν, ἤδη καὶ τὰ τῶν ἐντρεπομένων πεποιήκασιν. "Αμα δὲ καὶ ζητήσει τις, τίνες οὗτοι οἱ γεωργοί σε εἰπόντες· «Οὗτός ἐστιν ὁ κληρονόμος, δεῦτε, ἀπο κτείνωμεν αὐτόν·, οὐ γὰρ φαίνονται Ἰουδαῖοι ἀπο κτείναντες αὐτὸν ὡς Υἱὸν τοῦ οἰκοδεσπότου. Καὶ πρὸς τοῦτο δὲ φήσει τις, ὅτι, ἡνίκα διελάλουν πρὸς ἀλλή λους ὅστις εἴη, τινὲς εἶπον, ὅτι οὗτός ἐστιν ὁ Χρ στός· πρὸς οὓς ἀπεκρίναντο ἄλλοι·. Ὁ Χριστὸς ἦταν ἔρχηται, οὐδεὶς γινώσκει πόθεν ἐστί· τοῦτον δὲ οἶδ μεν πόθεν ἐστίν· ν εἶτ᾽ ἐπεὶ, ἀπὸ τῶν σημείων, καὶ τῶν τεραστίων, καὶ θείων δυνάμεων πληττόμενοι, ἐφρόνουν μὲν αὐτὸν εἶναι τὸν Χριστὸν τοῦ Θεοῦ, οὐχ ὡμολόγουν δὲ, καὶ ἀληθὲς ἦν τό· ο Έντραπήσονται τὸν Υἱόν μου· ἡ ἀληθὲς δὲ καὶ τὸ, ἀπεγνωκότων αὐτῶν, ὅτι εἴη ὁ Υἱός λελέχθαι· «Οὗτός ἐστιν ὁ κληρο και, Ὁ μὲν οὖν τις εἰς ταῦτα φήσει, Απεγνωκότων αὐτῶν, ὅτι εἴη ὁ Υἱός. τῷ, ἀπεγνωκότων τῷ, ἐγνωκό των, ὡς ἂν ἀπογνοὺς ἐγὼ μηκέτι ζῶσαν ἔτι τὴν ἐρωμέ νην. Δύνανται οἱ ἀποκτείναντες τὸν Σωτῆρα, εγνωκότες, ὅτι Υἱὸς εἴη, οὐδὲν ἧττον ἐπιβεβουλευκέναι αὐτῷ. γινώσκω εἰ ἀπογινώσκω oratiomes offerrent. Filum vero suum tandem post prophetas, Christum videlicet misit. Quæres porro quomodo qui Filium suum mittit, dicit quidem ⚫ Verebuntur filium meum; at quasi quæ ei even tura erant animo non præciperet, illud dicit; nam juxta Scripturæ contextum, illum minime veriti vi dentur at missi Filii Patrem quæ futura erant non prævidisse, sed falsum animi fuisse cuin alia præ nuntiasset, alia contigissent, impium foret hic illud respondere rursum autem dicere veritos illum fuisse colonos, omnem superat verisimilitudinem Agricole enim videntes filium ejus, dixerunt intra se: Hic est hæres ",» et cætera. Respondebit ergo ad id aliquis, necessarium fuisse ut id contingeret Verebuntur Filium meum, quamvis tunc nou contigerit: at alius inquiet non dixisse Patrem cum Filium mitteret: Fructumn a colonis Filius meus recipiet, sed, c verebuntur;» reveritus quippe re ipsa esse, cum Filium hunc esse cognoverunt, et in tra se dixerunt: «llic est hæres;» at quamvis re veriti sint, et initio fuerint perculsi, ita tamen se non gessisse quasi eum revererentur. strit coloni qui dixerunt: «Hic est haeres, venite, occidamus eum; nec enim eum tanquam Filium patrisfamilias Judæos occidisse videri. Ac super his quidem dicere queat aliquis, cum simul colloquen tes, quisnam ille esset disquirerent, eum esse Chri stum nonnullos pronuntiasse: his autem respon disse alios 9: «Christus cum venerit, nemo scit un de sit; hunc autem scimus unde sit; tum demum quoniam signis, et prodigiis, et virtutibus divinis perculsi, ipsum quidem Christum Dei esse sentie bant, sed minime fatebantur, verum fuisse illud Verebuntur Filium meum; › necnon et vere illud dictum fuisse, postquam Filium hunc esse cognove sanctissimi sacerdotes. • Novissime autem misit Filium suum, dicens: Reverebuntur Filium meum. Queres autem quomodo Deus quidem mittens Filium suum, dicit: ‹ Reverebuntur Filium meum, › quasi qui non præsciebat quod ei fuerat eventurum. Nec enim videntur secundum textum præsentem Judæi reveriti eum, et invenitur in hoc Deus nescisse futurum. Sed dicere aliud esse factum impium est: ite rum dicere quoniam reveriti sunt eum coloni, falsum est. Coloni enim videntes filium dixerunt apud se: Hic est haeres, venite, occidamus eum, et nostra erit hæreditas.» Nisi forte hoc modo solvamus. Sic ut enim quasi de omnibus Judæis occisuris Christum sic dicit generaliter: Coloni autem dixerunt: Học est hæres, venite, occidamus eum. Et tamen non omnes Judæi occiderunt Christum, sed qui se cundum carnem fuerunt Judæi. Secundum spiritam autem Judæi non occiderunt Christum, sed credide runt in eum. Sic generaliter quasi de omnibus colonis dicit: Reverebuntur Filium meum; et tamen non omnes illum reveriti sunt, sed illi tantummodo qui secundum spiritum fuerunt Judæi, qui credide runt in eum ut illud quidem quod ait: Reverebuntur Filium meum, videatur impletum in illis Ju dæis qui intelligentes Christum, crediderunt in eum: hoc autem quod dictum est: Hic est hæres, veni te, occidamus eum, › in illis impletum sit qui videntes Christum, et cognoscentes Filium Dei, nihilomi nus occiderunt eum. eum. Nec enim videntur Judæi occidisse eum quasi Filium patrisfamilias Dei. Econtra hoc aliquis dicit Quando loquebantur ad alterutrum quis esset, quidam dixerunt: Hic est Christus. Ad quos alii respon **Matth. xx1, 37. ibid. 38. etc. Theo phylactus, Euthymius cap. in Matth. Loci hujus sententia postulat, ut cam dem tribuamus significationem, quam qualem obtinere illud observavimus apud Græcos aliquos recentiores. Achilles Tatius lib. vn Ut postquam eam e vivis excessisse intelle xissem, quam amabam. Origenes paulo infra Vides promiscue ab ipso usurpari. IluetIUS. oratiomes offerrent. Filum vero suum tandem post prophetas, Christum videlicet misit. Quæres porro quomodo qui Filium suum mittit, dicit quidem ⚫ Verebuntur filium meum; at quasi quæ ei even tura erant animo non præciperet, illud dicit; nam juxta Scripturæ contextum, illum minime veriti vi dentur at missi Filii Patrem quæ futura erant non prævidisse, sed falsum animi fuisse cuin alia præ nuntiasset, alia contigissent, impium foret hic illud respondere rursum autem dicere veritos illum fuisse colonos, omnem superat verisimilitudinem Agricole enim videntes filium ejus, dixerunt intra se: Hic est hæres ",» et cætera. Respondebit ergo ad id aliquis, necessarium fuisse ut id contingeret Verebuntur Filium meum, quamvis tunc nou contigerit: at alius inquiet non dixisse Patrem cum Filium mitteret: Fructumn a colonis Filius meus recipiet, sed, c verebuntur;» reveritus quippe re ipsa esse, cum Filium hunc esse cognoverunt, et in tra se dixerunt: «llic est hæres;» at quamvis re veriti sint, et initio fuerint perculsi, ita tamen se non gessisse quasi eum revererentur. strit coloni qui dixerunt: «Hic est haeres, venite, occidamus eum; nec enim eum tanquam Filium patrisfamilias Judæos occidisse videri. Ac super his quidem dicere queat aliquis, cum simul colloquen tes, quisnam ille esset disquirerent, eum esse Chri stum nonnullos pronuntiasse: his autem respon disse alios 9: «Christus cum venerit, nemo scit un de sit; hunc autem scimus unde sit; tum demum quoniam signis, et prodigiis, et virtutibus divinis perculsi, ipsum quidem Christum Dei esse sentie bant, sed minime fatebantur, verum fuisse illud Verebuntur Filium meum; › necnon et vere illud dictum fuisse, postquam Filium hunc esse cognove sanctissimi sacerdotes. • Novissime autem misit Filium suum, dicens: Reverebuntur Filium meum. Queres autem quomodo Deus quidem mittens Filium suum, dicit: ‹ Reverebuntur Filium meum, › quasi qui non præsciebat quod ei fuerat eventurum. Nec enim videntur secundum textum præsentem Judæi reveriti eum, et invenitur in hoc Deus nescisse futurum. Sed dicere aliud esse factum impium est: ite rum dicere quoniam reveriti sunt eum coloni, falsum est. Coloni enim videntes filium dixerunt apud se: Hic est haeres, venite, occidamus eum, et nostra erit hæreditas.» Nisi forte hoc modo solvamus. Sic ut enim quasi de omnibus Judæis occisuris Christum sic dicit generaliter: Coloni autem dixerunt: Học est hæres, venite, occidamus eum. Et tamen non omnes Judæi occiderunt Christum, sed qui se cundum carnem fuerunt Judæi. Secundum spiritam autem Judæi non occiderunt Christum, sed credide runt in eum. Sic generaliter quasi de omnibus colonis dicit: Reverebuntur Filium meum; et tamen non omnes illum reveriti sunt, sed illi tantummodo qui secundum spiritum fuerunt Judæi, qui credide runt in eum ut illud quidem quod ait: Reverebuntur Filium meum, videatur impletum in illis Ju dæis qui intelligentes Christum, crediderunt in eum: hoc autem quod dictum est: Hic est hæres, veni te, occidamus eum, › in illis impletum sit qui videntes Christum, et cognoscentes Filium Dei, nihilomi nus occiderunt eum. eum. Nec enim videntur Judæi occidisse eum quasi Filium patrisfamilias Dei. Econtra hoc aliquis dicit Quando loquebantur ad alterutrum quis esset, quidam dixerunt: Hic est Christus. Ad quos alii respon **Matth. xx1, 37. ibid. 38. etc. Theo phylactus, Euthymius cap. in Matth. Loci hujus sententia postulat, ut cam dem tribuamus significationem, quam qualem obtinere illud observavimus apud Græcos aliquos recentiores. Achilles Tatius lib. vn Ut postquam eam e vivis excessisse intelle xissem, quam amabam. Origenes paulo infra Vides promiscue ab ipso usurpari. IluetIUS. 11. Simul vero quasiverit quispiam, quinam li 11. Simul autem quæret aliquis qui sint isti coloni, qui dixerunt: «Hic est hæres, venite, occidamus 9. ibid. 7 Joan. vii, 27. ss Matth. 57. 11. Simul vero quasiverit quispiam, quinam li 11. Simul autem quæret aliquis qui sint isti coloni, qui dixerunt: «Hic est hæres, venite, occidamus 9. ibid. 7 Joan. vii, 27. ss Matth. 57.
PG 13:1509τὸ ὅσον ἐφ’ ἑαυτοῖς, ἀλλότριον αὐτὸν εἶναι ἔκριναν καὶ τοῦ ἀμπελῶνος καὶ τῶν γεωργῶν, ἡνίκα κατεψηφίζοντο αὐτοῦ τὴν πρὸς θάνατον ψῆφον. καὶ ἐπὶ τούτοις ὁ σωτὴρ πυνθάνεται τῶν καὶ αὐτῶν γεωργῶν πονηρῶν λέγων αὐτοῖς «ὅταν οὖν ἔλθῃ ὁ κύριος τοῦ ἀμπελῶνος, τί ποιήσει τοῖς γεωργοῖς ἐκείνοις; οἱ δὲ λέγουσιν αὐτῷ,» ἐκ τοῦ στόματος αὑτῶν κριθησόμενοι καὶ καταδικασθησόμενοι ὡς κακοὶ «κακῶς» ἀπολούμενοι καὶ μηκέτι μέλλοντες ἔχειν «τὰ λόγια τοῦ θεοῦ», τὸ «κακοὺς κακῶς ἀπολέσει αὐτούς, καὶ τὸν ἀμπελῶνα ἐκδώσεται ἄλλοις γεωργοῖς, οἵτινες ἀποδώσουσιν αὐτῷ τοὺς καρποὺς ἐν τοῖς καιροῖς αὐτῶν.» καὶ οἱονεὶ προφητεύουσιν ὁμοίως τῷ Καιάφᾳ τῷ ἀρχιερεῖ «τοῦ ἐνιαυτοῦ ἐκείνου», καὶ «ἀφ’ ἑαυτοῦ» μὴ εἰρηκότι τὸ ἀληθές, ἀλλ’ ἐπεὶ «ἀρχιερεὺς» ἦν [προφητεύσαντι]·
τὸ ὅσον ἐφ’ ἑαυτοῖς, ἀλλότριον αὐτὸν εἶναι ἔκριναν καὶ τοῦ ἀμπελῶνος καὶ τῶν γεωργῶν, ἡνίκα κατεψηφίζοντο αὐτοῦ τὴν πρὸς θάνατον ψῆφον. καὶ ἐπὶ τούτοις ὁ σωτὴρ πυνθάνεται τῶν καὶ αὐτῶν γεωργῶν πονηρῶν λέγων αὐτοῖς «ὅταν οὖν ἔλθῃ ὁ κύριος τοῦ ἀμπελῶνος, τί ποιήσει τοῖς γεωργοῖς ἐκείνοις; οἱ δὲ λέγουσιν αὐτῷ,» ἐκ τοῦ στόματος αὑτῶν κριθησόμενοι καὶ καταδικασθησόμενοι ὡς κακοὶ «κακῶς» ἀπολούμενοι καὶ μηκέτι μέλλοντες ἔχειν «τὰ λόγια τοῦ θεοῦ», τὸ «κακοὺς κακῶς ἀπολέσει αὐτούς, καὶ τὸν ἀμπελῶνα ἐκδώσεται ἄλλοις γεωργοῖς, οἵτινες ἀποδώσουσιν αὐτῷ τοὺς καρποὺς ἐν τοῖς καιροῖς αὐτῶν.» καὶ οἱονεὶ προφητεύουσιν ὁμοίως τῷ Καιάφᾳ τῷ ἀρχιερεῖ «τοῦ ἐνιαυτοῦ ἐκείνου», καὶ «ἀφ’ ἑαυτοῦ» μὴ εἰρηκότι τὸ ἀληθές, ἀλλ’ ἐπεὶ «ἀρχιερεὺς» ἦν [προφητεύσαντι]· νόμος, δεῦτε, ἀποκτείνωμεν αὐτόν· διὰ τοῦτό φησιν ὁ Σωτήρ· ο Καμὲ οἴδατε, καὶ οἴδατε πόθεν εἰμί. Επιστήσας δέ τις τοῖς ἀναγεγραμμένοις περὶ τοῦ Ἡρώ δου, ἡνίκα ἔμαθεν ἀπὸ τῶν μάγων τετάχθαι τὸν βασιλέα τῶν Ἰουδαίων ὄψεται, ὅτι δύνανται οἱ ἀποκτεί ναντες τὸν Σωτῆρα, εγνωκότες ὅτι Υἱὸς εἴη, οὐδὲν ἧττον ἐπιβεβουλευκέναι αὐτῷ· καὶ γὰρ ὁ Ἡρώδης, μαθὼν ἀπὸ τῶν γραμματέων, ὅτι ἐν Βηθλεὲμ γεννά ται ὁ Χριστὸς, καὶ συγκαταθέμενος, ὅτι Χριστός εἴη ὁ γενόμενος, ἀποστέλλει μὲν αὐτοὺς, λέγων·. Πορευ θέντες ἀκριβῶς ἐξετάσατε περὶ τοῦ παιδίου, ἵνα κἀγὼ ἐλθὼν προσκυνήσω αὐτῷ·· οὐδὲν δ᾽ ἧττον ἐπανελ θόντων αὐτῶν ἐπεβούλευσε τῷ παιδίῳ, οὐκ ἀπιστῶν, ὅτι ὁ Χριστὸς ἦν· οὐκ ἂν γάρ, πάντη ἀπιστῶν πάντα τὰ παιδία ἀνεῖλε τὰ ἐν Βηθλεὲμ καὶ ἐν τοῖς ὁρίοις αὐτῆς, ἀπὸ διετοῦς καὶ κατωτέρω, κατὰ τὸν χρόνον ἂν ἠκρίβωσε παρὰ τῶν μάγων· ἀλλὰ καὶ ἐπίσ στευσεν αὐτὸν εἶναι τὸν Χριστὸν τὸν προφητευόμε νον, καὶ ἐβούλετο αὐτὸν ἀποκτεῖναι, καὶ τὸ ὅσον γε ἐφ' ἑαυτῷ ἀπέκτεινεν αὐτόν. Οὕτως οὖν δύνανται καὶ οἱ ἐπιβουλεύσαντες τῷ Σωτῆρι εἰρηκέναι μὲν, οὐχ ὥστε δὲ εἰς ἄλλους φθάσαι τὸν λόγον αὐτοῦ «ἐν ἑαυτοῖς γὰρ εἶπον· Οὗτός ἐστιν ὁ κληρονόμος, ο οὐδὲν ἧττον αὐτὸν ἀνῃρηκέναι. Ὤήθησαν γὰρ, ἀποκτείναν τες τὸν Χριστὸν, καὶ μὴ νοοῦντες αὐτοῦ τὴν ἀνάστα σιν, (1 εἰ γὰρ ἔγνωσαν, οὐκ ἂν τὸν Κύριον τῆς δόξης ἐσταύρωσαν,») αὐτοὶ κύριοι ἔσεσθαι τῶν πραγμάτων, ἐπεὶ ἀπετύφλωσεν αὐτοὺς ἡ κακία αὐτῶν, καὶ οὐκ ἔγνωσαν μυστήρια Θεοῦ, καὶ ὡς μὴ ἐγνωκότες αὐτὰ ἐξέβαλον ἔξω τοῦ ἀμπελῶνος» τὸν Υἱὸν αὐτοῦ, καὶ ἀπέκτειναν ο αὐτόν. Τὸ δέ·· Ἐξέβαλον» αὐτὸν ἔξω τοῦ ἀμπελῶνος,» τοιοῦτον εἶναί μοι φαίνε ται, τὸ, ὅσον ἐφ' ἑαυτοῖς, ἀλλότριον αὐτὸν εἶναι ἔκρι ναν καὶ τοῦ ἀμπελῶνος καὶ τῶν γεωργῶν ἡνίκα και τεψηφίζοντο αὐτοῦ τὴν πρὸς θάνατον ψῆφον. Καὶ ἐπὶ τούτοις ὁ Σωτὴρ πυνθάνεται τῶν καὶ αὐτῶν γεωρ γῶν πονηρῶν, λέγων αὐτοῖς· ι Οταν οὖν ἔλθῃ ὁ Κύριος τοῦ ἀμπελῶνος, τί ποιήσει τοῖς γεωργοίς ἐκείνοις; › Οἱ δὲ λέγουσιν αὐτῷ, ἐκ τοῦ στόματος αύτ τῶν κριθησόμενοι καὶ καταδικασθησόμενοι, ὡς κακοὶ κακῶς ἀπολούμενοι, καὶ μηκέτι μέλλοντες ἔχειν τὰ Τετάχθαι τὸν βασιλέα τῶν Ἰουδαίων. τετύχθαι. 11, 2: Ποῦ ἐστιν ὁ τεχθεὶς βασιλεὺς τῶν Ἰουδαίων; Ηυετους. Οὐκ ἂν γὰρ πάντη ἀπιστών, Αὐτοῦ. αὐτῶν. "Ο δὲ ἐξέβαλον ἔξω. νόμος, δεῦτε, ἀποκτείνωμεν αὐτόν· διὰ τοῦτό φησιν ὁ Σωτήρ· ο Καμὲ οἴδατε, καὶ οἴδατε πόθεν εἰμί. Επιστήσας δέ τις τοῖς ἀναγεγραμμένοις περὶ τοῦ Ἡρώ δου, ἡνίκα ἔμαθεν ἀπὸ τῶν μάγων τετάχθαι τὸν βασιλέα τῶν Ἰουδαίων ὄψεται, ὅτι δύνανται οἱ ἀποκτεί ναντες τὸν Σωτῆρα, εγνωκότες ὅτι Υἱὸς εἴη, οὐδὲν ἧττον ἐπιβεβουλευκέναι αὐτῷ· καὶ γὰρ ὁ Ἡρώδης, μαθὼν ἀπὸ τῶν γραμματέων, ὅτι ἐν Βηθλεὲμ γεννά ται ὁ Χριστὸς, καὶ συγκαταθέμενος, ὅτι Χριστός εἴη ὁ γενόμενος, ἀποστέλλει μὲν αὐτοὺς, λέγων·. Πορευ θέντες ἀκριβῶς ἐξετάσατε περὶ τοῦ παιδίου, ἵνα κἀγὼ ἐλθὼν προσκυνήσω αὐτῷ·· οὐδὲν δ᾽ ἧττον ἐπανελ θόντων αὐτῶν ἐπεβούλευσε τῷ παιδίῳ, οὐκ ἀπιστῶν, ὅτι ὁ Χριστὸς ἦν· οὐκ ἂν γάρ, πάντη ἀπιστῶν πάντα τὰ παιδία ἀνεῖλε τὰ ἐν Βηθλεὲμ καὶ ἐν τοῖς ὁρίοις αὐτῆς, ἀπὸ διετοῦς καὶ κατωτέρω, κατὰ τὸν χρόνον ἂν ἠκρίβωσε παρὰ τῶν μάγων· ἀλλὰ καὶ ἐπίσ στευσεν αὐτὸν εἶναι τὸν Χριστὸν τὸν προφητευόμε νον, καὶ ἐβούλετο αὐτὸν ἀποκτεῖναι, καὶ τὸ ὅσον γε ἐφ' ἑαυτῷ ἀπέκτεινεν αὐτόν. Οὕτως οὖν δύνανται καὶ οἱ ἐπιβουλεύσαντες τῷ Σωτῆρι εἰρηκέναι μὲν, οὐχ ὥστε δὲ εἰς ἄλλους φθάσαι τὸν λόγον αὐτοῦ «ἐν ἑαυτοῖς γὰρ εἶπον· Οὗτός ἐστιν ὁ κληρονόμος, ο οὐδὲν ἧττον αὐτὸν ἀνῃρηκέναι. Ὤήθησαν γὰρ, ἀποκτείναν τες τὸν Χριστὸν, καὶ μὴ νοοῦντες αὐτοῦ τὴν ἀνάστα σιν, (1 εἰ γὰρ ἔγνωσαν, οὐκ ἂν τὸν Κύριον τῆς δόξης ἐσταύρωσαν,») αὐτοὶ κύριοι ἔσεσθαι τῶν πραγμάτων, ἐπεὶ ἀπετύφλωσεν αὐτοὺς ἡ κακία αὐτῶν, καὶ οὐκ ἔγνωσαν μυστήρια Θεοῦ, καὶ ὡς μὴ ἐγνωκότες αὐτὰ ἐξέβαλον ἔξω τοῦ ἀμπελῶνος» τὸν Υἱὸν αὐτοῦ, καὶ ἀπέκτειναν ο αὐτόν. Τὸ δέ·· Ἐξέβαλον» αὐτὸν ἔξω τοῦ ἀμπελῶνος,» τοιοῦτον εἶναί μοι φαίνε ται, τὸ, ὅσον ἐφ' ἑαυτοῖς, ἀλλότριον αὐτὸν εἶναι ἔκρι ναν καὶ τοῦ ἀμπελῶνος καὶ τῶν γεωργῶν ἡνίκα και τεψηφίζοντο αὐτοῦ τὴν πρὸς θάνατον ψῆφον. Καὶ ἐπὶ τούτοις ὁ Σωτὴρ πυνθάνεται τῶν καὶ αὐτῶν γεωρ γῶν πονηρῶν, λέγων αὐτοῖς· ι Οταν οὖν ἔλθῃ ὁ Κύριος τοῦ ἀμπελῶνος, τί ποιήσει τοῖς γεωργοίς ἐκείνοις; › Οἱ δὲ λέγουσιν αὐτῷ, ἐκ τοῦ στόματος αύτ τῶν κριθησόμενοι καὶ καταδικασθησόμενοι, ὡς κακοὶ κακῶς ἀπολούμενοι, καὶ μηκέτι μέλλοντες ἔχειν τὰ Τετάχθαι τὸν βασιλέα τῶν Ἰουδαίων. τετύχθαι. 11, 2: Ποῦ ἐστιν ὁ τεχθεὶς βασιλεὺς τῶν Ἰουδαίων; Ηυετους. Οὐκ ἂν γὰρ πάντη ἀπιστών, Αὐτοῦ. αὐτῶν. "Ο δὲ ἐξέβαλον ἔξω. idcirco dicere Servatorem": «Et me scitis, et unde sin scitis.» Quod si quis animum ad ea adverte rit, quæ de Herode dicta sunt, postquam natum esse Judæorum regem a magis rescivit, Sospitatoris interfectores, postquam Filium hunc esse noverunt, haud secus insidiari illi potuisse comperiet. Cum enim a scribis didicisset Herodes nasciturum in Bethleem Christum; quique ibi natus erat, Christum esse assensisset, eos quidem mittit dicens Ite et interrogate diligenter de puero, ut et ego veniens adorem eum, nihilominus tamen postquam reces serunt illi, insidias puero struxit, Christum hune non esse minime credens; nec id enim minime cre dens occidit omnes pueros qui erant in Bethleem, runt Hic est hæres, venite, occidamus eum;, et in omnibus Gnibus ejus, a bimatu et infra, se cundum tempus quod exquisierat a magis³; › sed et Christum a prophetis prædictum hunc esse credidit, eumque interficere voluit, et quantum in se fuit, interfecit. Pari igitur ratione qui Sospita tori insidiati sunt, dicere potuerunt, non ita tamen ut ad alios usque sermo ipsorum perveniret, dixe runt» enim e intra se: Hic est hæres, nec se cius tamen ipsum interfecisse. Occiso enim Christo, neque resurrectionem ipsius cognoscentes, (‹ si enim cognovissent, nunquam Dominum gloriæ crucifixis sent'»), dominos rerum futuros se existimaverunt, postquam ipsos malitia sua excaecavit, et mysteria Dei minime cognoverunt, et quasi ea non cogno scentes, ipsius Filium «ejecerunt extra vineam,» et eum occiderunt*.» Illud porro: Eum ‹ ejecerunt extra vineam, id sibi velle mihi videtur, alienum hune et a vinea, et ab agricolis, quantum in se fuit ipsos judicasse, quando eum calculo suo capitis damnabant. Hos deinde, qui nefarii coloni et ipsi sunt, interrogat Sospitator dicens: ‹ Cum ergo venerit dominus vineæ, quid faciet agricolis illis?, Illi auten ex ore suo judicandi et condemnandi, ut mali male perituri, et eloquia Dei non amplius ha bituri, c aiunt illi: Malos male perdet ipsos, et vi nean suam locabit aliis agricolis, qui reddent ei derunt: Christus cum venerit, nemo scit unde sit: hunc autem scimus unde est, ita quoniam per signa et prodigia compuncti, intellexerunt quidem cum esse Christum, non autem et confessi sunt. Ře cognoscens autem aliquis et quæ scripta sunt de Herode, cum didicisset a magis natum esse regem Ju dæorum, videbit quoniam qui occiderunt Christum cognoscentes quia Filius Dei erat, nihilominus ausi sunt contra eum. Nam et Herodes condiscens a scribis, quoniam in Bethleem nascitur Christus, et con sentiens quoniam Christus erat qui nascebatur, promittit quidem, dicens ‹ Ite, et requirite caute de puero, ut ego veniam et adorem eum.» Niliilominus autem ausus est contra puerum, credens quia Chri stus erat. Nec enim si non credidisset, omnes occidisset infantes in Bethleem a biennio et infra, secun dum tempus quod didicisset a magis. Sic et cæteri Judæi cognoverunt quidem eum, secundum quæ dixi mus: cognoscentes autem non divulgaverunt, ut sermo eorum etiam ad alios perveniret: sed quasi qui non cognoscerent, ejecerunt extra vineam Filium, et occiderunt eum. Quod autem dicit: ‹ Ejecerunt eum extra vineam, tale mihi videtur: quantum ad se, alienum eum esse judicaverunt a vinea et colo uis, quando sententiam mortis contra eumi tulerunt. Et dixit eis Jesus: Cum venerit paterfamilias, quid * Matth. XXI, " Joan. 11, 28. ibid. 16. Matth. 11, 8. Matth. xxi, 58. * Cor. 11, 8. ibid. 40. Lego Matth. etc. Parum procedit Origenis argumentatio; nam infantes ideo fortasse occidit Herodes, non quod Christum, ex iis unum esse crederet, sed ut id credendi occasionem aliis præcideret. Ib. Lego Codex Anglicanus, idcirco dicere Servatorem": «Et me scitis, et unde sin scitis.» Quod si quis animum ad ea adverte rit, quæ de Herode dicta sunt, postquam natum esse Judæorum regem a magis rescivit, Sospitatoris interfectores, postquam Filium hunc esse noverunt, haud secus insidiari illi potuisse comperiet. Cum enim a scribis didicisset Herodes nasciturum in Bethleem Christum; quique ibi natus erat, Christum esse assensisset, eos quidem mittit dicens Ite et interrogate diligenter de puero, ut et ego veniens adorem eum, nihilominus tamen postquam reces serunt illi, insidias puero struxit, Christum hune non esse minime credens; nec id enim minime cre dens occidit omnes pueros qui erant in Bethleem, runt Hic est hæres, venite, occidamus eum;, et in omnibus Gnibus ejus, a bimatu et infra, se cundum tempus quod exquisierat a magis³; › sed et Christum a prophetis prædictum hunc esse credidit, eumque interficere voluit, et quantum in se fuit, interfecit. Pari igitur ratione qui Sospita tori insidiati sunt, dicere potuerunt, non ita tamen ut ad alios usque sermo ipsorum perveniret, dixe runt» enim e intra se: Hic est hæres, nec se cius tamen ipsum interfecisse. Occiso enim Christo, neque resurrectionem ipsius cognoscentes, (‹ si enim cognovissent, nunquam Dominum gloriæ crucifixis sent'»), dominos rerum futuros se existimaverunt, postquam ipsos malitia sua excaecavit, et mysteria Dei minime cognoverunt, et quasi ea non cogno scentes, ipsius Filium «ejecerunt extra vineam,» et eum occiderunt*.» Illud porro: Eum ‹ ejecerunt extra vineam, id sibi velle mihi videtur, alienum hune et a vinea, et ab agricolis, quantum in se fuit ipsos judicasse, quando eum calculo suo capitis damnabant. Hos deinde, qui nefarii coloni et ipsi sunt, interrogat Sospitator dicens: ‹ Cum ergo venerit dominus vineæ, quid faciet agricolis illis?, Illi auten ex ore suo judicandi et condemnandi, ut mali male perituri, et eloquia Dei non amplius ha bituri, c aiunt illi: Malos male perdet ipsos, et vi nean suam locabit aliis agricolis, qui reddent ei derunt: Christus cum venerit, nemo scit unde sit: hunc autem scimus unde est, ita quoniam per signa et prodigia compuncti, intellexerunt quidem cum esse Christum, non autem et confessi sunt. Ře cognoscens autem aliquis et quæ scripta sunt de Herode, cum didicisset a magis natum esse regem Ju dæorum, videbit quoniam qui occiderunt Christum cognoscentes quia Filius Dei erat, nihilominus ausi sunt contra eum. Nam et Herodes condiscens a scribis, quoniam in Bethleem nascitur Christus, et con sentiens quoniam Christus erat qui nascebatur, promittit quidem, dicens ‹ Ite, et requirite caute de puero, ut ego veniam et adorem eum.» Niliilominus autem ausus est contra puerum, credens quia Chri stus erat. Nec enim si non credidisset, omnes occidisset infantes in Bethleem a biennio et infra, secun dum tempus quod didicisset a magis. Sic et cæteri Judæi cognoverunt quidem eum, secundum quæ dixi mus: cognoscentes autem non divulgaverunt, ut sermo eorum etiam ad alios perveniret: sed quasi qui non cognoscerent, ejecerunt extra vineam Filium, et occiderunt eum. Quod autem dicit: ‹ Ejecerunt eum extra vineam, tale mihi videtur: quantum ad se, alienum eum esse judicaverunt a vinea et colo uis, quando sententiam mortis contra eumi tulerunt. Et dixit eis Jesus: Cum venerit paterfamilias, quid * Matth. XXI, " Joan. 11, 28. ibid. 16. Matth. 11, 8. Matth. xxi, 58. * Cor. 11, 8. ibid. 40. Lego Matth. etc. Parum procedit Origenis argumentatio; nam infantes ideo fortasse occidit Herodes, non quod Christum, ex iis unum esse crederet, sed ut id credendi occasionem aliis præcideret. Ib. Lego Codex Anglicanus,
PG 13:1510προφητεύουσι δὲ περὶ τῶν ἐθνῶν ὅτι δώσουσι τῷ οἰκοδεσπότῃ «τοὺς καρποὺς ἐν τοῖς καιροῖς αὐτῶν.» Εἶτα ὁ σωτὴρ ἐπὶ τούτοις ἀπὸ τῆς γραφῆς αὐτοὺς δυσωπεῖ, νομίζοντας εἶναι καὶ οἰκοδόμους τοῦ λαοῦ, ὅτι «λίθον» αὐτὸν ὄντα καὶ ἀποδοκιμασθέντα ἀπ’ αὐτῶν ὁ πατὴρ θήσει τῆς ὅλης οἰκοδομῆς «κεφαλήν,» συνέχοντα δύο γωνίας παλαιᾶς καὶ καινῆς διαθήκης καὶ δύο λαῶν οἰκοδομάς. τοιοῦτον γάρ ἐστι τὸ «οὐδέποτε ἀνέγνωτε ἐν ταῖς γραφαῖς· λίθον ὃν ἀπεδοκίμασαν οἱ οἰκοδομοῦντες, οὗτος ἐγενήθη εἰς κεφαλὴν γωνίας· παρὰ κυρίου ἐγένετο αὕτη, καὶ ἔστι θαυμαστὴ ἐν ὀφθαλμοῖς ἡμῶν;» κεῖται δὲ ἡ λέξις ἐν τῷ ἑκατοστῷ ἑπτακαιδεκάτῳ Ψαλμῷ, ὅς ἐστι πρὸ τοῦ πολυστιχωτάτου Ψαλμοῦ τεταγμένος, καὶ ἔχει οὕτως τὸ ῥητόν· «λίθον ὃν ἀπεδοκίμασαν οἱ οἰκοδομοῦντες, οὗτος ἐγενήθη εἰς κεφαλὴν γωνίας· παρὰ κυρίου ἐγένετο αὕτη, καὶ ἔστι θαυμαστὴ ἐν ὀφθαλμοῖς ἡμῶν. αὕτη ἡ ἡμέρα ἣν ἐποίησεν ὁ κύριος, ἀγαλλιασώμεθα καὶ εὐφρανθῶμεν ἐν αὐτῇ». καὶ εἴ τι ἄλλο τῶν περὶ Χριστοῦ προφητευομένων δύναται δυσωπῆσαι τὸν ἀγνωμόνως ἐξετάζοντα τὰ γεγραμμένα, καὶ τοῦτο ἐν αὐτοῖς ἂν ταχθείη.
τὸ ὅσον ἐφ’ ἑαυτοῖς, ἀλλότριον αὐτὸν εἶναι ἔκριναν καὶ τοῦ ἀμπελῶνος καὶ τῶν γεωργῶν, ἡνίκα κατεψηφίζοντο αὐτοῦ τὴν πρὸς θάνατον ψῆφον. καὶ ἐπὶ τούτοις ὁ σωτὴρ πυνθάνεται τῶν καὶ αὐτῶν γεωργῶν πονηρῶν λέγων αὐτοῖς «ὅταν οὖν ἔλθῃ ὁ κύριος τοῦ ἀμπελῶνος, τί ποιήσει τοῖς γεωργοῖς ἐκείνοις; οἱ δὲ λέγουσιν αὐτῷ,» ἐκ τοῦ στόματος αὑτῶν κριθησόμενοι καὶ καταδικασθησόμενοι ὡς κακοὶ «κακῶς» ἀπολούμενοι καὶ μηκέτι μέλλοντες ἔχειν «τὰ λόγια τοῦ θεοῦ», τὸ «κακοὺς κακῶς ἀπολέσει αὐτούς, καὶ τὸν ἀμπελῶνα ἐκδώσεται ἄλλοις γεωργοῖς, οἵτινες ἀποδώσουσιν αὐτῷ τοὺς καρποὺς ἐν τοῖς καιροῖς αὐτῶν.» καὶ οἱονεὶ προφητεύουσιν ὁμοίως τῷ Καιάφᾳ τῷ ἀρχιερεῖ «τοῦ ἐνιαυτοῦ ἐκείνου», καὶ «ἀφ’ ἑαυτοῦ» μὴ εἰρηκότι τὸ ἀληθές, ἀλλ’ ἐπεὶ «ἀρχιερεὺς» ἦν [προφητεύσαντι]· νόμος, δεῦτε, ἀποκτείνωμεν αὐτόν· διὰ τοῦτό φησιν ὁ Σωτήρ· ο Καμὲ οἴδατε, καὶ οἴδατε πόθεν εἰμί. Επιστήσας δέ τις τοῖς ἀναγεγραμμένοις περὶ τοῦ Ἡρώ δου, ἡνίκα ἔμαθεν ἀπὸ τῶν μάγων τετάχθαι τὸν βασιλέα τῶν Ἰουδαίων ὄψεται, ὅτι δύνανται οἱ ἀποκτεί ναντες τὸν Σωτῆρα, εγνωκότες ὅτι Υἱὸς εἴη, οὐδὲν ἧττον ἐπιβεβουλευκέναι αὐτῷ· καὶ γὰρ ὁ Ἡρώδης, μαθὼν ἀπὸ τῶν γραμματέων, ὅτι ἐν Βηθλεὲμ γεννά ται ὁ Χριστὸς, καὶ συγκαταθέμενος, ὅτι Χριστός εἴη ὁ γενόμενος, ἀποστέλλει μὲν αὐτοὺς, λέγων·. Πορευ θέντες ἀκριβῶς ἐξετάσατε περὶ τοῦ παιδίου, ἵνα κἀγὼ ἐλθὼν προσκυνήσω αὐτῷ·· οὐδὲν δ᾽ ἧττον ἐπανελ θόντων αὐτῶν ἐπεβούλευσε τῷ παιδίῳ, οὐκ ἀπιστῶν, ὅτι ὁ Χριστὸς ἦν· οὐκ ἂν γάρ, πάντη ἀπιστῶν πάντα τὰ παιδία ἀνεῖλε τὰ ἐν Βηθλεὲμ καὶ ἐν τοῖς ὁρίοις αὐτῆς, ἀπὸ διετοῦς καὶ κατωτέρω, κατὰ τὸν χρόνον ἂν ἠκρίβωσε παρὰ τῶν μάγων· ἀλλὰ καὶ ἐπίσ στευσεν αὐτὸν εἶναι τὸν Χριστὸν τὸν προφητευόμε νον, καὶ ἐβούλετο αὐτὸν ἀποκτεῖναι, καὶ τὸ ὅσον γε ἐφ' ἑαυτῷ ἀπέκτεινεν αὐτόν. Οὕτως οὖν δύνανται καὶ οἱ ἐπιβουλεύσαντες τῷ Σωτῆρι εἰρηκέναι μὲν, οὐχ ὥστε δὲ εἰς ἄλλους φθάσαι τὸν λόγον αὐτοῦ «ἐν ἑαυτοῖς γὰρ εἶπον· Οὗτός ἐστιν ὁ κληρονόμος, ο οὐδὲν ἧττον αὐτὸν ἀνῃρηκέναι. Ὤήθησαν γὰρ, ἀποκτείναν τες τὸν Χριστὸν, καὶ μὴ νοοῦντες αὐτοῦ τὴν ἀνάστα σιν, (1 εἰ γὰρ ἔγνωσαν, οὐκ ἂν τὸν Κύριον τῆς δόξης ἐσταύρωσαν,») αὐτοὶ κύριοι ἔσεσθαι τῶν πραγμάτων, ἐπεὶ ἀπετύφλωσεν αὐτοὺς ἡ κακία αὐτῶν, καὶ οὐκ ἔγνωσαν μυστήρια Θεοῦ, καὶ ὡς μὴ ἐγνωκότες αὐτὰ ἐξέβαλον ἔξω τοῦ ἀμπελῶνος» τὸν Υἱὸν αὐτοῦ, καὶ ἀπέκτειναν ο αὐτόν. Τὸ δέ·· Ἐξέβαλον» αὐτὸν ἔξω τοῦ ἀμπελῶνος,» τοιοῦτον εἶναί μοι φαίνε ται, τὸ, ὅσον ἐφ' ἑαυτοῖς, ἀλλότριον αὐτὸν εἶναι ἔκρι ναν καὶ τοῦ ἀμπελῶνος καὶ τῶν γεωργῶν ἡνίκα και τεψηφίζοντο αὐτοῦ τὴν πρὸς θάνατον ψῆφον. Καὶ ἐπὶ τούτοις ὁ Σωτὴρ πυνθάνεται τῶν καὶ αὐτῶν γεωρ γῶν πονηρῶν, λέγων αὐτοῖς· ι Οταν οὖν ἔλθῃ ὁ Κύριος τοῦ ἀμπελῶνος, τί ποιήσει τοῖς γεωργοίς ἐκείνοις; › Οἱ δὲ λέγουσιν αὐτῷ, ἐκ τοῦ στόματος αύτ τῶν κριθησόμενοι καὶ καταδικασθησόμενοι, ὡς κακοὶ κακῶς ἀπολούμενοι, καὶ μηκέτι μέλλοντες ἔχειν τὰ Τετάχθαι τὸν βασιλέα τῶν Ἰουδαίων. τετύχθαι. 11, 2: Ποῦ ἐστιν ὁ τεχθεὶς βασιλεὺς τῶν Ἰουδαίων; Ηυετους. Οὐκ ἂν γὰρ πάντη ἀπιστών, Αὐτοῦ. αὐτῶν. "Ο δὲ ἐξέβαλον ἔξω. νόμος, δεῦτε, ἀποκτείνωμεν αὐτόν· διὰ τοῦτό φησιν ὁ Σωτήρ· ο Καμὲ οἴδατε, καὶ οἴδατε πόθεν εἰμί. Επιστήσας δέ τις τοῖς ἀναγεγραμμένοις περὶ τοῦ Ἡρώ δου, ἡνίκα ἔμαθεν ἀπὸ τῶν μάγων τετάχθαι τὸν βασιλέα τῶν Ἰουδαίων ὄψεται, ὅτι δύνανται οἱ ἀποκτεί ναντες τὸν Σωτῆρα, εγνωκότες ὅτι Υἱὸς εἴη, οὐδὲν ἧττον ἐπιβεβουλευκέναι αὐτῷ· καὶ γὰρ ὁ Ἡρώδης, μαθὼν ἀπὸ τῶν γραμματέων, ὅτι ἐν Βηθλεὲμ γεννά ται ὁ Χριστὸς, καὶ συγκαταθέμενος, ὅτι Χριστός εἴη ὁ γενόμενος, ἀποστέλλει μὲν αὐτοὺς, λέγων·. Πορευ θέντες ἀκριβῶς ἐξετάσατε περὶ τοῦ παιδίου, ἵνα κἀγὼ ἐλθὼν προσκυνήσω αὐτῷ·· οὐδὲν δ᾽ ἧττον ἐπανελ θόντων αὐτῶν ἐπεβούλευσε τῷ παιδίῳ, οὐκ ἀπιστῶν, ὅτι ὁ Χριστὸς ἦν· οὐκ ἂν γάρ, πάντη ἀπιστῶν πάντα τὰ παιδία ἀνεῖλε τὰ ἐν Βηθλεὲμ καὶ ἐν τοῖς ὁρίοις αὐτῆς, ἀπὸ διετοῦς καὶ κατωτέρω, κατὰ τὸν χρόνον ἂν ἠκρίβωσε παρὰ τῶν μάγων· ἀλλὰ καὶ ἐπίσ στευσεν αὐτὸν εἶναι τὸν Χριστὸν τὸν προφητευόμε νον, καὶ ἐβούλετο αὐτὸν ἀποκτεῖναι, καὶ τὸ ὅσον γε ἐφ' ἑαυτῷ ἀπέκτεινεν αὐτόν. Οὕτως οὖν δύνανται καὶ οἱ ἐπιβουλεύσαντες τῷ Σωτῆρι εἰρηκέναι μὲν, οὐχ ὥστε δὲ εἰς ἄλλους φθάσαι τὸν λόγον αὐτοῦ «ἐν ἑαυτοῖς γὰρ εἶπον· Οὗτός ἐστιν ὁ κληρονόμος, ο οὐδὲν ἧττον αὐτὸν ἀνῃρηκέναι. Ὤήθησαν γὰρ, ἀποκτείναν τες τὸν Χριστὸν, καὶ μὴ νοοῦντες αὐτοῦ τὴν ἀνάστα σιν, (1 εἰ γὰρ ἔγνωσαν, οὐκ ἂν τὸν Κύριον τῆς δόξης ἐσταύρωσαν,») αὐτοὶ κύριοι ἔσεσθαι τῶν πραγμάτων, ἐπεὶ ἀπετύφλωσεν αὐτοὺς ἡ κακία αὐτῶν, καὶ οὐκ ἔγνωσαν μυστήρια Θεοῦ, καὶ ὡς μὴ ἐγνωκότες αὐτὰ ἐξέβαλον ἔξω τοῦ ἀμπελῶνος» τὸν Υἱὸν αὐτοῦ, καὶ ἀπέκτειναν ο αὐτόν. Τὸ δέ·· Ἐξέβαλον» αὐτὸν ἔξω τοῦ ἀμπελῶνος,» τοιοῦτον εἶναί μοι φαίνε ται, τὸ, ὅσον ἐφ' ἑαυτοῖς, ἀλλότριον αὐτὸν εἶναι ἔκρι ναν καὶ τοῦ ἀμπελῶνος καὶ τῶν γεωργῶν ἡνίκα και τεψηφίζοντο αὐτοῦ τὴν πρὸς θάνατον ψῆφον. Καὶ ἐπὶ τούτοις ὁ Σωτὴρ πυνθάνεται τῶν καὶ αὐτῶν γεωρ γῶν πονηρῶν, λέγων αὐτοῖς· ι Οταν οὖν ἔλθῃ ὁ Κύριος τοῦ ἀμπελῶνος, τί ποιήσει τοῖς γεωργοίς ἐκείνοις; › Οἱ δὲ λέγουσιν αὐτῷ, ἐκ τοῦ στόματος αύτ τῶν κριθησόμενοι καὶ καταδικασθησόμενοι, ὡς κακοὶ κακῶς ἀπολούμενοι, καὶ μηκέτι μέλλοντες ἔχειν τὰ Τετάχθαι τὸν βασιλέα τῶν Ἰουδαίων. τετύχθαι. 11, 2: Ποῦ ἐστιν ὁ τεχθεὶς βασιλεὺς τῶν Ἰουδαίων; Ηυετους. Οὐκ ἂν γὰρ πάντη ἀπιστών, Αὐτοῦ. αὐτῶν. "Ο δὲ ἐξέβαλον ἔξω. idcirco dicere Servatorem": «Et me scitis, et unde sin scitis.» Quod si quis animum ad ea adverte rit, quæ de Herode dicta sunt, postquam natum esse Judæorum regem a magis rescivit, Sospitatoris interfectores, postquam Filium hunc esse noverunt, haud secus insidiari illi potuisse comperiet. Cum enim a scribis didicisset Herodes nasciturum in Bethleem Christum; quique ibi natus erat, Christum esse assensisset, eos quidem mittit dicens Ite et interrogate diligenter de puero, ut et ego veniens adorem eum, nihilominus tamen postquam reces serunt illi, insidias puero struxit, Christum hune non esse minime credens; nec id enim minime cre dens occidit omnes pueros qui erant in Bethleem, runt Hic est hæres, venite, occidamus eum;, et in omnibus Gnibus ejus, a bimatu et infra, se cundum tempus quod exquisierat a magis³; › sed et Christum a prophetis prædictum hunc esse credidit, eumque interficere voluit, et quantum in se fuit, interfecit. Pari igitur ratione qui Sospita tori insidiati sunt, dicere potuerunt, non ita tamen ut ad alios usque sermo ipsorum perveniret, dixe runt» enim e intra se: Hic est hæres, nec se cius tamen ipsum interfecisse. Occiso enim Christo, neque resurrectionem ipsius cognoscentes, (‹ si enim cognovissent, nunquam Dominum gloriæ crucifixis sent'»), dominos rerum futuros se existimaverunt, postquam ipsos malitia sua excaecavit, et mysteria Dei minime cognoverunt, et quasi ea non cogno scentes, ipsius Filium «ejecerunt extra vineam,» et eum occiderunt*.» Illud porro: Eum ‹ ejecerunt extra vineam, id sibi velle mihi videtur, alienum hune et a vinea, et ab agricolis, quantum in se fuit ipsos judicasse, quando eum calculo suo capitis damnabant. Hos deinde, qui nefarii coloni et ipsi sunt, interrogat Sospitator dicens: ‹ Cum ergo venerit dominus vineæ, quid faciet agricolis illis?, Illi auten ex ore suo judicandi et condemnandi, ut mali male perituri, et eloquia Dei non amplius ha bituri, c aiunt illi: Malos male perdet ipsos, et vi nean suam locabit aliis agricolis, qui reddent ei derunt: Christus cum venerit, nemo scit unde sit: hunc autem scimus unde est, ita quoniam per signa et prodigia compuncti, intellexerunt quidem cum esse Christum, non autem et confessi sunt. Ře cognoscens autem aliquis et quæ scripta sunt de Herode, cum didicisset a magis natum esse regem Ju dæorum, videbit quoniam qui occiderunt Christum cognoscentes quia Filius Dei erat, nihilominus ausi sunt contra eum. Nam et Herodes condiscens a scribis, quoniam in Bethleem nascitur Christus, et con sentiens quoniam Christus erat qui nascebatur, promittit quidem, dicens ‹ Ite, et requirite caute de puero, ut ego veniam et adorem eum.» Niliilominus autem ausus est contra puerum, credens quia Chri stus erat. Nec enim si non credidisset, omnes occidisset infantes in Bethleem a biennio et infra, secun dum tempus quod didicisset a magis. Sic et cæteri Judæi cognoverunt quidem eum, secundum quæ dixi mus: cognoscentes autem non divulgaverunt, ut sermo eorum etiam ad alios perveniret: sed quasi qui non cognoscerent, ejecerunt extra vineam Filium, et occiderunt eum. Quod autem dicit: ‹ Ejecerunt eum extra vineam, tale mihi videtur: quantum ad se, alienum eum esse judicaverunt a vinea et colo uis, quando sententiam mortis contra eumi tulerunt. Et dixit eis Jesus: Cum venerit paterfamilias, quid * Matth. XXI, " Joan. 11, 28. ibid. 16. Matth. 11, 8. Matth. xxi, 58. * Cor. 11, 8. ibid. 40. Lego Matth. etc. Parum procedit Origenis argumentatio; nam infantes ideo fortasse occidit Herodes, non quod Christum, ex iis unum esse crederet, sed ut id credendi occasionem aliis præcideret. Ib. Lego Codex Anglicanus, idcirco dicere Servatorem": «Et me scitis, et unde sin scitis.» Quod si quis animum ad ea adverte rit, quæ de Herode dicta sunt, postquam natum esse Judæorum regem a magis rescivit, Sospitatoris interfectores, postquam Filium hunc esse noverunt, haud secus insidiari illi potuisse comperiet. Cum enim a scribis didicisset Herodes nasciturum in Bethleem Christum; quique ibi natus erat, Christum esse assensisset, eos quidem mittit dicens Ite et interrogate diligenter de puero, ut et ego veniens adorem eum, nihilominus tamen postquam reces serunt illi, insidias puero struxit, Christum hune non esse minime credens; nec id enim minime cre dens occidit omnes pueros qui erant in Bethleem, runt Hic est hæres, venite, occidamus eum;, et in omnibus Gnibus ejus, a bimatu et infra, se cundum tempus quod exquisierat a magis³; › sed et Christum a prophetis prædictum hunc esse credidit, eumque interficere voluit, et quantum in se fuit, interfecit. Pari igitur ratione qui Sospita tori insidiati sunt, dicere potuerunt, non ita tamen ut ad alios usque sermo ipsorum perveniret, dixe runt» enim e intra se: Hic est hæres, nec se cius tamen ipsum interfecisse. Occiso enim Christo, neque resurrectionem ipsius cognoscentes, (‹ si enim cognovissent, nunquam Dominum gloriæ crucifixis sent'»), dominos rerum futuros se existimaverunt, postquam ipsos malitia sua excaecavit, et mysteria Dei minime cognoverunt, et quasi ea non cogno scentes, ipsius Filium «ejecerunt extra vineam,» et eum occiderunt*.» Illud porro: Eum ‹ ejecerunt extra vineam, id sibi velle mihi videtur, alienum hune et a vinea, et ab agricolis, quantum in se fuit ipsos judicasse, quando eum calculo suo capitis damnabant. Hos deinde, qui nefarii coloni et ipsi sunt, interrogat Sospitator dicens: ‹ Cum ergo venerit dominus vineæ, quid faciet agricolis illis?, Illi auten ex ore suo judicandi et condemnandi, ut mali male perituri, et eloquia Dei non amplius ha bituri, c aiunt illi: Malos male perdet ipsos, et vi nean suam locabit aliis agricolis, qui reddent ei derunt: Christus cum venerit, nemo scit unde sit: hunc autem scimus unde est, ita quoniam per signa et prodigia compuncti, intellexerunt quidem cum esse Christum, non autem et confessi sunt. Ře cognoscens autem aliquis et quæ scripta sunt de Herode, cum didicisset a magis natum esse regem Ju dæorum, videbit quoniam qui occiderunt Christum cognoscentes quia Filius Dei erat, nihilominus ausi sunt contra eum. Nam et Herodes condiscens a scribis, quoniam in Bethleem nascitur Christus, et con sentiens quoniam Christus erat qui nascebatur, promittit quidem, dicens ‹ Ite, et requirite caute de puero, ut ego veniam et adorem eum.» Niliilominus autem ausus est contra puerum, credens quia Chri stus erat. Nec enim si non credidisset, omnes occidisset infantes in Bethleem a biennio et infra, secun dum tempus quod didicisset a magis. Sic et cæteri Judæi cognoverunt quidem eum, secundum quæ dixi mus: cognoscentes autem non divulgaverunt, ut sermo eorum etiam ad alios perveniret: sed quasi qui non cognoscerent, ejecerunt extra vineam Filium, et occiderunt eum. Quod autem dicit: ‹ Ejecerunt eum extra vineam, tale mihi videtur: quantum ad se, alienum eum esse judicaverunt a vinea et colo uis, quando sententiam mortis contra eumi tulerunt. Et dixit eis Jesus: Cum venerit paterfamilias, quid * Matth. XXI, " Joan. 11, 28. ibid. 16. Matth. 11, 8. Matth. xxi, 58. * Cor. 11, 8. ibid. 40. Lego Matth. etc. Parum procedit Origenis argumentatio; nam infantes ideo fortasse occidit Herodes, non quod Christum, ex iis unum esse crederet, sed ut id credendi occasionem aliis præcideret. Ib. Lego Codex Anglicanus,
PG 13:1511εἰ γὰρ μὴ περὶ λίθου ὁ προφήτης ἀναισθήτου ταῦτα λέγει, ὡς εἴποι τις ἂν ἠλίθιος ἀνήρ, δῆλον ἂν εἴη ὅτι ὁ ἀποδεδοκιμασμένος ὑπὸ τῶν ἐν τῷ λαῷ ἐκείνῳ σοφῶν καὶ ἀρχιερέων καὶ πρεσβυτέρων καὶ γραμματέων Ἰησοῦς, «οὗτος» ἀληθῶς ἐγένετο ὡς κεφαλὴ ἐκκλησίας «εἰς κεφαλὴν γωνίας,» ἑνῶν καὶ ἐπὶ τὸ αὐτὸ συνάγων τὰς δύο διαθήκας. καὶ ἔστιν «αὕτη» ἡ κεφαλὴ δῶρον παρὰ κυρίου τῇ ὅλῃ οἰκοδομῇ δεδομένη καὶ «θαυμαστὴ» κεφαλὴ «ἐν ὀφθαλμοῖς ἡμῶν,» δυναμένων αὐτὴν βλέπειν.
εἰ γὰρ μὴ περὶ λίθου ὁ προφήτης ἀναισθήτου ταῦτα λέγει, ὡς εἴποι τις ἂν ἠλίθιος ἀνήρ, δῆλον ἂν εἴη ὅτι ὁ ἀποδεδοκιμασμένος ὑπὸ τῶν ἐν τῷ λαῷ ἐκείνῳ σοφῶν καὶ ἀρχιερέων καὶ πρεσβυτέρων καὶ γραμματέων Ἰησοῦς, «οὗτος» ἀληθῶς ἐγένετο ὡς κεφαλὴ ἐκκλησίας «εἰς κεφαλὴν γωνίας,» ἑνῶν καὶ ἐπὶ τὸ αὐτὸ συνάγων τὰς δύο διαθήκας. καὶ ἔστιν «αὕτη» ἡ κεφαλὴ δῶρον παρὰ κυρίου τῇ ὅλῃ οἰκοδομῇ δεδομένη καὶ «θαυμαστὴ» κεφαλὴ «ἐν ὀφθαλμοῖς ἡμῶν,» δυναμένων αὐτὴν βλέπειν. » λόγια τοῦ Θεοῦ, τό Κακοὺς κακῶς ἀπολέσει αὐτοὺς μὴ εἰρηκότι τὸ ἀληθὲς, ἀλλ' ἐπεὶ ἀρχιερεὺς ἦν. οικοδεσπότῃ τοὺς καρποὺς ἐν τοῖς καιροῖς αὐτῶν. καὶ τὸν ἀμπελῶνα ἐκδώσεται ἄλλοις γεωργοίς, οίτι νες ἀποδώσουσιν αὐτῷ τοὺς καρποὺς ἐν τοῖς καιροίς αὐτῶν·» καὶ οἱονεὶ προφητεύουσιν ὁμοίως τῷ Καιάφα τῷ ἀρχιερεῖ τοῦ ἐνιαυτοῦ ἐκείνου, καὶ ἀφ' ἑαυτοῦ Προφητεύουσι δὲ περὶ τῶν ἐθνῶν, ὅτι δώσουσι τῷ Εἶτα ὁ Σωτὴρ ἐπὶ τούτοις ἀπὸ τῆς Γραφῆς αὐτοὺς δυσωπεῖ, νομίζοντας εἶναι καὶ οἰκοδόμους του λαοῦ, ὅτι λίθον αὑτὸν ὄντα καὶ ἀποδοκιμασθέντα ἀπ' αὐτῶν ὁ Πατὴρ θήσει τῆς ὅλης οικοδομής κεφαλήν, συνέχοντα δύο γωνίας Παλαιᾶς καὶ Καινῆς Διαθήκης, καὶ δύο λαῶν οἰκοδομάς· τοιοῦτον γάρ ἐστι τό· Οὐδέ ποτε ἀνέγνωτε ἐν ταῖς Γραφαῖς· Λίθον ἂν ἀπε δοκίμασαν οἱ οἰκοδομοῦντες, οὗτος ἐγενήθη εἰς κε φαλὴν γωνίας; Παρὰ Κυρίου ἐγένετο αὕτη, καὶ ἔστι θαυμαστὴ ἐν ὀφθαλμοῖς ἡμῶν.» Κεῖται δὲ ἡ λέξις ἐν τῷ ἑκατοστῷ ἑπτακαιδεκάτῳ ψαλμῷ, ὅς ἐστι πρὸ τοῦ πολυστιχωτάτου ψαλμοῦ τεταγμένος, καὶ ἔχει οὕτως τὸ ῥητόν· «Λίθον ἐν ἀπεδοκίμασαν οἱ οἰκοδομούντες, οὗτος ἐγενήθη εἰς κεφαλήν γωνίας. Παρὰ Κυρίου ἐγένετο αὕτη, καὶ ἔστι θαυμαστὴ ἐν ὀφθαλμοῖς ἡμῶν. Αὕτη ἡ ἡμέρα ἣν ἐποίησεν ὁ Κύριος, ἀγαλλιασώ μεθα, καὶ εὐφρανθῶμεν ἐν αὐτῇ·, καὶ εἴ τι ἄλλο τῶν περὶ Χριστοῦ προφητευομένων δύναται δυσωπή σαι τὸν εὐγνωμόνως ἐξετάζοντα τὰ γεγραμμένα, καὶ τοῦτο ἐν αὐτοῖς ἂν ταχθείη. Εἰ γὰρ μὴ περὶ λίθου ὁ προφήτης αναισθήτου ταῦτα λέγει, ὡς εἴποι τις ἂν ἠλίθιος ἀνὴρ, δῆλον ἂν εἴη, ὅτι ὁ ἀποδεδοκιμα σμένος ὑπὸ τῶν ἐν τῷ λαῷ ἐκείνῳ σοφῶν, καὶ ἀρ χιερέων, καὶ πρεσβυτέρων, καὶ γραμματέων Ἰησοῦς, οὗτος ἀληθῶς ἐγένετο ὡς κεφαλὴ Ἐκκλησίας εἰς κε φαλὴν γωνίας, ἐνῶν καὶ ἐπὶ τὸ αὐτὸ συνάγων τὰς δύο Διαθήκας. Καὶ ἔστιν αὕτη ἡ κεφαλὴ, δώρο, παρὰ Κυρίου τῇ ὅλῃ οἰκοδομῇ δεδομένη, καὶ θαυ μαστὴ κεφαλὴ ἐν ὀφθαλμοῖς ἡμῶν, δυναμένων αὐτὴν βλέπειν, καὶ διὰ τοῦτο, ἐπεὶ ἀπεδοκίμασαν οἱ οἶχο δομοῦντες τοῦτον τὸν λίθον, ἤρθη μὲν ἀπὸ τῶν γεωρ γῶν ἐκείνων, καὶ τῶν οἰκοδόμων ἐκείνων τὰ λόγια τοῦ Θεοῦ, ἐν οἷς ἦν ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ· ἐδόθη δὲ ἔθνει ποιοῦντι τοὺς καρποὺς αὐτῆς· Εἰ δὲ ἀληθὲς τόν Δοθήσεται ἔθνει ποιοῦντι τοὺς καρποὺς αὐτῆς, ο χχι, Νομίζοντας εἶναι καὶ οἰκοδόμους, λόγια τοῦ Θεοῦ, τό Κακοὺς κακῶς ἀπολέσει αὐτοὺς μὴ εἰρηκότι τὸ ἀληθὲς, ἀλλ' ἐπεὶ ἀρχιερεὺς ἦν. οικοδεσπότῃ τοὺς καρποὺς ἐν τοῖς καιροῖς αὐτῶν. καὶ τὸν ἀμπελῶνα ἐκδώσεται ἄλλοις γεωργοίς, οίτι νες ἀποδώσουσιν αὐτῷ τοὺς καρποὺς ἐν τοῖς καιροίς αὐτῶν·» καὶ οἱονεὶ προφητεύουσιν ὁμοίως τῷ Καιάφα τῷ ἀρχιερεῖ τοῦ ἐνιαυτοῦ ἐκείνου, καὶ ἀφ' ἑαυτοῦ Προφητεύουσι δὲ περὶ τῶν ἐθνῶν, ὅτι δώσουσι τῷ Εἶτα ὁ Σωτὴρ ἐπὶ τούτοις ἀπὸ τῆς Γραφῆς αὐτοὺς δυσωπεῖ, νομίζοντας εἶναι καὶ οἰκοδόμους του λαοῦ, ὅτι λίθον αὑτὸν ὄντα καὶ ἀποδοκιμασθέντα ἀπ' αὐτῶν ὁ Πατὴρ θήσει τῆς ὅλης οικοδομής κεφαλήν, συνέχοντα δύο γωνίας Παλαιᾶς καὶ Καινῆς Διαθήκης, καὶ δύο λαῶν οἰκοδομάς· τοιοῦτον γάρ ἐστι τό· Οὐδέ ποτε ἀνέγνωτε ἐν ταῖς Γραφαῖς· Λίθον ἂν ἀπε δοκίμασαν οἱ οἰκοδομοῦντες, οὗτος ἐγενήθη εἰς κε φαλὴν γωνίας; Παρὰ Κυρίου ἐγένετο αὕτη, καὶ ἔστι θαυμαστὴ ἐν ὀφθαλμοῖς ἡμῶν.» Κεῖται δὲ ἡ λέξις ἐν τῷ ἑκατοστῷ ἑπτακαιδεκάτῳ ψαλμῷ, ὅς ἐστι πρὸ τοῦ πολυστιχωτάτου ψαλμοῦ τεταγμένος, καὶ ἔχει οὕτως τὸ ῥητόν· «Λίθον ἐν ἀπεδοκίμασαν οἱ οἰκοδομούντες, οὗτος ἐγενήθη εἰς κεφαλήν γωνίας. Παρὰ Κυρίου ἐγένετο αὕτη, καὶ ἔστι θαυμαστὴ ἐν ὀφθαλμοῖς ἡμῶν. Αὕτη ἡ ἡμέρα ἣν ἐποίησεν ὁ Κύριος, ἀγαλλιασώ μεθα, καὶ εὐφρανθῶμεν ἐν αὐτῇ·, καὶ εἴ τι ἄλλο τῶν περὶ Χριστοῦ προφητευομένων δύναται δυσωπή σαι τὸν εὐγνωμόνως ἐξετάζοντα τὰ γεγραμμένα, καὶ τοῦτο ἐν αὐτοῖς ἂν ταχθείη. Εἰ γὰρ μὴ περὶ λίθου ὁ προφήτης αναισθήτου ταῦτα λέγει, ὡς εἴποι τις ἂν ἠλίθιος ἀνὴρ, δῆλον ἂν εἴη, ὅτι ὁ ἀποδεδοκιμα σμένος ὑπὸ τῶν ἐν τῷ λαῷ ἐκείνῳ σοφῶν, καὶ ἀρ χιερέων, καὶ πρεσβυτέρων, καὶ γραμματέων Ἰησοῦς, οὗτος ἀληθῶς ἐγένετο ὡς κεφαλὴ Ἐκκλησίας εἰς κε φαλὴν γωνίας, ἐνῶν καὶ ἐπὶ τὸ αὐτὸ συνάγων τὰς δύο Διαθήκας. Καὶ ἔστιν αὕτη ἡ κεφαλὴ, δώρο, παρὰ Κυρίου τῇ ὅλῃ οἰκοδομῇ δεδομένη, καὶ θαυ μαστὴ κεφαλὴ ἐν ὀφθαλμοῖς ἡμῶν, δυναμένων αὐτὴν βλέπειν, καὶ διὰ τοῦτο, ἐπεὶ ἀπεδοκίμασαν οἱ οἶχο δομοῦντες τοῦτον τὸν λίθον, ἤρθη μὲν ἀπὸ τῶν γεωρ γῶν ἐκείνων, καὶ τῶν οἰκοδόμων ἐκείνων τὰ λόγια τοῦ Θεοῦ, ἐν οἷς ἦν ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ· ἐδόθη δὲ ἔθνει ποιοῦντι τοὺς καρποὺς αὐτῆς· Εἰ δὲ ἀληθὲς τόν Δοθήσεται ἔθνει ποιοῦντι τοὺς καρποὺς αὐτῆς, ο χχι, Νομίζοντας εἶναι καὶ οἰκοδόμους, fructum temporibus suis"; et quemadmodum Cai phas anni illius pontifex maximus³, non ex se verum protulit, sed quia pontifex maximus erat, ita illi quasi vaticinantur. Vaticinantur autem de gentibus, futu rum ut patrifamilias fructus reddant temporibus suis. pu'antes, ex Scriptura coarguit Sospitator, se, qui lapis est, ab iisque fuit rejectus, a Patre totius ædificii caput positum iri probans, utpote duos Ve teris et Novi Testamenti angulos, binasque populo rum ædificationes habentem. Tale sedenim illud est' Nunquam legistis in Scripturis: Lapidem quem reprobaverunt adificantes, hic factus est in caput anguli? Domino factum est istud, et est mirabile in oculis nostris. Hic autem locus in centesimo decimo septimo psalmo, qui prolixissimum psalmum praecedit, continetur, et his verbis con ceptus est 10: «Lapidem quem reprobaverunt ædi ficantes, hic factus est in caput anguli: a Domino factum est istud, et est mirabile in oculis nostris. Haec est dies quam fecit Dominus, exsullenus, et ketemur in ea; et si quid aliud ex iis quæ de Christo prænuntiata sunt, convincere eum potest qui Scripturas recta mente perscrutatur, atque illud quidem inter ea recenseri debet. Nam si de lapide sensu carente hæc a propheta minime dicta sunt, quemadmodum stolidus fortasse aliquis asse ret, perspicuum utique erit reprobatum a populi hujusce sapientibus, et sacerdotum principibus, et senioribus, ac scribis Jesum, tanquam Ecclesiæ caput in caput anguli revera factum esse, Testa menta duo adunantem, et in unum componentem. Et hoc est caput, donum a Deo toti ædificio dona tum, et mirabile quidem caput in oculis nostris, qui ipsum intueri possumus; ac propterea post quam lapidem hunc reprobaverunt ædificantes, ab iis agricolis et ædificatoribus hisce ablata sunt elo quia Dei, inter quæ erat Dei regnum; genti autem ejus fructus facienti datum est. Quod si verum illud est 11: ‹ Dabitur genti facienti fructus ejus, › faciet colonis illis? Responderunt ore proprio judicati, quod malos male perdet, et vineam dabit aliis agricolis. Aut enim prophetant quemadmodum Caiphas sacerdos, qui non ex se dixit verum, sed quia sacerdos fuit anni illius prophetavit: sic et isti non ex se prophetaverunt contra se, quoniam tollenda eis erant eloquia Dei, et gentibus danda fructum in tempore suo daturis. fartus est in caput anguli? Domino factum est illud, et est mirabile in oculis nostris. Quoniam ergo putabant se esse ædificatores populi sacerdotes illi, cum non essent ædificatores probabiles: nec enim si Tuissent probabiles, lapidem hujusmodi reprobassent: tamen dicit illis de Scripturis, quoniam lapidem se constitutum et reprobatum ab eis Pater collocavit in totius ædificii caput, ut comprehendat duos an gulos Veteris Testamenti et Novi, et duorum populorum ædificationem, hoc est enim quod ait: ‹ Lapidem quem reprobaverunt ædificantes, hic factus est in caput anguli. Et iste lapis donum est donatum a Deo ædificio universo, et admirabile caput in oculis nostris qui possumus eum videre oculis mentis. Si ergo verum est quod ait: Auferetur a vobis regnum Dei, et dabitur aliis colonis, qui reddent ei fructum temporibus ŝuis, sine dubio nemini datur regnum Dei, id est, verbum Domini, nisi facientibus fructum Joan. xI, 49, 51. • Matth. 42. Psal. CXVII, 22, 23, et seq. Matth. xx1, 41. ss Matth. xxΙ, 43. etc. Chrysostomus, Theophylactus, Euthymius. » fructum temporibus suis"; et quemadmodum Cai phas anni illius pontifex maximus³, non ex se verum protulit, sed quia pontifex maximus erat, ita illi quasi vaticinantur. Vaticinantur autem de gentibus, futu rum ut patrifamilias fructus reddant temporibus suis. pu'antes, ex Scriptura coarguit Sospitator, se, qui lapis est, ab iisque fuit rejectus, a Patre totius ædificii caput positum iri probans, utpote duos Ve teris et Novi Testamenti angulos, binasque populo rum ædificationes habentem. Tale sedenim illud est' Nunquam legistis in Scripturis: Lapidem quem reprobaverunt adificantes, hic factus est in caput anguli? Domino factum est istud, et est mirabile in oculis nostris. Hic autem locus in centesimo decimo septimo psalmo, qui prolixissimum psalmum praecedit, continetur, et his verbis con ceptus est 10: «Lapidem quem reprobaverunt ædi ficantes, hic factus est in caput anguli: a Domino factum est istud, et est mirabile in oculis nostris. Haec est dies quam fecit Dominus, exsullenus, et ketemur in ea; et si quid aliud ex iis quæ de Christo prænuntiata sunt, convincere eum potest qui Scripturas recta mente perscrutatur, atque illud quidem inter ea recenseri debet. Nam si de lapide sensu carente hæc a propheta minime dicta sunt, quemadmodum stolidus fortasse aliquis asse ret, perspicuum utique erit reprobatum a populi hujusce sapientibus, et sacerdotum principibus, et senioribus, ac scribis Jesum, tanquam Ecclesiæ caput in caput anguli revera factum esse, Testa menta duo adunantem, et in unum componentem. Et hoc est caput, donum a Deo toti ædificio dona tum, et mirabile quidem caput in oculis nostris, qui ipsum intueri possumus; ac propterea post quam lapidem hunc reprobaverunt ædificantes, ab iis agricolis et ædificatoribus hisce ablata sunt elo quia Dei, inter quæ erat Dei regnum; genti autem ejus fructus facienti datum est. Quod si verum illud est 11: ‹ Dabitur genti facienti fructus ejus, › faciet colonis illis? Responderunt ore proprio judicati, quod malos male perdet, et vineam dabit aliis agricolis. Aut enim prophetant quemadmodum Caiphas sacerdos, qui non ex se dixit verum, sed quia sacerdos fuit anni illius prophetavit: sic et isti non ex se prophetaverunt contra se, quoniam tollenda eis erant eloquia Dei, et gentibus danda fructum in tempore suo daturis. fartus est in caput anguli? Domino factum est illud, et est mirabile in oculis nostris. Quoniam ergo putabant se esse ædificatores populi sacerdotes illi, cum non essent ædificatores probabiles: nec enim si Tuissent probabiles, lapidem hujusmodi reprobassent: tamen dicit illis de Scripturis, quoniam lapidem se constitutum et reprobatum ab eis Pater collocavit in totius ædificii caput, ut comprehendat duos an gulos Veteris Testamenti et Novi, et duorum populorum ædificationem, hoc est enim quod ait: ‹ Lapidem quem reprobaverunt ædificantes, hic factus est in caput anguli. Et iste lapis donum est donatum a Deo ædificio universo, et admirabile caput in oculis nostris qui possumus eum videre oculis mentis. Si ergo verum est quod ait: Auferetur a vobis regnum Dei, et dabitur aliis colonis, qui reddent ei fructum temporibus ŝuis, sine dubio nemini datur regnum Dei, id est, verbum Domini, nisi facientibus fructum Joan. xI, 49, 51. • Matth. 42. Psal. CXVII, 22, 23, et seq. Matth. xx1, 41. ss Matth. xxΙ, 43. etc. Chrysostomus, Theophylactus, Euthymius. 12. Eos postea, sese populi ædificatores esse 12. Dicit illis Jesus: Nunquam legistis in Scripturis: Lapidem quem reprobaverunt ædificantes, hic 12. Eos postea, sese populi ædificatores esse 12. Dicit illis Jesus: Nunquam legistis in Scripturis: Lapidem quem reprobaverunt ædificantes, hic
PG 13:1512καὶ διὰ τοῦτο, ἐπεὶ «ἀπεδοκίμασαν οἱ οἰκοδομοῦντες» τοῦτον τὸν «λίθον,» ἤρθη μὲν ἀπὸ τῶν γεωργῶν ἐκείνων καὶ τῶν οἰκοδόμων ἐκείνων «τὰ λόγια τοῦ θεοῦ», ἐν οἷς ἦν «ἡ βασιλεία τοῦ θεοῦ,» ἐδόθη δὲ «ἔθνει ποιοῦντι τοὺς καρποὺς αὐτῆς.» εἰ δὲ ἀληθὲς τὸ» [ἀρθήσεται ἀφ’ ὑμῶν ἡ βασιλεία τοῦ θεοῦ καὶ] δοθήσεται» «ἔθνει ποιοῦντι τοὺς καρποὺς αὐτῆς,» δηλονότι οὐδενὶ τῶν μὴ ποιούντων «τοὺς καρποὺς» τῆς τοῦ θεοῦ βασιλείας δίδοται «ἡ τοῦ θεοῦ βασιλεία·» οὐδενὶ γὰρ βασιλευομένῳ ὑπὸ τῆς ἁμαρτίας δίδοται «ἡ τοῦ θεοῦ βασιλεία.» Ἀλλ’ ἐρεῖ τις πῶς, εἰ μηδενὶ δίδοται «ἡ τοῦ θεοῦ βασιλεία» τῷ μὴ «ποιοῦντι τοὺς καρποὺς αὐτῆς,» ἐδόθη ἐκείνοις «ἡ τοῦ θεοῦ βασιλεία» ἀφ’ ὧν ἤρθη, κατὰ τὸ εἰρημένον· «ἀρθήσεται ἀφ’ ὑμῶν ἡ βασιλεία τοῦ θεοῦ»; καὶ πρόσχες εἰ δυνάμεθα, ὡς ἐν τηλικαύτῃ δυσχερείᾳ ὄντες οὐ πάνυ τι εὐαποδότου προβλήματος, ἐπιστήσαντες τῇ διαφορᾷ τῶν εἰρημένων περὶ τοῦ ἀμπελῶνος πρότερον καὶ περὶ τῆς βασιλείας τοῦ θεοῦ δεύτερον, ἐπιλύσασθαι τὸ ζητούμενον. οὐκ εἴρηται δὴ περὶ τοῦ ἀμπελῶνος ὅπερ εἴρηται περὶ τῆς βασιλείας τοῦ θεοῦ.
εἰ γὰρ μὴ περὶ λίθου ὁ προφήτης ἀναισθήτου ταῦτα λέγει, ὡς εἴποι τις ἂν ἠλίθιος ἀνήρ, δῆλον ἂν εἴη ὅτι ὁ ἀποδεδοκιμασμένος ὑπὸ τῶν ἐν τῷ λαῷ ἐκείνῳ σοφῶν καὶ ἀρχιερέων καὶ πρεσβυτέρων καὶ γραμματέων Ἰησοῦς, «οὗτος» ἀληθῶς ἐγένετο ὡς κεφαλὴ ἐκκλησίας «εἰς κεφαλὴν γωνίας,» ἑνῶν καὶ ἐπὶ τὸ αὐτὸ συνάγων τὰς δύο διαθήκας. καὶ ἔστιν «αὕτη» ἡ κεφαλὴ δῶρον παρὰ κυρίου τῇ ὅλῃ οἰκοδομῇ δεδομένη καὶ «θαυμαστὴ» κεφαλὴ «ἐν ὀφθαλμοῖς ἡμῶν,» δυναμένων αὐτὴν βλέπειν. » λόγια τοῦ Θεοῦ, τό Κακοὺς κακῶς ἀπολέσει αὐτοὺς μὴ εἰρηκότι τὸ ἀληθὲς, ἀλλ' ἐπεὶ ἀρχιερεὺς ἦν. οικοδεσπότῃ τοὺς καρποὺς ἐν τοῖς καιροῖς αὐτῶν. καὶ τὸν ἀμπελῶνα ἐκδώσεται ἄλλοις γεωργοίς, οίτι νες ἀποδώσουσιν αὐτῷ τοὺς καρποὺς ἐν τοῖς καιροίς αὐτῶν·» καὶ οἱονεὶ προφητεύουσιν ὁμοίως τῷ Καιάφα τῷ ἀρχιερεῖ τοῦ ἐνιαυτοῦ ἐκείνου, καὶ ἀφ' ἑαυτοῦ Προφητεύουσι δὲ περὶ τῶν ἐθνῶν, ὅτι δώσουσι τῷ Εἶτα ὁ Σωτὴρ ἐπὶ τούτοις ἀπὸ τῆς Γραφῆς αὐτοὺς δυσωπεῖ, νομίζοντας εἶναι καὶ οἰκοδόμους του λαοῦ, ὅτι λίθον αὑτὸν ὄντα καὶ ἀποδοκιμασθέντα ἀπ' αὐτῶν ὁ Πατὴρ θήσει τῆς ὅλης οικοδομής κεφαλήν, συνέχοντα δύο γωνίας Παλαιᾶς καὶ Καινῆς Διαθήκης, καὶ δύο λαῶν οἰκοδομάς· τοιοῦτον γάρ ἐστι τό· Οὐδέ ποτε ἀνέγνωτε ἐν ταῖς Γραφαῖς· Λίθον ἂν ἀπε δοκίμασαν οἱ οἰκοδομοῦντες, οὗτος ἐγενήθη εἰς κε φαλὴν γωνίας; Παρὰ Κυρίου ἐγένετο αὕτη, καὶ ἔστι θαυμαστὴ ἐν ὀφθαλμοῖς ἡμῶν.» Κεῖται δὲ ἡ λέξις ἐν τῷ ἑκατοστῷ ἑπτακαιδεκάτῳ ψαλμῷ, ὅς ἐστι πρὸ τοῦ πολυστιχωτάτου ψαλμοῦ τεταγμένος, καὶ ἔχει οὕτως τὸ ῥητόν· «Λίθον ἐν ἀπεδοκίμασαν οἱ οἰκοδομούντες, οὗτος ἐγενήθη εἰς κεφαλήν γωνίας. Παρὰ Κυρίου ἐγένετο αὕτη, καὶ ἔστι θαυμαστὴ ἐν ὀφθαλμοῖς ἡμῶν. Αὕτη ἡ ἡμέρα ἣν ἐποίησεν ὁ Κύριος, ἀγαλλιασώ μεθα, καὶ εὐφρανθῶμεν ἐν αὐτῇ·, καὶ εἴ τι ἄλλο τῶν περὶ Χριστοῦ προφητευομένων δύναται δυσωπή σαι τὸν εὐγνωμόνως ἐξετάζοντα τὰ γεγραμμένα, καὶ τοῦτο ἐν αὐτοῖς ἂν ταχθείη. Εἰ γὰρ μὴ περὶ λίθου ὁ προφήτης αναισθήτου ταῦτα λέγει, ὡς εἴποι τις ἂν ἠλίθιος ἀνὴρ, δῆλον ἂν εἴη, ὅτι ὁ ἀποδεδοκιμα σμένος ὑπὸ τῶν ἐν τῷ λαῷ ἐκείνῳ σοφῶν, καὶ ἀρ χιερέων, καὶ πρεσβυτέρων, καὶ γραμματέων Ἰησοῦς, οὗτος ἀληθῶς ἐγένετο ὡς κεφαλὴ Ἐκκλησίας εἰς κε φαλὴν γωνίας, ἐνῶν καὶ ἐπὶ τὸ αὐτὸ συνάγων τὰς δύο Διαθήκας. Καὶ ἔστιν αὕτη ἡ κεφαλὴ, δώρο, παρὰ Κυρίου τῇ ὅλῃ οἰκοδομῇ δεδομένη, καὶ θαυ μαστὴ κεφαλὴ ἐν ὀφθαλμοῖς ἡμῶν, δυναμένων αὐτὴν βλέπειν, καὶ διὰ τοῦτο, ἐπεὶ ἀπεδοκίμασαν οἱ οἶχο δομοῦντες τοῦτον τὸν λίθον, ἤρθη μὲν ἀπὸ τῶν γεωρ γῶν ἐκείνων, καὶ τῶν οἰκοδόμων ἐκείνων τὰ λόγια τοῦ Θεοῦ, ἐν οἷς ἦν ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ· ἐδόθη δὲ ἔθνει ποιοῦντι τοὺς καρποὺς αὐτῆς· Εἰ δὲ ἀληθὲς τόν Δοθήσεται ἔθνει ποιοῦντι τοὺς καρποὺς αὐτῆς, ο χχι, Νομίζοντας εἶναι καὶ οἰκοδόμους, λόγια τοῦ Θεοῦ, τό Κακοὺς κακῶς ἀπολέσει αὐτοὺς μὴ εἰρηκότι τὸ ἀληθὲς, ἀλλ' ἐπεὶ ἀρχιερεὺς ἦν. οικοδεσπότῃ τοὺς καρποὺς ἐν τοῖς καιροῖς αὐτῶν. καὶ τὸν ἀμπελῶνα ἐκδώσεται ἄλλοις γεωργοίς, οίτι νες ἀποδώσουσιν αὐτῷ τοὺς καρποὺς ἐν τοῖς καιροίς αὐτῶν·» καὶ οἱονεὶ προφητεύουσιν ὁμοίως τῷ Καιάφα τῷ ἀρχιερεῖ τοῦ ἐνιαυτοῦ ἐκείνου, καὶ ἀφ' ἑαυτοῦ Προφητεύουσι δὲ περὶ τῶν ἐθνῶν, ὅτι δώσουσι τῷ Εἶτα ὁ Σωτὴρ ἐπὶ τούτοις ἀπὸ τῆς Γραφῆς αὐτοὺς δυσωπεῖ, νομίζοντας εἶναι καὶ οἰκοδόμους του λαοῦ, ὅτι λίθον αὑτὸν ὄντα καὶ ἀποδοκιμασθέντα ἀπ' αὐτῶν ὁ Πατὴρ θήσει τῆς ὅλης οικοδομής κεφαλήν, συνέχοντα δύο γωνίας Παλαιᾶς καὶ Καινῆς Διαθήκης, καὶ δύο λαῶν οἰκοδομάς· τοιοῦτον γάρ ἐστι τό· Οὐδέ ποτε ἀνέγνωτε ἐν ταῖς Γραφαῖς· Λίθον ἂν ἀπε δοκίμασαν οἱ οἰκοδομοῦντες, οὗτος ἐγενήθη εἰς κε φαλὴν γωνίας; Παρὰ Κυρίου ἐγένετο αὕτη, καὶ ἔστι θαυμαστὴ ἐν ὀφθαλμοῖς ἡμῶν.» Κεῖται δὲ ἡ λέξις ἐν τῷ ἑκατοστῷ ἑπτακαιδεκάτῳ ψαλμῷ, ὅς ἐστι πρὸ τοῦ πολυστιχωτάτου ψαλμοῦ τεταγμένος, καὶ ἔχει οὕτως τὸ ῥητόν· «Λίθον ἐν ἀπεδοκίμασαν οἱ οἰκοδομούντες, οὗτος ἐγενήθη εἰς κεφαλήν γωνίας. Παρὰ Κυρίου ἐγένετο αὕτη, καὶ ἔστι θαυμαστὴ ἐν ὀφθαλμοῖς ἡμῶν. Αὕτη ἡ ἡμέρα ἣν ἐποίησεν ὁ Κύριος, ἀγαλλιασώ μεθα, καὶ εὐφρανθῶμεν ἐν αὐτῇ·, καὶ εἴ τι ἄλλο τῶν περὶ Χριστοῦ προφητευομένων δύναται δυσωπή σαι τὸν εὐγνωμόνως ἐξετάζοντα τὰ γεγραμμένα, καὶ τοῦτο ἐν αὐτοῖς ἂν ταχθείη. Εἰ γὰρ μὴ περὶ λίθου ὁ προφήτης αναισθήτου ταῦτα λέγει, ὡς εἴποι τις ἂν ἠλίθιος ἀνὴρ, δῆλον ἂν εἴη, ὅτι ὁ ἀποδεδοκιμα σμένος ὑπὸ τῶν ἐν τῷ λαῷ ἐκείνῳ σοφῶν, καὶ ἀρ χιερέων, καὶ πρεσβυτέρων, καὶ γραμματέων Ἰησοῦς, οὗτος ἀληθῶς ἐγένετο ὡς κεφαλὴ Ἐκκλησίας εἰς κε φαλὴν γωνίας, ἐνῶν καὶ ἐπὶ τὸ αὐτὸ συνάγων τὰς δύο Διαθήκας. Καὶ ἔστιν αὕτη ἡ κεφαλὴ, δώρο, παρὰ Κυρίου τῇ ὅλῃ οἰκοδομῇ δεδομένη, καὶ θαυ μαστὴ κεφαλὴ ἐν ὀφθαλμοῖς ἡμῶν, δυναμένων αὐτὴν βλέπειν, καὶ διὰ τοῦτο, ἐπεὶ ἀπεδοκίμασαν οἱ οἶχο δομοῦντες τοῦτον τὸν λίθον, ἤρθη μὲν ἀπὸ τῶν γεωρ γῶν ἐκείνων, καὶ τῶν οἰκοδόμων ἐκείνων τὰ λόγια τοῦ Θεοῦ, ἐν οἷς ἦν ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ· ἐδόθη δὲ ἔθνει ποιοῦντι τοὺς καρποὺς αὐτῆς· Εἰ δὲ ἀληθὲς τόν Δοθήσεται ἔθνει ποιοῦντι τοὺς καρποὺς αὐτῆς, ο χχι, Νομίζοντας εἶναι καὶ οἰκοδόμους, fructum temporibus suis"; et quemadmodum Cai phas anni illius pontifex maximus³, non ex se verum protulit, sed quia pontifex maximus erat, ita illi quasi vaticinantur. Vaticinantur autem de gentibus, futu rum ut patrifamilias fructus reddant temporibus suis. pu'antes, ex Scriptura coarguit Sospitator, se, qui lapis est, ab iisque fuit rejectus, a Patre totius ædificii caput positum iri probans, utpote duos Ve teris et Novi Testamenti angulos, binasque populo rum ædificationes habentem. Tale sedenim illud est' Nunquam legistis in Scripturis: Lapidem quem reprobaverunt adificantes, hic factus est in caput anguli? Domino factum est istud, et est mirabile in oculis nostris. Hic autem locus in centesimo decimo septimo psalmo, qui prolixissimum psalmum praecedit, continetur, et his verbis con ceptus est 10: «Lapidem quem reprobaverunt ædi ficantes, hic factus est in caput anguli: a Domino factum est istud, et est mirabile in oculis nostris. Haec est dies quam fecit Dominus, exsullenus, et ketemur in ea; et si quid aliud ex iis quæ de Christo prænuntiata sunt, convincere eum potest qui Scripturas recta mente perscrutatur, atque illud quidem inter ea recenseri debet. Nam si de lapide sensu carente hæc a propheta minime dicta sunt, quemadmodum stolidus fortasse aliquis asse ret, perspicuum utique erit reprobatum a populi hujusce sapientibus, et sacerdotum principibus, et senioribus, ac scribis Jesum, tanquam Ecclesiæ caput in caput anguli revera factum esse, Testa menta duo adunantem, et in unum componentem. Et hoc est caput, donum a Deo toti ædificio dona tum, et mirabile quidem caput in oculis nostris, qui ipsum intueri possumus; ac propterea post quam lapidem hunc reprobaverunt ædificantes, ab iis agricolis et ædificatoribus hisce ablata sunt elo quia Dei, inter quæ erat Dei regnum; genti autem ejus fructus facienti datum est. Quod si verum illud est 11: ‹ Dabitur genti facienti fructus ejus, › faciet colonis illis? Responderunt ore proprio judicati, quod malos male perdet, et vineam dabit aliis agricolis. Aut enim prophetant quemadmodum Caiphas sacerdos, qui non ex se dixit verum, sed quia sacerdos fuit anni illius prophetavit: sic et isti non ex se prophetaverunt contra se, quoniam tollenda eis erant eloquia Dei, et gentibus danda fructum in tempore suo daturis. fartus est in caput anguli? Domino factum est illud, et est mirabile in oculis nostris. Quoniam ergo putabant se esse ædificatores populi sacerdotes illi, cum non essent ædificatores probabiles: nec enim si Tuissent probabiles, lapidem hujusmodi reprobassent: tamen dicit illis de Scripturis, quoniam lapidem se constitutum et reprobatum ab eis Pater collocavit in totius ædificii caput, ut comprehendat duos an gulos Veteris Testamenti et Novi, et duorum populorum ædificationem, hoc est enim quod ait: ‹ Lapidem quem reprobaverunt ædificantes, hic factus est in caput anguli. Et iste lapis donum est donatum a Deo ædificio universo, et admirabile caput in oculis nostris qui possumus eum videre oculis mentis. Si ergo verum est quod ait: Auferetur a vobis regnum Dei, et dabitur aliis colonis, qui reddent ei fructum temporibus ŝuis, sine dubio nemini datur regnum Dei, id est, verbum Domini, nisi facientibus fructum Joan. xI, 49, 51. • Matth. 42. Psal. CXVII, 22, 23, et seq. Matth. xx1, 41. ss Matth. xxΙ, 43. etc. Chrysostomus, Theophylactus, Euthymius. » fructum temporibus suis"; et quemadmodum Cai phas anni illius pontifex maximus³, non ex se verum protulit, sed quia pontifex maximus erat, ita illi quasi vaticinantur. Vaticinantur autem de gentibus, futu rum ut patrifamilias fructus reddant temporibus suis. pu'antes, ex Scriptura coarguit Sospitator, se, qui lapis est, ab iisque fuit rejectus, a Patre totius ædificii caput positum iri probans, utpote duos Ve teris et Novi Testamenti angulos, binasque populo rum ædificationes habentem. Tale sedenim illud est' Nunquam legistis in Scripturis: Lapidem quem reprobaverunt adificantes, hic factus est in caput anguli? Domino factum est istud, et est mirabile in oculis nostris. Hic autem locus in centesimo decimo septimo psalmo, qui prolixissimum psalmum praecedit, continetur, et his verbis con ceptus est 10: «Lapidem quem reprobaverunt ædi ficantes, hic factus est in caput anguli: a Domino factum est istud, et est mirabile in oculis nostris. Haec est dies quam fecit Dominus, exsullenus, et ketemur in ea; et si quid aliud ex iis quæ de Christo prænuntiata sunt, convincere eum potest qui Scripturas recta mente perscrutatur, atque illud quidem inter ea recenseri debet. Nam si de lapide sensu carente hæc a propheta minime dicta sunt, quemadmodum stolidus fortasse aliquis asse ret, perspicuum utique erit reprobatum a populi hujusce sapientibus, et sacerdotum principibus, et senioribus, ac scribis Jesum, tanquam Ecclesiæ caput in caput anguli revera factum esse, Testa menta duo adunantem, et in unum componentem. Et hoc est caput, donum a Deo toti ædificio dona tum, et mirabile quidem caput in oculis nostris, qui ipsum intueri possumus; ac propterea post quam lapidem hunc reprobaverunt ædificantes, ab iis agricolis et ædificatoribus hisce ablata sunt elo quia Dei, inter quæ erat Dei regnum; genti autem ejus fructus facienti datum est. Quod si verum illud est 11: ‹ Dabitur genti facienti fructus ejus, › faciet colonis illis? Responderunt ore proprio judicati, quod malos male perdet, et vineam dabit aliis agricolis. Aut enim prophetant quemadmodum Caiphas sacerdos, qui non ex se dixit verum, sed quia sacerdos fuit anni illius prophetavit: sic et isti non ex se prophetaverunt contra se, quoniam tollenda eis erant eloquia Dei, et gentibus danda fructum in tempore suo daturis. fartus est in caput anguli? Domino factum est illud, et est mirabile in oculis nostris. Quoniam ergo putabant se esse ædificatores populi sacerdotes illi, cum non essent ædificatores probabiles: nec enim si Tuissent probabiles, lapidem hujusmodi reprobassent: tamen dicit illis de Scripturis, quoniam lapidem se constitutum et reprobatum ab eis Pater collocavit in totius ædificii caput, ut comprehendat duos an gulos Veteris Testamenti et Novi, et duorum populorum ædificationem, hoc est enim quod ait: ‹ Lapidem quem reprobaverunt ædificantes, hic factus est in caput anguli. Et iste lapis donum est donatum a Deo ædificio universo, et admirabile caput in oculis nostris qui possumus eum videre oculis mentis. Si ergo verum est quod ait: Auferetur a vobis regnum Dei, et dabitur aliis colonis, qui reddent ei fructum temporibus ŝuis, sine dubio nemini datur regnum Dei, id est, verbum Domini, nisi facientibus fructum Joan. xI, 49, 51. • Matth. 42. Psal. CXVII, 22, 23, et seq. Matth. xx1, 41. ss Matth. xxΙ, 43. etc. Chrysostomus, Theophylactus, Euthymius. 12. Eos postea, sese populi ædificatores esse 12. Dicit illis Jesus: Nunquam legistis in Scripturis: Lapidem quem reprobaverunt ædificantes, hic 12. Eos postea, sese populi ædificatores esse 12. Dicit illis Jesus: Nunquam legistis in Scripturis: Lapidem quem reprobaverunt ædificantes, hic
PG 13:1513περὶ μὲν γὰρ τοῦ ἀμπελῶνος κατὰ τὸ πρότερον γέγραπται ὅτι «ἐξέδοτο αὐτὸν γεωργοῖς,» περὶ δὲ τῆς βασιλείας τοῦ θεοῦ ὅτι «δοθήσεται ἔθνει ποιοῦντι τοὺς καρποὺς αὐτῆς.» ἦν δ’ ἂν ἄλυτον τὸ κατὰ τὸν τόπον εἰ, ὥσπερ «ἐξέδοτο αὐτὸν γεωργοῖς» γεγραμμένον [ἦν] ἐπὶ τοῦ προτέρου, οὕτως εἴρητο καὶ περὶ τοῦ δευτέρου· ἐκδοθήσεται «ἔθνει ποιοῦντι τοὺς καρποὺς αὐτῆς,» καὶ εἰ, ὥσπερ εἴρηται περὶ τῶν δευτέρων· «καὶ δοθήσεται ἔθνει ποιοῦντι τοὺς καρποὺς αὐτῆς,» εἴρητο καὶ περὶ τῶν προτέρων ὅτι ἔδωκεν «αὐτὸν γεωργοῖς.» καὶ ταῦτα μὲν ἡμεῖς εἰς τὸν τόπον ἐπηπορήσαμεν καὶ τὸ φανὲν ἡμῖν εἰρήκαμεν· ὁ δὲ βέλτιον δυνάμενος καὶ νοεῖν καὶ λέγειν, ἐκεῖνος ἡμῶν μᾶλλον ἀκουέσθω. «Καὶ ἀκούσαντες οἱ ἀρχιερεῖς καὶ οἱ Φαρισαῖοι τὰς παραβολὰς αὐτοῦ ἔγνωσαν ὅτι περὶ αὐτῶν λέγει· καὶ ζητοῦντες κρατῆσαι αὐτὸν ἐφοβήθησαν τοὺς ὄχλους, ἐπεὶ εἰς προφήτην αὐτὸν εἶχον.» [ματτη. 21, 4546.] «Ἀκούσαντες οἱ ἀρχιερεῖς καὶ οἱ Φαρισαῖοι τὰς παραβολὰς αὐτοῦ,» ὧν τῆς μὲν ἑτέρας ἀρχὴ ἦν· «ἄνθρωπός τις εἶχε τέκνα δύο», τῆς δὲ λοιπῆς·
περὶ μὲν γὰρ τοῦ ἀμπελῶνος κατὰ τὸ πρότερον γέγραπται ὅτι «ἐξέδοτο αὐτὸν γεωργοῖς,» περὶ δὲ τῆς βασιλείας τοῦ θεοῦ ὅτι «δοθήσεται ἔθνει ποιοῦντι τοὺς καρποὺς αὐτῆς.» ἦν δ’ ἂν ἄλυτον τὸ κατὰ τὸν τόπον εἰ, ὥσπερ «ἐξέδοτο αὐτὸν γεωργοῖς» γεγραμμένον [ἦν] ἐπὶ τοῦ προτέρου, οὕτως εἴρητο καὶ περὶ τοῦ δευτέρου· ἐκδοθήσεται «ἔθνει ποιοῦντι τοὺς καρποὺς αὐτῆς,» καὶ εἰ, ὥσπερ εἴρηται περὶ τῶν δευτέρων· «καὶ δοθήσεται ἔθνει ποιοῦντι τοὺς καρποὺς αὐτῆς,» εἴρητο καὶ περὶ τῶν προτέρων ὅτι ἔδωκεν «αὐτὸν γεωργοῖς.» καὶ ταῦτα μὲν ἡμεῖς εἰς τὸν τόπον ἐπηπορήσαμεν καὶ τὸ φανὲν ἡμῖν εἰρήκαμεν· ὁ δὲ βέλτιον δυνάμενος καὶ νοεῖν καὶ λέγειν, ἐκεῖνος ἡμῶν μᾶλλον ἀκουέσθω. «Καὶ ἀκούσαντες οἱ ἀρχιερεῖς καὶ οἱ Φαρισαῖοι τὰς παραβολὰς αὐτοῦ ἔγνωσαν ὅτι περὶ αὐτῶν λέγει· καὶ ζητοῦντες κρατῆσαι αὐτὸν ἐφοβήθησαν τοὺς ὄχλους, ἐπεὶ εἰς προφήτην αὐτὸν εἶχον.» [ματτη. 21, 4546.] «Ἀκούσαντες οἱ ἀρχιερεῖς καὶ οἱ Φαρισαῖοι τὰς παραβολὰς αὐτοῦ,» ὧν τῆς μὲν ἑτέρας ἀρχὴ ἦν· «ἄνθρωπός τις εἶχε τέκνα δύο», τῆς δὲ λοιπῆς·
PG 13:1514«ἄνθρωπος ἦν οἰκοδεσπότης ὃς ἐφύτευσεν ἀμπελῶνα», ἔγνωσαν ὅτι περὶ αὐτῶν λέγει· κατὰ μὲν τὴν ἑτέραν παραβολὴν ὅτι εἶπεν ὁ δεύτερος υἱός· «ἐγὼ κύριε, καὶ οὐκ ἀπῆλθε», κατὰ δὲ τὴν λοιπὴν ὅτι, ἐπεὶ εἴρηται αὕτη κατὰ τὰ λελεγμένα κατὰ τῶν ἁμαρτανόντων προτέρων γεωργῶν, [ὁ Ἰησοῦς εἶπε] τὸ «ἀρθήσεται ἀφ’ ὑμῶν ἡ βασιλεία τοῦ θεοῦ καὶ δοθήσεται ἔθνει ποιοῦντι τοὺς καρποὺς αὐτῆς». καὶ γνόντες «ὅτι περὶ αὐτῶν λέγει,» ἐζήτησαν μὲν «αὐτὸν κρατῆσαι» καὶ ποιῆσαι αὐτῷ ὅτι ποτ’ ἂν δυνηθῶσιν· οὐκ ἠδυνήθησαν δέ, ἐπεὶ μὴ οἷοί τε ἦσαν ὑπομεῖναι ὄχλων ὁρμὴν τῶν ἐχόντων τὸν Ἰησοῦν «εἰς προφήτην.» καὶ ὅσοι γε ἐπιβουλευτικῶς βούλονται «κρατῆσαι» τὸν λόγον, ἵν’ ὡς κεκρατημένον παρ’ αὐτοῖς καθέλωσιν αὐτόν, οὗτοι οὐκ ἄν ποτε κρατήσαιεν [οὔτε θανατώσαιεν] αὐτόν, τῶν ὑπὲρ αὐτοῦ ὄχλων «προφήτην» τινὰ τοῦ θεοῦ αὐτὸν ὑπολαμβανόντων, περισπώντων τοὺς βουλομένους αὐτὸν κρατεῖν καὶ ἐπιβουλεῦσαι αὐτῷ. Μετὰ ταῦτα ἰστέον ὅτι τῶν ζητούντων κρατεῖν τὸν Ἰησοῦν διαφοραί εἰσιν.
περὶ μὲν γὰρ τοῦ ἀμπελῶνος κατὰ τὸ πρότερον γέγραπται ὅτι «ἐξέδοτο αὐτὸν γεωργοῖς,» περὶ δὲ τῆς βασιλείας τοῦ θεοῦ ὅτι «δοθήσεται ἔθνει ποιοῦντι τοὺς καρποὺς αὐτῆς.» ἦν δ’ ἂν ἄλυτον τὸ κατὰ τὸν τόπον εἰ, ὥσπερ «ἐξέδοτο αὐτὸν γεωργοῖς» γεγραμμένον [ἦν] ἐπὶ τοῦ προτέρου, οὕτως εἴρητο καὶ περὶ τοῦ δευτέρου· ἐκδοθήσεται «ἔθνει ποιοῦντι τοὺς καρποὺς αὐτῆς,» καὶ εἰ, ὥσπερ εἴρηται περὶ τῶν δευτέρων· «καὶ δοθήσεται ἔθνει ποιοῦντι τοὺς καρποὺς αὐτῆς,» εἴρητο καὶ περὶ τῶν προτέρων ὅτι ἔδωκεν «αὐτὸν γεωργοῖς.» καὶ ταῦτα μὲν ἡμεῖς εἰς τὸν τόπον ἐπηπορήσαμεν καὶ τὸ φανὲν ἡμῖν εἰρήκαμεν· ὁ δὲ βέλτιον δυνάμενος καὶ νοεῖν καὶ λέγειν, ἐκεῖνος ἡμῶν μᾶλλον ἀκουέσθω. «Καὶ ἀκούσαντες οἱ ἀρχιερεῖς καὶ οἱ Φαρισαῖοι τὰς παραβολὰς αὐτοῦ ἔγνωσαν ὅτι περὶ αὐτῶν λέγει· καὶ ζητοῦντες κρατῆσαι αὐτὸν ἐφοβήθησαν τοὺς ὄχλους, ἐπεὶ εἰς προφήτην αὐτὸν εἶχον.» [ματτη. 21, 4546.] «Ἀκούσαντες οἱ ἀρχιερεῖς καὶ οἱ Φαρισαῖοι τὰς παραβολὰς αὐτοῦ,» ὧν τῆς μὲν ἑτέρας ἀρχὴ ἦν· «ἄνθρωπός τις εἶχε τέκνα δύο», τῆς δὲ λοιπῆς·
PG 13:1515ἄλλως γὰρ «οἱ ἀρχιερεῖς καὶ οἱ Φαρισαῖοι» ἐζήτουν «κρατῆσαι αὐτόν,» ἄλλως ἡ ἐν τῷ Ἄισματι τῶν ᾀσμάτων νύμφη, [ἣ] ζητήσασα αὐτὸν καὶ ἀναστᾶσα καὶ κυκλοῦσα ἐν πόλει, «ἐν ταῖς ἀγοραῖς καὶ ἐν ταῖς πλατείαις» μόγις ποτὲ εὗρεν αὐτόν, ὅτε μικρὸν παρῆλθε τοὺς τηροῦντας καὶ κυκλοῦντας «ἐν τῇ πόλει» καὶ εὑροῦσα ἐκράτησεν αὐτόν, ὅτε καὶ λέγει· «ἐκράτησα αὐτὸν καὶ οὐκ ἀφήσω αὐτόν, ἕως οὗ εἰσήγαγον αὐτὸν εἰς οἶκον μητρός μου καὶ εἰς ταμιεῖον τῆς συλλαβούσης με». ἀλλὰ καὶ αὐτὴ [αὕτη] ἡ νύμφη κατ’ ἀρχὰς μὲν τοῦ Ἄισματος τῶν ᾀσμάτων «ἐκράτησά» φησιν «αὐτὸν εἰς οἶκον μητρός μου καὶ εἰς ταμιεῖον τῆς συλλαβούσης με», πρὸς δὲ τῷ τέλει τοῦ αὐτοῦ βιβλίου, ὡς προκόψασα καὶ ἑτέρως αὐτὸν μέλλουσα κρατεῖν καὶ βέλτιον παρὰ τὸ πρότερον, φησίν· «εἶπα· ἀναβήσομαι ἐν τῷ φοίνικι, κρατήσω τῶν ὕψεων αὐτοῦ».
ἄλλως γὰρ «οἱ ἀρχιερεῖς καὶ οἱ Φαρισαῖοι» ἐζήτουν «κρατῆσαι αὐτόν,» ἄλλως ἡ ἐν τῷ Ἄισματι τῶν ᾀσμάτων νύμφη, [ἣ] ζητήσασα αὐτὸν καὶ ἀναστᾶσα καὶ κυκλοῦσα ἐν πόλει, «ἐν ταῖς ἀγοραῖς καὶ ἐν ταῖς πλατείαις» μόγις ποτὲ εὗρεν αὐτόν, ὅτε μικρὸν παρῆλθε τοὺς τηροῦντας καὶ κυκλοῦντας «ἐν τῇ πόλει» καὶ εὑροῦσα ἐκράτησεν αὐτόν, ὅτε καὶ λέγει· «ἐκράτησα αὐτὸν καὶ οὐκ ἀφήσω αὐτόν, ἕως οὗ εἰσήγαγον αὐτὸν εἰς οἶκον μητρός μου καὶ εἰς ταμιεῖον τῆς συλλαβούσης με». ἀλλὰ καὶ αὐτὴ [αὕτη] ἡ νύμφη κατ’ ἀρχὰς μὲν τοῦ Ἄισματος τῶν ᾀσμάτων «ἐκράτησά» φησιν «αὐτὸν εἰς οἶκον μητρός μου καὶ εἰς ταμιεῖον τῆς συλλαβούσης με», πρὸς δὲ τῷ τέλει τοῦ αὐτοῦ βιβλίου, ὡς προκόψασα καὶ ἑτέρως αὐτὸν μέλλουσα κρατεῖν καὶ βέλτιον παρὰ τὸ πρότερον, φησίν· «εἶπα· ἀναβήσομαι ἐν τῷ φοίνικι, κρατήσω τῶν ὕψεων αὐτοῦ».
PG 13:1516ἵνα δὲ νοήσῃς τοὺς ζητοῦντας «αὐτὸν κρατῆσαι ἀρχιερεῖς καὶ» Φαρισαίους καὶ μὴ κρατοῦντας αὐτόν, κατανόησον ὅτι ἐπὶ μὲν τῶν ἄλλων παρὰ τὸν Χριστοῦ λόγον λόγων οἷόν τέ ἐστι «κρατῆσαι» καὶ περιδράξασθαι [καὶ χωρίσαι] τοῦ νοῦ [τῶν ὁτιποτοῦν δογματισάντων] καὶ τεθεωρημένως ἀνατρέψαι αὐτὸν καὶ [ὡς ἡ γραφὴ ὠνόμασε] συμβιβάσαι. οὕτω γὰρ ὁ κατὰ τὸ εὐαγγέλιον σοφός, ὡς «πνευματικὸς» ἀνακρίνων «πάντα, αὐτὸς δὲ ὑπ’ οὐδενὸς» ἀνακρινόμενος, ἀνακρίνει μὲν καὶ βασανίζει καὶ διελέγχει τοὺς ἄλλους λόγους εἴτε τῶν τοῦ κόσμου σοφῶν εἴτε τῶν ἐν ταῖς αἱρέσεσι διαπρέπειν δοκούντων, οὐ κατακρίνεται δὲ οὐδὲ καταλαμβάνεται ὁ ἐν αὐτῷ νοῦς τοῦ Χριστοῦ οὐδὲ κρατεῖται ὑπὸ τῶν προθεμένων αὐτὸν ἀνατρέπειν· «τίς γὰρ ἔγνω νοῦν κυρίου, ὃς συμβιβάσει αὐτόν;» καὶ σαφὲς ὅτι, εἴπερ μέλλει τις συμβιβάσαι τινὸς νοῦν, πρότερον αὐτὸν γνώσεται καὶ μετὰ τοῦτο συμβιβάσει· «νοῦν» δὲ «κυρίου τίς» γνώσεται «ὃς συμβιβάσει αὐτόν»; ἁλώσεται γὰρ ὑπ’ αὐτοῦ καὶ εἴξει αὐτῷ.
ἄλλως γὰρ «οἱ ἀρχιερεῖς καὶ οἱ Φαρισαῖοι» ἐζήτουν «κρατῆσαι αὐτόν,» ἄλλως ἡ ἐν τῷ Ἄισματι τῶν ᾀσμάτων νύμφη, [ἣ] ζητήσασα αὐτὸν καὶ ἀναστᾶσα καὶ κυκλοῦσα ἐν πόλει, «ἐν ταῖς ἀγοραῖς καὶ ἐν ταῖς πλατείαις» μόγις ποτὲ εὗρεν αὐτόν, ὅτε μικρὸν παρῆλθε τοὺς τηροῦντας καὶ κυκλοῦντας «ἐν τῇ πόλει» καὶ εὑροῦσα ἐκράτησεν αὐτόν, ὅτε καὶ λέγει· «ἐκράτησα αὐτὸν καὶ οὐκ ἀφήσω αὐτόν, ἕως οὗ εἰσήγαγον αὐτὸν εἰς οἶκον μητρός μου καὶ εἰς ταμιεῖον τῆς συλλαβούσης με». ἀλλὰ καὶ αὐτὴ [αὕτη] ἡ νύμφη κατ’ ἀρχὰς μὲν τοῦ Ἄισματος τῶν ᾀσμάτων «ἐκράτησά» φησιν «αὐτὸν εἰς οἶκον μητρός μου καὶ εἰς ταμιεῖον τῆς συλλαβούσης με», πρὸς δὲ τῷ τέλει τοῦ αὐτοῦ βιβλίου, ὡς προκόψασα καὶ ἑτέρως αὐτὸν μέλλουσα κρατεῖν καὶ βέλτιον παρὰ τὸ πρότερον, φησίν· «εἶπα· ἀναβήσομαι ἐν τῷ φοίνικι, κρατήσω τῶν ὕψεων αὐτοῦ».
PG 13:1517καὶ ταῦτα δέ μοι λελέχθω διὰ τὸ «καὶ ζητοῦντες αὐτὸν κρατῆσαι ἐφοβήθησαν τοὺς ὄχλους, ἐπεὶ εἰς προφήτην αὐτὸν εἶχον.» Πλὴν κἂν εὐφημῶσιν οἱ ὄχλοι τὸν Ἰησοῦν, φρονοῦσι μέν τι περὶ αὐτοῦ ἀληθές, οὐ μὴν [καὶ] τὸ μέγεθος συνιᾶσιν αὐτοῦ. ἦν μὲν γὰρ Ἰησοῦς καὶ προφήτης, ὡς δῆλον τῷ νοήσαντι τὸ «προφήτην ἐκ τῶν ἀδελφῶν ὑμῶν ἀναστήσει ὑμῖν κύριος ὁ θεὸς ὑμῶν ὡς ἐμέ· αὐτοῦ ἀκούσεσθε κατὰ πάντα ὅσα ἂν λαλήσῃ» ὁ προφήτης ἐκεῖνος. ὃς δ’ ἂν «μὴ ἀκούσῃ τοῦ προφήτου ἐκείνου ἐξολοθρευθήσεται». πλὴν οὐχ ἡ ὑπεροχὴ αὐτοῦ ἐν τῷ προφήτην αὐτὸν εἶναι ἦν ἀλλ’ ἐν τῷ υἱὸν θεοῦ πρωτότοκον «πάσης κτίσεως» καὶ εἰκόνα «τοῦ θεοῦ τοῦ ἀοράτου», ἐν ᾧ «ἐκτίσθη τὰ πάντα ἐν τῷ οὐρανῷ καὶ ἐπὶ τῆς γῆς, εἴτε ὁρατὰ εἴτε ἀόρατα», καὶ τὰ ἑξῆς. καὶ μᾶλλον ἦν αὐτοῦ ἡ ὑπεροχὴ ἐν τῷ εἶναι αὐτὸν σοφίαν τὴν λέγουσαν· «ὁ θεὸς ἐκτήσατό με ἀρχὴν ὁδῶν αὐτοῦ εἰς ἔργα αὐτοῦ», πρὸ τοῦ τι ποιῆσαι, καὶ «πρὸ τοῦ αἰῶνος ἐθεμελίωσέ με ἐν ἀρχῇ, πρὸ τοῦ τὴν γῆν ποιῆσαι» καὶ τὰ ἑξῆς.
καὶ ταῦτα δέ μοι λελέχθω διὰ τὸ «καὶ ζητοῦντες αὐτὸν κρατῆσαι ἐφοβήθησαν τοὺς ὄχλους, ἐπεὶ εἰς προφήτην αὐτὸν εἶχον.» Πλὴν κἂν εὐφημῶσιν οἱ ὄχλοι τὸν Ἰησοῦν, φρονοῦσι μέν τι περὶ αὐτοῦ ἀληθές, οὐ μὴν [καὶ] τὸ μέγεθος συνιᾶσιν αὐτοῦ. ἦν μὲν γὰρ Ἰησοῦς καὶ προφήτης, ὡς δῆλον τῷ νοήσαντι τὸ «προφήτην ἐκ τῶν ἀδελφῶν ὑμῶν ἀναστήσει ὑμῖν κύριος ὁ θεὸς ὑμῶν ὡς ἐμέ· αὐτοῦ ἀκούσεσθε κατὰ πάντα ὅσα ἂν λαλήσῃ» ὁ προφήτης ἐκεῖνος. ὃς δ’ ἂν «μὴ ἀκούσῃ τοῦ προφήτου ἐκείνου ἐξολοθρευθήσεται». πλὴν οὐχ ἡ ὑπεροχὴ αὐτοῦ ἐν τῷ προφήτην αὐτὸν εἶναι ἦν ἀλλ’ ἐν τῷ υἱὸν θεοῦ πρωτότοκον «πάσης κτίσεως» καὶ εἰκόνα «τοῦ θεοῦ τοῦ ἀοράτου», ἐν ᾧ «ἐκτίσθη τὰ πάντα ἐν τῷ οὐρανῷ καὶ ἐπὶ τῆς γῆς, εἴτε ὁρατὰ εἴτε ἀόρατα», καὶ τὰ ἑξῆς. καὶ μᾶλλον ἦν αὐτοῦ ἡ ὑπεροχὴ ἐν τῷ εἶναι αὐτὸν σοφίαν τὴν λέγουσαν· «ὁ θεὸς ἐκτήσατό με ἀρχὴν ὁδῶν αὐτοῦ εἰς ἔργα αὐτοῦ», πρὸ τοῦ τι ποιῆσαι, καὶ «πρὸ τοῦ αἰῶνος ἐθεμελίωσέ με ἐν ἀρχῇ, πρὸ τοῦ τὴν γῆν ποιῆσαι» καὶ τὰ ἑξῆς. ἀνακρινόμενος, ν ἀνακρίνει μὲν, καὶ βασανίζει, καὶ διελέγχει τοὺς ἄλλους λόγους, εἴτε τῶν τοῦ κόσ σμου σοφῶν, εἴτε τῶν ἐν ταῖς αἱρέσεσι διαπρέ πέιν δοκούντων· οὐ κατακρίνεται δὲ, οὐδὲ κατα λαμβάνεται ὁ ἐν αὐτῷ τοῦ Χριστοῦ νοῦς, οὐδὲ κρα τεῖται ὑπὸ τῶν προθεμένων αὐτὸν ἀνατρέπειν· «Τίς γὰρ ἔγνω νοῦν Κυρίου, ὃς συμβιβάσει αὐτόν;» Καὶ σαφές, ὅτι, εἴπερ μέλλει τις συμβιβάσαι τινὸς νοῦν, πρότερον αὐτὸν γνώσεται, καὶ μετὰ τοῦτο συμβιβά σε: «Νοῦν δὲ Κυρίου τις γνώσεται, ὃς συμβιβάσει αὐτόν; › ἁλώσεται γὰρ ὑπ' αὐτοῦ καὶ εἴξει αὐτῷ. Καὶ ταῦτα δέ μοι λελέχθω διά τό. Καὶ ζητοῦντες αὐτὸν κρατῆσαι, ἐφοβήθησαν τους όχλους, ἐπεὶ καὶ εἰς προ φήτην αὐτὸν εἶχον.» Πλὴν, κἂν εὐφημῶσιν οἱ ὄχλοι τὸν Ἰησοῦν, φρο νοῦσι μέν τι περὶ αὐτοῦ ἀληθὲς, οὐ μὴν τὸ μέγεθος συνιᾶσιν αὐτοῦ· ἦν μὲν γὰρ Ἰησοῦς καὶ προφήτης, ὡς δῆλον τῷ νοήσαντι τό· ο Προφήτην ἐκ τῶν ἀδελ φῶν ὑμῶν ἀναστήσει ὑμῖν Κύριος ὁ Θεὸς ὑμῶν, ὡς ἐμέ· αὐτοῦ ἀκούσεσθε κατὰ πάντα ὅσα ἂν λαλήσῃ ὁ προφήτης ἐκεῖνος. Ος δ᾽ ἂν μὴ ἀκούσῃ τοῦ προφή του ἐκείνου, ἐξολοθρευθήσεται.» Πλὴν οὐχ ἡ ὑπεροχή αὐτοῦ ἐν τῷ προφήτην αὐτὸν εἶναι ἦν, ἀλλ' ἐν τῷ Υἱὸν Θεοῦ, ο πρωτότοκον πάσης κτίσεως, καὶ εἰκόνα τοῦ Θεοῦ τοῦ ἀοράτου, ἐν ᾧ ἐκτίσθη τὰ πάντα ἐν τῷ οὐρανῷ καὶ ἐπὶ τῆς γῆς, εἴτε ὁρατὰ, εἴτε ἀόρατα, ο καὶ τὰ ἑξῆς· καὶ μᾶλλον ἦν αὐτοῦ ἡ ὑπεροχὴ ἐν τῷ εἶναι αὐτὸν Σοφίαν τὴν λέγουσαν· Ὁ Θεὸς ὀκνήσομεν, χαρακτηριζομένου τοῦ εὐαγγελιστοῦ, καὶ ἐν προτρεπτικῷ λόγῳ, τῷ εἰς πιστοποίησιν τῶν περὶ Ἰησοῦ, Εὐαγγέλιόν πως εἰπεῖν τὰ ὑπὸ τῶν ἀποστό λων γεγραμμένα: "Εστι δὲ προσαχθῆναι ἀπὸ τῶν ὑπὸ Παύλου λεγομένων περὶ τοῦ πᾶσαν τὴν Καινὴν εἶναι τὰ Εὐαγγέλια, ὅταν που γράφη. Κατά τὸ Εὐαγγέλιον μου· ἐν γράμμασι γὰρ Παύλου οὐκ ἔχομεν Εὐαγγέλιον συνήθως καλούμενον· ἀλλὰ πᾶν ὃ ἐκήρυσσε καὶ ἔλεγε, τὸ Εὐαγγέλιον ἦν· ἃ δὲ ἐκή ρυσσε, καὶ ἔλεγε, ταῦτα καὶ ἔγραφε· καὶ ἃ ἔγραψε, ἄρα Εὐαγγέλιον ἦν. Εἰ δὲ τὰ Παύλου Εὐαγγέλιον ἦν, ἀκόλουθον λέγειν, ὅτι καὶ τὰ Πέτρου Εὐαγγέλιον ἦν, καὶ ἀπαξαπλῶς τὰ συνιστάντα τὴν Χριστοῦ ἐπιδη μίαν, καὶ κατασκευάζοντα τὴν παρουσίαν αὐτοῦ, 'Ανελάβετε τὴν Ἐπιστολὴν τοῦ μακαρίου Παύλου τοῦ ἀποστόλου· τί πρῶτον ὑμῖν ἐν ἀρχῇ τοῦ Εὐαγγελίου ἔγραψεν; Επ' ἀληθείας πνευματικῶς ἐπέστειλεν ὑμῖν περὶ αὐτοῦ τε, καὶ Κηφᾶ, καὶ Απόλλω, Καθώς φησι τὸ Εὐαγγέλιον, ὅλον τότε κόσμον ἐν τῷ πονηρῷ κεῖσθαι. τετράμορφον & ἐx- ἀνακρινόμενος, ν ἀνακρίνει μὲν, καὶ βασανίζει, καὶ διελέγχει τοὺς ἄλλους λόγους, εἴτε τῶν τοῦ κόσ σμου σοφῶν, εἴτε τῶν ἐν ταῖς αἱρέσεσι διαπρέ πέιν δοκούντων· οὐ κατακρίνεται δὲ, οὐδὲ κατα λαμβάνεται ὁ ἐν αὐτῷ τοῦ Χριστοῦ νοῦς, οὐδὲ κρα τεῖται ὑπὸ τῶν προθεμένων αὐτὸν ἀνατρέπειν· «Τίς γὰρ ἔγνω νοῦν Κυρίου, ὃς συμβιβάσει αὐτόν;» Καὶ σαφές, ὅτι, εἴπερ μέλλει τις συμβιβάσαι τινὸς νοῦν, πρότερον αὐτὸν γνώσεται, καὶ μετὰ τοῦτο συμβιβά σε: «Νοῦν δὲ Κυρίου τις γνώσεται, ὃς συμβιβάσει αὐτόν; › ἁλώσεται γὰρ ὑπ' αὐτοῦ καὶ εἴξει αὐτῷ. Καὶ ταῦτα δέ μοι λελέχθω διά τό. Καὶ ζητοῦντες αὐτὸν κρατῆσαι, ἐφοβήθησαν τους όχλους, ἐπεὶ καὶ εἰς προ φήτην αὐτὸν εἶχον.» Πλὴν, κἂν εὐφημῶσιν οἱ ὄχλοι τὸν Ἰησοῦν, φρο νοῦσι μέν τι περὶ αὐτοῦ ἀληθὲς, οὐ μὴν τὸ μέγεθος συνιᾶσιν αὐτοῦ· ἦν μὲν γὰρ Ἰησοῦς καὶ προφήτης, ὡς δῆλον τῷ νοήσαντι τό· ο Προφήτην ἐκ τῶν ἀδελ φῶν ὑμῶν ἀναστήσει ὑμῖν Κύριος ὁ Θεὸς ὑμῶν, ὡς ἐμέ· αὐτοῦ ἀκούσεσθε κατὰ πάντα ὅσα ἂν λαλήσῃ ὁ προφήτης ἐκεῖνος. Ος δ᾽ ἂν μὴ ἀκούσῃ τοῦ προφή του ἐκείνου, ἐξολοθρευθήσεται.» Πλὴν οὐχ ἡ ὑπεροχή αὐτοῦ ἐν τῷ προφήτην αὐτὸν εἶναι ἦν, ἀλλ' ἐν τῷ Υἱὸν Θεοῦ, ο πρωτότοκον πάσης κτίσεως, καὶ εἰκόνα τοῦ Θεοῦ τοῦ ἀοράτου, ἐν ᾧ ἐκτίσθη τὰ πάντα ἐν τῷ οὐρανῷ καὶ ἐπὶ τῆς γῆς, εἴτε ὁρατὰ, εἴτε ἀόρατα, ο καὶ τὰ ἑξῆς· καὶ μᾶλλον ἦν αὐτοῦ ἡ ὑπεροχὴ ἐν τῷ εἶναι αὐτὸν Σοφίαν τὴν λέγουσαν· Ὁ Θεὸς ὀκνήσομεν, χαρακτηριζομένου τοῦ εὐαγγελιστοῦ, καὶ ἐν προτρεπτικῷ λόγῳ, τῷ εἰς πιστοποίησιν τῶν περὶ Ἰησοῦ, Εὐαγγέλιόν πως εἰπεῖν τὰ ὑπὸ τῶν ἀποστό λων γεγραμμένα: "Εστι δὲ προσαχθῆναι ἀπὸ τῶν ὑπὸ Παύλου λεγομένων περὶ τοῦ πᾶσαν τὴν Καινὴν εἶναι τὰ Εὐαγγέλια, ὅταν που γράφη. Κατά τὸ Εὐαγγέλιον μου· ἐν γράμμασι γὰρ Παύλου οὐκ ἔχομεν Εὐαγγέλιον συνήθως καλούμενον· ἀλλὰ πᾶν ὃ ἐκήρυσσε καὶ ἔλεγε, τὸ Εὐαγγέλιον ἦν· ἃ δὲ ἐκή ρυσσε, καὶ ἔλεγε, ταῦτα καὶ ἔγραφε· καὶ ἃ ἔγραψε, ἄρα Εὐαγγέλιον ἦν. Εἰ δὲ τὰ Παύλου Εὐαγγέλιον ἦν, ἀκόλουθον λέγειν, ὅτι καὶ τὰ Πέτρου Εὐαγγέλιον ἦν, καὶ ἀπαξαπλῶς τὰ συνιστάντα τὴν Χριστοῦ ἐπιδη μίαν, καὶ κατασκευάζοντα τὴν παρουσίαν αὐτοῦ, 'Ανελάβετε τὴν Ἐπιστολὴν τοῦ μακαρίου Παύλου τοῦ ἀποστόλου· τί πρῶτον ὑμῖν ἐν ἀρχῇ τοῦ Εὐαγγελίου ἔγραψεν; Επ' ἀληθείας πνευματικῶς ἐπέστειλεν ὑμῖν περὶ αὐτοῦ τε, καὶ Κηφᾶ, καὶ Απόλλω, Καθώς φησι τὸ Εὐαγγέλιον, ὅλον τότε κόσμον ἐν τῷ πονηρῷ κεῖσθαι. τετράμορφον & ἐx- enim qui juxta Evangelium sapiens est, tanquam ⚫ spiritualis judicans omnia, ipse vero a nemine judicatus ",» dijudicat, et examinat, ac discutit sermones alios, sive mundi sapientum illi sint, sive eorum qui inter hæreticos nomen obtinent et excellunt; non judicatur autem Christi sensus qui in ipso est, neque comprehenditur, neque ab iis capi potest qui eum confutare sibi proposuerant Quis enim cognovit sensum Domini, qui instruat eum"? Manifestum autem illud est, quod si quis alicujus sensum instructurus est, illum prius no scet, ac postmodum instruet: «Quis autemmcogno scet sensum Domini, qui instruat eum?, ipse enin ab illo capietur, eique tandem cedet. Atque hæc a nobis dicta sint propter illud **:· Et quærentes eum tenere, timuerunt turbas, quoniam sicut pro phetam eum habebant. › sequantur turbæ, ali juid veri de eo quidem sen tiunt, ipsius tamen magnitudinem non assequun tur; propheta quippe etiam erat Jesus, quemadmo dum ei liquet qui hæc perpenderit *: Prophetam de fratribus vestris, sicut me, suscitabit vobis Do minus Deus vester: ipsum audite in omnibus quæ loquetur propheta ille, qui autem prophetam hune non audierit, exterminabitur. Quanquam nou in co sita erat ipsius excellentia, quod esset propheta; sed quod Filius esset Dei, primogenitus omnis creaturæ, et imago Dei invisibilis, in quo condita sunt universa in cœlo et in terra, sive visibilia, sive invisibilia › et cætera: et in co præcipue potest comprehendere, id est intelligere: neque tenere, id est, convincere: neque separare a sensu cre dentium, neque mortificare, id est destruere. Dicit enim apostolicus sermo: • Spiritalis dijudicat omnia, ipse autem a nemine judicatur. › Dijudicat enim, et discutit, et convincit alia verba sive sapientiam hu jus mundi, sive hæreticorum: non autem dijudicatur, neque comprehenditur sensus qui est in Chri sto, neque coinquinatur ab eis qui proponunt eum irritum facere: Quis enim cognovit sensum Do mini, qui instruat eum? Et manifestuin est, quoniam qui instracturus est sensum alicujus, primum cognoscit eum, et post hæc instruct. Sensum autem Domini nemo cognoscit, propterea nemo est qui in struat eum. et magnitudinem ejus intelligunt. Erat enim Jesus et propheta quidem, sicut ostenditur intelligentibus ex eo quod scriptum est: Prophetam suscitabit vobis Dominus Deus vester de fratribus vestris, tanquam me ipsum audite secundum omnia quæcunque locutus fuerit. Quicunque autem non audierit prophetam illum, interibit de populo. Tamen eminentia ejus non erat in eo quod erat propheta, sed in eo quod erat Filius Dei, primogenitus universæ creaturæ, in quo creata sunt omnia in cœlis, et in terris, et cætera et eminentia ejus erat in eo quod erat Sapientia dicens: Dominus creavit me in principio viarum sua rum, in opera sua prius quam aliquid faceret, et cætera. Isias autem turbas sic sapientes de co, et pa ratas pugnare pro eo contra impugnantes, timent principes et Pharisæi, et non possunt insidiari Jesu, volentes eum tenere. Et quamvis quasi prophetam eum habentes turbæ nihil magnum sapiebant de divi Cor. 1, 15. ss ibid. 16. * Matth. xxi, 46. Deut. xv, 15, 19. Coloss. 1, 15, 16. et deinde etc. Eadein hanc paulo post repetit, necnon et legem ac prophetas Evangelii partem esse probat. Pauli quo que Epistolas Evangelium appellat Clemens, priore ad Corinth. etc. Locus habetur Cor. 1, 12. Gregorius item Nyssenus Joannis Epistolam Evangelii nomine insignit Sed quamvis ad om nes apostolorum lucubrationes Evangelii nomen prorogaretur, proprie tamen ad quatuor ipsa, uti nunc appellantur a nobis, Evangelia restringebatur jam inde ab Irenæi ætate, qui Evangelium idcirco nuncupat. ΗuETIUS. enim qui juxta Evangelium sapiens est, tanquam ⚫ spiritualis judicans omnia, ipse vero a nemine judicatus ",» dijudicat, et examinat, ac discutit sermones alios, sive mundi sapientum illi sint, sive eorum qui inter hæreticos nomen obtinent et excellunt; non judicatur autem Christi sensus qui in ipso est, neque comprehenditur, neque ab iis capi potest qui eum confutare sibi proposuerant Quis enim cognovit sensum Domini, qui instruat eum"? Manifestum autem illud est, quod si quis alicujus sensum instructurus est, illum prius no scet, ac postmodum instruet: «Quis autemmcogno scet sensum Domini, qui instruat eum?, ipse enin ab illo capietur, eique tandem cedet. Atque hæc a nobis dicta sint propter illud **:· Et quærentes eum tenere, timuerunt turbas, quoniam sicut pro phetam eum habebant. › sequantur turbæ, ali juid veri de eo quidem sen tiunt, ipsius tamen magnitudinem non assequun tur; propheta quippe etiam erat Jesus, quemadmo dum ei liquet qui hæc perpenderit *: Prophetam de fratribus vestris, sicut me, suscitabit vobis Do minus Deus vester: ipsum audite in omnibus quæ loquetur propheta ille, qui autem prophetam hune non audierit, exterminabitur. Quanquam nou in co sita erat ipsius excellentia, quod esset propheta; sed quod Filius esset Dei, primogenitus omnis creaturæ, et imago Dei invisibilis, in quo condita sunt universa in cœlo et in terra, sive visibilia, sive invisibilia › et cætera: et in co præcipue potest comprehendere, id est intelligere: neque tenere, id est, convincere: neque separare a sensu cre dentium, neque mortificare, id est destruere. Dicit enim apostolicus sermo: • Spiritalis dijudicat omnia, ipse autem a nemine judicatur. › Dijudicat enim, et discutit, et convincit alia verba sive sapientiam hu jus mundi, sive hæreticorum: non autem dijudicatur, neque comprehenditur sensus qui est in Chri sto, neque coinquinatur ab eis qui proponunt eum irritum facere: Quis enim cognovit sensum Do mini, qui instruat eum? Et manifestuin est, quoniam qui instracturus est sensum alicujus, primum cognoscit eum, et post hæc instruct. Sensum autem Domini nemo cognoscit, propterea nemo est qui in struat eum. et magnitudinem ejus intelligunt. Erat enim Jesus et propheta quidem, sicut ostenditur intelligentibus ex eo quod scriptum est: Prophetam suscitabit vobis Dominus Deus vester de fratribus vestris, tanquam me ipsum audite secundum omnia quæcunque locutus fuerit. Quicunque autem non audierit prophetam illum, interibit de populo. Tamen eminentia ejus non erat in eo quod erat propheta, sed in eo quod erat Filius Dei, primogenitus universæ creaturæ, in quo creata sunt omnia in cœlis, et in terris, et cætera et eminentia ejus erat in eo quod erat Sapientia dicens: Dominus creavit me in principio viarum sua rum, in opera sua prius quam aliquid faceret, et cætera. Isias autem turbas sic sapientes de co, et pa ratas pugnare pro eo contra impugnantes, timent principes et Pharisæi, et non possunt insidiari Jesu, volentes eum tenere. Et quamvis quasi prophetam eum habentes turbæ nihil magnum sapiebant de divi Cor. 1, 15. ss ibid. 16. * Matth. xxi, 46. Deut. xv, 15, 19. Coloss. 1, 15, 16. et deinde etc. Eadein hanc paulo post repetit, necnon et legem ac prophetas Evangelii partem esse probat. Pauli quo que Epistolas Evangelium appellat Clemens, priore ad Corinth. etc. Locus habetur Cor. 1, 12. Gregorius item Nyssenus Joannis Epistolam Evangelii nomine insignit Sed quamvis ad om nes apostolorum lucubrationes Evangelii nomen prorogaretur, proprie tamen ad quatuor ipsa, uti nunc appellantur a nobis, Evangelia restringebatur jam inde ab Irenæi ætate, qui Evangelium idcirco nuncupat. ΗuETIUS. 14. Verum etianisi Jesum laudibus ac votis pro 14. Qui habebant tanquam prophetam eum, sapiunt quidem aliquid de eo quod verum est, non autem 14. Verum etianisi Jesum laudibus ac votis pro 14. Qui habebant tanquam prophetam eum, sapiunt quidem aliquid de eo quod verum est, non autem
PG 13:1518καὶ τούτους γε «τοὺς ὄχλους» οὕτως φρονοῦντας περὶ αὐτοῦ καὶ ἑτοίμως ἔχοντας ὑπερπολεμεῖν αὐτοῦ πρὸς τοὺς πολεμοῦντας, φοβοῦνται «οἱ ἀρχιερεῖς καὶ οἱ Φαρισαῖοι,» καὶ οὐ δύνανται, ἵν’ ἐπιβουλεύσωσι θέλοντες «κρατῆσαι» τοῦ Ἰησοῦ, «κρατῆσαι» αὐτοῦ. ἐνταῦθα μὲν οὖν γέγραπται· «ἐπεὶ εἰς προφήτην αὐτὸν εἶχον·» παρὰ τοῦτο δ’ ἂν ποιήσαις ὅτι οἱ ὄχλοι, κἂν μὲν τῇ λέξει «ὡς προφήτην αὐτὸν» ἔχωσιν, εἰς ὅ τι ποτ’ ἂν ἔχωσιν αὐτόν, πολλῷ ἔλαττον ἔχουσιν αὐτὸν οὗ ἐστιν, οὐ φθάνοντες οὐδὲ ἐπὶ τὴν «ἐκ μέρους» γνῶσιν τῶν «ἐκ μέρους» αὐτὸν γινωσκόντων καὶ οὐδὲν [ἄξιον] τρανοῦντες περὶ αὐτοῦ. Τοῦτο δὲ λέγω περὶ τῶν ἀληθῶς περὶ αὐτοῦ φρονούντων. οὐ νομιστέον γὰρ εἶναι «ὑπὲρ» αὐτοῦ τοὺς τὰ ψεύδη φρονοῦντας περὶ αὐτοῦ φαντασίᾳ τοῦ δοξάζειν αὐτόν, ὁποῖοί εἰσιν οἱ συγχέοντες πατρὸς καὶ υἱοῦ ἔννοιαν καὶ τῇ ὑποστάσει ἕνα διδόντες εἶναι τὸν πατέρα καὶ τὸν υἱόν, τῇ ἐπινοίᾳ μόνῃ καὶ τοῖς ὀνόμασι [μόνοις] διαιροῦντες τὸ ἓν ὑποκείμενον.
καὶ ταῦτα δέ μοι λελέχθω διὰ τὸ «καὶ ζητοῦντες αὐτὸν κρατῆσαι ἐφοβήθησαν τοὺς ὄχλους, ἐπεὶ εἰς προφήτην αὐτὸν εἶχον.» Πλὴν κἂν εὐφημῶσιν οἱ ὄχλοι τὸν Ἰησοῦν, φρονοῦσι μέν τι περὶ αὐτοῦ ἀληθές, οὐ μὴν [καὶ] τὸ μέγεθος συνιᾶσιν αὐτοῦ. ἦν μὲν γὰρ Ἰησοῦς καὶ προφήτης, ὡς δῆλον τῷ νοήσαντι τὸ «προφήτην ἐκ τῶν ἀδελφῶν ὑμῶν ἀναστήσει ὑμῖν κύριος ὁ θεὸς ὑμῶν ὡς ἐμέ· αὐτοῦ ἀκούσεσθε κατὰ πάντα ὅσα ἂν λαλήσῃ» ὁ προφήτης ἐκεῖνος. ὃς δ’ ἂν «μὴ ἀκούσῃ τοῦ προφήτου ἐκείνου ἐξολοθρευθήσεται». πλὴν οὐχ ἡ ὑπεροχὴ αὐτοῦ ἐν τῷ προφήτην αὐτὸν εἶναι ἦν ἀλλ’ ἐν τῷ υἱὸν θεοῦ πρωτότοκον «πάσης κτίσεως» καὶ εἰκόνα «τοῦ θεοῦ τοῦ ἀοράτου», ἐν ᾧ «ἐκτίσθη τὰ πάντα ἐν τῷ οὐρανῷ καὶ ἐπὶ τῆς γῆς, εἴτε ὁρατὰ εἴτε ἀόρατα», καὶ τὰ ἑξῆς. καὶ μᾶλλον ἦν αὐτοῦ ἡ ὑπεροχὴ ἐν τῷ εἶναι αὐτὸν σοφίαν τὴν λέγουσαν· «ὁ θεὸς ἐκτήσατό με ἀρχὴν ὁδῶν αὐτοῦ εἰς ἔργα αὐτοῦ», πρὸ τοῦ τι ποιῆσαι, καὶ «πρὸ τοῦ αἰῶνος ἐθεμελίωσέ με ἐν ἀρχῇ, πρὸ τοῦ τὴν γῆν ποιῆσαι» καὶ τὰ ἑξῆς. ἀνακρινόμενος, ν ἀνακρίνει μὲν, καὶ βασανίζει, καὶ διελέγχει τοὺς ἄλλους λόγους, εἴτε τῶν τοῦ κόσ σμου σοφῶν, εἴτε τῶν ἐν ταῖς αἱρέσεσι διαπρέ πέιν δοκούντων· οὐ κατακρίνεται δὲ, οὐδὲ κατα λαμβάνεται ὁ ἐν αὐτῷ τοῦ Χριστοῦ νοῦς, οὐδὲ κρα τεῖται ὑπὸ τῶν προθεμένων αὐτὸν ἀνατρέπειν· «Τίς γὰρ ἔγνω νοῦν Κυρίου, ὃς συμβιβάσει αὐτόν;» Καὶ σαφές, ὅτι, εἴπερ μέλλει τις συμβιβάσαι τινὸς νοῦν, πρότερον αὐτὸν γνώσεται, καὶ μετὰ τοῦτο συμβιβά σε: «Νοῦν δὲ Κυρίου τις γνώσεται, ὃς συμβιβάσει αὐτόν; › ἁλώσεται γὰρ ὑπ' αὐτοῦ καὶ εἴξει αὐτῷ. Καὶ ταῦτα δέ μοι λελέχθω διά τό. Καὶ ζητοῦντες αὐτὸν κρατῆσαι, ἐφοβήθησαν τους όχλους, ἐπεὶ καὶ εἰς προ φήτην αὐτὸν εἶχον.» Πλὴν, κἂν εὐφημῶσιν οἱ ὄχλοι τὸν Ἰησοῦν, φρο νοῦσι μέν τι περὶ αὐτοῦ ἀληθὲς, οὐ μὴν τὸ μέγεθος συνιᾶσιν αὐτοῦ· ἦν μὲν γὰρ Ἰησοῦς καὶ προφήτης, ὡς δῆλον τῷ νοήσαντι τό· ο Προφήτην ἐκ τῶν ἀδελ φῶν ὑμῶν ἀναστήσει ὑμῖν Κύριος ὁ Θεὸς ὑμῶν, ὡς ἐμέ· αὐτοῦ ἀκούσεσθε κατὰ πάντα ὅσα ἂν λαλήσῃ ὁ προφήτης ἐκεῖνος. Ος δ᾽ ἂν μὴ ἀκούσῃ τοῦ προφή του ἐκείνου, ἐξολοθρευθήσεται.» Πλὴν οὐχ ἡ ὑπεροχή αὐτοῦ ἐν τῷ προφήτην αὐτὸν εἶναι ἦν, ἀλλ' ἐν τῷ Υἱὸν Θεοῦ, ο πρωτότοκον πάσης κτίσεως, καὶ εἰκόνα τοῦ Θεοῦ τοῦ ἀοράτου, ἐν ᾧ ἐκτίσθη τὰ πάντα ἐν τῷ οὐρανῷ καὶ ἐπὶ τῆς γῆς, εἴτε ὁρατὰ, εἴτε ἀόρατα, ο καὶ τὰ ἑξῆς· καὶ μᾶλλον ἦν αὐτοῦ ἡ ὑπεροχὴ ἐν τῷ εἶναι αὐτὸν Σοφίαν τὴν λέγουσαν· Ὁ Θεὸς ὀκνήσομεν, χαρακτηριζομένου τοῦ εὐαγγελιστοῦ, καὶ ἐν προτρεπτικῷ λόγῳ, τῷ εἰς πιστοποίησιν τῶν περὶ Ἰησοῦ, Εὐαγγέλιόν πως εἰπεῖν τὰ ὑπὸ τῶν ἀποστό λων γεγραμμένα: "Εστι δὲ προσαχθῆναι ἀπὸ τῶν ὑπὸ Παύλου λεγομένων περὶ τοῦ πᾶσαν τὴν Καινὴν εἶναι τὰ Εὐαγγέλια, ὅταν που γράφη. Κατά τὸ Εὐαγγέλιον μου· ἐν γράμμασι γὰρ Παύλου οὐκ ἔχομεν Εὐαγγέλιον συνήθως καλούμενον· ἀλλὰ πᾶν ὃ ἐκήρυσσε καὶ ἔλεγε, τὸ Εὐαγγέλιον ἦν· ἃ δὲ ἐκή ρυσσε, καὶ ἔλεγε, ταῦτα καὶ ἔγραφε· καὶ ἃ ἔγραψε, ἄρα Εὐαγγέλιον ἦν. Εἰ δὲ τὰ Παύλου Εὐαγγέλιον ἦν, ἀκόλουθον λέγειν, ὅτι καὶ τὰ Πέτρου Εὐαγγέλιον ἦν, καὶ ἀπαξαπλῶς τὰ συνιστάντα τὴν Χριστοῦ ἐπιδη μίαν, καὶ κατασκευάζοντα τὴν παρουσίαν αὐτοῦ, 'Ανελάβετε τὴν Ἐπιστολὴν τοῦ μακαρίου Παύλου τοῦ ἀποστόλου· τί πρῶτον ὑμῖν ἐν ἀρχῇ τοῦ Εὐαγγελίου ἔγραψεν; Επ' ἀληθείας πνευματικῶς ἐπέστειλεν ὑμῖν περὶ αὐτοῦ τε, καὶ Κηφᾶ, καὶ Απόλλω, Καθώς φησι τὸ Εὐαγγέλιον, ὅλον τότε κόσμον ἐν τῷ πονηρῷ κεῖσθαι. τετράμορφον & ἐx- ἀνακρινόμενος, ν ἀνακρίνει μὲν, καὶ βασανίζει, καὶ διελέγχει τοὺς ἄλλους λόγους, εἴτε τῶν τοῦ κόσ σμου σοφῶν, εἴτε τῶν ἐν ταῖς αἱρέσεσι διαπρέ πέιν δοκούντων· οὐ κατακρίνεται δὲ, οὐδὲ κατα λαμβάνεται ὁ ἐν αὐτῷ τοῦ Χριστοῦ νοῦς, οὐδὲ κρα τεῖται ὑπὸ τῶν προθεμένων αὐτὸν ἀνατρέπειν· «Τίς γὰρ ἔγνω νοῦν Κυρίου, ὃς συμβιβάσει αὐτόν;» Καὶ σαφές, ὅτι, εἴπερ μέλλει τις συμβιβάσαι τινὸς νοῦν, πρότερον αὐτὸν γνώσεται, καὶ μετὰ τοῦτο συμβιβά σε: «Νοῦν δὲ Κυρίου τις γνώσεται, ὃς συμβιβάσει αὐτόν; › ἁλώσεται γὰρ ὑπ' αὐτοῦ καὶ εἴξει αὐτῷ. Καὶ ταῦτα δέ μοι λελέχθω διά τό. Καὶ ζητοῦντες αὐτὸν κρατῆσαι, ἐφοβήθησαν τους όχλους, ἐπεὶ καὶ εἰς προ φήτην αὐτὸν εἶχον.» Πλὴν, κἂν εὐφημῶσιν οἱ ὄχλοι τὸν Ἰησοῦν, φρο νοῦσι μέν τι περὶ αὐτοῦ ἀληθὲς, οὐ μὴν τὸ μέγεθος συνιᾶσιν αὐτοῦ· ἦν μὲν γὰρ Ἰησοῦς καὶ προφήτης, ὡς δῆλον τῷ νοήσαντι τό· ο Προφήτην ἐκ τῶν ἀδελ φῶν ὑμῶν ἀναστήσει ὑμῖν Κύριος ὁ Θεὸς ὑμῶν, ὡς ἐμέ· αὐτοῦ ἀκούσεσθε κατὰ πάντα ὅσα ἂν λαλήσῃ ὁ προφήτης ἐκεῖνος. Ος δ᾽ ἂν μὴ ἀκούσῃ τοῦ προφή του ἐκείνου, ἐξολοθρευθήσεται.» Πλὴν οὐχ ἡ ὑπεροχή αὐτοῦ ἐν τῷ προφήτην αὐτὸν εἶναι ἦν, ἀλλ' ἐν τῷ Υἱὸν Θεοῦ, ο πρωτότοκον πάσης κτίσεως, καὶ εἰκόνα τοῦ Θεοῦ τοῦ ἀοράτου, ἐν ᾧ ἐκτίσθη τὰ πάντα ἐν τῷ οὐρανῷ καὶ ἐπὶ τῆς γῆς, εἴτε ὁρατὰ, εἴτε ἀόρατα, ο καὶ τὰ ἑξῆς· καὶ μᾶλλον ἦν αὐτοῦ ἡ ὑπεροχὴ ἐν τῷ εἶναι αὐτὸν Σοφίαν τὴν λέγουσαν· Ὁ Θεὸς ὀκνήσομεν, χαρακτηριζομένου τοῦ εὐαγγελιστοῦ, καὶ ἐν προτρεπτικῷ λόγῳ, τῷ εἰς πιστοποίησιν τῶν περὶ Ἰησοῦ, Εὐαγγέλιόν πως εἰπεῖν τὰ ὑπὸ τῶν ἀποστό λων γεγραμμένα: "Εστι δὲ προσαχθῆναι ἀπὸ τῶν ὑπὸ Παύλου λεγομένων περὶ τοῦ πᾶσαν τὴν Καινὴν εἶναι τὰ Εὐαγγέλια, ὅταν που γράφη. Κατά τὸ Εὐαγγέλιον μου· ἐν γράμμασι γὰρ Παύλου οὐκ ἔχομεν Εὐαγγέλιον συνήθως καλούμενον· ἀλλὰ πᾶν ὃ ἐκήρυσσε καὶ ἔλεγε, τὸ Εὐαγγέλιον ἦν· ἃ δὲ ἐκή ρυσσε, καὶ ἔλεγε, ταῦτα καὶ ἔγραφε· καὶ ἃ ἔγραψε, ἄρα Εὐαγγέλιον ἦν. Εἰ δὲ τὰ Παύλου Εὐαγγέλιον ἦν, ἀκόλουθον λέγειν, ὅτι καὶ τὰ Πέτρου Εὐαγγέλιον ἦν, καὶ ἀπαξαπλῶς τὰ συνιστάντα τὴν Χριστοῦ ἐπιδη μίαν, καὶ κατασκευάζοντα τὴν παρουσίαν αὐτοῦ, 'Ανελάβετε τὴν Ἐπιστολὴν τοῦ μακαρίου Παύλου τοῦ ἀποστόλου· τί πρῶτον ὑμῖν ἐν ἀρχῇ τοῦ Εὐαγγελίου ἔγραψεν; Επ' ἀληθείας πνευματικῶς ἐπέστειλεν ὑμῖν περὶ αὐτοῦ τε, καὶ Κηφᾶ, καὶ Απόλλω, Καθώς φησι τὸ Εὐαγγέλιον, ὅλον τότε κόσμον ἐν τῷ πονηρῷ κεῖσθαι. τετράμορφον & ἐx- enim qui juxta Evangelium sapiens est, tanquam ⚫ spiritualis judicans omnia, ipse vero a nemine judicatus ",» dijudicat, et examinat, ac discutit sermones alios, sive mundi sapientum illi sint, sive eorum qui inter hæreticos nomen obtinent et excellunt; non judicatur autem Christi sensus qui in ipso est, neque comprehenditur, neque ab iis capi potest qui eum confutare sibi proposuerant Quis enim cognovit sensum Domini, qui instruat eum"? Manifestum autem illud est, quod si quis alicujus sensum instructurus est, illum prius no scet, ac postmodum instruet: «Quis autemmcogno scet sensum Domini, qui instruat eum?, ipse enin ab illo capietur, eique tandem cedet. Atque hæc a nobis dicta sint propter illud **:· Et quærentes eum tenere, timuerunt turbas, quoniam sicut pro phetam eum habebant. › sequantur turbæ, ali juid veri de eo quidem sen tiunt, ipsius tamen magnitudinem non assequun tur; propheta quippe etiam erat Jesus, quemadmo dum ei liquet qui hæc perpenderit *: Prophetam de fratribus vestris, sicut me, suscitabit vobis Do minus Deus vester: ipsum audite in omnibus quæ loquetur propheta ille, qui autem prophetam hune non audierit, exterminabitur. Quanquam nou in co sita erat ipsius excellentia, quod esset propheta; sed quod Filius esset Dei, primogenitus omnis creaturæ, et imago Dei invisibilis, in quo condita sunt universa in cœlo et in terra, sive visibilia, sive invisibilia › et cætera: et in co præcipue potest comprehendere, id est intelligere: neque tenere, id est, convincere: neque separare a sensu cre dentium, neque mortificare, id est destruere. Dicit enim apostolicus sermo: • Spiritalis dijudicat omnia, ipse autem a nemine judicatur. › Dijudicat enim, et discutit, et convincit alia verba sive sapientiam hu jus mundi, sive hæreticorum: non autem dijudicatur, neque comprehenditur sensus qui est in Chri sto, neque coinquinatur ab eis qui proponunt eum irritum facere: Quis enim cognovit sensum Do mini, qui instruat eum? Et manifestuin est, quoniam qui instracturus est sensum alicujus, primum cognoscit eum, et post hæc instruct. Sensum autem Domini nemo cognoscit, propterea nemo est qui in struat eum. et magnitudinem ejus intelligunt. Erat enim Jesus et propheta quidem, sicut ostenditur intelligentibus ex eo quod scriptum est: Prophetam suscitabit vobis Dominus Deus vester de fratribus vestris, tanquam me ipsum audite secundum omnia quæcunque locutus fuerit. Quicunque autem non audierit prophetam illum, interibit de populo. Tamen eminentia ejus non erat in eo quod erat propheta, sed in eo quod erat Filius Dei, primogenitus universæ creaturæ, in quo creata sunt omnia in cœlis, et in terris, et cætera et eminentia ejus erat in eo quod erat Sapientia dicens: Dominus creavit me in principio viarum sua rum, in opera sua prius quam aliquid faceret, et cætera. Isias autem turbas sic sapientes de co, et pa ratas pugnare pro eo contra impugnantes, timent principes et Pharisæi, et non possunt insidiari Jesu, volentes eum tenere. Et quamvis quasi prophetam eum habentes turbæ nihil magnum sapiebant de divi Cor. 1, 15. ss ibid. 16. * Matth. xxi, 46. Deut. xv, 15, 19. Coloss. 1, 15, 16. et deinde etc. Eadein hanc paulo post repetit, necnon et legem ac prophetas Evangelii partem esse probat. Pauli quo que Epistolas Evangelium appellat Clemens, priore ad Corinth. etc. Locus habetur Cor. 1, 12. Gregorius item Nyssenus Joannis Epistolam Evangelii nomine insignit Sed quamvis ad om nes apostolorum lucubrationes Evangelii nomen prorogaretur, proprie tamen ad quatuor ipsa, uti nunc appellantur a nobis, Evangelia restringebatur jam inde ab Irenæi ætate, qui Evangelium idcirco nuncupat. ΗuETIUS. enim qui juxta Evangelium sapiens est, tanquam ⚫ spiritualis judicans omnia, ipse vero a nemine judicatus ",» dijudicat, et examinat, ac discutit sermones alios, sive mundi sapientum illi sint, sive eorum qui inter hæreticos nomen obtinent et excellunt; non judicatur autem Christi sensus qui in ipso est, neque comprehenditur, neque ab iis capi potest qui eum confutare sibi proposuerant Quis enim cognovit sensum Domini, qui instruat eum"? Manifestum autem illud est, quod si quis alicujus sensum instructurus est, illum prius no scet, ac postmodum instruet: «Quis autemmcogno scet sensum Domini, qui instruat eum?, ipse enin ab illo capietur, eique tandem cedet. Atque hæc a nobis dicta sint propter illud **:· Et quærentes eum tenere, timuerunt turbas, quoniam sicut pro phetam eum habebant. › sequantur turbæ, ali juid veri de eo quidem sen tiunt, ipsius tamen magnitudinem non assequun tur; propheta quippe etiam erat Jesus, quemadmo dum ei liquet qui hæc perpenderit *: Prophetam de fratribus vestris, sicut me, suscitabit vobis Do minus Deus vester: ipsum audite in omnibus quæ loquetur propheta ille, qui autem prophetam hune non audierit, exterminabitur. Quanquam nou in co sita erat ipsius excellentia, quod esset propheta; sed quod Filius esset Dei, primogenitus omnis creaturæ, et imago Dei invisibilis, in quo condita sunt universa in cœlo et in terra, sive visibilia, sive invisibilia › et cætera: et in co præcipue potest comprehendere, id est intelligere: neque tenere, id est, convincere: neque separare a sensu cre dentium, neque mortificare, id est destruere. Dicit enim apostolicus sermo: • Spiritalis dijudicat omnia, ipse autem a nemine judicatur. › Dijudicat enim, et discutit, et convincit alia verba sive sapientiam hu jus mundi, sive hæreticorum: non autem dijudicatur, neque comprehenditur sensus qui est in Chri sto, neque coinquinatur ab eis qui proponunt eum irritum facere: Quis enim cognovit sensum Do mini, qui instruat eum? Et manifestuin est, quoniam qui instracturus est sensum alicujus, primum cognoscit eum, et post hæc instruct. Sensum autem Domini nemo cognoscit, propterea nemo est qui in struat eum. et magnitudinem ejus intelligunt. Erat enim Jesus et propheta quidem, sicut ostenditur intelligentibus ex eo quod scriptum est: Prophetam suscitabit vobis Dominus Deus vester de fratribus vestris, tanquam me ipsum audite secundum omnia quæcunque locutus fuerit. Quicunque autem non audierit prophetam illum, interibit de populo. Tamen eminentia ejus non erat in eo quod erat propheta, sed in eo quod erat Filius Dei, primogenitus universæ creaturæ, in quo creata sunt omnia in cœlis, et in terris, et cætera et eminentia ejus erat in eo quod erat Sapientia dicens: Dominus creavit me in principio viarum sua rum, in opera sua prius quam aliquid faceret, et cætera. Isias autem turbas sic sapientes de co, et pa ratas pugnare pro eo contra impugnantes, timent principes et Pharisæi, et non possunt insidiari Jesu, volentes eum tenere. Et quamvis quasi prophetam eum habentes turbæ nihil magnum sapiebant de divi Cor. 1, 15. ss ibid. 16. * Matth. xxi, 46. Deut. xv, 15, 19. Coloss. 1, 15, 16. et deinde etc. Eadein hanc paulo post repetit, necnon et legem ac prophetas Evangelii partem esse probat. Pauli quo que Epistolas Evangelium appellat Clemens, priore ad Corinth. etc. Locus habetur Cor. 1, 12. Gregorius item Nyssenus Joannis Epistolam Evangelii nomine insignit Sed quamvis ad om nes apostolorum lucubrationes Evangelii nomen prorogaretur, proprie tamen ad quatuor ipsa, uti nunc appellantur a nobis, Evangelia restringebatur jam inde ab Irenæi ætate, qui Evangelium idcirco nuncupat. ΗuETIUS. 14. Verum etianisi Jesum laudibus ac votis pro 14. Qui habebant tanquam prophetam eum, sapiunt quidem aliquid de eo quod verum est, non autem 14. Verum etianisi Jesum laudibus ac votis pro 14. Qui habebant tanquam prophetam eum, sapiunt quidem aliquid de eo quod verum est, non autem
PG 13:1519καὶ οἱ ἀπὸ τῶν αἱρέσεων φαντασίᾳ τοῦ μεγάλα περὶ αὐτοῦ φρονεῖν «ἀδικίαν εἰς τὸ ὕψος» λαλοῦντες καὶ κακῶς λέγοντες τὸν δημιουργὸν οὐκ εἰσὶν «ὑπὲρ» αὐτοῦ· οὐ γάρ εἰσι «μετ’» αὐτοῦ καὶ διὰ τοῦτό εἰσι «κατ’» αὐτοῦ, «ὁ γὰρ μὴ ὢν [φησὶ] μετ’ ἐμοῦ κατ’ ἐμοῦ ἐστιν». οὕτω δὲ κἂν συνάγωσιν οἱ μὴ τὰ ἀληθῆ περὶ τοῦ υἱοῦ φρονοῦντες ἐν τῷ ὀνόματι Ἰησοῦ, σκορπίζουσι μᾶλλον ἢ συνάγουσι. φησὶ γὰρ ὁ σωτήρ· «καὶ ὁ μὴ συνάγων μετ’ ἐμοῦ σκορπίζει»· καὶ πρόσχες ὅτι μὴ εἴρηται ἁπλῶς· «ὁ μὴ συνάγων σκορπίζει», ἀλλὰ μετὰ ἀκριβοῦς προσθήκης τῆς «μετ’ ἐμοῦ», δεῖ γὰρ τὸν συνάγοντα μετ’ αὐτοῦ συνάγειν. νοήσεις δὲ τὸν μετ’ αὐτοῦ συνάγοντα ἐπιστήσας τῷ «συναχθέντων ὑμῶν καὶ τοῦ ἐμοῦ πνεύματος σὺν τῇ δυνάμει τοῦ κυρίου Ἰησοῦ παραδοῦναι τὸν τοιοῦτον τῷ σατανᾷ εἰς ὄλεθρον τῆς σαρκός»· τὸ γὰρ «συναχθέντων ὑμῶν καὶ τοῦ ἐμοῦ πνεύματος σὺν τῇ δυνάμει τοῦ κυρίου Ἰησοῦ» δηλοῖ τὸν συνάγοντα μετ’ αὐτοῦ.
καὶ οἱ ἀπὸ τῶν αἱρέσεων φαντασίᾳ τοῦ μεγάλα περὶ αὐτοῦ φρονεῖν «ἀδικίαν εἰς τὸ ὕψος» λαλοῦντες καὶ κακῶς λέγοντες τὸν δημιουργὸν οὐκ εἰσὶν «ὑπὲρ» αὐτοῦ· οὐ γάρ εἰσι «μετ’» αὐτοῦ καὶ διὰ τοῦτό εἰσι «κατ’» αὐτοῦ, «ὁ γὰρ μὴ ὢν [φησὶ] μετ’ ἐμοῦ κατ’ ἐμοῦ ἐστιν». οὕτω δὲ κἂν συνάγωσιν οἱ μὴ τὰ ἀληθῆ περὶ τοῦ υἱοῦ φρονοῦντες ἐν τῷ ὀνόματι Ἰησοῦ, σκορπίζουσι μᾶλλον ἢ συνάγουσι. φησὶ γὰρ ὁ σωτήρ· «καὶ ὁ μὴ συνάγων μετ’ ἐμοῦ σκορπίζει»· καὶ πρόσχες ὅτι μὴ εἴρηται ἁπλῶς· «ὁ μὴ συνάγων σκορπίζει», ἀλλὰ μετὰ ἀκριβοῦς προσθήκης τῆς «μετ’ ἐμοῦ», δεῖ γὰρ τὸν συνάγοντα μετ’ αὐτοῦ συνάγειν. νοήσεις δὲ τὸν μετ’ αὐτοῦ συνάγοντα ἐπιστήσας τῷ «συναχθέντων ὑμῶν καὶ τοῦ ἐμοῦ πνεύματος σὺν τῇ δυνάμει τοῦ κυρίου Ἰησοῦ παραδοῦναι τὸν τοιοῦτον τῷ σατανᾷ εἰς ὄλεθρον τῆς σαρκός»· τὸ γὰρ «συναχθέντων ὑμῶν καὶ τοῦ ἐμοῦ πνεύματος σὺν τῇ δυνάμει τοῦ κυρίου Ἰησοῦ» δηλοῖ τὸν συνάγοντα μετ’ αὐτοῦ. τήσατό με ἀρχὴν ὁδῶν αὐτοῦ εἰς ἔργα αὐτοῦ, πρὸ τοῦ τι ποιῆσαι, καὶ πρὸ τοῦ αἰῶνος ἐθεμε λίωσέ με ἐν ἀρχῇ πρὸ τοῦ τὴν γῆν ποιῆσαι, ο καὶ τὰ ἑξῆς. Καὶ τούτους γε τοὺς ὄχλους οὕτως φρονοῦντας περὶ αὐτοῦ, καὶ ἑτοίμως ἔχοντας υπερ πολεμεῖν αὐτοῦ πρὸς τοὺς πολεμοῦντας, φοβοῦνται οἱ ἀρχιερεῖς, καὶ οἱ Φαρισαῖοι, καὶ οὐ δύνανται, ἵν' ἐπιβουλεύσωσι θέλοντες κρατῆσαι τοῦ Ἰησοῦ, κρα τῆσαι αὐτοῦ. Ἐνταῦθα μὲν οὖν γέγραπται· ο Ἐπε! εἰς προφήτην αὐτὸν εἶχον, παρὰ τοῦτο δ' ἂν ποιή σαις, ὅτι οἱ ὄχλοι, κἂν μὴ τῇ λέξει, εἰς προφήτην αὐτὸν ἔχωσιν, εἰς ὅ τί ποτ᾽ ἂν ἔχωσιν αὐτὸν, πολλῷ ἔλαττον ἔχουσιν αὐτὸν οὗ ἐστιν, οὐ φθάνοντες οὐδὲ ἐπὶ τὴν ἐκ μέρους γνῶσιν τῶν ἐκ μέρους αὐτὸν για νωσκόντων, καὶ οὐδὲν τρανοῦντες περὶ αὐτοῦ. Τοῦτο δὲ λέγω περὶ τῶν ἀληθῶς περὶ αὐτοῦ φρονούντων· οὐ νομιστέον γὰρ εἶναι ὑπὲρ αὐτοῦ τοὺς τὰ ψεύδη φρο νοῦντας περὶ αὐτοῦ, φαντασίᾳ τοῦ δοξάζειν αὐτόν ὁποῖοί εἰσιν οἱ συγχέοντες Πατρὸς καὶ Υἱοῦ ἐν νοιαν καὶ τῇ ὑποστάσει ἕνα διδόντες εἶναι τὴν Πατέρα καὶ τὸν Υἱόν, τῇ ἐπινοίᾳ μόνῃ καὶ τοῖς ὀνό μασι διαιροῦντες τὸ ἓν ὑποκείμενον· καὶ οἱ ἀπὸ τῶν αἱρέσεων φαντασία τοῦ μεγάλα περὶ αὐτοῦ φρονεῖν ἀδικίαν εἰς τὸ ὕψος λαλοῦντες, καὶ κακῶς λέγοντες τὸν Δημιουργὸν οὐκ εἰσὶν ὑπὲρ αὐτοῦ· οὐ γάρ εἰσι μετ' αὐτοῦ, καὶ διὰ τοῦτο εἰσι κατ' αὐτοῦ· Ὁ Ὁ Θεὸς ἐκτήσατό με. Κύριος έκτισέ με. 1, 8: Κύριος αὐτὸς ἔκτισεν αὐτήν, Πρὸ τοῦ αἰῶνος ἀπ' ἀρχῆς ἔκτισέ με. Ἐπληρώθη ἡ γῆ τῆς κτήσεώς σου· οἱ δὲ ἄλλοι ἑρμηνευταὶ, κτίσεως τεθείκασιν. Ήπετιυς. ὡς προφήτην. οποιο εισιν οι προχέοντες Πατρὸς καὶ γιου ἔννοιαν, Δογματίζει γὰρ οὗτος, καὶ οἱ ἀπ' αὐτοῦ Σαβελλιανοὶ τὸν αὐτὸν εἶναι Πατέρα, τὸν αὐτὸν Υἱὸν, τὸν αὐτὸν εἶναι ἅγιον Πνεῦμα, ὥστ᾽ εἶναι ἐν μιᾷ ὑποστάσει τρεῖς ὀνομασίας, ἢ ὡς ἐν ἀνθρώπῳ σῶμα, καὶ ψυχὴ, καὶ πνεῦμα. ὑπόστασιν, μίαν ὑπόστασιν οὐσίαν υποστάσει Καὶ κακῶς λέγοντες τὸν Δημιουργον. τήσατό με ἀρχὴν ὁδῶν αὐτοῦ εἰς ἔργα αὐτοῦ, πρὸ τοῦ τι ποιῆσαι, καὶ πρὸ τοῦ αἰῶνος ἐθεμε λίωσέ με ἐν ἀρχῇ πρὸ τοῦ τὴν γῆν ποιῆσαι, ο καὶ τὰ ἑξῆς. Καὶ τούτους γε τοὺς ὄχλους οὕτως φρονοῦντας περὶ αὐτοῦ, καὶ ἑτοίμως ἔχοντας υπερ πολεμεῖν αὐτοῦ πρὸς τοὺς πολεμοῦντας, φοβοῦνται οἱ ἀρχιερεῖς, καὶ οἱ Φαρισαῖοι, καὶ οὐ δύνανται, ἵν' ἐπιβουλεύσωσι θέλοντες κρατῆσαι τοῦ Ἰησοῦ, κρα τῆσαι αὐτοῦ. Ἐνταῦθα μὲν οὖν γέγραπται· ο Ἐπε! εἰς προφήτην αὐτὸν εἶχον, παρὰ τοῦτο δ' ἂν ποιή σαις, ὅτι οἱ ὄχλοι, κἂν μὴ τῇ λέξει, εἰς προφήτην αὐτὸν ἔχωσιν, εἰς ὅ τί ποτ᾽ ἂν ἔχωσιν αὐτὸν, πολλῷ ἔλαττον ἔχουσιν αὐτὸν οὗ ἐστιν, οὐ φθάνοντες οὐδὲ ἐπὶ τὴν ἐκ μέρους γνῶσιν τῶν ἐκ μέρους αὐτὸν για νωσκόντων, καὶ οὐδὲν τρανοῦντες περὶ αὐτοῦ. Τοῦτο δὲ λέγω περὶ τῶν ἀληθῶς περὶ αὐτοῦ φρονούντων· οὐ νομιστέον γὰρ εἶναι ὑπὲρ αὐτοῦ τοὺς τὰ ψεύδη φρο νοῦντας περὶ αὐτοῦ, φαντασίᾳ τοῦ δοξάζειν αὐτόν ὁποῖοί εἰσιν οἱ συγχέοντες Πατρὸς καὶ Υἱοῦ ἐν νοιαν καὶ τῇ ὑποστάσει ἕνα διδόντες εἶναι τὴν Πατέρα καὶ τὸν Υἱόν, τῇ ἐπινοίᾳ μόνῃ καὶ τοῖς ὀνό μασι διαιροῦντες τὸ ἓν ὑποκείμενον· καὶ οἱ ἀπὸ τῶν αἱρέσεων φαντασία τοῦ μεγάλα περὶ αὐτοῦ φρονεῖν ἀδικίαν εἰς τὸ ὕψος λαλοῦντες, καὶ κακῶς λέγοντες τὸν Δημιουργὸν οὐκ εἰσὶν ὑπὲρ αὐτοῦ· οὐ γάρ εἰσι μετ' αὐτοῦ, καὶ διὰ τοῦτο εἰσι κατ' αὐτοῦ· Ὁ Ὁ Θεὸς ἐκτήσατό με. Κύριος έκτισέ με. 1, 8: Κύριος αὐτὸς ἔκτισεν αὐτήν, Πρὸ τοῦ αἰῶνος ἀπ' ἀρχῆς ἔκτισέ με. Ἐπληρώθη ἡ γῆ τῆς κτήσεώς σου· οἱ δὲ ἄλλοι ἑρμηνευταὶ, κτίσεως τεθείκασιν. Ήπετιυς. ὡς προφήτην. οποιο εισιν οι προχέοντες Πατρὸς καὶ γιου ἔννοιαν, Δογματίζει γὰρ οὗτος, καὶ οἱ ἀπ' αὐτοῦ Σαβελλιανοὶ τὸν αὐτὸν εἶναι Πατέρα, τὸν αὐτὸν Υἱὸν, τὸν αὐτὸν εἶναι ἅγιον Πνεῦμα, ὥστ᾽ εἶναι ἐν μιᾷ ὑποστάσει τρεῖς ὀνομασίας, ἢ ὡς ἐν ἀνθρώπῳ σῶμα, καὶ ψυχὴ, καὶ πνεῦμα. ὑπόστασιν, μίαν ὑπόστασιν οὐσίαν υποστάσει Καὶ κακῶς λέγοντες τὸν Δημιουργον. continebatur ipsius excellentia, quod Sapientia esset dicens 97: • Deus possedit me initium via rum suarum in opera sua, зntequam quidquam ſa céret, et ante sæculum fundavit me in principio an tequam terram faceret, et reliqua. Hanc porro mul titudinem ita de eo sentientem, et pro eo decertare paratam adversus ipsius hostes, timent sacerdo tum principes, et Pharisæi, et quamvis insidias struant, volentes ipsi mamus injicere, com prehendere tamen nequaquam possunt. Hic sane scriptum est 28: ‹ Quoniam sicut prophetam euni habebant; s illud vero amplius addere queas, quamvis juxta Scripturæ contextum tanquam pro phetam eum turbæ non habeant, quoque eum loco tandem habeant, longe infra ipsius dignitatem de eo sentire, ne tantillam quidem cognitionis eorum partem assequentes qui eum ex parte cognoscunt, neque de eo quidquanı aperte intelligentes. Hoc au tem de iis dico, qui vera de eo sentiunt. Non au tem hi pro eo stare existimandi sunt, qui Deo gloriam ac honorem exhibere se credentes, falsa de ipso sibi fingunt; cujusmodi sunt qui Patris ac Filii notionem confundunt, et unam Patris ac Filii bypostasin esse statuunt, sola cogitatione et nomi nibus solis unam eamdemque rem dividentes; ne que sane pro illo stant hæretici qui magna de ipso nitate ipsius, tamen principes et scribæ neque eorum scientiam comprehendere possunt, qui ex parte eum cognoscunt, uihil dignum declarantes de eo. Hoc autem dico de his qui vere pro eo sunt. Qui autem mendaciter sapiunt, non sunt pro eo, qui glorificare se putant eum: quales sunt hæretici qui confundunt Patris et Filii substantiam, unum dicentes esse Patrem et Filium, suspicione sola et nominibus solis di Prov. viii, 22, 23. Matth. xx1, 46. Ita Hebr. ap. G haeretici, Patripassiani quoque nuncuparentur, et Ita Aquila, Theodotion et Symmachus. Hierony mus quoque, • Dominus possedit me,, quam le ctionem firmat et defendit, epist. 139, ad Cyprianum. LXX autem: Thargum: N N2, Dominus creavit me.» Ita Syrus quoque, et Arabs, et Ambrosius. Ita et Sirachides, Eccle siastic. nen pe sapientiam, et cap. xxiv, Eodem hæc recidunt, nam np significat.c possidere,» et. generare.. Ea enim optimo possidemus jure, quæ genuinus. Sic Ge nes. w, 1: «Peperit Eva Cainum, et dixit, map, Possedi hominem a Domino, id est, peperi, ge nui. Generatio autem creatio quædam est, unde liberos procreare parentes dicuntur. Virgilius, Æn. lib. x, v. Sulmone creatos Quatuor hic juvenes..... id est, genitos. Cicero, lib. De republ.: • Quoniam plurima beneficia continet patria, et est antiquior parens, quam is qui, ut aiunt, creaverit. Similis occurrit permutatio in psal. cur, vers. 24. Theodo retus Codex Regius, etc. Noelianos designat, de quibus Epiphan. bar. Lvit. Hi Patrem ita cum Filio col fundebant, ut cum Filius pateretur, passum quoque Patrem asseverarent, nec quidquam inter S. Tri nitatis Personas discriminis statuebant. Cum autem in Noeti castris meruisset Sabellius, eamdem tue batur sententiam, adeo ut dicti ab eo Sabelliani perhibet Philastrius, læer. Liv, et Augustinus, tract. et in Joann., et Rufinus in Symboli aposto!. explicatione ad Attic. Credo in Deum Patrem, et Ferrandus diacon. in epistola ad Sever., tom. ¡!¡ Bibl.; quo nomine Noetianos quoque antea insignitos fuisse prodit Isidorus, Origin. lib. viii, cap. 5. Pr xeani quoque, et Hermogeniani id nominis errore suo meriti sunt. Eamdem opinionem Apollinaristis, et Priscillianistis tribuunt Athanas. in ep. ad Epi ctet., et Leo papa, epist. ad Turibium, c. 1. Hoc igitur indutus dogmate Sabellius unam eamdem que Patris, et Filii, et Spiritus sancti hypostasin esse pronuntiavit: inquit Epi phanius, hæer. Lx11, «Hic enim statuit, quique ab eo dicti sunt Sabelliani, eumdem esse Patrem, eumdem Fi lium, eumdem Spiritum sanctum, ut sint in eadem hypostasi tres appellationes, vel quemadmodum in homine, corpus, et anima, et spiritus.» Nolaudum præterea veterem hujus in Matthæum commentarii interpreten, «substantiam,» pro e sub sistentiam, hoc loco perperam reddidisse, ut a clarissimo viro Henrico Valesio, in luculento Adro tationum ad Eusebium opere, observatum est. Quan quam dixisse synodos aliquas, et cum veterum Patrum nonnullos confudisse constat. At Gregorius Nyssenus librum de earum differentia scripsit. Sed hæc fusius iu Origenianis expendimus. Ib. Ger doniani, Marcionita, Valentiniani, alii. Ib. continebatur ipsius excellentia, quod Sapientia esset dicens 97: • Deus possedit me initium via rum suarum in opera sua, зntequam quidquam ſa céret, et ante sæculum fundavit me in principio an tequam terram faceret, et reliqua. Hanc porro mul titudinem ita de eo sentientem, et pro eo decertare paratam adversus ipsius hostes, timent sacerdo tum principes, et Pharisæi, et quamvis insidias struant, volentes ipsi mamus injicere, com prehendere tamen nequaquam possunt. Hic sane scriptum est 28: ‹ Quoniam sicut prophetam euni habebant; s illud vero amplius addere queas, quamvis juxta Scripturæ contextum tanquam pro phetam eum turbæ non habeant, quoque eum loco tandem habeant, longe infra ipsius dignitatem de eo sentire, ne tantillam quidem cognitionis eorum partem assequentes qui eum ex parte cognoscunt, neque de eo quidquanı aperte intelligentes. Hoc au tem de iis dico, qui vera de eo sentiunt. Non au tem hi pro eo stare existimandi sunt, qui Deo gloriam ac honorem exhibere se credentes, falsa de ipso sibi fingunt; cujusmodi sunt qui Patris ac Filii notionem confundunt, et unam Patris ac Filii bypostasin esse statuunt, sola cogitatione et nomi nibus solis unam eamdemque rem dividentes; ne que sane pro illo stant hæretici qui magna de ipso nitate ipsius, tamen principes et scribæ neque eorum scientiam comprehendere possunt, qui ex parte eum cognoscunt, uihil dignum declarantes de eo. Hoc autem dico de his qui vere pro eo sunt. Qui autem mendaciter sapiunt, non sunt pro eo, qui glorificare se putant eum: quales sunt hæretici qui confundunt Patris et Filii substantiam, unum dicentes esse Patrem et Filium, suspicione sola et nominibus solis di Prov. viii, 22, 23. Matth. xx1, 46. Ita Hebr. ap. G haeretici, Patripassiani quoque nuncuparentur, et Ita Aquila, Theodotion et Symmachus. Hierony mus quoque, • Dominus possedit me,, quam le ctionem firmat et defendit, epist. 139, ad Cyprianum. LXX autem: Thargum: N N2, Dominus creavit me.» Ita Syrus quoque, et Arabs, et Ambrosius. Ita et Sirachides, Eccle siastic. nen pe sapientiam, et cap. xxiv, Eodem hæc recidunt, nam np significat.c possidere,» et. generare.. Ea enim optimo possidemus jure, quæ genuinus. Sic Ge nes. w, 1: «Peperit Eva Cainum, et dixit, map, Possedi hominem a Domino, id est, peperi, ge nui. Generatio autem creatio quædam est, unde liberos procreare parentes dicuntur. Virgilius, Æn. lib. x, v. Sulmone creatos Quatuor hic juvenes..... id est, genitos. Cicero, lib. De republ.: • Quoniam plurima beneficia continet patria, et est antiquior parens, quam is qui, ut aiunt, creaverit. Similis occurrit permutatio in psal. cur, vers. 24. Theodo retus Codex Regius, etc. Noelianos designat, de quibus Epiphan. bar. Lvit. Hi Patrem ita cum Filio col fundebant, ut cum Filius pateretur, passum quoque Patrem asseverarent, nec quidquam inter S. Tri nitatis Personas discriminis statuebant. Cum autem in Noeti castris meruisset Sabellius, eamdem tue batur sententiam, adeo ut dicti ab eo Sabelliani perhibet Philastrius, læer. Liv, et Augustinus, tract. et in Joann., et Rufinus in Symboli aposto!. explicatione ad Attic. Credo in Deum Patrem, et Ferrandus diacon. in epistola ad Sever., tom. ¡!¡ Bibl.; quo nomine Noetianos quoque antea insignitos fuisse prodit Isidorus, Origin. lib. viii, cap. 5. Pr xeani quoque, et Hermogeniani id nominis errore suo meriti sunt. Eamdem opinionem Apollinaristis, et Priscillianistis tribuunt Athanas. in ep. ad Epi ctet., et Leo papa, epist. ad Turibium, c. 1. Hoc igitur indutus dogmate Sabellius unam eamdem que Patris, et Filii, et Spiritus sancti hypostasin esse pronuntiavit: inquit Epi phanius, hæer. Lx11, «Hic enim statuit, quique ab eo dicti sunt Sabelliani, eumdem esse Patrem, eumdem Fi lium, eumdem Spiritum sanctum, ut sint in eadem hypostasi tres appellationes, vel quemadmodum in homine, corpus, et anima, et spiritus.» Nolaudum præterea veterem hujus in Matthæum commentarii interpreten, «substantiam,» pro e sub sistentiam, hoc loco perperam reddidisse, ut a clarissimo viro Henrico Valesio, in luculento Adro tationum ad Eusebium opere, observatum est. Quan quam dixisse synodos aliquas, et cum veterum Patrum nonnullos confudisse constat. At Gregorius Nyssenus librum de earum differentia scripsit. Sed hæc fusius iu Origenianis expendimus. Ib. Ger doniani, Marcionita, Valentiniani, alii. Ib.
PG 13:1520καὶ οὐκ ἂν λέγοις τὸ «συναχθέντων ὑμῶν ἐν τῇ δυνάμει τοῦ κυρίου Ἰησοῦ» ἁρμόζειν τοῖς ἤτοι μετὰ τοῦ κακῶς βιοῦν συνάγουσιν ἤτοι συναγομένοις ἢ μετὰ τοῦ κακῶς καὶ ἀσεβῶς φρονεῖν περὶ τοῦ θεοῦ ἢ τοῦ Χριστοῦ αὐτοῦ. Ταῦτα καὶ διὰ τὸ «τοὺς ὄχλους» φρονοῦντας περὶ τοῦ Ἰησοῦ, τοὺς ὑπὲρ αὐτοῦ καὶ πολλῷ ἔλαττον φρονοῦντας τῆς ἀξίας αὐτοῦ, λέγεσθαι «εἰς προφήτην αὐτὸν» ἐσχηκέναι. συνεξετάσας δὲ τούτοις τὴν τοῦ Λουκᾶ περὶ τῶν ὁμοίων λέξιν τρανότερον [οἶμαι] κατασκευάσεις τὰ προειρημένα· ὅστις φησί· «καὶ ἦν διδάσκων τὸ καθ’ ἡμέραν ἐν τῷ ἱερῷ· οἱ δὲ ἀρχιερεῖς καὶ οἱ γραμματεῖς καὶ οἱ πρεσβύτεροι τοῦ λαοῦ ἐζήτουν αὐτὸν ἀπολέσαι, καὶ οὐχ εὕρισκον τί ποιήσουσιν· ὁ γὰρ λαὸς ἅπας ἐξεκρέματο αὐτοῦ ἀκούων». καὶ ἐν τούτοις γὰρ δηλοῦται ὅτι οἱ τῶν Ἰουδαϊκῶν προϊστάμενοι παρανόμως ὄχλων [ὀνομαζόμενοι ἀρχιερεῖς] καὶ γραμματεῖς [ἐχθροὶ τῷ Ἰησοῦ] καὶ πρεσβύτεροι τοῦ λαοῦ ζητοῦσι μὲν τὸν Ἰησοῦν ἀπολέσαι καὶ ἀφανίσαι τὸ ὄνομα αὐτοῦ ἀπὸ τῶν ἀνθρώπων καὶ τὴν περὶ αὐτοῦ πίστιν·
καὶ οἱ ἀπὸ τῶν αἱρέσεων φαντασίᾳ τοῦ μεγάλα περὶ αὐτοῦ φρονεῖν «ἀδικίαν εἰς τὸ ὕψος» λαλοῦντες καὶ κακῶς λέγοντες τὸν δημιουργὸν οὐκ εἰσὶν «ὑπὲρ» αὐτοῦ· οὐ γάρ εἰσι «μετ’» αὐτοῦ καὶ διὰ τοῦτό εἰσι «κατ’» αὐτοῦ, «ὁ γὰρ μὴ ὢν [φησὶ] μετ’ ἐμοῦ κατ’ ἐμοῦ ἐστιν». οὕτω δὲ κἂν συνάγωσιν οἱ μὴ τὰ ἀληθῆ περὶ τοῦ υἱοῦ φρονοῦντες ἐν τῷ ὀνόματι Ἰησοῦ, σκορπίζουσι μᾶλλον ἢ συνάγουσι. φησὶ γὰρ ὁ σωτήρ· «καὶ ὁ μὴ συνάγων μετ’ ἐμοῦ σκορπίζει»· καὶ πρόσχες ὅτι μὴ εἴρηται ἁπλῶς· «ὁ μὴ συνάγων σκορπίζει», ἀλλὰ μετὰ ἀκριβοῦς προσθήκης τῆς «μετ’ ἐμοῦ», δεῖ γὰρ τὸν συνάγοντα μετ’ αὐτοῦ συνάγειν. νοήσεις δὲ τὸν μετ’ αὐτοῦ συνάγοντα ἐπιστήσας τῷ «συναχθέντων ὑμῶν καὶ τοῦ ἐμοῦ πνεύματος σὺν τῇ δυνάμει τοῦ κυρίου Ἰησοῦ παραδοῦναι τὸν τοιοῦτον τῷ σατανᾷ εἰς ὄλεθρον τῆς σαρκός»· τὸ γὰρ «συναχθέντων ὑμῶν καὶ τοῦ ἐμοῦ πνεύματος σὺν τῇ δυνάμει τοῦ κυρίου Ἰησοῦ» δηλοῖ τὸν συνάγοντα μετ’ αὐτοῦ. τήσατό με ἀρχὴν ὁδῶν αὐτοῦ εἰς ἔργα αὐτοῦ, πρὸ τοῦ τι ποιῆσαι, καὶ πρὸ τοῦ αἰῶνος ἐθεμε λίωσέ με ἐν ἀρχῇ πρὸ τοῦ τὴν γῆν ποιῆσαι, ο καὶ τὰ ἑξῆς. Καὶ τούτους γε τοὺς ὄχλους οὕτως φρονοῦντας περὶ αὐτοῦ, καὶ ἑτοίμως ἔχοντας υπερ πολεμεῖν αὐτοῦ πρὸς τοὺς πολεμοῦντας, φοβοῦνται οἱ ἀρχιερεῖς, καὶ οἱ Φαρισαῖοι, καὶ οὐ δύνανται, ἵν' ἐπιβουλεύσωσι θέλοντες κρατῆσαι τοῦ Ἰησοῦ, κρα τῆσαι αὐτοῦ. Ἐνταῦθα μὲν οὖν γέγραπται· ο Ἐπε! εἰς προφήτην αὐτὸν εἶχον, παρὰ τοῦτο δ' ἂν ποιή σαις, ὅτι οἱ ὄχλοι, κἂν μὴ τῇ λέξει, εἰς προφήτην αὐτὸν ἔχωσιν, εἰς ὅ τί ποτ᾽ ἂν ἔχωσιν αὐτὸν, πολλῷ ἔλαττον ἔχουσιν αὐτὸν οὗ ἐστιν, οὐ φθάνοντες οὐδὲ ἐπὶ τὴν ἐκ μέρους γνῶσιν τῶν ἐκ μέρους αὐτὸν για νωσκόντων, καὶ οὐδὲν τρανοῦντες περὶ αὐτοῦ. Τοῦτο δὲ λέγω περὶ τῶν ἀληθῶς περὶ αὐτοῦ φρονούντων· οὐ νομιστέον γὰρ εἶναι ὑπὲρ αὐτοῦ τοὺς τὰ ψεύδη φρο νοῦντας περὶ αὐτοῦ, φαντασίᾳ τοῦ δοξάζειν αὐτόν ὁποῖοί εἰσιν οἱ συγχέοντες Πατρὸς καὶ Υἱοῦ ἐν νοιαν καὶ τῇ ὑποστάσει ἕνα διδόντες εἶναι τὴν Πατέρα καὶ τὸν Υἱόν, τῇ ἐπινοίᾳ μόνῃ καὶ τοῖς ὀνό μασι διαιροῦντες τὸ ἓν ὑποκείμενον· καὶ οἱ ἀπὸ τῶν αἱρέσεων φαντασία τοῦ μεγάλα περὶ αὐτοῦ φρονεῖν ἀδικίαν εἰς τὸ ὕψος λαλοῦντες, καὶ κακῶς λέγοντες τὸν Δημιουργὸν οὐκ εἰσὶν ὑπὲρ αὐτοῦ· οὐ γάρ εἰσι μετ' αὐτοῦ, καὶ διὰ τοῦτο εἰσι κατ' αὐτοῦ· Ὁ Ὁ Θεὸς ἐκτήσατό με. Κύριος έκτισέ με. 1, 8: Κύριος αὐτὸς ἔκτισεν αὐτήν, Πρὸ τοῦ αἰῶνος ἀπ' ἀρχῆς ἔκτισέ με. Ἐπληρώθη ἡ γῆ τῆς κτήσεώς σου· οἱ δὲ ἄλλοι ἑρμηνευταὶ, κτίσεως τεθείκασιν. Ήπετιυς. ὡς προφήτην. οποιο εισιν οι προχέοντες Πατρὸς καὶ γιου ἔννοιαν, Δογματίζει γὰρ οὗτος, καὶ οἱ ἀπ' αὐτοῦ Σαβελλιανοὶ τὸν αὐτὸν εἶναι Πατέρα, τὸν αὐτὸν Υἱὸν, τὸν αὐτὸν εἶναι ἅγιον Πνεῦμα, ὥστ᾽ εἶναι ἐν μιᾷ ὑποστάσει τρεῖς ὀνομασίας, ἢ ὡς ἐν ἀνθρώπῳ σῶμα, καὶ ψυχὴ, καὶ πνεῦμα. ὑπόστασιν, μίαν ὑπόστασιν οὐσίαν υποστάσει Καὶ κακῶς λέγοντες τὸν Δημιουργον. τήσατό με ἀρχὴν ὁδῶν αὐτοῦ εἰς ἔργα αὐτοῦ, πρὸ τοῦ τι ποιῆσαι, καὶ πρὸ τοῦ αἰῶνος ἐθεμε λίωσέ με ἐν ἀρχῇ πρὸ τοῦ τὴν γῆν ποιῆσαι, ο καὶ τὰ ἑξῆς. Καὶ τούτους γε τοὺς ὄχλους οὕτως φρονοῦντας περὶ αὐτοῦ, καὶ ἑτοίμως ἔχοντας υπερ πολεμεῖν αὐτοῦ πρὸς τοὺς πολεμοῦντας, φοβοῦνται οἱ ἀρχιερεῖς, καὶ οἱ Φαρισαῖοι, καὶ οὐ δύνανται, ἵν' ἐπιβουλεύσωσι θέλοντες κρατῆσαι τοῦ Ἰησοῦ, κρα τῆσαι αὐτοῦ. Ἐνταῦθα μὲν οὖν γέγραπται· ο Ἐπε! εἰς προφήτην αὐτὸν εἶχον, παρὰ τοῦτο δ' ἂν ποιή σαις, ὅτι οἱ ὄχλοι, κἂν μὴ τῇ λέξει, εἰς προφήτην αὐτὸν ἔχωσιν, εἰς ὅ τί ποτ᾽ ἂν ἔχωσιν αὐτὸν, πολλῷ ἔλαττον ἔχουσιν αὐτὸν οὗ ἐστιν, οὐ φθάνοντες οὐδὲ ἐπὶ τὴν ἐκ μέρους γνῶσιν τῶν ἐκ μέρους αὐτὸν για νωσκόντων, καὶ οὐδὲν τρανοῦντες περὶ αὐτοῦ. Τοῦτο δὲ λέγω περὶ τῶν ἀληθῶς περὶ αὐτοῦ φρονούντων· οὐ νομιστέον γὰρ εἶναι ὑπὲρ αὐτοῦ τοὺς τὰ ψεύδη φρο νοῦντας περὶ αὐτοῦ, φαντασίᾳ τοῦ δοξάζειν αὐτόν ὁποῖοί εἰσιν οἱ συγχέοντες Πατρὸς καὶ Υἱοῦ ἐν νοιαν καὶ τῇ ὑποστάσει ἕνα διδόντες εἶναι τὴν Πατέρα καὶ τὸν Υἱόν, τῇ ἐπινοίᾳ μόνῃ καὶ τοῖς ὀνό μασι διαιροῦντες τὸ ἓν ὑποκείμενον· καὶ οἱ ἀπὸ τῶν αἱρέσεων φαντασία τοῦ μεγάλα περὶ αὐτοῦ φρονεῖν ἀδικίαν εἰς τὸ ὕψος λαλοῦντες, καὶ κακῶς λέγοντες τὸν Δημιουργὸν οὐκ εἰσὶν ὑπὲρ αὐτοῦ· οὐ γάρ εἰσι μετ' αὐτοῦ, καὶ διὰ τοῦτο εἰσι κατ' αὐτοῦ· Ὁ Ὁ Θεὸς ἐκτήσατό με. Κύριος έκτισέ με. 1, 8: Κύριος αὐτὸς ἔκτισεν αὐτήν, Πρὸ τοῦ αἰῶνος ἀπ' ἀρχῆς ἔκτισέ με. Ἐπληρώθη ἡ γῆ τῆς κτήσεώς σου· οἱ δὲ ἄλλοι ἑρμηνευταὶ, κτίσεως τεθείκασιν. Ήπετιυς. ὡς προφήτην. οποιο εισιν οι προχέοντες Πατρὸς καὶ γιου ἔννοιαν, Δογματίζει γὰρ οὗτος, καὶ οἱ ἀπ' αὐτοῦ Σαβελλιανοὶ τὸν αὐτὸν εἶναι Πατέρα, τὸν αὐτὸν Υἱὸν, τὸν αὐτὸν εἶναι ἅγιον Πνεῦμα, ὥστ᾽ εἶναι ἐν μιᾷ ὑποστάσει τρεῖς ὀνομασίας, ἢ ὡς ἐν ἀνθρώπῳ σῶμα, καὶ ψυχὴ, καὶ πνεῦμα. ὑπόστασιν, μίαν ὑπόστασιν οὐσίαν υποστάσει Καὶ κακῶς λέγοντες τὸν Δημιουργον. continebatur ipsius excellentia, quod Sapientia esset dicens 97: • Deus possedit me initium via rum suarum in opera sua, зntequam quidquam ſa céret, et ante sæculum fundavit me in principio an tequam terram faceret, et reliqua. Hanc porro mul titudinem ita de eo sentientem, et pro eo decertare paratam adversus ipsius hostes, timent sacerdo tum principes, et Pharisæi, et quamvis insidias struant, volentes ipsi mamus injicere, com prehendere tamen nequaquam possunt. Hic sane scriptum est 28: ‹ Quoniam sicut prophetam euni habebant; s illud vero amplius addere queas, quamvis juxta Scripturæ contextum tanquam pro phetam eum turbæ non habeant, quoque eum loco tandem habeant, longe infra ipsius dignitatem de eo sentire, ne tantillam quidem cognitionis eorum partem assequentes qui eum ex parte cognoscunt, neque de eo quidquanı aperte intelligentes. Hoc au tem de iis dico, qui vera de eo sentiunt. Non au tem hi pro eo stare existimandi sunt, qui Deo gloriam ac honorem exhibere se credentes, falsa de ipso sibi fingunt; cujusmodi sunt qui Patris ac Filii notionem confundunt, et unam Patris ac Filii bypostasin esse statuunt, sola cogitatione et nomi nibus solis unam eamdemque rem dividentes; ne que sane pro illo stant hæretici qui magna de ipso nitate ipsius, tamen principes et scribæ neque eorum scientiam comprehendere possunt, qui ex parte eum cognoscunt, uihil dignum declarantes de eo. Hoc autem dico de his qui vere pro eo sunt. Qui autem mendaciter sapiunt, non sunt pro eo, qui glorificare se putant eum: quales sunt hæretici qui confundunt Patris et Filii substantiam, unum dicentes esse Patrem et Filium, suspicione sola et nominibus solis di Prov. viii, 22, 23. Matth. xx1, 46. Ita Hebr. ap. G haeretici, Patripassiani quoque nuncuparentur, et Ita Aquila, Theodotion et Symmachus. Hierony mus quoque, • Dominus possedit me,, quam le ctionem firmat et defendit, epist. 139, ad Cyprianum. LXX autem: Thargum: N N2, Dominus creavit me.» Ita Syrus quoque, et Arabs, et Ambrosius. Ita et Sirachides, Eccle siastic. nen pe sapientiam, et cap. xxiv, Eodem hæc recidunt, nam np significat.c possidere,» et. generare.. Ea enim optimo possidemus jure, quæ genuinus. Sic Ge nes. w, 1: «Peperit Eva Cainum, et dixit, map, Possedi hominem a Domino, id est, peperi, ge nui. Generatio autem creatio quædam est, unde liberos procreare parentes dicuntur. Virgilius, Æn. lib. x, v. Sulmone creatos Quatuor hic juvenes..... id est, genitos. Cicero, lib. De republ.: • Quoniam plurima beneficia continet patria, et est antiquior parens, quam is qui, ut aiunt, creaverit. Similis occurrit permutatio in psal. cur, vers. 24. Theodo retus Codex Regius, etc. Noelianos designat, de quibus Epiphan. bar. Lvit. Hi Patrem ita cum Filio col fundebant, ut cum Filius pateretur, passum quoque Patrem asseverarent, nec quidquam inter S. Tri nitatis Personas discriminis statuebant. Cum autem in Noeti castris meruisset Sabellius, eamdem tue batur sententiam, adeo ut dicti ab eo Sabelliani perhibet Philastrius, læer. Liv, et Augustinus, tract. et in Joann., et Rufinus in Symboli aposto!. explicatione ad Attic. Credo in Deum Patrem, et Ferrandus diacon. in epistola ad Sever., tom. ¡!¡ Bibl.; quo nomine Noetianos quoque antea insignitos fuisse prodit Isidorus, Origin. lib. viii, cap. 5. Pr xeani quoque, et Hermogeniani id nominis errore suo meriti sunt. Eamdem opinionem Apollinaristis, et Priscillianistis tribuunt Athanas. in ep. ad Epi ctet., et Leo papa, epist. ad Turibium, c. 1. Hoc igitur indutus dogmate Sabellius unam eamdem que Patris, et Filii, et Spiritus sancti hypostasin esse pronuntiavit: inquit Epi phanius, hæer. Lx11, «Hic enim statuit, quique ab eo dicti sunt Sabelliani, eumdem esse Patrem, eumdem Fi lium, eumdem Spiritum sanctum, ut sint in eadem hypostasi tres appellationes, vel quemadmodum in homine, corpus, et anima, et spiritus.» Nolaudum præterea veterem hujus in Matthæum commentarii interpreten, «substantiam,» pro e sub sistentiam, hoc loco perperam reddidisse, ut a clarissimo viro Henrico Valesio, in luculento Adro tationum ad Eusebium opere, observatum est. Quan quam dixisse synodos aliquas, et cum veterum Patrum nonnullos confudisse constat. At Gregorius Nyssenus librum de earum differentia scripsit. Sed hæc fusius iu Origenianis expendimus. Ib. Ger doniani, Marcionita, Valentiniani, alii. Ib. continebatur ipsius excellentia, quod Sapientia esset dicens 97: • Deus possedit me initium via rum suarum in opera sua, зntequam quidquam ſa céret, et ante sæculum fundavit me in principio an tequam terram faceret, et reliqua. Hanc porro mul titudinem ita de eo sentientem, et pro eo decertare paratam adversus ipsius hostes, timent sacerdo tum principes, et Pharisæi, et quamvis insidias struant, volentes ipsi mamus injicere, com prehendere tamen nequaquam possunt. Hic sane scriptum est 28: ‹ Quoniam sicut prophetam euni habebant; s illud vero amplius addere queas, quamvis juxta Scripturæ contextum tanquam pro phetam eum turbæ non habeant, quoque eum loco tandem habeant, longe infra ipsius dignitatem de eo sentire, ne tantillam quidem cognitionis eorum partem assequentes qui eum ex parte cognoscunt, neque de eo quidquanı aperte intelligentes. Hoc au tem de iis dico, qui vera de eo sentiunt. Non au tem hi pro eo stare existimandi sunt, qui Deo gloriam ac honorem exhibere se credentes, falsa de ipso sibi fingunt; cujusmodi sunt qui Patris ac Filii notionem confundunt, et unam Patris ac Filii bypostasin esse statuunt, sola cogitatione et nomi nibus solis unam eamdemque rem dividentes; ne que sane pro illo stant hæretici qui magna de ipso nitate ipsius, tamen principes et scribæ neque eorum scientiam comprehendere possunt, qui ex parte eum cognoscunt, uihil dignum declarantes de eo. Hoc autem dico de his qui vere pro eo sunt. Qui autem mendaciter sapiunt, non sunt pro eo, qui glorificare se putant eum: quales sunt hæretici qui confundunt Patris et Filii substantiam, unum dicentes esse Patrem et Filium, suspicione sola et nominibus solis di Prov. viii, 22, 23. Matth. xx1, 46. Ita Hebr. ap. G haeretici, Patripassiani quoque nuncuparentur, et Ita Aquila, Theodotion et Symmachus. Hierony mus quoque, • Dominus possedit me,, quam le ctionem firmat et defendit, epist. 139, ad Cyprianum. LXX autem: Thargum: N N2, Dominus creavit me.» Ita Syrus quoque, et Arabs, et Ambrosius. Ita et Sirachides, Eccle siastic. nen pe sapientiam, et cap. xxiv, Eodem hæc recidunt, nam np significat.c possidere,» et. generare.. Ea enim optimo possidemus jure, quæ genuinus. Sic Ge nes. w, 1: «Peperit Eva Cainum, et dixit, map, Possedi hominem a Domino, id est, peperi, ge nui. Generatio autem creatio quædam est, unde liberos procreare parentes dicuntur. Virgilius, Æn. lib. x, v. Sulmone creatos Quatuor hic juvenes..... id est, genitos. Cicero, lib. De republ.: • Quoniam plurima beneficia continet patria, et est antiquior parens, quam is qui, ut aiunt, creaverit. Similis occurrit permutatio in psal. cur, vers. 24. Theodo retus Codex Regius, etc. Noelianos designat, de quibus Epiphan. bar. Lvit. Hi Patrem ita cum Filio col fundebant, ut cum Filius pateretur, passum quoque Patrem asseverarent, nec quidquam inter S. Tri nitatis Personas discriminis statuebant. Cum autem in Noeti castris meruisset Sabellius, eamdem tue batur sententiam, adeo ut dicti ab eo Sabelliani perhibet Philastrius, læer. Liv, et Augustinus, tract. et in Joann., et Rufinus in Symboli aposto!. explicatione ad Attic. Credo in Deum Patrem, et Ferrandus diacon. in epistola ad Sever., tom. ¡!¡ Bibl.; quo nomine Noetianos quoque antea insignitos fuisse prodit Isidorus, Origin. lib. viii, cap. 5. Pr xeani quoque, et Hermogeniani id nominis errore suo meriti sunt. Eamdem opinionem Apollinaristis, et Priscillianistis tribuunt Athanas. in ep. ad Epi ctet., et Leo papa, epist. ad Turibium, c. 1. Hoc igitur indutus dogmate Sabellius unam eamdem que Patris, et Filii, et Spiritus sancti hypostasin esse pronuntiavit: inquit Epi phanius, hæer. Lx11, «Hic enim statuit, quique ab eo dicti sunt Sabelliani, eumdem esse Patrem, eumdem Fi lium, eumdem Spiritum sanctum, ut sint in eadem hypostasi tres appellationes, vel quemadmodum in homine, corpus, et anima, et spiritus.» Nolaudum præterea veterem hujus in Matthæum commentarii interpreten, «substantiam,» pro e sub sistentiam, hoc loco perperam reddidisse, ut a clarissimo viro Henrico Valesio, in luculento Adro tationum ad Eusebium opere, observatum est. Quan quam dixisse synodos aliquas, et cum veterum Patrum nonnullos confudisse constat. At Gregorius Nyssenus librum de earum differentia scripsit. Sed hæc fusius iu Origenianis expendimus. Ib. Ger doniani, Marcionita, Valentiniani, alii. Ib.
PG 13:1521οὐχ εὑρίσκουσι δὲ τί ποιήσουσιν εἰς ὅπερ βούλονται ἀνύσαι, ἅτε προληφθέντος παντὸς τοῦ εἰς αὐτὸν πιστεύσαντος λαοῦ καὶ ἐξηρτημένου τῆς εἰς τὸν Ἰησοῦν ἀγάπης καὶ ἐκκρεμαμένου ἐν τῷ ἀκούειν τῆς διδασκαλίας αὐτοῦ καὶ τοῦ λόγου αὐτοῦ. καὶ ἔστι γε τοῦτο ἰδεῖν μέχρι τοῦ δεῦρο, τίνα τρόπον ζητοῦσι καθελεῖν οἱ προβαλλόμενοι τὴν θεραπείαν τοῦ θεοῦ ὡς ἀρχιερεῖς αὐτοῦ καὶ τὴν θείαν γραφὴν ὡς γραμματεῖς καὶ τὸ ἀρχαῖον ὡς [οἱ] πρεσβύτεροι τοῦ λαοῦ, [καὶ] ζητοῦσιν ἀπολέσαι τὸν Ἰησοῦν καὶ ἐξαφανίσαι τὴν περὶ αὐτοῦ δόξαν, πάντα εἰς τοῦτο ἀκολούθως τῷ βουλήματι τῶν πατέρων αὐτῶν πράττοντες, οὐ μὴν εὑρίσκοντες τί ποιήσουσιν, ἵνα τὸν ἐξηρτημένον τοῦ Ἰησοῦ λαὸν ἀποστήσωσιν αὐτοῦ καὶ ἀπαλείψωσιν αὐτὸν ἀπὸ τῆς διανοίας αὐτῶν. Τάχα δὲ καὶ πάντες οἱ ἡντινοῦν δόξαν ἔχοντες περὶ τοῦ θείου καὶ πρεσβεύοντες περὶ αὐτῆς ἀλλοτρίως τῆς Ἰησοῦ διδασκαλίας ἀπολέσαι μὲν θέλουσι τὸν Ἰησοῦν, οὐ δύνανται δέ, ἐπεὶ πᾶς ὁ ὄχλος αὐτοῦ ἐκκρέμαται ἀκούων.
οὐχ εὑρίσκουσι δὲ τί ποιήσουσιν εἰς ὅπερ βούλονται ἀνύσαι, ἅτε προληφθέντος παντὸς τοῦ εἰς αὐτὸν πιστεύσαντος λαοῦ καὶ ἐξηρτημένου τῆς εἰς τὸν Ἰησοῦν ἀγάπης καὶ ἐκκρεμαμένου ἐν τῷ ἀκούειν τῆς διδασκαλίας αὐτοῦ καὶ τοῦ λόγου αὐτοῦ. καὶ ἔστι γε τοῦτο ἰδεῖν μέχρι τοῦ δεῦρο, τίνα τρόπον ζητοῦσι καθελεῖν οἱ προβαλλόμενοι τὴν θεραπείαν τοῦ θεοῦ ὡς ἀρχιερεῖς αὐτοῦ καὶ τὴν θείαν γραφὴν ὡς γραμματεῖς καὶ τὸ ἀρχαῖον ὡς [οἱ] πρεσβύτεροι τοῦ λαοῦ, [καὶ] ζητοῦσιν ἀπολέσαι τὸν Ἰησοῦν καὶ ἐξαφανίσαι τὴν περὶ αὐτοῦ δόξαν, πάντα εἰς τοῦτο ἀκολούθως τῷ βουλήματι τῶν πατέρων αὐτῶν πράττοντες, οὐ μὴν εὑρίσκοντες τί ποιήσουσιν, ἵνα τὸν ἐξηρτημένον τοῦ Ἰησοῦ λαὸν ἀποστήσωσιν αὐτοῦ καὶ ἀπαλείψωσιν αὐτὸν ἀπὸ τῆς διανοίας αὐτῶν. Τάχα δὲ καὶ πάντες οἱ ἡντινοῦν δόξαν ἔχοντες περὶ τοῦ θείου καὶ πρεσβεύοντες περὶ αὐτῆς ἀλλοτρίως τῆς Ἰησοῦ διδασκαλίας ἀπολέσαι μὲν θέλουσι τὸν Ἰησοῦν, οὐ δύνανται δέ, ἐπεὶ πᾶς ὁ ὄχλος αὐτοῦ ἐκκρέμαται ἀκούων. γὰρ μὴ ὦν, φησί, ο μετ' ἐμοῦ, κατ᾿ ἐμοῦ ἐστιν. Οὕτω δὲ, κἂν συνάγωσιν οἱ μὴ τὰ ἀληθῆ περὶ τοῦ Υἱοῦ φρονοῦντες ἐν τῷ ὀνόματι Ἰησοῦ, σκορπίζουσι μᾶλλον ἢ συνάγουσι. Φησὶ γὰρ ὁ Σωτήρ· ι Καὶ ὁ μὴ συνάγων μετ' ἐμοῦ, σκορπίζει. Καὶ πρόσχες, ὅτι μὴ εἴρηται ἁπλῶς· «Ὁ μὴ συνάγων σκορπίζει, ἀλλὰ μετὰ ἀκριβούς προσθήκης της, ο μετ' ἐμοῦ·, δεῖ γὰρ τὸν συνάγοντα μετ' αὐτοῦ συνάγειν. Νοήσεις δὲ τὸν μετ' αὐτοῦ συνάγοντα, επιστήσας τῷ· «Συναχθέντων ὑμῶν καὶ τοῦ ἐμοῦ πνεύματος, σὺν τῇ δυνάμει τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ, παραδοῦναι τὸν τοιοῦτον τῷ Σατανᾷ εἰς ὄλεθρον τῆς σαρκός, τὸ γάρο • Συναχθέντων ὑμῶν καὶ τοῦ ἐμοῦ πνεύματος, σὺν τῇ δυνάμει τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ, ο δηλοῖ τὸν συνάγοντα μετ' αὐτοῦ. Καὶ οὐκ ἂν λέγοις τό «Συναχθέντων ὑμῶν ἐν τῇ δυνά μει τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ, ἁρμόζειν τοῖς ἤτοι μετὰ τοῦ κακῶς βιοῦν συνάγουσιν, ἤτοι συναγομένοις, ἢ μετά τοῦ κακῶς καὶ ἀσεβῶς φρονεῖν περὶ Θεοῦ ἢ τοῦ Χρι στοῦ αὐτοῦ. Ταῦτα καὶ διὰ τὸ τοὺς ὄχλους φρονοῦν τας περὶ τοῦ Ἰησοῦ, τοὺς ὑπὲρ αὐτοῦ, καὶ πολλῷ ἔλαττον φρονοῦντας τῆς ἀξίας αὐτοῦ, λέγεσθαι εἰς προφήτην αὐτὸν ἐσχηκέναι. Συνεξετάσας δὲ τούτοις τὴν τοῦ Λουκᾶ περὶ τῶν ὁμοίων λέξιν, τρανότερον, οἶμαι, κατασκευάσεις τὰ προειρημένα· ὅστις φησίν Καὶ ἦν διδάσκων τὸ καθημέραν ἐν τῷ ἱερῷ. Οἱ δὲ ἀρχιερεῖς, καὶ οἱ γραμματεῖς, καὶ οἱ πρεσβύτεροι τοῦ λαοῦ ἐζήτουν αὐτὸν ἀπολέσαι καὶ οὐχ εύρισκον τί ποιήσουσιν· ὁ γὰρ λαὸς ἅπας ἐξεκρέματο αὐτοῦ ἀκούων, καὶ ἐν τούτοις γὰρ δηλοῦται, ὅτι οἱ τῶν Ἰουδαϊκῶν προϊστάμενοι παρανόμως λόγων ονομαζόμενοι ἀρχιερεῖς, καὶ γραμματεῖς, ἐχθροὶ τῷ Ἰησοῦ, καὶ πρεσβύτεροι τοῦ λαοῦ, ζητοῦσι μὲν τὸν Ἰησοῦν ἀπολέσαι, καὶ ἀφανίσαι τὸ ὄνομα αὐτοῦ ἀπὸ τῶν ἀνθρώπων, καὶ τὴν περὶ αὐτοῦ πίστιν· οὐχ εὐ ρίσκουσι δὲ τί ποιήσουσιν εἰς ὅπερ βούλονται ἀνύσαι, ἅτε προληφθέντος παντὸς τοῦ εἰς αὐτὸν πιστεύσαντος λαοῦ, καὶ ἐξηρτημένου τῆς εἰς τὸν Ἰησοῦν ἀγάπης, καὶ ἐκκρεμαμένου ἐν τῷ ἀκούειν τῆς διδασκαλίας αυτ τοῦ, καὶ τοῦ λόγου αὐτοῦ. Καὶ ἔστι γε τοῦτο ἰδεῖν μέχρι τοῦ δεῦρο, τίνα τρόπον ζητοῦσι καθελεῖν οἱ προβαλλόμενοι τὴν θεραπείαν τοῦ Θεοῦ ὡς ἀρχιερεῖς αὐτοῦ, καὶ τὴν θείαν Γραφὴν ὡς γραμματεῖς, καὶ όχλων »» Εt γὰρ μὴ ὦν, φησί, ο μετ' ἐμοῦ, κατ᾿ ἐμοῦ ἐστιν. Οὕτω δὲ, κἂν συνάγωσιν οἱ μὴ τὰ ἀληθῆ περὶ τοῦ Υἱοῦ φρονοῦντες ἐν τῷ ὀνόματι Ἰησοῦ, σκορπίζουσι μᾶλλον ἢ συνάγουσι. Φησὶ γὰρ ὁ Σωτήρ· ι Καὶ ὁ μὴ συνάγων μετ' ἐμοῦ, σκορπίζει. Καὶ πρόσχες, ὅτι μὴ εἴρηται ἁπλῶς· «Ὁ μὴ συνάγων σκορπίζει, ἀλλὰ μετὰ ἀκριβούς προσθήκης της, ο μετ' ἐμοῦ·, δεῖ γὰρ τὸν συνάγοντα μετ' αὐτοῦ συνάγειν. Νοήσεις δὲ τὸν μετ' αὐτοῦ συνάγοντα, επιστήσας τῷ· «Συναχθέντων ὑμῶν καὶ τοῦ ἐμοῦ πνεύματος, σὺν τῇ δυνάμει τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ, παραδοῦναι τὸν τοιοῦτον τῷ Σατανᾷ εἰς ὄλεθρον τῆς σαρκός, τὸ γάρο • Συναχθέντων ὑμῶν καὶ τοῦ ἐμοῦ πνεύματος, σὺν τῇ δυνάμει τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ, ο δηλοῖ τὸν συνάγοντα μετ' αὐτοῦ. Καὶ οὐκ ἂν λέγοις τό «Συναχθέντων ὑμῶν ἐν τῇ δυνά μει τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ, ἁρμόζειν τοῖς ἤτοι μετὰ τοῦ κακῶς βιοῦν συνάγουσιν, ἤτοι συναγομένοις, ἢ μετά τοῦ κακῶς καὶ ἀσεβῶς φρονεῖν περὶ Θεοῦ ἢ τοῦ Χρι στοῦ αὐτοῦ. Ταῦτα καὶ διὰ τὸ τοὺς ὄχλους φρονοῦν τας περὶ τοῦ Ἰησοῦ, τοὺς ὑπὲρ αὐτοῦ, καὶ πολλῷ ἔλαττον φρονοῦντας τῆς ἀξίας αὐτοῦ, λέγεσθαι εἰς προφήτην αὐτὸν ἐσχηκέναι. Συνεξετάσας δὲ τούτοις τὴν τοῦ Λουκᾶ περὶ τῶν ὁμοίων λέξιν, τρανότερον, οἶμαι, κατασκευάσεις τὰ προειρημένα· ὅστις φησίν Καὶ ἦν διδάσκων τὸ καθημέραν ἐν τῷ ἱερῷ. Οἱ δὲ ἀρχιερεῖς, καὶ οἱ γραμματεῖς, καὶ οἱ πρεσβύτεροι τοῦ λαοῦ ἐζήτουν αὐτὸν ἀπολέσαι καὶ οὐχ εύρισκον τί ποιήσουσιν· ὁ γὰρ λαὸς ἅπας ἐξεκρέματο αὐτοῦ ἀκούων, καὶ ἐν τούτοις γὰρ δηλοῦται, ὅτι οἱ τῶν Ἰουδαϊκῶν προϊστάμενοι παρανόμως λόγων ονομαζόμενοι ἀρχιερεῖς, καὶ γραμματεῖς, ἐχθροὶ τῷ Ἰησοῦ, καὶ πρεσβύτεροι τοῦ λαοῦ, ζητοῦσι μὲν τὸν Ἰησοῦν ἀπολέσαι, καὶ ἀφανίσαι τὸ ὄνομα αὐτοῦ ἀπὸ τῶν ἀνθρώπων, καὶ τὴν περὶ αὐτοῦ πίστιν· οὐχ εὐ ρίσκουσι δὲ τί ποιήσουσιν εἰς ὅπερ βούλονται ἀνύσαι, ἅτε προληφθέντος παντὸς τοῦ εἰς αὐτὸν πιστεύσαντος λαοῦ, καὶ ἐξηρτημένου τῆς εἰς τὸν Ἰησοῦν ἀγάπης, καὶ ἐκκρεμαμένου ἐν τῷ ἀκούειν τῆς διδασκαλίας αυτ τοῦ, καὶ τοῦ λόγου αὐτοῦ. Καὶ ἔστι γε τοῦτο ἰδεῖν μέχρι τοῦ δεῦρο, τίνα τρόπον ζητοῦσι καθελεῖν οἱ προβαλλόμενοι τὴν θεραπείαν τοῦ Θεοῦ ὡς ἀρχιερεῖς αὐτοῦ, καὶ τὴν θείαν Γραφὴν ὡς γραμματεῖς, καὶ όχλων »» Εt sentire credentes iniquitatem in sublime loquuntur, c. et Conditori obtrectant; cum eo quippe non sunt, et idcirco adversus eum sunt: «Qui enim,» inquit ", non est mecum, contra ne est.. Similiter autem quamvis in nomine Jesu congregent, qui vera de Filio non sentiunt, spargunt potius quam congre gant; ait quippe Servator:. Et qui non congre gat mecun, spargit.» Animadverte autem dictum non fuisse simpliciter: • Qui non congregat, spar git;» sed cum cauto hoc et exquisito additamento, c mecum;, oportet enim ut qui congregat, con greget cum co. Qui autem cum eo congregal, hunc dignosces, si ad id attenderis: ‹ Congregatis vo bis et mco spiritu, cum virtute Donini Jesu, tra dere hujusmodi Satanæ in interitum carnis. Illud enim: Congregatis vobis et meo spiritu, cum vir tute Domini Jesu, cum illo congregantem ostendit. Nec dicere queas illa: «Congregatis vobis in virtute Domini Jesu, iis convenire qui vel ne quiter viventes congregant, aut congregantur, vei male et impie de Deo ipsiusque Christo sentientes. Atque hæc eo dicta sunt, quod turbæ quæ pro Jesu stabant, et aliquam de Jesu opinionem suscepe rant, sed minorem ac ferret ipsius dignitas, eum tanquam prophetam habuisse dicantur. Quod si Lucæ de iisdem rebus orationem cum bisce contu leris, clarius, opinor, quæ supra dicta sunt proba veris; qui quidem sic ait *:. Et erat docens quo tidie in templo. Principes autem sacerdotum, et scriba, et seniores populi quærebant illum perdere; et non inveniebant quod facerent illi: omnis enim populus suspensus erat audiens illum; › in his si、 quidem ostenditur eos qui litterarum Judaicarum studiis inique præsunt, principes sacerdotum, et scribas Jesu infensos, et populi seniores dictos, Je sum quidem perdere, et nomen ipsius habitamque de eo fidem ex hominum mentibus delere, et obli terare velle; at quomodo voluntatem suam ad exitum provehant, non reperire, utpote toto populo qui ipsi fidem adhibuerat jam ante occupato, et amore jam cum Jesu conjuncto, et ab ore illius pendente, cum doctrinam illius sermonemque au videntes eos, quos existimant unum: quasi magna de eo sapere proponentes iniquitatem in excelso lo quuntur, et male loquentes de Deo non sunt pro eo: nec enim sunt cum eo, propterea sunt contra eumi, sicut dicit: Qui non est mecum, adversum me est. Sic et si congregant qui non sapiunt de Christo quod verum est in nomine Jesu, dispergunt magis quam congregant, sicut ipse dicit: «Qui non congre gal mecum, spargit. vide quia non simpliciter dixit: «Qui non congregat, spargit;» sed cum caula adjectione: Qui non congregat mecum. Qui enim congregat, cum Christo congregare debet. Quid sit autem congregare cum Christo intelliges, si consideraveris quod dicit Apostolus: Congregatis vobis et meo spiritu cum virtute Domini nostri Jesu Christi tradere euin qui talis est Satanæ in interitum carnis. › Quod enim dicit: «Congregatis vobis et meo spiritu, cum virtute Jesu Christi, manifestat quid sit congregare cum eo. Et hoc non convenit ad eos dicere: Congregatis vobis cum virtute Domini nostri Jesu Christi. Qui enim congregant cum male sapientibus de Christo, non congregant cum Christo. Et manifestius hunc sensum habes apud Lucam ita dicentem: Et erat docens quotidie in templo. Principes autem sacerdotum, et scribæ, et seniores populi volebant eum perdere, et non inveniebant quid facerent. Populus enim omnis suspensus erat in eum audiens eum. Et in his ostenditur, quoniam qui præsunt inique Judaicis turbis, et nominantur principes sacerdotum, et scribe, et seniores populi, inimici Chri sti, volunt quidem perdere Christum, et disperdere nomen ejus ex hominibus, et fidem de eo, sed non inveniunt quid faciant secundum quod volunt, quoniam præveniens omnis populus qui credidit ei, pendet s Matth. XII, 30. so ibid. ] Cor. v, 4, 5. Luc. xix, 47, 48. Vetus interpres legebat: vertit enim: c Qui præsunt inique Judaicis turbis. sentire credentes iniquitatem in sublime loquuntur, c. et Conditori obtrectant; cum eo quippe non sunt, et idcirco adversus eum sunt: «Qui enim,» inquit ", non est mecum, contra ne est.. Similiter autem quamvis in nomine Jesu congregent, qui vera de Filio non sentiunt, spargunt potius quam congre gant; ait quippe Servator:. Et qui non congre gat mecun, spargit.» Animadverte autem dictum non fuisse simpliciter: • Qui non congregat, spar git;» sed cum cauto hoc et exquisito additamento, c mecum;, oportet enim ut qui congregat, con greget cum co. Qui autem cum eo congregal, hunc dignosces, si ad id attenderis: ‹ Congregatis vo bis et mco spiritu, cum virtute Donini Jesu, tra dere hujusmodi Satanæ in interitum carnis. Illud enim: Congregatis vobis et meo spiritu, cum vir tute Domini Jesu, cum illo congregantem ostendit. Nec dicere queas illa: «Congregatis vobis in virtute Domini Jesu, iis convenire qui vel ne quiter viventes congregant, aut congregantur, vei male et impie de Deo ipsiusque Christo sentientes. Atque hæc eo dicta sunt, quod turbæ quæ pro Jesu stabant, et aliquam de Jesu opinionem suscepe rant, sed minorem ac ferret ipsius dignitas, eum tanquam prophetam habuisse dicantur. Quod si Lucæ de iisdem rebus orationem cum bisce contu leris, clarius, opinor, quæ supra dicta sunt proba veris; qui quidem sic ait *:. Et erat docens quo tidie in templo. Principes autem sacerdotum, et scriba, et seniores populi quærebant illum perdere; et non inveniebant quod facerent illi: omnis enim populus suspensus erat audiens illum; › in his si、 quidem ostenditur eos qui litterarum Judaicarum studiis inique præsunt, principes sacerdotum, et scribas Jesu infensos, et populi seniores dictos, Je sum quidem perdere, et nomen ipsius habitamque de eo fidem ex hominum mentibus delere, et obli terare velle; at quomodo voluntatem suam ad exitum provehant, non reperire, utpote toto populo qui ipsi fidem adhibuerat jam ante occupato, et amore jam cum Jesu conjuncto, et ab ore illius pendente, cum doctrinam illius sermonemque au videntes eos, quos existimant unum: quasi magna de eo sapere proponentes iniquitatem in excelso lo quuntur, et male loquentes de Deo non sunt pro eo: nec enim sunt cum eo, propterea sunt contra eumi, sicut dicit: Qui non est mecum, adversum me est. Sic et si congregant qui non sapiunt de Christo quod verum est in nomine Jesu, dispergunt magis quam congregant, sicut ipse dicit: «Qui non congre gal mecum, spargit. vide quia non simpliciter dixit: «Qui non congregat, spargit;» sed cum caula adjectione: Qui non congregat mecum. Qui enim congregat, cum Christo congregare debet. Quid sit autem congregare cum Christo intelliges, si consideraveris quod dicit Apostolus: Congregatis vobis et meo spiritu cum virtute Domini nostri Jesu Christi tradere euin qui talis est Satanæ in interitum carnis. › Quod enim dicit: «Congregatis vobis et meo spiritu, cum virtute Jesu Christi, manifestat quid sit congregare cum eo. Et hoc non convenit ad eos dicere: Congregatis vobis cum virtute Domini nostri Jesu Christi. Qui enim congregant cum male sapientibus de Christo, non congregant cum Christo. Et manifestius hunc sensum habes apud Lucam ita dicentem: Et erat docens quotidie in templo. Principes autem sacerdotum, et scribæ, et seniores populi volebant eum perdere, et non inveniebant quid facerent. Populus enim omnis suspensus erat in eum audiens eum. Et in his ostenditur, quoniam qui præsunt inique Judaicis turbis, et nominantur principes sacerdotum, et scribe, et seniores populi, inimici Chri sti, volunt quidem perdere Christum, et disperdere nomen ejus ex hominibus, et fidem de eo, sed non inveniunt quid faciant secundum quod volunt, quoniam præveniens omnis populus qui credidit ei, pendet s Matth. XII, 30. so ibid. ] Cor. v, 4, 5. Luc. xix, 47, 48. Vetus interpres legebat: vertit enim: c Qui præsunt inique Judaicis turbis.
PG 13:1522ἀλλὰ καὶ οἱ οἱστισινοῦν συγγράμμασιν ἧς δήποτε σοφίας προσέχοντες καὶ διὰ τοῦτο τροπικῶς λεγόμενοι γραμματεῖς ἀπολέσαι θέλουσιν ἐξ ἀνθρώπων τὸν Ἰησοῦν, οὐ μὴν εὑρίσκουσιν εἰς τοῦτο ἀνύσιμον ὃ ποιήσουσι. καὶ πάντες δὲ οἱ πρεσβύτεροι, [οἱ ἀλλότριοι] τῆς Ἰησοῦ διδασκαλίας λόγιοι Ἑλλήνων καὶ βαρβάρων, ἀπολέσαι θέλουσι τὸν Ἰησοῦν, ἀλλ’ οὐ δύνανται νικώμενοι ἀπὸ παντὸς τοῦ λαοῦ Ἰησοῦ, ἐκκρεμαμένου τοῦ διδασκάλου ἐν τῷ ἀκούειν καὶ συναισθάνεσθαι τῆς διδασκαλίας αὐτοῦ. καὶ ὁ Μᾶρκος δὲ τὰ παραπλήσια ὑποβάλλει λέγων· «καὶ ἤκουσαν οἱ ἀρχιερεῖς καὶ οἱ γραμματεῖς, καὶ ἐζήτουν πῶς αὐτὸν ἀπολέσωσιν· ἐφοβοῦντο γὰρ αὐτόν, ὅτι πᾶς ὁ λαὸς ἐξεπλήσσετο ἐπὶ τῇ διδαχῇ αὐτοῦ». πᾶς γὰρ ὁ λαὸς Χριστοῦ ἐκπλήσσεται «ἐπὶ τῇ διδαχῇ αὐτοῦ», καὶ οὐδὲν δύναται γενέσθαι ὑπὸ τῶν προειρημένων ἀρχιερέων καὶ γραμματέων, ζητούντων ἀπολέσαι τὸν Ἰησοῦν ἐξ ἀνθρώπων καὶ ἐκλῦσαι τὴν ἔκπληξιν παντὸς τοῦ λαοῦ αὐτοῦ. «Καὶ ἀποκριθεὶς ὁ Ἰησοῦς εἶπε πάλιν ἐν παραβολαῖς αὐτοῖς λέγων·
οὐχ εὑρίσκουσι δὲ τί ποιήσουσιν εἰς ὅπερ βούλονται ἀνύσαι, ἅτε προληφθέντος παντὸς τοῦ εἰς αὐτὸν πιστεύσαντος λαοῦ καὶ ἐξηρτημένου τῆς εἰς τὸν Ἰησοῦν ἀγάπης καὶ ἐκκρεμαμένου ἐν τῷ ἀκούειν τῆς διδασκαλίας αὐτοῦ καὶ τοῦ λόγου αὐτοῦ. καὶ ἔστι γε τοῦτο ἰδεῖν μέχρι τοῦ δεῦρο, τίνα τρόπον ζητοῦσι καθελεῖν οἱ προβαλλόμενοι τὴν θεραπείαν τοῦ θεοῦ ὡς ἀρχιερεῖς αὐτοῦ καὶ τὴν θείαν γραφὴν ὡς γραμματεῖς καὶ τὸ ἀρχαῖον ὡς [οἱ] πρεσβύτεροι τοῦ λαοῦ, [καὶ] ζητοῦσιν ἀπολέσαι τὸν Ἰησοῦν καὶ ἐξαφανίσαι τὴν περὶ αὐτοῦ δόξαν, πάντα εἰς τοῦτο ἀκολούθως τῷ βουλήματι τῶν πατέρων αὐτῶν πράττοντες, οὐ μὴν εὑρίσκοντες τί ποιήσουσιν, ἵνα τὸν ἐξηρτημένον τοῦ Ἰησοῦ λαὸν ἀποστήσωσιν αὐτοῦ καὶ ἀπαλείψωσιν αὐτὸν ἀπὸ τῆς διανοίας αὐτῶν. Τάχα δὲ καὶ πάντες οἱ ἡντινοῦν δόξαν ἔχοντες περὶ τοῦ θείου καὶ πρεσβεύοντες περὶ αὐτῆς ἀλλοτρίως τῆς Ἰησοῦ διδασκαλίας ἀπολέσαι μὲν θέλουσι τὸν Ἰησοῦν, οὐ δύνανται δέ, ἐπεὶ πᾶς ὁ ὄχλος αὐτοῦ ἐκκρέμαται ἀκούων. γὰρ μὴ ὦν, φησί, ο μετ' ἐμοῦ, κατ᾿ ἐμοῦ ἐστιν. Οὕτω δὲ, κἂν συνάγωσιν οἱ μὴ τὰ ἀληθῆ περὶ τοῦ Υἱοῦ φρονοῦντες ἐν τῷ ὀνόματι Ἰησοῦ, σκορπίζουσι μᾶλλον ἢ συνάγουσι. Φησὶ γὰρ ὁ Σωτήρ· ι Καὶ ὁ μὴ συνάγων μετ' ἐμοῦ, σκορπίζει. Καὶ πρόσχες, ὅτι μὴ εἴρηται ἁπλῶς· «Ὁ μὴ συνάγων σκορπίζει, ἀλλὰ μετὰ ἀκριβούς προσθήκης της, ο μετ' ἐμοῦ·, δεῖ γὰρ τὸν συνάγοντα μετ' αὐτοῦ συνάγειν. Νοήσεις δὲ τὸν μετ' αὐτοῦ συνάγοντα, επιστήσας τῷ· «Συναχθέντων ὑμῶν καὶ τοῦ ἐμοῦ πνεύματος, σὺν τῇ δυνάμει τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ, παραδοῦναι τὸν τοιοῦτον τῷ Σατανᾷ εἰς ὄλεθρον τῆς σαρκός, τὸ γάρο • Συναχθέντων ὑμῶν καὶ τοῦ ἐμοῦ πνεύματος, σὺν τῇ δυνάμει τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ, ο δηλοῖ τὸν συνάγοντα μετ' αὐτοῦ. Καὶ οὐκ ἂν λέγοις τό «Συναχθέντων ὑμῶν ἐν τῇ δυνά μει τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ, ἁρμόζειν τοῖς ἤτοι μετὰ τοῦ κακῶς βιοῦν συνάγουσιν, ἤτοι συναγομένοις, ἢ μετά τοῦ κακῶς καὶ ἀσεβῶς φρονεῖν περὶ Θεοῦ ἢ τοῦ Χρι στοῦ αὐτοῦ. Ταῦτα καὶ διὰ τὸ τοὺς ὄχλους φρονοῦν τας περὶ τοῦ Ἰησοῦ, τοὺς ὑπὲρ αὐτοῦ, καὶ πολλῷ ἔλαττον φρονοῦντας τῆς ἀξίας αὐτοῦ, λέγεσθαι εἰς προφήτην αὐτὸν ἐσχηκέναι. Συνεξετάσας δὲ τούτοις τὴν τοῦ Λουκᾶ περὶ τῶν ὁμοίων λέξιν, τρανότερον, οἶμαι, κατασκευάσεις τὰ προειρημένα· ὅστις φησίν Καὶ ἦν διδάσκων τὸ καθημέραν ἐν τῷ ἱερῷ. Οἱ δὲ ἀρχιερεῖς, καὶ οἱ γραμματεῖς, καὶ οἱ πρεσβύτεροι τοῦ λαοῦ ἐζήτουν αὐτὸν ἀπολέσαι καὶ οὐχ εύρισκον τί ποιήσουσιν· ὁ γὰρ λαὸς ἅπας ἐξεκρέματο αὐτοῦ ἀκούων, καὶ ἐν τούτοις γὰρ δηλοῦται, ὅτι οἱ τῶν Ἰουδαϊκῶν προϊστάμενοι παρανόμως λόγων ονομαζόμενοι ἀρχιερεῖς, καὶ γραμματεῖς, ἐχθροὶ τῷ Ἰησοῦ, καὶ πρεσβύτεροι τοῦ λαοῦ, ζητοῦσι μὲν τὸν Ἰησοῦν ἀπολέσαι, καὶ ἀφανίσαι τὸ ὄνομα αὐτοῦ ἀπὸ τῶν ἀνθρώπων, καὶ τὴν περὶ αὐτοῦ πίστιν· οὐχ εὐ ρίσκουσι δὲ τί ποιήσουσιν εἰς ὅπερ βούλονται ἀνύσαι, ἅτε προληφθέντος παντὸς τοῦ εἰς αὐτὸν πιστεύσαντος λαοῦ, καὶ ἐξηρτημένου τῆς εἰς τὸν Ἰησοῦν ἀγάπης, καὶ ἐκκρεμαμένου ἐν τῷ ἀκούειν τῆς διδασκαλίας αυτ τοῦ, καὶ τοῦ λόγου αὐτοῦ. Καὶ ἔστι γε τοῦτο ἰδεῖν μέχρι τοῦ δεῦρο, τίνα τρόπον ζητοῦσι καθελεῖν οἱ προβαλλόμενοι τὴν θεραπείαν τοῦ Θεοῦ ὡς ἀρχιερεῖς αὐτοῦ, καὶ τὴν θείαν Γραφὴν ὡς γραμματεῖς, καὶ όχλων »» Εt γὰρ μὴ ὦν, φησί, ο μετ' ἐμοῦ, κατ᾿ ἐμοῦ ἐστιν. Οὕτω δὲ, κἂν συνάγωσιν οἱ μὴ τὰ ἀληθῆ περὶ τοῦ Υἱοῦ φρονοῦντες ἐν τῷ ὀνόματι Ἰησοῦ, σκορπίζουσι μᾶλλον ἢ συνάγουσι. Φησὶ γὰρ ὁ Σωτήρ· ι Καὶ ὁ μὴ συνάγων μετ' ἐμοῦ, σκορπίζει. Καὶ πρόσχες, ὅτι μὴ εἴρηται ἁπλῶς· «Ὁ μὴ συνάγων σκορπίζει, ἀλλὰ μετὰ ἀκριβούς προσθήκης της, ο μετ' ἐμοῦ·, δεῖ γὰρ τὸν συνάγοντα μετ' αὐτοῦ συνάγειν. Νοήσεις δὲ τὸν μετ' αὐτοῦ συνάγοντα, επιστήσας τῷ· «Συναχθέντων ὑμῶν καὶ τοῦ ἐμοῦ πνεύματος, σὺν τῇ δυνάμει τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ, παραδοῦναι τὸν τοιοῦτον τῷ Σατανᾷ εἰς ὄλεθρον τῆς σαρκός, τὸ γάρο • Συναχθέντων ὑμῶν καὶ τοῦ ἐμοῦ πνεύματος, σὺν τῇ δυνάμει τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ, ο δηλοῖ τὸν συνάγοντα μετ' αὐτοῦ. Καὶ οὐκ ἂν λέγοις τό «Συναχθέντων ὑμῶν ἐν τῇ δυνά μει τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ, ἁρμόζειν τοῖς ἤτοι μετὰ τοῦ κακῶς βιοῦν συνάγουσιν, ἤτοι συναγομένοις, ἢ μετά τοῦ κακῶς καὶ ἀσεβῶς φρονεῖν περὶ Θεοῦ ἢ τοῦ Χρι στοῦ αὐτοῦ. Ταῦτα καὶ διὰ τὸ τοὺς ὄχλους φρονοῦν τας περὶ τοῦ Ἰησοῦ, τοὺς ὑπὲρ αὐτοῦ, καὶ πολλῷ ἔλαττον φρονοῦντας τῆς ἀξίας αὐτοῦ, λέγεσθαι εἰς προφήτην αὐτὸν ἐσχηκέναι. Συνεξετάσας δὲ τούτοις τὴν τοῦ Λουκᾶ περὶ τῶν ὁμοίων λέξιν, τρανότερον, οἶμαι, κατασκευάσεις τὰ προειρημένα· ὅστις φησίν Καὶ ἦν διδάσκων τὸ καθημέραν ἐν τῷ ἱερῷ. Οἱ δὲ ἀρχιερεῖς, καὶ οἱ γραμματεῖς, καὶ οἱ πρεσβύτεροι τοῦ λαοῦ ἐζήτουν αὐτὸν ἀπολέσαι καὶ οὐχ εύρισκον τί ποιήσουσιν· ὁ γὰρ λαὸς ἅπας ἐξεκρέματο αὐτοῦ ἀκούων, καὶ ἐν τούτοις γὰρ δηλοῦται, ὅτι οἱ τῶν Ἰουδαϊκῶν προϊστάμενοι παρανόμως λόγων ονομαζόμενοι ἀρχιερεῖς, καὶ γραμματεῖς, ἐχθροὶ τῷ Ἰησοῦ, καὶ πρεσβύτεροι τοῦ λαοῦ, ζητοῦσι μὲν τὸν Ἰησοῦν ἀπολέσαι, καὶ ἀφανίσαι τὸ ὄνομα αὐτοῦ ἀπὸ τῶν ἀνθρώπων, καὶ τὴν περὶ αὐτοῦ πίστιν· οὐχ εὐ ρίσκουσι δὲ τί ποιήσουσιν εἰς ὅπερ βούλονται ἀνύσαι, ἅτε προληφθέντος παντὸς τοῦ εἰς αὐτὸν πιστεύσαντος λαοῦ, καὶ ἐξηρτημένου τῆς εἰς τὸν Ἰησοῦν ἀγάπης, καὶ ἐκκρεμαμένου ἐν τῷ ἀκούειν τῆς διδασκαλίας αυτ τοῦ, καὶ τοῦ λόγου αὐτοῦ. Καὶ ἔστι γε τοῦτο ἰδεῖν μέχρι τοῦ δεῦρο, τίνα τρόπον ζητοῦσι καθελεῖν οἱ προβαλλόμενοι τὴν θεραπείαν τοῦ Θεοῦ ὡς ἀρχιερεῖς αὐτοῦ, καὶ τὴν θείαν Γραφὴν ὡς γραμματεῖς, καὶ όχλων »» Εt sentire credentes iniquitatem in sublime loquuntur, c. et Conditori obtrectant; cum eo quippe non sunt, et idcirco adversus eum sunt: «Qui enim,» inquit ", non est mecum, contra ne est.. Similiter autem quamvis in nomine Jesu congregent, qui vera de Filio non sentiunt, spargunt potius quam congre gant; ait quippe Servator:. Et qui non congre gat mecun, spargit.» Animadverte autem dictum non fuisse simpliciter: • Qui non congregat, spar git;» sed cum cauto hoc et exquisito additamento, c mecum;, oportet enim ut qui congregat, con greget cum co. Qui autem cum eo congregal, hunc dignosces, si ad id attenderis: ‹ Congregatis vo bis et mco spiritu, cum virtute Donini Jesu, tra dere hujusmodi Satanæ in interitum carnis. Illud enim: Congregatis vobis et meo spiritu, cum vir tute Domini Jesu, cum illo congregantem ostendit. Nec dicere queas illa: «Congregatis vobis in virtute Domini Jesu, iis convenire qui vel ne quiter viventes congregant, aut congregantur, vei male et impie de Deo ipsiusque Christo sentientes. Atque hæc eo dicta sunt, quod turbæ quæ pro Jesu stabant, et aliquam de Jesu opinionem suscepe rant, sed minorem ac ferret ipsius dignitas, eum tanquam prophetam habuisse dicantur. Quod si Lucæ de iisdem rebus orationem cum bisce contu leris, clarius, opinor, quæ supra dicta sunt proba veris; qui quidem sic ait *:. Et erat docens quo tidie in templo. Principes autem sacerdotum, et scriba, et seniores populi quærebant illum perdere; et non inveniebant quod facerent illi: omnis enim populus suspensus erat audiens illum; › in his si、 quidem ostenditur eos qui litterarum Judaicarum studiis inique præsunt, principes sacerdotum, et scribas Jesu infensos, et populi seniores dictos, Je sum quidem perdere, et nomen ipsius habitamque de eo fidem ex hominum mentibus delere, et obli terare velle; at quomodo voluntatem suam ad exitum provehant, non reperire, utpote toto populo qui ipsi fidem adhibuerat jam ante occupato, et amore jam cum Jesu conjuncto, et ab ore illius pendente, cum doctrinam illius sermonemque au videntes eos, quos existimant unum: quasi magna de eo sapere proponentes iniquitatem in excelso lo quuntur, et male loquentes de Deo non sunt pro eo: nec enim sunt cum eo, propterea sunt contra eumi, sicut dicit: Qui non est mecum, adversum me est. Sic et si congregant qui non sapiunt de Christo quod verum est in nomine Jesu, dispergunt magis quam congregant, sicut ipse dicit: «Qui non congre gal mecum, spargit. vide quia non simpliciter dixit: «Qui non congregat, spargit;» sed cum caula adjectione: Qui non congregat mecum. Qui enim congregat, cum Christo congregare debet. Quid sit autem congregare cum Christo intelliges, si consideraveris quod dicit Apostolus: Congregatis vobis et meo spiritu cum virtute Domini nostri Jesu Christi tradere euin qui talis est Satanæ in interitum carnis. › Quod enim dicit: «Congregatis vobis et meo spiritu, cum virtute Jesu Christi, manifestat quid sit congregare cum eo. Et hoc non convenit ad eos dicere: Congregatis vobis cum virtute Domini nostri Jesu Christi. Qui enim congregant cum male sapientibus de Christo, non congregant cum Christo. Et manifestius hunc sensum habes apud Lucam ita dicentem: Et erat docens quotidie in templo. Principes autem sacerdotum, et scribæ, et seniores populi volebant eum perdere, et non inveniebant quid facerent. Populus enim omnis suspensus erat in eum audiens eum. Et in his ostenditur, quoniam qui præsunt inique Judaicis turbis, et nominantur principes sacerdotum, et scribe, et seniores populi, inimici Chri sti, volunt quidem perdere Christum, et disperdere nomen ejus ex hominibus, et fidem de eo, sed non inveniunt quid faciant secundum quod volunt, quoniam præveniens omnis populus qui credidit ei, pendet s Matth. XII, 30. so ibid. ] Cor. v, 4, 5. Luc. xix, 47, 48. Vetus interpres legebat: vertit enim: c Qui præsunt inique Judaicis turbis. sentire credentes iniquitatem in sublime loquuntur, c. et Conditori obtrectant; cum eo quippe non sunt, et idcirco adversus eum sunt: «Qui enim,» inquit ", non est mecum, contra ne est.. Similiter autem quamvis in nomine Jesu congregent, qui vera de Filio non sentiunt, spargunt potius quam congre gant; ait quippe Servator:. Et qui non congre gat mecun, spargit.» Animadverte autem dictum non fuisse simpliciter: • Qui non congregat, spar git;» sed cum cauto hoc et exquisito additamento, c mecum;, oportet enim ut qui congregat, con greget cum co. Qui autem cum eo congregal, hunc dignosces, si ad id attenderis: ‹ Congregatis vo bis et mco spiritu, cum virtute Donini Jesu, tra dere hujusmodi Satanæ in interitum carnis. Illud enim: Congregatis vobis et meo spiritu, cum vir tute Domini Jesu, cum illo congregantem ostendit. Nec dicere queas illa: «Congregatis vobis in virtute Domini Jesu, iis convenire qui vel ne quiter viventes congregant, aut congregantur, vei male et impie de Deo ipsiusque Christo sentientes. Atque hæc eo dicta sunt, quod turbæ quæ pro Jesu stabant, et aliquam de Jesu opinionem suscepe rant, sed minorem ac ferret ipsius dignitas, eum tanquam prophetam habuisse dicantur. Quod si Lucæ de iisdem rebus orationem cum bisce contu leris, clarius, opinor, quæ supra dicta sunt proba veris; qui quidem sic ait *:. Et erat docens quo tidie in templo. Principes autem sacerdotum, et scriba, et seniores populi quærebant illum perdere; et non inveniebant quod facerent illi: omnis enim populus suspensus erat audiens illum; › in his si、 quidem ostenditur eos qui litterarum Judaicarum studiis inique præsunt, principes sacerdotum, et scribas Jesu infensos, et populi seniores dictos, Je sum quidem perdere, et nomen ipsius habitamque de eo fidem ex hominum mentibus delere, et obli terare velle; at quomodo voluntatem suam ad exitum provehant, non reperire, utpote toto populo qui ipsi fidem adhibuerat jam ante occupato, et amore jam cum Jesu conjuncto, et ab ore illius pendente, cum doctrinam illius sermonemque au videntes eos, quos existimant unum: quasi magna de eo sapere proponentes iniquitatem in excelso lo quuntur, et male loquentes de Deo non sunt pro eo: nec enim sunt cum eo, propterea sunt contra eumi, sicut dicit: Qui non est mecum, adversum me est. Sic et si congregant qui non sapiunt de Christo quod verum est in nomine Jesu, dispergunt magis quam congregant, sicut ipse dicit: «Qui non congre gal mecum, spargit. vide quia non simpliciter dixit: «Qui non congregat, spargit;» sed cum caula adjectione: Qui non congregat mecum. Qui enim congregat, cum Christo congregare debet. Quid sit autem congregare cum Christo intelliges, si consideraveris quod dicit Apostolus: Congregatis vobis et meo spiritu cum virtute Domini nostri Jesu Christi tradere euin qui talis est Satanæ in interitum carnis. › Quod enim dicit: «Congregatis vobis et meo spiritu, cum virtute Jesu Christi, manifestat quid sit congregare cum eo. Et hoc non convenit ad eos dicere: Congregatis vobis cum virtute Domini nostri Jesu Christi. Qui enim congregant cum male sapientibus de Christo, non congregant cum Christo. Et manifestius hunc sensum habes apud Lucam ita dicentem: Et erat docens quotidie in templo. Principes autem sacerdotum, et scribæ, et seniores populi volebant eum perdere, et non inveniebant quid facerent. Populus enim omnis suspensus erat in eum audiens eum. Et in his ostenditur, quoniam qui præsunt inique Judaicis turbis, et nominantur principes sacerdotum, et scribe, et seniores populi, inimici Chri sti, volunt quidem perdere Christum, et disperdere nomen ejus ex hominibus, et fidem de eo, sed non inveniunt quid faciant secundum quod volunt, quoniam præveniens omnis populus qui credidit ei, pendet s Matth. XII, 30. so ibid. ] Cor. v, 4, 5. Luc. xix, 47, 48. Vetus interpres legebat: vertit enim: c Qui præsunt inique Judaicis turbis.
PG 13:1523ὡμοιώθη ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἀνθρώπῳ βασιλεῖ, ὅστις ποιῶν γάμους τῷ υἱῷ αὐτοῦ ἀπέστειλε τοὺς δούλους αὐτοῦ» καὶ τὰ ἑξῆς ἕως τοῦ· «πολλοὶ γάρ εἰσι κλητοί, ὀλίγοι δὲ ἐκλεκτοί» [ματτη. 22, ] . Καὶ αὕτη ἡ παραβολὴ ὁλοσχερέστερον νοουμένη δόξει σαφὴς εἶναι, ἐν ᾗ ἄνθρωπος μὲν βασιλεὺς τροπικῶς ὁ θεὸς καὶ πατὴρ Χριστοῦ Ἰησοῦ εἶναι λέγεται, οἱ δὲ γάμοι τοῦ υἱοῦ τοῦ βασιλέως ἡ ἀποκατάστασις τῆς νύμφης ἐκκλησίας Χριστοῦ πρὸς Χριστὸν τὸν νυμφίον αὐτῆς. οἱ δὲ ἀποστελλόμενοι δοῦλοι «καλέσαι τοὺς κεκλημένους εἰς τοὺς γάμους» οἱ κατὰ καιρόν εἰσι προφῆται ἐπιστρέφοντες τοὺς ἀπὸ τοῦ λαοῦ διὰ τῶν προφητειῶν ἐπὶ τὴν εὐφροσύνην ἀγομένην ἐπὶ τῇ ἀποκαταστάσει τῆς ἐκκλησίας πρὸς Χριστόν. οἱ δὲ μὴ θέλοντες «ἐλθεῖν» προηγουμένως ὄντες κλητοὶ οἱ μὴ ἀκούοντες τῶν λόγων τῶν προφητῶν ἦσαν, οἱ δὲ ἀποστελλόμενοι ἄλλοι δοῦλοι ἄλλο ἄθροισμα προφητῶν, τὸ δὲ ἡτοιμασμένον «ἄριστον,» ἐν ᾧ «οἱ ταῦροι» τοῦ βασιλέως καὶ «τὰ σιτευτὰ» αὐτοῦ «τεθυμένα» ἦν, αἱ στερεαὶ ἦσαν καὶ λογικαὶ τῶν μυστηρίων τοῦ θεοῦ τροφαί·
ὡμοιώθη ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἀνθρώπῳ βασιλεῖ, ὅστις ποιῶν γάμους τῷ υἱῷ αὐτοῦ ἀπέστειλε τοὺς δούλους αὐτοῦ» καὶ τὰ ἑξῆς ἕως τοῦ· «πολλοὶ γάρ εἰσι κλητοί, ὀλίγοι δὲ ἐκλεκτοί» [ματτη. 22, ] . Καὶ αὕτη ἡ παραβολὴ ὁλοσχερέστερον νοουμένη δόξει σαφὴς εἶναι, ἐν ᾗ ἄνθρωπος μὲν βασιλεὺς τροπικῶς ὁ θεὸς καὶ πατὴρ Χριστοῦ Ἰησοῦ εἶναι λέγεται, οἱ δὲ γάμοι τοῦ υἱοῦ τοῦ βασιλέως ἡ ἀποκατάστασις τῆς νύμφης ἐκκλησίας Χριστοῦ πρὸς Χριστὸν τὸν νυμφίον αὐτῆς. οἱ δὲ ἀποστελλόμενοι δοῦλοι «καλέσαι τοὺς κεκλημένους εἰς τοὺς γάμους» οἱ κατὰ καιρόν εἰσι προφῆται ἐπιστρέφοντες τοὺς ἀπὸ τοῦ λαοῦ διὰ τῶν προφητειῶν ἐπὶ τὴν εὐφροσύνην ἀγομένην ἐπὶ τῇ ἀποκαταστάσει τῆς ἐκκλησίας πρὸς Χριστόν. οἱ δὲ μὴ θέλοντες «ἐλθεῖν» προηγουμένως ὄντες κλητοὶ οἱ μὴ ἀκούοντες τῶν λόγων τῶν προφητῶν ἦσαν, οἱ δὲ ἀποστελλόμενοι ἄλλοι δοῦλοι ἄλλο ἄθροισμα προφητῶν, τὸ δὲ ἡτοιμασμένον «ἄριστον,» ἐν ᾧ «οἱ ταῦροι» τοῦ βασιλέως καὶ «τὰ σιτευτὰ» αὐτοῦ «τεθυμένα» ἦν, αἱ στερεαὶ ἦσαν καὶ λογικαὶ τῶν μυστηρίων τοῦ θεοῦ τροφαί· τὸ ἀρχαῖον ὡς οἱ πρεσβύτεροι τοῦ λαοῦ, ζητοῦσιν ἀπολέσαι τὸν Ἰησοῦν, καὶ ἐξαφανίσαι τὴν περὶ αὐτοῦ δόξαν, πάντα εἰς τοῦτο ἀκολούθως τῷ βουλήματι τῶν πατέρων αὐτῶν πράττοντες, οὐ μὴν εὑρίσκοντες τί ποιήσουσιν, ἵνα τὸν ἐξηρτημένον τοῦ Ἰησοῦ λαὸν ἀποστήσωσιν αὐτοῦ, καὶ ἀπαλείψωσιν αὐτὸν ἀπὸ τῆς διανοίας αὐτῶν. Τάχα δὲ καὶ πάντες οἱ ἡντινοῦν δε ξαν ἔχοντες περὶ τοῦ θείου, καὶ πρεσβεύοντες περὶ αὐτῆς ἀλλοτρίως τῆς Ἰησοῦ διδασκαλίας, ἀπολέσαι μὲν θέλουσι τὸν Ἰησοῦν, οὐ δύνανται δὲ, ἐπεὶ πᾶς ὁ ὄχλος αὐτοῦ ἐκκρέμαται ἀκούων. ᾿Αλλὰ καὶ οἱοιστισιν οὖν συγγράμμασιν ἧς δήποτε σοφίας προσέχον τες, καὶ διὰ τοῦτο τροπικῶς λεγόμενοι γραμματείς, ἀπολέσαι θέλουσιν ἐξ ἀνθρώπων τὸν Ἰησοῦν· οὐ μὴν εὑρίσκουσιν εἰς τοῦτο ἀνύσιμον δ ποιήσουσι. Κα! πάντες δὲ οἱ πρεσβύτεροι τῆς Ἰησοῦ διδασκαλίας λό γοι Ἑλλήνων καὶ βαρβάρων ἀπολέσαι θέλουσι τὸν Ἰησοῦν· ἀλλ' οὐ δύνανται, νικώμενοι ἀπὸ παντός τοῦ λαοῦ, Ἰησοῦ ἐκκρεμαμένου τοῦ διδασκάλου, ἐν τῷ ἀκούειν καὶ συναισθάνεσθαι τῆς διδασκαλίας αὐτ τοῦ. Καὶ ὁ Μάρκος δὲ τὰ παραπλήσια ὑποβάλλει λέ γων· Καὶ ἤκουσαν οἱ ἀρχιερεῖς καὶ οἱ γραμματείς, καὶ ἐζήτουν πῶς αὐτὸν ἀπολέσωσιν· ἐφοβοῦντο γὰρ αὐτὸν, ὅτι πᾶς ὁ λαὸς ἐξεπλήσσετο ἐπὶ τῇ διδαχῇ αὐτοῦ.» Πᾶς γὰρ ὁ λαὸς Χριστοῦ ἐκπλήσσεται ἐπὶ τῇ διδαχῇ αὐτοῦ, καὶ οὐδὲν δύναται γενέσθαι ὑπὸ τῶν προειρημένων ἀρχιερέων καὶ γραμματέων, ζητούν των ἀπολέσαι τὸν Ἰησοῦν ἐξ ἀνθρώπων, καὶ ἐκλύσαι τὴν ἔκπληξιν παντὸς τοῦ λαοῦ αὐτοῦ. Περὶ τῶν καλουμένων εἰς τοὺς γάμους. Καὶ ἀποκριθεὶς ὁ Ἰησοῦς εἶπε πάλιν ἐν παρα βολαῖς αὐτοῖς, λέγων· Ωμοιώθη ἡ βασιλεία τῶν οὐ ρανῶν ἀνθρώπῳ βασιλεῖ, ὅστις, ποιῶν γάμους τῷ υἱῷ αὑτοῦ, ἀπέστειλε τοὺς δούλους αὐτοῦ, καὶ τὰ ἑξῆς ἕως τοῦ· «Πολλοὶ γάρ εἰσι κλητοί, ὀλίγοι δὲ ἐκλεκτοί. Καὶ αὕτη ἡ παραβολή ολοσχερέστερον νοουμένη δόξει σαφὴς εἶναι, ἐν ᾗ ἄνθρωπος μὲν βατι λεὺς τροπικῶς ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ Χριστοῦ Ἰη γράμμασιν. "Ανθρωπος μὲν βασιλεύς, 41. Ηυετιυς. τὸ ἀρχαῖον ὡς οἱ πρεσβύτεροι τοῦ λαοῦ, ζητοῦσιν ἀπολέσαι τὸν Ἰησοῦν, καὶ ἐξαφανίσαι τὴν περὶ αὐτοῦ δόξαν, πάντα εἰς τοῦτο ἀκολούθως τῷ βουλήματι τῶν πατέρων αὐτῶν πράττοντες, οὐ μὴν εὑρίσκοντες τί ποιήσουσιν, ἵνα τὸν ἐξηρτημένον τοῦ Ἰησοῦ λαὸν ἀποστήσωσιν αὐτοῦ, καὶ ἀπαλείψωσιν αὐτὸν ἀπὸ τῆς διανοίας αὐτῶν. Τάχα δὲ καὶ πάντες οἱ ἡντινοῦν δε ξαν ἔχοντες περὶ τοῦ θείου, καὶ πρεσβεύοντες περὶ αὐτῆς ἀλλοτρίως τῆς Ἰησοῦ διδασκαλίας, ἀπολέσαι μὲν θέλουσι τὸν Ἰησοῦν, οὐ δύνανται δὲ, ἐπεὶ πᾶς ὁ ὄχλος αὐτοῦ ἐκκρέμαται ἀκούων. ᾿Αλλὰ καὶ οἱοιστισιν οὖν συγγράμμασιν ἧς δήποτε σοφίας προσέχον τες, καὶ διὰ τοῦτο τροπικῶς λεγόμενοι γραμματείς, ἀπολέσαι θέλουσιν ἐξ ἀνθρώπων τὸν Ἰησοῦν· οὐ μὴν εὑρίσκουσιν εἰς τοῦτο ἀνύσιμον δ ποιήσουσι. Κα! πάντες δὲ οἱ πρεσβύτεροι τῆς Ἰησοῦ διδασκαλίας λό γοι Ἑλλήνων καὶ βαρβάρων ἀπολέσαι θέλουσι τὸν Ἰησοῦν· ἀλλ' οὐ δύνανται, νικώμενοι ἀπὸ παντός τοῦ λαοῦ, Ἰησοῦ ἐκκρεμαμένου τοῦ διδασκάλου, ἐν τῷ ἀκούειν καὶ συναισθάνεσθαι τῆς διδασκαλίας αὐτ τοῦ. Καὶ ὁ Μάρκος δὲ τὰ παραπλήσια ὑποβάλλει λέ γων· Καὶ ἤκουσαν οἱ ἀρχιερεῖς καὶ οἱ γραμματείς, καὶ ἐζήτουν πῶς αὐτὸν ἀπολέσωσιν· ἐφοβοῦντο γὰρ αὐτὸν, ὅτι πᾶς ὁ λαὸς ἐξεπλήσσετο ἐπὶ τῇ διδαχῇ αὐτοῦ.» Πᾶς γὰρ ὁ λαὸς Χριστοῦ ἐκπλήσσεται ἐπὶ τῇ διδαχῇ αὐτοῦ, καὶ οὐδὲν δύναται γενέσθαι ὑπὸ τῶν προειρημένων ἀρχιερέων καὶ γραμματέων, ζητούν των ἀπολέσαι τὸν Ἰησοῦν ἐξ ἀνθρώπων, καὶ ἐκλύσαι τὴν ἔκπληξιν παντὸς τοῦ λαοῦ αὐτοῦ. Περὶ τῶν καλουμένων εἰς τοὺς γάμους. Καὶ ἀποκριθεὶς ὁ Ἰησοῦς εἶπε πάλιν ἐν παρα βολαῖς αὐτοῖς, λέγων· Ωμοιώθη ἡ βασιλεία τῶν οὐ ρανῶν ἀνθρώπῳ βασιλεῖ, ὅστις, ποιῶν γάμους τῷ υἱῷ αὑτοῦ, ἀπέστειλε τοὺς δούλους αὐτοῦ, καὶ τὰ ἑξῆς ἕως τοῦ· «Πολλοὶ γάρ εἰσι κλητοί, ὀλίγοι δὲ ἐκλεκτοί. Καὶ αὕτη ἡ παραβολή ολοσχερέστερον νοουμένη δόξει σαφὴς εἶναι, ἐν ᾗ ἄνθρωπος μὲν βατι λεὺς τροπικῶς ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ Χριστοῦ Ἰη γράμμασιν. "Ανθρωπος μὲν βασιλεύς, 41. Ηυετιυς. diret. Et illud quidem etiamnum videre licet, qua nam ratione qui in Deum pietatem obtendunt tan quam summi ipsius pontifices, quique sacram Scri pturam tanquam scribæ, et senatum tanquam populi seniores, Jesum interimere, conceptanique de eo opinionem exstirpare quærunt; nihil non ad id, juxta patrum ipsorum voluntatem, agentes; quid autem effectum dent, nequaquam reperientes, ut populum Jesu addictum ab eo abducant, ab eorumque mentibus ipsum deleant. Forsitan vero quicunque opinione de Deo qualibet imbuti sunt, eamque contra Jesu disciplinam asserere student ac docere, Jesum quidem volunt interficere, non autem possunt, quia illum audiens multitudo ab ipsius ore pendet. Sed et qui mentem ad cujus cunque sapientiae quoslibet libros appellunt, proptereaque scribæ tropice appellantur, Jesum ex hominum numero expungere cupiunt; at nihil ad id efficiendum utile reperiunt. Quin et ipsa Jesu doctrina antiquiores omnes Græcorum barbaroruin que disciplinæ Jesum interimere satagunt; minime autem possunt, ab universo videlicet populo supe- « rati, qui Jesu doctrinam audiens, ipsique consen tiens, totus a præceptore suo Jesu pendet, eique addictus est. Consimilia sunt quæ subjicit Marcus dicens Quo audito principes sacerdotum ef scribæ quærebant quomodo eum perderent time. lant enim eum, quoniam universa turba admira batur super doctrina ejus; › universus enim Christi populus doctrinam ipsius demiratur ac stupet: at ante memorati hi sacerdotum principes ac scribæ, Jesum ex hominibus eliminare, populumque omnem ab ipsius admiratione retrahere cupientes, optatis tamen suis nequaquam potiri queunt. De accersitis ad nuptias. bolis cis, dicens: Simile factum est reguum coelo rum homini regi, qui faciens nuptias filio suo, mi sit servos suos ",, et cætera, usque ad id: • Multi enim sunt vocati, pauci vero electi. › Hæc quoque parabola levius simpliciusque intellecta facilis esse videbitur, et aperta, in qua nimirum homo rex tro pice Deus et Christi Pater esse dicitur; nuptiæ au in dilectione ipsius, et pendet, ut audiat doctrinam ejus. Et est hoc usque nunc videre, quomodo quæ runt exterminare qui se profitentur esse sacerdotes Dei, et Scripturas ejus cognoscere, quasi scriba es sent, antiquitatem se tenere putantes quasi seniores, et quærunt perdere Jesum, et exterminare fidem veritatis ipsius, omnia consequenter secundum voluntatem patrum suorum agentes. Non tamen invenjunt quid faciant, quia non possunt populum Christi pendentem in eum ab eo divellere, neque delere eum de sensu eorum. Forsitan autem et omnes qui non recte sapiunt de divinitate, sed aliud loquuntur de ea quam est ex Christi doctrina, perdere volunt Christum, non autem possunt, quia totus populus fidelis pendet in eum, audiens eum. Sed et quicunque ad sensum Scripturarum extranearum aspiciunt, ideo inoraliter dicuntur scribæ, et omnes alieni presbyteri a Christi doctrina, id est philosophi gentium, cæterorumque barbarorum prudentes, perdere volunt Christum, non autem possunt, victi a populo Christi pendente, et audiente doctrinam ipsius. nuptias filio suo, et cætera. Hæc quoque parabola simpliciter intellecta, videtur ostendere quod homo rex moraliter Deus et Pater Domini nostri Jesu Christi dicatur. Nuptiæ autem filii regis, restitutio sponsæ Ecclesiæ ad Christum sponsum ipsius. Qui autem mittuntur servi vocare invitatos ad nuptias, secundum tempus habentur prophetæ convertentes ex populo per suas prophetias ad lætitiam restitutionis Ecclesiæ ad Christum. Qui autem noluerunt venire in primis invitati, qui noluerunt audire verba prophetarum. Marc. XI, Codex Regius, etc. Hieronymus, Opus imperf, hom. diret. Et illud quidem etiamnum videre licet, qua nam ratione qui in Deum pietatem obtendunt tan quam summi ipsius pontifices, quique sacram Scri pturam tanquam scribæ, et senatum tanquam populi seniores, Jesum interimere, conceptanique de eo opinionem exstirpare quærunt; nihil non ad id, juxta patrum ipsorum voluntatem, agentes; quid autem effectum dent, nequaquam reperientes, ut populum Jesu addictum ab eo abducant, ab eorumque mentibus ipsum deleant. Forsitan vero quicunque opinione de Deo qualibet imbuti sunt, eamque contra Jesu disciplinam asserere student ac docere, Jesum quidem volunt interficere, non autem possunt, quia illum audiens multitudo ab ipsius ore pendet. Sed et qui mentem ad cujus cunque sapientiae quoslibet libros appellunt, proptereaque scribæ tropice appellantur, Jesum ex hominum numero expungere cupiunt; at nihil ad id efficiendum utile reperiunt. Quin et ipsa Jesu doctrina antiquiores omnes Græcorum barbaroruin que disciplinæ Jesum interimere satagunt; minime autem possunt, ab universo videlicet populo supe- « rati, qui Jesu doctrinam audiens, ipsique consen tiens, totus a præceptore suo Jesu pendet, eique addictus est. Consimilia sunt quæ subjicit Marcus dicens Quo audito principes sacerdotum ef scribæ quærebant quomodo eum perderent time. lant enim eum, quoniam universa turba admira batur super doctrina ejus; › universus enim Christi populus doctrinam ipsius demiratur ac stupet: at ante memorati hi sacerdotum principes ac scribæ, Jesum ex hominibus eliminare, populumque omnem ab ipsius admiratione retrahere cupientes, optatis tamen suis nequaquam potiri queunt. De accersitis ad nuptias. bolis cis, dicens: Simile factum est reguum coelo rum homini regi, qui faciens nuptias filio suo, mi sit servos suos ",, et cætera, usque ad id: • Multi enim sunt vocati, pauci vero electi. › Hæc quoque parabola levius simpliciusque intellecta facilis esse videbitur, et aperta, in qua nimirum homo rex tro pice Deus et Christi Pater esse dicitur; nuptiæ au in dilectione ipsius, et pendet, ut audiat doctrinam ejus. Et est hoc usque nunc videre, quomodo quæ runt exterminare qui se profitentur esse sacerdotes Dei, et Scripturas ejus cognoscere, quasi scriba es sent, antiquitatem se tenere putantes quasi seniores, et quærunt perdere Jesum, et exterminare fidem veritatis ipsius, omnia consequenter secundum voluntatem patrum suorum agentes. Non tamen invenjunt quid faciant, quia non possunt populum Christi pendentem in eum ab eo divellere, neque delere eum de sensu eorum. Forsitan autem et omnes qui non recte sapiunt de divinitate, sed aliud loquuntur de ea quam est ex Christi doctrina, perdere volunt Christum, non autem possunt, quia totus populus fidelis pendet in eum, audiens eum. Sed et quicunque ad sensum Scripturarum extranearum aspiciunt, ideo inoraliter dicuntur scribæ, et omnes alieni presbyteri a Christi doctrina, id est philosophi gentium, cæterorumque barbarorum prudentes, perdere volunt Christum, non autem possunt, victi a populo Christi pendente, et audiente doctrinam ipsius. nuptias filio suo, et cætera. Hæc quoque parabola simpliciter intellecta, videtur ostendere quod homo rex moraliter Deus et Pater Domini nostri Jesu Christi dicatur. Nuptiæ autem filii regis, restitutio sponsæ Ecclesiæ ad Christum sponsum ipsius. Qui autem mittuntur servi vocare invitatos ad nuptias, secundum tempus habentur prophetæ convertentes ex populo per suas prophetias ad lætitiam restitutionis Ecclesiæ ad Christum. Qui autem noluerunt venire in primis invitati, qui noluerunt audire verba prophetarum. Marc. XI, Codex Regius, etc. Hieronymus, Opus imperf, hom. 15. • Εt respondens Jesus, dixit iterum in para 15. In illo tempore dixit Jesus discipulis suis: Simile est regnum coelorum homini regi qui fecit 18. s Matth. xxi, 1, 2, 5 et seq. 15. • Εt respondens Jesus, dixit iterum in para 15. In illo tempore dixit Jesus discipulis suis: Simile est regnum coelorum homini regi qui fecit 18. s Matth. xxi, 1, 2, 5 et seq.
PG 13:1524οὕτω δὲ καὶ «πάντα ἕτοιμα,» οἱ περὶ πάντων τῶν ὄντων λόγοι [ἕτοιμοι], οὓς [ «ὅταν ἔλθῃ τὸ τέλειον»] οἱ τῇ κλήσει ἀκολουθήσαντες φάγονται καὶ πίονται. ἐπεὶ δὲ τῶν κεκλημένων διὰ τῶν προφητῶν οἱ μὲν μόνον ἠμέλουν τῶν λεγομένων καὶ τοῖς βιωτικοῖς ἐσχόλαζον πράγμασιν, οὐ μὴν καὶ ἐπονηρεύοντο [κατὰ τῶν προφητῶν, ἄλλοι δὲ καὶ ἐπονηρεύοντο] κατ’ αὐτῶν, διὰ τοῦτο τὴν διαφορὰν αὐτῶν παραστῆσαι βουλόμενος εἶπεν· «οἱ δὲ ἀμελήσαντες ἀπῆλθον, ὃς μὲν ἐπὶ τὸν ἴδιον ἀγρόν, ὃς δὲ ἐπὶ τὴν ἐμπορίαν αὐτοῦ· οἱ δὲ λοιποὶ κρατήσαντες αὐτοῦ τοὺς δούλους ὕβρισαν καὶ ἀπέκτειναν.» Εἶτα ἀκολούθως [ταύτῃ] τῇ ὁλοσχερεστέρᾳ διηγήσει ἡ ὀργὴ τοῦ βασιλέως νοεῖται, ἣν καὶ ὁ ἀπόστολος περὶ Ἰουδαίων ὀνομάζων λέγει· «ἔφθασε δὲ ἡ ὀργὴ ἐπ’ αὐτοὺς εἰς τέλος». εἶτα προφητεύεται ὁ κατὰ Ἰουδαίων πόλεμος καὶ ἡ ἅλωσις Ἱερουσαλὴμ καὶ ἡ ἀναίρεσις τοῦ λαοῦ μετὰ τὴν Χριστοῦ ἐπιδημίαν ἐν τῷ «καὶ πέμψας τὸ στράτευμα αὐτοῦ ἀνεῖλε τοὺς φονεῖς ἐκείνους καὶ τὴν πόλιν αὐτῶν ἐνέπρησε.» τὸ δὲ «τότε λέγει τοῖς δούλοις αὐτοῦ· ὁ μὲν γάμος ἕτοιμος, οἱ δὲ κεκλημένοι οὐκ ἦσαν ἄξιοι·
ὡμοιώθη ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἀνθρώπῳ βασιλεῖ, ὅστις ποιῶν γάμους τῷ υἱῷ αὐτοῦ ἀπέστειλε τοὺς δούλους αὐτοῦ» καὶ τὰ ἑξῆς ἕως τοῦ· «πολλοὶ γάρ εἰσι κλητοί, ὀλίγοι δὲ ἐκλεκτοί» [ματτη. 22, ] . Καὶ αὕτη ἡ παραβολὴ ὁλοσχερέστερον νοουμένη δόξει σαφὴς εἶναι, ἐν ᾗ ἄνθρωπος μὲν βασιλεὺς τροπικῶς ὁ θεὸς καὶ πατὴρ Χριστοῦ Ἰησοῦ εἶναι λέγεται, οἱ δὲ γάμοι τοῦ υἱοῦ τοῦ βασιλέως ἡ ἀποκατάστασις τῆς νύμφης ἐκκλησίας Χριστοῦ πρὸς Χριστὸν τὸν νυμφίον αὐτῆς. οἱ δὲ ἀποστελλόμενοι δοῦλοι «καλέσαι τοὺς κεκλημένους εἰς τοὺς γάμους» οἱ κατὰ καιρόν εἰσι προφῆται ἐπιστρέφοντες τοὺς ἀπὸ τοῦ λαοῦ διὰ τῶν προφητειῶν ἐπὶ τὴν εὐφροσύνην ἀγομένην ἐπὶ τῇ ἀποκαταστάσει τῆς ἐκκλησίας πρὸς Χριστόν. οἱ δὲ μὴ θέλοντες «ἐλθεῖν» προηγουμένως ὄντες κλητοὶ οἱ μὴ ἀκούοντες τῶν λόγων τῶν προφητῶν ἦσαν, οἱ δὲ ἀποστελλόμενοι ἄλλοι δοῦλοι ἄλλο ἄθροισμα προφητῶν, τὸ δὲ ἡτοιμασμένον «ἄριστον,» ἐν ᾧ «οἱ ταῦροι» τοῦ βασιλέως καὶ «τὰ σιτευτὰ» αὐτοῦ «τεθυμένα» ἦν, αἱ στερεαὶ ἦσαν καὶ λογικαὶ τῶν μυστηρίων τοῦ θεοῦ τροφαί· τὸ ἀρχαῖον ὡς οἱ πρεσβύτεροι τοῦ λαοῦ, ζητοῦσιν ἀπολέσαι τὸν Ἰησοῦν, καὶ ἐξαφανίσαι τὴν περὶ αὐτοῦ δόξαν, πάντα εἰς τοῦτο ἀκολούθως τῷ βουλήματι τῶν πατέρων αὐτῶν πράττοντες, οὐ μὴν εὑρίσκοντες τί ποιήσουσιν, ἵνα τὸν ἐξηρτημένον τοῦ Ἰησοῦ λαὸν ἀποστήσωσιν αὐτοῦ, καὶ ἀπαλείψωσιν αὐτὸν ἀπὸ τῆς διανοίας αὐτῶν. Τάχα δὲ καὶ πάντες οἱ ἡντινοῦν δε ξαν ἔχοντες περὶ τοῦ θείου, καὶ πρεσβεύοντες περὶ αὐτῆς ἀλλοτρίως τῆς Ἰησοῦ διδασκαλίας, ἀπολέσαι μὲν θέλουσι τὸν Ἰησοῦν, οὐ δύνανται δὲ, ἐπεὶ πᾶς ὁ ὄχλος αὐτοῦ ἐκκρέμαται ἀκούων. ᾿Αλλὰ καὶ οἱοιστισιν οὖν συγγράμμασιν ἧς δήποτε σοφίας προσέχον τες, καὶ διὰ τοῦτο τροπικῶς λεγόμενοι γραμματείς, ἀπολέσαι θέλουσιν ἐξ ἀνθρώπων τὸν Ἰησοῦν· οὐ μὴν εὑρίσκουσιν εἰς τοῦτο ἀνύσιμον δ ποιήσουσι. Κα! πάντες δὲ οἱ πρεσβύτεροι τῆς Ἰησοῦ διδασκαλίας λό γοι Ἑλλήνων καὶ βαρβάρων ἀπολέσαι θέλουσι τὸν Ἰησοῦν· ἀλλ' οὐ δύνανται, νικώμενοι ἀπὸ παντός τοῦ λαοῦ, Ἰησοῦ ἐκκρεμαμένου τοῦ διδασκάλου, ἐν τῷ ἀκούειν καὶ συναισθάνεσθαι τῆς διδασκαλίας αὐτ τοῦ. Καὶ ὁ Μάρκος δὲ τὰ παραπλήσια ὑποβάλλει λέ γων· Καὶ ἤκουσαν οἱ ἀρχιερεῖς καὶ οἱ γραμματείς, καὶ ἐζήτουν πῶς αὐτὸν ἀπολέσωσιν· ἐφοβοῦντο γὰρ αὐτὸν, ὅτι πᾶς ὁ λαὸς ἐξεπλήσσετο ἐπὶ τῇ διδαχῇ αὐτοῦ.» Πᾶς γὰρ ὁ λαὸς Χριστοῦ ἐκπλήσσεται ἐπὶ τῇ διδαχῇ αὐτοῦ, καὶ οὐδὲν δύναται γενέσθαι ὑπὸ τῶν προειρημένων ἀρχιερέων καὶ γραμματέων, ζητούν των ἀπολέσαι τὸν Ἰησοῦν ἐξ ἀνθρώπων, καὶ ἐκλύσαι τὴν ἔκπληξιν παντὸς τοῦ λαοῦ αὐτοῦ. Περὶ τῶν καλουμένων εἰς τοὺς γάμους. Καὶ ἀποκριθεὶς ὁ Ἰησοῦς εἶπε πάλιν ἐν παρα βολαῖς αὐτοῖς, λέγων· Ωμοιώθη ἡ βασιλεία τῶν οὐ ρανῶν ἀνθρώπῳ βασιλεῖ, ὅστις, ποιῶν γάμους τῷ υἱῷ αὑτοῦ, ἀπέστειλε τοὺς δούλους αὐτοῦ, καὶ τὰ ἑξῆς ἕως τοῦ· «Πολλοὶ γάρ εἰσι κλητοί, ὀλίγοι δὲ ἐκλεκτοί. Καὶ αὕτη ἡ παραβολή ολοσχερέστερον νοουμένη δόξει σαφὴς εἶναι, ἐν ᾗ ἄνθρωπος μὲν βατι λεὺς τροπικῶς ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ Χριστοῦ Ἰη γράμμασιν. "Ανθρωπος μὲν βασιλεύς, 41. Ηυετιυς. τὸ ἀρχαῖον ὡς οἱ πρεσβύτεροι τοῦ λαοῦ, ζητοῦσιν ἀπολέσαι τὸν Ἰησοῦν, καὶ ἐξαφανίσαι τὴν περὶ αὐτοῦ δόξαν, πάντα εἰς τοῦτο ἀκολούθως τῷ βουλήματι τῶν πατέρων αὐτῶν πράττοντες, οὐ μὴν εὑρίσκοντες τί ποιήσουσιν, ἵνα τὸν ἐξηρτημένον τοῦ Ἰησοῦ λαὸν ἀποστήσωσιν αὐτοῦ, καὶ ἀπαλείψωσιν αὐτὸν ἀπὸ τῆς διανοίας αὐτῶν. Τάχα δὲ καὶ πάντες οἱ ἡντινοῦν δε ξαν ἔχοντες περὶ τοῦ θείου, καὶ πρεσβεύοντες περὶ αὐτῆς ἀλλοτρίως τῆς Ἰησοῦ διδασκαλίας, ἀπολέσαι μὲν θέλουσι τὸν Ἰησοῦν, οὐ δύνανται δὲ, ἐπεὶ πᾶς ὁ ὄχλος αὐτοῦ ἐκκρέμαται ἀκούων. ᾿Αλλὰ καὶ οἱοιστισιν οὖν συγγράμμασιν ἧς δήποτε σοφίας προσέχον τες, καὶ διὰ τοῦτο τροπικῶς λεγόμενοι γραμματείς, ἀπολέσαι θέλουσιν ἐξ ἀνθρώπων τὸν Ἰησοῦν· οὐ μὴν εὑρίσκουσιν εἰς τοῦτο ἀνύσιμον δ ποιήσουσι. Κα! πάντες δὲ οἱ πρεσβύτεροι τῆς Ἰησοῦ διδασκαλίας λό γοι Ἑλλήνων καὶ βαρβάρων ἀπολέσαι θέλουσι τὸν Ἰησοῦν· ἀλλ' οὐ δύνανται, νικώμενοι ἀπὸ παντός τοῦ λαοῦ, Ἰησοῦ ἐκκρεμαμένου τοῦ διδασκάλου, ἐν τῷ ἀκούειν καὶ συναισθάνεσθαι τῆς διδασκαλίας αὐτ τοῦ. Καὶ ὁ Μάρκος δὲ τὰ παραπλήσια ὑποβάλλει λέ γων· Καὶ ἤκουσαν οἱ ἀρχιερεῖς καὶ οἱ γραμματείς, καὶ ἐζήτουν πῶς αὐτὸν ἀπολέσωσιν· ἐφοβοῦντο γὰρ αὐτὸν, ὅτι πᾶς ὁ λαὸς ἐξεπλήσσετο ἐπὶ τῇ διδαχῇ αὐτοῦ.» Πᾶς γὰρ ὁ λαὸς Χριστοῦ ἐκπλήσσεται ἐπὶ τῇ διδαχῇ αὐτοῦ, καὶ οὐδὲν δύναται γενέσθαι ὑπὸ τῶν προειρημένων ἀρχιερέων καὶ γραμματέων, ζητούν των ἀπολέσαι τὸν Ἰησοῦν ἐξ ἀνθρώπων, καὶ ἐκλύσαι τὴν ἔκπληξιν παντὸς τοῦ λαοῦ αὐτοῦ. Περὶ τῶν καλουμένων εἰς τοὺς γάμους. Καὶ ἀποκριθεὶς ὁ Ἰησοῦς εἶπε πάλιν ἐν παρα βολαῖς αὐτοῖς, λέγων· Ωμοιώθη ἡ βασιλεία τῶν οὐ ρανῶν ἀνθρώπῳ βασιλεῖ, ὅστις, ποιῶν γάμους τῷ υἱῷ αὑτοῦ, ἀπέστειλε τοὺς δούλους αὐτοῦ, καὶ τὰ ἑξῆς ἕως τοῦ· «Πολλοὶ γάρ εἰσι κλητοί, ὀλίγοι δὲ ἐκλεκτοί. Καὶ αὕτη ἡ παραβολή ολοσχερέστερον νοουμένη δόξει σαφὴς εἶναι, ἐν ᾗ ἄνθρωπος μὲν βατι λεὺς τροπικῶς ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ Χριστοῦ Ἰη γράμμασιν. "Ανθρωπος μὲν βασιλεύς, 41. Ηυετιυς. diret. Et illud quidem etiamnum videre licet, qua nam ratione qui in Deum pietatem obtendunt tan quam summi ipsius pontifices, quique sacram Scri pturam tanquam scribæ, et senatum tanquam populi seniores, Jesum interimere, conceptanique de eo opinionem exstirpare quærunt; nihil non ad id, juxta patrum ipsorum voluntatem, agentes; quid autem effectum dent, nequaquam reperientes, ut populum Jesu addictum ab eo abducant, ab eorumque mentibus ipsum deleant. Forsitan vero quicunque opinione de Deo qualibet imbuti sunt, eamque contra Jesu disciplinam asserere student ac docere, Jesum quidem volunt interficere, non autem possunt, quia illum audiens multitudo ab ipsius ore pendet. Sed et qui mentem ad cujus cunque sapientiae quoslibet libros appellunt, proptereaque scribæ tropice appellantur, Jesum ex hominum numero expungere cupiunt; at nihil ad id efficiendum utile reperiunt. Quin et ipsa Jesu doctrina antiquiores omnes Græcorum barbaroruin que disciplinæ Jesum interimere satagunt; minime autem possunt, ab universo videlicet populo supe- « rati, qui Jesu doctrinam audiens, ipsique consen tiens, totus a præceptore suo Jesu pendet, eique addictus est. Consimilia sunt quæ subjicit Marcus dicens Quo audito principes sacerdotum ef scribæ quærebant quomodo eum perderent time. lant enim eum, quoniam universa turba admira batur super doctrina ejus; › universus enim Christi populus doctrinam ipsius demiratur ac stupet: at ante memorati hi sacerdotum principes ac scribæ, Jesum ex hominibus eliminare, populumque omnem ab ipsius admiratione retrahere cupientes, optatis tamen suis nequaquam potiri queunt. De accersitis ad nuptias. bolis cis, dicens: Simile factum est reguum coelo rum homini regi, qui faciens nuptias filio suo, mi sit servos suos ",, et cætera, usque ad id: • Multi enim sunt vocati, pauci vero electi. › Hæc quoque parabola levius simpliciusque intellecta facilis esse videbitur, et aperta, in qua nimirum homo rex tro pice Deus et Christi Pater esse dicitur; nuptiæ au in dilectione ipsius, et pendet, ut audiat doctrinam ejus. Et est hoc usque nunc videre, quomodo quæ runt exterminare qui se profitentur esse sacerdotes Dei, et Scripturas ejus cognoscere, quasi scriba es sent, antiquitatem se tenere putantes quasi seniores, et quærunt perdere Jesum, et exterminare fidem veritatis ipsius, omnia consequenter secundum voluntatem patrum suorum agentes. Non tamen invenjunt quid faciant, quia non possunt populum Christi pendentem in eum ab eo divellere, neque delere eum de sensu eorum. Forsitan autem et omnes qui non recte sapiunt de divinitate, sed aliud loquuntur de ea quam est ex Christi doctrina, perdere volunt Christum, non autem possunt, quia totus populus fidelis pendet in eum, audiens eum. Sed et quicunque ad sensum Scripturarum extranearum aspiciunt, ideo inoraliter dicuntur scribæ, et omnes alieni presbyteri a Christi doctrina, id est philosophi gentium, cæterorumque barbarorum prudentes, perdere volunt Christum, non autem possunt, victi a populo Christi pendente, et audiente doctrinam ipsius. nuptias filio suo, et cætera. Hæc quoque parabola simpliciter intellecta, videtur ostendere quod homo rex moraliter Deus et Pater Domini nostri Jesu Christi dicatur. Nuptiæ autem filii regis, restitutio sponsæ Ecclesiæ ad Christum sponsum ipsius. Qui autem mittuntur servi vocare invitatos ad nuptias, secundum tempus habentur prophetæ convertentes ex populo per suas prophetias ad lætitiam restitutionis Ecclesiæ ad Christum. Qui autem noluerunt venire in primis invitati, qui noluerunt audire verba prophetarum. Marc. XI, Codex Regius, etc. Hieronymus, Opus imperf, hom. diret. Et illud quidem etiamnum videre licet, qua nam ratione qui in Deum pietatem obtendunt tan quam summi ipsius pontifices, quique sacram Scri pturam tanquam scribæ, et senatum tanquam populi seniores, Jesum interimere, conceptanique de eo opinionem exstirpare quærunt; nihil non ad id, juxta patrum ipsorum voluntatem, agentes; quid autem effectum dent, nequaquam reperientes, ut populum Jesu addictum ab eo abducant, ab eorumque mentibus ipsum deleant. Forsitan vero quicunque opinione de Deo qualibet imbuti sunt, eamque contra Jesu disciplinam asserere student ac docere, Jesum quidem volunt interficere, non autem possunt, quia illum audiens multitudo ab ipsius ore pendet. Sed et qui mentem ad cujus cunque sapientiae quoslibet libros appellunt, proptereaque scribæ tropice appellantur, Jesum ex hominum numero expungere cupiunt; at nihil ad id efficiendum utile reperiunt. Quin et ipsa Jesu doctrina antiquiores omnes Græcorum barbaroruin que disciplinæ Jesum interimere satagunt; minime autem possunt, ab universo videlicet populo supe- « rati, qui Jesu doctrinam audiens, ipsique consen tiens, totus a præceptore suo Jesu pendet, eique addictus est. Consimilia sunt quæ subjicit Marcus dicens Quo audito principes sacerdotum ef scribæ quærebant quomodo eum perderent time. lant enim eum, quoniam universa turba admira batur super doctrina ejus; › universus enim Christi populus doctrinam ipsius demiratur ac stupet: at ante memorati hi sacerdotum principes ac scribæ, Jesum ex hominibus eliminare, populumque omnem ab ipsius admiratione retrahere cupientes, optatis tamen suis nequaquam potiri queunt. De accersitis ad nuptias. bolis cis, dicens: Simile factum est reguum coelo rum homini regi, qui faciens nuptias filio suo, mi sit servos suos ",, et cætera, usque ad id: • Multi enim sunt vocati, pauci vero electi. › Hæc quoque parabola levius simpliciusque intellecta facilis esse videbitur, et aperta, in qua nimirum homo rex tro pice Deus et Christi Pater esse dicitur; nuptiæ au in dilectione ipsius, et pendet, ut audiat doctrinam ejus. Et est hoc usque nunc videre, quomodo quæ runt exterminare qui se profitentur esse sacerdotes Dei, et Scripturas ejus cognoscere, quasi scriba es sent, antiquitatem se tenere putantes quasi seniores, et quærunt perdere Jesum, et exterminare fidem veritatis ipsius, omnia consequenter secundum voluntatem patrum suorum agentes. Non tamen invenjunt quid faciant, quia non possunt populum Christi pendentem in eum ab eo divellere, neque delere eum de sensu eorum. Forsitan autem et omnes qui non recte sapiunt de divinitate, sed aliud loquuntur de ea quam est ex Christi doctrina, perdere volunt Christum, non autem possunt, quia totus populus fidelis pendet in eum, audiens eum. Sed et quicunque ad sensum Scripturarum extranearum aspiciunt, ideo inoraliter dicuntur scribæ, et omnes alieni presbyteri a Christi doctrina, id est philosophi gentium, cæterorumque barbarorum prudentes, perdere volunt Christum, non autem possunt, victi a populo Christi pendente, et audiente doctrinam ipsius. nuptias filio suo, et cætera. Hæc quoque parabola simpliciter intellecta, videtur ostendere quod homo rex moraliter Deus et Pater Domini nostri Jesu Christi dicatur. Nuptiæ autem filii regis, restitutio sponsæ Ecclesiæ ad Christum sponsum ipsius. Qui autem mittuntur servi vocare invitatos ad nuptias, secundum tempus habentur prophetæ convertentes ex populo per suas prophetias ad lætitiam restitutionis Ecclesiæ ad Christum. Qui autem noluerunt venire in primis invitati, qui noluerunt audire verba prophetarum. Marc. XI, Codex Regius, etc. Hieronymus, Opus imperf, hom. 15. • Εt respondens Jesus, dixit iterum in para 15. In illo tempore dixit Jesus discipulis suis: Simile est regnum coelorum homini regi qui fecit 18. s Matth. xxi, 1, 2, 5 et seq. 15. • Εt respondens Jesus, dixit iterum in para 15. In illo tempore dixit Jesus discipulis suis: Simile est regnum coelorum homini regi qui fecit 18. s Matth. xxi, 1, 2, 5 et seq.
PG 13:1526πορεύεσθε οὖν ἐπὶ τὰς διεξόδους τῶν ὁδῶν, καὶ ὅσους ἂν εὕρητε καλέσατε εἰς τοὺς γάμους» ἀναφέροιτο ἂν ἐπὶ τοὺς Ἰησοῦ Χριστοῦ ἀποστόλους λέγοντας Ἰουδαίοις· «ὑμῖν ἦν ἀναγκαῖον ἀναγγεῖλαι τὸν λόγον τοῦ θεοῦ· ἐπεὶ δὲ ἀναξίους κρίνετε ἑαυτούς, ἰδοὺ στρεφόμεθα εἰς τὰ ἔθνη». αἱ διέξοδοι οὖν «τῶν ὁδῶν» τὰ [ἐκτὸς τῶν ἐθνῶν] ἔξω τοῦ Ἰσραήλ ἐστι πράγματα, παρ’ αἷς οἱ ὑπὸ τῶν ἀποστόλων εὑρισκόμενοι καλοῦνται «εἰς τοὺς γάμους,» συναγόντων τῶν ἀποστόλων πάντας οὓς ἐὰν εὕρωσιν. εὕρισκον δὲ τοὺς ἀκούοντας καὶ οὐκ ἐφρόντιζον καλοῦντες πότερόν ποτε πρὸ τῆς κλήσεως πονηροὶ ἢ ἀγαθοὶ ἦσαν οἱ καλούμενοι· «πάντας» γὰρ τοὺς εὑρισκομένους ἐκάλουν. «ἀγαθοὺς» δὲ νομιστέον ἐνταῦθα ἁπλούστερον λέγεσθαι τοὺς μετριωτέρους τῶν ἐρχομένων ἐπὶ τὴν θεοσέβειαν, οἷς ἐφαρμόζοις ἂν τὸ τοιοῦτο ἀποστολικόν· «ὅταν δὲ ἔθνη τὰ μὴ νόμον ἔχοντα φύσει τὰ τοῦ νόμου ποιῶσιν, οἱ τοιοῦτοι νόμον μὴ ἔχοντες ἑαυτοῖς εἰσι νόμος· οἵτινες ἐνδείκνυνται τὸ ἔργον τοῦ νόμου γραπτὸν ἐν ταῖς καρδίαις αὐτῶν, συμμαρτυρούσης αὐτῶν τῆς συνειδήσεως».
σοῦ εἶναι λέγεται· οἱ δὲ γάμοι τοῦ υἱοῦ τοῦ βασι λέως ἡ ἀποκατάστασις τῆς νύμφης Ἐκκλησίας Χριστοῦ πρὸς Χριστὸν τὸν νυμφίον αὐτῆς· οἱ δὲ ἀπο στελλόμενοι δοῦλοι καλέσαι τοὺς κεκλημένους εἰς τοὺς γάμους, οἱ κατὰ καιρόν εἰσι προφῆται ἐπιστρέ φοντες τοὺς ἀπὸ τοῦ λαοῦ διὰ τῶν προφητειῶν ἐπὶ τὴν εὐφροσύνην ἀγομένην ἐπὶ τῇ ἀποκαταστάσει τῆς Εκκλησίας πρὸς Χριστόν· οἱ δὲ μὴ θέλοντες έλω θεῖν προηγουμένως ὄντες κλητοί, οἱ μὴ ἀκούοντες τῶν λόγων τῶν προφητῶν ἦσαν· οἱ δὲ ἀποστελλόμενοι ἄλλοι δοῦλοι, ἄλλο άθροισμα προφητῶν· τὸ δὲ ἡτοι μασμένον ἄριστον ἐν ᾧ οἱ ταῦροι τοῦ βασιλέως καὶ τὰ σιτευτὰ αὐτοῦ τεθυμένα ἦν, αἱ στερεαὶ ἦσαν καὶ λογικαὶ τῶν μυστηρίων τοῦ Θεοῦ τροφαί. Οὕτω δὲ καὶ πάντα ἕτοιμα, οἱ περὶ πάντων τῶν ὄντων λό γοι, οὓς, ὅταν ἔλθῃ τὸ τέλειον, οἱ τῇ κλήσει ἀκολου θήσαντες φάγωνται, καὶ πίωνται. Ἐπεὶ δὲ τῶν κε κλημένων διὰ τῶν προφητῶν οἱ μὲν μόνον ἡμέλουν τῶν λεγομένων, καὶ τοῖς βιωτικοῖς ἐσχόλαζον πράγ μασιν, οὐ μὴν καὶ ἐπονηρεύοντο κατ' αὐτῶν, διὰ τοῦτο τὴν διαφορὰν αὐτῶν παραστῆσαι βουλόμενος εἶπεν· «Οἱ δὲ ἀμελήσαντες ἀπῆλθον, ὃς μὲν ἐπὶ τὸν ἴδιον ἀγρὸν, ὃς δὲ ἐπὶ τὴν ἐμπορίαν αὐτοῦ· οἱ δὲ λοι που κρατήσαντες αὐτοῦ τοὺς δούλους, ὕβρισαν καὶ ἀπέκτειναν. Εἶτα ἀκολούθως τῇ ὁλοσχερεστέρᾳ διη γήσει ἡ ὀργὴ τοῦ βασιλέως νοεῖται, ἣν καὶ ὁ ᾿Από στολος περὶ Ἰουδαίων ὀνομάζων λέγει· «Έφθασε δὲ ἡ ὀργὴ ἐπ' αὐτοὺς εἰς τέλος.» Εἶτα προφητεύεται ὁ κατὰ Ἰουδαίων πόλεμος, καὶ ἡ ἅλωσις Ἱερουσαλήμ, καὶ ἡ ἀναίρεσις τοῦ λαοῦ μετὰ τὴν Χριστοῦ ἐπιδη μίαν, ἐν τῷ· «Καὶ πέμψας τὸ στράτευμα αὐτοῦ ἀνεῖλε τοὺς φονεῖς ἐκείνους, καὶ τὴν πόλιν αὐτῶν ἐνέπρησε. ο Το δέ· «Τότε λέγει τοῖς δούλοις αὑτοῦ· Ὁ μὲν γάμος ἕτοιμος, οἱ δὲ κεκλημένοι οὐκ ἦσαν ἄξιοι. Πο ρεύεσθε οὖν ἐπὶ τὰς διεξόδους τῶν ὁδῶν, καὶ ὅσους ἂν εὕρητε, καλέσατε εἰς τοὺς γάμους, ο ἀναφέροιτο ἂν ἐπὶ τοὺς Ἰησοῦ Χριστοῦ ἀποστόλους λέγοντας Ἰουδαίοις Υμῖν ἦν ἀναγκαῖον ἀναγγείλαι τὸν λόγον τοῦ Θεοῦ Οἱ δὲ γάμοι τοῦ υἱοῦ τοῦ βασιλέως, Οἱ δὲ ἀποστελλόμενοι δοῦλοι καλέσαι, Ελθεῖν. Τὸ δὲ ἡτοιμασμένον ἄριστον, σοῦ εἶναι λέγεται· οἱ δὲ γάμοι τοῦ υἱοῦ τοῦ βασι λέως ἡ ἀποκατάστασις τῆς νύμφης Ἐκκλησίας Χριστοῦ πρὸς Χριστὸν τὸν νυμφίον αὐτῆς· οἱ δὲ ἀπο στελλόμενοι δοῦλοι καλέσαι τοὺς κεκλημένους εἰς τοὺς γάμους, οἱ κατὰ καιρόν εἰσι προφῆται ἐπιστρέ φοντες τοὺς ἀπὸ τοῦ λαοῦ διὰ τῶν προφητειῶν ἐπὶ τὴν εὐφροσύνην ἀγομένην ἐπὶ τῇ ἀποκαταστάσει τῆς Εκκλησίας πρὸς Χριστόν· οἱ δὲ μὴ θέλοντες έλω θεῖν προηγουμένως ὄντες κλητοί, οἱ μὴ ἀκούοντες τῶν λόγων τῶν προφητῶν ἦσαν· οἱ δὲ ἀποστελλόμενοι ἄλλοι δοῦλοι, ἄλλο άθροισμα προφητῶν· τὸ δὲ ἡτοι μασμένον ἄριστον ἐν ᾧ οἱ ταῦροι τοῦ βασιλέως καὶ τὰ σιτευτὰ αὐτοῦ τεθυμένα ἦν, αἱ στερεαὶ ἦσαν καὶ λογικαὶ τῶν μυστηρίων τοῦ Θεοῦ τροφαί. Οὕτω δὲ καὶ πάντα ἕτοιμα, οἱ περὶ πάντων τῶν ὄντων λό γοι, οὓς, ὅταν ἔλθῃ τὸ τέλειον, οἱ τῇ κλήσει ἀκολου θήσαντες φάγωνται, καὶ πίωνται. Ἐπεὶ δὲ τῶν κε κλημένων διὰ τῶν προφητῶν οἱ μὲν μόνον ἡμέλουν τῶν λεγομένων, καὶ τοῖς βιωτικοῖς ἐσχόλαζον πράγ μασιν, οὐ μὴν καὶ ἐπονηρεύοντο κατ' αὐτῶν, διὰ τοῦτο τὴν διαφορὰν αὐτῶν παραστῆσαι βουλόμενος εἶπεν· «Οἱ δὲ ἀμελήσαντες ἀπῆλθον, ὃς μὲν ἐπὶ τὸν ἴδιον ἀγρὸν, ὃς δὲ ἐπὶ τὴν ἐμπορίαν αὐτοῦ· οἱ δὲ λοι που κρατήσαντες αὐτοῦ τοὺς δούλους, ὕβρισαν καὶ ἀπέκτειναν. Εἶτα ἀκολούθως τῇ ὁλοσχερεστέρᾳ διη γήσει ἡ ὀργὴ τοῦ βασιλέως νοεῖται, ἣν καὶ ὁ ᾿Από στολος περὶ Ἰουδαίων ὀνομάζων λέγει· «Έφθασε δὲ ἡ ὀργὴ ἐπ' αὐτοὺς εἰς τέλος.» Εἶτα προφητεύεται ὁ κατὰ Ἰουδαίων πόλεμος, καὶ ἡ ἅλωσις Ἱερουσαλήμ, καὶ ἡ ἀναίρεσις τοῦ λαοῦ μετὰ τὴν Χριστοῦ ἐπιδη μίαν, ἐν τῷ· «Καὶ πέμψας τὸ στράτευμα αὐτοῦ ἀνεῖλε τοὺς φονεῖς ἐκείνους, καὶ τὴν πόλιν αὐτῶν ἐνέπρησε. ο Το δέ· «Τότε λέγει τοῖς δούλοις αὑτοῦ· Ὁ μὲν γάμος ἕτοιμος, οἱ δὲ κεκλημένοι οὐκ ἦσαν ἄξιοι. Πο ρεύεσθε οὖν ἐπὶ τὰς διεξόδους τῶν ὁδῶν, καὶ ὅσους ἂν εὕρητε, καλέσατε εἰς τοὺς γάμους, ο ἀναφέροιτο ἂν ἐπὶ τοὺς Ἰησοῦ Χριστοῦ ἀποστόλους λέγοντας Ἰουδαίοις Υμῖν ἦν ἀναγκαῖον ἀναγγείλαι τὸν λόγον τοῦ Θεοῦ Οἱ δὲ γάμοι τοῦ υἱοῦ τοῦ βασιλέως, Οἱ δὲ ἀποστελλόμενοι δοῦλοι καλέσαι, Ελθεῖν. Τὸ δὲ ἡτοιμασμένον ἄριστον, sius Christo restitutio; servi vero ad vocandos eos missi qui ad nuptias fuerant invitati, ii sunt pro phetae vaticiniis suis eos qui e populo sunt, ad læ titiam tempestive convertentes, quæ pro Ecclesia Christo restituta ducebatur; qui autem priores ac cersiti venire noluerunt, li sunt qui prophetarum sermonibus minime paruerunt; at missi servi alteri, alius est prophetarum coetus; paratum vero prandium, in quo tauri regis et altilia mactata fue rant, solidi erant et rationales Dei mysteriorum cibi. Similiter parata omnia, sermones sunt de re bus universis agentes, quos, cum advenerit quod perfectum est, comedent ac bibent qui vocationem fuerint secuti. Quoniam autem ex iis qui accerse tem filii regis, Ecclesie Christi sponsa sponso ip bantur per prophetas, ipsorum sermones aliqui ne gligebant duntaxat, et ad res profanas et munda nas attendebant, nihil autem mali adversus ipsos designabant, propterea eorum differentiam aperire volens dixit ": < Illi autem neglexerunt, et abie runt, alius in villam suam, alius vero ad negotia tionem suam. Reliqui vero tenuerunt servos ejus, et contumeliis affectos occiderunt. Deinde juxta rudiorem hanc expositionem, ira regis ea intelligi tur, cujus de Judæis loquens Apostolus mentionem facit ": Pervenit autem ira super illos usque in finem. Ad hæc bellum adversus Judæos moven dum et Hierosolymitanum excidium, populique post Christi adventum cædes his verbis prænuntiatur " Et misso exercitu suo perdidit homicidas illos, et civitatem illorum succendit. › ptiæ quidem paratæ sunt, sed qui invitati erant, non fuerunt digni. Ite ergo ad exitus viarum, et quoscunque inveneritis, vocate ad nuptias,» re ferri potest ad Jesu Christi apostolos Judæis di centes 3: «Vobis oportebat annuntiare verbum Dei, Item alii transmissi, alia congregatio prophetarum. Præparatum autem prandium, in quo tauri, et sagi nata regis occisa erant, solidæ et rationabiles mysteriorum Dei escæ. Sic autem et omnia apparata, id est, de omnibus quæ necessaria sunt præparati sermones, quos, cum venerit quod perfectum est, qui invita tionem secuti sunt Dei, manducabunt et bibent. Quoniam autem vocatorum per prophetas quidam qui dem neglexerunt tantummodo quæ dicebantur, sæcularibus occupati negotiis, non autem et malignati sunt adversus prophetas: alii autem et malignati sunt contra eos; ideo differentiam eorum ostendere vo lens, dixit: c Quillam quidem negligentes abierunt, alius quidem in agrum suum, alius autem in nego tiationem suam: reliqui autem tenentes servos ejus injuriis affecerunt, et occiderunt. Adhuc autem secundum simplicem hanc traditionem ira intelligitur regis, de qua et Apostolus dicit propter Judæos; Prævenit autem eos ira usque in finem; et prophetatur adversus Judæos hellum, ei interitus Jeru salem, et interfectio populi post ascensionem Domini facta, in eo quod ait: «Mittens autem exercitum suum, interfecit homicidas illos, et civitatem eorum succendit igni.; fuerunt digni: Ite ergo ad exitus viarum, et quoscunque inveneritis, vocate ad nuptias; › refertur ad apostolos Christi dicentes Judæis; Vobis prímum missum fuerat verbum Dei: sed quoniam indignos Matth. XXII, 5.» { Thess. 11, 16. Matth. xx11, 7. ** ibid. 8, 9. 3º Act. xiii, 46. etc. Augustinus, Quæst. Evangel., lib. I, quaest. 31; Gre gorius, homil. in Evang.: Theophylactus; Euthy mius, cap. 51, in Matth.; Glossa. Hueτιus. etc. Ilieronymus, Chrysostomus, Ovus imperf., hour. 41; Gregorius, homil. in Evang.; Theophylactus, Glossa. ID. Deest in codice Anglicano. etc. Euthy mius, homil. in Matth., Remigius. Ib. sius Christo restitutio; servi vero ad vocandos eos missi qui ad nuptias fuerant invitati, ii sunt pro phetae vaticiniis suis eos qui e populo sunt, ad læ titiam tempestive convertentes, quæ pro Ecclesia Christo restituta ducebatur; qui autem priores ac cersiti venire noluerunt, li sunt qui prophetarum sermonibus minime paruerunt; at missi servi alteri, alius est prophetarum coetus; paratum vero prandium, in quo tauri regis et altilia mactata fue rant, solidi erant et rationales Dei mysteriorum cibi. Similiter parata omnia, sermones sunt de re bus universis agentes, quos, cum advenerit quod perfectum est, comedent ac bibent qui vocationem fuerint secuti. Quoniam autem ex iis qui accerse tem filii regis, Ecclesie Christi sponsa sponso ip bantur per prophetas, ipsorum sermones aliqui ne gligebant duntaxat, et ad res profanas et munda nas attendebant, nihil autem mali adversus ipsos designabant, propterea eorum differentiam aperire volens dixit ": < Illi autem neglexerunt, et abie runt, alius in villam suam, alius vero ad negotia tionem suam. Reliqui vero tenuerunt servos ejus, et contumeliis affectos occiderunt. Deinde juxta rudiorem hanc expositionem, ira regis ea intelligi tur, cujus de Judæis loquens Apostolus mentionem facit ": Pervenit autem ira super illos usque in finem. Ad hæc bellum adversus Judæos moven dum et Hierosolymitanum excidium, populique post Christi adventum cædes his verbis prænuntiatur " Et misso exercitu suo perdidit homicidas illos, et civitatem illorum succendit. › ptiæ quidem paratæ sunt, sed qui invitati erant, non fuerunt digni. Ite ergo ad exitus viarum, et quoscunque inveneritis, vocate ad nuptias,» re ferri potest ad Jesu Christi apostolos Judæis di centes 3: «Vobis oportebat annuntiare verbum Dei, Item alii transmissi, alia congregatio prophetarum. Præparatum autem prandium, in quo tauri, et sagi nata regis occisa erant, solidæ et rationabiles mysteriorum Dei escæ. Sic autem et omnia apparata, id est, de omnibus quæ necessaria sunt præparati sermones, quos, cum venerit quod perfectum est, qui invita tionem secuti sunt Dei, manducabunt et bibent. Quoniam autem vocatorum per prophetas quidam qui dem neglexerunt tantummodo quæ dicebantur, sæcularibus occupati negotiis, non autem et malignati sunt adversus prophetas: alii autem et malignati sunt contra eos; ideo differentiam eorum ostendere vo lens, dixit: c Quillam quidem negligentes abierunt, alius quidem in agrum suum, alius autem in nego tiationem suam: reliqui autem tenentes servos ejus injuriis affecerunt, et occiderunt. Adhuc autem secundum simplicem hanc traditionem ira intelligitur regis, de qua et Apostolus dicit propter Judæos; Prævenit autem eos ira usque in finem; et prophetatur adversus Judæos hellum, ei interitus Jeru salem, et interfectio populi post ascensionem Domini facta, in eo quod ait: «Mittens autem exercitum suum, interfecit homicidas illos, et civitatem eorum succendit igni.; fuerunt digni: Ite ergo ad exitus viarum, et quoscunque inveneritis, vocate ad nuptias; › refertur ad apostolos Christi dicentes Judæis; Vobis prímum missum fuerat verbum Dei: sed quoniam indignos Matth. XXII, 5.» { Thess. 11, 16. Matth. xx11, 7. ** ibid. 8, 9. 3º Act. xiii, 46. etc. Augustinus, Quæst. Evangel., lib. I, quaest. 31; Gre gorius, homil. in Evang.: Theophylactus; Euthy mius, cap. 51, in Matth.; Glossa. Hueτιus. etc. Ilieronymus, Chrysostomus, Ovus imperf., hour. 41; Gregorius, homil. in Evang.; Theophylactus, Glossa. ID. Deest in codice Anglicano. etc. Euthy mius, homil. in Matth., Remigius. Ib. 16. Illud autem 38: < Tunc ait servis suis: Nu 16. Quod autem dicit:. Tunc dixit discipulis suis: Nuptiæ quidem paratæ sunt, invitati autem non 16. Illud autem 38: < Tunc ait servis suis: Nu 16. Quod autem dicit:. Tunc dixit discipulis suis: Nuptiæ quidem paratæ sunt, invitati autem non
PG 13:1527καὶ «ἐπλήσθη» γε ὁ Χριστοῦ [καὶ] τῆς ἐκκλησίας «γάμος» καὶ ἀποκαταστάντων [τῷ θεῷ], τῶν εὑρεθέντων ὑπὸ τῶν ἀποστόλων, «ἀνακειμένων» ἐπὶ τῷ εὐφρανθῆναι ἐπὶ τοῖς γάμοις. Εἶτ’ ἐπεὶ «πονηροὺς καὶ ἀγαθοὺς» καλεῖσθαι [μὲν ἔ]δει, οὐ μὴν ὥστε τοὺς «πονηροὺς» μένειν πονηρούς, ἀλλὰ μεταμφιασαμένους καὶ ἀποθεμένους τὰ ἀλλότρια τοῦ γάμου ἐνδύματα ἐνδύσασθαι τὰ τοῦ «γάμου,» «σπλάγχνα οἰκτιρμοῦ, χρηστότητα, ταπεινοφροσύνην, πραότητα, μακροθυμίαν» [ταῦτα γάρ ἐστι τὰ τοῦ «γάμου» ἐνδύματα], διὰ τοῦτο «ὁ βασιλεὺς» εἰσέρχεται «θεάσασθαι τοὺς ἀνακειμένους,» πρὶν αὐτοῖς παραθῇ τὸ ἡτοιμασμένον «ἄριστον,» τοὺς ταύρους καὶ τὰ «τεθυμένα σιτιστὰ» καὶ «πάντα» τὰ «ἕτοιμα,» ἵνα θεασάμενος τηρήσῃ μὲν τοὺς ἔχοντας «ἔνδυμα γάμου» καὶ εὐφράνῃ καταδικάσῃ δὲ τοὺς ἐναντίους. «εἰσελθὼν» οὖν εὑρίσκει τινὰ τῶν κεκλημένων καὶ ἐληλυθότων ἐπὶ τὴν κλῆσιν μὴ ἀλλάξαντα ἑαυτοῦ τὸ ἦθος μηδὲ ἐνδυσάμενον «ἔνδυμα γάμου καὶ λέγει αὐτῷ·
καὶ «ἐπλήσθη» γε ὁ Χριστοῦ [καὶ] τῆς ἐκκλησίας «γάμος» καὶ ἀποκαταστάντων [τῷ θεῷ], τῶν εὑρεθέντων ὑπὸ τῶν ἀποστόλων, «ἀνακειμένων» ἐπὶ τῷ εὐφρανθῆναι ἐπὶ τοῖς γάμοις. Εἶτ’ ἐπεὶ «πονηροὺς καὶ ἀγαθοὺς» καλεῖσθαι [μὲν ἔ]δει, οὐ μὴν ὥστε τοὺς «πονηροὺς» μένειν πονηρούς, ἀλλὰ μεταμφιασαμένους καὶ ἀποθεμένους τὰ ἀλλότρια τοῦ γάμου ἐνδύματα ἐνδύσασθαι τὰ τοῦ «γάμου,» «σπλάγχνα οἰκτιρμοῦ, χρηστότητα, ταπεινοφροσύνην, πραότητα, μακροθυμίαν» [ταῦτα γάρ ἐστι τὰ τοῦ «γάμου» ἐνδύματα], διὰ τοῦτο «ὁ βασιλεὺς» εἰσέρχεται «θεάσασθαι τοὺς ἀνακειμένους,» πρὶν αὐτοῖς παραθῇ τὸ ἡτοιμασμένον «ἄριστον,» τοὺς ταύρους καὶ τὰ «τεθυμένα σιτιστὰ» καὶ «πάντα» τὰ «ἕτοιμα,» ἵνα θεασάμενος τηρήσῃ μὲν τοὺς ἔχοντας «ἔνδυμα γάμου» καὶ εὐφράνῃ καταδικάσῃ δὲ τοὺς ἐναντίους. «εἰσελθὼν» οὖν εὑρίσκει τινὰ τῶν κεκλημένων καὶ ἐληλυθότων ἐπὶ τὴν κλῆσιν μὴ ἀλλάξαντα ἑαυτοῦ τὸ ἦθος μηδὲ ἐνδυσάμενον «ἔνδυμα γάμου καὶ λέγει αὐτῷ· ἐπεὶ δὲ ἀναξίους κρίνετε ἑαυτοὺς, ἰδοὺ στρεφόμενα εἰς τὰ ἔθνη.» Α' διέξοδοι οὖν τῶν ὁδῶν τὰ ἔξω τοῦ Ἰσραήλ ἐστι πράγματα, παρ' αἷς οἱ ὑπὸ τῶν ἀπο στόλων εὑρισκόμενοι καλούνται εἰς τοὺς γάμους, συναγόντων τῶν ἀποστόλων πάντας οὓς ἐὰν εὕρωπιν εὕρισκον δὲ τοὺς ἀκούοντας, καὶ οὐκ ἐφρόντιζον και λοῦντες πότερόν ποτε πρὸ τῆς κλήσεως πονηροί ή ἀγαθοὶ ἦσαν οἱ καλούμενοι· πάντας γὰρ τοὺς εὑρισκο μένους ἐκάλουν. ᾿Αγαθοὺς δὲ νομιστέον ἐνταῦθα ἀπλούστερον λέγεσθαι τοὺς μετριωτέρους τῶν ἐρχο μένων ἐπὶ τὴν θεοσέβειαν, οἷς ἐφαρμόζεις ἂν τὸ τοι οῦτο ἀποστολικόν·. Οταν δὲ ἔθνη, τὰ μὴ νόμου ἔχοντα, φύσει τὰ τοῦ νόμου ποιῶσιν, οἱ τοιοῦτοι νόμον μὴ ἔχοντες ἑαυτοῖς εἰσι νόμος· οἵτινες ἐνδείκνυνται τὸ ἔργον τοῦ νόμου γραπτὸν ἐν ταῖς καρδίαις αὐτῶν, συμμαρτυρούσης αὐτῶν τῆς συνειδήσεως.. Καὶ επλήσθη γε ὁ Χριστοῦ καὶ Ἐκκλησίας γάμος, καὶ ἀποκατάστασις τῶν εὑρεθέντων ὑπὸ τῶν ἀποστόλων ἀνακειμένων ἐπὶ τῷ εὐφρανθῆναι ἐπὶ τοῖς γάμος. Εἶτ᾽ ἐπεὶ πονηροὺς καὶ ἀγαθοὺς (*) καλεῖσθαι δεῖ, οὐ μὴν ὥστε τοὺς πονηροὺς μένειν πονηρούς, ἀλλὰ μετ ταμφιασαμένους, καὶ ἀποθεμένους τὰ ἀλλότρια τοῦ γάμου ἐνδύματα, ἐνδύσασθαι τὰ τοῦ γάμου, ο σπλάγ χνα οικτιρμοῦ χρηστότητα, ταπεινοφροσύνην, πραότητα, μακροθυμίαν· ταῦτα γὰρ ἐστι τὰ τοῦ γάμου ἐνδύματα· διὰ τοῦτο ὁ βασιλεὺς εἰσέρχεται θεάσασθαι τοὺς ἀνακειμένους, πρὶν αὐτοῖς παραθῇ τὸ ἡτοιμασμένον ἄριστον, τοὺς ταύρους, καὶ τὰ τεθν μένα σιτιστὰ, καὶ πάντα τὰ ἕτοιμα, ἵνα θεασάμενο; τηρήσῃ μὲν τοὺς ἔχοντας ἔνδυμα γάμου καὶ εὐφράνῃ, καταδικάσῃ δὲ τοὺς ἐναντίους. Εἰσελθὼν οὖν εὑρίσκει τινὰ τῶν κεκλημένων καὶ ἐληλυθότων ἐπὶ τὴν κλῆσιν μὴ ἀλλάξαντα ἑαυτοῦ τὸ ἦθος, μηδὲ ἐνδυσάμενον ἔν δυμα γάμου, καὶ λέγει αὐτῷ· Πῶς εἰσῆλθες ὧδε μὴ ἔχων ἔνδυμα γάμου;» Εἶτ' ἐπεὶ ὁ ἁμαρτών, καὶ μὴ ἀνακαινωθείς, μηδὲ ἐνδυσάμενος τὸν Κύριον Ιη σοῦν Χριστὸν, ὡς μὴ ἔχων τόπον ἀπολογίας, φιμού ται· διὰ τοῦτο γέγραπται τό· Ὁ δὲ ἐφιμώθη.» Καὶ οὐκ ἀρκεῖ γε τὸ ἐκβληθῆναι τοῦ γάμου τὸν ἀτι μάσαντα τὴν κλῆσιν· δεῖ γὰρ αὐτὸν ὑπὸ τῶν διακόν νων τοῦ βασιλέως τῶν πρὸς τοῖς δεσμοῖς τεταγμέ Εἶτ᾽ ἐπεὶ πονηροὺς καὶ ἀγαθούς, οἰκτιρμῶν. Εt ἐπεὶ δὲ ἀναξίους κρίνετε ἑαυτοὺς, ἰδοὺ στρεφόμενα εἰς τὰ ἔθνη.» Α' διέξοδοι οὖν τῶν ὁδῶν τὰ ἔξω τοῦ Ἰσραήλ ἐστι πράγματα, παρ' αἷς οἱ ὑπὸ τῶν ἀπο στόλων εὑρισκόμενοι καλούνται εἰς τοὺς γάμους, συναγόντων τῶν ἀποστόλων πάντας οὓς ἐὰν εὕρωπιν εὕρισκον δὲ τοὺς ἀκούοντας, καὶ οὐκ ἐφρόντιζον και λοῦντες πότερόν ποτε πρὸ τῆς κλήσεως πονηροί ή ἀγαθοὶ ἦσαν οἱ καλούμενοι· πάντας γὰρ τοὺς εὑρισκο μένους ἐκάλουν. ᾿Αγαθοὺς δὲ νομιστέον ἐνταῦθα ἀπλούστερον λέγεσθαι τοὺς μετριωτέρους τῶν ἐρχο μένων ἐπὶ τὴν θεοσέβειαν, οἷς ἐφαρμόζεις ἂν τὸ τοι οῦτο ἀποστολικόν·. Οταν δὲ ἔθνη, τὰ μὴ νόμου ἔχοντα, φύσει τὰ τοῦ νόμου ποιῶσιν, οἱ τοιοῦτοι νόμον μὴ ἔχοντες ἑαυτοῖς εἰσι νόμος· οἵτινες ἐνδείκνυνται τὸ ἔργον τοῦ νόμου γραπτὸν ἐν ταῖς καρδίαις αὐτῶν, συμμαρτυρούσης αὐτῶν τῆς συνειδήσεως.. Καὶ επλήσθη γε ὁ Χριστοῦ καὶ Ἐκκλησίας γάμος, καὶ ἀποκατάστασις τῶν εὑρεθέντων ὑπὸ τῶν ἀποστόλων ἀνακειμένων ἐπὶ τῷ εὐφρανθῆναι ἐπὶ τοῖς γάμος. Εἶτ᾽ ἐπεὶ πονηροὺς καὶ ἀγαθοὺς (*) καλεῖσθαι δεῖ, οὐ μὴν ὥστε τοὺς πονηροὺς μένειν πονηρούς, ἀλλὰ μετ ταμφιασαμένους, καὶ ἀποθεμένους τὰ ἀλλότρια τοῦ γάμου ἐνδύματα, ἐνδύσασθαι τὰ τοῦ γάμου, ο σπλάγ χνα οικτιρμοῦ χρηστότητα, ταπεινοφροσύνην, πραότητα, μακροθυμίαν· ταῦτα γὰρ ἐστι τὰ τοῦ γάμου ἐνδύματα· διὰ τοῦτο ὁ βασιλεὺς εἰσέρχεται θεάσασθαι τοὺς ἀνακειμένους, πρὶν αὐτοῖς παραθῇ τὸ ἡτοιμασμένον ἄριστον, τοὺς ταύρους, καὶ τὰ τεθν μένα σιτιστὰ, καὶ πάντα τὰ ἕτοιμα, ἵνα θεασάμενο; τηρήσῃ μὲν τοὺς ἔχοντας ἔνδυμα γάμου καὶ εὐφράνῃ, καταδικάσῃ δὲ τοὺς ἐναντίους. Εἰσελθὼν οὖν εὑρίσκει τινὰ τῶν κεκλημένων καὶ ἐληλυθότων ἐπὶ τὴν κλῆσιν μὴ ἀλλάξαντα ἑαυτοῦ τὸ ἦθος, μηδὲ ἐνδυσάμενον ἔν δυμα γάμου, καὶ λέγει αὐτῷ· Πῶς εἰσῆλθες ὧδε μὴ ἔχων ἔνδυμα γάμου;» Εἶτ' ἐπεὶ ὁ ἁμαρτών, καὶ μὴ ἀνακαινωθείς, μηδὲ ἐνδυσάμενος τὸν Κύριον Ιη σοῦν Χριστὸν, ὡς μὴ ἔχων τόπον ἀπολογίας, φιμού ται· διὰ τοῦτο γέγραπται τό· Ὁ δὲ ἐφιμώθη.» Καὶ οὐκ ἀρκεῖ γε τὸ ἐκβληθῆναι τοῦ γάμου τὸν ἀτι μάσαντα τὴν κλῆσιν· δεῖ γὰρ αὐτὸν ὑπὸ τῶν διακόν νων τοῦ βασιλέως τῶν πρὸς τοῖς δεσμοῖς τεταγμέ Εἶτ᾽ ἐπεὶ πονηροὺς καὶ ἀγαθούς, οἰκτιρμῶν. Εt sed quoniam iulignos vos judicatis, ecce converti mur ad gentes. Res ergo extra Israelem colloca tr, exitus sunt viarum, in quibus qui ab apostolis inveniuntur, vocantur ad nuptias, congregantibus apostolis quoscunque repererint; reperiebant autein eos qui sibi aurem præbebant; et cum vocarent, an qui accersebantur, ante vocationem nequam pro bine fuissent, susdeque habebant; quoscunque enim reperissent, vocabant. Hic autem proli simpliciter dici modestissimi quique censendi sunt, ex iis qui Dei cultui se addicunt, quibus hac Apostoli verba accommodare queas 40: Cum autem gentes, quæ legem non habent, naturaliter ea quæ legis sunt faciunt, ejusmodi legem non habentes, ipsi sibi sunt lex, qui ostendunt opus legis scriptum in cordibus suis, testinonium reddente illis conscien tia ipsorum.» Christi quidem cum Ecclesia im Et pletæ sunt nuptiæ, et eorum restitutio qui ab apo stolis inventi fuerant, et qui, ut nuptiarum fruantur lætitia, discumbunt. Deinde quoniam mali probique accersendi erant, non ita tamen ut in nequitia im probi perseverarent, sed ut mutato habitu et depo sitis vestibus nuptiali celebritati minime convenien tibus, nuptiales induerent, viscera, nimirum mise ricordia, benignitatem, humilitatem, modestiam, patientiam ";» ea siquidem sunt nuptialia vesti menta; idcirco ad videndos discumbentes ingredi tur rex, antequam instructum ipsis prandium, tau ros scilicet, et occisa altilia, et omnia parata appo nat; ut re perspecta, qui vesten nuptialem halue rint retineat ac oblectet; qui secus autem, condem net. Ingressus ergo, aliquem ex vocatis et vocationi obsecutis pristinos suos mores minime mutasse, neque nuptiali veste indutum esse comperit, c et ait illi Quomodo huc intrasti non habens vestem nu ptialem 439. Deinde quoniam qui peccavit, neque renovatus est, et Dominum Jesum Christum non induit, utpote nullam excusationis ansam habens, obmutescit; idcirco illud scriptum est": At ille obmutuit. › Neque vero e nuptiis expelli satis est, qui nuptias debonestavit; oportet enim ut a regis vos judicatis æterna vita, ecce convertimur ad gentes. Exitus ergo gentium sunt res gentium foris extra Israel, ex quibus quoscunque inveniebant apostoli vocabant ad nuptias. Vocabant autem obedientes tan tum, non autem et curabant u'rum aliquando ante vocationem mali fuerint an boni qui vocabantur: om nes enim quos invenire poterant, vocabant. Bonos autem intelligere hic simpliciter convenit humiliores et rectiores ex eis qui veniebant ad cultum Dei, quibus conveniebat apostolicum dictum quod ait: Cum gentes quæ legem non habent, naturaliter quæ legis sunt faciunt, hujusmodi legem non habentes, ipsi sibi sunt fex, qui ostendunt opus legis scriptum in cordibus suis, testimonium eis perhibente conscientia eorum.» Et impleta sunt Christi et Ecclesiae nuptiæ, et restituti Deo qui ab apostolis sunt inventi, recu buerunt ad epulandum, in nuptiis. Sed quoniam bonos et malos oportuit quidem vocari, non autem ut inali permanerent mali, sed ut exuerent et deponerent vestimenta contraria nuptiis, et induerent se nuptia lia indumenta, id est, e viscera misericordiæ, benignitatem, humilitatem, mansuetudinem, longaninita tem, hæc enim sunt nuptialia indumenta: ideo rex ingreditur, ut videat discumbentes priusquam appo natur prandium præparatum eis, tauri, et saginata, et omnia præparata; ut videns retineat quidem habentes nuptialia vestimenta ad quæ delectetur, condemnet autem contrarios. Ingrediens ergo invenit quemdam qui non mutaverat proprios mores, nec induerat se nuptialia indumenta, et dixit ei: Quomodo intrasti huc non habens nuptialia indumenta? Et quoniam qui peccat, et renovatus non est, nec induit ts ibid. * Rom. 11, 14, 15. +1 Coloss. 111, 12. Matth. xxit, 12. etc. Theophylactus. sed quoniam iulignos vos judicatis, ecce converti mur ad gentes. Res ergo extra Israelem colloca tr, exitus sunt viarum, in quibus qui ab apostolis inveniuntur, vocantur ad nuptias, congregantibus apostolis quoscunque repererint; reperiebant autein eos qui sibi aurem præbebant; et cum vocarent, an qui accersebantur, ante vocationem nequam pro bine fuissent, susdeque habebant; quoscunque enim reperissent, vocabant. Hic autem proli simpliciter dici modestissimi quique censendi sunt, ex iis qui Dei cultui se addicunt, quibus hac Apostoli verba accommodare queas 40: Cum autem gentes, quæ legem non habent, naturaliter ea quæ legis sunt faciunt, ejusmodi legem non habentes, ipsi sibi sunt lex, qui ostendunt opus legis scriptum in cordibus suis, testinonium reddente illis conscien tia ipsorum.» Christi quidem cum Ecclesia im Et pletæ sunt nuptiæ, et eorum restitutio qui ab apo stolis inventi fuerant, et qui, ut nuptiarum fruantur lætitia, discumbunt. Deinde quoniam mali probique accersendi erant, non ita tamen ut in nequitia im probi perseverarent, sed ut mutato habitu et depo sitis vestibus nuptiali celebritati minime convenien tibus, nuptiales induerent, viscera, nimirum mise ricordia, benignitatem, humilitatem, modestiam, patientiam ";» ea siquidem sunt nuptialia vesti menta; idcirco ad videndos discumbentes ingredi tur rex, antequam instructum ipsis prandium, tau ros scilicet, et occisa altilia, et omnia parata appo nat; ut re perspecta, qui vesten nuptialem halue rint retineat ac oblectet; qui secus autem, condem net. Ingressus ergo, aliquem ex vocatis et vocationi obsecutis pristinos suos mores minime mutasse, neque nuptiali veste indutum esse comperit, c et ait illi Quomodo huc intrasti non habens vestem nu ptialem 439. Deinde quoniam qui peccavit, neque renovatus est, et Dominum Jesum Christum non induit, utpote nullam excusationis ansam habens, obmutescit; idcirco illud scriptum est": At ille obmutuit. › Neque vero e nuptiis expelli satis est, qui nuptias debonestavit; oportet enim ut a regis vos judicatis æterna vita, ecce convertimur ad gentes. Exitus ergo gentium sunt res gentium foris extra Israel, ex quibus quoscunque inveniebant apostoli vocabant ad nuptias. Vocabant autem obedientes tan tum, non autem et curabant u'rum aliquando ante vocationem mali fuerint an boni qui vocabantur: om nes enim quos invenire poterant, vocabant. Bonos autem intelligere hic simpliciter convenit humiliores et rectiores ex eis qui veniebant ad cultum Dei, quibus conveniebat apostolicum dictum quod ait: Cum gentes quæ legem non habent, naturaliter quæ legis sunt faciunt, hujusmodi legem non habentes, ipsi sibi sunt fex, qui ostendunt opus legis scriptum in cordibus suis, testimonium eis perhibente conscientia eorum.» Et impleta sunt Christi et Ecclesiae nuptiæ, et restituti Deo qui ab apostolis sunt inventi, recu buerunt ad epulandum, in nuptiis. Sed quoniam bonos et malos oportuit quidem vocari, non autem ut inali permanerent mali, sed ut exuerent et deponerent vestimenta contraria nuptiis, et induerent se nuptia lia indumenta, id est, e viscera misericordiæ, benignitatem, humilitatem, mansuetudinem, longaninita tem, hæc enim sunt nuptialia indumenta: ideo rex ingreditur, ut videat discumbentes priusquam appo natur prandium præparatum eis, tauri, et saginata, et omnia præparata; ut videns retineat quidem habentes nuptialia vestimenta ad quæ delectetur, condemnet autem contrarios. Ingrediens ergo invenit quemdam qui non mutaverat proprios mores, nec induerat se nuptialia indumenta, et dixit ei: Quomodo intrasti huc non habens nuptialia indumenta? Et quoniam qui peccat, et renovatus non est, nec induit ts ibid. * Rom. 11, 14, 15. +1 Coloss. 111, 12. Matth. xxit, 12. etc. Theophylactus. 6) Codex Regius, 6) Codex Regius,
PG 13:1528πῶς εἰσῆλθες ὧδε μὴ ἔχων ἔνδυμα γάμου;» εἶτ’ ἐπεὶ ὁ ἁμαρτὼν καὶ μὴ ἀνακαινωθεὶς μηδὲ ἐνδυσάμενος τὸν κύριον Ἰησοῦν Χριστὸν ὡς μὴ ἔχων «τόπον ἀπολογίας» φιμοῦται, διὰ τοῦτο γέγραπται τὸ «ὁ δὲ ἐφιμώθη.» καὶ οὐκ ἀρκεῖ γε τὸ ἐκβληθῆναι τοῦ γάμου τὸν ἀτιμάσαντα τὴν κλῆσιν· δεῖ γὰρ αὐτὸν ὑπὸ τῶν διακόνων τοῦ βασιλέως τῶν πρὸς τοῖς δεσμοῖς τεταγμένων, δεθέντα τὴν πορείαν ᾗ οὐκ εἰς δέον ἐχρήσατο καὶ τὴν δραστήριον δύναμιν ἐν ᾗ πρᾶξιν ἀγαθὴν οὐκ ἐτέλεσεν, οὐ μόνον ἀπὸ τοῦ γάμου ἐκβληθῆναι, ἀλλ’ ὥστε καὶ εἰς τὸν ἀλλότριον φωτὸς [παντὸς] καταδικασθῆναι τόπον, ἔνθα σκότος ἦν τὸ ὡς ἐν σκότεσι βαθύτερον καὶ καλούμενον «σκότος ἐξώτερον.» καὶ εἴ τίς γε ἡμῶν ἐπὶ τὴν κλῆσιν ἐλθὼν τοῦ βασιλέως «εἰς τοὺς γάμους» τοῦ υἱοῦ αὐτοῦ, δοκεῖ μὲν ὑπακούειν καὶ ἔρχεσθαι μετὰ τῶν κεκλημένων, οὐ μὴν ἐνδέδυται τὸ προειρημένον «ἔνδυμα γάμου,» ταῦτα πείσεται καὶ δεθεὶς «ποδῶν καὶ χειρῶν» ἐκβληθήσεται «εἰς τὸ σκότος τὸ ἐξώτερον,» ἔνθα κατὰ τὸ «οὐαί, οἱ γελῶντες νῦν, ὅτι κλαύσετε», «ὁ κλαυθμὸς» τοῖς τὰ τοῦ κλαυθμοῦ καὶ θρήνου ἄξια ἁμαρτήσασι· κλαύσονται δὲ θρηνοῦντες τὰς ἰδίας ταλαιπωρίας.
καὶ «ἐπλήσθη» γε ὁ Χριστοῦ [καὶ] τῆς ἐκκλησίας «γάμος» καὶ ἀποκαταστάντων [τῷ θεῷ], τῶν εὑρεθέντων ὑπὸ τῶν ἀποστόλων, «ἀνακειμένων» ἐπὶ τῷ εὐφρανθῆναι ἐπὶ τοῖς γάμοις. Εἶτ’ ἐπεὶ «πονηροὺς καὶ ἀγαθοὺς» καλεῖσθαι [μὲν ἔ]δει, οὐ μὴν ὥστε τοὺς «πονηροὺς» μένειν πονηρούς, ἀλλὰ μεταμφιασαμένους καὶ ἀποθεμένους τὰ ἀλλότρια τοῦ γάμου ἐνδύματα ἐνδύσασθαι τὰ τοῦ «γάμου,» «σπλάγχνα οἰκτιρμοῦ, χρηστότητα, ταπεινοφροσύνην, πραότητα, μακροθυμίαν» [ταῦτα γάρ ἐστι τὰ τοῦ «γάμου» ἐνδύματα], διὰ τοῦτο «ὁ βασιλεὺς» εἰσέρχεται «θεάσασθαι τοὺς ἀνακειμένους,» πρὶν αὐτοῖς παραθῇ τὸ ἡτοιμασμένον «ἄριστον,» τοὺς ταύρους καὶ τὰ «τεθυμένα σιτιστὰ» καὶ «πάντα» τὰ «ἕτοιμα,» ἵνα θεασάμενος τηρήσῃ μὲν τοὺς ἔχοντας «ἔνδυμα γάμου» καὶ εὐφράνῃ καταδικάσῃ δὲ τοὺς ἐναντίους. «εἰσελθὼν» οὖν εὑρίσκει τινὰ τῶν κεκλημένων καὶ ἐληλυθότων ἐπὶ τὴν κλῆσιν μὴ ἀλλάξαντα ἑαυτοῦ τὸ ἦθος μηδὲ ἐνδυσάμενον «ἔνδυμα γάμου καὶ λέγει αὐτῷ· ἐπεὶ δὲ ἀναξίους κρίνετε ἑαυτοὺς, ἰδοὺ στρεφόμενα εἰς τὰ ἔθνη.» Α' διέξοδοι οὖν τῶν ὁδῶν τὰ ἔξω τοῦ Ἰσραήλ ἐστι πράγματα, παρ' αἷς οἱ ὑπὸ τῶν ἀπο στόλων εὑρισκόμενοι καλούνται εἰς τοὺς γάμους, συναγόντων τῶν ἀποστόλων πάντας οὓς ἐὰν εὕρωπιν εὕρισκον δὲ τοὺς ἀκούοντας, καὶ οὐκ ἐφρόντιζον και λοῦντες πότερόν ποτε πρὸ τῆς κλήσεως πονηροί ή ἀγαθοὶ ἦσαν οἱ καλούμενοι· πάντας γὰρ τοὺς εὑρισκο μένους ἐκάλουν. ᾿Αγαθοὺς δὲ νομιστέον ἐνταῦθα ἀπλούστερον λέγεσθαι τοὺς μετριωτέρους τῶν ἐρχο μένων ἐπὶ τὴν θεοσέβειαν, οἷς ἐφαρμόζεις ἂν τὸ τοι οῦτο ἀποστολικόν·. Οταν δὲ ἔθνη, τὰ μὴ νόμου ἔχοντα, φύσει τὰ τοῦ νόμου ποιῶσιν, οἱ τοιοῦτοι νόμον μὴ ἔχοντες ἑαυτοῖς εἰσι νόμος· οἵτινες ἐνδείκνυνται τὸ ἔργον τοῦ νόμου γραπτὸν ἐν ταῖς καρδίαις αὐτῶν, συμμαρτυρούσης αὐτῶν τῆς συνειδήσεως.. Καὶ επλήσθη γε ὁ Χριστοῦ καὶ Ἐκκλησίας γάμος, καὶ ἀποκατάστασις τῶν εὑρεθέντων ὑπὸ τῶν ἀποστόλων ἀνακειμένων ἐπὶ τῷ εὐφρανθῆναι ἐπὶ τοῖς γάμος. Εἶτ᾽ ἐπεὶ πονηροὺς καὶ ἀγαθοὺς (*) καλεῖσθαι δεῖ, οὐ μὴν ὥστε τοὺς πονηροὺς μένειν πονηρούς, ἀλλὰ μετ ταμφιασαμένους, καὶ ἀποθεμένους τὰ ἀλλότρια τοῦ γάμου ἐνδύματα, ἐνδύσασθαι τὰ τοῦ γάμου, ο σπλάγ χνα οικτιρμοῦ χρηστότητα, ταπεινοφροσύνην, πραότητα, μακροθυμίαν· ταῦτα γὰρ ἐστι τὰ τοῦ γάμου ἐνδύματα· διὰ τοῦτο ὁ βασιλεὺς εἰσέρχεται θεάσασθαι τοὺς ἀνακειμένους, πρὶν αὐτοῖς παραθῇ τὸ ἡτοιμασμένον ἄριστον, τοὺς ταύρους, καὶ τὰ τεθν μένα σιτιστὰ, καὶ πάντα τὰ ἕτοιμα, ἵνα θεασάμενο; τηρήσῃ μὲν τοὺς ἔχοντας ἔνδυμα γάμου καὶ εὐφράνῃ, καταδικάσῃ δὲ τοὺς ἐναντίους. Εἰσελθὼν οὖν εὑρίσκει τινὰ τῶν κεκλημένων καὶ ἐληλυθότων ἐπὶ τὴν κλῆσιν μὴ ἀλλάξαντα ἑαυτοῦ τὸ ἦθος, μηδὲ ἐνδυσάμενον ἔν δυμα γάμου, καὶ λέγει αὐτῷ· Πῶς εἰσῆλθες ὧδε μὴ ἔχων ἔνδυμα γάμου;» Εἶτ' ἐπεὶ ὁ ἁμαρτών, καὶ μὴ ἀνακαινωθείς, μηδὲ ἐνδυσάμενος τὸν Κύριον Ιη σοῦν Χριστὸν, ὡς μὴ ἔχων τόπον ἀπολογίας, φιμού ται· διὰ τοῦτο γέγραπται τό· Ὁ δὲ ἐφιμώθη.» Καὶ οὐκ ἀρκεῖ γε τὸ ἐκβληθῆναι τοῦ γάμου τὸν ἀτι μάσαντα τὴν κλῆσιν· δεῖ γὰρ αὐτὸν ὑπὸ τῶν διακόν νων τοῦ βασιλέως τῶν πρὸς τοῖς δεσμοῖς τεταγμέ Εἶτ᾽ ἐπεὶ πονηροὺς καὶ ἀγαθούς, οἰκτιρμῶν. Εt ἐπεὶ δὲ ἀναξίους κρίνετε ἑαυτοὺς, ἰδοὺ στρεφόμενα εἰς τὰ ἔθνη.» Α' διέξοδοι οὖν τῶν ὁδῶν τὰ ἔξω τοῦ Ἰσραήλ ἐστι πράγματα, παρ' αἷς οἱ ὑπὸ τῶν ἀπο στόλων εὑρισκόμενοι καλούνται εἰς τοὺς γάμους, συναγόντων τῶν ἀποστόλων πάντας οὓς ἐὰν εὕρωπιν εὕρισκον δὲ τοὺς ἀκούοντας, καὶ οὐκ ἐφρόντιζον και λοῦντες πότερόν ποτε πρὸ τῆς κλήσεως πονηροί ή ἀγαθοὶ ἦσαν οἱ καλούμενοι· πάντας γὰρ τοὺς εὑρισκο μένους ἐκάλουν. ᾿Αγαθοὺς δὲ νομιστέον ἐνταῦθα ἀπλούστερον λέγεσθαι τοὺς μετριωτέρους τῶν ἐρχο μένων ἐπὶ τὴν θεοσέβειαν, οἷς ἐφαρμόζεις ἂν τὸ τοι οῦτο ἀποστολικόν·. Οταν δὲ ἔθνη, τὰ μὴ νόμου ἔχοντα, φύσει τὰ τοῦ νόμου ποιῶσιν, οἱ τοιοῦτοι νόμον μὴ ἔχοντες ἑαυτοῖς εἰσι νόμος· οἵτινες ἐνδείκνυνται τὸ ἔργον τοῦ νόμου γραπτὸν ἐν ταῖς καρδίαις αὐτῶν, συμμαρτυρούσης αὐτῶν τῆς συνειδήσεως.. Καὶ επλήσθη γε ὁ Χριστοῦ καὶ Ἐκκλησίας γάμος, καὶ ἀποκατάστασις τῶν εὑρεθέντων ὑπὸ τῶν ἀποστόλων ἀνακειμένων ἐπὶ τῷ εὐφρανθῆναι ἐπὶ τοῖς γάμος. Εἶτ᾽ ἐπεὶ πονηροὺς καὶ ἀγαθοὺς (*) καλεῖσθαι δεῖ, οὐ μὴν ὥστε τοὺς πονηροὺς μένειν πονηρούς, ἀλλὰ μετ ταμφιασαμένους, καὶ ἀποθεμένους τὰ ἀλλότρια τοῦ γάμου ἐνδύματα, ἐνδύσασθαι τὰ τοῦ γάμου, ο σπλάγ χνα οικτιρμοῦ χρηστότητα, ταπεινοφροσύνην, πραότητα, μακροθυμίαν· ταῦτα γὰρ ἐστι τὰ τοῦ γάμου ἐνδύματα· διὰ τοῦτο ὁ βασιλεὺς εἰσέρχεται θεάσασθαι τοὺς ἀνακειμένους, πρὶν αὐτοῖς παραθῇ τὸ ἡτοιμασμένον ἄριστον, τοὺς ταύρους, καὶ τὰ τεθν μένα σιτιστὰ, καὶ πάντα τὰ ἕτοιμα, ἵνα θεασάμενο; τηρήσῃ μὲν τοὺς ἔχοντας ἔνδυμα γάμου καὶ εὐφράνῃ, καταδικάσῃ δὲ τοὺς ἐναντίους. Εἰσελθὼν οὖν εὑρίσκει τινὰ τῶν κεκλημένων καὶ ἐληλυθότων ἐπὶ τὴν κλῆσιν μὴ ἀλλάξαντα ἑαυτοῦ τὸ ἦθος, μηδὲ ἐνδυσάμενον ἔν δυμα γάμου, καὶ λέγει αὐτῷ· Πῶς εἰσῆλθες ὧδε μὴ ἔχων ἔνδυμα γάμου;» Εἶτ' ἐπεὶ ὁ ἁμαρτών, καὶ μὴ ἀνακαινωθείς, μηδὲ ἐνδυσάμενος τὸν Κύριον Ιη σοῦν Χριστὸν, ὡς μὴ ἔχων τόπον ἀπολογίας, φιμού ται· διὰ τοῦτο γέγραπται τό· Ὁ δὲ ἐφιμώθη.» Καὶ οὐκ ἀρκεῖ γε τὸ ἐκβληθῆναι τοῦ γάμου τὸν ἀτι μάσαντα τὴν κλῆσιν· δεῖ γὰρ αὐτὸν ὑπὸ τῶν διακόν νων τοῦ βασιλέως τῶν πρὸς τοῖς δεσμοῖς τεταγμέ Εἶτ᾽ ἐπεὶ πονηροὺς καὶ ἀγαθούς, οἰκτιρμῶν. Εt sed quoniam iulignos vos judicatis, ecce converti mur ad gentes. Res ergo extra Israelem colloca tr, exitus sunt viarum, in quibus qui ab apostolis inveniuntur, vocantur ad nuptias, congregantibus apostolis quoscunque repererint; reperiebant autein eos qui sibi aurem præbebant; et cum vocarent, an qui accersebantur, ante vocationem nequam pro bine fuissent, susdeque habebant; quoscunque enim reperissent, vocabant. Hic autem proli simpliciter dici modestissimi quique censendi sunt, ex iis qui Dei cultui se addicunt, quibus hac Apostoli verba accommodare queas 40: Cum autem gentes, quæ legem non habent, naturaliter ea quæ legis sunt faciunt, ejusmodi legem non habentes, ipsi sibi sunt lex, qui ostendunt opus legis scriptum in cordibus suis, testinonium reddente illis conscien tia ipsorum.» Christi quidem cum Ecclesia im Et pletæ sunt nuptiæ, et eorum restitutio qui ab apo stolis inventi fuerant, et qui, ut nuptiarum fruantur lætitia, discumbunt. Deinde quoniam mali probique accersendi erant, non ita tamen ut in nequitia im probi perseverarent, sed ut mutato habitu et depo sitis vestibus nuptiali celebritati minime convenien tibus, nuptiales induerent, viscera, nimirum mise ricordia, benignitatem, humilitatem, modestiam, patientiam ";» ea siquidem sunt nuptialia vesti menta; idcirco ad videndos discumbentes ingredi tur rex, antequam instructum ipsis prandium, tau ros scilicet, et occisa altilia, et omnia parata appo nat; ut re perspecta, qui vesten nuptialem halue rint retineat ac oblectet; qui secus autem, condem net. Ingressus ergo, aliquem ex vocatis et vocationi obsecutis pristinos suos mores minime mutasse, neque nuptiali veste indutum esse comperit, c et ait illi Quomodo huc intrasti non habens vestem nu ptialem 439. Deinde quoniam qui peccavit, neque renovatus est, et Dominum Jesum Christum non induit, utpote nullam excusationis ansam habens, obmutescit; idcirco illud scriptum est": At ille obmutuit. › Neque vero e nuptiis expelli satis est, qui nuptias debonestavit; oportet enim ut a regis vos judicatis æterna vita, ecce convertimur ad gentes. Exitus ergo gentium sunt res gentium foris extra Israel, ex quibus quoscunque inveniebant apostoli vocabant ad nuptias. Vocabant autem obedientes tan tum, non autem et curabant u'rum aliquando ante vocationem mali fuerint an boni qui vocabantur: om nes enim quos invenire poterant, vocabant. Bonos autem intelligere hic simpliciter convenit humiliores et rectiores ex eis qui veniebant ad cultum Dei, quibus conveniebat apostolicum dictum quod ait: Cum gentes quæ legem non habent, naturaliter quæ legis sunt faciunt, hujusmodi legem non habentes, ipsi sibi sunt fex, qui ostendunt opus legis scriptum in cordibus suis, testimonium eis perhibente conscientia eorum.» Et impleta sunt Christi et Ecclesiae nuptiæ, et restituti Deo qui ab apostolis sunt inventi, recu buerunt ad epulandum, in nuptiis. Sed quoniam bonos et malos oportuit quidem vocari, non autem ut inali permanerent mali, sed ut exuerent et deponerent vestimenta contraria nuptiis, et induerent se nuptia lia indumenta, id est, e viscera misericordiæ, benignitatem, humilitatem, mansuetudinem, longaninita tem, hæc enim sunt nuptialia indumenta: ideo rex ingreditur, ut videat discumbentes priusquam appo natur prandium præparatum eis, tauri, et saginata, et omnia præparata; ut videns retineat quidem habentes nuptialia vestimenta ad quæ delectetur, condemnet autem contrarios. Ingrediens ergo invenit quemdam qui non mutaverat proprios mores, nec induerat se nuptialia indumenta, et dixit ei: Quomodo intrasti huc non habens nuptialia indumenta? Et quoniam qui peccat, et renovatus non est, nec induit ts ibid. * Rom. 11, 14, 15. +1 Coloss. 111, 12. Matth. xxit, 12. etc. Theophylactus. sed quoniam iulignos vos judicatis, ecce converti mur ad gentes. Res ergo extra Israelem colloca tr, exitus sunt viarum, in quibus qui ab apostolis inveniuntur, vocantur ad nuptias, congregantibus apostolis quoscunque repererint; reperiebant autein eos qui sibi aurem præbebant; et cum vocarent, an qui accersebantur, ante vocationem nequam pro bine fuissent, susdeque habebant; quoscunque enim reperissent, vocabant. Hic autem proli simpliciter dici modestissimi quique censendi sunt, ex iis qui Dei cultui se addicunt, quibus hac Apostoli verba accommodare queas 40: Cum autem gentes, quæ legem non habent, naturaliter ea quæ legis sunt faciunt, ejusmodi legem non habentes, ipsi sibi sunt lex, qui ostendunt opus legis scriptum in cordibus suis, testinonium reddente illis conscien tia ipsorum.» Christi quidem cum Ecclesia im Et pletæ sunt nuptiæ, et eorum restitutio qui ab apo stolis inventi fuerant, et qui, ut nuptiarum fruantur lætitia, discumbunt. Deinde quoniam mali probique accersendi erant, non ita tamen ut in nequitia im probi perseverarent, sed ut mutato habitu et depo sitis vestibus nuptiali celebritati minime convenien tibus, nuptiales induerent, viscera, nimirum mise ricordia, benignitatem, humilitatem, modestiam, patientiam ";» ea siquidem sunt nuptialia vesti menta; idcirco ad videndos discumbentes ingredi tur rex, antequam instructum ipsis prandium, tau ros scilicet, et occisa altilia, et omnia parata appo nat; ut re perspecta, qui vesten nuptialem halue rint retineat ac oblectet; qui secus autem, condem net. Ingressus ergo, aliquem ex vocatis et vocationi obsecutis pristinos suos mores minime mutasse, neque nuptiali veste indutum esse comperit, c et ait illi Quomodo huc intrasti non habens vestem nu ptialem 439. Deinde quoniam qui peccavit, neque renovatus est, et Dominum Jesum Christum non induit, utpote nullam excusationis ansam habens, obmutescit; idcirco illud scriptum est": At ille obmutuit. › Neque vero e nuptiis expelli satis est, qui nuptias debonestavit; oportet enim ut a regis vos judicatis æterna vita, ecce convertimur ad gentes. Exitus ergo gentium sunt res gentium foris extra Israel, ex quibus quoscunque inveniebant apostoli vocabant ad nuptias. Vocabant autem obedientes tan tum, non autem et curabant u'rum aliquando ante vocationem mali fuerint an boni qui vocabantur: om nes enim quos invenire poterant, vocabant. Bonos autem intelligere hic simpliciter convenit humiliores et rectiores ex eis qui veniebant ad cultum Dei, quibus conveniebat apostolicum dictum quod ait: Cum gentes quæ legem non habent, naturaliter quæ legis sunt faciunt, hujusmodi legem non habentes, ipsi sibi sunt fex, qui ostendunt opus legis scriptum in cordibus suis, testimonium eis perhibente conscientia eorum.» Et impleta sunt Christi et Ecclesiae nuptiæ, et restituti Deo qui ab apostolis sunt inventi, recu buerunt ad epulandum, in nuptiis. Sed quoniam bonos et malos oportuit quidem vocari, non autem ut inali permanerent mali, sed ut exuerent et deponerent vestimenta contraria nuptiis, et induerent se nuptia lia indumenta, id est, e viscera misericordiæ, benignitatem, humilitatem, mansuetudinem, longaninita tem, hæc enim sunt nuptialia indumenta: ideo rex ingreditur, ut videat discumbentes priusquam appo natur prandium præparatum eis, tauri, et saginata, et omnia præparata; ut videns retineat quidem habentes nuptialia vestimenta ad quæ delectetur, condemnet autem contrarios. Ingrediens ergo invenit quemdam qui non mutaverat proprios mores, nec induerat se nuptialia indumenta, et dixit ei: Quomodo intrasti huc non habens nuptialia indumenta? Et quoniam qui peccat, et renovatus non est, nec induit ts ibid. * Rom. 11, 14, 15. +1 Coloss. 111, 12. Matth. xxit, 12. etc. Theophylactus. 6) Codex Regius, 6) Codex Regius,
PG 13:1529εἶθ’ ἵνα παραστήσῃ ὁ λόγος τὸν φόβον καὶ τὸν τρόμον καὶ τὰ σκυθρωπὰ πράγματα καὶ τοὺς πόνους ἐν οἷς ἔσονται οἱ μὴ ἐνδεδυμένοι «ἔνδυμα γάμου,» εἶπε τὸ «ἐκεῖ ἔσται ὁ κλαυθμὸς» καὶ οὐ μόνον «ὁ κλαυθμός,» ἀλλὰ καὶ «ὁ βρυγμὸς τῶν ὀδόντων.» καὶ ἐπιφέρεται τῇ ὅλῃ παραβολῇ, διὰ τὸ πολλοὺς δεδηλῶσθαι τοὺς κληθέντας οὐ πάντας δὲ ἐληλυθέναι ἀλλ’ ὀλίγους ἐξ αὐτῶν, τὸ «πολλοί εἰσι κλητοί, ὀλίγοι δὲ ἐκλεκτοί.» Ταῦτα μὲν οὖν ὁλοσχερέστερον εἰς τὴν παραβολὴν λελέχθω, πειρασόμεθα δὲ ἐπανελθόντες ἐρευνῆσαι κατὰ τὴν παροῦσαν δύναμιν αὐτήν, ἐὰν ἄρα βοηθηθέντες ὑπὸ τοῦ τῆς σοφίας πνεύματος δυνηθῶμέν τινα καὶ βαθύτερα εἰς τὴν παραβολὴν εὑρόντες οἰκοδομῆσαι καὶ κατὰ τὸ εὔλογον σιωπῆσαι ἢ αἰνίξασθαι ἢ ἐκθέσθαι.
εἶθ’ ἵνα παραστήσῃ ὁ λόγος τὸν φόβον καὶ τὸν τρόμον καὶ τὰ σκυθρωπὰ πράγματα καὶ τοὺς πόνους ἐν οἷς ἔσονται οἱ μὴ ἐνδεδυμένοι «ἔνδυμα γάμου,» εἶπε τὸ «ἐκεῖ ἔσται ὁ κλαυθμὸς» καὶ οὐ μόνον «ὁ κλαυθμός,» ἀλλὰ καὶ «ὁ βρυγμὸς τῶν ὀδόντων.» καὶ ἐπιφέρεται τῇ ὅλῃ παραβολῇ, διὰ τὸ πολλοὺς δεδηλῶσθαι τοὺς κληθέντας οὐ πάντας δὲ ἐληλυθέναι ἀλλ’ ὀλίγους ἐξ αὐτῶν, τὸ «πολλοί εἰσι κλητοί, ὀλίγοι δὲ ἐκλεκτοί.» Ταῦτα μὲν οὖν ὁλοσχερέστερον εἰς τὴν παραβολὴν λελέχθω, πειρασόμεθα δὲ ἐπανελθόντες ἐρευνῆσαι κατὰ τὴν παροῦσαν δύναμιν αὐτήν, ἐὰν ἄρα βοηθηθέντες ὑπὸ τοῦ τῆς σοφίας πνεύματος δυνηθῶμέν τινα καὶ βαθύτερα εἰς τὴν παραβολὴν εὑρόντες οἰκοδομῆσαι καὶ κατὰ τὸ εὔλογον σιωπῆσαι ἢ αἰνίξασθαι ἢ ἐκθέσθαι.
PG 13:1530«ἡ βασιλεία» τοίνυν «τῶν οὐρανῶν ὡμοιώθη» κατὰ μὲν τὸν βασιλεύοντα «ἀνθρώπῳ βασιλεῖ,» κατὰ δὲ τὸν συμβασιλεύοντα τῷ βασιλεῖ «τῷ υἱῷ αὐτοῦ,» κατὰ δὲ τὰ βασιλευόμενα τοῖς δούλοις καὶ τοῖς κεκλημένοις «εἰς τοὺς γάμους,» ὧν οἱ μὲν «οὐκ ἤθελον» [τοῦ] εἰσελθεῖν, «οἱ δὲ ἀμελήσαντες» τοῦ εἰσελθεῖν «ἀπῆλθον, ὃς μὲν εἰς τὸν ἴδιον ἀγρόν, ὃς δὲ ἐπὶ τὴν ἐμπορίαν αὐτοῦ,» καὶ ἄλλοι [δὲ] «κρατήσαντες τοὺς δούλους ὕβρισαν καὶ ἀπέκτειναν.» ἔτι τῶν βασιλευομένων ἐστὶ καὶ τὸ στράτευμα τοῦ βασιλέως, καὶ οἱ ἀπὸ τῶν [διεξόδων «τῶν] ὁδῶν» συναγόμενοι πονηροὶ καὶ ἀγαθοί, ἕως «ἐπλήσθη ὁ γάμος ἀνακειμένων,» καὶ ὁ ἐν τοῖς ἀνακειμένοις οὐκ ἔχων «ἔνδυμα γάμου,» καὶ οἱ κελευσθέντες διάκονοι δῆσαι τὸν μὴ ἔχοντα «ἔνδυμα γάμου ποδῶν καὶ χειρῶν καὶ» ἐκβαλεῖν «αὐτὸν εἰς τὸ σκότος τὸ ἐξώτερον.» Ἐδύνατο μέντοι γεγράφθαι· «ὡμοιώθη ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν βασιλεῖ» χωρὶς τῆς ἄνθρωπος προσθήκης. ἀλλ’ ἐπεὶ πρόςκειται καὶ τὸ «ἀνθρώπῳ,» ἀναγκαῖον καὶ τοῦτο διηγήσασθαι, οὕτως ἂν [ὡς ἐμοὶ δοκεῖ] σαφηνισθέν.
εἶθ’ ἵνα παραστήσῃ ὁ λόγος τὸν φόβον καὶ τὸν τρόμον καὶ τὰ σκυθρωπὰ πράγματα καὶ τοὺς πόνους ἐν οἷς ἔσονται οἱ μὴ ἐνδεδυμένοι «ἔνδυμα γάμου,» εἶπε τὸ «ἐκεῖ ἔσται ὁ κλαυθμὸς» καὶ οὐ μόνον «ὁ κλαυθμός,» ἀλλὰ καὶ «ὁ βρυγμὸς τῶν ὀδόντων.» καὶ ἐπιφέρεται τῇ ὅλῃ παραβολῇ, διὰ τὸ πολλοὺς δεδηλῶσθαι τοὺς κληθέντας οὐ πάντας δὲ ἐληλυθέναι ἀλλ’ ὀλίγους ἐξ αὐτῶν, τὸ «πολλοί εἰσι κλητοί, ὀλίγοι δὲ ἐκλεκτοί.» Ταῦτα μὲν οὖν ὁλοσχερέστερον εἰς τὴν παραβολὴν λελέχθω, πειρασόμεθα δὲ ἐπανελθόντες ἐρευνῆσαι κατὰ τὴν παροῦσαν δύναμιν αὐτήν, ἐὰν ἄρα βοηθηθέντες ὑπὸ τοῦ τῆς σοφίας πνεύματος δυνηθῶμέν τινα καὶ βαθύτερα εἰς τὴν παραβολὴν εὑρόντες οἰκοδομῆσαι καὶ κατὰ τὸ εὔλογον σιωπῆσαι ἢ αἰνίξασθαι ἢ ἐκθέσθαι.
PG 13:1531τῶν μὲν πρὸ ἡμῶν ποιήσας τις βιβλία νόμων ἱερῶν ἀλληγορίας, τὰς ὡσπερεὶ ἀνθρωποπαθῆ παριστάσας λέξεις τὸν θεὸν διηγούμενος καὶ τὰς τὸ θεῖον αὐτοῦ ἐμφαινούσας, ἑνὶ μὲν ῥητῷ ἐχρήσατο περὶ τοῦ ὡς ἄνθρωπον λέγεσθαι εἶναι τὸν θεὸν ἀνθρώπους οἰκονομοῦντα, τῷ «ἐτροποφόρησέ σε κύριος ὁ θεός σου ὡς εἴ τις τροποφορήσαι ἄνθρωπος τὸν υἱὸν αὐτοῦ», ἑνὶ δὲ περὶ τοῦ μὴ ὡς ἄνθρωπον εἶναι τὸν θεόν, τῷ «οὐχ ὡς ἄνθρωπος ὁ θεὸς διαρτηθῆναι».
τῶν μὲν πρὸ ἡμῶν ποιήσας τις βιβλία νόμων ἱερῶν ἀλληγορίας, τὰς ὡσπερεὶ ἀνθρωποπαθῆ παριστάσας λέξεις τὸν θεὸν διηγούμενος καὶ τὰς τὸ θεῖον αὐτοῦ ἐμφαινούσας, ἑνὶ μὲν ῥητῷ ἐχρήσατο περὶ τοῦ ὡς ἄνθρωπον λέγεσθαι εἶναι τὸν θεὸν ἀνθρώπους οἰκονομοῦντα, τῷ «ἐτροποφόρησέ σε κύριος ὁ θεός σου ὡς εἴ τις τροποφορήσαι ἄνθρωπος τὸν υἱὸν αὐτοῦ», ἑνὶ δὲ περὶ τοῦ μὴ ὡς ἄνθρωπον εἶναι τὸν θεόν, τῷ «οὐχ ὡς ἄνθρωπος ὁ θεὸς διαρτηθῆναι». ἡμεῖς δὲ πολλὴν ἀφθονίαν ἔχομεν ἀπὸ τῶν εὐαγγελικῶν περὶ τοῦ θεοῦ παραδειγμάτων, ἐν οἷς «ὡμοιώθη» κατά τινας παραβολὰς «ἀνθρώπῳ.» χρησόμεθα οὖν ταῖς ἄνθρωπον ὀνομαζούσαις παραβολαῖς τὸν θεὸν εἰς ἀπολογίαν τῶν ὅσον ἐπὶ ταῖς λέξεσιν ἀνθρωποπαθῆ φασκουσῶν εἶναι τὸν Χριστοῦ πατέρα, καὶ φήσομέν γε πρὸς τοὺς ἑτεροδόξους, διὰ τὸ μὴ νενοηκέναι τὰ οὕτως λεγόμενα ἐν τοῖς παλαιοῖς γράμμασι προσκόπτοντας τῷ θεῷ νόμου καὶ προφητῶν καὶ τῆς τοῦ κόσμου κτίσεως ὅτι, εἴπερ «ἀνθρώπῳ» ὡμοίωται [κατὰ τὰς τοῦ εὐαγγελίου παραβολὰς] ὁ θεός, διὰ τί ἀκολούθως ταύταις ταῖς παραβολαῖς οὐ παραδέχεσθε παραβολὴν εἶναι τὴν ὀργὴν [καὶ] τὸν θυμὸν καὶ τὴν μεταμέλειαν καὶ τὴν ἀποστροφὴν τοῦ προσώπου καὶ τὴν κάθισιν καὶ τὴν στάσιν καὶ τὸν περίπατον τοῦ θεοῦ; τὸν γὰρ ἀναγεγραμμένον ἐν ταῖς προφητείαις ὕπνον αὐτοῦ ἤτοι οὐ παρετήρησαν ἢ ὁμολογήσουσιν εἶναι παραβολήν. ἔχων ἔνδυμα γάμου, καὶ οἱ κελευσθέντες διάκεν δῆσαι τὸν μὴ ἔχοντα ἔνδυμα γάμου ποδῶν καὶ χειρῶν, καὶ ἐκβαλεῖν αὐτὸν εἰς τὸ σκότος τὸ ἐξώ τερον. Εδύνατο μέντοι γεγράφθαι·. Ωμοιώθη ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν βασιλεί, ο χωρίς της, ἄνθρωπος, ο προσθήκης· ἀλλ᾽ ἐπεὶ πρόσκειται καὶ τὸ, ο ἀνθρώπῳ,» ἀναγκαῖον καὶ τοῦτο δη γήσασθαι, οὕτως ἂν, ὡς ἐμοὶ δοκεῖ, σαφηνισθέν τῶν μὲν πρὸ ἡμῶν ποιήσας τις βιβλία, νόμων με ρῶν ἀλληγορίας, τὰς ὥσπερεὶ ἀνθρωποπαθῆ παρ ιστάσας λέξεις τὸν Θεὸν διηγούμενος, καὶ τὰς τὸ θεῖον αὐτοῦ ἐμφαινούσας, ἑνὶ μὲν ῥητῷ ἐχρήσατο περὶ τοῦ ὡς ἄνθρωπον λέγεσθαι εἶναι τὸν Θεὸν ἀνθρώπους οἰκονομοῦντα, τῷ·· Ἐτροποφόρησέ σε Κύριος ο μος ἀνακειμένων, καὶ ὁ ἐν τοῖς ἀνακειμένοις οὐκ Θεός σου, ὡς εἴ τις τροποφορήσαι ἄνθρωπος τὸν υἱὸν αὐτοῦ· ἡ ἑνὶ δὲ περὶ τοῦ μὴ ὡς ἄνθρωπον εἶναι τὴν Θεόν, τῷ· ι Οὐχ ὡς ἄνθρωπος ὁ Θεὸς διαρτηθή ναι» Ἡμεῖς δὲ πολλὴν ἀφθονίαν ἔχομεν ἀπὸ τῶν Εὐαγ γελίων περὶ τοῦ Θεοῦ παραδειγμάτων, ἐν οἷς ώμοι ώθη κατά τινας παραβολὰς ἀνθρώπῳ. Χρησόμεθα οὖν ταῖς ἄνθρωπον ὀνομαζούσαις παραβολαῖς τὸν Θεὸ, εἰς ἀπολογίαν τῶν ὅσον ἐπὶ ταῖς λέξεσιν ἀνθρωπο παθῆ φασκουσῶν εἶναι τὸν Χριστοῦ Πατέρα, καὶ τή σομέν γε πρὸς τοὺς ἑτεροδόξους, διὰ τὸ μὴ νενοηκέ και τὰ οὕτως λεγόμενα ἐν τοῖς Παλαιοῖς Γράμματ προσκόπτοντας τῷ Θεῷ νόμου, καὶ προφητῶν, καὶ Τῶν μὲν πρὸ ἡμῶν ποιήσας, Οὐχ ὡς ἄνθρωπος ὁ Θεὸς διαρτηθῆναι. Οὐχ ὡς ἄνθρωπος ὁ Θεὸς διαψεύσεσθαι. 279, Οὐχ ὡς ἄνθρωπος διαψευσθῆναι δύναται. Διαρτηθῆναι προφορικὸς τῷ ἐνδιαθέτῳ Διαρτηθῆναι, τουτέστι, σα λευθῆναι· τὰ γὰρ κρεμάμενα σαλεύονται. διαιτηθῆναι, τοῦ, διαρτηθῆναι. οἱ ἔξωθεν, Περὶ ἀρχῶν, ἔχων ἔνδυμα γάμου, καὶ οἱ κελευσθέντες διάκεν δῆσαι τὸν μὴ ἔχοντα ἔνδυμα γάμου ποδῶν καὶ χειρῶν, καὶ ἐκβαλεῖν αὐτὸν εἰς τὸ σκότος τὸ ἐξώ τερον. Εδύνατο μέντοι γεγράφθαι·. Ωμοιώθη ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν βασιλεί, ο χωρίς της, ἄνθρωπος, ο προσθήκης· ἀλλ᾽ ἐπεὶ πρόσκειται καὶ τὸ, ο ἀνθρώπῳ,» ἀναγκαῖον καὶ τοῦτο δη γήσασθαι, οὕτως ἂν, ὡς ἐμοὶ δοκεῖ, σαφηνισθέν τῶν μὲν πρὸ ἡμῶν ποιήσας τις βιβλία, νόμων με ρῶν ἀλληγορίας, τὰς ὥσπερεὶ ἀνθρωποπαθῆ παρ ιστάσας λέξεις τὸν Θεὸν διηγούμενος, καὶ τὰς τὸ θεῖον αὐτοῦ ἐμφαινούσας, ἑνὶ μὲν ῥητῷ ἐχρήσατο περὶ τοῦ ὡς ἄνθρωπον λέγεσθαι εἶναι τὸν Θεὸν ἀνθρώπους οἰκονομοῦντα, τῷ·· Ἐτροποφόρησέ σε Κύριος ο μος ἀνακειμένων, καὶ ὁ ἐν τοῖς ἀνακειμένοις οὐκ Θεός σου, ὡς εἴ τις τροποφορήσαι ἄνθρωπος τὸν υἱὸν αὐτοῦ· ἡ ἑνὶ δὲ περὶ τοῦ μὴ ὡς ἄνθρωπον εἶναι τὴν Θεόν, τῷ· ι Οὐχ ὡς ἄνθρωπος ὁ Θεὸς διαρτηθή ναι» Ἡμεῖς δὲ πολλὴν ἀφθονίαν ἔχομεν ἀπὸ τῶν Εὐαγ γελίων περὶ τοῦ Θεοῦ παραδειγμάτων, ἐν οἷς ώμοι ώθη κατά τινας παραβολὰς ἀνθρώπῳ. Χρησόμεθα οὖν ταῖς ἄνθρωπον ὀνομαζούσαις παραβολαῖς τὸν Θεὸ, εἰς ἀπολογίαν τῶν ὅσον ἐπὶ ταῖς λέξεσιν ἀνθρωπο παθῆ φασκουσῶν εἶναι τὸν Χριστοῦ Πατέρα, καὶ τή σομέν γε πρὸς τοὺς ἑτεροδόξους, διὰ τὸ μὴ νενοηκέ και τὰ οὕτως λεγόμενα ἐν τοῖς Παλαιοῖς Γράμματ προσκόπτοντας τῷ Θεῷ νόμου, καὶ προφητῶν, καὶ Τῶν μὲν πρὸ ἡμῶν ποιήσας, Οὐχ ὡς ἄνθρωπος ὁ Θεὸς διαρτηθῆναι. Οὐχ ὡς ἄνθρωπος ὁ Θεὸς διαψεύσεσθαι. 279, Οὐχ ὡς ἄνθρωπος διαψευσθῆναι δύναται. Διαρτηθῆναι προφορικὸς τῷ ἐνδιαθέτῳ Διαρτηθῆναι, τουτέστι, σα λευθῆναι· τὰ γὰρ κρεμάμενα σαλεύονται. διαιτηθῆναι, τοῦ, διαρτηθῆναι. οἱ ἔξωθεν, Περὶ ἀρχῶν, viis congregati sunt mali ac probi, donec discum bentibus complete sint nuptiæ; quique inter dis cumbentes vestem nuptialem non habet, ac mini stri item quibus jussum est ut manibus ligent eum ac pedibus qui vestem nuptialem non habet, et in tenebras exteriores mittant. Scribi quidem poterat Simile factum est regnum cœlorum regi absque additamento hocce, ‹ homini; › sed quoniam illud, c homini, adjectum est, id quo que necessario venit explicandum, quod ita, meo quidem judicio, expositum est: quidam, a quo jam ante conscriptus est liber legum sanctarum allego rias complectens, cum voces quibus humanæ con ditionis particeps declaratur Deus, explicaret, atque eas item quibus ipsius astruitur divinitas, homini similem dici Deum humana naturæ curam geren tem ostendere volens, uno hoc loco usus est * ‹ Portavit te Dominus Deus tuus, ut solet bomo gestare parvulum filium suum; ut autem homini Deum similem non esse patefaceret, unum hunc datur.» Evangeliis suppetit, in quibus juxta parabolas quas dam homini assimilatus est. Ad earum ergo para bolarum defensionein, quæ verbo tenus Deum Chri sti Patrem humanæ conditionis affectibus obnoxium esse statuunt, iis utemur quæ Deum hominem ap pellant, et hæreticos qui quod consimiles Vet ris Testamenti locos non animadverterint, in Dei legis ac prophetarum, et mundi Conditoris offensionem protulit 50: Non est Deus quasi homo, ut suspen sunt pedibus et manibus alligatum mittere in tenebras exteriores. Poterat quidem dicere: < Simile est regnum calorum regi, sine additamento c hominis;» sed quoniam additum est etiam, c homini, necessarium est exponere etiam hoc. Et ante me alius quidam interpretatus est sicut et mihi videtur. Fecit enim librum de legibus sanctis, et protulit sermonem ubi Deus secundum passibilem naturam homi num vertitur; et primuin quidem dixit, ubi secundum passibilem naturam vertitur dispensans homines, secundum quod dictum est: Morigeravit te Dominus Deus tuus, quemadmodum si pater morigeret filium suum. Deinde protulit ubi non est Deus quemadmodum homo, secundum quod dictum est: «Non sicut homo Deus noster. > milatur homini, exponimus parabolas nominantes quasi hominem Deum, et dicimus ad quosdain hæreli cos, qui non intelligentes quæ hoc modo dicuntur in Scripturis Veteribus, peccant in Deum legis et pro Mallb. XXII, 2. * Deut. 1, 31. Num. xxi, 19. etc. Philo Ju danis. Ita LXX. Complutensis editio habet Hebr. c ut mentiatur, neque aliter Oukelos, nec Syrus, nec Arabs, el Philo Judaeus, lib.: De Vit. Mos. Ita legisse videtur Rufinus, Origenis interpres, hom. in Num.: Non sicut honio Deus frustratur, hoc est, fallit, decipit. Item ibid.: «Non ergo Deus sicut homo, qui frustra lo quatur.» tamen non absone; qui enim mentitur, sermo ipsius dividitur, ut non respondeat; vel, ut scholiastes ille quem laudat Nobilius Judith., vult, 16, legitur judicari, quod ibi secutus est Syrus. Id tamen videtur detortum ex corrupta lectione Vide Origenem hom. in Jerem. Idem, hom. in Gen.: «Foris positi (hoc est, «Ethnici,» quod non in tellexit Rufinus) arroganter nos circumstrepunt, dicentes excelso illi atque incorporeo Deo non con venire, ut humanis utatur affectibus, et hom. in Ezech.: «Pater quoque ipse et Deus universitatis, longanimis et multuin misericors et miserator, nonne quodammodo patitur? An ignoras quia quando humana dispensat, passionem patitur bu manam? Supportavit enim mores tuos Dominus Deus tuus, quomodo si quis supportet homo filium suum. Igitur mores nostros supportat Deus, sicut passiones nostras portat Filius Dei. Ipse Pater non est impassibilis. Si rogetur, miseretur et condolet; patitur aliquid charitatis, et fit in eis in quibus juxta magnitudinem naturæ suæ non potest esse, et pro pter nos huinanas sustinet passiones.» Item, lib. cap. 4: • Si vero propter illa quæ dicuntur in Veteri Testamento, quod irascitur Deus vel poenitet, vel si qua alia humani affectus passio designatur, materiam sibi ad confutandos nos pra beri putant, affirmantes penitus impassibilem Deum, atque his omnibus carentem affectibus sentiendi; ostendendum est eis etiam in evangelicis parabolis haberi similia, etc. HUETIUS. viis congregati sunt mali ac probi, donec discum bentibus complete sint nuptiæ; quique inter dis cumbentes vestem nuptialem non habet, ac mini stri item quibus jussum est ut manibus ligent eum ac pedibus qui vestem nuptialem non habet, et in tenebras exteriores mittant. Scribi quidem poterat Simile factum est regnum cœlorum regi absque additamento hocce, ‹ homini; › sed quoniam illud, c homini, adjectum est, id quo que necessario venit explicandum, quod ita, meo quidem judicio, expositum est: quidam, a quo jam ante conscriptus est liber legum sanctarum allego rias complectens, cum voces quibus humanæ con ditionis particeps declaratur Deus, explicaret, atque eas item quibus ipsius astruitur divinitas, homini similem dici Deum humana naturæ curam geren tem ostendere volens, uno hoc loco usus est * ‹ Portavit te Dominus Deus tuus, ut solet bomo gestare parvulum filium suum; ut autem homini Deum similem non esse patefaceret, unum hunc datur.» Evangeliis suppetit, in quibus juxta parabolas quas dam homini assimilatus est. Ad earum ergo para bolarum defensionein, quæ verbo tenus Deum Chri sti Patrem humanæ conditionis affectibus obnoxium esse statuunt, iis utemur quæ Deum hominem ap pellant, et hæreticos qui quod consimiles Vet ris Testamenti locos non animadverterint, in Dei legis ac prophetarum, et mundi Conditoris offensionem protulit 50: Non est Deus quasi homo, ut suspen sunt pedibus et manibus alligatum mittere in tenebras exteriores. Poterat quidem dicere: < Simile est regnum calorum regi, sine additamento c hominis;» sed quoniam additum est etiam, c homini, necessarium est exponere etiam hoc. Et ante me alius quidam interpretatus est sicut et mihi videtur. Fecit enim librum de legibus sanctis, et protulit sermonem ubi Deus secundum passibilem naturam homi num vertitur; et primuin quidem dixit, ubi secundum passibilem naturam vertitur dispensans homines, secundum quod dictum est: Morigeravit te Dominus Deus tuus, quemadmodum si pater morigeret filium suum. Deinde protulit ubi non est Deus quemadmodum homo, secundum quod dictum est: «Non sicut homo Deus noster. > milatur homini, exponimus parabolas nominantes quasi hominem Deum, et dicimus ad quosdain hæreli cos, qui non intelligentes quæ hoc modo dicuntur in Scripturis Veteribus, peccant in Deum legis et pro Mallb. XXII, 2. * Deut. 1, 31. Num. xxi, 19. etc. Philo Ju danis. Ita LXX. Complutensis editio habet Hebr. c ut mentiatur, neque aliter Oukelos, nec Syrus, nec Arabs, el Philo Judaeus, lib.: De Vit. Mos. Ita legisse videtur Rufinus, Origenis interpres, hom. in Num.: Non sicut honio Deus frustratur, hoc est, fallit, decipit. Item ibid.: «Non ergo Deus sicut homo, qui frustra lo quatur.» tamen non absone; qui enim mentitur, sermo ipsius dividitur, ut non respondeat; vel, ut scholiastes ille quem laudat Nobilius Judith., vult, 16, legitur judicari, quod ibi secutus est Syrus. Id tamen videtur detortum ex corrupta lectione Vide Origenem hom. in Jerem. Idem, hom. in Gen.: «Foris positi (hoc est, «Ethnici,» quod non in tellexit Rufinus) arroganter nos circumstrepunt, dicentes excelso illi atque incorporeo Deo non con venire, ut humanis utatur affectibus, et hom. in Ezech.: «Pater quoque ipse et Deus universitatis, longanimis et multuin misericors et miserator, nonne quodammodo patitur? An ignoras quia quando humana dispensat, passionem patitur bu manam? Supportavit enim mores tuos Dominus Deus tuus, quomodo si quis supportet homo filium suum. Igitur mores nostros supportat Deus, sicut passiones nostras portat Filius Dei. Ipse Pater non est impassibilis. Si rogetur, miseretur et condolet; patitur aliquid charitatis, et fit in eis in quibus juxta magnitudinem naturæ suæ non potest esse, et pro pter nos huinanas sustinet passiones.» Item, lib. cap. 4: • Si vero propter illa quæ dicuntur in Veteri Testamento, quod irascitur Deus vel poenitet, vel si qua alia humani affectus passio designatur, materiam sibi ad confutandos nos pra beri putant, affirmantes penitus impassibilem Deum, atque his omnibus carentem affectibus sentiendi; ostendendum est eis etiam in evangelicis parabolis haberi similia, etc. HUETIUS. 18. Nobis autem maxima exemplorum copia ex 18. Nos autem multam abundantiam exemplorum habentes de evangelicis, in quibus Deus Pater assi 18. Nobis autem maxima exemplorum copia ex 18. Nos autem multam abundantiam exemplorum habentes de evangelicis, in quibus Deus Pater assi
ἡμεῖς δὲ πολλὴν ἀφθονίαν ἔχομεν ἀπὸ τῶν εὐαγγελικῶν περὶ τοῦ θεοῦ παραδειγμάτων, ἐν οἷς «ὡμοιώθη» κατά τινας παραβολὰς «ἀνθρώπῳ.» χρησόμεθα οὖν ταῖς ἄνθρωπον ὀνομαζούσαις παραβολαῖς τὸν θεὸν εἰς ἀπολογίαν τῶν ὅσον ἐπὶ ταῖς λέξεσιν ἀνθρωποπαθῆ φασκουσῶν εἶναι τὸν Χριστοῦ πατέρα, καὶ φήσομέν γε πρὸς τοὺς ἑτεροδόξους, διὰ τὸ μὴ νενοηκέναι τὰ οὕτως λεγόμενα ἐν τοῖς παλαιοῖς γράμμασι προσκόπτοντας τῷ θεῷ νόμου καὶ προφητῶν καὶ τῆς τοῦ κόσμου κτίσεως ὅτι, εἴπερ «ἀνθρώπῳ» ὡμοίωται [κατὰ τὰς τοῦ εὐαγγελίου παραβολὰς] ὁ θεός, διὰ τί ἀκολούθως ταύταις ταῖς παραβολαῖς οὐ παραδέχεσθε παραβολὴν εἶναι τὴν ὀργὴν [καὶ] τὸν θυμὸν καὶ τὴν μεταμέλειαν καὶ τὴν ἀποστροφὴν τοῦ προσώπου καὶ τὴν κάθισιν καὶ τὴν στάσιν καὶ τὸν περίπατον τοῦ θεοῦ; τὸν γὰρ ἀναγεγραμμένον ἐν ταῖς προφητείαις ὕπνον αὐτοῦ ἤτοι οὐ παρετήρησαν ἢ ὁμολογήσουσιν εἶναι παραβολήν.
τῶν μὲν πρὸ ἡμῶν ποιήσας τις βιβλία νόμων ἱερῶν ἀλληγορίας, τὰς ὡσπερεὶ ἀνθρωποπαθῆ παριστάσας λέξεις τὸν θεὸν διηγούμενος καὶ τὰς τὸ θεῖον αὐτοῦ ἐμφαινούσας, ἑνὶ μὲν ῥητῷ ἐχρήσατο περὶ τοῦ ὡς ἄνθρωπον λέγεσθαι εἶναι τὸν θεὸν ἀνθρώπους οἰκονομοῦντα, τῷ «ἐτροποφόρησέ σε κύριος ὁ θεός σου ὡς εἴ τις τροποφορήσαι ἄνθρωπος τὸν υἱὸν αὐτοῦ», ἑνὶ δὲ περὶ τοῦ μὴ ὡς ἄνθρωπον εἶναι τὸν θεόν, τῷ «οὐχ ὡς ἄνθρωπος ὁ θεὸς διαρτηθῆναι». ἡμεῖς δὲ πολλὴν ἀφθονίαν ἔχομεν ἀπὸ τῶν εὐαγγελικῶν περὶ τοῦ θεοῦ παραδειγμάτων, ἐν οἷς «ὡμοιώθη» κατά τινας παραβολὰς «ἀνθρώπῳ.» χρησόμεθα οὖν ταῖς ἄνθρωπον ὀνομαζούσαις παραβολαῖς τὸν θεὸν εἰς ἀπολογίαν τῶν ὅσον ἐπὶ ταῖς λέξεσιν ἀνθρωποπαθῆ φασκουσῶν εἶναι τὸν Χριστοῦ πατέρα, καὶ φήσομέν γε πρὸς τοὺς ἑτεροδόξους, διὰ τὸ μὴ νενοηκέναι τὰ οὕτως λεγόμενα ἐν τοῖς παλαιοῖς γράμμασι προσκόπτοντας τῷ θεῷ νόμου καὶ προφητῶν καὶ τῆς τοῦ κόσμου κτίσεως ὅτι, εἴπερ «ἀνθρώπῳ» ὡμοίωται [κατὰ τὰς τοῦ εὐαγγελίου παραβολὰς] ὁ θεός, διὰ τί ἀκολούθως ταύταις ταῖς παραβολαῖς οὐ παραδέχεσθε παραβολὴν εἶναι τὴν ὀργὴν [καὶ] τὸν θυμὸν καὶ τὴν μεταμέλειαν καὶ τὴν ἀποστροφὴν τοῦ προσώπου καὶ τὴν κάθισιν καὶ τὴν στάσιν καὶ τὸν περίπατον τοῦ θεοῦ; τὸν γὰρ ἀναγεγραμμένον ἐν ταῖς προφητείαις ὕπνον αὐτοῦ ἤτοι οὐ παρετήρησαν ἢ ὁμολογήσουσιν εἶναι παραβολήν. ἔχων ἔνδυμα γάμου, καὶ οἱ κελευσθέντες διάκεν δῆσαι τὸν μὴ ἔχοντα ἔνδυμα γάμου ποδῶν καὶ χειρῶν, καὶ ἐκβαλεῖν αὐτὸν εἰς τὸ σκότος τὸ ἐξώ τερον. Εδύνατο μέντοι γεγράφθαι·. Ωμοιώθη ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν βασιλεί, ο χωρίς της, ἄνθρωπος, ο προσθήκης· ἀλλ᾽ ἐπεὶ πρόσκειται καὶ τὸ, ο ἀνθρώπῳ,» ἀναγκαῖον καὶ τοῦτο δη γήσασθαι, οὕτως ἂν, ὡς ἐμοὶ δοκεῖ, σαφηνισθέν τῶν μὲν πρὸ ἡμῶν ποιήσας τις βιβλία, νόμων με ρῶν ἀλληγορίας, τὰς ὥσπερεὶ ἀνθρωποπαθῆ παρ ιστάσας λέξεις τὸν Θεὸν διηγούμενος, καὶ τὰς τὸ θεῖον αὐτοῦ ἐμφαινούσας, ἑνὶ μὲν ῥητῷ ἐχρήσατο περὶ τοῦ ὡς ἄνθρωπον λέγεσθαι εἶναι τὸν Θεὸν ἀνθρώπους οἰκονομοῦντα, τῷ·· Ἐτροποφόρησέ σε Κύριος ο μος ἀνακειμένων, καὶ ὁ ἐν τοῖς ἀνακειμένοις οὐκ Θεός σου, ὡς εἴ τις τροποφορήσαι ἄνθρωπος τὸν υἱὸν αὐτοῦ· ἡ ἑνὶ δὲ περὶ τοῦ μὴ ὡς ἄνθρωπον εἶναι τὴν Θεόν, τῷ· ι Οὐχ ὡς ἄνθρωπος ὁ Θεὸς διαρτηθή ναι» Ἡμεῖς δὲ πολλὴν ἀφθονίαν ἔχομεν ἀπὸ τῶν Εὐαγ γελίων περὶ τοῦ Θεοῦ παραδειγμάτων, ἐν οἷς ώμοι ώθη κατά τινας παραβολὰς ἀνθρώπῳ. Χρησόμεθα οὖν ταῖς ἄνθρωπον ὀνομαζούσαις παραβολαῖς τὸν Θεὸ, εἰς ἀπολογίαν τῶν ὅσον ἐπὶ ταῖς λέξεσιν ἀνθρωπο παθῆ φασκουσῶν εἶναι τὸν Χριστοῦ Πατέρα, καὶ τή σομέν γε πρὸς τοὺς ἑτεροδόξους, διὰ τὸ μὴ νενοηκέ και τὰ οὕτως λεγόμενα ἐν τοῖς Παλαιοῖς Γράμματ προσκόπτοντας τῷ Θεῷ νόμου, καὶ προφητῶν, καὶ Τῶν μὲν πρὸ ἡμῶν ποιήσας, Οὐχ ὡς ἄνθρωπος ὁ Θεὸς διαρτηθῆναι. Οὐχ ὡς ἄνθρωπος ὁ Θεὸς διαψεύσεσθαι. 279, Οὐχ ὡς ἄνθρωπος διαψευσθῆναι δύναται. Διαρτηθῆναι προφορικὸς τῷ ἐνδιαθέτῳ Διαρτηθῆναι, τουτέστι, σα λευθῆναι· τὰ γὰρ κρεμάμενα σαλεύονται. διαιτηθῆναι, τοῦ, διαρτηθῆναι. οἱ ἔξωθεν, Περὶ ἀρχῶν, ἔχων ἔνδυμα γάμου, καὶ οἱ κελευσθέντες διάκεν δῆσαι τὸν μὴ ἔχοντα ἔνδυμα γάμου ποδῶν καὶ χειρῶν, καὶ ἐκβαλεῖν αὐτὸν εἰς τὸ σκότος τὸ ἐξώ τερον. Εδύνατο μέντοι γεγράφθαι·. Ωμοιώθη ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν βασιλεί, ο χωρίς της, ἄνθρωπος, ο προσθήκης· ἀλλ᾽ ἐπεὶ πρόσκειται καὶ τὸ, ο ἀνθρώπῳ,» ἀναγκαῖον καὶ τοῦτο δη γήσασθαι, οὕτως ἂν, ὡς ἐμοὶ δοκεῖ, σαφηνισθέν τῶν μὲν πρὸ ἡμῶν ποιήσας τις βιβλία, νόμων με ρῶν ἀλληγορίας, τὰς ὥσπερεὶ ἀνθρωποπαθῆ παρ ιστάσας λέξεις τὸν Θεὸν διηγούμενος, καὶ τὰς τὸ θεῖον αὐτοῦ ἐμφαινούσας, ἑνὶ μὲν ῥητῷ ἐχρήσατο περὶ τοῦ ὡς ἄνθρωπον λέγεσθαι εἶναι τὸν Θεὸν ἀνθρώπους οἰκονομοῦντα, τῷ·· Ἐτροποφόρησέ σε Κύριος ο μος ἀνακειμένων, καὶ ὁ ἐν τοῖς ἀνακειμένοις οὐκ Θεός σου, ὡς εἴ τις τροποφορήσαι ἄνθρωπος τὸν υἱὸν αὐτοῦ· ἡ ἑνὶ δὲ περὶ τοῦ μὴ ὡς ἄνθρωπον εἶναι τὴν Θεόν, τῷ· ι Οὐχ ὡς ἄνθρωπος ὁ Θεὸς διαρτηθή ναι» Ἡμεῖς δὲ πολλὴν ἀφθονίαν ἔχομεν ἀπὸ τῶν Εὐαγ γελίων περὶ τοῦ Θεοῦ παραδειγμάτων, ἐν οἷς ώμοι ώθη κατά τινας παραβολὰς ἀνθρώπῳ. Χρησόμεθα οὖν ταῖς ἄνθρωπον ὀνομαζούσαις παραβολαῖς τὸν Θεὸ, εἰς ἀπολογίαν τῶν ὅσον ἐπὶ ταῖς λέξεσιν ἀνθρωπο παθῆ φασκουσῶν εἶναι τὸν Χριστοῦ Πατέρα, καὶ τή σομέν γε πρὸς τοὺς ἑτεροδόξους, διὰ τὸ μὴ νενοηκέ και τὰ οὕτως λεγόμενα ἐν τοῖς Παλαιοῖς Γράμματ προσκόπτοντας τῷ Θεῷ νόμου, καὶ προφητῶν, καὶ Τῶν μὲν πρὸ ἡμῶν ποιήσας, Οὐχ ὡς ἄνθρωπος ὁ Θεὸς διαρτηθῆναι. Οὐχ ὡς ἄνθρωπος ὁ Θεὸς διαψεύσεσθαι. 279, Οὐχ ὡς ἄνθρωπος διαψευσθῆναι δύναται. Διαρτηθῆναι προφορικὸς τῷ ἐνδιαθέτῳ Διαρτηθῆναι, τουτέστι, σα λευθῆναι· τὰ γὰρ κρεμάμενα σαλεύονται. διαιτηθῆναι, τοῦ, διαρτηθῆναι. οἱ ἔξωθεν, Περὶ ἀρχῶν, viis congregati sunt mali ac probi, donec discum bentibus complete sint nuptiæ; quique inter dis cumbentes vestem nuptialem non habet, ac mini stri item quibus jussum est ut manibus ligent eum ac pedibus qui vestem nuptialem non habet, et in tenebras exteriores mittant. Scribi quidem poterat Simile factum est regnum cœlorum regi absque additamento hocce, ‹ homini; › sed quoniam illud, c homini, adjectum est, id quo que necessario venit explicandum, quod ita, meo quidem judicio, expositum est: quidam, a quo jam ante conscriptus est liber legum sanctarum allego rias complectens, cum voces quibus humanæ con ditionis particeps declaratur Deus, explicaret, atque eas item quibus ipsius astruitur divinitas, homini similem dici Deum humana naturæ curam geren tem ostendere volens, uno hoc loco usus est * ‹ Portavit te Dominus Deus tuus, ut solet bomo gestare parvulum filium suum; ut autem homini Deum similem non esse patefaceret, unum hunc datur.» Evangeliis suppetit, in quibus juxta parabolas quas dam homini assimilatus est. Ad earum ergo para bolarum defensionein, quæ verbo tenus Deum Chri sti Patrem humanæ conditionis affectibus obnoxium esse statuunt, iis utemur quæ Deum hominem ap pellant, et hæreticos qui quod consimiles Vet ris Testamenti locos non animadverterint, in Dei legis ac prophetarum, et mundi Conditoris offensionem protulit 50: Non est Deus quasi homo, ut suspen sunt pedibus et manibus alligatum mittere in tenebras exteriores. Poterat quidem dicere: < Simile est regnum calorum regi, sine additamento c hominis;» sed quoniam additum est etiam, c homini, necessarium est exponere etiam hoc. Et ante me alius quidam interpretatus est sicut et mihi videtur. Fecit enim librum de legibus sanctis, et protulit sermonem ubi Deus secundum passibilem naturam homi num vertitur; et primuin quidem dixit, ubi secundum passibilem naturam vertitur dispensans homines, secundum quod dictum est: Morigeravit te Dominus Deus tuus, quemadmodum si pater morigeret filium suum. Deinde protulit ubi non est Deus quemadmodum homo, secundum quod dictum est: «Non sicut homo Deus noster. > milatur homini, exponimus parabolas nominantes quasi hominem Deum, et dicimus ad quosdain hæreli cos, qui non intelligentes quæ hoc modo dicuntur in Scripturis Veteribus, peccant in Deum legis et pro Mallb. XXII, 2. * Deut. 1, 31. Num. xxi, 19. etc. Philo Ju danis. Ita LXX. Complutensis editio habet Hebr. c ut mentiatur, neque aliter Oukelos, nec Syrus, nec Arabs, el Philo Judaeus, lib.: De Vit. Mos. Ita legisse videtur Rufinus, Origenis interpres, hom. in Num.: Non sicut honio Deus frustratur, hoc est, fallit, decipit. Item ibid.: «Non ergo Deus sicut homo, qui frustra lo quatur.» tamen non absone; qui enim mentitur, sermo ipsius dividitur, ut non respondeat; vel, ut scholiastes ille quem laudat Nobilius Judith., vult, 16, legitur judicari, quod ibi secutus est Syrus. Id tamen videtur detortum ex corrupta lectione Vide Origenem hom. in Jerem. Idem, hom. in Gen.: «Foris positi (hoc est, «Ethnici,» quod non in tellexit Rufinus) arroganter nos circumstrepunt, dicentes excelso illi atque incorporeo Deo non con venire, ut humanis utatur affectibus, et hom. in Ezech.: «Pater quoque ipse et Deus universitatis, longanimis et multuin misericors et miserator, nonne quodammodo patitur? An ignoras quia quando humana dispensat, passionem patitur bu manam? Supportavit enim mores tuos Dominus Deus tuus, quomodo si quis supportet homo filium suum. Igitur mores nostros supportat Deus, sicut passiones nostras portat Filius Dei. Ipse Pater non est impassibilis. Si rogetur, miseretur et condolet; patitur aliquid charitatis, et fit in eis in quibus juxta magnitudinem naturæ suæ non potest esse, et pro pter nos huinanas sustinet passiones.» Item, lib. cap. 4: • Si vero propter illa quæ dicuntur in Veteri Testamento, quod irascitur Deus vel poenitet, vel si qua alia humani affectus passio designatur, materiam sibi ad confutandos nos pra beri putant, affirmantes penitus impassibilem Deum, atque his omnibus carentem affectibus sentiendi; ostendendum est eis etiam in evangelicis parabolis haberi similia, etc. HUETIUS. viis congregati sunt mali ac probi, donec discum bentibus complete sint nuptiæ; quique inter dis cumbentes vestem nuptialem non habet, ac mini stri item quibus jussum est ut manibus ligent eum ac pedibus qui vestem nuptialem non habet, et in tenebras exteriores mittant. Scribi quidem poterat Simile factum est regnum cœlorum regi absque additamento hocce, ‹ homini; › sed quoniam illud, c homini, adjectum est, id quo que necessario venit explicandum, quod ita, meo quidem judicio, expositum est: quidam, a quo jam ante conscriptus est liber legum sanctarum allego rias complectens, cum voces quibus humanæ con ditionis particeps declaratur Deus, explicaret, atque eas item quibus ipsius astruitur divinitas, homini similem dici Deum humana naturæ curam geren tem ostendere volens, uno hoc loco usus est * ‹ Portavit te Dominus Deus tuus, ut solet bomo gestare parvulum filium suum; ut autem homini Deum similem non esse patefaceret, unum hunc datur.» Evangeliis suppetit, in quibus juxta parabolas quas dam homini assimilatus est. Ad earum ergo para bolarum defensionein, quæ verbo tenus Deum Chri sti Patrem humanæ conditionis affectibus obnoxium esse statuunt, iis utemur quæ Deum hominem ap pellant, et hæreticos qui quod consimiles Vet ris Testamenti locos non animadverterint, in Dei legis ac prophetarum, et mundi Conditoris offensionem protulit 50: Non est Deus quasi homo, ut suspen sunt pedibus et manibus alligatum mittere in tenebras exteriores. Poterat quidem dicere: < Simile est regnum calorum regi, sine additamento c hominis;» sed quoniam additum est etiam, c homini, necessarium est exponere etiam hoc. Et ante me alius quidam interpretatus est sicut et mihi videtur. Fecit enim librum de legibus sanctis, et protulit sermonem ubi Deus secundum passibilem naturam homi num vertitur; et primuin quidem dixit, ubi secundum passibilem naturam vertitur dispensans homines, secundum quod dictum est: Morigeravit te Dominus Deus tuus, quemadmodum si pater morigeret filium suum. Deinde protulit ubi non est Deus quemadmodum homo, secundum quod dictum est: «Non sicut homo Deus noster. > milatur homini, exponimus parabolas nominantes quasi hominem Deum, et dicimus ad quosdain hæreli cos, qui non intelligentes quæ hoc modo dicuntur in Scripturis Veteribus, peccant in Deum legis et pro Mallb. XXII, 2. * Deut. 1, 31. Num. xxi, 19. etc. Philo Ju danis. Ita LXX. Complutensis editio habet Hebr. c ut mentiatur, neque aliter Oukelos, nec Syrus, nec Arabs, el Philo Judaeus, lib.: De Vit. Mos. Ita legisse videtur Rufinus, Origenis interpres, hom. in Num.: Non sicut honio Deus frustratur, hoc est, fallit, decipit. Item ibid.: «Non ergo Deus sicut homo, qui frustra lo quatur.» tamen non absone; qui enim mentitur, sermo ipsius dividitur, ut non respondeat; vel, ut scholiastes ille quem laudat Nobilius Judith., vult, 16, legitur judicari, quod ibi secutus est Syrus. Id tamen videtur detortum ex corrupta lectione Vide Origenem hom. in Jerem. Idem, hom. in Gen.: «Foris positi (hoc est, «Ethnici,» quod non in tellexit Rufinus) arroganter nos circumstrepunt, dicentes excelso illi atque incorporeo Deo non con venire, ut humanis utatur affectibus, et hom. in Ezech.: «Pater quoque ipse et Deus universitatis, longanimis et multuin misericors et miserator, nonne quodammodo patitur? An ignoras quia quando humana dispensat, passionem patitur bu manam? Supportavit enim mores tuos Dominus Deus tuus, quomodo si quis supportet homo filium suum. Igitur mores nostros supportat Deus, sicut passiones nostras portat Filius Dei. Ipse Pater non est impassibilis. Si rogetur, miseretur et condolet; patitur aliquid charitatis, et fit in eis in quibus juxta magnitudinem naturæ suæ non potest esse, et pro pter nos huinanas sustinet passiones.» Item, lib. cap. 4: • Si vero propter illa quæ dicuntur in Veteri Testamento, quod irascitur Deus vel poenitet, vel si qua alia humani affectus passio designatur, materiam sibi ad confutandos nos pra beri putant, affirmantes penitus impassibilem Deum, atque his omnibus carentem affectibus sentiendi; ostendendum est eis etiam in evangelicis parabolis haberi similia, etc. HUETIUS. 18. Nobis autem maxima exemplorum copia ex 18. Nos autem multam abundantiam exemplorum habentes de evangelicis, in quibus Deus Pater assi 18. Nobis autem maxima exemplorum copia ex 18. Nos autem multam abundantiam exemplorum habentes de evangelicis, in quibus Deus Pater assi
PG 13:1532καὶ ἔτι πρὸς ἐκείνους ἐροῦμεν ὅτι, εἰ μὴ βούλεσθε, ἀκολούθως τῷ ἐν παραβολῇ ἄνθρωπον λέγεσθαι τὸν θεόν, ἐν παραβολῇ ἀκούειν τῶν ἀνθρωποπαθῶς περὶ αὐτοῦ ἀπαγγελλουσῶν γραφῶν, παραστήσατε πῶς ἄνθρωπος ὁ τῶν ὅλων κατὰ τὸ εὐαγγέλιον λέγεται θεός, οὐδὲν ἀνθρώπινον [ὡς ὑμεῖς ὑπολαμβάνετε] λεγόμενος ἔχειν ἐν ἑαυτῷ. Ἐκ περιουσίας δὲ ἐλέγξομεν αὐτοὺς μηδὲ τὰ τῆς καινῆς διαθήκης γράμματα ἐξητακότας, ἐν οἷς κατὰ τὴν ἐνταῦθα παραβολὴν ὁ ποιῶν «γάμους τῷ υἱῷ αὐτοῦ βασιλεὺς» ἄνθρωπος «ὠργίσθη» ἐπὶ τοῖς μὴ θελήσασι κατὰ τὴν κλῆσιν αὐτοῦ «ἐλθεῖν εἰς τοὺς γάμους» καὶ τοῖς ἀμελήσασι μὲν τοῦ δειπνῆσαι «εἰς τοὺς γάμους,» ἀπεληλυθόσι δὲ «εἰς τὸν ἴδιον ἀγρὸν» ἢ «ἐπὶ τὴν ἐμπορίαν,» ὠργίσθη δὲ καὶ ἐπὶ τοῖς κρατήσασι «τοὺς δούλους αὐτοῦ» καὶ ὑβρίσασι καὶ ἀποκτείνασι. λεγέτωσαν γὰρ ἡμῖν πότερον ὁ ὀργισθεὶς οὗτος, ἅτε ποιῶν «γάμους τῷ υἱῷ αὐτοῦ,» ὁ πατήρ ἐστι τοῦ Χριστοῦ ἢ ἄλλος τις παρὰ τὸν [ὅσον ἐπὶ τῇ παραβολῇ] ὀργισθέντα πατήρ ἐστιν αὐτοῦ.
τῶν μὲν πρὸ ἡμῶν ποιήσας τις βιβλία νόμων ἱερῶν ἀλληγορίας, τὰς ὡσπερεὶ ἀνθρωποπαθῆ παριστάσας λέξεις τὸν θεὸν διηγούμενος καὶ τὰς τὸ θεῖον αὐτοῦ ἐμφαινούσας, ἑνὶ μὲν ῥητῷ ἐχρήσατο περὶ τοῦ ὡς ἄνθρωπον λέγεσθαι εἶναι τὸν θεὸν ἀνθρώπους οἰκονομοῦντα, τῷ «ἐτροποφόρησέ σε κύριος ὁ θεός σου ὡς εἴ τις τροποφορήσαι ἄνθρωπος τὸν υἱὸν αὐτοῦ», ἑνὶ δὲ περὶ τοῦ μὴ ὡς ἄνθρωπον εἶναι τὸν θεόν, τῷ «οὐχ ὡς ἄνθρωπος ὁ θεὸς διαρτηθῆναι». ἡμεῖς δὲ πολλὴν ἀφθονίαν ἔχομεν ἀπὸ τῶν εὐαγγελικῶν περὶ τοῦ θεοῦ παραδειγμάτων, ἐν οἷς «ὡμοιώθη» κατά τινας παραβολὰς «ἀνθρώπῳ.» χρησόμεθα οὖν ταῖς ἄνθρωπον ὀνομαζούσαις παραβολαῖς τὸν θεὸν εἰς ἀπολογίαν τῶν ὅσον ἐπὶ ταῖς λέξεσιν ἀνθρωποπαθῆ φασκουσῶν εἶναι τὸν Χριστοῦ πατέρα, καὶ φήσομέν γε πρὸς τοὺς ἑτεροδόξους, διὰ τὸ μὴ νενοηκέναι τὰ οὕτως λεγόμενα ἐν τοῖς παλαιοῖς γράμμασι προσκόπτοντας τῷ θεῷ νόμου καὶ προφητῶν καὶ τῆς τοῦ κόσμου κτίσεως ὅτι, εἴπερ «ἀνθρώπῳ» ὡμοίωται [κατὰ τὰς τοῦ εὐαγγελίου παραβολὰς] ὁ θεός, διὰ τί ἀκολούθως ταύταις ταῖς παραβολαῖς οὐ παραδέχεσθε παραβολὴν εἶναι τὴν ὀργὴν [καὶ] τὸν θυμὸν καὶ τὴν μεταμέλειαν καὶ τὴν ἀποστροφὴν τοῦ προσώπου καὶ τὴν κάθισιν καὶ τὴν στάσιν καὶ τὸν περίπατον τοῦ θεοῦ; τὸν γὰρ ἀναγεγραμμένον ἐν ταῖς προφητείαις ὕπνον αὐτοῦ ἤτοι οὐ παρετήρησαν ἢ ὁμολογήσουσιν εἶναι παραβολήν. ἔχων ἔνδυμα γάμου, καὶ οἱ κελευσθέντες διάκεν δῆσαι τὸν μὴ ἔχοντα ἔνδυμα γάμου ποδῶν καὶ χειρῶν, καὶ ἐκβαλεῖν αὐτὸν εἰς τὸ σκότος τὸ ἐξώ τερον. Εδύνατο μέντοι γεγράφθαι·. Ωμοιώθη ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν βασιλεί, ο χωρίς της, ἄνθρωπος, ο προσθήκης· ἀλλ᾽ ἐπεὶ πρόσκειται καὶ τὸ, ο ἀνθρώπῳ,» ἀναγκαῖον καὶ τοῦτο δη γήσασθαι, οὕτως ἂν, ὡς ἐμοὶ δοκεῖ, σαφηνισθέν τῶν μὲν πρὸ ἡμῶν ποιήσας τις βιβλία, νόμων με ρῶν ἀλληγορίας, τὰς ὥσπερεὶ ἀνθρωποπαθῆ παρ ιστάσας λέξεις τὸν Θεὸν διηγούμενος, καὶ τὰς τὸ θεῖον αὐτοῦ ἐμφαινούσας, ἑνὶ μὲν ῥητῷ ἐχρήσατο περὶ τοῦ ὡς ἄνθρωπον λέγεσθαι εἶναι τὸν Θεὸν ἀνθρώπους οἰκονομοῦντα, τῷ·· Ἐτροποφόρησέ σε Κύριος ο μος ἀνακειμένων, καὶ ὁ ἐν τοῖς ἀνακειμένοις οὐκ Θεός σου, ὡς εἴ τις τροποφορήσαι ἄνθρωπος τὸν υἱὸν αὐτοῦ· ἡ ἑνὶ δὲ περὶ τοῦ μὴ ὡς ἄνθρωπον εἶναι τὴν Θεόν, τῷ· ι Οὐχ ὡς ἄνθρωπος ὁ Θεὸς διαρτηθή ναι» Ἡμεῖς δὲ πολλὴν ἀφθονίαν ἔχομεν ἀπὸ τῶν Εὐαγ γελίων περὶ τοῦ Θεοῦ παραδειγμάτων, ἐν οἷς ώμοι ώθη κατά τινας παραβολὰς ἀνθρώπῳ. Χρησόμεθα οὖν ταῖς ἄνθρωπον ὀνομαζούσαις παραβολαῖς τὸν Θεὸ, εἰς ἀπολογίαν τῶν ὅσον ἐπὶ ταῖς λέξεσιν ἀνθρωπο παθῆ φασκουσῶν εἶναι τὸν Χριστοῦ Πατέρα, καὶ τή σομέν γε πρὸς τοὺς ἑτεροδόξους, διὰ τὸ μὴ νενοηκέ και τὰ οὕτως λεγόμενα ἐν τοῖς Παλαιοῖς Γράμματ προσκόπτοντας τῷ Θεῷ νόμου, καὶ προφητῶν, καὶ Τῶν μὲν πρὸ ἡμῶν ποιήσας, Οὐχ ὡς ἄνθρωπος ὁ Θεὸς διαρτηθῆναι. Οὐχ ὡς ἄνθρωπος ὁ Θεὸς διαψεύσεσθαι. 279, Οὐχ ὡς ἄνθρωπος διαψευσθῆναι δύναται. Διαρτηθῆναι προφορικὸς τῷ ἐνδιαθέτῳ Διαρτηθῆναι, τουτέστι, σα λευθῆναι· τὰ γὰρ κρεμάμενα σαλεύονται. διαιτηθῆναι, τοῦ, διαρτηθῆναι. οἱ ἔξωθεν, Περὶ ἀρχῶν, ἔχων ἔνδυμα γάμου, καὶ οἱ κελευσθέντες διάκεν δῆσαι τὸν μὴ ἔχοντα ἔνδυμα γάμου ποδῶν καὶ χειρῶν, καὶ ἐκβαλεῖν αὐτὸν εἰς τὸ σκότος τὸ ἐξώ τερον. Εδύνατο μέντοι γεγράφθαι·. Ωμοιώθη ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν βασιλεί, ο χωρίς της, ἄνθρωπος, ο προσθήκης· ἀλλ᾽ ἐπεὶ πρόσκειται καὶ τὸ, ο ἀνθρώπῳ,» ἀναγκαῖον καὶ τοῦτο δη γήσασθαι, οὕτως ἂν, ὡς ἐμοὶ δοκεῖ, σαφηνισθέν τῶν μὲν πρὸ ἡμῶν ποιήσας τις βιβλία, νόμων με ρῶν ἀλληγορίας, τὰς ὥσπερεὶ ἀνθρωποπαθῆ παρ ιστάσας λέξεις τὸν Θεὸν διηγούμενος, καὶ τὰς τὸ θεῖον αὐτοῦ ἐμφαινούσας, ἑνὶ μὲν ῥητῷ ἐχρήσατο περὶ τοῦ ὡς ἄνθρωπον λέγεσθαι εἶναι τὸν Θεὸν ἀνθρώπους οἰκονομοῦντα, τῷ·· Ἐτροποφόρησέ σε Κύριος ο μος ἀνακειμένων, καὶ ὁ ἐν τοῖς ἀνακειμένοις οὐκ Θεός σου, ὡς εἴ τις τροποφορήσαι ἄνθρωπος τὸν υἱὸν αὐτοῦ· ἡ ἑνὶ δὲ περὶ τοῦ μὴ ὡς ἄνθρωπον εἶναι τὴν Θεόν, τῷ· ι Οὐχ ὡς ἄνθρωπος ὁ Θεὸς διαρτηθή ναι» Ἡμεῖς δὲ πολλὴν ἀφθονίαν ἔχομεν ἀπὸ τῶν Εὐαγ γελίων περὶ τοῦ Θεοῦ παραδειγμάτων, ἐν οἷς ώμοι ώθη κατά τινας παραβολὰς ἀνθρώπῳ. Χρησόμεθα οὖν ταῖς ἄνθρωπον ὀνομαζούσαις παραβολαῖς τὸν Θεὸ, εἰς ἀπολογίαν τῶν ὅσον ἐπὶ ταῖς λέξεσιν ἀνθρωπο παθῆ φασκουσῶν εἶναι τὸν Χριστοῦ Πατέρα, καὶ τή σομέν γε πρὸς τοὺς ἑτεροδόξους, διὰ τὸ μὴ νενοηκέ και τὰ οὕτως λεγόμενα ἐν τοῖς Παλαιοῖς Γράμματ προσκόπτοντας τῷ Θεῷ νόμου, καὶ προφητῶν, καὶ Τῶν μὲν πρὸ ἡμῶν ποιήσας, Οὐχ ὡς ἄνθρωπος ὁ Θεὸς διαρτηθῆναι. Οὐχ ὡς ἄνθρωπος ὁ Θεὸς διαψεύσεσθαι. 279, Οὐχ ὡς ἄνθρωπος διαψευσθῆναι δύναται. Διαρτηθῆναι προφορικὸς τῷ ἐνδιαθέτῳ Διαρτηθῆναι, τουτέστι, σα λευθῆναι· τὰ γὰρ κρεμάμενα σαλεύονται. διαιτηθῆναι, τοῦ, διαρτηθῆναι. οἱ ἔξωθεν, Περὶ ἀρχῶν, viis congregati sunt mali ac probi, donec discum bentibus complete sint nuptiæ; quique inter dis cumbentes vestem nuptialem non habet, ac mini stri item quibus jussum est ut manibus ligent eum ac pedibus qui vestem nuptialem non habet, et in tenebras exteriores mittant. Scribi quidem poterat Simile factum est regnum cœlorum regi absque additamento hocce, ‹ homini; › sed quoniam illud, c homini, adjectum est, id quo que necessario venit explicandum, quod ita, meo quidem judicio, expositum est: quidam, a quo jam ante conscriptus est liber legum sanctarum allego rias complectens, cum voces quibus humanæ con ditionis particeps declaratur Deus, explicaret, atque eas item quibus ipsius astruitur divinitas, homini similem dici Deum humana naturæ curam geren tem ostendere volens, uno hoc loco usus est * ‹ Portavit te Dominus Deus tuus, ut solet bomo gestare parvulum filium suum; ut autem homini Deum similem non esse patefaceret, unum hunc datur.» Evangeliis suppetit, in quibus juxta parabolas quas dam homini assimilatus est. Ad earum ergo para bolarum defensionein, quæ verbo tenus Deum Chri sti Patrem humanæ conditionis affectibus obnoxium esse statuunt, iis utemur quæ Deum hominem ap pellant, et hæreticos qui quod consimiles Vet ris Testamenti locos non animadverterint, in Dei legis ac prophetarum, et mundi Conditoris offensionem protulit 50: Non est Deus quasi homo, ut suspen sunt pedibus et manibus alligatum mittere in tenebras exteriores. Poterat quidem dicere: < Simile est regnum calorum regi, sine additamento c hominis;» sed quoniam additum est etiam, c homini, necessarium est exponere etiam hoc. Et ante me alius quidam interpretatus est sicut et mihi videtur. Fecit enim librum de legibus sanctis, et protulit sermonem ubi Deus secundum passibilem naturam homi num vertitur; et primuin quidem dixit, ubi secundum passibilem naturam vertitur dispensans homines, secundum quod dictum est: Morigeravit te Dominus Deus tuus, quemadmodum si pater morigeret filium suum. Deinde protulit ubi non est Deus quemadmodum homo, secundum quod dictum est: «Non sicut homo Deus noster. > milatur homini, exponimus parabolas nominantes quasi hominem Deum, et dicimus ad quosdain hæreli cos, qui non intelligentes quæ hoc modo dicuntur in Scripturis Veteribus, peccant in Deum legis et pro Mallb. XXII, 2. * Deut. 1, 31. Num. xxi, 19. etc. Philo Ju danis. Ita LXX. Complutensis editio habet Hebr. c ut mentiatur, neque aliter Oukelos, nec Syrus, nec Arabs, el Philo Judaeus, lib.: De Vit. Mos. Ita legisse videtur Rufinus, Origenis interpres, hom. in Num.: Non sicut honio Deus frustratur, hoc est, fallit, decipit. Item ibid.: «Non ergo Deus sicut homo, qui frustra lo quatur.» tamen non absone; qui enim mentitur, sermo ipsius dividitur, ut non respondeat; vel, ut scholiastes ille quem laudat Nobilius Judith., vult, 16, legitur judicari, quod ibi secutus est Syrus. Id tamen videtur detortum ex corrupta lectione Vide Origenem hom. in Jerem. Idem, hom. in Gen.: «Foris positi (hoc est, «Ethnici,» quod non in tellexit Rufinus) arroganter nos circumstrepunt, dicentes excelso illi atque incorporeo Deo non con venire, ut humanis utatur affectibus, et hom. in Ezech.: «Pater quoque ipse et Deus universitatis, longanimis et multuin misericors et miserator, nonne quodammodo patitur? An ignoras quia quando humana dispensat, passionem patitur bu manam? Supportavit enim mores tuos Dominus Deus tuus, quomodo si quis supportet homo filium suum. Igitur mores nostros supportat Deus, sicut passiones nostras portat Filius Dei. Ipse Pater non est impassibilis. Si rogetur, miseretur et condolet; patitur aliquid charitatis, et fit in eis in quibus juxta magnitudinem naturæ suæ non potest esse, et pro pter nos huinanas sustinet passiones.» Item, lib. cap. 4: • Si vero propter illa quæ dicuntur in Veteri Testamento, quod irascitur Deus vel poenitet, vel si qua alia humani affectus passio designatur, materiam sibi ad confutandos nos pra beri putant, affirmantes penitus impassibilem Deum, atque his omnibus carentem affectibus sentiendi; ostendendum est eis etiam in evangelicis parabolis haberi similia, etc. HUETIUS. viis congregati sunt mali ac probi, donec discum bentibus complete sint nuptiæ; quique inter dis cumbentes vestem nuptialem non habet, ac mini stri item quibus jussum est ut manibus ligent eum ac pedibus qui vestem nuptialem non habet, et in tenebras exteriores mittant. Scribi quidem poterat Simile factum est regnum cœlorum regi absque additamento hocce, ‹ homini; › sed quoniam illud, c homini, adjectum est, id quo que necessario venit explicandum, quod ita, meo quidem judicio, expositum est: quidam, a quo jam ante conscriptus est liber legum sanctarum allego rias complectens, cum voces quibus humanæ con ditionis particeps declaratur Deus, explicaret, atque eas item quibus ipsius astruitur divinitas, homini similem dici Deum humana naturæ curam geren tem ostendere volens, uno hoc loco usus est * ‹ Portavit te Dominus Deus tuus, ut solet bomo gestare parvulum filium suum; ut autem homini Deum similem non esse patefaceret, unum hunc datur.» Evangeliis suppetit, in quibus juxta parabolas quas dam homini assimilatus est. Ad earum ergo para bolarum defensionein, quæ verbo tenus Deum Chri sti Patrem humanæ conditionis affectibus obnoxium esse statuunt, iis utemur quæ Deum hominem ap pellant, et hæreticos qui quod consimiles Vet ris Testamenti locos non animadverterint, in Dei legis ac prophetarum, et mundi Conditoris offensionem protulit 50: Non est Deus quasi homo, ut suspen sunt pedibus et manibus alligatum mittere in tenebras exteriores. Poterat quidem dicere: < Simile est regnum calorum regi, sine additamento c hominis;» sed quoniam additum est etiam, c homini, necessarium est exponere etiam hoc. Et ante me alius quidam interpretatus est sicut et mihi videtur. Fecit enim librum de legibus sanctis, et protulit sermonem ubi Deus secundum passibilem naturam homi num vertitur; et primuin quidem dixit, ubi secundum passibilem naturam vertitur dispensans homines, secundum quod dictum est: Morigeravit te Dominus Deus tuus, quemadmodum si pater morigeret filium suum. Deinde protulit ubi non est Deus quemadmodum homo, secundum quod dictum est: «Non sicut homo Deus noster. > milatur homini, exponimus parabolas nominantes quasi hominem Deum, et dicimus ad quosdain hæreli cos, qui non intelligentes quæ hoc modo dicuntur in Scripturis Veteribus, peccant in Deum legis et pro Mallb. XXII, 2. * Deut. 1, 31. Num. xxi, 19. etc. Philo Ju danis. Ita LXX. Complutensis editio habet Hebr. c ut mentiatur, neque aliter Oukelos, nec Syrus, nec Arabs, el Philo Judaeus, lib.: De Vit. Mos. Ita legisse videtur Rufinus, Origenis interpres, hom. in Num.: Non sicut honio Deus frustratur, hoc est, fallit, decipit. Item ibid.: «Non ergo Deus sicut homo, qui frustra lo quatur.» tamen non absone; qui enim mentitur, sermo ipsius dividitur, ut non respondeat; vel, ut scholiastes ille quem laudat Nobilius Judith., vult, 16, legitur judicari, quod ibi secutus est Syrus. Id tamen videtur detortum ex corrupta lectione Vide Origenem hom. in Jerem. Idem, hom. in Gen.: «Foris positi (hoc est, «Ethnici,» quod non in tellexit Rufinus) arroganter nos circumstrepunt, dicentes excelso illi atque incorporeo Deo non con venire, ut humanis utatur affectibus, et hom. in Ezech.: «Pater quoque ipse et Deus universitatis, longanimis et multuin misericors et miserator, nonne quodammodo patitur? An ignoras quia quando humana dispensat, passionem patitur bu manam? Supportavit enim mores tuos Dominus Deus tuus, quomodo si quis supportet homo filium suum. Igitur mores nostros supportat Deus, sicut passiones nostras portat Filius Dei. Ipse Pater non est impassibilis. Si rogetur, miseretur et condolet; patitur aliquid charitatis, et fit in eis in quibus juxta magnitudinem naturæ suæ non potest esse, et pro pter nos huinanas sustinet passiones.» Item, lib. cap. 4: • Si vero propter illa quæ dicuntur in Veteri Testamento, quod irascitur Deus vel poenitet, vel si qua alia humani affectus passio designatur, materiam sibi ad confutandos nos pra beri putant, affirmantes penitus impassibilem Deum, atque his omnibus carentem affectibus sentiendi; ostendendum est eis etiam in evangelicis parabolis haberi similia, etc. HUETIUS. 18. Nobis autem maxima exemplorum copia ex 18. Nos autem multam abundantiam exemplorum habentes de evangelicis, in quibus Deus Pater assi 18. Nobis autem maxima exemplorum copia ex 18. Nos autem multam abundantiam exemplorum habentes de evangelicis, in quibus Deus Pater assi
PG 13:1533ἑκατέρως δὲ στενοχωρηθήσονται, εἴτ’ ἐκ τοῦ μὴ θέλειν τὸν ὀργισθέντα ποιοῦντα «γάμους τῷ υἱῷ» πατέρα εἶναι τοῦ Χριστοῦ διὰ τὴν ὀργήν, εἴτ’ ἐκ τοῦ ἀναγκάζεσθαι διὰ «τοὺς γάμους» καὶ τὸν υἱὸν παραδέχεσθαι ὅτι αὐτὸς εἴη ὁ πατὴρ Χριστοῦ καὶ ὅτι ὀργίζεται. ἐὰν δὲ διήγησιν τῷ ὀργίζεσθαι πειραθῶσι φέρειν, φήσομεν πρὸς αὐτοὺς ὅτι· ὦ οὗτοι, τίς ἡ ἀποκλήρωσις, μὴ φεύγειν μὲν τὸν ἐν τῷ εὐαγγελίῳ ποιοῦντα «γάμους τῷ υἱῷ αὐτοῦ» διὰ τὴν ὀργὴν καὶ ἄλλον ζητεῖν, ἐν δὲ τῷ νόμῳ καὶ τοῖς προφήταις διὰ τὸ αὐτὸ τῆς ὀργῆς ὄνομα καὶ τὰ παραπλήσια αὐτῇ ζητεῖν ἀναπλάττειν ἕτερον παρὰ τὸν [τοῦ] νόμου καὶ προφητῶν θεόν; Ὅσον οὖν ἄνθρωποί ἐσμεν, καὶ οὐ συμφέρει ἡμῖν τὸν πλοῦτον «τῆς χρηστότητος» τοῦ θεοῦ καὶ τὸ «πολὺ πλῆθος τῆς χρηστότητος» αὐτοῦ κεκρυμμένης ὑπ’ αὐτοῦ [ἵνα μὴ βλαβῶμεν] θεωρεῖν, ἀναγκαίως «ὡμοιώθη ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἀνθρώπῳ βασιλεῖ,» ἵνα ἀνθρώποις λαλήσῃ ὡς ἄνθρωπος καὶ ἀνθρώπους οἰκονομήσῃ μὴ χωροῦντας οἰκονομηθῆναι ὑπὸ τοῦ θεοῦ, πάντη μένοντος θεοῦ καὶ ἐν τῷ λέγειν διὰ προφητῶν καὶ ἐν τῷ οἰκονομεῖν ἀνθρώπους.
ἑκατέρως δὲ στενοχωρηθήσονται, εἴτ’ ἐκ τοῦ μὴ θέλειν τὸν ὀργισθέντα ποιοῦντα «γάμους τῷ υἱῷ» πατέρα εἶναι τοῦ Χριστοῦ διὰ τὴν ὀργήν, εἴτ’ ἐκ τοῦ ἀναγκάζεσθαι διὰ «τοὺς γάμους» καὶ τὸν υἱὸν παραδέχεσθαι ὅτι αὐτὸς εἴη ὁ πατὴρ Χριστοῦ καὶ ὅτι ὀργίζεται. ἐὰν δὲ διήγησιν τῷ ὀργίζεσθαι πειραθῶσι φέρειν, φήσομεν πρὸς αὐτοὺς ὅτι· ὦ οὗτοι, τίς ἡ ἀποκλήρωσις, μὴ φεύγειν μὲν τὸν ἐν τῷ εὐαγγελίῳ ποιοῦντα «γάμους τῷ υἱῷ αὐτοῦ» διὰ τὴν ὀργὴν καὶ ἄλλον ζητεῖν, ἐν δὲ τῷ νόμῳ καὶ τοῖς προφήταις διὰ τὸ αὐτὸ τῆς ὀργῆς ὄνομα καὶ τὰ παραπλήσια αὐτῇ ζητεῖν ἀναπλάττειν ἕτερον παρὰ τὸν [τοῦ] νόμου καὶ προφητῶν θεόν; Ὅσον οὖν ἄνθρωποί ἐσμεν, καὶ οὐ συμφέρει ἡμῖν τὸν πλοῦτον «τῆς χρηστότητος» τοῦ θεοῦ καὶ τὸ «πολὺ πλῆθος τῆς χρηστότητος» αὐτοῦ κεκρυμμένης ὑπ’ αὐτοῦ [ἵνα μὴ βλαβῶμεν] θεωρεῖν, ἀναγκαίως «ὡμοιώθη ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἀνθρώπῳ βασιλεῖ,» ἵνα ἀνθρώποις λαλήσῃ ὡς ἄνθρωπος καὶ ἀνθρώπους οἰκονομήσῃ μὴ χωροῦντας οἰκονομηθῆναι ὑπὸ τοῦ θεοῦ, πάντη μένοντος θεοῦ καὶ ἐν τῷ λέγειν διὰ προφητῶν καὶ ἐν τῷ οἰκονομεῖν ἀνθρώπους. τῆς τοῦ κόσμου κτίσεως, ὅτι· Εἴπερ ἀνθρώπῳ ὡμοίω ται κατὰ τὰς τοῦ Εὐαγγελίου παραβολὰς ὁ Θεὸς, διὰ τί ἀκολούθως ταύταις ταῖς παραβολαῖς οὐ παραδέ χεσθε παραβολὴν εἶναι τὴν ὀργὴν, τὸν θυμὸν, καὶ τὴν μεταμέλειαν, καὶ τὴν ἀποστροφὴν τοῦ προσ ώπου, καὶ τὴν κάθισιν, καὶ τὴν στάσιν, καὶ τὴν περί πατον τοῦ Θεοῦ; Τὸν γὰρ ἀναγεγραμμένον ἐν ταῖς προφητείαις ὕπνον αὐτοῦ ἤτοι οὐ παρετήρησαν, ἢ ὁμολογήσουσιν είναι παραβολήν. Καὶ ἔτι πρὸς ἐκεί. τους ἐροῦμεν, ὅτι· Εἰ μὴ βούλεσθε ἀκολούθως τῷ ἐν παραβολῇ ἄνθρωπον λέγεσθαι τὸν Θεὸν, ἐν παραβολῇ ἀκούειν τῶν ἀνθρωποπαθῶς περὶ αὐτοῦ ἀπαγγελλου σῶν Γραφών, παραστήσατε πῶς ἄνθρωπος ὁ τῶν ὅλων κατὰ τὸ Εὐαγγέλιον λέγεται Θεὸς οὐδὲν ἀνθρώπινον, ὡς ὑμεῖς ὑπολαμβάνετε, λεγόμενος ἔχειν ἐν ἑαυτῷ. Ἐκ περιουσίας δὲ ἐλέγξομεν· αὐτοὺς μηδὲ τὰ τῆς Καινῆς Διαθήκης γράμματα εξητακότας, ἐν οἷς κατὰ τὴν ἐνταῦθα παραβολὴν ὁ ποιῶν γάμους τῷ υἱῷ αὑ τοῦ βασιλεὺς ἄνθρωπος ὠργίσθη ἐπὶ τοῖς μὴ θελή σασι κατὰ τὴν κλῆσιν αὐτοῦ ἐλθεῖν εἰς τοὺς γάμους, καὶ τοῖς ἀμελήσασι μὲν τοῦ δειπνῆσαι εἰς τοὺς γά μους, ἀπεληλυθόσι δὲ εἰς τὸν ἴδιον ἀγρὸν, ἢ ἐπὶ τὴν ἐμπορίαν· ὠργίσθη δὲ καὶ ἐπὶ τοῖς κρατήσασι τοὺς δούλους αὐτοῦ, καὶ ὑβρίσασι, καὶ ἀποκτείνασι. Λεγέ τωσαν γὰρ ἡμῖν πότερον ὁ ὀργισθεὶς οὗτος ἅτε ποιῶν γάμους τῷ υἱῷ αὐτοῦ, ὁ Πατήρ ἐστι τοῦ Χριστοῦ, ἢ ἄλλος τις παρὰ τὸν, ὅσον ἐπὶ τῇ παραβολῇ, όργι σθέντα, Πατήρ ἐστιν αὐτοῦ· ἑκατέρως δὲ στενοχω ρηθήσονται, εἴτ' ἐκ τοῦ μὴ θέλειν τὴν ὀργισθέντα, ποιοῦντα γάμους τῷ υἱῷ Πατέρα εἶναι Χριστοῦ διὰ τὴν ὀργήν· εἶτ᾽ ἐκ τοῦ ἀναγκάζεσθαι διὰ τοὺς γά μους καὶ τὸν υἱὸν παραδέχεσθαι, ὅτι αὐτὸς εἴη ὁ Πα τὴρ Χριστοῦ, καὶ ὅτι ὀργίζεται. Ἐὰν δὲ διήγησιν τῷ ὀργίζεσθαι πειραθῶσι φέρειν, φήσομεν πρὸς αὐ τοὺς, ὅτι· Ο οὗτοι, τίς ἡ ἀποκλήρωσις μὴ φεύ Τίς ἡ ἀποκλήρωσις,: « μὴ φεύγειν τὸν ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ, τὸ ἐν τῷ νόμῳ ζητεῖν ἀναπλάττειν ἕτερον, Τίς ἡ ἀποκλήρωσις; ἀποκλήρωσις, Τίς ἡ ἀποκλήρωσις πιστεύεσθαι μὲν Μωϋσέα ὡς ἀληθεύοντα, Ἰησοῦν δὲ ἀπιστεῖσθαι; εἰ Τίς γὰρ ἡ ἀποκλήρωσις κυριολε κτεῖσθαι μὲν τὸν Δία, οὐχὶ δὲ τὸν πατέρα μὲν αὐτ τοῦ, Τίς ἡ ἀποκλή ρωσις τὸ μὲν σμερδαλέον καὶ τὸ κοναβίζειν εἶναι τῆς διαλέκτου μόνης· τἄλλα δὲ ἀπεῤῥίφθαι εἰς Κυνόσο αργες;: Τίς ἀποκλήρωσις, ἀντὶ τοῦ, Τίς οἰκειότης καὶ σχέσις τοῦ πράγματος, Εἴρηται δὲ ἀπὸ τοῦ κλήρου, ἢ τῆς κληρονομίας, ἢ τοῦ μέτρου τῆς γῆς· ἐν ἀμφοτέροις γὰρ σχέσις ἐστὶ καὶ οἰκειότης κληρούχῳ. τὸ ἀποκλήρωσις. Ατοπα δὲ πολλὰ τῷ λόγῳ, καὶ ἀδύνατα συμβαίνει, καὶ ἀποκλήρωσιν ἔχοντα μόνην. ἀποκλήρωσις, ο Πνετους. τῆς τοῦ κόσμου κτίσεως, ὅτι· Εἴπερ ἀνθρώπῳ ὡμοίω ται κατὰ τὰς τοῦ Εὐαγγελίου παραβολὰς ὁ Θεὸς, διὰ τί ἀκολούθως ταύταις ταῖς παραβολαῖς οὐ παραδέ χεσθε παραβολὴν εἶναι τὴν ὀργὴν, τὸν θυμὸν, καὶ τὴν μεταμέλειαν, καὶ τὴν ἀποστροφὴν τοῦ προσ ώπου, καὶ τὴν κάθισιν, καὶ τὴν στάσιν, καὶ τὴν περί πατον τοῦ Θεοῦ; Τὸν γὰρ ἀναγεγραμμένον ἐν ταῖς προφητείαις ὕπνον αὐτοῦ ἤτοι οὐ παρετήρησαν, ἢ ὁμολογήσουσιν είναι παραβολήν. Καὶ ἔτι πρὸς ἐκεί. τους ἐροῦμεν, ὅτι· Εἰ μὴ βούλεσθε ἀκολούθως τῷ ἐν παραβολῇ ἄνθρωπον λέγεσθαι τὸν Θεὸν, ἐν παραβολῇ ἀκούειν τῶν ἀνθρωποπαθῶς περὶ αὐτοῦ ἀπαγγελλου σῶν Γραφών, παραστήσατε πῶς ἄνθρωπος ὁ τῶν ὅλων κατὰ τὸ Εὐαγγέλιον λέγεται Θεὸς οὐδὲν ἀνθρώπινον, ὡς ὑμεῖς ὑπολαμβάνετε, λεγόμενος ἔχειν ἐν ἑαυτῷ. Ἐκ περιουσίας δὲ ἐλέγξομεν· αὐτοὺς μηδὲ τὰ τῆς Καινῆς Διαθήκης γράμματα εξητακότας, ἐν οἷς κατὰ τὴν ἐνταῦθα παραβολὴν ὁ ποιῶν γάμους τῷ υἱῷ αὑ τοῦ βασιλεὺς ἄνθρωπος ὠργίσθη ἐπὶ τοῖς μὴ θελή σασι κατὰ τὴν κλῆσιν αὐτοῦ ἐλθεῖν εἰς τοὺς γάμους, καὶ τοῖς ἀμελήσασι μὲν τοῦ δειπνῆσαι εἰς τοὺς γά μους, ἀπεληλυθόσι δὲ εἰς τὸν ἴδιον ἀγρὸν, ἢ ἐπὶ τὴν ἐμπορίαν· ὠργίσθη δὲ καὶ ἐπὶ τοῖς κρατήσασι τοὺς δούλους αὐτοῦ, καὶ ὑβρίσασι, καὶ ἀποκτείνασι. Λεγέ τωσαν γὰρ ἡμῖν πότερον ὁ ὀργισθεὶς οὗτος ἅτε ποιῶν γάμους τῷ υἱῷ αὐτοῦ, ὁ Πατήρ ἐστι τοῦ Χριστοῦ, ἢ ἄλλος τις παρὰ τὸν, ὅσον ἐπὶ τῇ παραβολῇ, όργι σθέντα, Πατήρ ἐστιν αὐτοῦ· ἑκατέρως δὲ στενοχω ρηθήσονται, εἴτ' ἐκ τοῦ μὴ θέλειν τὴν ὀργισθέντα, ποιοῦντα γάμους τῷ υἱῷ Πατέρα εἶναι Χριστοῦ διὰ τὴν ὀργήν· εἶτ᾽ ἐκ τοῦ ἀναγκάζεσθαι διὰ τοὺς γά μους καὶ τὸν υἱὸν παραδέχεσθαι, ὅτι αὐτὸς εἴη ὁ Πα τὴρ Χριστοῦ, καὶ ὅτι ὀργίζεται. Ἐὰν δὲ διήγησιν τῷ ὀργίζεσθαι πειραθῶσι φέρειν, φήσομεν πρὸς αὐ τοὺς, ὅτι· Ο οὗτοι, τίς ἡ ἀποκλήρωσις μὴ φεύ Τίς ἡ ἀποκλήρωσις,: « μὴ φεύγειν τὸν ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ, τὸ ἐν τῷ νόμῳ ζητεῖν ἀναπλάττειν ἕτερον, Τίς ἡ ἀποκλήρωσις; ἀποκλήρωσις, Τίς ἡ ἀποκλήρωσις πιστεύεσθαι μὲν Μωϋσέα ὡς ἀληθεύοντα, Ἰησοῦν δὲ ἀπιστεῖσθαι; εἰ Τίς γὰρ ἡ ἀποκλήρωσις κυριολε κτεῖσθαι μὲν τὸν Δία, οὐχὶ δὲ τὸν πατέρα μὲν αὐτ τοῦ, Τίς ἡ ἀποκλή ρωσις τὸ μὲν σμερδαλέον καὶ τὸ κοναβίζειν εἶναι τῆς διαλέκτου μόνης· τἄλλα δὲ ἀπεῤῥίφθαι εἰς Κυνόσο αργες;: Τίς ἀποκλήρωσις, ἀντὶ τοῦ, Τίς οἰκειότης καὶ σχέσις τοῦ πράγματος, Εἴρηται δὲ ἀπὸ τοῦ κλήρου, ἢ τῆς κληρονομίας, ἢ τοῦ μέτρου τῆς γῆς· ἐν ἀμφοτέροις γὰρ σχέσις ἐστὶ καὶ οἰκειότης κληρούχῳ. τὸ ἀποκλήρωσις. Ατοπα δὲ πολλὰ τῷ λόγῳ, καὶ ἀδύνατα συμβαίνει, καὶ ἀποκλήρωσιν ἔχοντα μόνην. ἀποκλήρωσις, ο Πνετους. incurrunt, ita compellabimus: Si juxta Evangelii parabolas hotnini comparatur Deus, quare conse quenter his parabolis, parabolam quoque esse irain, et furorem, et penitentiam, et aversionem vultus, et sessionem, et stationem, et ambulationem Dei non vultis? Ipsius enim sonnum, cujus apud pro phetas mentio fit, vel non observarunt, vel parabo lam esse fatebuntur. lis præterea dicemus: Si quem admodum Deus per modum parabole homo appe! latur, Scripturas quoque humanorum affectuum participem Deum exhibentes, tanquam para bolas accipere non vultis; quomodo rerum omnium Deus, qui nihil humani vestra sententia in se ha bere dicitur, juxta Evangelium homo appellatur, aperite. Nec eo contenti, Novi quoque Testamenti Scripturas minime perscrutatos illos fuisse proba bimus, in quibus, juxta hanc parabulam, homo rex, qui nuptias filio suo faciebat, adversus eos iratus est qui ab ipso accersiti ad nuptias venire nolue runt, et qui nuptiali prandio interesse neglexerunt, abierunt autem alius in villam suam, alius vero ad negotiationem suam; et iis item succensuit qui ser vos suos comprehenderunt, et contumeliis affece runt, ac occiderunt. Dicant enim nobis utrum iratns ille, utpote qui nuptias filio suo facial, Christi Pa ter sit; an præter eum qui, quatenus edisserit para bol, iratus est, alius sit ipsius Pater; utrobique sane occurrent angustiæ, sive iratum illum nuptias filio facientem, Patrem esse Christi nolint propter iram, sive propter nuptias et filium, Patrem ipsum esse Christi, et irasci cogantur fateri. Quod si iræ huic explicationem aliquam inferre conentur; dice mus illis Heus vos, quænam hæc partitio est, eum qui in Evangelio nuptias tilio suo facit, propter iram minime refugere, nec alium quaerere; in lege au phetarum totius Creatoris: quoniam si homini assimilatur Deus secundum parabolas Evangelii, secundum consequentiam parabolarum istarum suscipere convenit et iram Dei, et furorem, et pœnitentiam, et aversionem vultus, et sessionem, et stationem, et incessionem, et somnum, quæ omnia de Deo scripta sunt in prophetis; et ab exitu ostenduntur, quia nec Veteris Testamenti Scripturas intelligunt. Nam si nihil Deus habet in se quod videtur humanum, dicant utrum iste Deus qui secundum parabolas Evangelii et homo dicitur, et iratus proponitur, secundum humanam naturam ipse est Pater Christi, aut alius præter eum? el necesse habent, aut alium aliquem dicere Patrem Christi extra hunc quem parabolæ et Patrem Christi appellant, et similem eum humanæ naturæ proponunt: aut si dixerint hunc ipsum esse Patrem Domini nostri Jesu Christi, cogendi sunt confiteri quoniam multa in eo secundum passibilem etc. Vertimus Quæ nam hæc partitio est? Vides enim partitionein quamdam et distributionem induci, nempe inter to etc., et etc. Cicero, ut De divinatione: «Quæ est tandem ista distinctio? Grace dixisset: Eodem modo interpretanda est vox, quotiescunque oppositio aliqua significatur, ut lib. contra Gel sum alibi eodem libro etc. item in illo loco Gregorii etc., ubi scholiastes Eodem recidit hæc expli catio, nam propterea inter res distinctio fit et par titio, quod peculiares unaquæque habeat proprie tates, nec inter se penitus conveniant. Malini tamen exponere, e partitio,» quam e proprietas.» Eadem etiam ratione exponenda est vox illa locis a Joan. Croio laudatis, cap. Observ. in Novum Testa mentum, et aliis fere omnibus, ubi per interroga tionem usurpatur. Nec erat sane, cur vocabuli hujus quam damus expositionem in Billio damnaret Croius, et pro partitione, absurditatem» signi ficare vellet Allendat lector, et pronuntiet. Unus me movet Philoponi locus, quem profert in cap. 9, lib. Meteorol. Sed vox illa citra interrogationem illic usurpatur, et nobis codex non est ad manum, quem consulamus. Ab hoc itaque loco abstineo; in aliis, partitionem sonat;. ue vide. incurrunt, ita compellabimus: Si juxta Evangelii parabolas hotnini comparatur Deus, quare conse quenter his parabolis, parabolam quoque esse irain, et furorem, et penitentiam, et aversionem vultus, et sessionem, et stationem, et ambulationem Dei non vultis? Ipsius enim sonnum, cujus apud pro phetas mentio fit, vel non observarunt, vel parabo lam esse fatebuntur. lis præterea dicemus: Si quem admodum Deus per modum parabole homo appe! latur, Scripturas quoque humanorum affectuum participem Deum exhibentes, tanquam para bolas accipere non vultis; quomodo rerum omnium Deus, qui nihil humani vestra sententia in se ha bere dicitur, juxta Evangelium homo appellatur, aperite. Nec eo contenti, Novi quoque Testamenti Scripturas minime perscrutatos illos fuisse proba bimus, in quibus, juxta hanc parabulam, homo rex, qui nuptias filio suo faciebat, adversus eos iratus est qui ab ipso accersiti ad nuptias venire nolue runt, et qui nuptiali prandio interesse neglexerunt, abierunt autem alius in villam suam, alius vero ad negotiationem suam; et iis item succensuit qui ser vos suos comprehenderunt, et contumeliis affece runt, ac occiderunt. Dicant enim nobis utrum iratns ille, utpote qui nuptias filio suo facial, Christi Pa ter sit; an præter eum qui, quatenus edisserit para bol, iratus est, alius sit ipsius Pater; utrobique sane occurrent angustiæ, sive iratum illum nuptias filio facientem, Patrem esse Christi nolint propter iram, sive propter nuptias et filium, Patrem ipsum esse Christi, et irasci cogantur fateri. Quod si iræ huic explicationem aliquam inferre conentur; dice mus illis Heus vos, quænam hæc partitio est, eum qui in Evangelio nuptias tilio suo facit, propter iram minime refugere, nec alium quaerere; in lege au phetarum totius Creatoris: quoniam si homini assimilatur Deus secundum parabolas Evangelii, secundum consequentiam parabolarum istarum suscipere convenit et iram Dei, et furorem, et pœnitentiam, et aversionem vultus, et sessionem, et stationem, et incessionem, et somnum, quæ omnia de Deo scripta sunt in prophetis; et ab exitu ostenduntur, quia nec Veteris Testamenti Scripturas intelligunt. Nam si nihil Deus habet in se quod videtur humanum, dicant utrum iste Deus qui secundum parabolas Evangelii et homo dicitur, et iratus proponitur, secundum humanam naturam ipse est Pater Christi, aut alius præter eum? el necesse habent, aut alium aliquem dicere Patrem Christi extra hunc quem parabolæ et Patrem Christi appellant, et similem eum humanæ naturæ proponunt: aut si dixerint hunc ipsum esse Patrem Domini nostri Jesu Christi, cogendi sunt confiteri quoniam multa in eo secundum passibilem etc. Vertimus Quæ nam hæc partitio est? Vides enim partitionein quamdam et distributionem induci, nempe inter to etc., et etc. Cicero, ut De divinatione: «Quæ est tandem ista distinctio? Grace dixisset: Eodem modo interpretanda est vox, quotiescunque oppositio aliqua significatur, ut lib. contra Gel sum alibi eodem libro etc. item in illo loco Gregorii etc., ubi scholiastes Eodem recidit hæc expli catio, nam propterea inter res distinctio fit et par titio, quod peculiares unaquæque habeat proprie tates, nec inter se penitus conveniant. Malini tamen exponere, e partitio,» quam e proprietas.» Eadem etiam ratione exponenda est vox illa locis a Joan. Croio laudatis, cap. Observ. in Novum Testa mentum, et aliis fere omnibus, ubi per interroga tionem usurpatur. Nec erat sane, cur vocabuli hujus quam damus expositionem in Billio damnaret Croius, et pro partitione, absurditatem» signi ficare vellet Allendat lector, et pronuntiet. Unus me movet Philoponi locus, quem profert in cap. 9, lib. Meteorol. Sed vox illa citra interrogationem illic usurpatur, et nobis codex non est ad manum, quem consulamus. Ab hoc itaque loco abstineo; in aliis, partitionem sonat;. ue vide.
PG 13:1534καὶ τότε παύσεται ὁμοιουμένη «ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἀνθρώπῳ,» ὅταν παυσαμένου ζήλου καὶ ἔριδος καὶ τῶν λοιπῶν παθῶν καὶ ἁμαρτημάτων καὶ τοῦ «κατὰ ἄνθρωπον» περιπατεῖν, ἄξιοι γενώμεθα ἀκοῦσαι ἀπὸ τοῦ θεοῦ· «ἐγὼ εἶπα· θεοί ἐστε καὶ υἱοὶ ὑψίστου πάντες», ἢ τοῦ Χριστοῦ αὐτοῦ, μηκέτι πράττοντες τοιαῦτα ἐφ’ οἷς λέγοιτ’ ἂν [ἡμῖν]· «ὑμεῖς δὲ ὡς ἄνθρωποι ἀποθνῄσκετε». ἐγὼ δ’ οἶμαι ὅτι οὐ μόνον τὸ «ἀνθρώπῳ βασιλεῖ» ὁμοιοῦσθαι τὴν βασιλείαν «τῶν οὐρανῶν» παύσεται, ἀλλὰ καὶ ἄλλα μυρία ὧν χρῄζει ἁμαρτωλὸς ἄνθρωπος, οἷον γέγραπται ἐν τῷ Ὠσηέ· «ἐγὼ δέ εἰμι ὡς πάνθηρ τῷ Ἐφραί̈μ, καὶ ὡς λέων τῷ οἴκῳ Ἰούδα», καὶ ἐν ἄλλῳ τόπῳ· «ἀπαντήσομαί» φησιν «αὐτοῖς ὡς ἄρκτος ἀπορουμένη». παύσεται οὖν ποτε ὢν ὡς πάνθηρ καὶ ὡς λέων καὶ ὡς ἄρκτος ἀπορουμένη, ὅτε διὰ τὸ τοὺς τάδε πεποιηκότας μηκέτι χρῄζειν τοῦ ὡς πάνθηρος καὶ τοῦ ὡς λέοντος καὶ τοῦ ὡς ἄρκτου [ἀπορουμένης θεοῦ], αὐτὸς οὐκέτι ἔχων τοὺς [τοιούτους] τοιούτου ἑαυτοῦ χρῄζοντας, ἐμφανίσει ἑαυτὸν «καθώς ἐστιν».
ἑκατέρως δὲ στενοχωρηθήσονται, εἴτ’ ἐκ τοῦ μὴ θέλειν τὸν ὀργισθέντα ποιοῦντα «γάμους τῷ υἱῷ» πατέρα εἶναι τοῦ Χριστοῦ διὰ τὴν ὀργήν, εἴτ’ ἐκ τοῦ ἀναγκάζεσθαι διὰ «τοὺς γάμους» καὶ τὸν υἱὸν παραδέχεσθαι ὅτι αὐτὸς εἴη ὁ πατὴρ Χριστοῦ καὶ ὅτι ὀργίζεται. ἐὰν δὲ διήγησιν τῷ ὀργίζεσθαι πειραθῶσι φέρειν, φήσομεν πρὸς αὐτοὺς ὅτι· ὦ οὗτοι, τίς ἡ ἀποκλήρωσις, μὴ φεύγειν μὲν τὸν ἐν τῷ εὐαγγελίῳ ποιοῦντα «γάμους τῷ υἱῷ αὐτοῦ» διὰ τὴν ὀργὴν καὶ ἄλλον ζητεῖν, ἐν δὲ τῷ νόμῳ καὶ τοῖς προφήταις διὰ τὸ αὐτὸ τῆς ὀργῆς ὄνομα καὶ τὰ παραπλήσια αὐτῇ ζητεῖν ἀναπλάττειν ἕτερον παρὰ τὸν [τοῦ] νόμου καὶ προφητῶν θεόν; Ὅσον οὖν ἄνθρωποί ἐσμεν, καὶ οὐ συμφέρει ἡμῖν τὸν πλοῦτον «τῆς χρηστότητος» τοῦ θεοῦ καὶ τὸ «πολὺ πλῆθος τῆς χρηστότητος» αὐτοῦ κεκρυμμένης ὑπ’ αὐτοῦ [ἵνα μὴ βλαβῶμεν] θεωρεῖν, ἀναγκαίως «ὡμοιώθη ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἀνθρώπῳ βασιλεῖ,» ἵνα ἀνθρώποις λαλήσῃ ὡς ἄνθρωπος καὶ ἀνθρώπους οἰκονομήσῃ μὴ χωροῦντας οἰκονομηθῆναι ὑπὸ τοῦ θεοῦ, πάντη μένοντος θεοῦ καὶ ἐν τῷ λέγειν διὰ προφητῶν καὶ ἐν τῷ οἰκονομεῖν ἀνθρώπους. τῆς τοῦ κόσμου κτίσεως, ὅτι· Εἴπερ ἀνθρώπῳ ὡμοίω ται κατὰ τὰς τοῦ Εὐαγγελίου παραβολὰς ὁ Θεὸς, διὰ τί ἀκολούθως ταύταις ταῖς παραβολαῖς οὐ παραδέ χεσθε παραβολὴν εἶναι τὴν ὀργὴν, τὸν θυμὸν, καὶ τὴν μεταμέλειαν, καὶ τὴν ἀποστροφὴν τοῦ προσ ώπου, καὶ τὴν κάθισιν, καὶ τὴν στάσιν, καὶ τὴν περί πατον τοῦ Θεοῦ; Τὸν γὰρ ἀναγεγραμμένον ἐν ταῖς προφητείαις ὕπνον αὐτοῦ ἤτοι οὐ παρετήρησαν, ἢ ὁμολογήσουσιν είναι παραβολήν. Καὶ ἔτι πρὸς ἐκεί. τους ἐροῦμεν, ὅτι· Εἰ μὴ βούλεσθε ἀκολούθως τῷ ἐν παραβολῇ ἄνθρωπον λέγεσθαι τὸν Θεὸν, ἐν παραβολῇ ἀκούειν τῶν ἀνθρωποπαθῶς περὶ αὐτοῦ ἀπαγγελλου σῶν Γραφών, παραστήσατε πῶς ἄνθρωπος ὁ τῶν ὅλων κατὰ τὸ Εὐαγγέλιον λέγεται Θεὸς οὐδὲν ἀνθρώπινον, ὡς ὑμεῖς ὑπολαμβάνετε, λεγόμενος ἔχειν ἐν ἑαυτῷ. Ἐκ περιουσίας δὲ ἐλέγξομεν· αὐτοὺς μηδὲ τὰ τῆς Καινῆς Διαθήκης γράμματα εξητακότας, ἐν οἷς κατὰ τὴν ἐνταῦθα παραβολὴν ὁ ποιῶν γάμους τῷ υἱῷ αὑ τοῦ βασιλεὺς ἄνθρωπος ὠργίσθη ἐπὶ τοῖς μὴ θελή σασι κατὰ τὴν κλῆσιν αὐτοῦ ἐλθεῖν εἰς τοὺς γάμους, καὶ τοῖς ἀμελήσασι μὲν τοῦ δειπνῆσαι εἰς τοὺς γά μους, ἀπεληλυθόσι δὲ εἰς τὸν ἴδιον ἀγρὸν, ἢ ἐπὶ τὴν ἐμπορίαν· ὠργίσθη δὲ καὶ ἐπὶ τοῖς κρατήσασι τοὺς δούλους αὐτοῦ, καὶ ὑβρίσασι, καὶ ἀποκτείνασι. Λεγέ τωσαν γὰρ ἡμῖν πότερον ὁ ὀργισθεὶς οὗτος ἅτε ποιῶν γάμους τῷ υἱῷ αὐτοῦ, ὁ Πατήρ ἐστι τοῦ Χριστοῦ, ἢ ἄλλος τις παρὰ τὸν, ὅσον ἐπὶ τῇ παραβολῇ, όργι σθέντα, Πατήρ ἐστιν αὐτοῦ· ἑκατέρως δὲ στενοχω ρηθήσονται, εἴτ' ἐκ τοῦ μὴ θέλειν τὴν ὀργισθέντα, ποιοῦντα γάμους τῷ υἱῷ Πατέρα εἶναι Χριστοῦ διὰ τὴν ὀργήν· εἶτ᾽ ἐκ τοῦ ἀναγκάζεσθαι διὰ τοὺς γά μους καὶ τὸν υἱὸν παραδέχεσθαι, ὅτι αὐτὸς εἴη ὁ Πα τὴρ Χριστοῦ, καὶ ὅτι ὀργίζεται. Ἐὰν δὲ διήγησιν τῷ ὀργίζεσθαι πειραθῶσι φέρειν, φήσομεν πρὸς αὐ τοὺς, ὅτι· Ο οὗτοι, τίς ἡ ἀποκλήρωσις μὴ φεύ Τίς ἡ ἀποκλήρωσις,: « μὴ φεύγειν τὸν ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ, τὸ ἐν τῷ νόμῳ ζητεῖν ἀναπλάττειν ἕτερον, Τίς ἡ ἀποκλήρωσις; ἀποκλήρωσις, Τίς ἡ ἀποκλήρωσις πιστεύεσθαι μὲν Μωϋσέα ὡς ἀληθεύοντα, Ἰησοῦν δὲ ἀπιστεῖσθαι; εἰ Τίς γὰρ ἡ ἀποκλήρωσις κυριολε κτεῖσθαι μὲν τὸν Δία, οὐχὶ δὲ τὸν πατέρα μὲν αὐτ τοῦ, Τίς ἡ ἀποκλή ρωσις τὸ μὲν σμερδαλέον καὶ τὸ κοναβίζειν εἶναι τῆς διαλέκτου μόνης· τἄλλα δὲ ἀπεῤῥίφθαι εἰς Κυνόσο αργες;: Τίς ἀποκλήρωσις, ἀντὶ τοῦ, Τίς οἰκειότης καὶ σχέσις τοῦ πράγματος, Εἴρηται δὲ ἀπὸ τοῦ κλήρου, ἢ τῆς κληρονομίας, ἢ τοῦ μέτρου τῆς γῆς· ἐν ἀμφοτέροις γὰρ σχέσις ἐστὶ καὶ οἰκειότης κληρούχῳ. τὸ ἀποκλήρωσις. Ατοπα δὲ πολλὰ τῷ λόγῳ, καὶ ἀδύνατα συμβαίνει, καὶ ἀποκλήρωσιν ἔχοντα μόνην. ἀποκλήρωσις, ο Πνετους. τῆς τοῦ κόσμου κτίσεως, ὅτι· Εἴπερ ἀνθρώπῳ ὡμοίω ται κατὰ τὰς τοῦ Εὐαγγελίου παραβολὰς ὁ Θεὸς, διὰ τί ἀκολούθως ταύταις ταῖς παραβολαῖς οὐ παραδέ χεσθε παραβολὴν εἶναι τὴν ὀργὴν, τὸν θυμὸν, καὶ τὴν μεταμέλειαν, καὶ τὴν ἀποστροφὴν τοῦ προσ ώπου, καὶ τὴν κάθισιν, καὶ τὴν στάσιν, καὶ τὴν περί πατον τοῦ Θεοῦ; Τὸν γὰρ ἀναγεγραμμένον ἐν ταῖς προφητείαις ὕπνον αὐτοῦ ἤτοι οὐ παρετήρησαν, ἢ ὁμολογήσουσιν είναι παραβολήν. Καὶ ἔτι πρὸς ἐκεί. τους ἐροῦμεν, ὅτι· Εἰ μὴ βούλεσθε ἀκολούθως τῷ ἐν παραβολῇ ἄνθρωπον λέγεσθαι τὸν Θεὸν, ἐν παραβολῇ ἀκούειν τῶν ἀνθρωποπαθῶς περὶ αὐτοῦ ἀπαγγελλου σῶν Γραφών, παραστήσατε πῶς ἄνθρωπος ὁ τῶν ὅλων κατὰ τὸ Εὐαγγέλιον λέγεται Θεὸς οὐδὲν ἀνθρώπινον, ὡς ὑμεῖς ὑπολαμβάνετε, λεγόμενος ἔχειν ἐν ἑαυτῷ. Ἐκ περιουσίας δὲ ἐλέγξομεν· αὐτοὺς μηδὲ τὰ τῆς Καινῆς Διαθήκης γράμματα εξητακότας, ἐν οἷς κατὰ τὴν ἐνταῦθα παραβολὴν ὁ ποιῶν γάμους τῷ υἱῷ αὑ τοῦ βασιλεὺς ἄνθρωπος ὠργίσθη ἐπὶ τοῖς μὴ θελή σασι κατὰ τὴν κλῆσιν αὐτοῦ ἐλθεῖν εἰς τοὺς γάμους, καὶ τοῖς ἀμελήσασι μὲν τοῦ δειπνῆσαι εἰς τοὺς γά μους, ἀπεληλυθόσι δὲ εἰς τὸν ἴδιον ἀγρὸν, ἢ ἐπὶ τὴν ἐμπορίαν· ὠργίσθη δὲ καὶ ἐπὶ τοῖς κρατήσασι τοὺς δούλους αὐτοῦ, καὶ ὑβρίσασι, καὶ ἀποκτείνασι. Λεγέ τωσαν γὰρ ἡμῖν πότερον ὁ ὀργισθεὶς οὗτος ἅτε ποιῶν γάμους τῷ υἱῷ αὐτοῦ, ὁ Πατήρ ἐστι τοῦ Χριστοῦ, ἢ ἄλλος τις παρὰ τὸν, ὅσον ἐπὶ τῇ παραβολῇ, όργι σθέντα, Πατήρ ἐστιν αὐτοῦ· ἑκατέρως δὲ στενοχω ρηθήσονται, εἴτ' ἐκ τοῦ μὴ θέλειν τὴν ὀργισθέντα, ποιοῦντα γάμους τῷ υἱῷ Πατέρα εἶναι Χριστοῦ διὰ τὴν ὀργήν· εἶτ᾽ ἐκ τοῦ ἀναγκάζεσθαι διὰ τοὺς γά μους καὶ τὸν υἱὸν παραδέχεσθαι, ὅτι αὐτὸς εἴη ὁ Πα τὴρ Χριστοῦ, καὶ ὅτι ὀργίζεται. Ἐὰν δὲ διήγησιν τῷ ὀργίζεσθαι πειραθῶσι φέρειν, φήσομεν πρὸς αὐ τοὺς, ὅτι· Ο οὗτοι, τίς ἡ ἀποκλήρωσις μὴ φεύ Τίς ἡ ἀποκλήρωσις,: « μὴ φεύγειν τὸν ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ, τὸ ἐν τῷ νόμῳ ζητεῖν ἀναπλάττειν ἕτερον, Τίς ἡ ἀποκλήρωσις; ἀποκλήρωσις, Τίς ἡ ἀποκλήρωσις πιστεύεσθαι μὲν Μωϋσέα ὡς ἀληθεύοντα, Ἰησοῦν δὲ ἀπιστεῖσθαι; εἰ Τίς γὰρ ἡ ἀποκλήρωσις κυριολε κτεῖσθαι μὲν τὸν Δία, οὐχὶ δὲ τὸν πατέρα μὲν αὐτ τοῦ, Τίς ἡ ἀποκλή ρωσις τὸ μὲν σμερδαλέον καὶ τὸ κοναβίζειν εἶναι τῆς διαλέκτου μόνης· τἄλλα δὲ ἀπεῤῥίφθαι εἰς Κυνόσο αργες;: Τίς ἀποκλήρωσις, ἀντὶ τοῦ, Τίς οἰκειότης καὶ σχέσις τοῦ πράγματος, Εἴρηται δὲ ἀπὸ τοῦ κλήρου, ἢ τῆς κληρονομίας, ἢ τοῦ μέτρου τῆς γῆς· ἐν ἀμφοτέροις γὰρ σχέσις ἐστὶ καὶ οἰκειότης κληρούχῳ. τὸ ἀποκλήρωσις. Ατοπα δὲ πολλὰ τῷ λόγῳ, καὶ ἀδύνατα συμβαίνει, καὶ ἀποκλήρωσιν ἔχοντα μόνην. ἀποκλήρωσις, ο Πνετους. incurrunt, ita compellabimus: Si juxta Evangelii parabolas hotnini comparatur Deus, quare conse quenter his parabolis, parabolam quoque esse irain, et furorem, et penitentiam, et aversionem vultus, et sessionem, et stationem, et ambulationem Dei non vultis? Ipsius enim sonnum, cujus apud pro phetas mentio fit, vel non observarunt, vel parabo lam esse fatebuntur. lis præterea dicemus: Si quem admodum Deus per modum parabole homo appe! latur, Scripturas quoque humanorum affectuum participem Deum exhibentes, tanquam para bolas accipere non vultis; quomodo rerum omnium Deus, qui nihil humani vestra sententia in se ha bere dicitur, juxta Evangelium homo appellatur, aperite. Nec eo contenti, Novi quoque Testamenti Scripturas minime perscrutatos illos fuisse proba bimus, in quibus, juxta hanc parabulam, homo rex, qui nuptias filio suo faciebat, adversus eos iratus est qui ab ipso accersiti ad nuptias venire nolue runt, et qui nuptiali prandio interesse neglexerunt, abierunt autem alius in villam suam, alius vero ad negotiationem suam; et iis item succensuit qui ser vos suos comprehenderunt, et contumeliis affece runt, ac occiderunt. Dicant enim nobis utrum iratns ille, utpote qui nuptias filio suo facial, Christi Pa ter sit; an præter eum qui, quatenus edisserit para bol, iratus est, alius sit ipsius Pater; utrobique sane occurrent angustiæ, sive iratum illum nuptias filio facientem, Patrem esse Christi nolint propter iram, sive propter nuptias et filium, Patrem ipsum esse Christi, et irasci cogantur fateri. Quod si iræ huic explicationem aliquam inferre conentur; dice mus illis Heus vos, quænam hæc partitio est, eum qui in Evangelio nuptias tilio suo facit, propter iram minime refugere, nec alium quaerere; in lege au phetarum totius Creatoris: quoniam si homini assimilatur Deus secundum parabolas Evangelii, secundum consequentiam parabolarum istarum suscipere convenit et iram Dei, et furorem, et pœnitentiam, et aversionem vultus, et sessionem, et stationem, et incessionem, et somnum, quæ omnia de Deo scripta sunt in prophetis; et ab exitu ostenduntur, quia nec Veteris Testamenti Scripturas intelligunt. Nam si nihil Deus habet in se quod videtur humanum, dicant utrum iste Deus qui secundum parabolas Evangelii et homo dicitur, et iratus proponitur, secundum humanam naturam ipse est Pater Christi, aut alius præter eum? el necesse habent, aut alium aliquem dicere Patrem Christi extra hunc quem parabolæ et Patrem Christi appellant, et similem eum humanæ naturæ proponunt: aut si dixerint hunc ipsum esse Patrem Domini nostri Jesu Christi, cogendi sunt confiteri quoniam multa in eo secundum passibilem etc. Vertimus Quæ nam hæc partitio est? Vides enim partitionein quamdam et distributionem induci, nempe inter to etc., et etc. Cicero, ut De divinatione: «Quæ est tandem ista distinctio? Grace dixisset: Eodem modo interpretanda est vox, quotiescunque oppositio aliqua significatur, ut lib. contra Gel sum alibi eodem libro etc. item in illo loco Gregorii etc., ubi scholiastes Eodem recidit hæc expli catio, nam propterea inter res distinctio fit et par titio, quod peculiares unaquæque habeat proprie tates, nec inter se penitus conveniant. Malini tamen exponere, e partitio,» quam e proprietas.» Eadem etiam ratione exponenda est vox illa locis a Joan. Croio laudatis, cap. Observ. in Novum Testa mentum, et aliis fere omnibus, ubi per interroga tionem usurpatur. Nec erat sane, cur vocabuli hujus quam damus expositionem in Billio damnaret Croius, et pro partitione, absurditatem» signi ficare vellet Allendat lector, et pronuntiet. Unus me movet Philoponi locus, quem profert in cap. 9, lib. Meteorol. Sed vox illa citra interrogationem illic usurpatur, et nobis codex non est ad manum, quem consulamus. Ab hoc itaque loco abstineo; in aliis, partitionem sonat;. ue vide. incurrunt, ita compellabimus: Si juxta Evangelii parabolas hotnini comparatur Deus, quare conse quenter his parabolis, parabolam quoque esse irain, et furorem, et penitentiam, et aversionem vultus, et sessionem, et stationem, et ambulationem Dei non vultis? Ipsius enim sonnum, cujus apud pro phetas mentio fit, vel non observarunt, vel parabo lam esse fatebuntur. lis præterea dicemus: Si quem admodum Deus per modum parabole homo appe! latur, Scripturas quoque humanorum affectuum participem Deum exhibentes, tanquam para bolas accipere non vultis; quomodo rerum omnium Deus, qui nihil humani vestra sententia in se ha bere dicitur, juxta Evangelium homo appellatur, aperite. Nec eo contenti, Novi quoque Testamenti Scripturas minime perscrutatos illos fuisse proba bimus, in quibus, juxta hanc parabulam, homo rex, qui nuptias filio suo faciebat, adversus eos iratus est qui ab ipso accersiti ad nuptias venire nolue runt, et qui nuptiali prandio interesse neglexerunt, abierunt autem alius in villam suam, alius vero ad negotiationem suam; et iis item succensuit qui ser vos suos comprehenderunt, et contumeliis affece runt, ac occiderunt. Dicant enim nobis utrum iratns ille, utpote qui nuptias filio suo facial, Christi Pa ter sit; an præter eum qui, quatenus edisserit para bol, iratus est, alius sit ipsius Pater; utrobique sane occurrent angustiæ, sive iratum illum nuptias filio facientem, Patrem esse Christi nolint propter iram, sive propter nuptias et filium, Patrem ipsum esse Christi, et irasci cogantur fateri. Quod si iræ huic explicationem aliquam inferre conentur; dice mus illis Heus vos, quænam hæc partitio est, eum qui in Evangelio nuptias tilio suo facit, propter iram minime refugere, nec alium quaerere; in lege au phetarum totius Creatoris: quoniam si homini assimilatur Deus secundum parabolas Evangelii, secundum consequentiam parabolarum istarum suscipere convenit et iram Dei, et furorem, et pœnitentiam, et aversionem vultus, et sessionem, et stationem, et incessionem, et somnum, quæ omnia de Deo scripta sunt in prophetis; et ab exitu ostenduntur, quia nec Veteris Testamenti Scripturas intelligunt. Nam si nihil Deus habet in se quod videtur humanum, dicant utrum iste Deus qui secundum parabolas Evangelii et homo dicitur, et iratus proponitur, secundum humanam naturam ipse est Pater Christi, aut alius præter eum? el necesse habent, aut alium aliquem dicere Patrem Christi extra hunc quem parabolæ et Patrem Christi appellant, et similem eum humanæ naturæ proponunt: aut si dixerint hunc ipsum esse Patrem Domini nostri Jesu Christi, cogendi sunt confiteri quoniam multa in eo secundum passibilem etc. Vertimus Quæ nam hæc partitio est? Vides enim partitionein quamdam et distributionem induci, nempe inter to etc., et etc. Cicero, ut De divinatione: «Quæ est tandem ista distinctio? Grace dixisset: Eodem modo interpretanda est vox, quotiescunque oppositio aliqua significatur, ut lib. contra Gel sum alibi eodem libro etc. item in illo loco Gregorii etc., ubi scholiastes Eodem recidit hæc expli catio, nam propterea inter res distinctio fit et par titio, quod peculiares unaquæque habeat proprie tates, nec inter se penitus conveniant. Malini tamen exponere, e partitio,» quam e proprietas.» Eadem etiam ratione exponenda est vox illa locis a Joan. Croio laudatis, cap. Observ. in Novum Testa mentum, et aliis fere omnibus, ubi per interroga tionem usurpatur. Nec erat sane, cur vocabuli hujus quam damus expositionem in Billio damnaret Croius, et pro partitione, absurditatem» signi ficare vellet Allendat lector, et pronuntiet. Unus me movet Philoponi locus, quem profert in cap. 9, lib. Meteorol. Sed vox illa citra interrogationem illic usurpatur, et nobis codex non est ad manum, quem consulamus. Ab hoc itaque loco abstineo; in aliis, partitionem sonat;. ue vide.
PG 13:1535ἐγὼ δὲ οὕτως ἀκούω καὶ τοῦ «ὁ θεὸς ἡμῶν πῦρ καταναλίσκον», ἐπείπερ ὅσον μὲν [ἐν ἡμῖν] ἐστι τὰ τοῦ καταναλίσκεσθαι ἄξια, ἐπὶ τοσοῦτον «ὁ θεὸς ἡμῶν πῦρ ἐστι καταναλίσκον» ἐκεῖνα· ἐπὰν δὲ ἀναλωθῇ ὑπὸ τοῦ καταναλίσκοντος πυρὸς τὰ πεφυκότα ὑπ’ ἐκείνου ἀναλίσκεσθαι, τότε οὐκέτι μὲν ἔσται «ὁ θεὸς ἡμῶν πῦρ καταναλίσκον», μόνον δὲ ὡς εἶπεν Ἰωάννης φῶς, λέγων· «ὁ θεὸς φῶς ἐστι». τούτων δὲ κινηθέντων πρόσχες εἰ δύνασαι τὸ ἀπὸ τῆς Ἰωάννου καθολικῆς ἐπιστολῆς οὕτως ἔχον· «ἀγαπητοί, νῦν τέκνα θεοῦ ἐσμεν, καὶ οὔπω ἐφανερώθη τί ἐσόμεθα. οἴδαμεν ὅτι ἐὰν φανερωθῇ ὅμοιοι αὐτῷ ἐσόμεθα, ὅτι ὀψόμεθα αὐτὸν καθώς ἐστι», τὸν τρόπον τοῦτον ἐκλαβεῖν. νῦν μὲν γάρ, κἂν ἀξιωθῶμεν βλέπειν τὸν θεὸν τῷ νῷ καὶ τῇ καρδίᾳ, οὐ βλέπομεν «αὐτὸν καθώς ἐστιν» ἀλλὰ καθὼς διὰ τὴν ἡμετέραν οἰκονομίαν ἡμῖν γίνεται· ἐπὶ δὲ τέλει τῶν πραγμάτων καὶ τῆς «ἀποκαταστάσεως πάντων ὧν ἐλάλησε διὰ στόματος τῶν ἁγίων· ἐξ αἰῶνος προφητῶν αὐτοῦ», ὀψόμεθα αὐτόν, οὐχ ὡς νῦν, ὃ οὐκ ἔστιν, ἀλλ’ ὡς πρέπει τότε, ὅ ἐστιν.
ἐγὼ δὲ οὕτως ἀκούω καὶ τοῦ «ὁ θεὸς ἡμῶν πῦρ καταναλίσκον», ἐπείπερ ὅσον μὲν [ἐν ἡμῖν] ἐστι τὰ τοῦ καταναλίσκεσθαι ἄξια, ἐπὶ τοσοῦτον «ὁ θεὸς ἡμῶν πῦρ ἐστι καταναλίσκον» ἐκεῖνα· ἐπὰν δὲ ἀναλωθῇ ὑπὸ τοῦ καταναλίσκοντος πυρὸς τὰ πεφυκότα ὑπ’ ἐκείνου ἀναλίσκεσθαι, τότε οὐκέτι μὲν ἔσται «ὁ θεὸς ἡμῶν πῦρ καταναλίσκον», μόνον δὲ ὡς εἶπεν Ἰωάννης φῶς, λέγων· «ὁ θεὸς φῶς ἐστι». τούτων δὲ κινηθέντων πρόσχες εἰ δύνασαι τὸ ἀπὸ τῆς Ἰωάννου καθολικῆς ἐπιστολῆς οὕτως ἔχον· «ἀγαπητοί, νῦν τέκνα θεοῦ ἐσμεν, καὶ οὔπω ἐφανερώθη τί ἐσόμεθα. οἴδαμεν ὅτι ἐὰν φανερωθῇ ὅμοιοι αὐτῷ ἐσόμεθα, ὅτι ὀψόμεθα αὐτὸν καθώς ἐστι», τὸν τρόπον τοῦτον ἐκλαβεῖν. νῦν μὲν γάρ, κἂν ἀξιωθῶμεν βλέπειν τὸν θεὸν τῷ νῷ καὶ τῇ καρδίᾳ, οὐ βλέπομεν «αὐτὸν καθώς ἐστιν» ἀλλὰ καθὼς διὰ τὴν ἡμετέραν οἰκονομίαν ἡμῖν γίνεται· ἐπὶ δὲ τέλει τῶν πραγμάτων καὶ τῆς «ἀποκαταστάσεως πάντων ὧν ἐλάλησε διὰ στόματος τῶν ἁγίων· ἐξ αἰῶνος προφητῶν αὐτοῦ», ὀψόμεθα αὐτόν, οὐχ ὡς νῦν, ὃ οὐκ ἔστιν, ἀλλ’ ὡς πρέπει τότε, ὅ ἐστιν. γειν μὲν τὸν ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ ποιοῦντα γάμους το υἱῷ αὑτοῦ διὰ τὴν ὀργὴν, καὶ ἄλλον ζητεῖν ἐν δὲ τῷ νόμῳ καὶ τοῖς προφήταις, διὰ τὸ αὐτὸ τῆς ὀργῆς ὄνομα καὶ τὰ παραπλήσια αὐτῇ, ζητεῖν ἀναπλάττειν ἕτερον παρὰ τὸν τοῦ νόμου καὶ προφητῶν Θεόν; Ὅσον οὖν ἄνθρωποί εσμεν, καὶ οὐ συμφέρει ἡμῖν τὸν πλοῦτον τῆς χρηστότητος τοῦ Θεοῦ, καὶ τὸ πολὺ πλῆθος τῆς χρηστότητος αὐτοῦ κεκρυμμένης υπ' αὐτοῦ, ἵνα μὴ βλαβῶμεν, θεωρεῖν, ἀναγκαίως ὡμοιώθη ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἀνθρώπῳ βασιλεῖ, ἵνα ἀνθρώποις λαλήσῃ ὡς ἄνθρωπος, καὶ ἀνθρώπους οἰκονομήσῃ μὴ χωροῦντας οἰκονομηθῆναι ὑπὸ τοῦ Θεοῦ πάντη μένοντος Θεοῦ, καὶ ἐν τῷ λέγειν διὰ προφητῶν, καὶ ἐν τῷ οἰκονομεῖν ἀνθρώπους. Καὶ τότε παύσεται όμοιουμένη ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἀνθρώπῳ, ὅταν, παυσαμένου ζήλου, καὶ ἔριδος, καὶ τῶν λοιπῶν παθῶν, καὶ ἁμαρτημάτων, καὶ τοῦ κατὰ ἄνθρωπον περιπατείν, ἄξιοι γενώμεθα ἀκοῦσαι ἀπὸ τοῦ Θεοῦ· «Ἐγὼ εἶπα· Θεοί ἐστε, καὶ υἱοὶ Ὑψί στου πάντες, ο ἢ τοῦ Χριστοῦ αὐτοῦ, μηκέτι πράτ τοντες τοιαῦτα ἐφ᾽ οἷς λέγοιτ' ἄν·ε Ὑμεῖς δὲ ὡς ἄνθρωποι ἀποθνήσκετε.» Εγώ δ' οἶμαι, ὅτι οὐ μόνον τὸ ἀνθρώπῳ βασιλεῖ ὁμοιοῦσθαι τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν παύσεται, ἀλλὰ καὶ ἄλλα μυρία ὧν χρήζει ἁμαρτωλὸς ἄνθρωπος, οἷον γέγραπται ἐν τῷ ὑστέ Ἐγὼ δέ εἰμι ὡς πάνθηρ τῷ Ἐφραίμ, καὶ ὡς λέων ἐν τῷ οἴκῳ Ἰούδα· ν καὶ ἐν ἄλλῳ τόπῳ· • Απαν τήσομαι, ο φησίν, «αὐτοῖς ὡς ἄρκτος ἀπορουμένη. ο Παύσεται οὖν ποτε τῶν ὡς πάνθηρ, καὶ ὡς λέων, καὶ ὡς ἄρκτος ἀπορουμένη, ὅτε διὰ τὸ τοὺς τάδε πε ποιηκότας μηκέτι χρήζειν τοῦ ὡς πάνθηρος, καὶ τοῦ ὡς λέοντος, καὶ τοῦ ὡς ἄρκτου, αὐτὸς οὐκέτι ἔχων τοὺς τοιούτου ἑαυτοῦ χρήζοντας, ἐμφανίσει ἑαυτὸν καθώς ἐστιν. Ἐγὼ δὲ οὕτως ἀκούω καὶ τοῦ· Ὁ Θεὸς ἡμῶν πῦρ καταναλίσκον·, επείπερ ὅσον Καὶ ἄλλον ζητεῖν.: καὶ μὴ ἄλλον ζητεῖν, καὶ τὸ μή, φεύγειν Οσον οὖν ἄνθρωποί ἐσμεν, καὶ οὐ συμφέ ρει, Παρ' ἡμῖν οὖν τοῖς ἀνθρώποις ωμοιώθη ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν βασι λεῖ· παρὰ δὲ τοῖς κατὰ τὰς Γραφὰς λεγομένοις θεοῖς, ὧν ἐν συναγωγῇ ἔστη ὁ Θεὸς ἐν μέσῳ θεοὺς διακρί νων, ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἐστιν ὁμοία Θεῷ βα φιλεῖ. ῾Ο Θεὸς ἡμῶν πῦρ καταναλίσκον· ἐπεί περ,;: Ὁ Θεὸς ἡμῶν πῦρ ἐστι καταναλίσκον ἐκεῖνα· ἐπὰν δέ, Ἐπείπερ ὅσον μὲν ἔστι τὰ τοῦ καταναλίσκεσθαι άξ:α, ἐπὶ τοσοῦτον, γειν μὲν τὸν ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ ποιοῦντα γάμους το υἱῷ αὑτοῦ διὰ τὴν ὀργὴν, καὶ ἄλλον ζητεῖν ἐν δὲ τῷ νόμῳ καὶ τοῖς προφήταις, διὰ τὸ αὐτὸ τῆς ὀργῆς ὄνομα καὶ τὰ παραπλήσια αὐτῇ, ζητεῖν ἀναπλάττειν ἕτερον παρὰ τὸν τοῦ νόμου καὶ προφητῶν Θεόν; Ὅσον οὖν ἄνθρωποί εσμεν, καὶ οὐ συμφέρει ἡμῖν τὸν πλοῦτον τῆς χρηστότητος τοῦ Θεοῦ, καὶ τὸ πολὺ πλῆθος τῆς χρηστότητος αὐτοῦ κεκρυμμένης υπ' αὐτοῦ, ἵνα μὴ βλαβῶμεν, θεωρεῖν, ἀναγκαίως ὡμοιώθη ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἀνθρώπῳ βασιλεῖ, ἵνα ἀνθρώποις λαλήσῃ ὡς ἄνθρωπος, καὶ ἀνθρώπους οἰκονομήσῃ μὴ χωροῦντας οἰκονομηθῆναι ὑπὸ τοῦ Θεοῦ πάντη μένοντος Θεοῦ, καὶ ἐν τῷ λέγειν διὰ προφητῶν, καὶ ἐν τῷ οἰκονομεῖν ἀνθρώπους. Καὶ τότε παύσεται όμοιουμένη ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἀνθρώπῳ, ὅταν, παυσαμένου ζήλου, καὶ ἔριδος, καὶ τῶν λοιπῶν παθῶν, καὶ ἁμαρτημάτων, καὶ τοῦ κατὰ ἄνθρωπον περιπατείν, ἄξιοι γενώμεθα ἀκοῦσαι ἀπὸ τοῦ Θεοῦ· «Ἐγὼ εἶπα· Θεοί ἐστε, καὶ υἱοὶ Ὑψί στου πάντες, ο ἢ τοῦ Χριστοῦ αὐτοῦ, μηκέτι πράτ τοντες τοιαῦτα ἐφ᾽ οἷς λέγοιτ' ἄν·ε Ὑμεῖς δὲ ὡς ἄνθρωποι ἀποθνήσκετε.» Εγώ δ' οἶμαι, ὅτι οὐ μόνον τὸ ἀνθρώπῳ βασιλεῖ ὁμοιοῦσθαι τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν παύσεται, ἀλλὰ καὶ ἄλλα μυρία ὧν χρήζει ἁμαρτωλὸς ἄνθρωπος, οἷον γέγραπται ἐν τῷ ὑστέ Ἐγὼ δέ εἰμι ὡς πάνθηρ τῷ Ἐφραίμ, καὶ ὡς λέων ἐν τῷ οἴκῳ Ἰούδα· ν καὶ ἐν ἄλλῳ τόπῳ· • Απαν τήσομαι, ο φησίν, «αὐτοῖς ὡς ἄρκτος ἀπορουμένη. ο Παύσεται οὖν ποτε τῶν ὡς πάνθηρ, καὶ ὡς λέων, καὶ ὡς ἄρκτος ἀπορουμένη, ὅτε διὰ τὸ τοὺς τάδε πε ποιηκότας μηκέτι χρήζειν τοῦ ὡς πάνθηρος, καὶ τοῦ ὡς λέοντος, καὶ τοῦ ὡς ἄρκτου, αὐτὸς οὐκέτι ἔχων τοὺς τοιούτου ἑαυτοῦ χρήζοντας, ἐμφανίσει ἑαυτὸν καθώς ἐστιν. Ἐγὼ δὲ οὕτως ἀκούω καὶ τοῦ· Ὁ Θεὸς ἡμῶν πῦρ καταναλίσκον·, επείπερ ὅσον Καὶ ἄλλον ζητεῖν.: καὶ μὴ ἄλλον ζητεῖν, καὶ τὸ μή, φεύγειν Οσον οὖν ἄνθρωποί ἐσμεν, καὶ οὐ συμφέ ρει, Παρ' ἡμῖν οὖν τοῖς ἀνθρώποις ωμοιώθη ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν βασι λεῖ· παρὰ δὲ τοῖς κατὰ τὰς Γραφὰς λεγομένοις θεοῖς, ὧν ἐν συναγωγῇ ἔστη ὁ Θεὸς ἐν μέσῳ θεοὺς διακρί νων, ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἐστιν ὁμοία Θεῷ βα φιλεῖ. ῾Ο Θεὸς ἡμῶν πῦρ καταναλίσκον· ἐπεί περ,;: Ὁ Θεὸς ἡμῶν πῦρ ἐστι καταναλίσκον ἐκεῖνα· ἐπὰν δέ, Ἐπείπερ ὅσον μὲν ἔστι τὰ τοῦ καταναλίσκεσθαι άξ:α, ἐπὶ τοσοῦτον, ten et prophetis propter idem ira nomen, vel alia huic consimilia, alium a legis prophetarumque Deo, Deum tingere conari? tatis ipsius divitias, neque ingentem absconditæ ipsius bonitatis copiam inspicere expedit, ne detrimentum aliquod capiamus; homini regi re gnum cœlorum necessario comparatum est, ut ho mines tanquam homo alloquatur, et loquendo per prophetas, hominesque gubernando, regat ac pro spiciat hominibus, qui Dei, quandiu Deus perfecto manet, gubernationis nequaquam capaces sunt. Tunc autem hæc regnum inter cœlorum atque ho minem similitudo desinet, quando desita æmula tione, ac contentione, reliquisque affectibus ac peccatis, neque amplius secundum hominem am bulantes ", digni evaserimus qui a Deo audia mus: < Ego dixi: Dii estis, et filii Excelsi oin nes, › vel ipsius Christi; nec ea amplius agentes propter que dici possit: c Vos autem sicut homi nes moriemini. Ego vero non hanc solum regni cœlorum cum homine rege comparationem desitu ram existimo, sed et alia sexcenta, quibus homini peccatis dedito opus est; quale illud est quod in Osee scriptum exstat ":: Ego vero sum quasi panthera Ephraim, et quasi leo domui Juda; › et alibi: Occurrain eis, inquit ", quasi ursa pabulo indigens.» Aliquando ergo panthera, et leoni, et ursæ pabulo egenti similis esse desinet, cum sci licet propterea quod qui talia egerant eo pantheræ, vel leonis, vel ursæ simili non amplius indigeant, nullum amplius habens qui se talem desideret, ta lem se qualis est conspicuum dabit. Ego vero sic natu am hominum esse dicuntur, non quia ipse passibilis est, sed quia morigerat passibilem naturam hominum. tionum ejus abscondita apud eum, ut ne noceamur videntes eam, necesse est, ut simile sit regnum Dei homini regi: ut hominibus quasi homo apud homines loquatur, et dispenset homines non capientes dis pensari a Deo qui omnino quidem Deus est, et in eo quod loquitur per prophetas, et in eo quod dispen sat homines, et tunc cessabit regnum coelorum simile esse homini, cum cessante zelo, et contentione, et residnis passionibus et peccatis, cessaverimus secundum hominem ambulare, et digni facti fuerimus audire a Deo: «Ego dixi: Dii estis, et filii Excelsi omnes;» jam non agentes talia propter quae dicatur ad nos: Vos autem sicut homines moriemini.» Ego autem arbitror, quoniam non solum bomini regi simile fieri regnum cœlorum cessabit, sed et alia multa, quibus opus habet homo peccator: ut puta, dicit in Osee: Ego autem sum sicut panthera, et sicut leo domui Judæ; et in alio loco: El obviabo eis sicut ursus turbatus., Cessabit ergo aliquando esse sicut panthera, et sicut leo, et ursus turbatus: cum desinentes talia facere, jam non opus habuerint homines Deo sicut panthera, et sicut leone, et urso turbato, nec ipse babeat eos tales qui talem necessarium habent, tunc manifestabit se sicut est. Ego autem sic intelligo quod ait: • Deus noster ignis consumens est, consumens ca. Cor. 111, Vel lege quod superius praecedit, bic repetitum subaudi. HUETIUS. etc. Origenes infra in Matth. Theophylactus. Ip. ** Os. XIII, 8. etc. Ita G. R. at H. etc. Consentit vetus interpres: Deus noster ignis consumens est, con sumeus ea.» Codicem Reg. hoc loco magis proba mus, quem et in interpretatione secuti sumus. Hanc luxatum tamen et mancum sic fortasse restituas etc. ID. ten et prophetis propter idem ira nomen, vel alia huic consimilia, alium a legis prophetarumque Deo, Deum tingere conari? tatis ipsius divitias, neque ingentem absconditæ ipsius bonitatis copiam inspicere expedit, ne detrimentum aliquod capiamus; homini regi re gnum cœlorum necessario comparatum est, ut ho mines tanquam homo alloquatur, et loquendo per prophetas, hominesque gubernando, regat ac pro spiciat hominibus, qui Dei, quandiu Deus perfecto manet, gubernationis nequaquam capaces sunt. Tunc autem hæc regnum inter cœlorum atque ho minem similitudo desinet, quando desita æmula tione, ac contentione, reliquisque affectibus ac peccatis, neque amplius secundum hominem am bulantes ", digni evaserimus qui a Deo audia mus: < Ego dixi: Dii estis, et filii Excelsi oin nes, › vel ipsius Christi; nec ea amplius agentes propter que dici possit: c Vos autem sicut homi nes moriemini. Ego vero non hanc solum regni cœlorum cum homine rege comparationem desitu ram existimo, sed et alia sexcenta, quibus homini peccatis dedito opus est; quale illud est quod in Osee scriptum exstat ":: Ego vero sum quasi panthera Ephraim, et quasi leo domui Juda; › et alibi: Occurrain eis, inquit ", quasi ursa pabulo indigens.» Aliquando ergo panthera, et leoni, et ursæ pabulo egenti similis esse desinet, cum sci licet propterea quod qui talia egerant eo pantheræ, vel leonis, vel ursæ simili non amplius indigeant, nullum amplius habens qui se talem desideret, ta lem se qualis est conspicuum dabit. Ego vero sic natu am hominum esse dicuntur, non quia ipse passibilis est, sed quia morigerat passibilem naturam hominum. tionum ejus abscondita apud eum, ut ne noceamur videntes eam, necesse est, ut simile sit regnum Dei homini regi: ut hominibus quasi homo apud homines loquatur, et dispenset homines non capientes dis pensari a Deo qui omnino quidem Deus est, et in eo quod loquitur per prophetas, et in eo quod dispen sat homines, et tunc cessabit regnum coelorum simile esse homini, cum cessante zelo, et contentione, et residnis passionibus et peccatis, cessaverimus secundum hominem ambulare, et digni facti fuerimus audire a Deo: «Ego dixi: Dii estis, et filii Excelsi omnes;» jam non agentes talia propter quae dicatur ad nos: Vos autem sicut homines moriemini.» Ego autem arbitror, quoniam non solum bomini regi simile fieri regnum cœlorum cessabit, sed et alia multa, quibus opus habet homo peccator: ut puta, dicit in Osee: Ego autem sum sicut panthera, et sicut leo domui Judæ; et in alio loco: El obviabo eis sicut ursus turbatus., Cessabit ergo aliquando esse sicut panthera, et sicut leo, et ursus turbatus: cum desinentes talia facere, jam non opus habuerint homines Deo sicut panthera, et sicut leone, et urso turbato, nec ipse babeat eos tales qui talem necessarium habent, tunc manifestabit se sicut est. Ego autem sic intelligo quod ait: • Deus noster ignis consumens est, consumens ca. Cor. 111, Vel lege quod superius praecedit, bic repetitum subaudi. HUETIUS. etc. Origenes infra in Matth. Theophylactus. Ip. ** Os. XIII, 8. etc. Ita G. R. at H. etc. Consentit vetus interpres: Deus noster ignis consumens est, con sumeus ea.» Codicem Reg. hoc loco magis proba mus, quem et in interpretatione secuti sumus. Hanc luxatum tamen et mancum sic fortasse restituas etc. ID. 19. Quandiu ergo homines sumus, neque boni 19. Quandiu ergo homines sumus, et non expediunt nobis divine bonitates Dei, et multitudo misera 3. 5ª Psal. Lxxxɩ, 6, 19. Quandiu ergo homines sumus, neque boni 19. Quandiu ergo homines sumus, et non expediunt nobis divine bonitates Dei, et multitudo misera 3. 5ª Psal. Lxxxɩ, 6,
PG 13:1536Ἅπαξ δὲ ταῦτα εἰπόντες εἰς τὸ «ὡμοιώθη ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἀνθρώπῳ βασιλεῖ» δυνάμεθα καὶ τὴν αἰτίαν εὑρεῖν τοῦ συνεχῶς τὸν σωτῆρα υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου ἢ υἱὸν ἀνθρώπου ἑαυτὸν ὠνομακέναι, δηλοῦντα ὅτι, ὥσπερ ὁ θεὸς ἀνθρώπους οἰκονομῶν ὡς ἐν παραβολαῖς ἄνθρωπος λέγεται, τάχα δέ πως καὶ γίνεται, οὕτως καὶ ὁ σωτὴρ προηγουμένως [μὲν] υἱὸς ὢν τοῦ θεοῦ καὶ «θεός» ἐστι καὶ υἱὸς «τῆς ἀγάπης αὐτοῦ» καὶ «εἰκὼν τοῦ θεοῦ τοῦ ἀοράτου»· οὐ μένει δὲ ἐν ᾧ ἐστι προηγουμένως, ἀλλὰ γίνεται κατ’ οἰκονομίαν [τοῦ ἐν παραβολαῖς λεγομένου ἀνθρώπου ὄντος δὲ θεοῦ] υἱὸς ἀνθρώπου, κατὰ τὸ μιμεῖσθαι, ὅταν ἀνθρώπους οἰκονομῇ, τὸν θεόν, λεγόμενον ἐν παραβολαῖς καὶ γινόμενόν πως ἄνθρωπον. καὶ οὐ χρή τινα ἄνθρωπον ζητεῖν κἀκείνου λέγειν υἱὸν εἶναι τὸν σωτῆρα, ἀλλὰ στάντα ἐπὶ τῆς ἐννοίας τοῦ θεοῦ καὶ τῶν λεγουσῶν παραβολῶν αὐτὸν εἶναι ἄνθρωπον συνετῶς ἀκούειν αὐτοῦ λέγοντος ἑαυτὸν υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου.
ἐγὼ δὲ οὕτως ἀκούω καὶ τοῦ «ὁ θεὸς ἡμῶν πῦρ καταναλίσκον», ἐπείπερ ὅσον μὲν [ἐν ἡμῖν] ἐστι τὰ τοῦ καταναλίσκεσθαι ἄξια, ἐπὶ τοσοῦτον «ὁ θεὸς ἡμῶν πῦρ ἐστι καταναλίσκον» ἐκεῖνα· ἐπὰν δὲ ἀναλωθῇ ὑπὸ τοῦ καταναλίσκοντος πυρὸς τὰ πεφυκότα ὑπ’ ἐκείνου ἀναλίσκεσθαι, τότε οὐκέτι μὲν ἔσται «ὁ θεὸς ἡμῶν πῦρ καταναλίσκον», μόνον δὲ ὡς εἶπεν Ἰωάννης φῶς, λέγων· «ὁ θεὸς φῶς ἐστι». τούτων δὲ κινηθέντων πρόσχες εἰ δύνασαι τὸ ἀπὸ τῆς Ἰωάννου καθολικῆς ἐπιστολῆς οὕτως ἔχον· «ἀγαπητοί, νῦν τέκνα θεοῦ ἐσμεν, καὶ οὔπω ἐφανερώθη τί ἐσόμεθα. οἴδαμεν ὅτι ἐὰν φανερωθῇ ὅμοιοι αὐτῷ ἐσόμεθα, ὅτι ὀψόμεθα αὐτὸν καθώς ἐστι», τὸν τρόπον τοῦτον ἐκλαβεῖν. νῦν μὲν γάρ, κἂν ἀξιωθῶμεν βλέπειν τὸν θεὸν τῷ νῷ καὶ τῇ καρδίᾳ, οὐ βλέπομεν «αὐτὸν καθώς ἐστιν» ἀλλὰ καθὼς διὰ τὴν ἡμετέραν οἰκονομίαν ἡμῖν γίνεται· ἐπὶ δὲ τέλει τῶν πραγμάτων καὶ τῆς «ἀποκαταστάσεως πάντων ὧν ἐλάλησε διὰ στόματος τῶν ἁγίων· ἐξ αἰῶνος προφητῶν αὐτοῦ», ὀψόμεθα αὐτόν, οὐχ ὡς νῦν, ὃ οὐκ ἔστιν, ἀλλ’ ὡς πρέπει τότε, ὅ ἐστιν. γειν μὲν τὸν ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ ποιοῦντα γάμους το υἱῷ αὑτοῦ διὰ τὴν ὀργὴν, καὶ ἄλλον ζητεῖν ἐν δὲ τῷ νόμῳ καὶ τοῖς προφήταις, διὰ τὸ αὐτὸ τῆς ὀργῆς ὄνομα καὶ τὰ παραπλήσια αὐτῇ, ζητεῖν ἀναπλάττειν ἕτερον παρὰ τὸν τοῦ νόμου καὶ προφητῶν Θεόν; Ὅσον οὖν ἄνθρωποί εσμεν, καὶ οὐ συμφέρει ἡμῖν τὸν πλοῦτον τῆς χρηστότητος τοῦ Θεοῦ, καὶ τὸ πολὺ πλῆθος τῆς χρηστότητος αὐτοῦ κεκρυμμένης υπ' αὐτοῦ, ἵνα μὴ βλαβῶμεν, θεωρεῖν, ἀναγκαίως ὡμοιώθη ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἀνθρώπῳ βασιλεῖ, ἵνα ἀνθρώποις λαλήσῃ ὡς ἄνθρωπος, καὶ ἀνθρώπους οἰκονομήσῃ μὴ χωροῦντας οἰκονομηθῆναι ὑπὸ τοῦ Θεοῦ πάντη μένοντος Θεοῦ, καὶ ἐν τῷ λέγειν διὰ προφητῶν, καὶ ἐν τῷ οἰκονομεῖν ἀνθρώπους. Καὶ τότε παύσεται όμοιουμένη ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἀνθρώπῳ, ὅταν, παυσαμένου ζήλου, καὶ ἔριδος, καὶ τῶν λοιπῶν παθῶν, καὶ ἁμαρτημάτων, καὶ τοῦ κατὰ ἄνθρωπον περιπατείν, ἄξιοι γενώμεθα ἀκοῦσαι ἀπὸ τοῦ Θεοῦ· «Ἐγὼ εἶπα· Θεοί ἐστε, καὶ υἱοὶ Ὑψί στου πάντες, ο ἢ τοῦ Χριστοῦ αὐτοῦ, μηκέτι πράτ τοντες τοιαῦτα ἐφ᾽ οἷς λέγοιτ' ἄν·ε Ὑμεῖς δὲ ὡς ἄνθρωποι ἀποθνήσκετε.» Εγώ δ' οἶμαι, ὅτι οὐ μόνον τὸ ἀνθρώπῳ βασιλεῖ ὁμοιοῦσθαι τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν παύσεται, ἀλλὰ καὶ ἄλλα μυρία ὧν χρήζει ἁμαρτωλὸς ἄνθρωπος, οἷον γέγραπται ἐν τῷ ὑστέ Ἐγὼ δέ εἰμι ὡς πάνθηρ τῷ Ἐφραίμ, καὶ ὡς λέων ἐν τῷ οἴκῳ Ἰούδα· ν καὶ ἐν ἄλλῳ τόπῳ· • Απαν τήσομαι, ο φησίν, «αὐτοῖς ὡς ἄρκτος ἀπορουμένη. ο Παύσεται οὖν ποτε τῶν ὡς πάνθηρ, καὶ ὡς λέων, καὶ ὡς ἄρκτος ἀπορουμένη, ὅτε διὰ τὸ τοὺς τάδε πε ποιηκότας μηκέτι χρήζειν τοῦ ὡς πάνθηρος, καὶ τοῦ ὡς λέοντος, καὶ τοῦ ὡς ἄρκτου, αὐτὸς οὐκέτι ἔχων τοὺς τοιούτου ἑαυτοῦ χρήζοντας, ἐμφανίσει ἑαυτὸν καθώς ἐστιν. Ἐγὼ δὲ οὕτως ἀκούω καὶ τοῦ· Ὁ Θεὸς ἡμῶν πῦρ καταναλίσκον·, επείπερ ὅσον Καὶ ἄλλον ζητεῖν.: καὶ μὴ ἄλλον ζητεῖν, καὶ τὸ μή, φεύγειν Οσον οὖν ἄνθρωποί ἐσμεν, καὶ οὐ συμφέ ρει, Παρ' ἡμῖν οὖν τοῖς ἀνθρώποις ωμοιώθη ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν βασι λεῖ· παρὰ δὲ τοῖς κατὰ τὰς Γραφὰς λεγομένοις θεοῖς, ὧν ἐν συναγωγῇ ἔστη ὁ Θεὸς ἐν μέσῳ θεοὺς διακρί νων, ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἐστιν ὁμοία Θεῷ βα φιλεῖ. ῾Ο Θεὸς ἡμῶν πῦρ καταναλίσκον· ἐπεί περ,;: Ὁ Θεὸς ἡμῶν πῦρ ἐστι καταναλίσκον ἐκεῖνα· ἐπὰν δέ, Ἐπείπερ ὅσον μὲν ἔστι τὰ τοῦ καταναλίσκεσθαι άξ:α, ἐπὶ τοσοῦτον, γειν μὲν τὸν ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ ποιοῦντα γάμους το υἱῷ αὑτοῦ διὰ τὴν ὀργὴν, καὶ ἄλλον ζητεῖν ἐν δὲ τῷ νόμῳ καὶ τοῖς προφήταις, διὰ τὸ αὐτὸ τῆς ὀργῆς ὄνομα καὶ τὰ παραπλήσια αὐτῇ, ζητεῖν ἀναπλάττειν ἕτερον παρὰ τὸν τοῦ νόμου καὶ προφητῶν Θεόν; Ὅσον οὖν ἄνθρωποί εσμεν, καὶ οὐ συμφέρει ἡμῖν τὸν πλοῦτον τῆς χρηστότητος τοῦ Θεοῦ, καὶ τὸ πολὺ πλῆθος τῆς χρηστότητος αὐτοῦ κεκρυμμένης υπ' αὐτοῦ, ἵνα μὴ βλαβῶμεν, θεωρεῖν, ἀναγκαίως ὡμοιώθη ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἀνθρώπῳ βασιλεῖ, ἵνα ἀνθρώποις λαλήσῃ ὡς ἄνθρωπος, καὶ ἀνθρώπους οἰκονομήσῃ μὴ χωροῦντας οἰκονομηθῆναι ὑπὸ τοῦ Θεοῦ πάντη μένοντος Θεοῦ, καὶ ἐν τῷ λέγειν διὰ προφητῶν, καὶ ἐν τῷ οἰκονομεῖν ἀνθρώπους. Καὶ τότε παύσεται όμοιουμένη ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἀνθρώπῳ, ὅταν, παυσαμένου ζήλου, καὶ ἔριδος, καὶ τῶν λοιπῶν παθῶν, καὶ ἁμαρτημάτων, καὶ τοῦ κατὰ ἄνθρωπον περιπατείν, ἄξιοι γενώμεθα ἀκοῦσαι ἀπὸ τοῦ Θεοῦ· «Ἐγὼ εἶπα· Θεοί ἐστε, καὶ υἱοὶ Ὑψί στου πάντες, ο ἢ τοῦ Χριστοῦ αὐτοῦ, μηκέτι πράτ τοντες τοιαῦτα ἐφ᾽ οἷς λέγοιτ' ἄν·ε Ὑμεῖς δὲ ὡς ἄνθρωποι ἀποθνήσκετε.» Εγώ δ' οἶμαι, ὅτι οὐ μόνον τὸ ἀνθρώπῳ βασιλεῖ ὁμοιοῦσθαι τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν παύσεται, ἀλλὰ καὶ ἄλλα μυρία ὧν χρήζει ἁμαρτωλὸς ἄνθρωπος, οἷον γέγραπται ἐν τῷ ὑστέ Ἐγὼ δέ εἰμι ὡς πάνθηρ τῷ Ἐφραίμ, καὶ ὡς λέων ἐν τῷ οἴκῳ Ἰούδα· ν καὶ ἐν ἄλλῳ τόπῳ· • Απαν τήσομαι, ο φησίν, «αὐτοῖς ὡς ἄρκτος ἀπορουμένη. ο Παύσεται οὖν ποτε τῶν ὡς πάνθηρ, καὶ ὡς λέων, καὶ ὡς ἄρκτος ἀπορουμένη, ὅτε διὰ τὸ τοὺς τάδε πε ποιηκότας μηκέτι χρήζειν τοῦ ὡς πάνθηρος, καὶ τοῦ ὡς λέοντος, καὶ τοῦ ὡς ἄρκτου, αὐτὸς οὐκέτι ἔχων τοὺς τοιούτου ἑαυτοῦ χρήζοντας, ἐμφανίσει ἑαυτὸν καθώς ἐστιν. Ἐγὼ δὲ οὕτως ἀκούω καὶ τοῦ· Ὁ Θεὸς ἡμῶν πῦρ καταναλίσκον·, επείπερ ὅσον Καὶ ἄλλον ζητεῖν.: καὶ μὴ ἄλλον ζητεῖν, καὶ τὸ μή, φεύγειν Οσον οὖν ἄνθρωποί ἐσμεν, καὶ οὐ συμφέ ρει, Παρ' ἡμῖν οὖν τοῖς ἀνθρώποις ωμοιώθη ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν βασι λεῖ· παρὰ δὲ τοῖς κατὰ τὰς Γραφὰς λεγομένοις θεοῖς, ὧν ἐν συναγωγῇ ἔστη ὁ Θεὸς ἐν μέσῳ θεοὺς διακρί νων, ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἐστιν ὁμοία Θεῷ βα φιλεῖ. ῾Ο Θεὸς ἡμῶν πῦρ καταναλίσκον· ἐπεί περ,;: Ὁ Θεὸς ἡμῶν πῦρ ἐστι καταναλίσκον ἐκεῖνα· ἐπὰν δέ, Ἐπείπερ ὅσον μὲν ἔστι τὰ τοῦ καταναλίσκεσθαι άξ:α, ἐπὶ τοσοῦτον, ten et prophetis propter idem ira nomen, vel alia huic consimilia, alium a legis prophetarumque Deo, Deum tingere conari? tatis ipsius divitias, neque ingentem absconditæ ipsius bonitatis copiam inspicere expedit, ne detrimentum aliquod capiamus; homini regi re gnum cœlorum necessario comparatum est, ut ho mines tanquam homo alloquatur, et loquendo per prophetas, hominesque gubernando, regat ac pro spiciat hominibus, qui Dei, quandiu Deus perfecto manet, gubernationis nequaquam capaces sunt. Tunc autem hæc regnum inter cœlorum atque ho minem similitudo desinet, quando desita æmula tione, ac contentione, reliquisque affectibus ac peccatis, neque amplius secundum hominem am bulantes ", digni evaserimus qui a Deo audia mus: < Ego dixi: Dii estis, et filii Excelsi oin nes, › vel ipsius Christi; nec ea amplius agentes propter que dici possit: c Vos autem sicut homi nes moriemini. Ego vero non hanc solum regni cœlorum cum homine rege comparationem desitu ram existimo, sed et alia sexcenta, quibus homini peccatis dedito opus est; quale illud est quod in Osee scriptum exstat ":: Ego vero sum quasi panthera Ephraim, et quasi leo domui Juda; › et alibi: Occurrain eis, inquit ", quasi ursa pabulo indigens.» Aliquando ergo panthera, et leoni, et ursæ pabulo egenti similis esse desinet, cum sci licet propterea quod qui talia egerant eo pantheræ, vel leonis, vel ursæ simili non amplius indigeant, nullum amplius habens qui se talem desideret, ta lem se qualis est conspicuum dabit. Ego vero sic natu am hominum esse dicuntur, non quia ipse passibilis est, sed quia morigerat passibilem naturam hominum. tionum ejus abscondita apud eum, ut ne noceamur videntes eam, necesse est, ut simile sit regnum Dei homini regi: ut hominibus quasi homo apud homines loquatur, et dispenset homines non capientes dis pensari a Deo qui omnino quidem Deus est, et in eo quod loquitur per prophetas, et in eo quod dispen sat homines, et tunc cessabit regnum coelorum simile esse homini, cum cessante zelo, et contentione, et residnis passionibus et peccatis, cessaverimus secundum hominem ambulare, et digni facti fuerimus audire a Deo: «Ego dixi: Dii estis, et filii Excelsi omnes;» jam non agentes talia propter quae dicatur ad nos: Vos autem sicut homines moriemini.» Ego autem arbitror, quoniam non solum bomini regi simile fieri regnum cœlorum cessabit, sed et alia multa, quibus opus habet homo peccator: ut puta, dicit in Osee: Ego autem sum sicut panthera, et sicut leo domui Judæ; et in alio loco: El obviabo eis sicut ursus turbatus., Cessabit ergo aliquando esse sicut panthera, et sicut leo, et ursus turbatus: cum desinentes talia facere, jam non opus habuerint homines Deo sicut panthera, et sicut leone, et urso turbato, nec ipse babeat eos tales qui talem necessarium habent, tunc manifestabit se sicut est. Ego autem sic intelligo quod ait: • Deus noster ignis consumens est, consumens ca. Cor. 111, Vel lege quod superius praecedit, bic repetitum subaudi. HUETIUS. etc. Origenes infra in Matth. Theophylactus. Ip. ** Os. XIII, 8. etc. Ita G. R. at H. etc. Consentit vetus interpres: Deus noster ignis consumens est, con sumeus ea.» Codicem Reg. hoc loco magis proba mus, quem et in interpretatione secuti sumus. Hanc luxatum tamen et mancum sic fortasse restituas etc. ID. ten et prophetis propter idem ira nomen, vel alia huic consimilia, alium a legis prophetarumque Deo, Deum tingere conari? tatis ipsius divitias, neque ingentem absconditæ ipsius bonitatis copiam inspicere expedit, ne detrimentum aliquod capiamus; homini regi re gnum cœlorum necessario comparatum est, ut ho mines tanquam homo alloquatur, et loquendo per prophetas, hominesque gubernando, regat ac pro spiciat hominibus, qui Dei, quandiu Deus perfecto manet, gubernationis nequaquam capaces sunt. Tunc autem hæc regnum inter cœlorum atque ho minem similitudo desinet, quando desita æmula tione, ac contentione, reliquisque affectibus ac peccatis, neque amplius secundum hominem am bulantes ", digni evaserimus qui a Deo audia mus: < Ego dixi: Dii estis, et filii Excelsi oin nes, › vel ipsius Christi; nec ea amplius agentes propter que dici possit: c Vos autem sicut homi nes moriemini. Ego vero non hanc solum regni cœlorum cum homine rege comparationem desitu ram existimo, sed et alia sexcenta, quibus homini peccatis dedito opus est; quale illud est quod in Osee scriptum exstat ":: Ego vero sum quasi panthera Ephraim, et quasi leo domui Juda; › et alibi: Occurrain eis, inquit ", quasi ursa pabulo indigens.» Aliquando ergo panthera, et leoni, et ursæ pabulo egenti similis esse desinet, cum sci licet propterea quod qui talia egerant eo pantheræ, vel leonis, vel ursæ simili non amplius indigeant, nullum amplius habens qui se talem desideret, ta lem se qualis est conspicuum dabit. Ego vero sic natu am hominum esse dicuntur, non quia ipse passibilis est, sed quia morigerat passibilem naturam hominum. tionum ejus abscondita apud eum, ut ne noceamur videntes eam, necesse est, ut simile sit regnum Dei homini regi: ut hominibus quasi homo apud homines loquatur, et dispenset homines non capientes dis pensari a Deo qui omnino quidem Deus est, et in eo quod loquitur per prophetas, et in eo quod dispen sat homines, et tunc cessabit regnum coelorum simile esse homini, cum cessante zelo, et contentione, et residnis passionibus et peccatis, cessaverimus secundum hominem ambulare, et digni facti fuerimus audire a Deo: «Ego dixi: Dii estis, et filii Excelsi omnes;» jam non agentes talia propter quae dicatur ad nos: Vos autem sicut homines moriemini.» Ego autem arbitror, quoniam non solum bomini regi simile fieri regnum cœlorum cessabit, sed et alia multa, quibus opus habet homo peccator: ut puta, dicit in Osee: Ego autem sum sicut panthera, et sicut leo domui Judæ; et in alio loco: El obviabo eis sicut ursus turbatus., Cessabit ergo aliquando esse sicut panthera, et sicut leo, et ursus turbatus: cum desinentes talia facere, jam non opus habuerint homines Deo sicut panthera, et sicut leone, et urso turbato, nec ipse babeat eos tales qui talem necessarium habent, tunc manifestabit se sicut est. Ego autem sic intelligo quod ait: • Deus noster ignis consumens est, consumens ca. Cor. 111, Vel lege quod superius praecedit, bic repetitum subaudi. HUETIUS. etc. Origenes infra in Matth. Theophylactus. Ip. ** Os. XIII, 8. etc. Ita G. R. at H. etc. Consentit vetus interpres: Deus noster ignis consumens est, con sumeus ea.» Codicem Reg. hoc loco magis proba mus, quem et in interpretatione secuti sumus. Hanc luxatum tamen et mancum sic fortasse restituas etc. ID. 19. Quandiu ergo homines sumus, neque boni 19. Quandiu ergo homines sumus, et non expediunt nobis divine bonitates Dei, et multitudo misera 3. 5ª Psal. Lxxxɩ, 6, 19. Quandiu ergo homines sumus, neque boni 19. Quandiu ergo homines sumus, et non expediunt nobis divine bonitates Dei, et multitudo misera 3. 5ª Psal. Lxxxɩ, 6,
PG 13:1537παρ’ ἡμῖν μὲν οὖν τοῖς ἀνθρώποις «ὡμοιώθη ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν [ἀνθρώπῳ] βασιλεῖ,» παρὰ δὲ τοῖς κατὰ τὰς γραφὰς λεγομένοις θεοῖς, ὧν «ἐν συναγωγῇ ἔστη ὁ θεός, ἐν μέσῳ θεοὺς» διακρίνων, «ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν» ἐστιν ὁμοία θεῷ βασιλεῖ. ζητήσεις δὲ εἰ, ὥσπερ ἐν ἀνθρώποις τοῖς ὑποδεεστέροις [ὅσον ἐπὶ τῇ ἑαυτῶν φύσει] ἀγγέλων καὶ θρόνων καὶ κυριοτήτων καὶ ἀρχῶν καὶ ἐξουσιῶν «ὡμοιώθη ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἀνθρώπῳ βασιλεῖ,» [οὕτως] ἐν θρόνοις «ὡμοιώθη ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν» θρόνῳ «βασιλεῖ,» κυριότησι δὲ κυριότητι «βασιλεῖ,» ἀρχαῖς δὲ ἀρχῇ «βασιλεῖ,» καὶ ἐξουσίαις ἐξουσίᾳ «βασιλεῖ.» φήσει γάρ τις· τίς ἡ ἀποκλήρωσις τοῖς μὲν ἐλάττοσιν ὡμοιῶσθαι τὴν βασιλείαν «τῶν οὐρανῶν ἀνθρώπῳ βασιλεῖ,» τοῖς δὲ κρείττοσιν ἀνθρώπων μὴ τὸ ἀνάλογον τούτῳ γίνεσθαι;
παρ’ ἡμῖν μὲν οὖν τοῖς ἀνθρώποις «ὡμοιώθη ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν [ἀνθρώπῳ] βασιλεῖ,» παρὰ δὲ τοῖς κατὰ τὰς γραφὰς λεγομένοις θεοῖς, ὧν «ἐν συναγωγῇ ἔστη ὁ θεός, ἐν μέσῳ θεοὺς» διακρίνων, «ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν» ἐστιν ὁμοία θεῷ βασιλεῖ. ζητήσεις δὲ εἰ, ὥσπερ ἐν ἀνθρώποις τοῖς ὑποδεεστέροις [ὅσον ἐπὶ τῇ ἑαυτῶν φύσει] ἀγγέλων καὶ θρόνων καὶ κυριοτήτων καὶ ἀρχῶν καὶ ἐξουσιῶν «ὡμοιώθη ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἀνθρώπῳ βασιλεῖ,» [οὕτως] ἐν θρόνοις «ὡμοιώθη ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν» θρόνῳ «βασιλεῖ,» κυριότησι δὲ κυριότητι «βασιλεῖ,» ἀρχαῖς δὲ ἀρχῇ «βασιλεῖ,» καὶ ἐξουσίαις ἐξουσίᾳ «βασιλεῖ.» φήσει γάρ τις· τίς ἡ ἀποκλήρωσις τοῖς μὲν ἐλάττοσιν ὡμοιῶσθαι τὴν βασιλείαν «τῶν οὐρανῶν ἀνθρώπῳ βασιλεῖ,» τοῖς δὲ κρείττοσιν ἀνθρώπων μὴ τὸ ἀνάλογον τούτῳ γίνεσθαι; σε μὲν ἔστι τὰ τοῦ καταναλίσκεσθαι ἄ ἐπὶ τοσοῦτον ὁ Θεὸς ἡμῶν πῦρ ἐστι καταναλίσκον ἐκεῖνα· ἐπὶν δὲ ἀναλωθῇ ὑπὸ τοῦ καταναλίσκοντος πυρὸς τὰ πε φυκότα ὑπ' ἐκείνου ἀναλίσκεσθαι, τότε οὐκέτι μὲν ἔσται ὁ Θεὸς ἡμῶν πῦρ καταναλίσκον, μόνον δὲ, ὡς εἶπεν Ιωάννης, φῶς, λέγων· Ὁ Θεὸς φῶς ἐστι. ο Τούτων δὲ κινηθέντων, πρόσχες εἰ δύνασαι τὸ ἀπὸ τῆς Ἰωάννου καθολικῆς Ἐπιστολῆς οὕτως ἔχον Αγαπητοί, νῦν τέκνα Θεοῦ ἐσμεν, καὶ οὔπω ἐφα νερώθη τί ἐσόμεθα. Οἴδαμεν, ὅτι, ἐὰν φανερωθῇ, ὅμοιοι αὐτῷ ἐσόμεθα, ὅτι οψόμεθα αὐτὸν καθώς ἐστι, ο τὸν τρόπον τοῦτον ἐκλαβεῖν. Νῦν μὲν γὰρ, κἂν ἀξιωθῶμεν βλέπειν τὸν Θεὸν τῷ νῷ καὶ τῇ καρδίᾳ, οὐ βλέπομεν αὐτὸν καθώς ἐστιν, ἀλλὰ καθώς διὰ τὴν ἡμετέραν οἰκονομίαν ἡμῖν γίνεται· ἐπὶ δὲ τέλει τῶν πραγμάτων, καὶ τῆς ἀποκαταστάσεως πάντων ὧν ο ἐλάλησε διὰ στόματος τῶν ἁγίων ἐξ αἰῶνος προφητῶν αὐτοῦ, ὁ ἀψόμεθα αὐτὸν, οὐχ ὡς νῦν, ὃ οὐκ ἔστιν, ἀλλ' ὡς πρέπει τότε, ὅ ἐστιν. *Απαξ δὲ ταῦτα εἰπόντες εἰς τό·. Ωμοιώθη ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἀνθρώπῳ βασιλεῖ, ο δυνάμεθα καὶ τὴν αἰτίαν εὑρεῖν τοῦ συνεχῶς τὸν Σωτῆρα Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου, ἢ Υἱὸν ἀνθρώπου, ἑαυτὸν ὠνο μακέναι, δηλοῦντα, ὅτι, ὥσπερ ὁ Θεὸς ἀνθρώπους οἰκονομῶν ὡς ἐν παραβολαῖς ἄνθρωπος λέγεται, τάχα δέ πως καὶ γίνεται· οὕτως καὶ ὁ Σωτὴρ, προ ηγουμένως Υἱὸς ὢν τοῦ Θεοῦ, καὶ Θεός ἐστι, καὶ υἱὸς τῆς ἀγάπης αὐτοῦ, καὶ ι εἰκὼν τοῦ Θεοῦ τοῦ ἀοράτου· › οὐ μένει δὲ ἐν ᾧ ἐστι προηγουμένως, ἀλλὰ γίνεται κατ' οἰκονομίαν τοῦ ἐν παραβολαῖς λε γομένου ἀνθρώπου, ὄντος δὲ Θεοῦ, Υἱὸς ἀνθρώπου, κατὰ τὸ μιμεῖσθαι ὅταν ἀνθρώπους οἰκονομῇ τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου, Υἱὸν ἀνθρώπου σε σε ππιι, το Νῦν μὲν γὰρ, κἂν ἀξιωθῶμεν βλέπειν, Δυνάμεθα καὶ τὴν αἰτίαν εὑρεῖν, κατ' εξοχήν. ιν, Ὁ μέν τις οἰήσεται περιφραστι κῶς εἰρῆσθαι, ὡς καὶ Ἕλλησιν ἔθος τῷ τοιούτῳ χρήσ σασθαι σχηματισμῷ, λέγουσιν· Υἱὲς Ἀχαιῶν, καὶ τὰ ὅμοια. Πολλὰ δὲ τοιαῦτα φέρεται καὶ ἐν τῇ Γραφή, ὧν ἐστι καὶ τό Βροτος γενητός γυναικός· καὶ τὸν Ἐν γεννητοῖς γυναικῶν οὐδεὶς Ἰωάννου μείζων καὶ αὗται γὰρ αἱ λέξεις ἀντὶ τοῦ, ἄνθρωποι, εἴρη ται. Ηυετους. σε μὲν ἔστι τὰ τοῦ καταναλίσκεσθαι ἄ ἐπὶ τοσοῦτον ὁ Θεὸς ἡμῶν πῦρ ἐστι καταναλίσκον ἐκεῖνα· ἐπὶν δὲ ἀναλωθῇ ὑπὸ τοῦ καταναλίσκοντος πυρὸς τὰ πε φυκότα ὑπ' ἐκείνου ἀναλίσκεσθαι, τότε οὐκέτι μὲν ἔσται ὁ Θεὸς ἡμῶν πῦρ καταναλίσκον, μόνον δὲ, ὡς εἶπεν Ιωάννης, φῶς, λέγων· Ὁ Θεὸς φῶς ἐστι. ο Τούτων δὲ κινηθέντων, πρόσχες εἰ δύνασαι τὸ ἀπὸ τῆς Ἰωάννου καθολικῆς Ἐπιστολῆς οὕτως ἔχον Αγαπητοί, νῦν τέκνα Θεοῦ ἐσμεν, καὶ οὔπω ἐφα νερώθη τί ἐσόμεθα. Οἴδαμεν, ὅτι, ἐὰν φανερωθῇ, ὅμοιοι αὐτῷ ἐσόμεθα, ὅτι οψόμεθα αὐτὸν καθώς ἐστι, ο τὸν τρόπον τοῦτον ἐκλαβεῖν. Νῦν μὲν γὰρ, κἂν ἀξιωθῶμεν βλέπειν τὸν Θεὸν τῷ νῷ καὶ τῇ καρδίᾳ, οὐ βλέπομεν αὐτὸν καθώς ἐστιν, ἀλλὰ καθώς διὰ τὴν ἡμετέραν οἰκονομίαν ἡμῖν γίνεται· ἐπὶ δὲ τέλει τῶν πραγμάτων, καὶ τῆς ἀποκαταστάσεως πάντων ὧν ο ἐλάλησε διὰ στόματος τῶν ἁγίων ἐξ αἰῶνος προφητῶν αὐτοῦ, ὁ ἀψόμεθα αὐτὸν, οὐχ ὡς νῦν, ὃ οὐκ ἔστιν, ἀλλ' ὡς πρέπει τότε, ὅ ἐστιν. *Απαξ δὲ ταῦτα εἰπόντες εἰς τό·. Ωμοιώθη ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἀνθρώπῳ βασιλεῖ, ο δυνάμεθα καὶ τὴν αἰτίαν εὑρεῖν τοῦ συνεχῶς τὸν Σωτῆρα Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου, ἢ Υἱὸν ἀνθρώπου, ἑαυτὸν ὠνο μακέναι, δηλοῦντα, ὅτι, ὥσπερ ὁ Θεὸς ἀνθρώπους οἰκονομῶν ὡς ἐν παραβολαῖς ἄνθρωπος λέγεται, τάχα δέ πως καὶ γίνεται· οὕτως καὶ ὁ Σωτὴρ, προ ηγουμένως Υἱὸς ὢν τοῦ Θεοῦ, καὶ Θεός ἐστι, καὶ υἱὸς τῆς ἀγάπης αὐτοῦ, καὶ ι εἰκὼν τοῦ Θεοῦ τοῦ ἀοράτου· › οὐ μένει δὲ ἐν ᾧ ἐστι προηγουμένως, ἀλλὰ γίνεται κατ' οἰκονομίαν τοῦ ἐν παραβολαῖς λε γομένου ἀνθρώπου, ὄντος δὲ Θεοῦ, Υἱὸς ἀνθρώπου, κατὰ τὸ μιμεῖσθαι ὅταν ἀνθρώπους οἰκονομῇ τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου, Υἱὸν ἀνθρώπου σε σε ππιι, το Νῦν μὲν γὰρ, κἂν ἀξιωθῶμεν βλέπειν, Δυνάμεθα καὶ τὴν αἰτίαν εὑρεῖν, κατ' εξοχήν. ιν, Ὁ μέν τις οἰήσεται περιφραστι κῶς εἰρῆσθαι, ὡς καὶ Ἕλλησιν ἔθος τῷ τοιούτῳ χρήσ σασθαι σχηματισμῷ, λέγουσιν· Υἱὲς Ἀχαιῶν, καὶ τὰ ὅμοια. Πολλὰ δὲ τοιαῦτα φέρεται καὶ ἐν τῇ Γραφή, ὧν ἐστι καὶ τό Βροτος γενητός γυναικός· καὶ τὸν Ἐν γεννητοῖς γυναικῶν οὐδεὶς Ἰωάννου μείζων καὶ αὗται γὰρ αἱ λέξεις ἀντὶ τοῦ, ἄνθρωποι, εἴρη ται. Ηυετους. mens est; › quoniam quantum rerum est quæ con sumi meritæ sunt, tantum Deus noster ignis est eas consumens: postquam autem ab igne consu mente fuerint consumpta, quæ natura comparata sunt ut ab illo consumantur; tunc sane Deus noster ignis consumens amplius non erit, sed lumen dun taxat, ut docet Joannes dicens ": «Deus lux est. › His porro excussis, vide an locum hunc ex Catho lica Joannis Epistola, qui sic habet: • Charis simi, nune filii Dei sumus, et nondum apparuit quod erimus; scimus quoniam cum apparuerit, similes ei erimus, quoniam videbimus eum sicuti est, eodem modo interpretari possis. Nunc enim etiam si digni habeamur qui Deum mente et corde cernamus, eum tamen minime sicuti est cer nimus, sed qualis regendi nostri causa nobis elli citur; at in rerum fine, et omnium eorum restitu tione quæ locutus est per os sanctorum, qui a illud interpretor st: «Dominus noster ignis consu seculo sunt prophetarum ejus *,, cum, non id quod non est, quemadmodum nunc, videbimus, scd, ita ut tunc par erit, id quod revera est. factum est regnum coelorum homini regi, edisseruimus, causam quoque reperire possu mus, propter quam vel se ipse Sospilator frequenter ap pellat, declarans quod quemadmodum homi mum curam gerens Deus homo in parabolis dicitur, et quodammodo fortasse elicitur; ita et Servator qui Filius Dei primo et præcipue est, Deus quoque est, et filius amoris ipsius, et c imago Dei invisibilis 60; › sed in eo quod primo ipse ac præ cipue est, non permanet; at juxta illius admini strationem qui homo in parabolis dicitur, revera Cum autem consumpta fuerint ab igne consumente, ea quæ consueta sunt consumi ab eo, tunc jam non erit Deus noster ignis consumens, sed lumen, sicut dicit Joannes: • Deus lumen est. Quoniain autem novimus hæc, vide si potes etiam secundum hunc intelligere modum ex Joannis Epistola Ca tholica sic habente: «Charissimi, nunc filii Dei sumus, sed nondum apparuit quid erimus. Scimus autem quoniam si apparuerit, similes ei erimus, quoniam videbimus eum sicuti est. Nunc quidem etsi digni fuerimus Deum videre mente et corde, videmus eum non quemadmodum est, sed quem admodum propter dispensationem nostram factus fuerit nobis. In fine autem rerum, et restitutionis omnium quæcunque locutus est per os prophetarum a sæculo, videbimus eum non sicut modo, quod non est sed quemadmodum tunc decuerit, secundum quod est. possumus invenire et causas propter quas sæpe et Salvator Filium se hominis nominat: ostendens quoniam sicut Deus homines dispensans, quasi in parabolis dicitur homo, forsitan sic et Salvator principaliter quidem Filius Dei exsistens, et Deus, et filius charitatis ejus, et imago Dei invisibilis, › non autem manens in eo quod est principaliter, efficitur secundum dispensationem filius hominis ejus qui in parabolis dicitur homo, secundum similitudinem hominis, cum coeperit homines dispensare. Sed Deum qui in parabolis dicitur, et fit quasi homo, non debemus quærere quis homo, ut illius dicamus esse filium Salvatorem: sed stantes in sensu Dei, et parabolarum dicentium ipsum esse hominem, sapienter audiamas eum dicentem se Filium hominis. Apud nos ergo homines, ‹ simile est regnum ** Deut. 1v, 24. Joan. 1, 51. | Joan. 111, 2. s® Li:C. 1, 70. Matth. 2. Col. 1, 15. etc. Theophylacius. etc. Quemadmodum homines in libris sacris ‹ filii bo minum i saepissime appellantur; ita Christus appel latur e Filius hominis, pro eo quod est e homo, Origenes, homil. in Ezech.: «Per omnem prophetiam Ezechieli dicitur: Fili hominis. Quis autem filius hominis ut Dominus meus Jesus Christus Hanc locutionem Græcis Ilebræi, Ro manis Graci communicarunt. Origenes, in ps. 2, ex Catenis Regiis mens est; › quoniam quantum rerum est quæ con sumi meritæ sunt, tantum Deus noster ignis est eas consumens: postquam autem ab igne consu mente fuerint consumpta, quæ natura comparata sunt ut ab illo consumantur; tunc sane Deus noster ignis consumens amplius non erit, sed lumen dun taxat, ut docet Joannes dicens ": «Deus lux est. › His porro excussis, vide an locum hunc ex Catho lica Joannis Epistola, qui sic habet: • Charis simi, nune filii Dei sumus, et nondum apparuit quod erimus; scimus quoniam cum apparuerit, similes ei erimus, quoniam videbimus eum sicuti est, eodem modo interpretari possis. Nunc enim etiam si digni habeamur qui Deum mente et corde cernamus, eum tamen minime sicuti est cer nimus, sed qualis regendi nostri causa nobis elli citur; at in rerum fine, et omnium eorum restitu tione quæ locutus est per os sanctorum, qui a illud interpretor st: «Dominus noster ignis consu seculo sunt prophetarum ejus *,, cum, non id quod non est, quemadmodum nunc, videbimus, scd, ita ut tunc par erit, id quod revera est. factum est regnum coelorum homini regi, edisseruimus, causam quoque reperire possu mus, propter quam vel se ipse Sospilator frequenter ap pellat, declarans quod quemadmodum homi mum curam gerens Deus homo in parabolis dicitur, et quodammodo fortasse elicitur; ita et Servator qui Filius Dei primo et præcipue est, Deus quoque est, et filius amoris ipsius, et c imago Dei invisibilis 60; › sed in eo quod primo ipse ac præ cipue est, non permanet; at juxta illius admini strationem qui homo in parabolis dicitur, revera Cum autem consumpta fuerint ab igne consumente, ea quæ consueta sunt consumi ab eo, tunc jam non erit Deus noster ignis consumens, sed lumen, sicut dicit Joannes: • Deus lumen est. Quoniain autem novimus hæc, vide si potes etiam secundum hunc intelligere modum ex Joannis Epistola Ca tholica sic habente: «Charissimi, nunc filii Dei sumus, sed nondum apparuit quid erimus. Scimus autem quoniam si apparuerit, similes ei erimus, quoniam videbimus eum sicuti est. Nunc quidem etsi digni fuerimus Deum videre mente et corde, videmus eum non quemadmodum est, sed quem admodum propter dispensationem nostram factus fuerit nobis. In fine autem rerum, et restitutionis omnium quæcunque locutus est per os prophetarum a sæculo, videbimus eum non sicut modo, quod non est sed quemadmodum tunc decuerit, secundum quod est. possumus invenire et causas propter quas sæpe et Salvator Filium se hominis nominat: ostendens quoniam sicut Deus homines dispensans, quasi in parabolis dicitur homo, forsitan sic et Salvator principaliter quidem Filius Dei exsistens, et Deus, et filius charitatis ejus, et imago Dei invisibilis, › non autem manens in eo quod est principaliter, efficitur secundum dispensationem filius hominis ejus qui in parabolis dicitur homo, secundum similitudinem hominis, cum coeperit homines dispensare. Sed Deum qui in parabolis dicitur, et fit quasi homo, non debemus quærere quis homo, ut illius dicamus esse filium Salvatorem: sed stantes in sensu Dei, et parabolarum dicentium ipsum esse hominem, sapienter audiamas eum dicentem se Filium hominis. Apud nos ergo homines, ‹ simile est regnum ** Deut. 1v, 24. Joan. 1, 51. | Joan. 111, 2. s® Li:C. 1, 70. Matth. 2. Col. 1, 15. etc. Theophylacius. etc. Quemadmodum homines in libris sacris ‹ filii bo minum i saepissime appellantur; ita Christus appel latur e Filius hominis, pro eo quod est e homo, Origenes, homil. in Ezech.: «Per omnem prophetiam Ezechieli dicitur: Fili hominis. Quis autem filius hominis ut Dominus meus Jesus Christus Hanc locutionem Græcis Ilebræi, Ro manis Graci communicarunt. Origenes, in ps. 2, ex Catenis Regiis 20. Postquam ea in hunc locum”:: Simile 20. Quoniam autem semel diximus hæc in eo quod aít: ‹ Simile est regnum cœlorum homini regi, › 20. Postquam ea in hunc locum”:: Simile 20. Quoniam autem semel diximus hæc in eo quod aít: ‹ Simile est regnum cœlorum homini regi, ›
PG 13:1538Οὗτος δὴ ὁ ὁμοιωθεὶς «ἀνθρώπῳ βασιλεῖ» ποιῶν «γάμους τῷ υἱῷ αὐτοῦ ἀπέστειλε τοὺς δούλους αὐτοῦ καλέσαι τοὺς κεκλημένους εἰς τοὺς γάμους.» καὶ ἐπιστήσεις εἰ, ὥσπερ [ἐπὶ τῶν σωματικῶν] ἄλλη ἡ γαμουμένη νύμφη παρὰ τοὺς καλοῦντας «δούλους» καὶ τοὺς «κεκλημένους εἰς τοὺς γάμους,» οὕτως καὶ ἐπὶ τῶν μυστικῶν πραγμάτων οἱ μέν τινές εἰσιν ἀναλαμβανόμενοι εἰς τὸ σύστημα τῆς νύμφης, ἄλλοι δὲ εἰς τὴν τάξιν τῶν ἀποστελλομένων δούλων «καλέσαι τοὺς κεκλημένους εἰς τοὺς γάμους,» καὶ τρίτοι παρὰ τούτους οἱ κεκλημένοι «εἰς τοὺς γάμους.» θεὸς δ’ ἂν εἰδείη τὰ διάφορα τάγματα τῶν ψυχῶν ἢ σὺν αὐταῖς καὶ δυνάμεων, καὶ τὴν αἰτίαν τοῦ τούσδε μὲν ἐπὶ τὸ σύστημα τῆς νύμφης ἀναλαμβάνεσθαι, ἑτέρους δὲ ἐπὶ «τοὺς δούλους» τοὺς διακονουμένους [ταύτῃ] τῇ κλήσει, καὶ ἄλλους ἐπὶ τοὺς καλουμένους.
παρ’ ἡμῖν μὲν οὖν τοῖς ἀνθρώποις «ὡμοιώθη ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν [ἀνθρώπῳ] βασιλεῖ,» παρὰ δὲ τοῖς κατὰ τὰς γραφὰς λεγομένοις θεοῖς, ὧν «ἐν συναγωγῇ ἔστη ὁ θεός, ἐν μέσῳ θεοὺς» διακρίνων, «ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν» ἐστιν ὁμοία θεῷ βασιλεῖ. ζητήσεις δὲ εἰ, ὥσπερ ἐν ἀνθρώποις τοῖς ὑποδεεστέροις [ὅσον ἐπὶ τῇ ἑαυτῶν φύσει] ἀγγέλων καὶ θρόνων καὶ κυριοτήτων καὶ ἀρχῶν καὶ ἐξουσιῶν «ὡμοιώθη ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἀνθρώπῳ βασιλεῖ,» [οὕτως] ἐν θρόνοις «ὡμοιώθη ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν» θρόνῳ «βασιλεῖ,» κυριότησι δὲ κυριότητι «βασιλεῖ,» ἀρχαῖς δὲ ἀρχῇ «βασιλεῖ,» καὶ ἐξουσίαις ἐξουσίᾳ «βασιλεῖ.» φήσει γάρ τις· τίς ἡ ἀποκλήρωσις τοῖς μὲν ἐλάττοσιν ὡμοιῶσθαι τὴν βασιλείαν «τῶν οὐρανῶν ἀνθρώπῳ βασιλεῖ,» τοῖς δὲ κρείττοσιν ἀνθρώπων μὴ τὸ ἀνάλογον τούτῳ γίνεσθαι; σε μὲν ἔστι τὰ τοῦ καταναλίσκεσθαι ἄ ἐπὶ τοσοῦτον ὁ Θεὸς ἡμῶν πῦρ ἐστι καταναλίσκον ἐκεῖνα· ἐπὶν δὲ ἀναλωθῇ ὑπὸ τοῦ καταναλίσκοντος πυρὸς τὰ πε φυκότα ὑπ' ἐκείνου ἀναλίσκεσθαι, τότε οὐκέτι μὲν ἔσται ὁ Θεὸς ἡμῶν πῦρ καταναλίσκον, μόνον δὲ, ὡς εἶπεν Ιωάννης, φῶς, λέγων· Ὁ Θεὸς φῶς ἐστι. ο Τούτων δὲ κινηθέντων, πρόσχες εἰ δύνασαι τὸ ἀπὸ τῆς Ἰωάννου καθολικῆς Ἐπιστολῆς οὕτως ἔχον Αγαπητοί, νῦν τέκνα Θεοῦ ἐσμεν, καὶ οὔπω ἐφα νερώθη τί ἐσόμεθα. Οἴδαμεν, ὅτι, ἐὰν φανερωθῇ, ὅμοιοι αὐτῷ ἐσόμεθα, ὅτι οψόμεθα αὐτὸν καθώς ἐστι, ο τὸν τρόπον τοῦτον ἐκλαβεῖν. Νῦν μὲν γὰρ, κἂν ἀξιωθῶμεν βλέπειν τὸν Θεὸν τῷ νῷ καὶ τῇ καρδίᾳ, οὐ βλέπομεν αὐτὸν καθώς ἐστιν, ἀλλὰ καθώς διὰ τὴν ἡμετέραν οἰκονομίαν ἡμῖν γίνεται· ἐπὶ δὲ τέλει τῶν πραγμάτων, καὶ τῆς ἀποκαταστάσεως πάντων ὧν ο ἐλάλησε διὰ στόματος τῶν ἁγίων ἐξ αἰῶνος προφητῶν αὐτοῦ, ὁ ἀψόμεθα αὐτὸν, οὐχ ὡς νῦν, ὃ οὐκ ἔστιν, ἀλλ' ὡς πρέπει τότε, ὅ ἐστιν. *Απαξ δὲ ταῦτα εἰπόντες εἰς τό·. Ωμοιώθη ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἀνθρώπῳ βασιλεῖ, ο δυνάμεθα καὶ τὴν αἰτίαν εὑρεῖν τοῦ συνεχῶς τὸν Σωτῆρα Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου, ἢ Υἱὸν ἀνθρώπου, ἑαυτὸν ὠνο μακέναι, δηλοῦντα, ὅτι, ὥσπερ ὁ Θεὸς ἀνθρώπους οἰκονομῶν ὡς ἐν παραβολαῖς ἄνθρωπος λέγεται, τάχα δέ πως καὶ γίνεται· οὕτως καὶ ὁ Σωτὴρ, προ ηγουμένως Υἱὸς ὢν τοῦ Θεοῦ, καὶ Θεός ἐστι, καὶ υἱὸς τῆς ἀγάπης αὐτοῦ, καὶ ι εἰκὼν τοῦ Θεοῦ τοῦ ἀοράτου· › οὐ μένει δὲ ἐν ᾧ ἐστι προηγουμένως, ἀλλὰ γίνεται κατ' οἰκονομίαν τοῦ ἐν παραβολαῖς λε γομένου ἀνθρώπου, ὄντος δὲ Θεοῦ, Υἱὸς ἀνθρώπου, κατὰ τὸ μιμεῖσθαι ὅταν ἀνθρώπους οἰκονομῇ τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου, Υἱὸν ἀνθρώπου σε σε ππιι, το Νῦν μὲν γὰρ, κἂν ἀξιωθῶμεν βλέπειν, Δυνάμεθα καὶ τὴν αἰτίαν εὑρεῖν, κατ' εξοχήν. ιν, Ὁ μέν τις οἰήσεται περιφραστι κῶς εἰρῆσθαι, ὡς καὶ Ἕλλησιν ἔθος τῷ τοιούτῳ χρήσ σασθαι σχηματισμῷ, λέγουσιν· Υἱὲς Ἀχαιῶν, καὶ τὰ ὅμοια. Πολλὰ δὲ τοιαῦτα φέρεται καὶ ἐν τῇ Γραφή, ὧν ἐστι καὶ τό Βροτος γενητός γυναικός· καὶ τὸν Ἐν γεννητοῖς γυναικῶν οὐδεὶς Ἰωάννου μείζων καὶ αὗται γὰρ αἱ λέξεις ἀντὶ τοῦ, ἄνθρωποι, εἴρη ται. Ηυετους. σε μὲν ἔστι τὰ τοῦ καταναλίσκεσθαι ἄ ἐπὶ τοσοῦτον ὁ Θεὸς ἡμῶν πῦρ ἐστι καταναλίσκον ἐκεῖνα· ἐπὶν δὲ ἀναλωθῇ ὑπὸ τοῦ καταναλίσκοντος πυρὸς τὰ πε φυκότα ὑπ' ἐκείνου ἀναλίσκεσθαι, τότε οὐκέτι μὲν ἔσται ὁ Θεὸς ἡμῶν πῦρ καταναλίσκον, μόνον δὲ, ὡς εἶπεν Ιωάννης, φῶς, λέγων· Ὁ Θεὸς φῶς ἐστι. ο Τούτων δὲ κινηθέντων, πρόσχες εἰ δύνασαι τὸ ἀπὸ τῆς Ἰωάννου καθολικῆς Ἐπιστολῆς οὕτως ἔχον Αγαπητοί, νῦν τέκνα Θεοῦ ἐσμεν, καὶ οὔπω ἐφα νερώθη τί ἐσόμεθα. Οἴδαμεν, ὅτι, ἐὰν φανερωθῇ, ὅμοιοι αὐτῷ ἐσόμεθα, ὅτι οψόμεθα αὐτὸν καθώς ἐστι, ο τὸν τρόπον τοῦτον ἐκλαβεῖν. Νῦν μὲν γὰρ, κἂν ἀξιωθῶμεν βλέπειν τὸν Θεὸν τῷ νῷ καὶ τῇ καρδίᾳ, οὐ βλέπομεν αὐτὸν καθώς ἐστιν, ἀλλὰ καθώς διὰ τὴν ἡμετέραν οἰκονομίαν ἡμῖν γίνεται· ἐπὶ δὲ τέλει τῶν πραγμάτων, καὶ τῆς ἀποκαταστάσεως πάντων ὧν ο ἐλάλησε διὰ στόματος τῶν ἁγίων ἐξ αἰῶνος προφητῶν αὐτοῦ, ὁ ἀψόμεθα αὐτὸν, οὐχ ὡς νῦν, ὃ οὐκ ἔστιν, ἀλλ' ὡς πρέπει τότε, ὅ ἐστιν. *Απαξ δὲ ταῦτα εἰπόντες εἰς τό·. Ωμοιώθη ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἀνθρώπῳ βασιλεῖ, ο δυνάμεθα καὶ τὴν αἰτίαν εὑρεῖν τοῦ συνεχῶς τὸν Σωτῆρα Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου, ἢ Υἱὸν ἀνθρώπου, ἑαυτὸν ὠνο μακέναι, δηλοῦντα, ὅτι, ὥσπερ ὁ Θεὸς ἀνθρώπους οἰκονομῶν ὡς ἐν παραβολαῖς ἄνθρωπος λέγεται, τάχα δέ πως καὶ γίνεται· οὕτως καὶ ὁ Σωτὴρ, προ ηγουμένως Υἱὸς ὢν τοῦ Θεοῦ, καὶ Θεός ἐστι, καὶ υἱὸς τῆς ἀγάπης αὐτοῦ, καὶ ι εἰκὼν τοῦ Θεοῦ τοῦ ἀοράτου· › οὐ μένει δὲ ἐν ᾧ ἐστι προηγουμένως, ἀλλὰ γίνεται κατ' οἰκονομίαν τοῦ ἐν παραβολαῖς λε γομένου ἀνθρώπου, ὄντος δὲ Θεοῦ, Υἱὸς ἀνθρώπου, κατὰ τὸ μιμεῖσθαι ὅταν ἀνθρώπους οἰκονομῇ τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου, Υἱὸν ἀνθρώπου σε σε ππιι, το Νῦν μὲν γὰρ, κἂν ἀξιωθῶμεν βλέπειν, Δυνάμεθα καὶ τὴν αἰτίαν εὑρεῖν, κατ' εξοχήν. ιν, Ὁ μέν τις οἰήσεται περιφραστι κῶς εἰρῆσθαι, ὡς καὶ Ἕλλησιν ἔθος τῷ τοιούτῳ χρήσ σασθαι σχηματισμῷ, λέγουσιν· Υἱὲς Ἀχαιῶν, καὶ τὰ ὅμοια. Πολλὰ δὲ τοιαῦτα φέρεται καὶ ἐν τῇ Γραφή, ὧν ἐστι καὶ τό Βροτος γενητός γυναικός· καὶ τὸν Ἐν γεννητοῖς γυναικῶν οὐδεὶς Ἰωάννου μείζων καὶ αὗται γὰρ αἱ λέξεις ἀντὶ τοῦ, ἄνθρωποι, εἴρη ται. Ηυετους. mens est; › quoniam quantum rerum est quæ con sumi meritæ sunt, tantum Deus noster ignis est eas consumens: postquam autem ab igne consu mente fuerint consumpta, quæ natura comparata sunt ut ab illo consumantur; tunc sane Deus noster ignis consumens amplius non erit, sed lumen dun taxat, ut docet Joannes dicens ": «Deus lux est. › His porro excussis, vide an locum hunc ex Catho lica Joannis Epistola, qui sic habet: • Charis simi, nune filii Dei sumus, et nondum apparuit quod erimus; scimus quoniam cum apparuerit, similes ei erimus, quoniam videbimus eum sicuti est, eodem modo interpretari possis. Nunc enim etiam si digni habeamur qui Deum mente et corde cernamus, eum tamen minime sicuti est cer nimus, sed qualis regendi nostri causa nobis elli citur; at in rerum fine, et omnium eorum restitu tione quæ locutus est per os sanctorum, qui a illud interpretor st: «Dominus noster ignis consu seculo sunt prophetarum ejus *,, cum, non id quod non est, quemadmodum nunc, videbimus, scd, ita ut tunc par erit, id quod revera est. factum est regnum coelorum homini regi, edisseruimus, causam quoque reperire possu mus, propter quam vel se ipse Sospilator frequenter ap pellat, declarans quod quemadmodum homi mum curam gerens Deus homo in parabolis dicitur, et quodammodo fortasse elicitur; ita et Servator qui Filius Dei primo et præcipue est, Deus quoque est, et filius amoris ipsius, et c imago Dei invisibilis 60; › sed in eo quod primo ipse ac præ cipue est, non permanet; at juxta illius admini strationem qui homo in parabolis dicitur, revera Cum autem consumpta fuerint ab igne consumente, ea quæ consueta sunt consumi ab eo, tunc jam non erit Deus noster ignis consumens, sed lumen, sicut dicit Joannes: • Deus lumen est. Quoniain autem novimus hæc, vide si potes etiam secundum hunc intelligere modum ex Joannis Epistola Ca tholica sic habente: «Charissimi, nunc filii Dei sumus, sed nondum apparuit quid erimus. Scimus autem quoniam si apparuerit, similes ei erimus, quoniam videbimus eum sicuti est. Nunc quidem etsi digni fuerimus Deum videre mente et corde, videmus eum non quemadmodum est, sed quem admodum propter dispensationem nostram factus fuerit nobis. In fine autem rerum, et restitutionis omnium quæcunque locutus est per os prophetarum a sæculo, videbimus eum non sicut modo, quod non est sed quemadmodum tunc decuerit, secundum quod est. possumus invenire et causas propter quas sæpe et Salvator Filium se hominis nominat: ostendens quoniam sicut Deus homines dispensans, quasi in parabolis dicitur homo, forsitan sic et Salvator principaliter quidem Filius Dei exsistens, et Deus, et filius charitatis ejus, et imago Dei invisibilis, › non autem manens in eo quod est principaliter, efficitur secundum dispensationem filius hominis ejus qui in parabolis dicitur homo, secundum similitudinem hominis, cum coeperit homines dispensare. Sed Deum qui in parabolis dicitur, et fit quasi homo, non debemus quærere quis homo, ut illius dicamus esse filium Salvatorem: sed stantes in sensu Dei, et parabolarum dicentium ipsum esse hominem, sapienter audiamas eum dicentem se Filium hominis. Apud nos ergo homines, ‹ simile est regnum ** Deut. 1v, 24. Joan. 1, 51. | Joan. 111, 2. s® Li:C. 1, 70. Matth. 2. Col. 1, 15. etc. Theophylacius. etc. Quemadmodum homines in libris sacris ‹ filii bo minum i saepissime appellantur; ita Christus appel latur e Filius hominis, pro eo quod est e homo, Origenes, homil. in Ezech.: «Per omnem prophetiam Ezechieli dicitur: Fili hominis. Quis autem filius hominis ut Dominus meus Jesus Christus Hanc locutionem Græcis Ilebræi, Ro manis Graci communicarunt. Origenes, in ps. 2, ex Catenis Regiis mens est; › quoniam quantum rerum est quæ con sumi meritæ sunt, tantum Deus noster ignis est eas consumens: postquam autem ab igne consu mente fuerint consumpta, quæ natura comparata sunt ut ab illo consumantur; tunc sane Deus noster ignis consumens amplius non erit, sed lumen dun taxat, ut docet Joannes dicens ": «Deus lux est. › His porro excussis, vide an locum hunc ex Catho lica Joannis Epistola, qui sic habet: • Charis simi, nune filii Dei sumus, et nondum apparuit quod erimus; scimus quoniam cum apparuerit, similes ei erimus, quoniam videbimus eum sicuti est, eodem modo interpretari possis. Nunc enim etiam si digni habeamur qui Deum mente et corde cernamus, eum tamen minime sicuti est cer nimus, sed qualis regendi nostri causa nobis elli citur; at in rerum fine, et omnium eorum restitu tione quæ locutus est per os sanctorum, qui a illud interpretor st: «Dominus noster ignis consu seculo sunt prophetarum ejus *,, cum, non id quod non est, quemadmodum nunc, videbimus, scd, ita ut tunc par erit, id quod revera est. factum est regnum coelorum homini regi, edisseruimus, causam quoque reperire possu mus, propter quam vel se ipse Sospilator frequenter ap pellat, declarans quod quemadmodum homi mum curam gerens Deus homo in parabolis dicitur, et quodammodo fortasse elicitur; ita et Servator qui Filius Dei primo et præcipue est, Deus quoque est, et filius amoris ipsius, et c imago Dei invisibilis 60; › sed in eo quod primo ipse ac præ cipue est, non permanet; at juxta illius admini strationem qui homo in parabolis dicitur, revera Cum autem consumpta fuerint ab igne consumente, ea quæ consueta sunt consumi ab eo, tunc jam non erit Deus noster ignis consumens, sed lumen, sicut dicit Joannes: • Deus lumen est. Quoniain autem novimus hæc, vide si potes etiam secundum hunc intelligere modum ex Joannis Epistola Ca tholica sic habente: «Charissimi, nunc filii Dei sumus, sed nondum apparuit quid erimus. Scimus autem quoniam si apparuerit, similes ei erimus, quoniam videbimus eum sicuti est. Nunc quidem etsi digni fuerimus Deum videre mente et corde, videmus eum non quemadmodum est, sed quem admodum propter dispensationem nostram factus fuerit nobis. In fine autem rerum, et restitutionis omnium quæcunque locutus est per os prophetarum a sæculo, videbimus eum non sicut modo, quod non est sed quemadmodum tunc decuerit, secundum quod est. possumus invenire et causas propter quas sæpe et Salvator Filium se hominis nominat: ostendens quoniam sicut Deus homines dispensans, quasi in parabolis dicitur homo, forsitan sic et Salvator principaliter quidem Filius Dei exsistens, et Deus, et filius charitatis ejus, et imago Dei invisibilis, › non autem manens in eo quod est principaliter, efficitur secundum dispensationem filius hominis ejus qui in parabolis dicitur homo, secundum similitudinem hominis, cum coeperit homines dispensare. Sed Deum qui in parabolis dicitur, et fit quasi homo, non debemus quærere quis homo, ut illius dicamus esse filium Salvatorem: sed stantes in sensu Dei, et parabolarum dicentium ipsum esse hominem, sapienter audiamas eum dicentem se Filium hominis. Apud nos ergo homines, ‹ simile est regnum ** Deut. 1v, 24. Joan. 1, 51. | Joan. 111, 2. s® Li:C. 1, 70. Matth. 2. Col. 1, 15. etc. Theophylacius. etc. Quemadmodum homines in libris sacris ‹ filii bo minum i saepissime appellantur; ita Christus appel latur e Filius hominis, pro eo quod est e homo, Origenes, homil. in Ezech.: «Per omnem prophetiam Ezechieli dicitur: Fili hominis. Quis autem filius hominis ut Dominus meus Jesus Christus Hanc locutionem Græcis Ilebræi, Ro manis Graci communicarunt. Origenes, in ps. 2, ex Catenis Regiis 20. Postquam ea in hunc locum”:: Simile 20. Quoniam autem semel diximus hæc in eo quod aít: ‹ Simile est regnum cœlorum homini regi, › 20. Postquam ea in hunc locum”:: Simile 20. Quoniam autem semel diximus hæc in eo quod aít: ‹ Simile est regnum cœlorum homini regi, ›
PG 13:1539ἐν πνευματικοῖς δὲ γάμοις κοινωνίαν νόει λόγου νυμφίου [ὑποδοχήν,] τόκον δὲ καλῶς ποιούμενα νύμφης ψυχῆς, γαμουμένης λόγῳ καὶ μὴ φθειρομένης ὑπ’ αὐτοῦ, ἀλλὰ καὶ καθ’ ἑκάστην τὴν πρὸς αὐτὸν κοινωνίαν ἀφθαρσίας μεταλαμβανούσης καὶ γεννώσης, ὁποῖα γένοιτο ἐκ τοιούτων γάμων λογικὰ γεννήματα. καὶ ἐν τοιούτοις γάμοις νόει τὸ ἑτοιμαζόμενον «ἄριστον» ἐκ στερεᾶς ἐν πνευματικοῖς λογίοις τροφῆς. καὶ τὸ στερεὸν τῆς τροφῆς τροπολογούμενόν μοι νόει ἐν τοῖς ταύροις, ἀλλὰ καὶ τὸ πνευματικὸν τῆς αὐτῆς θεωρίας ἐν τοῖς θυομένοις σιτιστοῖς, καὶ τὴν ἄλλην δὲ ποικιλίαν, τὴν ἀνάλογον τοῖς σωματικοῖς πνευματικὴν θεωρίαν, [ἐν] τῷ «καὶ τὰ πάντα ἕτοιμα.» ὁ γὰρ βασιλεὺς ἐν δαψιλείᾳ βασιλικῇ ἀξίως τῆς βασιλείας καὶ τοῦ πλούτου ἑαυτοῦ τὸ τοιοῦτον ποιεῖ ἄριστον. Δοκεῖ δή μοι εὐγενῶν τινων ψυχῶν Ἰσραηλιτικῶν γεγονέναι ἡ προηγουμένη κλῆσις «εἰς τοὺς γάμους.» προηγουμένως γὰρ διὰ τῶν καλούντων τῷ τῆς διδασκαλίας λόγῳ βούλεται ὁ θεὸς ἥκειν εἰς τὴν μακαρίαν ταύτην ἑστίαν τοὺς πρὸς σύνεσιν εὐφυεστέρους.
ἐν πνευματικοῖς δὲ γάμοις κοινωνίαν νόει λόγου νυμφίου [ὑποδοχήν,] τόκον δὲ καλῶς ποιούμενα νύμφης ψυχῆς, γαμουμένης λόγῳ καὶ μὴ φθειρομένης ὑπ’ αὐτοῦ, ἀλλὰ καὶ καθ’ ἑκάστην τὴν πρὸς αὐτὸν κοινωνίαν ἀφθαρσίας μεταλαμβανούσης καὶ γεννώσης, ὁποῖα γένοιτο ἐκ τοιούτων γάμων λογικὰ γεννήματα. καὶ ἐν τοιούτοις γάμοις νόει τὸ ἑτοιμαζόμενον «ἄριστον» ἐκ στερεᾶς ἐν πνευματικοῖς λογίοις τροφῆς. καὶ τὸ στερεὸν τῆς τροφῆς τροπολογούμενόν μοι νόει ἐν τοῖς ταύροις, ἀλλὰ καὶ τὸ πνευματικὸν τῆς αὐτῆς θεωρίας ἐν τοῖς θυομένοις σιτιστοῖς, καὶ τὴν ἄλλην δὲ ποικιλίαν, τὴν ἀνάλογον τοῖς σωματικοῖς πνευματικὴν θεωρίαν, [ἐν] τῷ «καὶ τὰ πάντα ἕτοιμα.» ὁ γὰρ βασιλεὺς ἐν δαψιλείᾳ βασιλικῇ ἀξίως τῆς βασιλείας καὶ τοῦ πλούτου ἑαυτοῦ τὸ τοιοῦτον ποιεῖ ἄριστον. Δοκεῖ δή μοι εὐγενῶν τινων ψυχῶν Ἰσραηλιτικῶν γεγονέναι ἡ προηγουμένη κλῆσις «εἰς τοὺς γάμους.» προηγουμένως γὰρ διὰ τῶν καλούντων τῷ τῆς διδασκαλίας λόγῳ βούλεται ὁ θεὸς ἥκειν εἰς τὴν μακαρίαν ταύτην ἑστίαν τοὺς πρὸς σύνεσιν εὐφυεστέρους. Θεόν, λεγόμενον ἐν παραβολαῖς καὶ γινόμενον πως ἄνθρωπον. Καὶ οὐ χρή τινα ἄνθρωπον ζητεῖν, κα κείνου λέγειν υἱὸν εἶναι τὸν Σωτῆρα, ἀλλὰ στάντα ἐπὶ τῆς ἐννοίας τοῦ Θεοῦ, καὶ τῶν λεγουσῶν παρα βολῶν αὐτὸν εἶναι ἄνθρωπον, συνετῶς ἀκούειν αὐτοῦ λέγοντος ἑαυτὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου. Παρ' ἡμῖν μὲν οὖν τοῖς ἀνθρώποις • ώμοιώθη ἡ βασιλεία τῶν οὐρα νῶν ἀνθρώπῳ βασιλεῖ· ο παρὰ δὲ τοῖς κατὰ τὰς Γρα φὰς λεγομένοις θεοῖς, ὧν ἐν συναγωγῇ ἔστη ὁ Θεὸς, ἐν μέσῳ θεοὺς διακρίνων,» ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἐστιν ὁμοία Θεῷ βασιλεῖ. δεεστέροις, ὅσον ἐπὶ τῇ ἑαυτῶν φύσει, ἀγγέλων, καὶ θρόνων, καὶ κυριοτήτων, καὶ ἀρχῶν, καὶ ἐξουσιῶν, ‹ • ώμοιώθη ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἀνθρώπῳ βασι ; - λεῖ,» ἐν θρόνοις ώμοιώθη ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν θρόνῳ βασιλεῖ· κυριότησι δὲ, κυριότητι βασιλεῖ· ἀρ χαῖς δὲ, ἀρχῇ βασιλεῖ· καὶ ἐξουσίαις, ἐξουσία βασι λεῖ. Φήσει γάρ τις· Τίς ἡ ἀποκλήρωσις τοῖς μὲν ἐλάττοσιν ὡμοιῶσθαι τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν ἀνθρώπῳ βασιλεῖ· τοῖς δὲ κρείττοσιν ἀνθρώπων μὴ τὸ ἀνάλογον τούτῳ γίνεσθαι; Οὗτος δὴ, ὁ ὁμοιωθείς ἀνθρώπῳ βασιλεῖ ποιῶν γάμους τῷ υἱῷ αὐτοῦ, ἀπέ στειλε τοὺς δούλους αὑτοῦ καλέσαι τοὺς κεκλημένους εἰς τοὺς γάμους· καὶ ἐπιστήσεις εἰ, ὥσπερ ἄλλη ἡ ";» γαμουμένη νύμφη παρὰ τοὺς καλοῦντας δούλους, καὶ Ο τοὺς κεκλημένους εἰς τοὺς γάμους· οὕτως καὶ ἐπὶ τῶν μυστικῶν πραγμάτων οἱ μέν τινές εἰσιν ἀνα λαμβανόμενοι εἰς τὸ σύστημα τῆς νύμφης, ἄλλοι δὲ εἰς τὴν τάξιν τῶν ἀποστελλομένων δούλων καλέσαι τοὺς κεκλημένους εἰς τοὺς γάμους· καὶ τρίτοι παρά τούτους, οἱ κεκλημένοι εἰς τοὺς γάμους. Θεὸς δ᾽ ἂν εἰδείη τὰ διάφορα τάγματα τῶν ψυχῶν, ἢ σὺν αὐτ ταῖς καὶ δυνάμεων, καὶ τὴν αἰτίαν τοῦ τούσδε μὲν ἐπὶ τὸ σύστημα τῆς νύμφης αναλαμβάνεσθαι· ἑτέ ρους δὲ ἐπὶ τοὺς δούλους τους διακονουμένους τη κλήσει· καὶ ἄλλους ἐπὶ τοὺς καλουμένους. Εν πνευ ματικοῖς δὲ γάμοις κοινωνίαν νόει Λόγου νυμφίου τόκον ἐν καλῷ ποιουμένου, καὶ νύμφης ψυχῆς γαμου μένης Λόγῳ, καὶ μὴ φθειρομένης ὑπ' αὐτοῦ· ἀλλὰ καὶ καθ' ἑκάστην τὴν πρὸς αὐτὸν κοινωνίαν ἀφθαρ σε Θεόν, λεγόμενον ἐν παραβολαῖς καὶ γινόμενον πως ἄνθρωπον. Καὶ οὐ χρή τινα ἄνθρωπον ζητεῖν, κα κείνου λέγειν υἱὸν εἶναι τὸν Σωτῆρα, ἀλλὰ στάντα ἐπὶ τῆς ἐννοίας τοῦ Θεοῦ, καὶ τῶν λεγουσῶν παρα βολῶν αὐτὸν εἶναι ἄνθρωπον, συνετῶς ἀκούειν αὐτοῦ λέγοντος ἑαυτὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου. Παρ' ἡμῖν μὲν οὖν τοῖς ἀνθρώποις • ώμοιώθη ἡ βασιλεία τῶν οὐρα νῶν ἀνθρώπῳ βασιλεῖ· ο παρὰ δὲ τοῖς κατὰ τὰς Γρα φὰς λεγομένοις θεοῖς, ὧν ἐν συναγωγῇ ἔστη ὁ Θεὸς, ἐν μέσῳ θεοὺς διακρίνων,» ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἐστιν ὁμοία Θεῷ βασιλεῖ. δεεστέροις, ὅσον ἐπὶ τῇ ἑαυτῶν φύσει, ἀγγέλων, καὶ θρόνων, καὶ κυριοτήτων, καὶ ἀρχῶν, καὶ ἐξουσιῶν, ‹ • ώμοιώθη ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἀνθρώπῳ βασι ; - λεῖ,» ἐν θρόνοις ώμοιώθη ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν θρόνῳ βασιλεῖ· κυριότησι δὲ, κυριότητι βασιλεῖ· ἀρ χαῖς δὲ, ἀρχῇ βασιλεῖ· καὶ ἐξουσίαις, ἐξουσία βασι λεῖ. Φήσει γάρ τις· Τίς ἡ ἀποκλήρωσις τοῖς μὲν ἐλάττοσιν ὡμοιῶσθαι τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν ἀνθρώπῳ βασιλεῖ· τοῖς δὲ κρείττοσιν ἀνθρώπων μὴ τὸ ἀνάλογον τούτῳ γίνεσθαι; Οὗτος δὴ, ὁ ὁμοιωθείς ἀνθρώπῳ βασιλεῖ ποιῶν γάμους τῷ υἱῷ αὐτοῦ, ἀπέ στειλε τοὺς δούλους αὑτοῦ καλέσαι τοὺς κεκλημένους εἰς τοὺς γάμους· καὶ ἐπιστήσεις εἰ, ὥσπερ ἄλλη ἡ ";» γαμουμένη νύμφη παρὰ τοὺς καλοῦντας δούλους, καὶ Ο τοὺς κεκλημένους εἰς τοὺς γάμους· οὕτως καὶ ἐπὶ τῶν μυστικῶν πραγμάτων οἱ μέν τινές εἰσιν ἀνα λαμβανόμενοι εἰς τὸ σύστημα τῆς νύμφης, ἄλλοι δὲ εἰς τὴν τάξιν τῶν ἀποστελλομένων δούλων καλέσαι τοὺς κεκλημένους εἰς τοὺς γάμους· καὶ τρίτοι παρά τούτους, οἱ κεκλημένοι εἰς τοὺς γάμους. Θεὸς δ᾽ ἂν εἰδείη τὰ διάφορα τάγματα τῶν ψυχῶν, ἢ σὺν αὐτ ταῖς καὶ δυνάμεων, καὶ τὴν αἰτίαν τοῦ τούσδε μὲν ἐπὶ τὸ σύστημα τῆς νύμφης αναλαμβάνεσθαι· ἑτέ ρους δὲ ἐπὶ τοὺς δούλους τους διακονουμένους τη κλήσει· καὶ ἄλλους ἐπὶ τοὺς καλουμένους. Εν πνευ ματικοῖς δὲ γάμοις κοινωνίαν νόει Λόγου νυμφίου τόκον ἐν καλῷ ποιουμένου, καὶ νύμφης ψυχῆς γαμου μένης Λόγῳ, καὶ μὴ φθειρομένης ὑπ' αὐτοῦ· ἀλλὰ καὶ καθ' ἑκάστην τὴν πρὸς αὐτὸν κοινωνίαν ἀφθαρ σε autem Deus est, Filius hominis elicitur, imitando Deum cum homines regit, qui in parabolis appel latur homo, et aliquo modo efficitur. Nec sane homo aliquis quærendus est, ipsiusque filius di cendus est Servator, sed hac Dei notione stando, et parabolas quæ ipsum hominem esse sciscunt sequendo prudenter et caute intelligendus est, cum Filium hominis se ipse appellat. Apud nos ergo ho mines, t simile factum est regnum calorum ho mini regi;, apud eos autem qui dii in Scripturis nuncupantur ", quorum e in synagoga stetit Deus, deos in medio dijudicans, > regnum coelorum Deo regi simile est. Quæres porro an, quemadmodum inter ho mines, qui natura sua angelis, et thronis, et domi nationibus, et principatibus, et potestatibus infe riores sunt, simile factum est regnum cœlorum homini regi s inter thronos simile itidem fiat regnum coelorum throno regi; inter domina tiones, dominationi regi; inter principatus, princi patui regi; et inter potestates, potestati regi. Dicet enim aliquis Quinam est iste delectus ac distin etio, ut inter inferiores homini regi regnum cœlo rum simile factum sit; inter eos autem qui præ stant hominibus, idem quoque pro rata parte non contingat? Is certe qui homini regi assimilatus est, nuptias filio suo faciens, visit servos suos vocare invitatos ad nuptias at observabis an quem admodum sponsa quæ nubit, alia est a servis ac cersentibus, et ab iis qui ad nuptias accersiti sunt; ita et in mysticis rebus aliqui ad nova nupta col locationem assumuntur; alii autem in servorum ordinem, qui invitatos ad nuptias accersitum mit tuntur; ac præter illos demum tertii, qui nempe ipsi ad nuptias invitati sunt: verum diversos ami marum ordiues, vel simul facultatum quibus pol lent, Deus noverit, necnon et causas propter quas ad sponsæ collocationem assumantur illi; alii inter eos qui vocationi huicce ministrant; atque alii de mum inter ipsos invitatos. In spiritalibus autem muptiis animadverte consuetudinem Verbi sponsi, unde fetus tempestive exoritur, cum anima sponsa quæ Verbo nupsit, ab eoque vitiata ac corrupta cœlorum homini regi; apud eos autem qui secundum Scripturas dii vocantur, quorum ‹ in synagoga stetit Deus, in medio deos discernens, regnum coelorum simile est regi Deo. el angelis, et sedibus, et dominationibus, et principatibus, et potestatibus, simile fecit regnum calorum homini regi: sic in sedibus, simile est regnuin cœlorum sedi regis, dominationibus autem dominationi regis, principatibus autem principatui regis, potestatibus potestati regis. Dicit enim aliquis: Quæ discretionis est ratio, ut hominibus quidem assimiletur regnum eorum (f. colorum) homini regi, superioribus autem non similiter fiat? Iste igitur qui assimilatus est homini regi faciens nuptias filio, misit servos suos vocare invitatos ad nuptias. Et considera si, quemadmodum in corporalibus alia est quæ nubit sponsa, alii autem invitatores, alii autem qui invitantur ad nuptias: sic et in rebus mysterialibus quidam quidem sunt qui accipiuntur in constitutionem sponsæ, alii autem in ordine transmissorum serverum invitatos vocare, tertii autem præter istos qui vocantur ad nuptias, Deus autem scit diversos ordines istos animarum, ea rumque virtutes et causas, ob quas hi quidem in constitutionen sponsæ accipiuntur, alii autem in ordine Servorum ministrantium vocationi hujusmodi, et alii in numero invitatorum ad nuptias. In spiritalibus autem nuptiis cominunicationem sponsi ad sponsam, id est, Christi ad animam, Verbi susceptionem intellige. Partus autem, opera bona anima nupta, quæ non corrumpitur a verbo sponsi, sed quotidie Psal. Lxxxi, 1. • Matth. xxı, 3. autem Deus est, Filius hominis elicitur, imitando Deum cum homines regit, qui in parabolis appel latur homo, et aliquo modo efficitur. Nec sane homo aliquis quærendus est, ipsiusque filius di cendus est Servator, sed hac Dei notione stando, et parabolas quæ ipsum hominem esse sciscunt sequendo prudenter et caute intelligendus est, cum Filium hominis se ipse appellat. Apud nos ergo ho mines, t simile factum est regnum calorum ho mini regi;, apud eos autem qui dii in Scripturis nuncupantur ", quorum e in synagoga stetit Deus, deos in medio dijudicans, > regnum coelorum Deo regi simile est. Quæres porro an, quemadmodum inter ho mines, qui natura sua angelis, et thronis, et domi nationibus, et principatibus, et potestatibus infe riores sunt, simile factum est regnum cœlorum homini regi s inter thronos simile itidem fiat regnum coelorum throno regi; inter domina tiones, dominationi regi; inter principatus, princi patui regi; et inter potestates, potestati regi. Dicet enim aliquis Quinam est iste delectus ac distin etio, ut inter inferiores homini regi regnum cœlo rum simile factum sit; inter eos autem qui præ stant hominibus, idem quoque pro rata parte non contingat? Is certe qui homini regi assimilatus est, nuptias filio suo faciens, visit servos suos vocare invitatos ad nuptias at observabis an quem admodum sponsa quæ nubit, alia est a servis ac cersentibus, et ab iis qui ad nuptias accersiti sunt; ita et in mysticis rebus aliqui ad nova nupta col locationem assumuntur; alii autem in servorum ordinem, qui invitatos ad nuptias accersitum mit tuntur; ac præter illos demum tertii, qui nempe ipsi ad nuptias invitati sunt: verum diversos ami marum ordiues, vel simul facultatum quibus pol lent, Deus noverit, necnon et causas propter quas ad sponsæ collocationem assumantur illi; alii inter eos qui vocationi huicce ministrant; atque alii de mum inter ipsos invitatos. In spiritalibus autem muptiis animadverte consuetudinem Verbi sponsi, unde fetus tempestive exoritur, cum anima sponsa quæ Verbo nupsit, ab eoque vitiata ac corrupta cœlorum homini regi; apud eos autem qui secundum Scripturas dii vocantur, quorum ‹ in synagoga stetit Deus, in medio deos discernens, regnum coelorum simile est regi Deo. el angelis, et sedibus, et dominationibus, et principatibus, et potestatibus, simile fecit regnum calorum homini regi: sic in sedibus, simile est regnuin cœlorum sedi regis, dominationibus autem dominationi regis, principatibus autem principatui regis, potestatibus potestati regis. Dicit enim aliquis: Quæ discretionis est ratio, ut hominibus quidem assimiletur regnum eorum (f. colorum) homini regi, superioribus autem non similiter fiat? Iste igitur qui assimilatus est homini regi faciens nuptias filio, misit servos suos vocare invitatos ad nuptias. Et considera si, quemadmodum in corporalibus alia est quæ nubit sponsa, alii autem invitatores, alii autem qui invitantur ad nuptias: sic et in rebus mysterialibus quidam quidem sunt qui accipiuntur in constitutionem sponsæ, alii autem in ordine transmissorum serverum invitatos vocare, tertii autem præter istos qui vocantur ad nuptias, Deus autem scit diversos ordines istos animarum, ea rumque virtutes et causas, ob quas hi quidem in constitutionen sponsæ accipiuntur, alii autem in ordine Servorum ministrantium vocationi hujusmodi, et alii in numero invitatorum ad nuptias. In spiritalibus autem nuptiis cominunicationem sponsi ad sponsam, id est, Christi ad animam, Verbi susceptionem intellige. Partus autem, opera bona anima nupta, quæ non corrumpitur a verbo sponsi, sed quotidie Psal. Lxxxi, 1. • Matth. xxı, 3. 21. Ζητήσεις δὲ εἰ, ὥσπερ ἐν ἀνθρώποις τοῖς ὑπο 21. Quæres autem, si quemadmodum in hominibus qui sunt inferiores, quantum ad suam naturam, 21. Ζητήσεις δὲ εἰ, ὥσπερ ἐν ἀνθρώποις τοῖς ὑπο 21. Quæres autem, si quemadmodum in hominibus qui sunt inferiores, quantum ad suam naturam,
PG 13:1540καὶ ἔστιν ἰδεῖν ὅτι οὐ θέλουσιν οἱ τοιοῦτοι «ἐλθεῖν» εἰς τὴν κλῆσιν, καὶ διὰ τοῦτο ἀποστέλλονται ἄλλοι δοῦλοι προκαλούμενοι τοὺς μὴ θέλοντας «ἐλθεῖν» καὶ ἐπαγγελλόμενοι, εἰ ἔλθοιεν οἱ κεκλημένοι, μεταλήψεσθαι αὐτοὺς ἑτοιμασθέντος ὑπὸ τοῦ βασιλέως ἀρίστου, καὶ ταύρων τῶν ὡς ἐν καθαροῖς πάντων τῶν καθαρῶν μειζόνων, καὶ σεσιτευμένων τῇ ποικίλῃ καὶ πολλῇ ἀποδείξει τῶν εἰς ἕκαστον πρόβλημα νοημάτων. οἱονεὶ γὰρ σιτιστὸν παρατίθησι λόγον ἢ διῃρημένον καὶ ἐν τροπολογίᾳ λεγόμενον τεθυμένον ὁ τὴν περὶ τοῦ προκειμένου προβλήματος ἀπόδειξιν πολλὴν φέρων καὶ πλήρη. ὡς εἰ [καθ’ ὑπόθεσιν] ὀλίγα τινὰ καὶ ἀσθενῆ φέροιτο εἰς τὴν τῶν προβλημάτων ἀπόδειξιν κατὰ τὰ δοκοῦντα κατασκευάζειν αὐτά, εἶεν ἂν τὰ τεθυμένα λεπτά τινα καὶ ἰσχνὰ καὶ [ἵν’ ὁμοίως ὀνομάσω] ξηρὰ καὶ ἄσαρκα. ἀλλ’ οὐ τοιαῦτα τὰ ἑτοιμασθέντα ἐν τῷ τοῦ βασιλέως ἀρίστῳ, ἐν ᾧ φησιν·
ἐν πνευματικοῖς δὲ γάμοις κοινωνίαν νόει λόγου νυμφίου [ὑποδοχήν,] τόκον δὲ καλῶς ποιούμενα νύμφης ψυχῆς, γαμουμένης λόγῳ καὶ μὴ φθειρομένης ὑπ’ αὐτοῦ, ἀλλὰ καὶ καθ’ ἑκάστην τὴν πρὸς αὐτὸν κοινωνίαν ἀφθαρσίας μεταλαμβανούσης καὶ γεννώσης, ὁποῖα γένοιτο ἐκ τοιούτων γάμων λογικὰ γεννήματα. καὶ ἐν τοιούτοις γάμοις νόει τὸ ἑτοιμαζόμενον «ἄριστον» ἐκ στερεᾶς ἐν πνευματικοῖς λογίοις τροφῆς. καὶ τὸ στερεὸν τῆς τροφῆς τροπολογούμενόν μοι νόει ἐν τοῖς ταύροις, ἀλλὰ καὶ τὸ πνευματικὸν τῆς αὐτῆς θεωρίας ἐν τοῖς θυομένοις σιτιστοῖς, καὶ τὴν ἄλλην δὲ ποικιλίαν, τὴν ἀνάλογον τοῖς σωματικοῖς πνευματικὴν θεωρίαν, [ἐν] τῷ «καὶ τὰ πάντα ἕτοιμα.» ὁ γὰρ βασιλεὺς ἐν δαψιλείᾳ βασιλικῇ ἀξίως τῆς βασιλείας καὶ τοῦ πλούτου ἑαυτοῦ τὸ τοιοῦτον ποιεῖ ἄριστον. Δοκεῖ δή μοι εὐγενῶν τινων ψυχῶν Ἰσραηλιτικῶν γεγονέναι ἡ προηγουμένη κλῆσις «εἰς τοὺς γάμους.» προηγουμένως γὰρ διὰ τῶν καλούντων τῷ τῆς διδασκαλίας λόγῳ βούλεται ὁ θεὸς ἥκειν εἰς τὴν μακαρίαν ταύτην ἑστίαν τοὺς πρὸς σύνεσιν εὐφυεστέρους. Θεόν, λεγόμενον ἐν παραβολαῖς καὶ γινόμενον πως ἄνθρωπον. Καὶ οὐ χρή τινα ἄνθρωπον ζητεῖν, κα κείνου λέγειν υἱὸν εἶναι τὸν Σωτῆρα, ἀλλὰ στάντα ἐπὶ τῆς ἐννοίας τοῦ Θεοῦ, καὶ τῶν λεγουσῶν παρα βολῶν αὐτὸν εἶναι ἄνθρωπον, συνετῶς ἀκούειν αὐτοῦ λέγοντος ἑαυτὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου. Παρ' ἡμῖν μὲν οὖν τοῖς ἀνθρώποις • ώμοιώθη ἡ βασιλεία τῶν οὐρα νῶν ἀνθρώπῳ βασιλεῖ· ο παρὰ δὲ τοῖς κατὰ τὰς Γρα φὰς λεγομένοις θεοῖς, ὧν ἐν συναγωγῇ ἔστη ὁ Θεὸς, ἐν μέσῳ θεοὺς διακρίνων,» ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἐστιν ὁμοία Θεῷ βασιλεῖ. δεεστέροις, ὅσον ἐπὶ τῇ ἑαυτῶν φύσει, ἀγγέλων, καὶ θρόνων, καὶ κυριοτήτων, καὶ ἀρχῶν, καὶ ἐξουσιῶν, ‹ • ώμοιώθη ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἀνθρώπῳ βασι ; - λεῖ,» ἐν θρόνοις ώμοιώθη ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν θρόνῳ βασιλεῖ· κυριότησι δὲ, κυριότητι βασιλεῖ· ἀρ χαῖς δὲ, ἀρχῇ βασιλεῖ· καὶ ἐξουσίαις, ἐξουσία βασι λεῖ. Φήσει γάρ τις· Τίς ἡ ἀποκλήρωσις τοῖς μὲν ἐλάττοσιν ὡμοιῶσθαι τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν ἀνθρώπῳ βασιλεῖ· τοῖς δὲ κρείττοσιν ἀνθρώπων μὴ τὸ ἀνάλογον τούτῳ γίνεσθαι; Οὗτος δὴ, ὁ ὁμοιωθείς ἀνθρώπῳ βασιλεῖ ποιῶν γάμους τῷ υἱῷ αὐτοῦ, ἀπέ στειλε τοὺς δούλους αὑτοῦ καλέσαι τοὺς κεκλημένους εἰς τοὺς γάμους· καὶ ἐπιστήσεις εἰ, ὥσπερ ἄλλη ἡ ";» γαμουμένη νύμφη παρὰ τοὺς καλοῦντας δούλους, καὶ Ο τοὺς κεκλημένους εἰς τοὺς γάμους· οὕτως καὶ ἐπὶ τῶν μυστικῶν πραγμάτων οἱ μέν τινές εἰσιν ἀνα λαμβανόμενοι εἰς τὸ σύστημα τῆς νύμφης, ἄλλοι δὲ εἰς τὴν τάξιν τῶν ἀποστελλομένων δούλων καλέσαι τοὺς κεκλημένους εἰς τοὺς γάμους· καὶ τρίτοι παρά τούτους, οἱ κεκλημένοι εἰς τοὺς γάμους. Θεὸς δ᾽ ἂν εἰδείη τὰ διάφορα τάγματα τῶν ψυχῶν, ἢ σὺν αὐτ ταῖς καὶ δυνάμεων, καὶ τὴν αἰτίαν τοῦ τούσδε μὲν ἐπὶ τὸ σύστημα τῆς νύμφης αναλαμβάνεσθαι· ἑτέ ρους δὲ ἐπὶ τοὺς δούλους τους διακονουμένους τη κλήσει· καὶ ἄλλους ἐπὶ τοὺς καλουμένους. Εν πνευ ματικοῖς δὲ γάμοις κοινωνίαν νόει Λόγου νυμφίου τόκον ἐν καλῷ ποιουμένου, καὶ νύμφης ψυχῆς γαμου μένης Λόγῳ, καὶ μὴ φθειρομένης ὑπ' αὐτοῦ· ἀλλὰ καὶ καθ' ἑκάστην τὴν πρὸς αὐτὸν κοινωνίαν ἀφθαρ σε Θεόν, λεγόμενον ἐν παραβολαῖς καὶ γινόμενον πως ἄνθρωπον. Καὶ οὐ χρή τινα ἄνθρωπον ζητεῖν, κα κείνου λέγειν υἱὸν εἶναι τὸν Σωτῆρα, ἀλλὰ στάντα ἐπὶ τῆς ἐννοίας τοῦ Θεοῦ, καὶ τῶν λεγουσῶν παρα βολῶν αὐτὸν εἶναι ἄνθρωπον, συνετῶς ἀκούειν αὐτοῦ λέγοντος ἑαυτὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου. Παρ' ἡμῖν μὲν οὖν τοῖς ἀνθρώποις • ώμοιώθη ἡ βασιλεία τῶν οὐρα νῶν ἀνθρώπῳ βασιλεῖ· ο παρὰ δὲ τοῖς κατὰ τὰς Γρα φὰς λεγομένοις θεοῖς, ὧν ἐν συναγωγῇ ἔστη ὁ Θεὸς, ἐν μέσῳ θεοὺς διακρίνων,» ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἐστιν ὁμοία Θεῷ βασιλεῖ. δεεστέροις, ὅσον ἐπὶ τῇ ἑαυτῶν φύσει, ἀγγέλων, καὶ θρόνων, καὶ κυριοτήτων, καὶ ἀρχῶν, καὶ ἐξουσιῶν, ‹ • ώμοιώθη ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἀνθρώπῳ βασι ; - λεῖ,» ἐν θρόνοις ώμοιώθη ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν θρόνῳ βασιλεῖ· κυριότησι δὲ, κυριότητι βασιλεῖ· ἀρ χαῖς δὲ, ἀρχῇ βασιλεῖ· καὶ ἐξουσίαις, ἐξουσία βασι λεῖ. Φήσει γάρ τις· Τίς ἡ ἀποκλήρωσις τοῖς μὲν ἐλάττοσιν ὡμοιῶσθαι τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν ἀνθρώπῳ βασιλεῖ· τοῖς δὲ κρείττοσιν ἀνθρώπων μὴ τὸ ἀνάλογον τούτῳ γίνεσθαι; Οὗτος δὴ, ὁ ὁμοιωθείς ἀνθρώπῳ βασιλεῖ ποιῶν γάμους τῷ υἱῷ αὐτοῦ, ἀπέ στειλε τοὺς δούλους αὑτοῦ καλέσαι τοὺς κεκλημένους εἰς τοὺς γάμους· καὶ ἐπιστήσεις εἰ, ὥσπερ ἄλλη ἡ ";» γαμουμένη νύμφη παρὰ τοὺς καλοῦντας δούλους, καὶ Ο τοὺς κεκλημένους εἰς τοὺς γάμους· οὕτως καὶ ἐπὶ τῶν μυστικῶν πραγμάτων οἱ μέν τινές εἰσιν ἀνα λαμβανόμενοι εἰς τὸ σύστημα τῆς νύμφης, ἄλλοι δὲ εἰς τὴν τάξιν τῶν ἀποστελλομένων δούλων καλέσαι τοὺς κεκλημένους εἰς τοὺς γάμους· καὶ τρίτοι παρά τούτους, οἱ κεκλημένοι εἰς τοὺς γάμους. Θεὸς δ᾽ ἂν εἰδείη τὰ διάφορα τάγματα τῶν ψυχῶν, ἢ σὺν αὐτ ταῖς καὶ δυνάμεων, καὶ τὴν αἰτίαν τοῦ τούσδε μὲν ἐπὶ τὸ σύστημα τῆς νύμφης αναλαμβάνεσθαι· ἑτέ ρους δὲ ἐπὶ τοὺς δούλους τους διακονουμένους τη κλήσει· καὶ ἄλλους ἐπὶ τοὺς καλουμένους. Εν πνευ ματικοῖς δὲ γάμοις κοινωνίαν νόει Λόγου νυμφίου τόκον ἐν καλῷ ποιουμένου, καὶ νύμφης ψυχῆς γαμου μένης Λόγῳ, καὶ μὴ φθειρομένης ὑπ' αὐτοῦ· ἀλλὰ καὶ καθ' ἑκάστην τὴν πρὸς αὐτὸν κοινωνίαν ἀφθαρ σε autem Deus est, Filius hominis elicitur, imitando Deum cum homines regit, qui in parabolis appel latur homo, et aliquo modo efficitur. Nec sane homo aliquis quærendus est, ipsiusque filius di cendus est Servator, sed hac Dei notione stando, et parabolas quæ ipsum hominem esse sciscunt sequendo prudenter et caute intelligendus est, cum Filium hominis se ipse appellat. Apud nos ergo ho mines, t simile factum est regnum calorum ho mini regi;, apud eos autem qui dii in Scripturis nuncupantur ", quorum e in synagoga stetit Deus, deos in medio dijudicans, > regnum coelorum Deo regi simile est. Quæres porro an, quemadmodum inter ho mines, qui natura sua angelis, et thronis, et domi nationibus, et principatibus, et potestatibus infe riores sunt, simile factum est regnum cœlorum homini regi s inter thronos simile itidem fiat regnum coelorum throno regi; inter domina tiones, dominationi regi; inter principatus, princi patui regi; et inter potestates, potestati regi. Dicet enim aliquis Quinam est iste delectus ac distin etio, ut inter inferiores homini regi regnum cœlo rum simile factum sit; inter eos autem qui præ stant hominibus, idem quoque pro rata parte non contingat? Is certe qui homini regi assimilatus est, nuptias filio suo faciens, visit servos suos vocare invitatos ad nuptias at observabis an quem admodum sponsa quæ nubit, alia est a servis ac cersentibus, et ab iis qui ad nuptias accersiti sunt; ita et in mysticis rebus aliqui ad nova nupta col locationem assumuntur; alii autem in servorum ordinem, qui invitatos ad nuptias accersitum mit tuntur; ac præter illos demum tertii, qui nempe ipsi ad nuptias invitati sunt: verum diversos ami marum ordiues, vel simul facultatum quibus pol lent, Deus noverit, necnon et causas propter quas ad sponsæ collocationem assumantur illi; alii inter eos qui vocationi huicce ministrant; atque alii de mum inter ipsos invitatos. In spiritalibus autem muptiis animadverte consuetudinem Verbi sponsi, unde fetus tempestive exoritur, cum anima sponsa quæ Verbo nupsit, ab eoque vitiata ac corrupta cœlorum homini regi; apud eos autem qui secundum Scripturas dii vocantur, quorum ‹ in synagoga stetit Deus, in medio deos discernens, regnum coelorum simile est regi Deo. el angelis, et sedibus, et dominationibus, et principatibus, et potestatibus, simile fecit regnum calorum homini regi: sic in sedibus, simile est regnuin cœlorum sedi regis, dominationibus autem dominationi regis, principatibus autem principatui regis, potestatibus potestati regis. Dicit enim aliquis: Quæ discretionis est ratio, ut hominibus quidem assimiletur regnum eorum (f. colorum) homini regi, superioribus autem non similiter fiat? Iste igitur qui assimilatus est homini regi faciens nuptias filio, misit servos suos vocare invitatos ad nuptias. Et considera si, quemadmodum in corporalibus alia est quæ nubit sponsa, alii autem invitatores, alii autem qui invitantur ad nuptias: sic et in rebus mysterialibus quidam quidem sunt qui accipiuntur in constitutionem sponsæ, alii autem in ordine transmissorum serverum invitatos vocare, tertii autem præter istos qui vocantur ad nuptias, Deus autem scit diversos ordines istos animarum, ea rumque virtutes et causas, ob quas hi quidem in constitutionen sponsæ accipiuntur, alii autem in ordine Servorum ministrantium vocationi hujusmodi, et alii in numero invitatorum ad nuptias. In spiritalibus autem nuptiis cominunicationem sponsi ad sponsam, id est, Christi ad animam, Verbi susceptionem intellige. Partus autem, opera bona anima nupta, quæ non corrumpitur a verbo sponsi, sed quotidie Psal. Lxxxi, 1. • Matth. xxı, 3. autem Deus est, Filius hominis elicitur, imitando Deum cum homines regit, qui in parabolis appel latur homo, et aliquo modo efficitur. Nec sane homo aliquis quærendus est, ipsiusque filius di cendus est Servator, sed hac Dei notione stando, et parabolas quæ ipsum hominem esse sciscunt sequendo prudenter et caute intelligendus est, cum Filium hominis se ipse appellat. Apud nos ergo ho mines, t simile factum est regnum calorum ho mini regi;, apud eos autem qui dii in Scripturis nuncupantur ", quorum e in synagoga stetit Deus, deos in medio dijudicans, > regnum coelorum Deo regi simile est. Quæres porro an, quemadmodum inter ho mines, qui natura sua angelis, et thronis, et domi nationibus, et principatibus, et potestatibus infe riores sunt, simile factum est regnum cœlorum homini regi s inter thronos simile itidem fiat regnum coelorum throno regi; inter domina tiones, dominationi regi; inter principatus, princi patui regi; et inter potestates, potestati regi. Dicet enim aliquis Quinam est iste delectus ac distin etio, ut inter inferiores homini regi regnum cœlo rum simile factum sit; inter eos autem qui præ stant hominibus, idem quoque pro rata parte non contingat? Is certe qui homini regi assimilatus est, nuptias filio suo faciens, visit servos suos vocare invitatos ad nuptias at observabis an quem admodum sponsa quæ nubit, alia est a servis ac cersentibus, et ab iis qui ad nuptias accersiti sunt; ita et in mysticis rebus aliqui ad nova nupta col locationem assumuntur; alii autem in servorum ordinem, qui invitatos ad nuptias accersitum mit tuntur; ac præter illos demum tertii, qui nempe ipsi ad nuptias invitati sunt: verum diversos ami marum ordiues, vel simul facultatum quibus pol lent, Deus noverit, necnon et causas propter quas ad sponsæ collocationem assumantur illi; alii inter eos qui vocationi huicce ministrant; atque alii de mum inter ipsos invitatos. In spiritalibus autem muptiis animadverte consuetudinem Verbi sponsi, unde fetus tempestive exoritur, cum anima sponsa quæ Verbo nupsit, ab eoque vitiata ac corrupta cœlorum homini regi; apud eos autem qui secundum Scripturas dii vocantur, quorum ‹ in synagoga stetit Deus, in medio deos discernens, regnum coelorum simile est regi Deo. el angelis, et sedibus, et dominationibus, et principatibus, et potestatibus, simile fecit regnum calorum homini regi: sic in sedibus, simile est regnuin cœlorum sedi regis, dominationibus autem dominationi regis, principatibus autem principatui regis, potestatibus potestati regis. Dicit enim aliquis: Quæ discretionis est ratio, ut hominibus quidem assimiletur regnum eorum (f. colorum) homini regi, superioribus autem non similiter fiat? Iste igitur qui assimilatus est homini regi faciens nuptias filio, misit servos suos vocare invitatos ad nuptias. Et considera si, quemadmodum in corporalibus alia est quæ nubit sponsa, alii autem invitatores, alii autem qui invitantur ad nuptias: sic et in rebus mysterialibus quidam quidem sunt qui accipiuntur in constitutionem sponsæ, alii autem in ordine transmissorum serverum invitatos vocare, tertii autem præter istos qui vocantur ad nuptias, Deus autem scit diversos ordines istos animarum, ea rumque virtutes et causas, ob quas hi quidem in constitutionen sponsæ accipiuntur, alii autem in ordine Servorum ministrantium vocationi hujusmodi, et alii in numero invitatorum ad nuptias. In spiritalibus autem nuptiis cominunicationem sponsi ad sponsam, id est, Christi ad animam, Verbi susceptionem intellige. Partus autem, opera bona anima nupta, quæ non corrumpitur a verbo sponsi, sed quotidie Psal. Lxxxi, 1. • Matth. xxı, 3. 21. Ζητήσεις δὲ εἰ, ὥσπερ ἐν ἀνθρώποις τοῖς ὑπο 21. Quæres autem, si quemadmodum in hominibus qui sunt inferiores, quantum ad suam naturam, 21. Ζητήσεις δὲ εἰ, ὥσπερ ἐν ἀνθρώποις τοῖς ὑπο 21. Quæres autem, si quemadmodum in hominibus qui sunt inferiores, quantum ad suam naturam,
PG 13:1541«οἱ ταῦροί μου καὶ τὰ σιτιστὰ τεθυμένα,» οὕτω δὲ «καὶ τὰ πάντα ἕτοιμα,» ἵν’ ἐν τῇ στάσει τῶν παίδων καὶ τῇ λειτουργίᾳ τῶν πνευματικῶν οἰνοχόων ἕκαστος τῶν διακόνων φέρῃ εἰς τὸ ἄριστον τεταγμένος ἐκεῖνα μάλιστα, ἐν οἷς ἔμαθε διακονεῖσθαι. καὶ προτρεπόμενός γε τοὺς [ὡς εἶπον] κατὰ τὴν παραβολὴν δευτέρους, εἶπε τὸ «ἰδοὺ τὸ ἄριστον ἡτοίμασα, οἱ ταῦροί μου καὶ τὰ σιτιστὰ τεθυμένα, καὶ πάντα ἕτοιμα· δεῦτε εἰς τοὺς γάμους.» Ἀλλ’ οἱ προηγουμένως καλούμενοι ὡς πτωχοὶ καὶ ἄποροι τὸν νοῦν «ἀμελήσαντες ἀπῆλθον,» περιέποντες τὰ ἴδια καὶ εὐφραινόμενοι μᾶλλον ἐπ’ αὐτοῖς ἢ οἷς ἐπηγγέλλετο διὰ τῶν ἀποσταλέντων δούλων ὁ βασιλεύς. καὶ ὅρα ὅτι ὁ μέν τις αὐτῶν ἔχων «ἴδιον ἀγρὸν» οὐκ ἦλθεν «εἰς τοὺς γάμους,» ὁ δὲ «ἐμπορίαν» κεκτημένος μιμεῖσθαί πως θέλων τὰ λεγόμενα ἐν τῇ περὶ τοῦ ἐμπόρου τῶν μαργαριτῶν παραβολῇ, ζητοῦντος τοὺς «καλοὺς μαργαρίτας» καὶ εὑρόντος «ἕνα πολύτιμον» καὶ ἀποδομένου τοὺς πολλούς, ἵνα ἀγοράσῃ τὸν ἕνα.
«οἱ ταῦροί μου καὶ τὰ σιτιστὰ τεθυμένα,» οὕτω δὲ «καὶ τὰ πάντα ἕτοιμα,» ἵν’ ἐν τῇ στάσει τῶν παίδων καὶ τῇ λειτουργίᾳ τῶν πνευματικῶν οἰνοχόων ἕκαστος τῶν διακόνων φέρῃ εἰς τὸ ἄριστον τεταγμένος ἐκεῖνα μάλιστα, ἐν οἷς ἔμαθε διακονεῖσθαι. καὶ προτρεπόμενός γε τοὺς [ὡς εἶπον] κατὰ τὴν παραβολὴν δευτέρους, εἶπε τὸ «ἰδοὺ τὸ ἄριστον ἡτοίμασα, οἱ ταῦροί μου καὶ τὰ σιτιστὰ τεθυμένα, καὶ πάντα ἕτοιμα· δεῦτε εἰς τοὺς γάμους.» Ἀλλ’ οἱ προηγουμένως καλούμενοι ὡς πτωχοὶ καὶ ἄποροι τὸν νοῦν «ἀμελήσαντες ἀπῆλθον,» περιέποντες τὰ ἴδια καὶ εὐφραινόμενοι μᾶλλον ἐπ’ αὐτοῖς ἢ οἷς ἐπηγγέλλετο διὰ τῶν ἀποσταλέντων δούλων ὁ βασιλεύς. καὶ ὅρα ὅτι ὁ μέν τις αὐτῶν ἔχων «ἴδιον ἀγρὸν» οὐκ ἦλθεν «εἰς τοὺς γάμους,» ὁ δὲ «ἐμπορίαν» κεκτημένος μιμεῖσθαί πως θέλων τὰ λεγόμενα ἐν τῇ περὶ τοῦ ἐμπόρου τῶν μαργαριτῶν παραβολῇ, ζητοῦντος τοὺς «καλοὺς μαργαρίτας» καὶ εὑρόντος «ἕνα πολύτιμον» καὶ ἀποδομένου τοὺς πολλούς, ἵνα ἀγοράσῃ τὸν ἕνα.
PG 13:1542πλὴν οὐκ αἴσιος ἡ ἐμπορία αὕτη, ἐφ’ ἣν ἀπελθὼν ὁ κεκλημένος οὐ μετέλαβε τοῦ ἑτοιμασθέντος τῷ βασιλεῖ ἀρίστου καὶ τῶν τεθυμένων ταύρων καὶ σιτιστῶν καὶ πάντων τῶν ἑτοίμων. ὅσοι μὲν οὖν τῶν διορατικῶν κληθέντες οὐκ ἔρχονται εἰς τὴν κλῆσιν, οὐ μὴν καὶ «τοὺς» ἀποσταλέντας «δούλους» ἐπὶ τὸ καλεῖν ὑβρίζουσι καὶ ἀναιροῦσι, μετριώτεροί εἰσι τῶν ταῦτα τετολμηκότων καὶ ἀναπαύονται ὃς μὲν «εἰς τὸν ἴδιον ἀγρόν,» ὃς δὲ «ἐπὶ» τῇ ἐμπορίᾳ «αὐτοῦ.» οἱ δὲ λοιποὶ παρὰ τούτους ἴδωμεν τίνες εἰσί. δοκεῖ δή μοι ὅτι ἐκπεπτώκασιν οὗτοι ἐπὶ παρασκευὴν ἐριστικῶν καὶ σοφιστικῶν λόγων, ἐν οἷς κρατοῦντες τῶν ἀποστελλομένων δούλων οὐ παρεσκευασμένων πρὸς τὸ λύειν σοφίσματα ἢ κρατεῖν δοκοῦντες, ὑβρίζουσι τοὺς διακονουμένους τῇ κλήσει. καὶ ἔστι γε ἰδεῖν τοὺς προσπεπονθότας τῇ ἀσκήσει τῶν θείων λόγων καὶ μετὰ τῆς θείας σοφίας βουλομένους αὐτοὺς πρεσβεύειν, ὑβριζομένους ὑπὸ τῶν διορατικῶν μὲν οὐ βουλομένων δὲ πιστεύειν τῇ ἀληθείᾳ· τινὰς δὲ αὐτῶν καὶ ἀναιρουμένους ὑπ’ ἐκείνων, οἷς ὁ βασιλεὺς ὀργισθῆναι λέγεται, ἐπειδὴ «ἔφθασε ἡ» καλουμένη «ὀργὴ ἐπ’ αὐτούς».
«οἱ ταῦροί μου καὶ τὰ σιτιστὰ τεθυμένα,» οὕτω δὲ «καὶ τὰ πάντα ἕτοιμα,» ἵν’ ἐν τῇ στάσει τῶν παίδων καὶ τῇ λειτουργίᾳ τῶν πνευματικῶν οἰνοχόων ἕκαστος τῶν διακόνων φέρῃ εἰς τὸ ἄριστον τεταγμένος ἐκεῖνα μάλιστα, ἐν οἷς ἔμαθε διακονεῖσθαι. καὶ προτρεπόμενός γε τοὺς [ὡς εἶπον] κατὰ τὴν παραβολὴν δευτέρους, εἶπε τὸ «ἰδοὺ τὸ ἄριστον ἡτοίμασα, οἱ ταῦροί μου καὶ τὰ σιτιστὰ τεθυμένα, καὶ πάντα ἕτοιμα· δεῦτε εἰς τοὺς γάμους.» Ἀλλ’ οἱ προηγουμένως καλούμενοι ὡς πτωχοὶ καὶ ἄποροι τὸν νοῦν «ἀμελήσαντες ἀπῆλθον,» περιέποντες τὰ ἴδια καὶ εὐφραινόμενοι μᾶλλον ἐπ’ αὐτοῖς ἢ οἷς ἐπηγγέλλετο διὰ τῶν ἀποσταλέντων δούλων ὁ βασιλεύς. καὶ ὅρα ὅτι ὁ μέν τις αὐτῶν ἔχων «ἴδιον ἀγρὸν» οὐκ ἦλθεν «εἰς τοὺς γάμους,» ὁ δὲ «ἐμπορίαν» κεκτημένος μιμεῖσθαί πως θέλων τὰ λεγόμενα ἐν τῇ περὶ τοῦ ἐμπόρου τῶν μαργαριτῶν παραβολῇ, ζητοῦντος τοὺς «καλοὺς μαργαρίτας» καὶ εὑρόντος «ἕνα πολύτιμον» καὶ ἀποδομένου τοὺς πολλούς, ἵνα ἀγοράσῃ τὸν ἕνα.
PG 13:1543Τὸ δὲ ἔργον τῆς ὀργῆς ἐστι πεμφθῆναι «τὸ στράτευμα» τοῦ βασιλέως, ἤτοι τὸ «πλῆθος τῆς οὐρανίου στρατιᾶς» ἢ τοὺς τεταγμένους ἐπὶ τῶν κολάσεων ἀγγέλους· καὶ ἀναιροῦσί γε «τοὺς φονεῖς» τῶν διακόνων τοῦ λόγου καὶ πᾶσαν «τὴν πόλιν αὐτῶν» ἐμπίπρησιν «ὁ βασιλεύς.» οἱονεὶ γὰρ πόλις [ἀσεβῶν] καὶ σύστημα καθ’ ἕκαστόν ἐστι τῶν συγκεκροτημένων ἐν τῇ σοφίᾳ «τῶν ἀρχόντων τοῦ αἰῶνος τούτου» δογμάτων, ἣν ἐμπίπρησιν «ὁ βασιλεὺς» καὶ ἐξαφανίζει, ὡς ἐκ μοχθηρῶν οἰκοδομημάτων συνεστηκυῖαν. καὶ ἐπάν ποτε κατανοήσῃς καθαίρεσιν εἴτε «ψευδωνύμου γνώσεως» εἴτε ὁποιωνποτοῦν λόγων ἐπαγγελλομένων ἀλήθειαν, καὶ ἀνατροπὴν αὐτῶν γενναίαν, μὴ ὄκνει λέγειν τὸ τοιοῦτον γεγονέναι ὑπὸ τῶν στρατιωτῶν τοῦ θεοῦ ἐμπιπράντων τὰς τῶν ἐχθρῶν τῆς ἀληθείας [τοῦ θεοῦ] πόλεις. ἐνεπρήσθη μέντοι καὶ ἡ πόλις τῆς Ἰουδαϊκῆς διδασκαλίας μετὰ τὴν τοῦ Χριστοῦ ἐπιδημίαν, ἧς ἐμπρησθείσης εἶπε «τοῖς δούλοις αὑτοῦ ὁ βασιλεὺς» ἀποστόλοις Χριστοῦ ἢ ἀγγέλοις θεοῦ τεταγμένοις ἐπὶ τῆς κλήσεως τῶν ἐθνῶν· «ὁ μὲν γάμος ἕτοιμος, οἱ δὲ κεκλημένοι οὐκ ἦσαν ἄξιοι·
Τὸ δὲ ἔργον τῆς ὀργῆς ἐστι πεμφθῆναι «τὸ στράτευμα» τοῦ βασιλέως, ἤτοι τὸ «πλῆθος τῆς οὐρανίου στρατιᾶς» ἢ τοὺς τεταγμένους ἐπὶ τῶν κολάσεων ἀγγέλους· καὶ ἀναιροῦσί γε «τοὺς φονεῖς» τῶν διακόνων τοῦ λόγου καὶ πᾶσαν «τὴν πόλιν αὐτῶν» ἐμπίπρησιν «ὁ βασιλεύς.» οἱονεὶ γὰρ πόλις [ἀσεβῶν] καὶ σύστημα καθ’ ἕκαστόν ἐστι τῶν συγκεκροτημένων ἐν τῇ σοφίᾳ «τῶν ἀρχόντων τοῦ αἰῶνος τούτου» δογμάτων, ἣν ἐμπίπρησιν «ὁ βασιλεὺς» καὶ ἐξαφανίζει, ὡς ἐκ μοχθηρῶν οἰκοδομημάτων συνεστηκυῖαν. καὶ ἐπάν ποτε κατανοήσῃς καθαίρεσιν εἴτε «ψευδωνύμου γνώσεως» εἴτε ὁποιωνποτοῦν λόγων ἐπαγγελλομένων ἀλήθειαν, καὶ ἀνατροπὴν αὐτῶν γενναίαν, μὴ ὄκνει λέγειν τὸ τοιοῦτον γεγονέναι ὑπὸ τῶν στρατιωτῶν τοῦ θεοῦ ἐμπιπράντων τὰς τῶν ἐχθρῶν τῆς ἀληθείας [τοῦ θεοῦ] πόλεις. ἐνεπρήσθη μέντοι καὶ ἡ πόλις τῆς Ἰουδαϊκῆς διδασκαλίας μετὰ τὴν τοῦ Χριστοῦ ἐπιδημίαν, ἧς ἐμπρησθείσης εἶπε «τοῖς δούλοις αὑτοῦ ὁ βασιλεὺς» ἀποστόλοις Χριστοῦ ἢ ἀγγέλοις θεοῦ τεταγμένοις ἐπὶ τῆς κλήσεως τῶν ἐθνῶν· «ὁ μὲν γάμος ἕτοιμος, οἱ δὲ κεκλημένοι οὐκ ἦσαν ἄξιοι· τὴν παραβολὴν δευτέρους, εἶπε τό· Ἰδοὺ τὸ ἄρι στον ήτοίμασα, οἱ ταῦροί μου καὶ τὰ σιτιστὰ τεθ μένα, καὶ πάντα ἔτοιμα· δεῦτε εἰς τοὺς γάμους. Αλλ' οι προηγουμένως καλούμενοι, ὡς πτωχοὶ καὶ ἄποροι τὸν νοῦν, ο αμελήσαντες ἀπῆλθον, ο περ έποντες τὰ ἴδια καὶ εὐφραινόμενοι μᾶλλον ἐπ' αὐ τοῖς ἢ οἷς ἐπηγγέλλετο διὰ τῶν ἀποσταλέντων δού λων ὁ βασιλεύς. Καὶ ἔρα, ὅτι ὁ μέν τις αὐτῶν ἔχων ἴδιον ἀγρὸν οὐκ ἦλθεν εἰς τοὺς γάμους· ὁ δὲ ἐμπορίαν κέκτηται, μιμεῖσθαί πως θέλων τὰ λεγόμενα ἐν τῇ περὶ τοῦ ἐμπόρου των μαργαριτῶν παραβολῇ, ζη τοῦντος τοὺς καλούς μαργαρίτας, καὶ εὑρόντος ἕνα πολύτιμον, καὶ ἀποδομένου τοὺς πολλοὺς, ἵνα ἀγοράτη τὸν ἕνα. Πλὴν οὐκ αἴσιος ἡ ἐμπορία αὕτη, ἐφ᾽ ἐν ἀπελθὼν ὁ κεκλημένος οὐ μετέλαβε τοῦ ἑτοιμασθέν τος τῷ βασιλεῖ ἀρίστου, καὶ τῶν τεθυμένων ταύρων, καὶ σιτιστῶν, καὶ πάντων τῶν ἑτοίμων. Οσοι μέν οὖν τῶν διορατικῶν κληθέντες οὐκ ἔρχονται εἰς τὴν κλῆσιν, οὐ μὴν καὶ τοὺς ἀποσταλέντας δούλους ἐπὶ τὸ καλεῖν ὑβρίζουσι καὶ ἀναιροῦσι, μετριώτεροι εἰσι τῶν ταῦτα τετολμηκότων, καὶ ἀναπαύονται ὅς μὲν εἰς τὸν ἴδιον ἀγρὸν, ὃς δὲ ἐπὶ τῇ ἐμπορίᾳ αὐτοῦ. Οἱ δὲ λοιποὶ παρὰ τούτους, ἴδωμεν τίνες εἰσί· δοκεῖ δή μοι, ὅτι ἐκπεπτώκασιν οὗτοι ἐπὶ παρασκευὴν ἐριστικῶν καὶ σοφιστικῶν λόγων, ἐν οἷς κρατοῦντες τῶν ἀποστελλο μένων δούλων οὐ παρεσκευασμένων πρὸς τὸ λύειν την φίσματα, ἢ κρατεῖν δοκοῦντες, ὑβρίζουσι τοὺς δια κονουμένους τῇ κλήσει. Καὶ ἔστι γε ἰδεῖν τοὺς προσ πεπονθότας τῇ ἀσκήσει τῶν θείων λόγων, καὶ μετὰ τῆς θείας σοφίας βουλομένους αὐτὸν πρεσβεύει», ὑβριζομένους ὑπὸ τῶν διορατικῶν μὲν, οὐ βουλομέ νων δὲ πιστεύειν τῇ ἀληθείᾳ· τινὰς δὲ αὐτοὺς καὶ ἀναιρουμένους ὑπ' ἐκείνων, οἷς ὁ βασιλεὺς ὀργισθή και λέγεται, ἐπειδὴ φθάσαι τὴν καλουμένην ὀργὴν ἐπ' αὐτούς. Τὸ δὲ ἔργον τῆς ὀργῆς ἐστι πεμφθῆναι τὸ στράτευμα τοῦ βασιλέως ήτοι τὸ πλῆθος τῆς οὐρανίου στρατιᾶς, ἢ τοὺς τεταγμένους ἐπὶ τῶν κολάσεων ἀγγέλους. Καὶ ἀναιροῦσί γε τοὺς φονεῖς τῶν διακή νων τοῦ Λόγου, καὶ πᾶσαν τὴν πόλιν αὐτῶν ἐμπέ Αὐτόν. αὐτούς. Τεταγμένους. καλουμένους. τὴν παραβολὴν δευτέρους, εἶπε τό· Ἰδοὺ τὸ ἄρι στον ήτοίμασα, οἱ ταῦροί μου καὶ τὰ σιτιστὰ τεθ μένα, καὶ πάντα ἔτοιμα· δεῦτε εἰς τοὺς γάμους. Αλλ' οι προηγουμένως καλούμενοι, ὡς πτωχοὶ καὶ ἄποροι τὸν νοῦν, ο αμελήσαντες ἀπῆλθον, ο περ έποντες τὰ ἴδια καὶ εὐφραινόμενοι μᾶλλον ἐπ' αὐ τοῖς ἢ οἷς ἐπηγγέλλετο διὰ τῶν ἀποσταλέντων δού λων ὁ βασιλεύς. Καὶ ἔρα, ὅτι ὁ μέν τις αὐτῶν ἔχων ἴδιον ἀγρὸν οὐκ ἦλθεν εἰς τοὺς γάμους· ὁ δὲ ἐμπορίαν κέκτηται, μιμεῖσθαί πως θέλων τὰ λεγόμενα ἐν τῇ περὶ τοῦ ἐμπόρου των μαργαριτῶν παραβολῇ, ζη τοῦντος τοὺς καλούς μαργαρίτας, καὶ εὑρόντος ἕνα πολύτιμον, καὶ ἀποδομένου τοὺς πολλοὺς, ἵνα ἀγοράτη τὸν ἕνα. Πλὴν οὐκ αἴσιος ἡ ἐμπορία αὕτη, ἐφ᾽ ἐν ἀπελθὼν ὁ κεκλημένος οὐ μετέλαβε τοῦ ἑτοιμασθέν τος τῷ βασιλεῖ ἀρίστου, καὶ τῶν τεθυμένων ταύρων, καὶ σιτιστῶν, καὶ πάντων τῶν ἑτοίμων. Οσοι μέν οὖν τῶν διορατικῶν κληθέντες οὐκ ἔρχονται εἰς τὴν κλῆσιν, οὐ μὴν καὶ τοὺς ἀποσταλέντας δούλους ἐπὶ τὸ καλεῖν ὑβρίζουσι καὶ ἀναιροῦσι, μετριώτεροι εἰσι τῶν ταῦτα τετολμηκότων, καὶ ἀναπαύονται ὅς μὲν εἰς τὸν ἴδιον ἀγρὸν, ὃς δὲ ἐπὶ τῇ ἐμπορίᾳ αὐτοῦ. Οἱ δὲ λοιποὶ παρὰ τούτους, ἴδωμεν τίνες εἰσί· δοκεῖ δή μοι, ὅτι ἐκπεπτώκασιν οὗτοι ἐπὶ παρασκευὴν ἐριστικῶν καὶ σοφιστικῶν λόγων, ἐν οἷς κρατοῦντες τῶν ἀποστελλο μένων δούλων οὐ παρεσκευασμένων πρὸς τὸ λύειν την φίσματα, ἢ κρατεῖν δοκοῦντες, ὑβρίζουσι τοὺς δια κονουμένους τῇ κλήσει. Καὶ ἔστι γε ἰδεῖν τοὺς προσ πεπονθότας τῇ ἀσκήσει τῶν θείων λόγων, καὶ μετὰ τῆς θείας σοφίας βουλομένους αὐτὸν πρεσβεύει», ὑβριζομένους ὑπὸ τῶν διορατικῶν μὲν, οὐ βουλομέ νων δὲ πιστεύειν τῇ ἀληθείᾳ· τινὰς δὲ αὐτοὺς καὶ ἀναιρουμένους ὑπ' ἐκείνων, οἷς ὁ βασιλεὺς ὀργισθή και λέγεται, ἐπειδὴ φθάσαι τὴν καλουμένην ὀργὴν ἐπ' αὐτούς. Τὸ δὲ ἔργον τῆς ὀργῆς ἐστι πεμφθῆναι τὸ στράτευμα τοῦ βασιλέως ήτοι τὸ πλῆθος τῆς οὐρανίου στρατιᾶς, ἢ τοὺς τεταγμένους ἐπὶ τῶν κολάσεων ἀγγέλους. Καὶ ἀναιροῦσί γε τοὺς φονεῖς τῶν διακή νων τοῦ Λόγου, καὶ πᾶσαν τὴν πόλιν αὐτῶν ἐμπέ Αὐτόν. αὐτούς. Τεταγμένους. καλουμένους. que, quæ ministrare didicit. Secundos autem, ita & « ut dixi, juxta parabolam adhortans, id ait Ecce prandium meum paravi, tauri mnei, et allilia occisa sunt, et omnia parata: venite ad nuptias. › opes, «neglexerunt, et abierunt 6,» rerum suarum satagentes, iisque magis delectati, quam quæ sibi a rege per missos servos promissa fuerant. Nota au tem aliquem ex iis villam sibi possidentem ad nu ptias non ivisse; hunc autem negotiationi deditum ea quodammodo imitari voluisse quæ in parabola de margaritarum mercatore dicuntur, pulchras quæ rente margaritas, qui, inventa pretiosa una, plures alias vendit, ut unam illam mercetur 67. Verum in fausta ea est negotiatio, ad quam abiens qui invi tatus est, parati a rege prandii, occisorumque tau rerum et altilium, paratorumque omnium particeps non fuit. Ex iis ergo qui perspicacitate pollent, quotquot invitati non obsequuntur, servos tamen ad vocandum missus contumelia non afficiunt, neque trucidant, moderatiores iis sunt qui talia designare fuerunt ausi, ac æquiores, et is quidem in agrum suum, ille vero ad negotiationem suam quiescendi causa contendit. Reliqui vero præter istos quinam sint, videamus; hi mihi sane ad contentiosos ser mones captiososque struendos sese demisisse viden tur; in quibus missos servos, ad solvenda sophi smata minime paratos vel superantes, vel superare visi vocationis ministros contumeliis aliciunt. Ac eos quidem qui divinorum sermonum tractationi aldicti sunt, et illos cum sapientia divina prædi care volunt, a viris ingenii acumine præditis, veri tati autem fidem accommodare nolentibus injuria affectos videre licet; nonnullos etiam ab iis inter fectos, quibus rex succensere dicitur, postquam vi!elicet id quod ira dicitur, in eos pervenerit 68. Iræ autem effectus ille est, regis exercitum mitti, cœlesus nempe exercitus copias, vel præfectos sup pliciis angelos: bi autem ministrorum Verbi inter fectores de medio tollunt, universamque eorum ci turtur. Sed eum ipsum castitatis sermonem cum multa rationis probatione de Scripturis repletum protulerit, ita ut delectet animum audientis pariter et confirmet, protulit eum saginatum. Si de cha ritate locutus fuerit, protulit columbam. Et sic in omnibus eloquiis Dei intellige quid est exile, et quid saginatum. runt, et egenos sermone, et abierunt sua sequentes, et magis sunt delectati in illis, quam in his quæ per servos suos rex promittebat: et unus quidem eorum habens proprium quendam agrum nou venit ad nuptias: alius autem negotiationem exsequens, imitari quodammodo volens illum negotiatorem margaritarum, et quærentem margaritas bonas, qui, cum invenisset pretiosissimam margaritam, vendidit omnes ut emeret unam. Sed non bona negotiatio ista, ad quam vadens qui fuerat invitatus non percepit prandium quod a rege fuerat præparatum Qui ergo ex intelligentibus invitatis non veniunt quidem, non autem et servos ad vocandum transmissos injuriant, nec interficiunt, leniores sunt illis qui ausi sunt talia. Et requiescunt quidem in agro proprio, alii autem in sua negotiatione; reliqui autem extra eos, videamus qui sunt. Puto quod hi sunt qui ceciderunt in præparatione contentiosorum et astutorum ver borum in quibus tenuerunt, aut visi sunt tenuisse servos transmissos, qui non fuerunt præparati ad solvendas eorum quæstiones versutas, et contumeliis affecerunt ministros vocationis. Et est videre quo tidie, quomodo invitatores Dei simplices, et non valde astuti secundum carnein cum divina sapientia sua volunt illos tales docere: sed injurias patiuntur ab eis qui intelligunt quidem, non autem volunt credere veritati. Alii autem et interficiuntur ab eis, quibus rex iratus dicitur, quoniam pervenit super eos ira Matth. xxii, 4. ibid. 5. Matth. XIII, 45. | The s. 11, 16. Forte legendum Codex Regius, que, quæ ministrare didicit. Secundos autem, ita & « ut dixi, juxta parabolam adhortans, id ait Ecce prandium meum paravi, tauri mnei, et allilia occisa sunt, et omnia parata: venite ad nuptias. › opes, «neglexerunt, et abierunt 6,» rerum suarum satagentes, iisque magis delectati, quam quæ sibi a rege per missos servos promissa fuerant. Nota au tem aliquem ex iis villam sibi possidentem ad nu ptias non ivisse; hunc autem negotiationi deditum ea quodammodo imitari voluisse quæ in parabola de margaritarum mercatore dicuntur, pulchras quæ rente margaritas, qui, inventa pretiosa una, plures alias vendit, ut unam illam mercetur 67. Verum in fausta ea est negotiatio, ad quam abiens qui invi tatus est, parati a rege prandii, occisorumque tau rerum et altilium, paratorumque omnium particeps non fuit. Ex iis ergo qui perspicacitate pollent, quotquot invitati non obsequuntur, servos tamen ad vocandum missus contumelia non afficiunt, neque trucidant, moderatiores iis sunt qui talia designare fuerunt ausi, ac æquiores, et is quidem in agrum suum, ille vero ad negotiationem suam quiescendi causa contendit. Reliqui vero præter istos quinam sint, videamus; hi mihi sane ad contentiosos ser mones captiososque struendos sese demisisse viden tur; in quibus missos servos, ad solvenda sophi smata minime paratos vel superantes, vel superare visi vocationis ministros contumeliis aliciunt. Ac eos quidem qui divinorum sermonum tractationi aldicti sunt, et illos cum sapientia divina prædi care volunt, a viris ingenii acumine præditis, veri tati autem fidem accommodare nolentibus injuria affectos videre licet; nonnullos etiam ab iis inter fectos, quibus rex succensere dicitur, postquam vi!elicet id quod ira dicitur, in eos pervenerit 68. Iræ autem effectus ille est, regis exercitum mitti, cœlesus nempe exercitus copias, vel præfectos sup pliciis angelos: bi autem ministrorum Verbi inter fectores de medio tollunt, universamque eorum ci turtur. Sed eum ipsum castitatis sermonem cum multa rationis probatione de Scripturis repletum protulerit, ita ut delectet animum audientis pariter et confirmet, protulit eum saginatum. Si de cha ritate locutus fuerit, protulit columbam. Et sic in omnibus eloquiis Dei intellige quid est exile, et quid saginatum. runt, et egenos sermone, et abierunt sua sequentes, et magis sunt delectati in illis, quam in his quæ per servos suos rex promittebat: et unus quidem eorum habens proprium quendam agrum nou venit ad nuptias: alius autem negotiationem exsequens, imitari quodammodo volens illum negotiatorem margaritarum, et quærentem margaritas bonas, qui, cum invenisset pretiosissimam margaritam, vendidit omnes ut emeret unam. Sed non bona negotiatio ista, ad quam vadens qui fuerat invitatus non percepit prandium quod a rege fuerat præparatum Qui ergo ex intelligentibus invitatis non veniunt quidem, non autem et servos ad vocandum transmissos injuriant, nec interficiunt, leniores sunt illis qui ausi sunt talia. Et requiescunt quidem in agro proprio, alii autem in sua negotiatione; reliqui autem extra eos, videamus qui sunt. Puto quod hi sunt qui ceciderunt in præparatione contentiosorum et astutorum ver borum in quibus tenuerunt, aut visi sunt tenuisse servos transmissos, qui non fuerunt præparati ad solvendas eorum quæstiones versutas, et contumeliis affecerunt ministros vocationis. Et est videre quo tidie, quomodo invitatores Dei simplices, et non valde astuti secundum carnein cum divina sapientia sua volunt illos tales docere: sed injurias patiuntur ab eis qui intelligunt quidem, non autem volunt credere veritati. Alii autem et interficiuntur ab eis, quibus rex iratus dicitur, quoniam pervenit super eos ira Matth. xxii, 4. ibid. 5. Matth. XIII, 45. | The s. 11, 16. Forte legendum Codex Regius, 23. At qui priores invitati sunt, quasi mentis in 23. Sed qui principaliter quidem fuerant invitati, primos invitatores quasi pauperes sensu ‹ neglexe 23. At qui priores invitati sunt, quasi mentis in 23. Sed qui principaliter quidem fuerant invitati, primos invitatores quasi pauperes sensu ‹ neglexe
PG 13:1544πορεύεσθε οὖν ἐπὶ τὰς διεξόδους τῶν ὁδῶν, καὶ ὅσους ἐὰν εὕρητε καλέσατε εἰς τοὺς γάμους.» καὶ ἔστιν ἰδεῖν ἀπὸ πάσης ὁδοῦ ἰδιωτικῶν καὶ οὐκ ἰδιωτικῶν δογμάτων τῶν κατὰ τὰ ἔθη τῶν ἐθνῶν καὶ πόλεων καὶ κωμῶν καὶ τόπων τοὺς καλουμένους «εἰς τοὺς γάμους» ἀπὸ τῶν προσταχθέντων τοῦτο ποιεῖν.
Τὸ δὲ ἔργον τῆς ὀργῆς ἐστι πεμφθῆναι «τὸ στράτευμα» τοῦ βασιλέως, ἤτοι τὸ «πλῆθος τῆς οὐρανίου στρατιᾶς» ἢ τοὺς τεταγμένους ἐπὶ τῶν κολάσεων ἀγγέλους· καὶ ἀναιροῦσί γε «τοὺς φονεῖς» τῶν διακόνων τοῦ λόγου καὶ πᾶσαν «τὴν πόλιν αὐτῶν» ἐμπίπρησιν «ὁ βασιλεύς.» οἱονεὶ γὰρ πόλις [ἀσεβῶν] καὶ σύστημα καθ’ ἕκαστόν ἐστι τῶν συγκεκροτημένων ἐν τῇ σοφίᾳ «τῶν ἀρχόντων τοῦ αἰῶνος τούτου» δογμάτων, ἣν ἐμπίπρησιν «ὁ βασιλεὺς» καὶ ἐξαφανίζει, ὡς ἐκ μοχθηρῶν οἰκοδομημάτων συνεστηκυῖαν. καὶ ἐπάν ποτε κατανοήσῃς καθαίρεσιν εἴτε «ψευδωνύμου γνώσεως» εἴτε ὁποιωνποτοῦν λόγων ἐπαγγελλομένων ἀλήθειαν, καὶ ἀνατροπὴν αὐτῶν γενναίαν, μὴ ὄκνει λέγειν τὸ τοιοῦτον γεγονέναι ὑπὸ τῶν στρατιωτῶν τοῦ θεοῦ ἐμπιπράντων τὰς τῶν ἐχθρῶν τῆς ἀληθείας [τοῦ θεοῦ] πόλεις. ἐνεπρήσθη μέντοι καὶ ἡ πόλις τῆς Ἰουδαϊκῆς διδασκαλίας μετὰ τὴν τοῦ Χριστοῦ ἐπιδημίαν, ἧς ἐμπρησθείσης εἶπε «τοῖς δούλοις αὑτοῦ ὁ βασιλεὺς» ἀποστόλοις Χριστοῦ ἢ ἀγγέλοις θεοῦ τεταγμένοις ἐπὶ τῆς κλήσεως τῶν ἐθνῶν· «ὁ μὲν γάμος ἕτοιμος, οἱ δὲ κεκλημένοι οὐκ ἦσαν ἄξιοι· τὴν παραβολὴν δευτέρους, εἶπε τό· Ἰδοὺ τὸ ἄρι στον ήτοίμασα, οἱ ταῦροί μου καὶ τὰ σιτιστὰ τεθ μένα, καὶ πάντα ἔτοιμα· δεῦτε εἰς τοὺς γάμους. Αλλ' οι προηγουμένως καλούμενοι, ὡς πτωχοὶ καὶ ἄποροι τὸν νοῦν, ο αμελήσαντες ἀπῆλθον, ο περ έποντες τὰ ἴδια καὶ εὐφραινόμενοι μᾶλλον ἐπ' αὐ τοῖς ἢ οἷς ἐπηγγέλλετο διὰ τῶν ἀποσταλέντων δού λων ὁ βασιλεύς. Καὶ ἔρα, ὅτι ὁ μέν τις αὐτῶν ἔχων ἴδιον ἀγρὸν οὐκ ἦλθεν εἰς τοὺς γάμους· ὁ δὲ ἐμπορίαν κέκτηται, μιμεῖσθαί πως θέλων τὰ λεγόμενα ἐν τῇ περὶ τοῦ ἐμπόρου των μαργαριτῶν παραβολῇ, ζη τοῦντος τοὺς καλούς μαργαρίτας, καὶ εὑρόντος ἕνα πολύτιμον, καὶ ἀποδομένου τοὺς πολλοὺς, ἵνα ἀγοράτη τὸν ἕνα. Πλὴν οὐκ αἴσιος ἡ ἐμπορία αὕτη, ἐφ᾽ ἐν ἀπελθὼν ὁ κεκλημένος οὐ μετέλαβε τοῦ ἑτοιμασθέν τος τῷ βασιλεῖ ἀρίστου, καὶ τῶν τεθυμένων ταύρων, καὶ σιτιστῶν, καὶ πάντων τῶν ἑτοίμων. Οσοι μέν οὖν τῶν διορατικῶν κληθέντες οὐκ ἔρχονται εἰς τὴν κλῆσιν, οὐ μὴν καὶ τοὺς ἀποσταλέντας δούλους ἐπὶ τὸ καλεῖν ὑβρίζουσι καὶ ἀναιροῦσι, μετριώτεροι εἰσι τῶν ταῦτα τετολμηκότων, καὶ ἀναπαύονται ὅς μὲν εἰς τὸν ἴδιον ἀγρὸν, ὃς δὲ ἐπὶ τῇ ἐμπορίᾳ αὐτοῦ. Οἱ δὲ λοιποὶ παρὰ τούτους, ἴδωμεν τίνες εἰσί· δοκεῖ δή μοι, ὅτι ἐκπεπτώκασιν οὗτοι ἐπὶ παρασκευὴν ἐριστικῶν καὶ σοφιστικῶν λόγων, ἐν οἷς κρατοῦντες τῶν ἀποστελλο μένων δούλων οὐ παρεσκευασμένων πρὸς τὸ λύειν την φίσματα, ἢ κρατεῖν δοκοῦντες, ὑβρίζουσι τοὺς δια κονουμένους τῇ κλήσει. Καὶ ἔστι γε ἰδεῖν τοὺς προσ πεπονθότας τῇ ἀσκήσει τῶν θείων λόγων, καὶ μετὰ τῆς θείας σοφίας βουλομένους αὐτὸν πρεσβεύει», ὑβριζομένους ὑπὸ τῶν διορατικῶν μὲν, οὐ βουλομέ νων δὲ πιστεύειν τῇ ἀληθείᾳ· τινὰς δὲ αὐτοὺς καὶ ἀναιρουμένους ὑπ' ἐκείνων, οἷς ὁ βασιλεὺς ὀργισθή και λέγεται, ἐπειδὴ φθάσαι τὴν καλουμένην ὀργὴν ἐπ' αὐτούς. Τὸ δὲ ἔργον τῆς ὀργῆς ἐστι πεμφθῆναι τὸ στράτευμα τοῦ βασιλέως ήτοι τὸ πλῆθος τῆς οὐρανίου στρατιᾶς, ἢ τοὺς τεταγμένους ἐπὶ τῶν κολάσεων ἀγγέλους. Καὶ ἀναιροῦσί γε τοὺς φονεῖς τῶν διακή νων τοῦ Λόγου, καὶ πᾶσαν τὴν πόλιν αὐτῶν ἐμπέ Αὐτόν. αὐτούς. Τεταγμένους. καλουμένους. τὴν παραβολὴν δευτέρους, εἶπε τό· Ἰδοὺ τὸ ἄρι στον ήτοίμασα, οἱ ταῦροί μου καὶ τὰ σιτιστὰ τεθ μένα, καὶ πάντα ἔτοιμα· δεῦτε εἰς τοὺς γάμους. Αλλ' οι προηγουμένως καλούμενοι, ὡς πτωχοὶ καὶ ἄποροι τὸν νοῦν, ο αμελήσαντες ἀπῆλθον, ο περ έποντες τὰ ἴδια καὶ εὐφραινόμενοι μᾶλλον ἐπ' αὐ τοῖς ἢ οἷς ἐπηγγέλλετο διὰ τῶν ἀποσταλέντων δού λων ὁ βασιλεύς. Καὶ ἔρα, ὅτι ὁ μέν τις αὐτῶν ἔχων ἴδιον ἀγρὸν οὐκ ἦλθεν εἰς τοὺς γάμους· ὁ δὲ ἐμπορίαν κέκτηται, μιμεῖσθαί πως θέλων τὰ λεγόμενα ἐν τῇ περὶ τοῦ ἐμπόρου των μαργαριτῶν παραβολῇ, ζη τοῦντος τοὺς καλούς μαργαρίτας, καὶ εὑρόντος ἕνα πολύτιμον, καὶ ἀποδομένου τοὺς πολλοὺς, ἵνα ἀγοράτη τὸν ἕνα. Πλὴν οὐκ αἴσιος ἡ ἐμπορία αὕτη, ἐφ᾽ ἐν ἀπελθὼν ὁ κεκλημένος οὐ μετέλαβε τοῦ ἑτοιμασθέν τος τῷ βασιλεῖ ἀρίστου, καὶ τῶν τεθυμένων ταύρων, καὶ σιτιστῶν, καὶ πάντων τῶν ἑτοίμων. Οσοι μέν οὖν τῶν διορατικῶν κληθέντες οὐκ ἔρχονται εἰς τὴν κλῆσιν, οὐ μὴν καὶ τοὺς ἀποσταλέντας δούλους ἐπὶ τὸ καλεῖν ὑβρίζουσι καὶ ἀναιροῦσι, μετριώτεροι εἰσι τῶν ταῦτα τετολμηκότων, καὶ ἀναπαύονται ὅς μὲν εἰς τὸν ἴδιον ἀγρὸν, ὃς δὲ ἐπὶ τῇ ἐμπορίᾳ αὐτοῦ. Οἱ δὲ λοιποὶ παρὰ τούτους, ἴδωμεν τίνες εἰσί· δοκεῖ δή μοι, ὅτι ἐκπεπτώκασιν οὗτοι ἐπὶ παρασκευὴν ἐριστικῶν καὶ σοφιστικῶν λόγων, ἐν οἷς κρατοῦντες τῶν ἀποστελλο μένων δούλων οὐ παρεσκευασμένων πρὸς τὸ λύειν την φίσματα, ἢ κρατεῖν δοκοῦντες, ὑβρίζουσι τοὺς δια κονουμένους τῇ κλήσει. Καὶ ἔστι γε ἰδεῖν τοὺς προσ πεπονθότας τῇ ἀσκήσει τῶν θείων λόγων, καὶ μετὰ τῆς θείας σοφίας βουλομένους αὐτὸν πρεσβεύει», ὑβριζομένους ὑπὸ τῶν διορατικῶν μὲν, οὐ βουλομέ νων δὲ πιστεύειν τῇ ἀληθείᾳ· τινὰς δὲ αὐτοὺς καὶ ἀναιρουμένους ὑπ' ἐκείνων, οἷς ὁ βασιλεὺς ὀργισθή και λέγεται, ἐπειδὴ φθάσαι τὴν καλουμένην ὀργὴν ἐπ' αὐτούς. Τὸ δὲ ἔργον τῆς ὀργῆς ἐστι πεμφθῆναι τὸ στράτευμα τοῦ βασιλέως ήτοι τὸ πλῆθος τῆς οὐρανίου στρατιᾶς, ἢ τοὺς τεταγμένους ἐπὶ τῶν κολάσεων ἀγγέλους. Καὶ ἀναιροῦσί γε τοὺς φονεῖς τῶν διακή νων τοῦ Λόγου, καὶ πᾶσαν τὴν πόλιν αὐτῶν ἐμπέ Αὐτόν. αὐτούς. Τεταγμένους. καλουμένους. que, quæ ministrare didicit. Secundos autem, ita & « ut dixi, juxta parabolam adhortans, id ait Ecce prandium meum paravi, tauri mnei, et allilia occisa sunt, et omnia parata: venite ad nuptias. › opes, «neglexerunt, et abierunt 6,» rerum suarum satagentes, iisque magis delectati, quam quæ sibi a rege per missos servos promissa fuerant. Nota au tem aliquem ex iis villam sibi possidentem ad nu ptias non ivisse; hunc autem negotiationi deditum ea quodammodo imitari voluisse quæ in parabola de margaritarum mercatore dicuntur, pulchras quæ rente margaritas, qui, inventa pretiosa una, plures alias vendit, ut unam illam mercetur 67. Verum in fausta ea est negotiatio, ad quam abiens qui invi tatus est, parati a rege prandii, occisorumque tau rerum et altilium, paratorumque omnium particeps non fuit. Ex iis ergo qui perspicacitate pollent, quotquot invitati non obsequuntur, servos tamen ad vocandum missus contumelia non afficiunt, neque trucidant, moderatiores iis sunt qui talia designare fuerunt ausi, ac æquiores, et is quidem in agrum suum, ille vero ad negotiationem suam quiescendi causa contendit. Reliqui vero præter istos quinam sint, videamus; hi mihi sane ad contentiosos ser mones captiososque struendos sese demisisse viden tur; in quibus missos servos, ad solvenda sophi smata minime paratos vel superantes, vel superare visi vocationis ministros contumeliis aliciunt. Ac eos quidem qui divinorum sermonum tractationi aldicti sunt, et illos cum sapientia divina prædi care volunt, a viris ingenii acumine præditis, veri tati autem fidem accommodare nolentibus injuria affectos videre licet; nonnullos etiam ab iis inter fectos, quibus rex succensere dicitur, postquam vi!elicet id quod ira dicitur, in eos pervenerit 68. Iræ autem effectus ille est, regis exercitum mitti, cœlesus nempe exercitus copias, vel præfectos sup pliciis angelos: bi autem ministrorum Verbi inter fectores de medio tollunt, universamque eorum ci turtur. Sed eum ipsum castitatis sermonem cum multa rationis probatione de Scripturis repletum protulerit, ita ut delectet animum audientis pariter et confirmet, protulit eum saginatum. Si de cha ritate locutus fuerit, protulit columbam. Et sic in omnibus eloquiis Dei intellige quid est exile, et quid saginatum. runt, et egenos sermone, et abierunt sua sequentes, et magis sunt delectati in illis, quam in his quæ per servos suos rex promittebat: et unus quidem eorum habens proprium quendam agrum nou venit ad nuptias: alius autem negotiationem exsequens, imitari quodammodo volens illum negotiatorem margaritarum, et quærentem margaritas bonas, qui, cum invenisset pretiosissimam margaritam, vendidit omnes ut emeret unam. Sed non bona negotiatio ista, ad quam vadens qui fuerat invitatus non percepit prandium quod a rege fuerat præparatum Qui ergo ex intelligentibus invitatis non veniunt quidem, non autem et servos ad vocandum transmissos injuriant, nec interficiunt, leniores sunt illis qui ausi sunt talia. Et requiescunt quidem in agro proprio, alii autem in sua negotiatione; reliqui autem extra eos, videamus qui sunt. Puto quod hi sunt qui ceciderunt in præparatione contentiosorum et astutorum ver borum in quibus tenuerunt, aut visi sunt tenuisse servos transmissos, qui non fuerunt præparati ad solvendas eorum quæstiones versutas, et contumeliis affecerunt ministros vocationis. Et est videre quo tidie, quomodo invitatores Dei simplices, et non valde astuti secundum carnein cum divina sapientia sua volunt illos tales docere: sed injurias patiuntur ab eis qui intelligunt quidem, non autem volunt credere veritati. Alii autem et interficiuntur ab eis, quibus rex iratus dicitur, quoniam pervenit super eos ira Matth. xxii, 4. ibid. 5. Matth. XIII, 45. | The s. 11, 16. Forte legendum Codex Regius, que, quæ ministrare didicit. Secundos autem, ita & « ut dixi, juxta parabolam adhortans, id ait Ecce prandium meum paravi, tauri mnei, et allilia occisa sunt, et omnia parata: venite ad nuptias. › opes, «neglexerunt, et abierunt 6,» rerum suarum satagentes, iisque magis delectati, quam quæ sibi a rege per missos servos promissa fuerant. Nota au tem aliquem ex iis villam sibi possidentem ad nu ptias non ivisse; hunc autem negotiationi deditum ea quodammodo imitari voluisse quæ in parabola de margaritarum mercatore dicuntur, pulchras quæ rente margaritas, qui, inventa pretiosa una, plures alias vendit, ut unam illam mercetur 67. Verum in fausta ea est negotiatio, ad quam abiens qui invi tatus est, parati a rege prandii, occisorumque tau rerum et altilium, paratorumque omnium particeps non fuit. Ex iis ergo qui perspicacitate pollent, quotquot invitati non obsequuntur, servos tamen ad vocandum missus contumelia non afficiunt, neque trucidant, moderatiores iis sunt qui talia designare fuerunt ausi, ac æquiores, et is quidem in agrum suum, ille vero ad negotiationem suam quiescendi causa contendit. Reliqui vero præter istos quinam sint, videamus; hi mihi sane ad contentiosos ser mones captiososque struendos sese demisisse viden tur; in quibus missos servos, ad solvenda sophi smata minime paratos vel superantes, vel superare visi vocationis ministros contumeliis aliciunt. Ac eos quidem qui divinorum sermonum tractationi aldicti sunt, et illos cum sapientia divina prædi care volunt, a viris ingenii acumine præditis, veri tati autem fidem accommodare nolentibus injuria affectos videre licet; nonnullos etiam ab iis inter fectos, quibus rex succensere dicitur, postquam vi!elicet id quod ira dicitur, in eos pervenerit 68. Iræ autem effectus ille est, regis exercitum mitti, cœlesus nempe exercitus copias, vel præfectos sup pliciis angelos: bi autem ministrorum Verbi inter fectores de medio tollunt, universamque eorum ci turtur. Sed eum ipsum castitatis sermonem cum multa rationis probatione de Scripturis repletum protulerit, ita ut delectet animum audientis pariter et confirmet, protulit eum saginatum. Si de cha ritate locutus fuerit, protulit columbam. Et sic in omnibus eloquiis Dei intellige quid est exile, et quid saginatum. runt, et egenos sermone, et abierunt sua sequentes, et magis sunt delectati in illis, quam in his quæ per servos suos rex promittebat: et unus quidem eorum habens proprium quendam agrum nou venit ad nuptias: alius autem negotiationem exsequens, imitari quodammodo volens illum negotiatorem margaritarum, et quærentem margaritas bonas, qui, cum invenisset pretiosissimam margaritam, vendidit omnes ut emeret unam. Sed non bona negotiatio ista, ad quam vadens qui fuerat invitatus non percepit prandium quod a rege fuerat præparatum Qui ergo ex intelligentibus invitatis non veniunt quidem, non autem et servos ad vocandum transmissos injuriant, nec interficiunt, leniores sunt illis qui ausi sunt talia. Et requiescunt quidem in agro proprio, alii autem in sua negotiatione; reliqui autem extra eos, videamus qui sunt. Puto quod hi sunt qui ceciderunt in præparatione contentiosorum et astutorum ver borum in quibus tenuerunt, aut visi sunt tenuisse servos transmissos, qui non fuerunt præparati ad solvendas eorum quæstiones versutas, et contumeliis affecerunt ministros vocationis. Et est videre quo tidie, quomodo invitatores Dei simplices, et non valde astuti secundum carnein cum divina sapientia sua volunt illos tales docere: sed injurias patiuntur ab eis qui intelligunt quidem, non autem volunt credere veritati. Alii autem et interficiuntur ab eis, quibus rex iratus dicitur, quoniam pervenit super eos ira Matth. xxii, 4. ibid. 5. Matth. XIII, 45. | The s. 11, 16. Forte legendum Codex Regius, 23. At qui priores invitati sunt, quasi mentis in 23. Sed qui principaliter quidem fuerant invitati, primos invitatores quasi pauperes sensu ‹ neglexe 23. At qui priores invitati sunt, quasi mentis in 23. Sed qui principaliter quidem fuerant invitati, primos invitatores quasi pauperes sensu ‹ neglexe
PG 13:1545«ἐξελθόντες δὲ οἱ δοῦλοι,» εἴτε ἀπὸ τῆς Ἰουδαίας καὶ Ἱερουσαλὴμ οἱ Χριστοῦ ἀπόστολοι, εἴτε ἀπὸ τῶν ἔνδον ὁρίων ἐν οἷς ἦσαν οἱ μακάριοι ἄγγελοι, καὶ ἐλθόντες «εἰς τὰς ὁδοὺς» καὶ «συνήγαγον» καὶ συνάξουσι «πάντας οὓς» ἐὰν εὕρωσι, «πονηρούς», ἵνα ἀποθέμενοι τὴν πονηρίαν [τὸ ἀλλότριον τοῦ γάμου «ἔνδυμα»] καὶ ἐνδυσάμενοι μετὰ τῶν λεγομένων [ἔργων] ἀγαθῶν τὸ «ἔνδυμα» τοῦ «γάμου» πληρώσωσι τὴν τοῦ γάμου ἑστίαν ἑαυτῶν «ἀνακειμένων.» Ἐπὰν οὖν πλησθῇ «ὁ γάμος ἀνακειμένων» καὶ προσαναπαυσαμένων τῇ πίστει καὶ τῇ θεοσεβείᾳ, τότε εἰσελεύσεται «ὁ βασιλεὺς» ἐπιθεωρῆσαι καὶ κρῖναι περὶ τῶν ἀνακειμένων, ἵνα τὸν μὲν οὐκ ἔχοντα «ἔνδυμα γάμου» ἐλέγξας κολάσῃ, τοῖς δὲ λοιποῖς τὸ ἡτοιμασμένον «ἄριστον» παραθῇ καὶ τὰ «τεθυμένα σιτιστὰ» μετὰ τῶν ταύρων καὶ τὰ λοιπὰ «πάντα» ὅσα ἡτοίμασεν. ἕνα δὲ «εἶδε» τὸν «οὐκ ἐνδεδυμένον ἔνδυμα γάμου,» εἰς ἓν γένος ἢ εἶδος ἀναφέρων τοὺς τὴν πρὸ τῆς πίστεως κακίαν τηρήσαντας καὶ μὴ ἀποδυσαμένους αὐτήν.
«ἐξελθόντες δὲ οἱ δοῦλοι,» εἴτε ἀπὸ τῆς Ἰουδαίας καὶ Ἱερουσαλὴμ οἱ Χριστοῦ ἀπόστολοι, εἴτε ἀπὸ τῶν ἔνδον ὁρίων ἐν οἷς ἦσαν οἱ μακάριοι ἄγγελοι, καὶ ἐλθόντες «εἰς τὰς ὁδοὺς» καὶ «συνήγαγον» καὶ συνάξουσι «πάντας οὓς» ἐὰν εὕρωσι, «πονηρούς», ἵνα ἀποθέμενοι τὴν πονηρίαν [τὸ ἀλλότριον τοῦ γάμου «ἔνδυμα»] καὶ ἐνδυσάμενοι μετὰ τῶν λεγομένων [ἔργων] ἀγαθῶν τὸ «ἔνδυμα» τοῦ «γάμου» πληρώσωσι τὴν τοῦ γάμου ἑστίαν ἑαυτῶν «ἀνακειμένων.» Ἐπὰν οὖν πλησθῇ «ὁ γάμος ἀνακειμένων» καὶ προσαναπαυσαμένων τῇ πίστει καὶ τῇ θεοσεβείᾳ, τότε εἰσελεύσεται «ὁ βασιλεὺς» ἐπιθεωρῆσαι καὶ κρῖναι περὶ τῶν ἀνακειμένων, ἵνα τὸν μὲν οὐκ ἔχοντα «ἔνδυμα γάμου» ἐλέγξας κολάσῃ, τοῖς δὲ λοιποῖς τὸ ἡτοιμασμένον «ἄριστον» παραθῇ καὶ τὰ «τεθυμένα σιτιστὰ» μετὰ τῶν ταύρων καὶ τὰ λοιπὰ «πάντα» ὅσα ἡτοίμασεν. ἕνα δὲ «εἶδε» τὸν «οὐκ ἐνδεδυμένον ἔνδυμα γάμου,» εἰς ἓν γένος ἢ εἶδος ἀναφέρων τοὺς τὴν πρὸ τῆς πίστεως κακίαν τηρήσαντας καὶ μὴ ἀποδυσαμένους αὐτήν. πρησιν ὁ βασιλεύς· οἱονεὶ γὰρ πόλις καὶ σύστημα καθ᾽ ἕκαστόν ἐστι τῶν συγκεκροτημένων ἐν τῇ σοφία τῶν ἀρχόντων τοῦ αἰῶνος τούτου δογμάτων, ἐμπίπρη σιν ὁ βασιλεὺς καὶ ἐξαφανίζει, ὡς ἐκ μοχθηρῶν οἰκο δομημάτων συνεστηκυίαν· καὶ ἐπάν ποτε κατανοή σαις καθαίρεσιν είτε ψευδωνύμου γνώσεως, είτε όποι ωνποτοῦν λόγων επαγγελλομένων ἀλήθειαν, καὶ ἀνα τροπὴν αὐτῶν γενναίαν, μὴ ἔχνει λέγειν τὸ τοιοῦτον γεγονέναι ὑπὸ στρατιωτῶν τοῦ Θεοῦ, ἐμπιπράν των τὰς τῶν ἐχθρῶν τῆς ἀληθείας πόλεις. Ενεπρή σθη μέντοι καὶ ἡ πόλις τῆς Ἰουδαϊκῆς διδασκαλίας μετὰ τὴν Χριστοῦ ἐπιδημίαν, ἧς ἐμπρησθείσης εἶπε τοὺς δούλοις αὐτοῦ ὁ βασιλεὺς ἀποστόλοις Χριστοῦ, ή ἀγγέλοις Θεοῦ τεταγμένοις ἐπὶ τῆς κλήσεως τῶν ἐθνῶν· «Ὁ μὲν γάμος ἕτοιμος, οἱ δὲ κεκλημένοι οὐκ ἦταν ἄξιοι. Πορεύεσθε οὖν ἐπὶ τὰς διεξόδους τῶν ἐδῶν, καὶ ὅσους ἐὰν εὕρητε, καλέσατε εἰς τοὺς γά μους. ο Καὶ ἔστιν ἰδεῖν ἀπὸ πάσης ὁδοῦ ἰδιωτικῆς, καὶ οὐκ ἰδιωτικῶν δογμάτων τῶν κατὰ τὰ ἔθη τῶν ἐθνῶν, καὶ πόλεων, καὶ κωμῶν, καὶ τόπων τους καλουμένους εἰς τοὺς γάμους ἀπὸ τῶν προσταχθέντων τοῦτο ποιεῖν. Ἐξελθόντες δὲ οἱ δοῦλοι, εἴτε ἀπὸ τῆς Ἰουδαίας καὶ Ἱερουσαλήμ, οἱ Χριστοῦ ἀπόστολοι, εἴτε ἀπὸ τῶν ἔνδον ὁρίων ἐν ᾧ ἦσαν οἱ μακάριοι ἄγ γελοι, καὶ ἐλθόντες εἰς τὰς ὁδοὺς, καὶ συνήγαγον καὶ συνάξουσι πάντας οὓς ἐὰν εὕρωσι πονηρούς, ἵνα ἀπο θέμενοι τὴν πονηρίαν, τὸ ἀλλότριον τοῦ γάμου ενα δυμα, καὶ ἐνδυσάμενοι μετὰ τῶν λεγομένων ἀγαθῶν τὸ ἔνδυμα τοῦ γάμου, πληρώσωσι τὴν τοῦ γάμου ἑστίαν ἑαυτῶν ἀνακειμένων. Ἐπὰν οὖν ο πλησθῇ ὁ γάμος ἀνακειμένων,» καὶ προσαναπαυσαμένων τῇ πίστει καὶ τῇ θεοσεβείᾳ, τότε εἰσελεύσεται ὁ βασιλεὺς ἐπιθεωρῆσαι καὶ κρῖναι περὶ τῶν ἀνακειμένων, ἵνα τὸν μὲν οὐκ ἔχοντα ἔνδυμα γά μοι ἐλέγξας κολάσῃ· τοῖς δὲ λοιποῖς τὸ ἡτοιμασμένον ἄριστον παραθῇ, καὶ τὰ τεθυμένα σιτιστὰ μετὰ τῶν ταύρων, καὶ τὰ λοιπὰ πάντα ὅσα ἡτοίμασεν. Ένα δὲ το το Στρατιωτῶν. στρατιῶν. Καὶ οὐκ ιδιωτικῶν. οὐχ. ᾧ ἦσαν. οἷς ἦσαν. πρησιν ὁ βασιλεύς· οἱονεὶ γὰρ πόλις καὶ σύστημα καθ᾽ ἕκαστόν ἐστι τῶν συγκεκροτημένων ἐν τῇ σοφία τῶν ἀρχόντων τοῦ αἰῶνος τούτου δογμάτων, ἐμπίπρη σιν ὁ βασιλεὺς καὶ ἐξαφανίζει, ὡς ἐκ μοχθηρῶν οἰκο δομημάτων συνεστηκυίαν· καὶ ἐπάν ποτε κατανοή σαις καθαίρεσιν είτε ψευδωνύμου γνώσεως, είτε όποι ωνποτοῦν λόγων επαγγελλομένων ἀλήθειαν, καὶ ἀνα τροπὴν αὐτῶν γενναίαν, μὴ ἔχνει λέγειν τὸ τοιοῦτον γεγονέναι ὑπὸ στρατιωτῶν τοῦ Θεοῦ, ἐμπιπράν των τὰς τῶν ἐχθρῶν τῆς ἀληθείας πόλεις. Ενεπρή σθη μέντοι καὶ ἡ πόλις τῆς Ἰουδαϊκῆς διδασκαλίας μετὰ τὴν Χριστοῦ ἐπιδημίαν, ἧς ἐμπρησθείσης εἶπε τοὺς δούλοις αὐτοῦ ὁ βασιλεὺς ἀποστόλοις Χριστοῦ, ή ἀγγέλοις Θεοῦ τεταγμένοις ἐπὶ τῆς κλήσεως τῶν ἐθνῶν· «Ὁ μὲν γάμος ἕτοιμος, οἱ δὲ κεκλημένοι οὐκ ἦταν ἄξιοι. Πορεύεσθε οὖν ἐπὶ τὰς διεξόδους τῶν ἐδῶν, καὶ ὅσους ἐὰν εὕρητε, καλέσατε εἰς τοὺς γά μους. ο Καὶ ἔστιν ἰδεῖν ἀπὸ πάσης ὁδοῦ ἰδιωτικῆς, καὶ οὐκ ἰδιωτικῶν δογμάτων τῶν κατὰ τὰ ἔθη τῶν ἐθνῶν, καὶ πόλεων, καὶ κωμῶν, καὶ τόπων τους καλουμένους εἰς τοὺς γάμους ἀπὸ τῶν προσταχθέντων τοῦτο ποιεῖν. Ἐξελθόντες δὲ οἱ δοῦλοι, εἴτε ἀπὸ τῆς Ἰουδαίας καὶ Ἱερουσαλήμ, οἱ Χριστοῦ ἀπόστολοι, εἴτε ἀπὸ τῶν ἔνδον ὁρίων ἐν ᾧ ἦσαν οἱ μακάριοι ἄγ γελοι, καὶ ἐλθόντες εἰς τὰς ὁδοὺς, καὶ συνήγαγον καὶ συνάξουσι πάντας οὓς ἐὰν εὕρωσι πονηρούς, ἵνα ἀπο θέμενοι τὴν πονηρίαν, τὸ ἀλλότριον τοῦ γάμου ενα δυμα, καὶ ἐνδυσάμενοι μετὰ τῶν λεγομένων ἀγαθῶν τὸ ἔνδυμα τοῦ γάμου, πληρώσωσι τὴν τοῦ γάμου ἑστίαν ἑαυτῶν ἀνακειμένων. Ἐπὰν οὖν ο πλησθῇ ὁ γάμος ἀνακειμένων,» καὶ προσαναπαυσαμένων τῇ πίστει καὶ τῇ θεοσεβείᾳ, τότε εἰσελεύσεται ὁ βασιλεὺς ἐπιθεωρῆσαι καὶ κρῖναι περὶ τῶν ἀνακειμένων, ἵνα τὸν μὲν οὐκ ἔχοντα ἔνδυμα γά μοι ἐλέγξας κολάσῃ· τοῖς δὲ λοιποῖς τὸ ἡτοιμασμένον ἄριστον παραθῇ, καὶ τὰ τεθυμένα σιτιστὰ μετὰ τῶν ταύρων, καὶ τὰ λοιπὰ πάντα ὅσα ἡτοίμασεν. Ένα δὲ το το Στρατιωτῶν. στρατιῶν. Καὶ οὐκ ιδιωτικῶν. οὐχ. ᾧ ἦσαν. οἷς ἦσαν. vitatem rex concremat; nam quasi civitatem quam dam et collectionem sigillatim efficiunt congregato rum in sapientia principum sæculi hujus dogmata; quam velut malis constantem ædificiis succendit rex ac delet; et si quando falso nominatam scien tiam, vel quosvis sermones veritatem profitentes, pessundalos ac valide confutalos videris, id a Dei exercitibus hostium veritatis urbes succen dentibus factum esse dicere ne te pigeat. Sane judaicæ quoque doctrinæ civitas post Christi adventum con cremata est, qua succensa servis suis, apostolis nempe Christi, vel angelis Dei vocationi gentium præfectis dixit rex €9: • Nuptiæ quidem paratæ sunt, sed qui invitali erant, non fuerunt digni. Ite ergo ad exitus viarum, et quoscunque inveneritis, vocale ad nuptias;» et ex omni quidem publica ac plebeia via, necnon ex pervagatis dogmatibus gen tium, et civitatum, et villarum, et locorum usu re ceptis, invitatos ad nuptias homines videre est, al, iis quibus id agendi negotium datum est. Egressi autem servi, Christi nimirum apostoli, sive e Ju dæa, sive Hierosolyma, sive ab interioribus finibus, intra quos erant beati angeli, postquam ad vias devenerunt, quoscunque invenerint homines nequami, et congregarunt, ac porro congregabunt, ut nequi tia sua, nuptiis videlicet minime idonea veste, de posita, et veste nuptiali cum iis induti qui boni ap pellantur, nuptiale convivium se discumbentibus impleant. cumbentium 70,, et conquiescentium in fide ac pie tate, tunc ingredietur rex ut discumbentes videat, deque iis sententiam ferat, ut qui nuptialem vestem non habet, correptum eum puniat; aliis vero, in structum prandium, et mactata altilia, cum tauris reliquisque omnibus a se paratis, apponat. Unum usque in finein, et iratus rex misit exercitum suum, sive multitudinem cœlestis militiæ, sive eos angelos qui positi sunt super poenas et interficiunt interfectores ministrorum Verbi, et omnem civitatem eorum succendunt. Puto civitas impiorum est, secundum unumquodque dogma, congregatio eorum qui conve niunt in sapientia principum hujus sæculi. Hanc succendit rex, et exterminat, quasi ex malis ædifica tionibus consistentem. Et si quando videris exterminationem sive alicujus falsi nominis scientiæ, sive quorumlibet verborum profitentium veritatem, destructionem validam, non pigeat te dicere hoc factum esse a militibus Dei, qui succendere solent civitatem inimicorum veritatis Dei. Succensa est ergo et civitas doctrinæ Judaicæ post Christi adventum: qua succensa dixit rex servis suis, id est apostolis, ant angelis Dei, qui prepositi erant super vocationem gentiumn, dicens: • Nuptiæ quidem paralæ sunt, invi tati autem non fuerunt digni. Ite ergo ad exitus viarum, et quantoscunque inveneritis, vocate ad nuptias.» Et est videre ex omni via imperitorum dogmatum, quæ fuerunt secundum gentium mores, et civitatum, et villarum, vocatos ad nuptias. Et egredientes servi, sive de Judæa et Hierusalem apostoli Christi, sive ab interioribus finibus in quibus fuerant angeli sancti, et venientes ad vias diversas diversorum morum, congregaverunt et congregabunt quoscunque invenerint, malos quidem, ut deponentes malitiam, quod est extraneum a nuptiis vestimentum, et induentes se opera bona, quæ sunt nuptialia vestimenta, im pleant convivium nuptiale, recumbentes et requiescentes in fide. dietur rex ad videndum et judicandum de discumbentium qualitate, ut eum quidem qui vestem non ha buerit nuptialem arguens damnet, reliquis autem prandium præparatum apponat. Vidit autem unum nou habentem nuptialem vestem: id est, quia unius sunt generis omnes qui servant malitiam post lidem, quan habuerant ante fidem, et non deponunt eam, arguit eos quasi qui male fecerint, eo quod ausi sunt in hujusmodi nuptias introire non recipientes digna nuptiis indumenta, id est, texturam virtutum, claram Matth.XXII, 8. ibid., 10. Codex Anglicanus, Delenda videtur parti cuia Caeterum vide Augustinum Quæst. evangel. lib. 1, quæst. 31, et Theophylactum. HUETIUS. Forte scribendum vitatem rex concremat; nam quasi civitatem quam dam et collectionem sigillatim efficiunt congregato rum in sapientia principum sæculi hujus dogmata; quam velut malis constantem ædificiis succendit rex ac delet; et si quando falso nominatam scien tiam, vel quosvis sermones veritatem profitentes, pessundalos ac valide confutalos videris, id a Dei exercitibus hostium veritatis urbes succen dentibus factum esse dicere ne te pigeat. Sane judaicæ quoque doctrinæ civitas post Christi adventum con cremata est, qua succensa servis suis, apostolis nempe Christi, vel angelis Dei vocationi gentium præfectis dixit rex €9: • Nuptiæ quidem paratæ sunt, sed qui invitali erant, non fuerunt digni. Ite ergo ad exitus viarum, et quoscunque inveneritis, vocale ad nuptias;» et ex omni quidem publica ac plebeia via, necnon ex pervagatis dogmatibus gen tium, et civitatum, et villarum, et locorum usu re ceptis, invitatos ad nuptias homines videre est, al, iis quibus id agendi negotium datum est. Egressi autem servi, Christi nimirum apostoli, sive e Ju dæa, sive Hierosolyma, sive ab interioribus finibus, intra quos erant beati angeli, postquam ad vias devenerunt, quoscunque invenerint homines nequami, et congregarunt, ac porro congregabunt, ut nequi tia sua, nuptiis videlicet minime idonea veste, de posita, et veste nuptiali cum iis induti qui boni ap pellantur, nuptiale convivium se discumbentibus impleant. cumbentium 70,, et conquiescentium in fide ac pie tate, tunc ingredietur rex ut discumbentes videat, deque iis sententiam ferat, ut qui nuptialem vestem non habet, correptum eum puniat; aliis vero, in structum prandium, et mactata altilia, cum tauris reliquisque omnibus a se paratis, apponat. Unum usque in finein, et iratus rex misit exercitum suum, sive multitudinem cœlestis militiæ, sive eos angelos qui positi sunt super poenas et interficiunt interfectores ministrorum Verbi, et omnem civitatem eorum succendunt. Puto civitas impiorum est, secundum unumquodque dogma, congregatio eorum qui conve niunt in sapientia principum hujus sæculi. Hanc succendit rex, et exterminat, quasi ex malis ædifica tionibus consistentem. Et si quando videris exterminationem sive alicujus falsi nominis scientiæ, sive quorumlibet verborum profitentium veritatem, destructionem validam, non pigeat te dicere hoc factum esse a militibus Dei, qui succendere solent civitatem inimicorum veritatis Dei. Succensa est ergo et civitas doctrinæ Judaicæ post Christi adventum: qua succensa dixit rex servis suis, id est apostolis, ant angelis Dei, qui prepositi erant super vocationem gentiumn, dicens: • Nuptiæ quidem paralæ sunt, invi tati autem non fuerunt digni. Ite ergo ad exitus viarum, et quantoscunque inveneritis, vocate ad nuptias.» Et est videre ex omni via imperitorum dogmatum, quæ fuerunt secundum gentium mores, et civitatum, et villarum, vocatos ad nuptias. Et egredientes servi, sive de Judæa et Hierusalem apostoli Christi, sive ab interioribus finibus in quibus fuerant angeli sancti, et venientes ad vias diversas diversorum morum, congregaverunt et congregabunt quoscunque invenerint, malos quidem, ut deponentes malitiam, quod est extraneum a nuptiis vestimentum, et induentes se opera bona, quæ sunt nuptialia vestimenta, im pleant convivium nuptiale, recumbentes et requiescentes in fide. dietur rex ad videndum et judicandum de discumbentium qualitate, ut eum quidem qui vestem non ha buerit nuptialem arguens damnet, reliquis autem prandium præparatum apponat. Vidit autem unum nou habentem nuptialem vestem: id est, quia unius sunt generis omnes qui servant malitiam post lidem, quan habuerant ante fidem, et non deponunt eam, arguit eos quasi qui male fecerint, eo quod ausi sunt in hujusmodi nuptias introire non recipientes digna nuptiis indumenta, id est, texturam virtutum, claram Matth.XXII, 8. ibid., 10. Codex Anglicanus, Delenda videtur parti cuia Caeterum vide Augustinum Quæst. evangel. lib. 1, quæst. 31, et Theophylactum. HUETIUS. Forte scribendum 24. Postquam ergo impletæ fuerint nuptiæ dis 24. Cum autem. impletæ fuerint nuptiæ. ex requiescentibus in fide, et cultura Dei, et tunc ingre 24. Postquam ergo impletæ fuerint nuptiæ dis 24. Cum autem. impletæ fuerint nuptiæ. ex requiescentibus in fide, et cultura Dei, et tunc ingre
PG 13:1546καὶ μέμφεταί γε τῷ τοιούτῳ, ὡς κακῶς ποιήσαντι κατὰ τὸ τετολμηκέναι εἰσελθεῖν εἰς τοὺς τοιούτους γάμους μὴ ἀναλαβόντι τὸ τοῦ «γάμου ἔνδυμα,» τὸ ὕφασμα τῆς ἀρετῆς, τὸ λαμπρὸν ἱμάτιον, περὶ οὗ Σολομῶν ἐν Ἐκκλησιαστῇ ἐνετείλατο λέγων· «ἐν παντὶ καιρῷ ἔστωσαν τὰ ἱμάτιά σου λευκά». φιμοῦται δὲ ὁ τολμήσας εἰσελθεῖν χωρὶς ἐνδύματος «γάμου» εἰς τὸν λαμπρὸν τοῦτον γάμον καὶ οὐ δύναται λέγειν· ὅστις ὡς ἄξιος κολάσεως καὶ κρίσεως καταδικάζεται ὑπὸ τοῦ εἰπόντος «τοῖς διακόνοις» [ἄλλοις παρὰ τὰ ἄνω «στρατεύματα»], ἵνα «δήσαντες αὐτοῦ πόδας καὶ χεῖρας» οἷς οὐκ εἰς δέον ἐχρήσατο [οὔτε γὰρ ἣν ἔδει πορείαν περιεπάτησεν οὔτε ἃς ἐχρῆν πράξεις ἐπετέλεσεν], ἐκβάλωσιν «αὐτὸν» οὐ μόνον ἔξω τῆς ἑστίας τοῦ γάμου ἀλλὰ καὶ εἰ[σβάλωσιν εἰ]ς «τὸ ἐξώτερον σκότος» καὶ πάντη φωτὸς ἀμιγές, ἵνα διψήσας φωτὸς μετὰ τὸ γεγονέναι ἐν σκότῳ τῷ ἐξωτέρῳ κλαύσῃ πρὸς τὸν δυνάμενον αὐτὸν εὐεργετῆσαι κἀκεῖθεν ῥύσασθαι θεόν, καὶ τοὺς ὀδόντας βρύξῃ τοὺς διὰ τὴν κακίαν φαγόντας τὸν ὄμφακα καὶ διὰ τοῦτο αἱμωδιάσαντας. τοῦ γὰρ φαγόντος τὸν «ὄμφακα οἱ ὀδόντες» αἱμωδιάσουσιν·
«ἐξελθόντες δὲ οἱ δοῦλοι,» εἴτε ἀπὸ τῆς Ἰουδαίας καὶ Ἱερουσαλὴμ οἱ Χριστοῦ ἀπόστολοι, εἴτε ἀπὸ τῶν ἔνδον ὁρίων ἐν οἷς ἦσαν οἱ μακάριοι ἄγγελοι, καὶ ἐλθόντες «εἰς τὰς ὁδοὺς» καὶ «συνήγαγον» καὶ συνάξουσι «πάντας οὓς» ἐὰν εὕρωσι, «πονηρούς», ἵνα ἀποθέμενοι τὴν πονηρίαν [τὸ ἀλλότριον τοῦ γάμου «ἔνδυμα»] καὶ ἐνδυσάμενοι μετὰ τῶν λεγομένων [ἔργων] ἀγαθῶν τὸ «ἔνδυμα» τοῦ «γάμου» πληρώσωσι τὴν τοῦ γάμου ἑστίαν ἑαυτῶν «ἀνακειμένων.» Ἐπὰν οὖν πλησθῇ «ὁ γάμος ἀνακειμένων» καὶ προσαναπαυσαμένων τῇ πίστει καὶ τῇ θεοσεβείᾳ, τότε εἰσελεύσεται «ὁ βασιλεὺς» ἐπιθεωρῆσαι καὶ κρῖναι περὶ τῶν ἀνακειμένων, ἵνα τὸν μὲν οὐκ ἔχοντα «ἔνδυμα γάμου» ἐλέγξας κολάσῃ, τοῖς δὲ λοιποῖς τὸ ἡτοιμασμένον «ἄριστον» παραθῇ καὶ τὰ «τεθυμένα σιτιστὰ» μετὰ τῶν ταύρων καὶ τὰ λοιπὰ «πάντα» ὅσα ἡτοίμασεν. ἕνα δὲ «εἶδε» τὸν «οὐκ ἐνδεδυμένον ἔνδυμα γάμου,» εἰς ἓν γένος ἢ εἶδος ἀναφέρων τοὺς τὴν πρὸ τῆς πίστεως κακίαν τηρήσαντας καὶ μὴ ἀποδυσαμένους αὐτήν. πρησιν ὁ βασιλεύς· οἱονεὶ γὰρ πόλις καὶ σύστημα καθ᾽ ἕκαστόν ἐστι τῶν συγκεκροτημένων ἐν τῇ σοφία τῶν ἀρχόντων τοῦ αἰῶνος τούτου δογμάτων, ἐμπίπρη σιν ὁ βασιλεὺς καὶ ἐξαφανίζει, ὡς ἐκ μοχθηρῶν οἰκο δομημάτων συνεστηκυίαν· καὶ ἐπάν ποτε κατανοή σαις καθαίρεσιν είτε ψευδωνύμου γνώσεως, είτε όποι ωνποτοῦν λόγων επαγγελλομένων ἀλήθειαν, καὶ ἀνα τροπὴν αὐτῶν γενναίαν, μὴ ἔχνει λέγειν τὸ τοιοῦτον γεγονέναι ὑπὸ στρατιωτῶν τοῦ Θεοῦ, ἐμπιπράν των τὰς τῶν ἐχθρῶν τῆς ἀληθείας πόλεις. Ενεπρή σθη μέντοι καὶ ἡ πόλις τῆς Ἰουδαϊκῆς διδασκαλίας μετὰ τὴν Χριστοῦ ἐπιδημίαν, ἧς ἐμπρησθείσης εἶπε τοὺς δούλοις αὐτοῦ ὁ βασιλεὺς ἀποστόλοις Χριστοῦ, ή ἀγγέλοις Θεοῦ τεταγμένοις ἐπὶ τῆς κλήσεως τῶν ἐθνῶν· «Ὁ μὲν γάμος ἕτοιμος, οἱ δὲ κεκλημένοι οὐκ ἦταν ἄξιοι. Πορεύεσθε οὖν ἐπὶ τὰς διεξόδους τῶν ἐδῶν, καὶ ὅσους ἐὰν εὕρητε, καλέσατε εἰς τοὺς γά μους. ο Καὶ ἔστιν ἰδεῖν ἀπὸ πάσης ὁδοῦ ἰδιωτικῆς, καὶ οὐκ ἰδιωτικῶν δογμάτων τῶν κατὰ τὰ ἔθη τῶν ἐθνῶν, καὶ πόλεων, καὶ κωμῶν, καὶ τόπων τους καλουμένους εἰς τοὺς γάμους ἀπὸ τῶν προσταχθέντων τοῦτο ποιεῖν. Ἐξελθόντες δὲ οἱ δοῦλοι, εἴτε ἀπὸ τῆς Ἰουδαίας καὶ Ἱερουσαλήμ, οἱ Χριστοῦ ἀπόστολοι, εἴτε ἀπὸ τῶν ἔνδον ὁρίων ἐν ᾧ ἦσαν οἱ μακάριοι ἄγ γελοι, καὶ ἐλθόντες εἰς τὰς ὁδοὺς, καὶ συνήγαγον καὶ συνάξουσι πάντας οὓς ἐὰν εὕρωσι πονηρούς, ἵνα ἀπο θέμενοι τὴν πονηρίαν, τὸ ἀλλότριον τοῦ γάμου ενα δυμα, καὶ ἐνδυσάμενοι μετὰ τῶν λεγομένων ἀγαθῶν τὸ ἔνδυμα τοῦ γάμου, πληρώσωσι τὴν τοῦ γάμου ἑστίαν ἑαυτῶν ἀνακειμένων. Ἐπὰν οὖν ο πλησθῇ ὁ γάμος ἀνακειμένων,» καὶ προσαναπαυσαμένων τῇ πίστει καὶ τῇ θεοσεβείᾳ, τότε εἰσελεύσεται ὁ βασιλεὺς ἐπιθεωρῆσαι καὶ κρῖναι περὶ τῶν ἀνακειμένων, ἵνα τὸν μὲν οὐκ ἔχοντα ἔνδυμα γά μοι ἐλέγξας κολάσῃ· τοῖς δὲ λοιποῖς τὸ ἡτοιμασμένον ἄριστον παραθῇ, καὶ τὰ τεθυμένα σιτιστὰ μετὰ τῶν ταύρων, καὶ τὰ λοιπὰ πάντα ὅσα ἡτοίμασεν. Ένα δὲ το το Στρατιωτῶν. στρατιῶν. Καὶ οὐκ ιδιωτικῶν. οὐχ. ᾧ ἦσαν. οἷς ἦσαν. πρησιν ὁ βασιλεύς· οἱονεὶ γὰρ πόλις καὶ σύστημα καθ᾽ ἕκαστόν ἐστι τῶν συγκεκροτημένων ἐν τῇ σοφία τῶν ἀρχόντων τοῦ αἰῶνος τούτου δογμάτων, ἐμπίπρη σιν ὁ βασιλεὺς καὶ ἐξαφανίζει, ὡς ἐκ μοχθηρῶν οἰκο δομημάτων συνεστηκυίαν· καὶ ἐπάν ποτε κατανοή σαις καθαίρεσιν είτε ψευδωνύμου γνώσεως, είτε όποι ωνποτοῦν λόγων επαγγελλομένων ἀλήθειαν, καὶ ἀνα τροπὴν αὐτῶν γενναίαν, μὴ ἔχνει λέγειν τὸ τοιοῦτον γεγονέναι ὑπὸ στρατιωτῶν τοῦ Θεοῦ, ἐμπιπράν των τὰς τῶν ἐχθρῶν τῆς ἀληθείας πόλεις. Ενεπρή σθη μέντοι καὶ ἡ πόλις τῆς Ἰουδαϊκῆς διδασκαλίας μετὰ τὴν Χριστοῦ ἐπιδημίαν, ἧς ἐμπρησθείσης εἶπε τοὺς δούλοις αὐτοῦ ὁ βασιλεὺς ἀποστόλοις Χριστοῦ, ή ἀγγέλοις Θεοῦ τεταγμένοις ἐπὶ τῆς κλήσεως τῶν ἐθνῶν· «Ὁ μὲν γάμος ἕτοιμος, οἱ δὲ κεκλημένοι οὐκ ἦταν ἄξιοι. Πορεύεσθε οὖν ἐπὶ τὰς διεξόδους τῶν ἐδῶν, καὶ ὅσους ἐὰν εὕρητε, καλέσατε εἰς τοὺς γά μους. ο Καὶ ἔστιν ἰδεῖν ἀπὸ πάσης ὁδοῦ ἰδιωτικῆς, καὶ οὐκ ἰδιωτικῶν δογμάτων τῶν κατὰ τὰ ἔθη τῶν ἐθνῶν, καὶ πόλεων, καὶ κωμῶν, καὶ τόπων τους καλουμένους εἰς τοὺς γάμους ἀπὸ τῶν προσταχθέντων τοῦτο ποιεῖν. Ἐξελθόντες δὲ οἱ δοῦλοι, εἴτε ἀπὸ τῆς Ἰουδαίας καὶ Ἱερουσαλήμ, οἱ Χριστοῦ ἀπόστολοι, εἴτε ἀπὸ τῶν ἔνδον ὁρίων ἐν ᾧ ἦσαν οἱ μακάριοι ἄγ γελοι, καὶ ἐλθόντες εἰς τὰς ὁδοὺς, καὶ συνήγαγον καὶ συνάξουσι πάντας οὓς ἐὰν εὕρωσι πονηρούς, ἵνα ἀπο θέμενοι τὴν πονηρίαν, τὸ ἀλλότριον τοῦ γάμου ενα δυμα, καὶ ἐνδυσάμενοι μετὰ τῶν λεγομένων ἀγαθῶν τὸ ἔνδυμα τοῦ γάμου, πληρώσωσι τὴν τοῦ γάμου ἑστίαν ἑαυτῶν ἀνακειμένων. Ἐπὰν οὖν ο πλησθῇ ὁ γάμος ἀνακειμένων,» καὶ προσαναπαυσαμένων τῇ πίστει καὶ τῇ θεοσεβείᾳ, τότε εἰσελεύσεται ὁ βασιλεὺς ἐπιθεωρῆσαι καὶ κρῖναι περὶ τῶν ἀνακειμένων, ἵνα τὸν μὲν οὐκ ἔχοντα ἔνδυμα γά μοι ἐλέγξας κολάσῃ· τοῖς δὲ λοιποῖς τὸ ἡτοιμασμένον ἄριστον παραθῇ, καὶ τὰ τεθυμένα σιτιστὰ μετὰ τῶν ταύρων, καὶ τὰ λοιπὰ πάντα ὅσα ἡτοίμασεν. Ένα δὲ το το Στρατιωτῶν. στρατιῶν. Καὶ οὐκ ιδιωτικῶν. οὐχ. ᾧ ἦσαν. οἷς ἦσαν. vitatem rex concremat; nam quasi civitatem quam dam et collectionem sigillatim efficiunt congregato rum in sapientia principum sæculi hujus dogmata; quam velut malis constantem ædificiis succendit rex ac delet; et si quando falso nominatam scien tiam, vel quosvis sermones veritatem profitentes, pessundalos ac valide confutalos videris, id a Dei exercitibus hostium veritatis urbes succen dentibus factum esse dicere ne te pigeat. Sane judaicæ quoque doctrinæ civitas post Christi adventum con cremata est, qua succensa servis suis, apostolis nempe Christi, vel angelis Dei vocationi gentium præfectis dixit rex €9: • Nuptiæ quidem paratæ sunt, sed qui invitali erant, non fuerunt digni. Ite ergo ad exitus viarum, et quoscunque inveneritis, vocale ad nuptias;» et ex omni quidem publica ac plebeia via, necnon ex pervagatis dogmatibus gen tium, et civitatum, et villarum, et locorum usu re ceptis, invitatos ad nuptias homines videre est, al, iis quibus id agendi negotium datum est. Egressi autem servi, Christi nimirum apostoli, sive e Ju dæa, sive Hierosolyma, sive ab interioribus finibus, intra quos erant beati angeli, postquam ad vias devenerunt, quoscunque invenerint homines nequami, et congregarunt, ac porro congregabunt, ut nequi tia sua, nuptiis videlicet minime idonea veste, de posita, et veste nuptiali cum iis induti qui boni ap pellantur, nuptiale convivium se discumbentibus impleant. cumbentium 70,, et conquiescentium in fide ac pie tate, tunc ingredietur rex ut discumbentes videat, deque iis sententiam ferat, ut qui nuptialem vestem non habet, correptum eum puniat; aliis vero, in structum prandium, et mactata altilia, cum tauris reliquisque omnibus a se paratis, apponat. Unum usque in finein, et iratus rex misit exercitum suum, sive multitudinem cœlestis militiæ, sive eos angelos qui positi sunt super poenas et interficiunt interfectores ministrorum Verbi, et omnem civitatem eorum succendunt. Puto civitas impiorum est, secundum unumquodque dogma, congregatio eorum qui conve niunt in sapientia principum hujus sæculi. Hanc succendit rex, et exterminat, quasi ex malis ædifica tionibus consistentem. Et si quando videris exterminationem sive alicujus falsi nominis scientiæ, sive quorumlibet verborum profitentium veritatem, destructionem validam, non pigeat te dicere hoc factum esse a militibus Dei, qui succendere solent civitatem inimicorum veritatis Dei. Succensa est ergo et civitas doctrinæ Judaicæ post Christi adventum: qua succensa dixit rex servis suis, id est apostolis, ant angelis Dei, qui prepositi erant super vocationem gentiumn, dicens: • Nuptiæ quidem paralæ sunt, invi tati autem non fuerunt digni. Ite ergo ad exitus viarum, et quantoscunque inveneritis, vocate ad nuptias.» Et est videre ex omni via imperitorum dogmatum, quæ fuerunt secundum gentium mores, et civitatum, et villarum, vocatos ad nuptias. Et egredientes servi, sive de Judæa et Hierusalem apostoli Christi, sive ab interioribus finibus in quibus fuerant angeli sancti, et venientes ad vias diversas diversorum morum, congregaverunt et congregabunt quoscunque invenerint, malos quidem, ut deponentes malitiam, quod est extraneum a nuptiis vestimentum, et induentes se opera bona, quæ sunt nuptialia vestimenta, im pleant convivium nuptiale, recumbentes et requiescentes in fide. dietur rex ad videndum et judicandum de discumbentium qualitate, ut eum quidem qui vestem non ha buerit nuptialem arguens damnet, reliquis autem prandium præparatum apponat. Vidit autem unum nou habentem nuptialem vestem: id est, quia unius sunt generis omnes qui servant malitiam post lidem, quan habuerant ante fidem, et non deponunt eam, arguit eos quasi qui male fecerint, eo quod ausi sunt in hujusmodi nuptias introire non recipientes digna nuptiis indumenta, id est, texturam virtutum, claram Matth.XXII, 8. ibid., 10. Codex Anglicanus, Delenda videtur parti cuia Caeterum vide Augustinum Quæst. evangel. lib. 1, quæst. 31, et Theophylactum. HUETIUS. Forte scribendum vitatem rex concremat; nam quasi civitatem quam dam et collectionem sigillatim efficiunt congregato rum in sapientia principum sæculi hujus dogmata; quam velut malis constantem ædificiis succendit rex ac delet; et si quando falso nominatam scien tiam, vel quosvis sermones veritatem profitentes, pessundalos ac valide confutalos videris, id a Dei exercitibus hostium veritatis urbes succen dentibus factum esse dicere ne te pigeat. Sane judaicæ quoque doctrinæ civitas post Christi adventum con cremata est, qua succensa servis suis, apostolis nempe Christi, vel angelis Dei vocationi gentium præfectis dixit rex €9: • Nuptiæ quidem paratæ sunt, sed qui invitali erant, non fuerunt digni. Ite ergo ad exitus viarum, et quoscunque inveneritis, vocale ad nuptias;» et ex omni quidem publica ac plebeia via, necnon ex pervagatis dogmatibus gen tium, et civitatum, et villarum, et locorum usu re ceptis, invitatos ad nuptias homines videre est, al, iis quibus id agendi negotium datum est. Egressi autem servi, Christi nimirum apostoli, sive e Ju dæa, sive Hierosolyma, sive ab interioribus finibus, intra quos erant beati angeli, postquam ad vias devenerunt, quoscunque invenerint homines nequami, et congregarunt, ac porro congregabunt, ut nequi tia sua, nuptiis videlicet minime idonea veste, de posita, et veste nuptiali cum iis induti qui boni ap pellantur, nuptiale convivium se discumbentibus impleant. cumbentium 70,, et conquiescentium in fide ac pie tate, tunc ingredietur rex ut discumbentes videat, deque iis sententiam ferat, ut qui nuptialem vestem non habet, correptum eum puniat; aliis vero, in structum prandium, et mactata altilia, cum tauris reliquisque omnibus a se paratis, apponat. Unum usque in finein, et iratus rex misit exercitum suum, sive multitudinem cœlestis militiæ, sive eos angelos qui positi sunt super poenas et interficiunt interfectores ministrorum Verbi, et omnem civitatem eorum succendunt. Puto civitas impiorum est, secundum unumquodque dogma, congregatio eorum qui conve niunt in sapientia principum hujus sæculi. Hanc succendit rex, et exterminat, quasi ex malis ædifica tionibus consistentem. Et si quando videris exterminationem sive alicujus falsi nominis scientiæ, sive quorumlibet verborum profitentium veritatem, destructionem validam, non pigeat te dicere hoc factum esse a militibus Dei, qui succendere solent civitatem inimicorum veritatis Dei. Succensa est ergo et civitas doctrinæ Judaicæ post Christi adventum: qua succensa dixit rex servis suis, id est apostolis, ant angelis Dei, qui prepositi erant super vocationem gentiumn, dicens: • Nuptiæ quidem paralæ sunt, invi tati autem non fuerunt digni. Ite ergo ad exitus viarum, et quantoscunque inveneritis, vocate ad nuptias.» Et est videre ex omni via imperitorum dogmatum, quæ fuerunt secundum gentium mores, et civitatum, et villarum, vocatos ad nuptias. Et egredientes servi, sive de Judæa et Hierusalem apostoli Christi, sive ab interioribus finibus in quibus fuerant angeli sancti, et venientes ad vias diversas diversorum morum, congregaverunt et congregabunt quoscunque invenerint, malos quidem, ut deponentes malitiam, quod est extraneum a nuptiis vestimentum, et induentes se opera bona, quæ sunt nuptialia vestimenta, im pleant convivium nuptiale, recumbentes et requiescentes in fide. dietur rex ad videndum et judicandum de discumbentium qualitate, ut eum quidem qui vestem non ha buerit nuptialem arguens damnet, reliquis autem prandium præparatum apponat. Vidit autem unum nou habentem nuptialem vestem: id est, quia unius sunt generis omnes qui servant malitiam post lidem, quan habuerant ante fidem, et non deponunt eam, arguit eos quasi qui male fecerint, eo quod ausi sunt in hujusmodi nuptias introire non recipientes digna nuptiis indumenta, id est, texturam virtutum, claram Matth.XXII, 8. ibid., 10. Codex Anglicanus, Delenda videtur parti cuia Caeterum vide Augustinum Quæst. evangel. lib. 1, quæst. 31, et Theophylactum. HUETIUS. Forte scribendum 24. Postquam ergo impletæ fuerint nuptiæ dis 24. Cum autem. impletæ fuerint nuptiæ. ex requiescentibus in fide, et cultura Dei, et tunc ingre 24. Postquam ergo impletæ fuerint nuptiæ dis 24. Cum autem. impletæ fuerint nuptiæ. ex requiescentibus in fide, et cultura Dei, et tunc ingre
PG 13:1547ὄμφακα δὲ κἀκεῖ νομιστέον λέγεσθαι τὴν κακίαν τοῦ μὴ [ἐπιλανθανομένου τῶν «ὀπίσω» μηδ’] ἐπεκτεινομένου «τοῖς ἔμπροσθεν» ἀλλὰ παραμείναντος αὐτῇ, δέον ὁδεῦσαι ἐπὶ τὸ πέπειρον καὶ γλυκεῖαν ποιῆσαι τὴν τῆς ἀρετῆς σταφυλήν. Ἐπιφέρει δὲ ὅλῃ τῇ παραβολῇ διὰ μὲν τοὺς πολλοὺς τῶν κεκλημένων καὶ μὴ γενομένων ἀξίων τὸ «πολλοὶ γάρ εἰσιν κλητοί,» διὰ δὲ τοὺς εἰσελθόντας εἰς τὸν γάμον καὶ ἀνακλιθέντας ἐκεῖ ὡς ὀλίγους τὸ «ὀλίγοι δὲ ἐκλεκτοί.» καὶ εἴ τίς γε κατανοήσαι τὰ πολυάνθρωπα ἀθροίσματα τῶν [ἵνα ἁπλούστερον ὀνομάσω] ἐκκλησιῶν καὶ ἐξετάσαι, πόσοι μὲν οἱ βιοῦντες ἐπιεκικέστερον καὶ μεταμορφούμενοι «τῇ ἀνακαινώσει τοῦ νοός», πόσοι δὲ οἱ ῥᾳθυμότερον πολιτευόμενοι καὶ συσχηματιζόμενοι «τῷ αἰῶνι τούτῳ», ἴδοι ἂν ὅτι χρήσιμός ἐστιν ἡ λέγουσα τοῦ σωτῆρος φωνή· «πολλοὶ γάρ εἰσι κλητοί, ὀλίγοι δὲ ἐκλεκτοί.» Καὶ ἀλλαχοῦ λέλεκται· «πολλοὶ ζητήσουσιν εἰσελθεῖν καὶ οὐκ ἰσχύσουσι» καὶ «ἀγωνίζεσθε εἰσελθεῖν διὰ τῆς στενῆς πύλης, ὅτι ὀλίγοι εὑρίσκουσιν αὐτήν».
ὄμφακα δὲ κἀκεῖ νομιστέον λέγεσθαι τὴν κακίαν τοῦ μὴ [ἐπιλανθανομένου τῶν «ὀπίσω» μηδ’] ἐπεκτεινομένου «τοῖς ἔμπροσθεν» ἀλλὰ παραμείναντος αὐτῇ, δέον ὁδεῦσαι ἐπὶ τὸ πέπειρον καὶ γλυκεῖαν ποιῆσαι τὴν τῆς ἀρετῆς σταφυλήν. Ἐπιφέρει δὲ ὅλῃ τῇ παραβολῇ διὰ μὲν τοὺς πολλοὺς τῶν κεκλημένων καὶ μὴ γενομένων ἀξίων τὸ «πολλοὶ γάρ εἰσιν κλητοί,» διὰ δὲ τοὺς εἰσελθόντας εἰς τὸν γάμον καὶ ἀνακλιθέντας ἐκεῖ ὡς ὀλίγους τὸ «ὀλίγοι δὲ ἐκλεκτοί.» καὶ εἴ τίς γε κατανοήσαι τὰ πολυάνθρωπα ἀθροίσματα τῶν [ἵνα ἁπλούστερον ὀνομάσω] ἐκκλησιῶν καὶ ἐξετάσαι, πόσοι μὲν οἱ βιοῦντες ἐπιεκικέστερον καὶ μεταμορφούμενοι «τῇ ἀνακαινώσει τοῦ νοός», πόσοι δὲ οἱ ῥᾳθυμότερον πολιτευόμενοι καὶ συσχηματιζόμενοι «τῷ αἰῶνι τούτῳ», ἴδοι ἂν ὅτι χρήσιμός ἐστιν ἡ λέγουσα τοῦ σωτῆρος φωνή· «πολλοὶ γάρ εἰσι κλητοί, ὀλίγοι δὲ ἐκλεκτοί.» Καὶ ἀλλαχοῦ λέλεκται· «πολλοὶ ζητήσουσιν εἰσελθεῖν καὶ οὐκ ἰσχύσουσι» καὶ «ἀγωνίζεσθε εἰσελθεῖν διὰ τῆς στενῆς πύλης, ὅτι ὀλίγοι εὑρίσκουσιν αὐτήν». οἶδε τὸν οὐκ ἐνδεδυμένον Ενδυμα γάμο, εἰς ἐν γένος ἢ εἶδος ἀναφέρων τοὺς τὴν πρὸ τῆς πίστεως κακίαν τηρήσαντας, καὶ μὴ ἀποδυσαμένους αὐτήν και μέμφεται γε τῷ τοιούτῳ, ὡς κακῶς ποιήσαντι, κατὰ τὸ τετολμηκέναι εἰσελθεῖν εἰς τοὺς τοιούτους γάτ μους, μὴ ἀναλαβόντι τὸ τοῦ γάμου ἔνδυμα, το ύφασμα τῆς ἀρετῆς, τὸ λαμπρὸν ἱμάτιον, περὶ οὗ Σολομῶν ἐν Ἐκκλησιαστῇ ἐνετείλατο λέγων· • Ἐν παντὶ καιρῷ ἔστωσαν τὰ ἱμάτιά σου λευκά ο Φιμούνται δὲ ὁ τολμήσας εἰσελθεῖν χωρὶς ἐνδύματος γάμου εἰς τὸν λαμπρὸν τοῦτον γάμον, καὶ οὐ δύναται λέγειν, ὅστις ὡς ἄξιος κολάσεως καὶ κρίσεως καταδικάζεται ὑπὸ τοῦ εἰπόντος τοῖς διακόνοις, ἄλλοις παρὰ τὰ ἄνω στρατεύματα ἵνα, δήσαντες αὐτοῦ πόδας καὶ χεῖρας οἷς οὐκ εἰς δέον ἐχρήσατο, οὔτε γὰρ ἐν ἔδει πορείαν περιεπάτησεν, οὔτε ἃς ἐχρῆν πράξεις ἐπετέλεσεν·) ἐκβάλωσιν αὐτὸν οὐ μόνον ἔξω τῆς ἑστίας τοῦ γάμου, ἀλλὰ καὶ εἰς τὸ ἐξώτερον σκότος, καὶ πάντη φωτὸς ἀμιγές· ἵνα, διψήσας φωτός μετά τὸ γεγονέναι ἐν σκότῳ τῷ ἐξωτέρω, κλαύσῃ πρὸς τὸν δυνάμενον αὐτὸν εὐεργετῆσαι, κἀκεῖθεν φύσασθαι Θεὸν, καὶ τοὺς οδόντας βρύξῃ τοὺς διὰ τὴν κακίαν φαγόντας τὸν ἔμφακα, καὶ διὰ τοῦτο αἱμωδιάσαντας Τοῦ γὰρ ι φαγόντος τὸν ἔμφακα οἱ ὀδόντες αἱμωδια σουσιν.» Ομφακα δὲ κἀκεῖ νομιστέον λέγεσθαι τὴν κακίαν τοῦ μὴ ἀπεκτεινομένου τοῖς ἔμπροσθεν, ἀλλὰ παραμείναντος αὐτῇ, δέον ὁδεῦσαι ἐπὶ τὸ πέπειρον, καὶ γλυκεῖαν ποιῆσαι τὴν τῆς ἀρετῆς σταφυλήν. Επι φέρει δὲ ὅλῃ τῇ παραβολῇ διὰ μὲν τοὺς πολλοὺς τῶν κεκλημένων καὶ μὴ γενομένων ἀξίων τό· ε Πολλο! γάρ εἰσιν οἱ κλητοί· ἡ διὰ δὲ τοὺς εἰσελθόντας εἰς τὸν γάμον, καὶ ἀνακληθέντας ἐκεῖ ὡς ὀλίγους τό· ο Ολίγοι δὲ ἐκλεκτοί.» Καὶ εἴ τις γε κατανοήσει τὰ πολυάνθρωπα ἀθροίσματα τῶν, ἵνα ἀπλούστερον ὀνομάσω, Ἐκκλησιῶν, καὶ ἐξετάσαι πόσοι μὲν οἱ βιούν τες ἐπιεικέστερον, και ο μεταμορφούμενοι τῇ ἀνα καινώσει τοῦ νοός·» πόσοι δὲ οἱ ῥᾳθυμότερον πολύ τευόμενοι, ε καὶ συσχηματιζόμενοι τῷ αἰῶνι τούτῳ, ἴδοι ἂν, ὅτι χρήσιμός ἐστιν ἡ λέγουσα τοῦ Σωτήρος Ένα δὲ οἶδε τὸν οὐκ ἐνδεδυμένων, Ἔστωσαν τὰ ἱμάτιά μου λευκά. Ιμάτια σου. Α. Αλλοις παρὰ τὰ ἄνω στρατεύματα. Ἵνα, δήσαντες αὐτὸν πόδας καὶ χεῖρας, ᾿Ανακληθέντας ἐκεῖ ὡς ἐλίγους. ἀνα κλιθέντας. τὸ, ὡς. οἶδε τὸν οὐκ ἐνδεδυμένον Ενδυμα γάμο, εἰς ἐν γένος ἢ εἶδος ἀναφέρων τοὺς τὴν πρὸ τῆς πίστεως κακίαν τηρήσαντας, καὶ μὴ ἀποδυσαμένους αὐτήν και μέμφεται γε τῷ τοιούτῳ, ὡς κακῶς ποιήσαντι, κατὰ τὸ τετολμηκέναι εἰσελθεῖν εἰς τοὺς τοιούτους γάτ μους, μὴ ἀναλαβόντι τὸ τοῦ γάμου ἔνδυμα, το ύφασμα τῆς ἀρετῆς, τὸ λαμπρὸν ἱμάτιον, περὶ οὗ Σολομῶν ἐν Ἐκκλησιαστῇ ἐνετείλατο λέγων· • Ἐν παντὶ καιρῷ ἔστωσαν τὰ ἱμάτιά σου λευκά ο Φιμούνται δὲ ὁ τολμήσας εἰσελθεῖν χωρὶς ἐνδύματος γάμου εἰς τὸν λαμπρὸν τοῦτον γάμον, καὶ οὐ δύναται λέγειν, ὅστις ὡς ἄξιος κολάσεως καὶ κρίσεως καταδικάζεται ὑπὸ τοῦ εἰπόντος τοῖς διακόνοις, ἄλλοις παρὰ τὰ ἄνω στρατεύματα ἵνα, δήσαντες αὐτοῦ πόδας καὶ χεῖρας οἷς οὐκ εἰς δέον ἐχρήσατο, οὔτε γὰρ ἐν ἔδει πορείαν περιεπάτησεν, οὔτε ἃς ἐχρῆν πράξεις ἐπετέλεσεν·) ἐκβάλωσιν αὐτὸν οὐ μόνον ἔξω τῆς ἑστίας τοῦ γάμου, ἀλλὰ καὶ εἰς τὸ ἐξώτερον σκότος, καὶ πάντη φωτὸς ἀμιγές· ἵνα, διψήσας φωτός μετά τὸ γεγονέναι ἐν σκότῳ τῷ ἐξωτέρω, κλαύσῃ πρὸς τὸν δυνάμενον αὐτὸν εὐεργετῆσαι, κἀκεῖθεν φύσασθαι Θεὸν, καὶ τοὺς οδόντας βρύξῃ τοὺς διὰ τὴν κακίαν φαγόντας τὸν ἔμφακα, καὶ διὰ τοῦτο αἱμωδιάσαντας Τοῦ γὰρ ι φαγόντος τὸν ἔμφακα οἱ ὀδόντες αἱμωδια σουσιν.» Ομφακα δὲ κἀκεῖ νομιστέον λέγεσθαι τὴν κακίαν τοῦ μὴ ἀπεκτεινομένου τοῖς ἔμπροσθεν, ἀλλὰ παραμείναντος αὐτῇ, δέον ὁδεῦσαι ἐπὶ τὸ πέπειρον, καὶ γλυκεῖαν ποιῆσαι τὴν τῆς ἀρετῆς σταφυλήν. Επι φέρει δὲ ὅλῃ τῇ παραβολῇ διὰ μὲν τοὺς πολλοὺς τῶν κεκλημένων καὶ μὴ γενομένων ἀξίων τό· ε Πολλο! γάρ εἰσιν οἱ κλητοί· ἡ διὰ δὲ τοὺς εἰσελθόντας εἰς τὸν γάμον, καὶ ἀνακληθέντας ἐκεῖ ὡς ὀλίγους τό· ο Ολίγοι δὲ ἐκλεκτοί.» Καὶ εἴ τις γε κατανοήσει τὰ πολυάνθρωπα ἀθροίσματα τῶν, ἵνα ἀπλούστερον ὀνομάσω, Ἐκκλησιῶν, καὶ ἐξετάσαι πόσοι μὲν οἱ βιούν τες ἐπιεικέστερον, και ο μεταμορφούμενοι τῇ ἀνα καινώσει τοῦ νοός·» πόσοι δὲ οἱ ῥᾳθυμότερον πολύ τευόμενοι, ε καὶ συσχηματιζόμενοι τῷ αἰῶνι τούτῳ, ἴδοι ἂν, ὅτι χρήσιμός ἐστιν ἡ λέγουσα τοῦ Σωτήρος Ένα δὲ οἶδε τὸν οὐκ ἐνδεδυμένων, Ἔστωσαν τὰ ἱμάτιά μου λευκά. Ιμάτια σου. Α. Αλλοις παρὰ τὰ ἄνω στρατεύματα. Ἵνα, δήσαντες αὐτὸν πόδας καὶ χεῖρας, ᾿Ανακληθέντας ἐκεῖ ὡς ἐλίγους. ἀνα κλιθέντας. τὸ, ὡς. autem veste nuptiali non indutum vidit, sub unico genere vel specie universos comprehendens qui ne quitiam sibi ante fidem adhærescentem retinuerunt, eamque minime exuerunt; atque hunc quidem coarguit, ut qui male egerit, ad ejusmodi nuptias in gredi ausus veste nuptiali non assumpta, virtutis nempe amictu, splendido vestimento, de quo Salomon in Ecclesiaste præcepit dicens”: • Omni tempore sint vestimenta tua candida. At obmutescit is qui absque nuptiali veste in magnificas hasce nu plias ingredi ausus est, neque quidquam proferre potest qui ut pœna ac damnatione dignus ab eo condemnatur qui ministris edicit, aliis nempe ab exercitibus de quibus supra dictum est, ut colliga tum ipsum pedibus, manibusque, quibus recte et uti par erat, usus non est (nec enim ita, uti decue rat, ambulavit, neque ea quæ decuerat, egit), non extra nuptiale duntaxat convivium, şed in tenebras etiam exteriores, et onini cassas lumine ejiciant; ut postquam in exterioribus tenebris fuerit versatus, lumen sitiens, ad Deum qui beneficium in eum con ferre, atque inde illum liberare potest, fleat, in frendatque dentibus, qui propter nequitiam suam uvam acerbam comederunt, atque idcirco obstupue runt: • Qui» enim. comedit uvam acerbam, obstupe scent dentes ejus 7. Per acerbam porro uvam ejus nequitiam designari credendum est, qui ad ulteriora non contendit, sed eodem permanetloco, cum ad ma turitatem contendere deberet, et virtutis uvam dulcem efficere. Quod autem invitentur plerique, digni autem nequaquam fiant, toti parabolæ id subnettit < Multi enim sum vocati;» at propter eos qui ad nuptias ingressi, et pauci numero cum essent, discubue runt, illud: «Pauci vero electi. Quod si quis numerosos Ecclesiarum, ut simplicioribus utar verbis, cœtus consideret, quotque piam ac rectam vitam ducant, et reformati sint in novitate sen sus”; › quotque segniter vivant, et conformentur huic sæculo, tum demum utilitatem comperiet vestem.de qua etiam Salomon in Ecclesiaste præcipit, dicens: In omni tempore sint vestimenta tua candida.» Obmuuit autem qui ausus fuerat in hujusmodi nuptias introire sine vestimento deccuti, c sic condemnatur ab eo qui dixit ministris suis, videlicet præter exercitum illum qui erat desursum, alligantes eum manus et pedes quibus non sicut debuerat usus est (nec enima ad bonum cucurrerat ali quando, nec aliquos bonos impleverat actus), ejiciant eum non solum de convivio nuptiali, sed etiam in tenebras exteriores, et omni lumine alienas mittant, ut sitiens lumen cum fuerit in tenebris exteriori bus, ploret ad eum qui potens est ei misereri, et eripere inde, et dentibus strideat, qui quoniam acerba manducaverant, malitia stupidi erant effecti. Úva enim acerba intelligitur malitia ejus qui non oblivi scitur posteriora, nec appetit priora, sed permanet in id ipsum, cum deberet ad maturitatem proficere Ecele. 1x, 8. Jer. xxxi, 30. Mauh. xx, 14. * Rom. 111, 2. etc. Col. , 9, 10. Tertullianus, De resurrect. carn. cap. 27; Ainbrosius, lib. ix in Luc.; Hieronymus; Gregorius, homil. in Evangel.; Chrysostomus, Opus imperf., lom. et 41; Brevis enarratio, Euthymius, cap. in Matth. HUETICS. Legendum Ita LXX, Eccles. 1x, 8, et Vulgata c vestimenta tua.» Hebr. Vetus interpr. Origenis hoc loco, • vestimenta tua.» ID. Verti etiam ita hæc poterant: aliis ab exercitibus cœle stibus; › at cum exercitus cœlestes de quibus supra egit, hi sint exercitas cœlestes, nostra interpretatio utramque comprehendit. Ib. etc. Origenes, hom. in Exod. c. x:<Manus est anima virtus, quia tenere aliquid et constringere potest; velut si dicamus actus ejus et fortitudo; et pes quo incedit ad bona vel mala. Idem reperias, hom. in Levit. Vide iten Hieronymum, Gregorium, hom. in Evangel., Theophylactum, Euthymium, cap. in Matthæum, Glossam. ID. Lego Codex Regius expungit 10. autem veste nuptiali non indutum vidit, sub unico genere vel specie universos comprehendens qui ne quitiam sibi ante fidem adhærescentem retinuerunt, eamque minime exuerunt; atque hunc quidem coarguit, ut qui male egerit, ad ejusmodi nuptias in gredi ausus veste nuptiali non assumpta, virtutis nempe amictu, splendido vestimento, de quo Salomon in Ecclesiaste præcepit dicens”: • Omni tempore sint vestimenta tua candida. At obmutescit is qui absque nuptiali veste in magnificas hasce nu plias ingredi ausus est, neque quidquam proferre potest qui ut pœna ac damnatione dignus ab eo condemnatur qui ministris edicit, aliis nempe ab exercitibus de quibus supra dictum est, ut colliga tum ipsum pedibus, manibusque, quibus recte et uti par erat, usus non est (nec enim ita, uti decue rat, ambulavit, neque ea quæ decuerat, egit), non extra nuptiale duntaxat convivium, şed in tenebras etiam exteriores, et onini cassas lumine ejiciant; ut postquam in exterioribus tenebris fuerit versatus, lumen sitiens, ad Deum qui beneficium in eum con ferre, atque inde illum liberare potest, fleat, in frendatque dentibus, qui propter nequitiam suam uvam acerbam comederunt, atque idcirco obstupue runt: • Qui» enim. comedit uvam acerbam, obstupe scent dentes ejus 7. Per acerbam porro uvam ejus nequitiam designari credendum est, qui ad ulteriora non contendit, sed eodem permanetloco, cum ad ma turitatem contendere deberet, et virtutis uvam dulcem efficere. Quod autem invitentur plerique, digni autem nequaquam fiant, toti parabolæ id subnettit < Multi enim sum vocati;» at propter eos qui ad nuptias ingressi, et pauci numero cum essent, discubue runt, illud: «Pauci vero electi. Quod si quis numerosos Ecclesiarum, ut simplicioribus utar verbis, cœtus consideret, quotque piam ac rectam vitam ducant, et reformati sint in novitate sen sus”; › quotque segniter vivant, et conformentur huic sæculo, tum demum utilitatem comperiet vestem.de qua etiam Salomon in Ecclesiaste præcipit, dicens: In omni tempore sint vestimenta tua candida.» Obmuuit autem qui ausus fuerat in hujusmodi nuptias introire sine vestimento deccuti, c sic condemnatur ab eo qui dixit ministris suis, videlicet præter exercitum illum qui erat desursum, alligantes eum manus et pedes quibus non sicut debuerat usus est (nec enima ad bonum cucurrerat ali quando, nec aliquos bonos impleverat actus), ejiciant eum non solum de convivio nuptiali, sed etiam in tenebras exteriores, et omni lumine alienas mittant, ut sitiens lumen cum fuerit in tenebris exteriori bus, ploret ad eum qui potens est ei misereri, et eripere inde, et dentibus strideat, qui quoniam acerba manducaverant, malitia stupidi erant effecti. Úva enim acerba intelligitur malitia ejus qui non oblivi scitur posteriora, nec appetit priora, sed permanet in id ipsum, cum deberet ad maturitatem proficere Ecele. 1x, 8. Jer. xxxi, 30. Mauh. xx, 14. * Rom. 111, 2. etc. Col. , 9, 10. Tertullianus, De resurrect. carn. cap. 27; Ainbrosius, lib. ix in Luc.; Hieronymus; Gregorius, homil. in Evangel.; Chrysostomus, Opus imperf., lom. et 41; Brevis enarratio, Euthymius, cap. in Matth. HUETICS. Legendum Ita LXX, Eccles. 1x, 8, et Vulgata c vestimenta tua.» Hebr. Vetus interpr. Origenis hoc loco, • vestimenta tua.» ID. Verti etiam ita hæc poterant: aliis ab exercitibus cœle stibus; › at cum exercitus cœlestes de quibus supra egit, hi sint exercitas cœlestes, nostra interpretatio utramque comprehendit. Ib. etc. Origenes, hom. in Exod. c. x:<Manus est anima virtus, quia tenere aliquid et constringere potest; velut si dicamus actus ejus et fortitudo; et pes quo incedit ad bona vel mala. Idem reperias, hom. in Levit. Vide iten Hieronymum, Gregorium, hom. in Evangel., Theophylactum, Euthymium, cap. in Matthæum, Glossam. ID. Lego Codex Regius expungit 10.
PG 13:1548«Τότε πορευθέντες οἱ Φαρισαῖοι συμβούλιον ἔλαβον κατ’ αὐτοῦ ὅπως αὐτὸν παγιδεύσωσιν ἐν λόγῳ» καὶ τὰ ἑξῆς ἕως τοῦ «καὶ ἀφέντες αὐτὸν ἀπῆλθον» [ματτη. 22, ] . Τὸ βούλημα τῆς ἐκκειμένης λέξεως κατὰ τὸ ῥητὸν τοιοῦτον εἶναί μοι φαίνεται. Ἰουδαῖοι, ἅτε ἰδίαν ἔχοντες τὴν κατὰ τὸν Μωσέως νόμον διδασκαλίαν καὶ πολιτείαν ἀπεξενωμένην τῆς τῶν ἐθνῶν ἀγωγῆς καὶ δόγμα ἔχοντες τὸ λέγον· «ἕως θανάτου ἀγώνισαι περὶ τῆς ἀληθείας, καὶ κύριος πολεμήσει περὶ σοῦ», ἀνθίσταντο τοῖς κρατοῦσιν αὐτῶν ἔθνεσιν ὑπὲρ τοῦ μὴ παραβῆναι τὸν νόμον τοῦ θεοῦ. καὶ πολλάκις γε ἄρδην ἀπολέσθαι κεκινδυνεύκασιν ἐπὶ Ῥωμαίων βουλομένων ἀνδριάντα Καίσαρος εἰσαγαγεῖν εἰς τὸν νεὼν τοῦ θεοῦ, ἀνθιστάμενοι καὶ κωλύοντες τοὺς ἰσχυροτέρους αὐτῶν γενομένους ἐκ τοῦ ἡμαρτηκέναι Ἰουδαίους. εὕρομεν δὲ ἐκ τῶν κατὰ τὸν χρόνον Τιβερίου Καίσαρος ἱστοριῶν γραφάς, ὡς ἄρα ἐπὶ Ποντίου Πιλάτου ἐκινδύνευσεν ὁ λαός, τοῦ μὲν Πιλάτου βιαζομένου ἀνδριάντα Καίσαρος ἀναθεῖναι ἐν τῷ ναῷ τῶν δὲ καὶ παρὰ δύναμιν κωλυόντων· τὸ δ’ ὅμοιον ἀναγέγραπται γεγονέναι καὶ κατὰ τοὺς χρόνους Γαί̈ου Καίσαρος.
ὄμφακα δὲ κἀκεῖ νομιστέον λέγεσθαι τὴν κακίαν τοῦ μὴ [ἐπιλανθανομένου τῶν «ὀπίσω» μηδ’] ἐπεκτεινομένου «τοῖς ἔμπροσθεν» ἀλλὰ παραμείναντος αὐτῇ, δέον ὁδεῦσαι ἐπὶ τὸ πέπειρον καὶ γλυκεῖαν ποιῆσαι τὴν τῆς ἀρετῆς σταφυλήν. Ἐπιφέρει δὲ ὅλῃ τῇ παραβολῇ διὰ μὲν τοὺς πολλοὺς τῶν κεκλημένων καὶ μὴ γενομένων ἀξίων τὸ «πολλοὶ γάρ εἰσιν κλητοί,» διὰ δὲ τοὺς εἰσελθόντας εἰς τὸν γάμον καὶ ἀνακλιθέντας ἐκεῖ ὡς ὀλίγους τὸ «ὀλίγοι δὲ ἐκλεκτοί.» καὶ εἴ τίς γε κατανοήσαι τὰ πολυάνθρωπα ἀθροίσματα τῶν [ἵνα ἁπλούστερον ὀνομάσω] ἐκκλησιῶν καὶ ἐξετάσαι, πόσοι μὲν οἱ βιοῦντες ἐπιεκικέστερον καὶ μεταμορφούμενοι «τῇ ἀνακαινώσει τοῦ νοός», πόσοι δὲ οἱ ῥᾳθυμότερον πολιτευόμενοι καὶ συσχηματιζόμενοι «τῷ αἰῶνι τούτῳ», ἴδοι ἂν ὅτι χρήσιμός ἐστιν ἡ λέγουσα τοῦ σωτῆρος φωνή· «πολλοὶ γάρ εἰσι κλητοί, ὀλίγοι δὲ ἐκλεκτοί.» Καὶ ἀλλαχοῦ λέλεκται· «πολλοὶ ζητήσουσιν εἰσελθεῖν καὶ οὐκ ἰσχύσουσι» καὶ «ἀγωνίζεσθε εἰσελθεῖν διὰ τῆς στενῆς πύλης, ὅτι ὀλίγοι εὑρίσκουσιν αὐτήν». οἶδε τὸν οὐκ ἐνδεδυμένον Ενδυμα γάμο, εἰς ἐν γένος ἢ εἶδος ἀναφέρων τοὺς τὴν πρὸ τῆς πίστεως κακίαν τηρήσαντας, καὶ μὴ ἀποδυσαμένους αὐτήν και μέμφεται γε τῷ τοιούτῳ, ὡς κακῶς ποιήσαντι, κατὰ τὸ τετολμηκέναι εἰσελθεῖν εἰς τοὺς τοιούτους γάτ μους, μὴ ἀναλαβόντι τὸ τοῦ γάμου ἔνδυμα, το ύφασμα τῆς ἀρετῆς, τὸ λαμπρὸν ἱμάτιον, περὶ οὗ Σολομῶν ἐν Ἐκκλησιαστῇ ἐνετείλατο λέγων· • Ἐν παντὶ καιρῷ ἔστωσαν τὰ ἱμάτιά σου λευκά ο Φιμούνται δὲ ὁ τολμήσας εἰσελθεῖν χωρὶς ἐνδύματος γάμου εἰς τὸν λαμπρὸν τοῦτον γάμον, καὶ οὐ δύναται λέγειν, ὅστις ὡς ἄξιος κολάσεως καὶ κρίσεως καταδικάζεται ὑπὸ τοῦ εἰπόντος τοῖς διακόνοις, ἄλλοις παρὰ τὰ ἄνω στρατεύματα ἵνα, δήσαντες αὐτοῦ πόδας καὶ χεῖρας οἷς οὐκ εἰς δέον ἐχρήσατο, οὔτε γὰρ ἐν ἔδει πορείαν περιεπάτησεν, οὔτε ἃς ἐχρῆν πράξεις ἐπετέλεσεν·) ἐκβάλωσιν αὐτὸν οὐ μόνον ἔξω τῆς ἑστίας τοῦ γάμου, ἀλλὰ καὶ εἰς τὸ ἐξώτερον σκότος, καὶ πάντη φωτὸς ἀμιγές· ἵνα, διψήσας φωτός μετά τὸ γεγονέναι ἐν σκότῳ τῷ ἐξωτέρω, κλαύσῃ πρὸς τὸν δυνάμενον αὐτὸν εὐεργετῆσαι, κἀκεῖθεν φύσασθαι Θεὸν, καὶ τοὺς οδόντας βρύξῃ τοὺς διὰ τὴν κακίαν φαγόντας τὸν ἔμφακα, καὶ διὰ τοῦτο αἱμωδιάσαντας Τοῦ γὰρ ι φαγόντος τὸν ἔμφακα οἱ ὀδόντες αἱμωδια σουσιν.» Ομφακα δὲ κἀκεῖ νομιστέον λέγεσθαι τὴν κακίαν τοῦ μὴ ἀπεκτεινομένου τοῖς ἔμπροσθεν, ἀλλὰ παραμείναντος αὐτῇ, δέον ὁδεῦσαι ἐπὶ τὸ πέπειρον, καὶ γλυκεῖαν ποιῆσαι τὴν τῆς ἀρετῆς σταφυλήν. Επι φέρει δὲ ὅλῃ τῇ παραβολῇ διὰ μὲν τοὺς πολλοὺς τῶν κεκλημένων καὶ μὴ γενομένων ἀξίων τό· ε Πολλο! γάρ εἰσιν οἱ κλητοί· ἡ διὰ δὲ τοὺς εἰσελθόντας εἰς τὸν γάμον, καὶ ἀνακληθέντας ἐκεῖ ὡς ὀλίγους τό· ο Ολίγοι δὲ ἐκλεκτοί.» Καὶ εἴ τις γε κατανοήσει τὰ πολυάνθρωπα ἀθροίσματα τῶν, ἵνα ἀπλούστερον ὀνομάσω, Ἐκκλησιῶν, καὶ ἐξετάσαι πόσοι μὲν οἱ βιούν τες ἐπιεικέστερον, και ο μεταμορφούμενοι τῇ ἀνα καινώσει τοῦ νοός·» πόσοι δὲ οἱ ῥᾳθυμότερον πολύ τευόμενοι, ε καὶ συσχηματιζόμενοι τῷ αἰῶνι τούτῳ, ἴδοι ἂν, ὅτι χρήσιμός ἐστιν ἡ λέγουσα τοῦ Σωτήρος Ένα δὲ οἶδε τὸν οὐκ ἐνδεδυμένων, Ἔστωσαν τὰ ἱμάτιά μου λευκά. Ιμάτια σου. Α. Αλλοις παρὰ τὰ ἄνω στρατεύματα. Ἵνα, δήσαντες αὐτὸν πόδας καὶ χεῖρας, ᾿Ανακληθέντας ἐκεῖ ὡς ἐλίγους. ἀνα κλιθέντας. τὸ, ὡς. οἶδε τὸν οὐκ ἐνδεδυμένον Ενδυμα γάμο, εἰς ἐν γένος ἢ εἶδος ἀναφέρων τοὺς τὴν πρὸ τῆς πίστεως κακίαν τηρήσαντας, καὶ μὴ ἀποδυσαμένους αὐτήν και μέμφεται γε τῷ τοιούτῳ, ὡς κακῶς ποιήσαντι, κατὰ τὸ τετολμηκέναι εἰσελθεῖν εἰς τοὺς τοιούτους γάτ μους, μὴ ἀναλαβόντι τὸ τοῦ γάμου ἔνδυμα, το ύφασμα τῆς ἀρετῆς, τὸ λαμπρὸν ἱμάτιον, περὶ οὗ Σολομῶν ἐν Ἐκκλησιαστῇ ἐνετείλατο λέγων· • Ἐν παντὶ καιρῷ ἔστωσαν τὰ ἱμάτιά σου λευκά ο Φιμούνται δὲ ὁ τολμήσας εἰσελθεῖν χωρὶς ἐνδύματος γάμου εἰς τὸν λαμπρὸν τοῦτον γάμον, καὶ οὐ δύναται λέγειν, ὅστις ὡς ἄξιος κολάσεως καὶ κρίσεως καταδικάζεται ὑπὸ τοῦ εἰπόντος τοῖς διακόνοις, ἄλλοις παρὰ τὰ ἄνω στρατεύματα ἵνα, δήσαντες αὐτοῦ πόδας καὶ χεῖρας οἷς οὐκ εἰς δέον ἐχρήσατο, οὔτε γὰρ ἐν ἔδει πορείαν περιεπάτησεν, οὔτε ἃς ἐχρῆν πράξεις ἐπετέλεσεν·) ἐκβάλωσιν αὐτὸν οὐ μόνον ἔξω τῆς ἑστίας τοῦ γάμου, ἀλλὰ καὶ εἰς τὸ ἐξώτερον σκότος, καὶ πάντη φωτὸς ἀμιγές· ἵνα, διψήσας φωτός μετά τὸ γεγονέναι ἐν σκότῳ τῷ ἐξωτέρω, κλαύσῃ πρὸς τὸν δυνάμενον αὐτὸν εὐεργετῆσαι, κἀκεῖθεν φύσασθαι Θεὸν, καὶ τοὺς οδόντας βρύξῃ τοὺς διὰ τὴν κακίαν φαγόντας τὸν ἔμφακα, καὶ διὰ τοῦτο αἱμωδιάσαντας Τοῦ γὰρ ι φαγόντος τὸν ἔμφακα οἱ ὀδόντες αἱμωδια σουσιν.» Ομφακα δὲ κἀκεῖ νομιστέον λέγεσθαι τὴν κακίαν τοῦ μὴ ἀπεκτεινομένου τοῖς ἔμπροσθεν, ἀλλὰ παραμείναντος αὐτῇ, δέον ὁδεῦσαι ἐπὶ τὸ πέπειρον, καὶ γλυκεῖαν ποιῆσαι τὴν τῆς ἀρετῆς σταφυλήν. Επι φέρει δὲ ὅλῃ τῇ παραβολῇ διὰ μὲν τοὺς πολλοὺς τῶν κεκλημένων καὶ μὴ γενομένων ἀξίων τό· ε Πολλο! γάρ εἰσιν οἱ κλητοί· ἡ διὰ δὲ τοὺς εἰσελθόντας εἰς τὸν γάμον, καὶ ἀνακληθέντας ἐκεῖ ὡς ὀλίγους τό· ο Ολίγοι δὲ ἐκλεκτοί.» Καὶ εἴ τις γε κατανοήσει τὰ πολυάνθρωπα ἀθροίσματα τῶν, ἵνα ἀπλούστερον ὀνομάσω, Ἐκκλησιῶν, καὶ ἐξετάσαι πόσοι μὲν οἱ βιούν τες ἐπιεικέστερον, και ο μεταμορφούμενοι τῇ ἀνα καινώσει τοῦ νοός·» πόσοι δὲ οἱ ῥᾳθυμότερον πολύ τευόμενοι, ε καὶ συσχηματιζόμενοι τῷ αἰῶνι τούτῳ, ἴδοι ἂν, ὅτι χρήσιμός ἐστιν ἡ λέγουσα τοῦ Σωτήρος Ένα δὲ οἶδε τὸν οὐκ ἐνδεδυμένων, Ἔστωσαν τὰ ἱμάτιά μου λευκά. Ιμάτια σου. Α. Αλλοις παρὰ τὰ ἄνω στρατεύματα. Ἵνα, δήσαντες αὐτὸν πόδας καὶ χεῖρας, ᾿Ανακληθέντας ἐκεῖ ὡς ἐλίγους. ἀνα κλιθέντας. τὸ, ὡς. autem veste nuptiali non indutum vidit, sub unico genere vel specie universos comprehendens qui ne quitiam sibi ante fidem adhærescentem retinuerunt, eamque minime exuerunt; atque hunc quidem coarguit, ut qui male egerit, ad ejusmodi nuptias in gredi ausus veste nuptiali non assumpta, virtutis nempe amictu, splendido vestimento, de quo Salomon in Ecclesiaste præcepit dicens”: • Omni tempore sint vestimenta tua candida. At obmutescit is qui absque nuptiali veste in magnificas hasce nu plias ingredi ausus est, neque quidquam proferre potest qui ut pœna ac damnatione dignus ab eo condemnatur qui ministris edicit, aliis nempe ab exercitibus de quibus supra dictum est, ut colliga tum ipsum pedibus, manibusque, quibus recte et uti par erat, usus non est (nec enim ita, uti decue rat, ambulavit, neque ea quæ decuerat, egit), non extra nuptiale duntaxat convivium, şed in tenebras etiam exteriores, et onini cassas lumine ejiciant; ut postquam in exterioribus tenebris fuerit versatus, lumen sitiens, ad Deum qui beneficium in eum con ferre, atque inde illum liberare potest, fleat, in frendatque dentibus, qui propter nequitiam suam uvam acerbam comederunt, atque idcirco obstupue runt: • Qui» enim. comedit uvam acerbam, obstupe scent dentes ejus 7. Per acerbam porro uvam ejus nequitiam designari credendum est, qui ad ulteriora non contendit, sed eodem permanetloco, cum ad ma turitatem contendere deberet, et virtutis uvam dulcem efficere. Quod autem invitentur plerique, digni autem nequaquam fiant, toti parabolæ id subnettit < Multi enim sum vocati;» at propter eos qui ad nuptias ingressi, et pauci numero cum essent, discubue runt, illud: «Pauci vero electi. Quod si quis numerosos Ecclesiarum, ut simplicioribus utar verbis, cœtus consideret, quotque piam ac rectam vitam ducant, et reformati sint in novitate sen sus”; › quotque segniter vivant, et conformentur huic sæculo, tum demum utilitatem comperiet vestem.de qua etiam Salomon in Ecclesiaste præcipit, dicens: In omni tempore sint vestimenta tua candida.» Obmuuit autem qui ausus fuerat in hujusmodi nuptias introire sine vestimento deccuti, c sic condemnatur ab eo qui dixit ministris suis, videlicet præter exercitum illum qui erat desursum, alligantes eum manus et pedes quibus non sicut debuerat usus est (nec enima ad bonum cucurrerat ali quando, nec aliquos bonos impleverat actus), ejiciant eum non solum de convivio nuptiali, sed etiam in tenebras exteriores, et omni lumine alienas mittant, ut sitiens lumen cum fuerit in tenebris exteriori bus, ploret ad eum qui potens est ei misereri, et eripere inde, et dentibus strideat, qui quoniam acerba manducaverant, malitia stupidi erant effecti. Úva enim acerba intelligitur malitia ejus qui non oblivi scitur posteriora, nec appetit priora, sed permanet in id ipsum, cum deberet ad maturitatem proficere Ecele. 1x, 8. Jer. xxxi, 30. Mauh. xx, 14. * Rom. 111, 2. etc. Col. , 9, 10. Tertullianus, De resurrect. carn. cap. 27; Ainbrosius, lib. ix in Luc.; Hieronymus; Gregorius, homil. in Evangel.; Chrysostomus, Opus imperf., lom. et 41; Brevis enarratio, Euthymius, cap. in Matth. HUETICS. Legendum Ita LXX, Eccles. 1x, 8, et Vulgata c vestimenta tua.» Hebr. Vetus interpr. Origenis hoc loco, • vestimenta tua.» ID. Verti etiam ita hæc poterant: aliis ab exercitibus cœle stibus; › at cum exercitus cœlestes de quibus supra egit, hi sint exercitas cœlestes, nostra interpretatio utramque comprehendit. Ib. etc. Origenes, hom. in Exod. c. x:<Manus est anima virtus, quia tenere aliquid et constringere potest; velut si dicamus actus ejus et fortitudo; et pes quo incedit ad bona vel mala. Idem reperias, hom. in Levit. Vide iten Hieronymum, Gregorium, hom. in Evangel., Theophylactum, Euthymium, cap. in Matthæum, Glossam. ID. Lego Codex Regius expungit 10. autem veste nuptiali non indutum vidit, sub unico genere vel specie universos comprehendens qui ne quitiam sibi ante fidem adhærescentem retinuerunt, eamque minime exuerunt; atque hunc quidem coarguit, ut qui male egerit, ad ejusmodi nuptias in gredi ausus veste nuptiali non assumpta, virtutis nempe amictu, splendido vestimento, de quo Salomon in Ecclesiaste præcepit dicens”: • Omni tempore sint vestimenta tua candida. At obmutescit is qui absque nuptiali veste in magnificas hasce nu plias ingredi ausus est, neque quidquam proferre potest qui ut pœna ac damnatione dignus ab eo condemnatur qui ministris edicit, aliis nempe ab exercitibus de quibus supra dictum est, ut colliga tum ipsum pedibus, manibusque, quibus recte et uti par erat, usus non est (nec enim ita, uti decue rat, ambulavit, neque ea quæ decuerat, egit), non extra nuptiale duntaxat convivium, şed in tenebras etiam exteriores, et onini cassas lumine ejiciant; ut postquam in exterioribus tenebris fuerit versatus, lumen sitiens, ad Deum qui beneficium in eum con ferre, atque inde illum liberare potest, fleat, in frendatque dentibus, qui propter nequitiam suam uvam acerbam comederunt, atque idcirco obstupue runt: • Qui» enim. comedit uvam acerbam, obstupe scent dentes ejus 7. Per acerbam porro uvam ejus nequitiam designari credendum est, qui ad ulteriora non contendit, sed eodem permanetloco, cum ad ma turitatem contendere deberet, et virtutis uvam dulcem efficere. Quod autem invitentur plerique, digni autem nequaquam fiant, toti parabolæ id subnettit < Multi enim sum vocati;» at propter eos qui ad nuptias ingressi, et pauci numero cum essent, discubue runt, illud: «Pauci vero electi. Quod si quis numerosos Ecclesiarum, ut simplicioribus utar verbis, cœtus consideret, quotque piam ac rectam vitam ducant, et reformati sint in novitate sen sus”; › quotque segniter vivant, et conformentur huic sæculo, tum demum utilitatem comperiet vestem.de qua etiam Salomon in Ecclesiaste præcipit, dicens: In omni tempore sint vestimenta tua candida.» Obmuuit autem qui ausus fuerat in hujusmodi nuptias introire sine vestimento deccuti, c sic condemnatur ab eo qui dixit ministris suis, videlicet præter exercitum illum qui erat desursum, alligantes eum manus et pedes quibus non sicut debuerat usus est (nec enima ad bonum cucurrerat ali quando, nec aliquos bonos impleverat actus), ejiciant eum non solum de convivio nuptiali, sed etiam in tenebras exteriores, et omni lumine alienas mittant, ut sitiens lumen cum fuerit in tenebris exteriori bus, ploret ad eum qui potens est ei misereri, et eripere inde, et dentibus strideat, qui quoniam acerba manducaverant, malitia stupidi erant effecti. Úva enim acerba intelligitur malitia ejus qui non oblivi scitur posteriora, nec appetit priora, sed permanet in id ipsum, cum deberet ad maturitatem proficere Ecele. 1x, 8. Jer. xxxi, 30. Mauh. xx, 14. * Rom. 111, 2. etc. Col. , 9, 10. Tertullianus, De resurrect. carn. cap. 27; Ainbrosius, lib. ix in Luc.; Hieronymus; Gregorius, homil. in Evangel.; Chrysostomus, Opus imperf., lom. et 41; Brevis enarratio, Euthymius, cap. in Matth. HUETICS. Legendum Ita LXX, Eccles. 1x, 8, et Vulgata c vestimenta tua.» Hebr. Vetus interpr. Origenis hoc loco, • vestimenta tua.» ID. Verti etiam ita hæc poterant: aliis ab exercitibus cœle stibus; › at cum exercitus cœlestes de quibus supra egit, hi sint exercitas cœlestes, nostra interpretatio utramque comprehendit. Ib. etc. Origenes, hom. in Exod. c. x:<Manus est anima virtus, quia tenere aliquid et constringere potest; velut si dicamus actus ejus et fortitudo; et pes quo incedit ad bona vel mala. Idem reperias, hom. in Levit. Vide iten Hieronymum, Gregorium, hom. in Evangel., Theophylactum, Euthymium, cap. in Matthæum, Glossam. ID. Lego Codex Regius expungit 10.
PG 13:1549καὶ στοχαζόμεθα ὅτι, ὅσον μὲν ἐπεσκοπεῖτο ὁ λαὸς καὶ τὸν λεγόμενον κατὰ τοὺς προφήτας φραγμὸν περιτετείχιστο «ὁ ἀμπελὼν τοῦ κυρίου οἶκος Ἰσραήλ, καὶ τὸ ἠγαπημένον νεόφυτον αὐτοῦ ἄνθρωπος Ἰούδα», οὐδὲν τηλικοῦτον ἐγένετο. τὸ παραδοξότατον δέ· αὐτὸς πρῶτος ἐτόλμησε μιᾶναι τὸν ναὸν τοῦ θεοῦ ὁ Πιλᾶτος, ᾧ παρέδωκαν τὸν Ἰησοῦν. Καὶ κατὰ τὸν χρόνον οὖν τοῦ σωτῆρος, ἡνίκα φόρον ἐπετάχθησαν δοῦναι Ἰουδαῖοι Ῥωμαίοις, σκέψις καὶ βουλὴ ἦν ἐν Ἰουδαίοις περὶ τοῦ πότερον καθήκει τοὺς ἀνακειμένους τῷ θεῷ καὶ μερίδα ὄντας αὐτοῦ διδόναι φόρον τοῖς ἄρχουσιν ἢ ὑπὲρ ἐλευθερίας πολεμεῖν, εἰ μὴ συγχωροῖντο ζῆν ὡς βούλονται, καὶ μὴ διδόναι φόρον. καὶ ἱστόρηται ὅτι Ἰούδας μὲν ὁ Γαλιλαῖος, οὗ μέμνηται καὶ Λουκᾶς ἐν ταῖς τῶν ἀποστόλων Πράξεσιν, ἀποστήσας πολὺ πλῆθος Ἰουδαίων, ἐδίδασκε μὴ δεῖν διδόναι Καίσαρι φόρον μηδὲ κύριον ἀναγορεύειν τὸν Καίσαρα· ὁ δὲ κατὰ τὸν καιρὸν αὐτοῦ τετράρχης πείθειν ἐβούλετο τὸν λαὸν εἴκειν τῇ παρούσῃ καταστάσει καὶ μὴ αὐθαίρετον αἱρεῖσθαι πρὸς ἰσχυροτέρους πόλεμον, διδόναι δὲ τοὺς φόρους.
καὶ στοχαζόμεθα ὅτι, ὅσον μὲν ἐπεσκοπεῖτο ὁ λαὸς καὶ τὸν λεγόμενον κατὰ τοὺς προφήτας φραγμὸν περιτετείχιστο «ὁ ἀμπελὼν τοῦ κυρίου οἶκος Ἰσραήλ, καὶ τὸ ἠγαπημένον νεόφυτον αὐτοῦ ἄνθρωπος Ἰούδα», οὐδὲν τηλικοῦτον ἐγένετο. τὸ παραδοξότατον δέ· αὐτὸς πρῶτος ἐτόλμησε μιᾶναι τὸν ναὸν τοῦ θεοῦ ὁ Πιλᾶτος, ᾧ παρέδωκαν τὸν Ἰησοῦν. Καὶ κατὰ τὸν χρόνον οὖν τοῦ σωτῆρος, ἡνίκα φόρον ἐπετάχθησαν δοῦναι Ἰουδαῖοι Ῥωμαίοις, σκέψις καὶ βουλὴ ἦν ἐν Ἰουδαίοις περὶ τοῦ πότερον καθήκει τοὺς ἀνακειμένους τῷ θεῷ καὶ μερίδα ὄντας αὐτοῦ διδόναι φόρον τοῖς ἄρχουσιν ἢ ὑπὲρ ἐλευθερίας πολεμεῖν, εἰ μὴ συγχωροῖντο ζῆν ὡς βούλονται, καὶ μὴ διδόναι φόρον. καὶ ἱστόρηται ὅτι Ἰούδας μὲν ὁ Γαλιλαῖος, οὗ μέμνηται καὶ Λουκᾶς ἐν ταῖς τῶν ἀποστόλων Πράξεσιν, ἀποστήσας πολὺ πλῆθος Ἰουδαίων, ἐδίδασκε μὴ δεῖν διδόναι Καίσαρι φόρον μηδὲ κύριον ἀναγορεύειν τὸν Καίσαρα· ὁ δὲ κατὰ τὸν καιρὸν αὐτοῦ τετράρχης πείθειν ἐβούλετο τὸν λαὸν εἴκειν τῇ παρούσῃ καταστάσει καὶ μὴ αὐθαίρετον αἱρεῖσθαι πρὸς ἰσχυροτέρους πόλεμον, διδόναι δὲ τοὺς φόρους. φωνή Πολλοὶ γάρ εἰσι κλητοί, ὀλίγοι δ' ἐκλεκτοί., Καὶ ἀλλαχοῦ λέλεκται·. Πολλοὶ ζητήσουσιν εἰσελ θεῖν, καὶ οὐκ ἰσχύσουσι·» καί «Αγωνίζεσθε εἰσελθεῖν διὰ τῆς στενῆς πύλης, ὅτι ὀλίγοι εὑρίσκουσιν αὐτήν.» Περὶ τῶν ἐπερωτησάντων διὰ τὸν κῆνσον. Τότε πορευθέντες οἱ Φαρισαῖοι συμβούλιον έλα σου κατ' αὐτοῦ, ὅπως αὐτὸν παγιδεύσωσιν ἐν λόγῳ, ο καὶ τὰ ἑξῆς, ἕως τοῦ· ι Καὶ ἀφέντες αὐτὸν ἀπῆλ θον.» Τὸ βούλημα τῆς ἐκκειμένης λέξεως, κατὰ τὸ ῥητὸν, τοιοῦτον εἶναί μοι φαίνεται· Ἰουδαῖοι, ἅτε ἰδίαν ἔχοντες τὴν κατὰ τὸν Μωσέως νόμον διδασκα λίαν, καὶ πολιτείαν ἀπεξενωμένην τῆς τῶν ἐθνῶν ἀγωγῆς, καὶ δόγμα ἔχοντες τὸ λέγον· «Ἕως θανάτου ἀγώνισαι περὶ τῆς ἀληθείας, καὶ Κύριος πολεμήσει περὶ σοῦ, ὁ ἀνθίσταντο τοῖς κρατοῦσιν αὐτῶν ἔθνεσιν ὑπὲρ τοῦ μὴ παραβῆναι τὸν νόμον τοῦ Θεοῦ· καὶ πολ λάκις γε άρδην ἀπολέσθαι κεκινδυνεύκασιν ἐπὶ 'Ρω μαίων βουλομένων ἀνδριάντα Καίσαρος εἰσαγαγεῖν εἰς τὸν ναὸν τοῦ Θεοῦ, ἀνθιστάμενοι καὶ κωλύοντες τοὺς ἰσχυροτέρους αὐτῶν γενομένους, ἐκ τοῦ ἡμαρτη κέναι Ἰουδαίους. Εὔρομεν δὲ ἐκ τῶν κατὰ τὸν χρόνον Τιβερίου Καίσαρος ἱστοριῶν γραφάς, ὡς ἄρα ἐπὶ Ποντίου Πιλάτου ἐκινδύνευσεν ὁ λαὸς, τοῦ μὲν Πιλάτου βιαζομένου ανδριάντα Καίσαρος ἀνα θεῖναι ἐν τῷ ναῷ, τῶν δὲ καὶ παρὰ δύναμιν κω λυόντων. Τὸ δὲ ὅμοιον ἀναγέγραπται γεγονέναι καὶ κατὰ τοὺς χρόνους Γαίου Καίσαρος. Καὶ στο χαζόμεθα, ὅτι ὅσον μὲν ἐπεσκοπεῖτο ὁ λαὸς, καὶ τὸν λεγόμενον κατὰ τοὺς προφήτας φραγμόν περιτε- α τείχιστο ι ὁ ἀμπελὼν τοῦ Κυρίου, οἶκος Ἰσραὴλ, καὶ τὸ ἠγαπημένον νεόφυτον αὐτοῦ ἄνθρωπος Ἰούδα, ο οὐδὲν τηλικοῦτον ἐγένετο. Τὸ παραδο ξότατον δὲ, αὐτὸς πρῶτος ἐτόλμησε μιᾶναι τὸν ναὸν τοῦ Θεοῦ ὁ Πιλάτος, ᾧ παρέδωκαν τὸν Ἰησοῦν. Καὶ κατὰ τὸν χρόνον οὖν τοῦ Σωτῆρος, ἡνίκα φόρον έπε τάχθησαν δοῦναι Ἰουδαῖοι Ρωμαίοις, σκέψις καὶ βουλή ἦν ἐν Ἰουδαίοις περὶ τοῦ πότερον καθήκει τοὺς ἀνα Εὕρομεν δέ, Τὸ δὲ ὅμοιον αναγέγραπται γεγονέναι, Το παραδοξότατον δὲ, αὐτὸς πρῶτος, Καὶ διὰ τοῦτο οἱ πρότερον ἡγεμόνες ταῖς μὴ μετὰ τοιῶνδε κόσμων ση μαίαις ἐποιοῦντο εἴσοδον τῇ πόλει. Πρῶτος δὲ Πιλά τοῦ ἀγνοίᾳ τῶν ἀνθρώπων, διὰ τὸ νύκτωρ γενέσθα τὴν εἴσοδον, ἱδρύεται τὰς εἰκόνας φέρων εἰς τὰ Ἱε ροσόλυμα. . Εt φωνή Πολλοὶ γάρ εἰσι κλητοί, ὀλίγοι δ' ἐκλεκτοί., Καὶ ἀλλαχοῦ λέλεκται·. Πολλοὶ ζητήσουσιν εἰσελ θεῖν, καὶ οὐκ ἰσχύσουσι·» καί «Αγωνίζεσθε εἰσελθεῖν διὰ τῆς στενῆς πύλης, ὅτι ὀλίγοι εὑρίσκουσιν αὐτήν.» Περὶ τῶν ἐπερωτησάντων διὰ τὸν κῆνσον. Τότε πορευθέντες οἱ Φαρισαῖοι συμβούλιον έλα σου κατ' αὐτοῦ, ὅπως αὐτὸν παγιδεύσωσιν ἐν λόγῳ, ο καὶ τὰ ἑξῆς, ἕως τοῦ· ι Καὶ ἀφέντες αὐτὸν ἀπῆλ θον.» Τὸ βούλημα τῆς ἐκκειμένης λέξεως, κατὰ τὸ ῥητὸν, τοιοῦτον εἶναί μοι φαίνεται· Ἰουδαῖοι, ἅτε ἰδίαν ἔχοντες τὴν κατὰ τὸν Μωσέως νόμον διδασκα λίαν, καὶ πολιτείαν ἀπεξενωμένην τῆς τῶν ἐθνῶν ἀγωγῆς, καὶ δόγμα ἔχοντες τὸ λέγον· «Ἕως θανάτου ἀγώνισαι περὶ τῆς ἀληθείας, καὶ Κύριος πολεμήσει περὶ σοῦ, ὁ ἀνθίσταντο τοῖς κρατοῦσιν αὐτῶν ἔθνεσιν ὑπὲρ τοῦ μὴ παραβῆναι τὸν νόμον τοῦ Θεοῦ· καὶ πολ λάκις γε άρδην ἀπολέσθαι κεκινδυνεύκασιν ἐπὶ 'Ρω μαίων βουλομένων ἀνδριάντα Καίσαρος εἰσαγαγεῖν εἰς τὸν ναὸν τοῦ Θεοῦ, ἀνθιστάμενοι καὶ κωλύοντες τοὺς ἰσχυροτέρους αὐτῶν γενομένους, ἐκ τοῦ ἡμαρτη κέναι Ἰουδαίους. Εὔρομεν δὲ ἐκ τῶν κατὰ τὸν χρόνον Τιβερίου Καίσαρος ἱστοριῶν γραφάς, ὡς ἄρα ἐπὶ Ποντίου Πιλάτου ἐκινδύνευσεν ὁ λαὸς, τοῦ μὲν Πιλάτου βιαζομένου ανδριάντα Καίσαρος ἀνα θεῖναι ἐν τῷ ναῷ, τῶν δὲ καὶ παρὰ δύναμιν κω λυόντων. Τὸ δὲ ὅμοιον ἀναγέγραπται γεγονέναι καὶ κατὰ τοὺς χρόνους Γαίου Καίσαρος. Καὶ στο χαζόμεθα, ὅτι ὅσον μὲν ἐπεσκοπεῖτο ὁ λαὸς, καὶ τὸν λεγόμενον κατὰ τοὺς προφήτας φραγμόν περιτεα τείχιστο ι ὁ ἀμπελὼν τοῦ Κυρίου, οἶκος Ἰσραὴλ, καὶ τὸ ἠγαπημένον νεόφυτον αὐτοῦ ἄνθρωπος Ἰούδα, ο οὐδὲν τηλικοῦτον ἐγένετο. Τὸ παραδο ξότατον δὲ, αὐτὸς πρῶτος ἐτόλμησε μιᾶναι τὸν ναὸν τοῦ Θεοῦ ὁ Πιλάτος, ᾧ παρέδωκαν τὸν Ἰησοῦν. Καὶ κατὰ τὸν χρόνον οὖν τοῦ Σωτῆρος, ἡνίκα φόρον έπε τάχθησαν δοῦναι Ἰουδαῖοι Ρωμαίοις, σκέψις καὶ βουλή ἦν ἐν Ἰουδαίοις περὶ τοῦ πότερον καθήκει τοὺς ἀνα Εὕρομεν δέ, Τὸ δὲ ὅμοιον αναγέγραπται γεγονέναι, Το παραδοξότατον δὲ, αὐτὸς πρῶτος, Καὶ διὰ τοῦτο οἱ πρότερον ἡγεμόνες ταῖς μὴ μετὰ τοιῶνδε κόσμων ση μαίαις ἐποιοῦντο εἴσοδον τῇ πόλει. Πρῶτος δὲ Πιλά τοῦ ἀγνοίᾳ τῶν ἀνθρώπων, διὰ τὸ νύκτωρ γενέσθα τὴν εἴσοδον, ἱδρύεται τὰς εἰκόνας φέρων εἰς τὰ Ἱε ροσόλυμα. . Εt dicti hujus a Servatore prolati: «Multi enim sunt vocati, pauci vero electi.» Alibi vero dictum est; Multi quærent intrare, et non poterunt 7;» et Contendite intrare per angustam portam quia pauci sunt qui inveniunt eam”. De iis qui de censu interrogaverunt. adversus eum, ut caperent eum in sermone 77, › et rcliqua, usque ad id: ‹ Et relicto eo abierunt.» Loci hujus, juxta ipsius contextus verba, hæc mihi videtur esse sententia. Judæi, utpote peculiarem, secundum Moysis legem, doctrinam, et diversam a gentium instituto vitæ rationem tuentes, illudque dogma observantes: ‹ Usque ad mortem certa pro veritate, et Deus pugnabit pro te ",, ne legem Dei violarent, victricibus sui gentibus adversabantur; et sæpe in præsentissimum vitæ discrimen adducti sunt, cum Romanis, qui propter Judæorum peccata superiores ipsis evaserant, Caesaris statuam templo Dei inferre volentibus palam obsisterent. Ac sub Pontio quidem Pilato valde periclitatum esse popu lum ex conscriptis Tiberii Cæsaris tempore histo riis discimus, cum statuam Cæsaris in templo con secrare omni ope contenderet Pilatus, hi autem supra vires etiam suas reluctarentur. Idem quoque Caii Cæsaris temporibus contigisse scriptis tradi tum est. Suspicamur autem nihil factum ejusmodi, quandiu populo provisum est, atque dicta a prophe tis sæpe vallata erat ‹ vinea Domini, domus Israel, et vir Juda germen ejus delectabile '.. Quod autem omnem superat fidem, primus ipse templum Dei violare ausus est Pilatus, cui Jesum tradiderunt. Sospitatoris itaque temporibus cum tributum Roma nis pendere jussi sunt Judæi, de eo inter Judæos disputatum deliberatumque est, utrum consecralam Deo gentem, quæ ipsius esset portio, tributum principibus solvere consentaneum sit, an pro liber tate certare, si vitam pro arbitrio ducere non liceat, dulcem, et offerre virtutis alicujus manducabilem botrionem. Et addit: c Multi vocati, pauci vero electi. Et si quis considerat multitudinem hominum quæ in Ecclesiis congregatur, et discusserit quanti sunt qui conversantur disciplinate, et reformantur novitate sensus sui, quanti autem negligentissime conver santes configurantur sæculo huic, videbit quia verus est sermo Domini dicens: Multi vocati, pauci autem electi., tunt discipulos suos cum Herodianis, dicentes: Magister, scimus quia verax es, et viam Dei in veritate doces, et non est tibi cura de aliquo, nec enim respicis personas hominum, etc. Voluntas loci præsentis secundum textum talis mihi videtur. Judæi propriam habentes conversationem ex lege, et extraneam ab omni conversatione gentiumi, et habentes præceptum quod ait: «Usque ad mortem certa pro veritate, et Dominus pugnabit pro te, ideo contradicebant gentibus dominantibus sibi, ut non transgrederentur legem Dei et frequenter radicitus interire periclitati sunt sub Romanis volentibus statuam Cæsaris in troducere in templum Dei, resistentes et prohibentes fortiores super se factos propter peccata. Invenimus autem in historia Judaica, quod in tempore Tiberii Cæsaris sub Pontio Pilato periclitatus est populus, Pilato quidem cogente ut susciperent statuam Cæsaris in templo, Judæis autem et supra vires suas resi stentibus. Similiter autem scriptum est factum in tempore Caii Cæsaris. Existimamus ergo quoniam Luc. XIII, 24. 7º Matth. v11, 13, 14. " Matth. xxu, et seq. Eccli. iv, 33.” Isa. v, 7. etc. Hæc ex Josepho Antig. lib. xvi, cap. 4, et lib. De bell. Jud., cap. 8, petita sunt. HUETIUS. etc. Vide Josephuni, Antig. lib. xvi, cap. 11, et De bell. Jud. lib. 11, cap. 9. Ib. etc. Josephus, Antiq. lib. xvii, cap. ideo qui ante hunc fuere prasides, cum signis aliter insignitis solebant urbem ingredi. Primus Pilatus ignaris omnibus noctu illatas efi gies Hierosolymis statuit.» ID. dicti hujus a Servatore prolati: «Multi enim sunt vocati, pauci vero electi.» Alibi vero dictum est; Multi quærent intrare, et non poterunt 7;» et Contendite intrare per angustam portam quia pauci sunt qui inveniunt eam”. De iis qui de censu interrogaverunt. adversus eum, ut caperent eum in sermone 77, › et rcliqua, usque ad id: ‹ Et relicto eo abierunt.» Loci hujus, juxta ipsius contextus verba, hæc mihi videtur esse sententia. Judæi, utpote peculiarem, secundum Moysis legem, doctrinam, et diversam a gentium instituto vitæ rationem tuentes, illudque dogma observantes: ‹ Usque ad mortem certa pro veritate, et Deus pugnabit pro te ",, ne legem Dei violarent, victricibus sui gentibus adversabantur; et sæpe in præsentissimum vitæ discrimen adducti sunt, cum Romanis, qui propter Judæorum peccata superiores ipsis evaserant, Caesaris statuam templo Dei inferre volentibus palam obsisterent. Ac sub Pontio quidem Pilato valde periclitatum esse popu lum ex conscriptis Tiberii Cæsaris tempore histo riis discimus, cum statuam Cæsaris in templo con secrare omni ope contenderet Pilatus, hi autem supra vires etiam suas reluctarentur. Idem quoque Caii Cæsaris temporibus contigisse scriptis tradi tum est. Suspicamur autem nihil factum ejusmodi, quandiu populo provisum est, atque dicta a prophe tis sæpe vallata erat ‹ vinea Domini, domus Israel, et vir Juda germen ejus delectabile '.. Quod autem omnem superat fidem, primus ipse templum Dei violare ausus est Pilatus, cui Jesum tradiderunt. Sospitatoris itaque temporibus cum tributum Roma nis pendere jussi sunt Judæi, de eo inter Judæos disputatum deliberatumque est, utrum consecralam Deo gentem, quæ ipsius esset portio, tributum principibus solvere consentaneum sit, an pro liber tate certare, si vitam pro arbitrio ducere non liceat, dulcem, et offerre virtutis alicujus manducabilem botrionem. Et addit: c Multi vocati, pauci vero electi. Et si quis considerat multitudinem hominum quæ in Ecclesiis congregatur, et discusserit quanti sunt qui conversantur disciplinate, et reformantur novitate sensus sui, quanti autem negligentissime conver santes configurantur sæculo huic, videbit quia verus est sermo Domini dicens: Multi vocati, pauci autem electi., tunt discipulos suos cum Herodianis, dicentes: Magister, scimus quia verax es, et viam Dei in veritate doces, et non est tibi cura de aliquo, nec enim respicis personas hominum, etc. Voluntas loci præsentis secundum textum talis mihi videtur. Judæi propriam habentes conversationem ex lege, et extraneam ab omni conversatione gentiumi, et habentes præceptum quod ait: «Usque ad mortem certa pro veritate, et Dominus pugnabit pro te, ideo contradicebant gentibus dominantibus sibi, ut non transgrederentur legem Dei et frequenter radicitus interire periclitati sunt sub Romanis volentibus statuam Cæsaris in troducere in templum Dei, resistentes et prohibentes fortiores super se factos propter peccata. Invenimus autem in historia Judaica, quod in tempore Tiberii Cæsaris sub Pontio Pilato periclitatus est populus, Pilato quidem cogente ut susciperent statuam Cæsaris in templo, Judæis autem et supra vires suas resi stentibus. Similiter autem scriptum est factum in tempore Caii Cæsaris. Existimamus ergo quoniam Luc. XIII, 24. 7º Matth. v11, 13, 14. " Matth. xxu, et seq. Eccli. iv, 33.” Isa. v, 7. etc. Hæc ex Josepho Antig. lib. xvi, cap. 4, et lib. De bell. Jud., cap. 8, petita sunt. HUETIUS. etc. Vide Josephuni, Antig. lib. xvi, cap. 11, et De bell. Jud. lib. 11, cap. 9. Ib. etc. Josephus, Antiq. lib. xvii, cap. ideo qui ante hunc fuere prasides, cum signis aliter insignitis solebant urbem ingredi. Primus Pilatus ignaris omnibus noctu illatas efi gies Hierosolymis statuit.» ID. 25. • Tuuc abeuntes Pharisæi consilium inierunt 25. c In illo tempore abierunt Pharismi et consilium acceperunt ut eum caperent in sermone. Et mit 25. • Tuuc abeuntes Pharisæi consilium inierunt 25. c In illo tempore abierunt Pharismi et consilium acceperunt ut eum caperent in sermone. Et mit
PG 13:1550καὶ ἡ προκειμένη δὲ τοῦ εὐαγγελίου λέξις οὐ σαφῶς μὲν [ἀλλὰ] ἐμφαίνει τὰ τοιαῦτα, τῷ δὲ δυναμένῳ βεβασανισμένως ὁρᾶν τὸ ἐκκείμενον ῥητὸν παρίστησι ταῦτα οὕτως ἔχειν. χώραν γὰρ οὐκ εἶχον [ἂν] «Φαρισαῖοι» βουλόμενοι παγιδεῦσαι «ἐν λόγῳ» τὸν Ἰησοῦν, ἀποστείλαντες ἑαυτῶν «τοὺς μαθητὰς μετὰ τῶν Ἡρωδιανῶν» πυθέσθαι τοῦ Ἰησοῦ, πότερον «ἔξεστι δοῦναι κῆνσον Καίσαρι ἢ οὔ,» εἰ ὁμολογούμενον ἦν ὅτι «οὐ» δεῖ «δοῦναι,» καὶ εἰ συμπεφωνημένον ἦν τὸ [μὴ] διδόναι. Καὶ ὅρα εἰ μὴ δηλοῦται τὰ τῆς ἐκκειμένης ἱστορίας ἐκ τοῦ τοὺς βουλομένους παγιδεῦσαι «ἐν λόγῳ» τὸν Ἰησοῦν Φαρισαίους μὴ μόνους ἀπεσταλκέναι «τοὺς μαθητὰς» ἑαυτῶν πευσομένους περὶ τοῦ κήνσου, ἀλλὰ «μετὰ τῶν Ἡρωδιανῶν.» εἰκὸς γὰρ ὅτι ἐν τῷ λαῷ τότε οἱ μὲν διδάσκοντες τελεῖν τὸν φόρον «Καίσαρι» ἐκαλοῦντο Ἡρωδιανοὶ ὑπὸ τῶν μὴ θελόντων τοῦτο γίνεσθαι· οἱ δὲ φαντασίᾳ ἐλευθερίας κωλύοντες διδόναι τὸν φόρον τῷ «Καίσαρι,» ἐδόκουν εἶναι οἱ ἀκριβοῦντες τὰ Ἰουδαίων μαθήματα Φαρισαῖοι.
καὶ στοχαζόμεθα ὅτι, ὅσον μὲν ἐπεσκοπεῖτο ὁ λαὸς καὶ τὸν λεγόμενον κατὰ τοὺς προφήτας φραγμὸν περιτετείχιστο «ὁ ἀμπελὼν τοῦ κυρίου οἶκος Ἰσραήλ, καὶ τὸ ἠγαπημένον νεόφυτον αὐτοῦ ἄνθρωπος Ἰούδα», οὐδὲν τηλικοῦτον ἐγένετο. τὸ παραδοξότατον δέ· αὐτὸς πρῶτος ἐτόλμησε μιᾶναι τὸν ναὸν τοῦ θεοῦ ὁ Πιλᾶτος, ᾧ παρέδωκαν τὸν Ἰησοῦν. Καὶ κατὰ τὸν χρόνον οὖν τοῦ σωτῆρος, ἡνίκα φόρον ἐπετάχθησαν δοῦναι Ἰουδαῖοι Ῥωμαίοις, σκέψις καὶ βουλὴ ἦν ἐν Ἰουδαίοις περὶ τοῦ πότερον καθήκει τοὺς ἀνακειμένους τῷ θεῷ καὶ μερίδα ὄντας αὐτοῦ διδόναι φόρον τοῖς ἄρχουσιν ἢ ὑπὲρ ἐλευθερίας πολεμεῖν, εἰ μὴ συγχωροῖντο ζῆν ὡς βούλονται, καὶ μὴ διδόναι φόρον. καὶ ἱστόρηται ὅτι Ἰούδας μὲν ὁ Γαλιλαῖος, οὗ μέμνηται καὶ Λουκᾶς ἐν ταῖς τῶν ἀποστόλων Πράξεσιν, ἀποστήσας πολὺ πλῆθος Ἰουδαίων, ἐδίδασκε μὴ δεῖν διδόναι Καίσαρι φόρον μηδὲ κύριον ἀναγορεύειν τὸν Καίσαρα· ὁ δὲ κατὰ τὸν καιρὸν αὐτοῦ τετράρχης πείθειν ἐβούλετο τὸν λαὸν εἴκειν τῇ παρούσῃ καταστάσει καὶ μὴ αὐθαίρετον αἱρεῖσθαι πρὸς ἰσχυροτέρους πόλεμον, διδόναι δὲ τοὺς φόρους. φωνή Πολλοὶ γάρ εἰσι κλητοί, ὀλίγοι δ' ἐκλεκτοί., Καὶ ἀλλαχοῦ λέλεκται·. Πολλοὶ ζητήσουσιν εἰσελ θεῖν, καὶ οὐκ ἰσχύσουσι·» καί «Αγωνίζεσθε εἰσελθεῖν διὰ τῆς στενῆς πύλης, ὅτι ὀλίγοι εὑρίσκουσιν αὐτήν.» Περὶ τῶν ἐπερωτησάντων διὰ τὸν κῆνσον. Τότε πορευθέντες οἱ Φαρισαῖοι συμβούλιον έλα σου κατ' αὐτοῦ, ὅπως αὐτὸν παγιδεύσωσιν ἐν λόγῳ, ο καὶ τὰ ἑξῆς, ἕως τοῦ· ι Καὶ ἀφέντες αὐτὸν ἀπῆλ θον.» Τὸ βούλημα τῆς ἐκκειμένης λέξεως, κατὰ τὸ ῥητὸν, τοιοῦτον εἶναί μοι φαίνεται· Ἰουδαῖοι, ἅτε ἰδίαν ἔχοντες τὴν κατὰ τὸν Μωσέως νόμον διδασκα λίαν, καὶ πολιτείαν ἀπεξενωμένην τῆς τῶν ἐθνῶν ἀγωγῆς, καὶ δόγμα ἔχοντες τὸ λέγον· «Ἕως θανάτου ἀγώνισαι περὶ τῆς ἀληθείας, καὶ Κύριος πολεμήσει περὶ σοῦ, ὁ ἀνθίσταντο τοῖς κρατοῦσιν αὐτῶν ἔθνεσιν ὑπὲρ τοῦ μὴ παραβῆναι τὸν νόμον τοῦ Θεοῦ· καὶ πολ λάκις γε άρδην ἀπολέσθαι κεκινδυνεύκασιν ἐπὶ 'Ρω μαίων βουλομένων ἀνδριάντα Καίσαρος εἰσαγαγεῖν εἰς τὸν ναὸν τοῦ Θεοῦ, ἀνθιστάμενοι καὶ κωλύοντες τοὺς ἰσχυροτέρους αὐτῶν γενομένους, ἐκ τοῦ ἡμαρτη κέναι Ἰουδαίους. Εὔρομεν δὲ ἐκ τῶν κατὰ τὸν χρόνον Τιβερίου Καίσαρος ἱστοριῶν γραφάς, ὡς ἄρα ἐπὶ Ποντίου Πιλάτου ἐκινδύνευσεν ὁ λαὸς, τοῦ μὲν Πιλάτου βιαζομένου ανδριάντα Καίσαρος ἀνα θεῖναι ἐν τῷ ναῷ, τῶν δὲ καὶ παρὰ δύναμιν κω λυόντων. Τὸ δὲ ὅμοιον ἀναγέγραπται γεγονέναι καὶ κατὰ τοὺς χρόνους Γαίου Καίσαρος. Καὶ στο χαζόμεθα, ὅτι ὅσον μὲν ἐπεσκοπεῖτο ὁ λαὸς, καὶ τὸν λεγόμενον κατὰ τοὺς προφήτας φραγμόν περιτε- α τείχιστο ι ὁ ἀμπελὼν τοῦ Κυρίου, οἶκος Ἰσραὴλ, καὶ τὸ ἠγαπημένον νεόφυτον αὐτοῦ ἄνθρωπος Ἰούδα, ο οὐδὲν τηλικοῦτον ἐγένετο. Τὸ παραδο ξότατον δὲ, αὐτὸς πρῶτος ἐτόλμησε μιᾶναι τὸν ναὸν τοῦ Θεοῦ ὁ Πιλάτος, ᾧ παρέδωκαν τὸν Ἰησοῦν. Καὶ κατὰ τὸν χρόνον οὖν τοῦ Σωτῆρος, ἡνίκα φόρον έπε τάχθησαν δοῦναι Ἰουδαῖοι Ρωμαίοις, σκέψις καὶ βουλή ἦν ἐν Ἰουδαίοις περὶ τοῦ πότερον καθήκει τοὺς ἀνα Εὕρομεν δέ, Τὸ δὲ ὅμοιον αναγέγραπται γεγονέναι, Το παραδοξότατον δὲ, αὐτὸς πρῶτος, Καὶ διὰ τοῦτο οἱ πρότερον ἡγεμόνες ταῖς μὴ μετὰ τοιῶνδε κόσμων ση μαίαις ἐποιοῦντο εἴσοδον τῇ πόλει. Πρῶτος δὲ Πιλά τοῦ ἀγνοίᾳ τῶν ἀνθρώπων, διὰ τὸ νύκτωρ γενέσθα τὴν εἴσοδον, ἱδρύεται τὰς εἰκόνας φέρων εἰς τὰ Ἱε ροσόλυμα. . Εt φωνή Πολλοὶ γάρ εἰσι κλητοί, ὀλίγοι δ' ἐκλεκτοί., Καὶ ἀλλαχοῦ λέλεκται·. Πολλοὶ ζητήσουσιν εἰσελ θεῖν, καὶ οὐκ ἰσχύσουσι·» καί «Αγωνίζεσθε εἰσελθεῖν διὰ τῆς στενῆς πύλης, ὅτι ὀλίγοι εὑρίσκουσιν αὐτήν.» Περὶ τῶν ἐπερωτησάντων διὰ τὸν κῆνσον. Τότε πορευθέντες οἱ Φαρισαῖοι συμβούλιον έλα σου κατ' αὐτοῦ, ὅπως αὐτὸν παγιδεύσωσιν ἐν λόγῳ, ο καὶ τὰ ἑξῆς, ἕως τοῦ· ι Καὶ ἀφέντες αὐτὸν ἀπῆλ θον.» Τὸ βούλημα τῆς ἐκκειμένης λέξεως, κατὰ τὸ ῥητὸν, τοιοῦτον εἶναί μοι φαίνεται· Ἰουδαῖοι, ἅτε ἰδίαν ἔχοντες τὴν κατὰ τὸν Μωσέως νόμον διδασκα λίαν, καὶ πολιτείαν ἀπεξενωμένην τῆς τῶν ἐθνῶν ἀγωγῆς, καὶ δόγμα ἔχοντες τὸ λέγον· «Ἕως θανάτου ἀγώνισαι περὶ τῆς ἀληθείας, καὶ Κύριος πολεμήσει περὶ σοῦ, ὁ ἀνθίσταντο τοῖς κρατοῦσιν αὐτῶν ἔθνεσιν ὑπὲρ τοῦ μὴ παραβῆναι τὸν νόμον τοῦ Θεοῦ· καὶ πολ λάκις γε άρδην ἀπολέσθαι κεκινδυνεύκασιν ἐπὶ 'Ρω μαίων βουλομένων ἀνδριάντα Καίσαρος εἰσαγαγεῖν εἰς τὸν ναὸν τοῦ Θεοῦ, ἀνθιστάμενοι καὶ κωλύοντες τοὺς ἰσχυροτέρους αὐτῶν γενομένους, ἐκ τοῦ ἡμαρτη κέναι Ἰουδαίους. Εὔρομεν δὲ ἐκ τῶν κατὰ τὸν χρόνον Τιβερίου Καίσαρος ἱστοριῶν γραφάς, ὡς ἄρα ἐπὶ Ποντίου Πιλάτου ἐκινδύνευσεν ὁ λαὸς, τοῦ μὲν Πιλάτου βιαζομένου ανδριάντα Καίσαρος ἀνα θεῖναι ἐν τῷ ναῷ, τῶν δὲ καὶ παρὰ δύναμιν κω λυόντων. Τὸ δὲ ὅμοιον ἀναγέγραπται γεγονέναι καὶ κατὰ τοὺς χρόνους Γαίου Καίσαρος. Καὶ στο χαζόμεθα, ὅτι ὅσον μὲν ἐπεσκοπεῖτο ὁ λαὸς, καὶ τὸν λεγόμενον κατὰ τοὺς προφήτας φραγμόν περιτεα τείχιστο ι ὁ ἀμπελὼν τοῦ Κυρίου, οἶκος Ἰσραὴλ, καὶ τὸ ἠγαπημένον νεόφυτον αὐτοῦ ἄνθρωπος Ἰούδα, ο οὐδὲν τηλικοῦτον ἐγένετο. Τὸ παραδο ξότατον δὲ, αὐτὸς πρῶτος ἐτόλμησε μιᾶναι τὸν ναὸν τοῦ Θεοῦ ὁ Πιλάτος, ᾧ παρέδωκαν τὸν Ἰησοῦν. Καὶ κατὰ τὸν χρόνον οὖν τοῦ Σωτῆρος, ἡνίκα φόρον έπε τάχθησαν δοῦναι Ἰουδαῖοι Ρωμαίοις, σκέψις καὶ βουλή ἦν ἐν Ἰουδαίοις περὶ τοῦ πότερον καθήκει τοὺς ἀνα Εὕρομεν δέ, Τὸ δὲ ὅμοιον αναγέγραπται γεγονέναι, Το παραδοξότατον δὲ, αὐτὸς πρῶτος, Καὶ διὰ τοῦτο οἱ πρότερον ἡγεμόνες ταῖς μὴ μετὰ τοιῶνδε κόσμων ση μαίαις ἐποιοῦντο εἴσοδον τῇ πόλει. Πρῶτος δὲ Πιλά τοῦ ἀγνοίᾳ τῶν ἀνθρώπων, διὰ τὸ νύκτωρ γενέσθα τὴν εἴσοδον, ἱδρύεται τὰς εἰκόνας φέρων εἰς τὰ Ἱε ροσόλυμα. . Εt dicti hujus a Servatore prolati: «Multi enim sunt vocati, pauci vero electi.» Alibi vero dictum est; Multi quærent intrare, et non poterunt 7;» et Contendite intrare per angustam portam quia pauci sunt qui inveniunt eam”. De iis qui de censu interrogaverunt. adversus eum, ut caperent eum in sermone 77, › et rcliqua, usque ad id: ‹ Et relicto eo abierunt.» Loci hujus, juxta ipsius contextus verba, hæc mihi videtur esse sententia. Judæi, utpote peculiarem, secundum Moysis legem, doctrinam, et diversam a gentium instituto vitæ rationem tuentes, illudque dogma observantes: ‹ Usque ad mortem certa pro veritate, et Deus pugnabit pro te ",, ne legem Dei violarent, victricibus sui gentibus adversabantur; et sæpe in præsentissimum vitæ discrimen adducti sunt, cum Romanis, qui propter Judæorum peccata superiores ipsis evaserant, Caesaris statuam templo Dei inferre volentibus palam obsisterent. Ac sub Pontio quidem Pilato valde periclitatum esse popu lum ex conscriptis Tiberii Cæsaris tempore histo riis discimus, cum statuam Cæsaris in templo con secrare omni ope contenderet Pilatus, hi autem supra vires etiam suas reluctarentur. Idem quoque Caii Cæsaris temporibus contigisse scriptis tradi tum est. Suspicamur autem nihil factum ejusmodi, quandiu populo provisum est, atque dicta a prophe tis sæpe vallata erat ‹ vinea Domini, domus Israel, et vir Juda germen ejus delectabile '.. Quod autem omnem superat fidem, primus ipse templum Dei violare ausus est Pilatus, cui Jesum tradiderunt. Sospitatoris itaque temporibus cum tributum Roma nis pendere jussi sunt Judæi, de eo inter Judæos disputatum deliberatumque est, utrum consecralam Deo gentem, quæ ipsius esset portio, tributum principibus solvere consentaneum sit, an pro liber tate certare, si vitam pro arbitrio ducere non liceat, dulcem, et offerre virtutis alicujus manducabilem botrionem. Et addit: c Multi vocati, pauci vero electi. Et si quis considerat multitudinem hominum quæ in Ecclesiis congregatur, et discusserit quanti sunt qui conversantur disciplinate, et reformantur novitate sensus sui, quanti autem negligentissime conver santes configurantur sæculo huic, videbit quia verus est sermo Domini dicens: Multi vocati, pauci autem electi., tunt discipulos suos cum Herodianis, dicentes: Magister, scimus quia verax es, et viam Dei in veritate doces, et non est tibi cura de aliquo, nec enim respicis personas hominum, etc. Voluntas loci præsentis secundum textum talis mihi videtur. Judæi propriam habentes conversationem ex lege, et extraneam ab omni conversatione gentiumi, et habentes præceptum quod ait: «Usque ad mortem certa pro veritate, et Dominus pugnabit pro te, ideo contradicebant gentibus dominantibus sibi, ut non transgrederentur legem Dei et frequenter radicitus interire periclitati sunt sub Romanis volentibus statuam Cæsaris in troducere in templum Dei, resistentes et prohibentes fortiores super se factos propter peccata. Invenimus autem in historia Judaica, quod in tempore Tiberii Cæsaris sub Pontio Pilato periclitatus est populus, Pilato quidem cogente ut susciperent statuam Cæsaris in templo, Judæis autem et supra vires suas resi stentibus. Similiter autem scriptum est factum in tempore Caii Cæsaris. Existimamus ergo quoniam Luc. XIII, 24. 7º Matth. v11, 13, 14. " Matth. xxu, et seq. Eccli. iv, 33.” Isa. v, 7. etc. Hæc ex Josepho Antig. lib. xvi, cap. 4, et lib. De bell. Jud., cap. 8, petita sunt. HUETIUS. etc. Vide Josephuni, Antig. lib. xvi, cap. 11, et De bell. Jud. lib. 11, cap. 9. Ib. etc. Josephus, Antiq. lib. xvii, cap. ideo qui ante hunc fuere prasides, cum signis aliter insignitis solebant urbem ingredi. Primus Pilatus ignaris omnibus noctu illatas efi gies Hierosolymis statuit.» ID. dicti hujus a Servatore prolati: «Multi enim sunt vocati, pauci vero electi.» Alibi vero dictum est; Multi quærent intrare, et non poterunt 7;» et Contendite intrare per angustam portam quia pauci sunt qui inveniunt eam”. De iis qui de censu interrogaverunt. adversus eum, ut caperent eum in sermone 77, › et rcliqua, usque ad id: ‹ Et relicto eo abierunt.» Loci hujus, juxta ipsius contextus verba, hæc mihi videtur esse sententia. Judæi, utpote peculiarem, secundum Moysis legem, doctrinam, et diversam a gentium instituto vitæ rationem tuentes, illudque dogma observantes: ‹ Usque ad mortem certa pro veritate, et Deus pugnabit pro te ",, ne legem Dei violarent, victricibus sui gentibus adversabantur; et sæpe in præsentissimum vitæ discrimen adducti sunt, cum Romanis, qui propter Judæorum peccata superiores ipsis evaserant, Caesaris statuam templo Dei inferre volentibus palam obsisterent. Ac sub Pontio quidem Pilato valde periclitatum esse popu lum ex conscriptis Tiberii Cæsaris tempore histo riis discimus, cum statuam Cæsaris in templo con secrare omni ope contenderet Pilatus, hi autem supra vires etiam suas reluctarentur. Idem quoque Caii Cæsaris temporibus contigisse scriptis tradi tum est. Suspicamur autem nihil factum ejusmodi, quandiu populo provisum est, atque dicta a prophe tis sæpe vallata erat ‹ vinea Domini, domus Israel, et vir Juda germen ejus delectabile '.. Quod autem omnem superat fidem, primus ipse templum Dei violare ausus est Pilatus, cui Jesum tradiderunt. Sospitatoris itaque temporibus cum tributum Roma nis pendere jussi sunt Judæi, de eo inter Judæos disputatum deliberatumque est, utrum consecralam Deo gentem, quæ ipsius esset portio, tributum principibus solvere consentaneum sit, an pro liber tate certare, si vitam pro arbitrio ducere non liceat, dulcem, et offerre virtutis alicujus manducabilem botrionem. Et addit: c Multi vocati, pauci vero electi. Et si quis considerat multitudinem hominum quæ in Ecclesiis congregatur, et discusserit quanti sunt qui conversantur disciplinate, et reformantur novitate sensus sui, quanti autem negligentissime conver santes configurantur sæculo huic, videbit quia verus est sermo Domini dicens: Multi vocati, pauci autem electi., tunt discipulos suos cum Herodianis, dicentes: Magister, scimus quia verax es, et viam Dei in veritate doces, et non est tibi cura de aliquo, nec enim respicis personas hominum, etc. Voluntas loci præsentis secundum textum talis mihi videtur. Judæi propriam habentes conversationem ex lege, et extraneam ab omni conversatione gentiumi, et habentes præceptum quod ait: «Usque ad mortem certa pro veritate, et Dominus pugnabit pro te, ideo contradicebant gentibus dominantibus sibi, ut non transgrederentur legem Dei et frequenter radicitus interire periclitati sunt sub Romanis volentibus statuam Cæsaris in troducere in templum Dei, resistentes et prohibentes fortiores super se factos propter peccata. Invenimus autem in historia Judaica, quod in tempore Tiberii Cæsaris sub Pontio Pilato periclitatus est populus, Pilato quidem cogente ut susciperent statuam Cæsaris in templo, Judæis autem et supra vires suas resi stentibus. Similiter autem scriptum est factum in tempore Caii Cæsaris. Existimamus ergo quoniam Luc. XIII, 24. 7º Matth. v11, 13, 14. " Matth. xxu, et seq. Eccli. iv, 33.” Isa. v, 7. etc. Hæc ex Josepho Antig. lib. xvi, cap. 4, et lib. De bell. Jud., cap. 8, petita sunt. HUETIUS. etc. Vide Josephuni, Antig. lib. xvi, cap. 11, et De bell. Jud. lib. 11, cap. 9. Ib. etc. Josephus, Antiq. lib. xvii, cap. ideo qui ante hunc fuere prasides, cum signis aliter insignitis solebant urbem ingredi. Primus Pilatus ignaris omnibus noctu illatas efi gies Hierosolymis statuit.» ID. 25. • Tuuc abeuntes Pharisæi consilium inierunt 25. c In illo tempore abierunt Pharismi et consilium acceperunt ut eum caperent in sermone. Et mit 25. • Tuuc abeuntes Pharisæi consilium inierunt 25. c In illo tempore abierunt Pharismi et consilium acceperunt ut eum caperent in sermone. Et mit
PG 13:1551εἰ δὲ μὴ βούλεταί τις ταῦθ’ οὕτως ἔχειν, δηλωσάτω πῶς βουλόμενοι αὐτὸν παγιδεῦσαι «ἐν λόγῳ ἀποστέλλουσι τοὺς» ἑαυτῶν «μαθητὰς οἱ Φαρισαῖοι,» «ἀποστέλλουσι» δὲ καὶ τοὺς Ἡρωδιανοὺς πευσομένους περὶ τοῦ φόρου. ποία γὰρ παγὶς ἦν ἐν τῷ ἀποκρίνεσθαι τὸν Ἰησοῦν, εἴτε βούλεται κῆνσον δίδοσθαι «Καίσαρι» εἴτε μή, εἰ μὴ [ὡς ἀποδεδώκαμεν] κωλύοντος μὲν αὐτοῦ διδόναι «κῆνσον Καίσαρι,» ἔμελλον Ἡρωδιανοὶ παραδιδόναι αὐτὸν Ῥωμαίοις, ὡς ἀποστασίαν διδάσκοντα, ἐπιτρέποντος δὲ «οἱ Φαρισαῖοι» ἔμελλον κατηγορεῖν τοῦ Ἰησοῦ ὡς βλέποντος «εἰς πρόσωπον ἀνθρώπου» μᾶλλον ἤπερ διδάσκοντος «ἐν ἀληθείᾳ τὴν ὁδὸν τοῦ θεοῦ»; βασάνισον δὲ παρὰ σαυτῷ ὅτι οἱ τῶν Φαρισαίων μαθηταὶ λέγοντες· «διδάσκαλε, οἴδαμεν ὅτι ἀληθὴς εἶ καὶ τὴν ὁδὸν τοῦ θεοῦ ἐν ἀληθείᾳ διδάσκεις, καὶ οὐ μέλει σοι περὶ οὐδενός, οὐ γὰρ βλέπεις εἰς πρόσωπον ἀνθρώπου» οἷον προκαλοῦνται αὐτὸν διὰ [τούτου] τοῦ ἐπαίνου ἐπὶ τὸ μὴ λαβεῖν πρόσωπον τῶν Ἡρωδιανῶν καὶ τῶν οἳ ἐφρόνουν τὰ Καίσαρος, ἵνα ἀποφηνάμενος κατὰ τὸ βούλημα τῶν Φαρισαίων περὶ τοῦ μὴ δεῖν «Καίσαρι» διδόναι φόρον, ὑπ’ αὐτῶν παραδοθῇ τοῖς Ἡρωδιανοῖς.
εἰ δὲ μὴ βούλεταί τις ταῦθ’ οὕτως ἔχειν, δηλωσάτω πῶς βουλόμενοι αὐτὸν παγιδεῦσαι «ἐν λόγῳ ἀποστέλλουσι τοὺς» ἑαυτῶν «μαθητὰς οἱ Φαρισαῖοι,» «ἀποστέλλουσι» δὲ καὶ τοὺς Ἡρωδιανοὺς πευσομένους περὶ τοῦ φόρου. ποία γὰρ παγὶς ἦν ἐν τῷ ἀποκρίνεσθαι τὸν Ἰησοῦν, εἴτε βούλεται κῆνσον δίδοσθαι «Καίσαρι» εἴτε μή, εἰ μὴ [ὡς ἀποδεδώκαμεν] κωλύοντος μὲν αὐτοῦ διδόναι «κῆνσον Καίσαρι,» ἔμελλον Ἡρωδιανοὶ παραδιδόναι αὐτὸν Ῥωμαίοις, ὡς ἀποστασίαν διδάσκοντα, ἐπιτρέποντος δὲ «οἱ Φαρισαῖοι» ἔμελλον κατηγορεῖν τοῦ Ἰησοῦ ὡς βλέποντος «εἰς πρόσωπον ἀνθρώπου» μᾶλλον ἤπερ διδάσκοντος «ἐν ἀληθείᾳ τὴν ὁδὸν τοῦ θεοῦ»; βασάνισον δὲ παρὰ σαυτῷ ὅτι οἱ τῶν Φαρισαίων μαθηταὶ λέγοντες· «διδάσκαλε, οἴδαμεν ὅτι ἀληθὴς εἶ καὶ τὴν ὁδὸν τοῦ θεοῦ ἐν ἀληθείᾳ διδάσκεις, καὶ οὐ μέλει σοι περὶ οὐδενός, οὐ γὰρ βλέπεις εἰς πρόσωπον ἀνθρώπου» οἷον προκαλοῦνται αὐτὸν διὰ [τούτου] τοῦ ἐπαίνου ἐπὶ τὸ μὴ λαβεῖν πρόσωπον τῶν Ἡρωδιανῶν καὶ τῶν οἳ ἐφρόνουν τὰ Καίσαρος, ἵνα ἀποφηνάμενος κατὰ τὸ βούλημα τῶν Φαρισαίων περὶ τοῦ μὴ δεῖν «Καίσαρι» διδόναι φόρον, ὑπ’ αὐτῶν παραδοθῇ τοῖς Ἡρωδιανοῖς.
PG 13:1553ὅρα δὲ καὶ τὸ «γνοὺς δὲ ὁ Ἰησοῦς τὴν πανουργίαν αὐτῶν εἶπε· τί με πειράζετε, ὑποκριταί;» οὐκοῦν ᾔδει πειραζόμενος ὑπὸ τῶν Φαρισαίων μετὰ πανουργίας αὑτῷ προσερχομένων, ἵν’ ὅ τί ποτ’ ἂν ἀποκρίνηται ἐκ τῆς ἀποκρίσεως ἐπιβουλεύσωσιν αὐτῷ. Ταῦτα μὲν οὖν ἐκ τοῦ προκειμένου εὐαγγελίου λελέχθω εἰς τὸν τόπον ὡς πρὸς τὴν λέξιν, οἷς συνᾴδει καὶ τὰ τοῦ Μάρκου καὶ τοῦ Λουκᾶ ῥητὰ περὶ τῶν ὁμοίων, ὡς δυνατόν σοι παραθεμένῳ τὰ εὐαγγέλια καὶ συνεξετάζοντι αὐτὰ ἀλλήλοις ἰδεῖν· οὐκ ἄλλος γὰρ νοῦς ἐστι παρὰ τοῦτον εἰρημένος τῷ Ματθαίῳ περὶ τῶν κατὰ τὸν τόπον, καὶ παραπλησίως Ματθαίῳ παρὰ τῷ Μάρκῳ. ἅμα δὲ καὶ διδασκόμεθα ἀπὸ τοῦ σωτῆρος ἡμῶν μὴ τοῖς ὑπὸ τῶν πολλῶν λεγομένοις καὶ διὰ τοῦτο ἐνδόξοις φαινομένοις προφάσει τῆς εἰς θεὸν εὐσεβείας προσέχειν, ἀλλὰ [τοῖς] ὑπὸ τῆς ἐξετάσεως καὶ τῆς ἀκολουθίας τοῦ λόγου παρισταμένοις.
ὅρα δὲ καὶ τὸ «γνοὺς δὲ ὁ Ἰησοῦς τὴν πανουργίαν αὐτῶν εἶπε· τί με πειράζετε, ὑποκριταί;» οὐκοῦν ᾔδει πειραζόμενος ὑπὸ τῶν Φαρισαίων μετὰ πανουργίας αὑτῷ προσερχομένων, ἵν’ ὅ τί ποτ’ ἂν ἀποκρίνηται ἐκ τῆς ἀποκρίσεως ἐπιβουλεύσωσιν αὐτῷ. Ταῦτα μὲν οὖν ἐκ τοῦ προκειμένου εὐαγγελίου λελέχθω εἰς τὸν τόπον ὡς πρὸς τὴν λέξιν, οἷς συνᾴδει καὶ τὰ τοῦ Μάρκου καὶ τοῦ Λουκᾶ ῥητὰ περὶ τῶν ὁμοίων, ὡς δυνατόν σοι παραθεμένῳ τὰ εὐαγγέλια καὶ συνεξετάζοντι αὐτὰ ἀλλήλοις ἰδεῖν· οὐκ ἄλλος γὰρ νοῦς ἐστι παρὰ τοῦτον εἰρημένος τῷ Ματθαίῳ περὶ τῶν κατὰ τὸν τόπον, καὶ παραπλησίως Ματθαίῳ παρὰ τῷ Μάρκῳ. ἅμα δὲ καὶ διδασκόμεθα ἀπὸ τοῦ σωτῆρος ἡμῶν μὴ τοῖς ὑπὸ τῶν πολλῶν λεγομένοις καὶ διὰ τοῦτο ἐνδόξοις φαινομένοις προφάσει τῆς εἰς θεὸν εὐσεβείας προσέχειν, ἀλλὰ [τοῖς] ὑπὸ τῆς ἐξετάσεως καὶ τῆς ἀκολουθίας τοῦ λόγου παρισταμένοις. πρόσχες γὰρ ὅτι, ζητουμένου τοῦ εἰ δεῖ διδόναι «Καίσαρι κῆνσον» ἢ μή, οὐχ ἁπλῶς ἀπεφήνατο τὸ δοκοῦν ἑαυτῷ ἀλλὰ εἰπὼν «ἐπιδείξατέ μοι τὸ νόμισμα τοῦ κήνσου» ἐπύθετο, «τίνος ἡ εἰκὼν καὶ ἡ ἐπιγραφή,» καὶ εἰποῦσιν ὅτι «Καίσαρος,» ἀπεκρίνατο ὅτι δεῖ ἀποδιδόναι τῷ «Καίσαρι» τὰ αὐτοῦ αἰτοῦντι καὶ μὴ ἀποστερεῖν αὐτὸν τῶν ἰδίων φαντασίᾳ θεοσεβείας· οὐ δήπου δὲ «τὰ» μὲν «Καίσαρος» ἀποδιδόναι δεῖ τῷ «Καίσαρι» οὐχὶ δὲ καὶ «τὰ τοῦ θεοῦ τῷ θεῷ,» καὶ οὐ κωλύεταί τις ἀποδιδοὺς «Καίσαρι τὰ Καίσαρος» ἀποδιδόναι «τῷ θεῷ τὰ τοῦ θεοῦ.» Δύναται δέ τις τὰ κατὰ τὸν τόπον οὕτως τροπολογῆσαι. συνεστήκαμεν ἐκ ψυχῆς καὶ σώματος [ὑπερκείσθω δὲ νῦν λέγειν ὅτι καὶ ἐκ πνεύματος] καὶ ὀφείλομέν τινα διδόναι ὡσπερεὶ φόρον σωμάτων ἄρχοντι λεγομένῳ «Καίσαρι,» τὰ ἀναγκαῖα τῷ σώματι, ἔχοντα τὴν εἰκόνα τοῦ τῶν σωμάτων ἄρχοντος σωματικήν· ταῦτα δέ ἐστι τροφὴ καὶ σκέπη καὶ ἀναγκαία διανάπαυσις καὶ ὕπνοι. καὶ ἄλλα ὀφείλομεν, ἐπεὶ ἡ ψυχὴ φύσει κατ’ εἰκόνα ἐστὶ θεοῦ, τῷ βασιλεῖ αὐτῆς θεῷ, ἅπερ ἐστὶ συμφέροντα καὶ κατάλληλα τῇ τῆς ψυχῆς φύσει καὶ οὐσίᾳ· φόρον Καίσαρι ἐκαλοῦντο Ηρωδιανοὶ ὑπὸ τῶν μὴ θελόντων τοῦτο γίνεσθαι· οἱ δὲ φαντασίᾳ ἐλευθε ρίας κωλύοντες διδόναι τὸν φόρον τῷ Καίσαρι, ἐδόκουν εἶναι οἱ ἀκριβοῦντες τὰ Ἰουδαίων μαθήματα Φαρισαῖοι. Εἰ δὲ μὴ βούλεταί τις ταῦθ' οὕτως ἔχειν, σωσάτω πῶς βουλόμενοι αὐτὸν παγιδεῦσαι ἐν λόγῳ ἀποστέλλουσι τοὺς ἑαυτῶν μαθητάς οἱ Φαρισαῖοι, ἀποστέλλουσι δὲ καὶ τοὺς Ηρωδιανούς πευσομένους περὶ τοῦ φόρου· ποία γὰρ παγὶς ἦν ἐν τῷ ἀποκρίνα σθαι τὸν Ἰησοῦν, εἴτε βούλεται κῆνσον δίδοσθαι Καί σαρι, εἴτε μὴ, εἰ μὴ, ὡς ἀποδεδώκαμεν, κωλύοντος μὲν αὐτοῦ διδόναι κήνσον Καίσαρι, ἔμελλον Ηρωδιανοί παραδιδόναι αὐτὸν Ῥωμαίοις, ὡς ἀπο Οἱ δὲ φαντασίᾳ ἐλευθερίας, βασιλεῦσι δύνανται μάλιστα ἀντιπράσ σειν, κἀκ τοῦ προϋπτου εἰς τὸ πολεμεῖν τε καὶ βλά Κωλύοντος μὲν αὐτοῦ διδύναι, φόρον Καίσαρι ἐκαλοῦντο Ηρωδιανοὶ ὑπὸ τῶν μὴ θελόντων τοῦτο γίνεσθαι· οἱ δὲ φαντασίᾳ ἐλευθε ρίας κωλύοντες διδόναι τὸν φόρον τῷ Καίσαρι, ἐδόκουν εἶναι οἱ ἀκριβοῦντες τὰ Ἰουδαίων μαθήματα Φαρισαῖοι. Εἰ δὲ μὴ βούλεταί τις ταῦθ' οὕτως ἔχειν, σωσάτω πῶς βουλόμενοι αὐτὸν παγιδεῦσαι ἐν λόγῳ ἀποστέλλουσι τοὺς ἑαυτῶν μαθητάς οἱ Φαρισαῖοι, ἀποστέλλουσι δὲ καὶ τοὺς Ηρωδιανούς πευσομένους περὶ τοῦ φόρου· ποία γὰρ παγὶς ἦν ἐν τῷ ἀποκρίνα σθαι τὸν Ἰησοῦν, εἴτε βούλεται κῆνσον δίδοσθαι Καί σαρι, εἴτε μὴ, εἰ μὴ, ὡς ἀποδεδώκαμεν, κωλύοντος μὲν αὐτοῦ διδόναι κήνσον Καίσαρι, ἔμελλον Ηρωδιανοί παραδιδόναι αὐτὸν Ῥωμαίοις, ὡς ἀπο Οἱ δὲ φαντασίᾳ ἐλευθερίας, βασιλεῦσι δύνανται μάλιστα ἀντιπράσ σειν, κἀκ τοῦ προϋπτου εἰς τὸ πολεμεῖν τε καὶ βλά Κωλύοντος μὲν αὐτοῦ διδύναι, tv z hay tóre of µèv didáσxOVES TERET to in populo pendi vellent, Herodianos ab iis fuisse appellatos qui id nequaquam faciendum esse statuebant. Qui autem libertatis specie ducti, quo minus vectigal Cæsari pensitaretur, impediebant, ii fuisse videntur Pharisæi Judæorum disciplinas ac- | curatius rimantes ae tuentes. Quod si quis hæc ne quaquam ita se habere censet, id explicet ac conci liet, curnam illaqueare eum in sermone volentes, suos discipulos, necnon et Herodianos, de censu quæsituros mittant Pharisæi. Sive enim dandum esse tributum Cæsari sanxisset Servator, sive non, cujusmodi is fuisset laqueus responsioni ejus præ tensus; nisi, ita ut diximus, impediente eo quomi nus census Cæsari daretur, eum quasi defectionis constitutus. At ego fateor me nusquam hoc legisse. > De Herodianis multi multa prodidere; alii eos fuisse volunt, qui Herodem magnum; nonnulli qui Anti pam; aliqui etiam qui Agrippam Messiam esse cre derent; alii, qui vectigalium coactoribus faverent; quidam Herodianos milites; nonnulli domesticos. Ego vero sic sentio, exstitisse quosdam Herodis magni temporibus, qui Messiam ipsum esse opina rentur cum tributis autem præesset Herodes iisque per vim exigendis milites promptos haberet et expeditos, ipsius quoque cultores et asseclas, quo Messiæ suo per omnia assentirentur, pendenda tributa prædicasse; Judæos vero, et ex iis potissi mum Pharisæos, Herodianorum nomine, tum mili tes, tum exactores, tum Herodis tanquam Messia cultores insignivisse; utpote qui omnes Herodi la verent; mortuo autem Herode magno, et Viennam deinde relegato Archelao, cum Judara provincia formam accepisset, superfuisse etiamnuni qui He rodem defunctum pro Messia haberent, quique præ cepta illius, leges, et placita pertinaciter tuerentur et propugnarent, in quibus præcipuum illud erat, Cæsari pensitanda esse tributa. Nullos autem hoc nomine milites Hierosolymæ tum fuisse, cum Hero dis Antipe potestati neutiquam esset permissa; sed precibus solum, auctoritate, ac consilio, non per vim tributorum coactionem ipsum promovisse per spicuum est. Huetius. rent eum quasi personas hominum aspicientem, magis quam docentem viam Dei in veritate. Consider a autem, et vide quoniam Pharisæorum discipuli dicentes: Magister, scimus quia verax es, et viam Dei in veritate doces, et non est tibi cura de aliquo, neque enim aspicis personas hominum, provocabant eum per hujusmodi laudem ut non acciperet Herodianorum personas, qui partes Cæsaris defendebant aut respondens secundum voluntatem Pharisæorum quia non licet Cæsari dare tributum, traderetur He rodianis. Unde et Dominus videns nequitiam eorum ita dixit: Quid me tentatis, hypocritæ? Ostendite mihi numisma census. At illi obtulerunt ei denarium. Et ait illis Jesus: Cujus est imago hæc et supra Elnös ràp, öTI TAG TÓTɛ, etc. Supra gendis rex Herodes Antipatri filius ab Augusto esset diximus Herodem Antipam tributis Cæsari penden dis operam suam contulisse, cui rei pater itidem ipsius Herodes magnus præfuerat. Pergit Origenes, eosque qui hanc Herodis adjuvarent voluntatem, ab aliis qui tributorum coactioni resisterent, Herodia nos dictos fuisse vult. Eaindem tuetur sententiam Hieronymus in hunc Matthæi locum: ‹ Erat, inquit, in populo magna seditio, dicentibus aliis pro secu ritate et quiete, qua Romani pro omnibus milita rent, debere tributa persolvi; Pharisæis vero, qui sibi applaudebant de justitia, e contrario docenti bus non debere populum Dei, qui decimas solveret, et primitiva daret, et cætera quæ in lege scripta sunt faceret, humanis legibus subjacere. Carsar Au gustus Herodem filium Antipatri alienigenam et proselytum regem Judæis constituerat, qui tributis præesset, et Romano pareret imperio. Mittunt igi tur Pharisæi discipulos suos cum Herodianis, id est militibus Herodis, seu quos illudentes Pharisæi, quia Romanis tributa solvebant, Herodianos voca bant, et non divino cultui deditos. Quidam Latino rum ridicule Herodianos putant, qui Herodem Chri stum esse credebant, quod nusquam omnino legimus. Quæ postrema, ut id obiter dicam, im merito carpere videtur magnus Scaliger in Eusebia uis animadversionibus, his verbis: In quo fugit eum (Hieronymum) ratio. Non enim Latini id pro diderunt, sed ex veteribus Græcis Epiphanius, Græ cus et ipse scriptor, id retulit. Meninisset hæc haberi apud Tertullianum, De præscript. adv. hæret., cap. 45: Cum his etiam Herodianos, qui Christum Herodem esse dixerunt; et illa quoque apud Phi lastrium, qui paulo ante Hieronymum vixit, hær. XXVIII: Herodem autem regem Judæorum percus sum ab angelo, ipsum ut Christum sperantes ex spectant. Rectius Hieronymum insimulasset Sea liger hoc nomine, quod cum supra adducto loco ridicule existimari a quibusdam Latinorum dicat, Herodianos esse qui Herodem Christum esse cense bant, idem tamen in Dialogo contra Luciferianos, cap. 8, ita scribat: Herodiani Herodem regem suscepere pro Christo. › Ex Origenis igitur, et Hie ronymi, et Cyrilli præterea Alexandrini sententia, Herodiani appellabantur, qui vectigalia Romanis esse solvenda prædicabant. Que si legisset Beza, id sane non adnotasset ad Matth. xx11, 16: ‹ Alii igitur existimant Herodianos appellari, qui cense xent tributa Cæsari solvenda, quibus videlicet colli etc. Quemad modum ita consentiebant Sadducæi et Herodiani, ut Sadducæorum pars esse crediti sint Herodiani; ita e Pharisæorum exedris exiisse Galilæos verisimile est, nana et TTEIV Enalportal. Regibus obsistere possunt, et ad eis bellum et damnum inferendum aperte insur gunt ut ait Josephus, f. xvn Ant., c. 3, et defe ctionem suam exorsurus Judas Gaulanites Saddu cum Pharisæum sibi adjunxit, quemadmodum ex eodem Josepho, lib. xvIII Antiq., cap. 4, discere licet; et utrique ne Cæsari fidein suani jurejuraudo obligarent, extrema omnia constanter pertulerunt. Josephus, lib. xvII Orig., cap. 3, et lib. v De bell. Jud., cap. 27. Id autem videtur hoc loco innuere Origenes. ID. etc. Hiero nymus, Chrysostomus, Brevis enarratio, Theopby lactus. In. tv z hay tóre of µèv didáσxOVES TERET to in populo pendi vellent, Herodianos ab iis fuisse appellatos qui id nequaquam faciendum esse statuebant. Qui autem libertatis specie ducti, quo minus vectigal Cæsari pensitaretur, impediebant, ii fuisse videntur Pharisæi Judæorum disciplinas ac- | curatius rimantes ae tuentes. Quod si quis hæc ne quaquam ita se habere censet, id explicet ac conci liet, curnam illaqueare eum in sermone volentes, suos discipulos, necnon et Herodianos, de censu quæsituros mittant Pharisæi. Sive enim dandum esse tributum Cæsari sanxisset Servator, sive non, cujusmodi is fuisset laqueus responsioni ejus præ tensus; nisi, ita ut diximus, impediente eo quomi nus census Cæsari daretur, eum quasi defectionis constitutus. At ego fateor me nusquam hoc legisse. > De Herodianis multi multa prodidere; alii eos fuisse volunt, qui Herodem magnum; nonnulli qui Anti pam; aliqui etiam qui Agrippam Messiam esse cre derent; alii, qui vectigalium coactoribus faverent; quidam Herodianos milites; nonnulli domesticos. Ego vero sic sentio, exstitisse quosdam Herodis magni temporibus, qui Messiam ipsum esse opina rentur cum tributis autem præesset Herodes iisque per vim exigendis milites promptos haberet et expeditos, ipsius quoque cultores et asseclas, quo Messiæ suo per omnia assentirentur, pendenda tributa prædicasse; Judæos vero, et ex iis potissi mum Pharisæos, Herodianorum nomine, tum mili tes, tum exactores, tum Herodis tanquam Messia cultores insignivisse; utpote qui omnes Herodi la verent; mortuo autem Herode magno, et Viennam deinde relegato Archelao, cum Judara provincia formam accepisset, superfuisse etiamnuni qui He rodem defunctum pro Messia haberent, quique præ cepta illius, leges, et placita pertinaciter tuerentur et propugnarent, in quibus præcipuum illud erat, Cæsari pensitanda esse tributa. Nullos autem hoc nomine milites Hierosolymæ tum fuisse, cum Hero dis Antipe potestati neutiquam esset permissa; sed precibus solum, auctoritate, ac consilio, non per vim tributorum coactionem ipsum promovisse per spicuum est. Huetius. rent eum quasi personas hominum aspicientem, magis quam docentem viam Dei in veritate. Consider a autem, et vide quoniam Pharisæorum discipuli dicentes: Magister, scimus quia verax es, et viam Dei in veritate doces, et non est tibi cura de aliquo, neque enim aspicis personas hominum, provocabant eum per hujusmodi laudem ut non acciperet Herodianorum personas, qui partes Cæsaris defendebant aut respondens secundum voluntatem Pharisæorum quia non licet Cæsari dare tributum, traderetur He rodianis. Unde et Dominus videns nequitiam eorum ita dixit: Quid me tentatis, hypocritæ? Ostendite mihi numisma census. At illi obtulerunt ei denarium. Et ait illis Jesus: Cujus est imago hæc et supra Elnös ràp, öTI TAG TÓTɛ, etc. Supra gendis rex Herodes Antipatri filius ab Augusto esset diximus Herodem Antipam tributis Cæsari penden dis operam suam contulisse, cui rei pater itidem ipsius Herodes magnus præfuerat. Pergit Origenes, eosque qui hanc Herodis adjuvarent voluntatem, ab aliis qui tributorum coactioni resisterent, Herodia nos dictos fuisse vult. Eaindem tuetur sententiam Hieronymus in hunc Matthæi locum: ‹ Erat, inquit, in populo magna seditio, dicentibus aliis pro secu ritate et quiete, qua Romani pro omnibus milita rent, debere tributa persolvi; Pharisæis vero, qui sibi applaudebant de justitia, e contrario docenti bus non debere populum Dei, qui decimas solveret, et primitiva daret, et cætera quæ in lege scripta sunt faceret, humanis legibus subjacere. Carsar Au gustus Herodem filium Antipatri alienigenam et proselytum regem Judæis constituerat, qui tributis præesset, et Romano pareret imperio. Mittunt igi tur Pharisæi discipulos suos cum Herodianis, id est militibus Herodis, seu quos illudentes Pharisæi, quia Romanis tributa solvebant, Herodianos voca bant, et non divino cultui deditos. Quidam Latino rum ridicule Herodianos putant, qui Herodem Chri stum esse credebant, quod nusquam omnino legimus. Quæ postrema, ut id obiter dicam, im merito carpere videtur magnus Scaliger in Eusebia uis animadversionibus, his verbis: In quo fugit eum (Hieronymum) ratio. Non enim Latini id pro diderunt, sed ex veteribus Græcis Epiphanius, Græ cus et ipse scriptor, id retulit. Meninisset hæc haberi apud Tertullianum, De præscript. adv. hæret., cap. 45: Cum his etiam Herodianos, qui Christum Herodem esse dixerunt; et illa quoque apud Phi lastrium, qui paulo ante Hieronymum vixit, hær. XXVIII: Herodem autem regem Judæorum percus sum ab angelo, ipsum ut Christum sperantes ex spectant. Rectius Hieronymum insimulasset Sea liger hoc nomine, quod cum supra adducto loco ridicule existimari a quibusdam Latinorum dicat, Herodianos esse qui Herodem Christum esse cense bant, idem tamen in Dialogo contra Luciferianos, cap. 8, ita scribat: Herodiani Herodem regem suscepere pro Christo. › Ex Origenis igitur, et Hie ronymi, et Cyrilli præterea Alexandrini sententia, Herodiani appellabantur, qui vectigalia Romanis esse solvenda prædicabant. Que si legisset Beza, id sane non adnotasset ad Matth. xx11, 16: ‹ Alii igitur existimant Herodianos appellari, qui cense xent tributa Cæsari solvenda, quibus videlicet colli etc. Quemad modum ita consentiebant Sadducæi et Herodiani, ut Sadducæorum pars esse crediti sint Herodiani; ita e Pharisæorum exedris exiisse Galilæos verisimile est, nana et TTEIV Enalportal. Regibus obsistere possunt, et ad eis bellum et damnum inferendum aperte insur gunt ut ait Josephus, f. xvn Ant., c. 3, et defe ctionem suam exorsurus Judas Gaulanites Saddu cum Pharisæum sibi adjunxit, quemadmodum ex eodem Josepho, lib. xvIII Antiq., cap. 4, discere licet; et utrique ne Cæsari fidein suani jurejuraudo obligarent, extrema omnia constanter pertulerunt. Josephus, lib. xvII Orig., cap. 3, et lib. v De bell. Jud., cap. 27. Id autem videtur hoc loco innuere Origenes. ID. etc. Hiero nymus, Chrysostomus, Brevis enarratio, Theopby lactus. In.
πρόσχες γὰρ ὅτι, ζητουμένου τοῦ εἰ δεῖ διδόναι «Καίσαρι κῆνσον» ἢ μή, οὐχ ἁπλῶς ἀπεφήνατο τὸ δοκοῦν ἑαυτῷ ἀλλὰ εἰπὼν «ἐπιδείξατέ μοι τὸ νόμισμα τοῦ κήνσου» ἐπύθετο, «τίνος ἡ εἰκὼν καὶ ἡ ἐπιγραφή,» καὶ εἰποῦσιν ὅτι «Καίσαρος,» ἀπεκρίνατο ὅτι δεῖ ἀποδιδόναι τῷ «Καίσαρι» τὰ αὐτοῦ αἰτοῦντι καὶ μὴ ἀποστερεῖν αὐτὸν τῶν ἰδίων φαντασίᾳ θεοσεβείας· οὐ δήπου δὲ «τὰ» μὲν «Καίσαρος» ἀποδιδόναι δεῖ τῷ «Καίσαρι» οὐχὶ δὲ καὶ «τὰ τοῦ θεοῦ τῷ θεῷ,» καὶ οὐ κωλύεταί τις ἀποδιδοὺς «Καίσαρι τὰ Καίσαρος» ἀποδιδόναι «τῷ θεῷ τὰ τοῦ θεοῦ.» Δύναται δέ τις τὰ κατὰ τὸν τόπον οὕτως τροπολογῆσαι. συνεστήκαμεν ἐκ ψυχῆς καὶ σώματος [ὑπερκείσθω δὲ νῦν λέγειν ὅτι καὶ ἐκ πνεύματος] καὶ ὀφείλομέν τινα διδόναι ὡσπερεὶ φόρον σωμάτων ἄρχοντι λεγομένῳ «Καίσαρι,» τὰ ἀναγκαῖα τῷ σώματι, ἔχοντα τὴν εἰκόνα τοῦ τῶν σωμάτων ἄρχοντος σωματικήν· ταῦτα δέ ἐστι τροφὴ καὶ σκέπη καὶ ἀναγκαία διανάπαυσις καὶ ὕπνοι. καὶ ἄλλα ὀφείλομεν, ἐπεὶ ἡ ψυχὴ φύσει κατ’ εἰκόνα ἐστὶ θεοῦ, τῷ βασιλεῖ αὐτῆς θεῷ, ἅπερ ἐστὶ συμφέροντα καὶ κατάλληλα τῇ τῆς ψυχῆς φύσει καὶ οὐσίᾳ·
ὅρα δὲ καὶ τὸ «γνοὺς δὲ ὁ Ἰησοῦς τὴν πανουργίαν αὐτῶν εἶπε· τί με πειράζετε, ὑποκριταί;» οὐκοῦν ᾔδει πειραζόμενος ὑπὸ τῶν Φαρισαίων μετὰ πανουργίας αὑτῷ προσερχομένων, ἵν’ ὅ τί ποτ’ ἂν ἀποκρίνηται ἐκ τῆς ἀποκρίσεως ἐπιβουλεύσωσιν αὐτῷ. Ταῦτα μὲν οὖν ἐκ τοῦ προκειμένου εὐαγγελίου λελέχθω εἰς τὸν τόπον ὡς πρὸς τὴν λέξιν, οἷς συνᾴδει καὶ τὰ τοῦ Μάρκου καὶ τοῦ Λουκᾶ ῥητὰ περὶ τῶν ὁμοίων, ὡς δυνατόν σοι παραθεμένῳ τὰ εὐαγγέλια καὶ συνεξετάζοντι αὐτὰ ἀλλήλοις ἰδεῖν· οὐκ ἄλλος γὰρ νοῦς ἐστι παρὰ τοῦτον εἰρημένος τῷ Ματθαίῳ περὶ τῶν κατὰ τὸν τόπον, καὶ παραπλησίως Ματθαίῳ παρὰ τῷ Μάρκῳ. ἅμα δὲ καὶ διδασκόμεθα ἀπὸ τοῦ σωτῆρος ἡμῶν μὴ τοῖς ὑπὸ τῶν πολλῶν λεγομένοις καὶ διὰ τοῦτο ἐνδόξοις φαινομένοις προφάσει τῆς εἰς θεὸν εὐσεβείας προσέχειν, ἀλλὰ [τοῖς] ὑπὸ τῆς ἐξετάσεως καὶ τῆς ἀκολουθίας τοῦ λόγου παρισταμένοις. πρόσχες γὰρ ὅτι, ζητουμένου τοῦ εἰ δεῖ διδόναι «Καίσαρι κῆνσον» ἢ μή, οὐχ ἁπλῶς ἀπεφήνατο τὸ δοκοῦν ἑαυτῷ ἀλλὰ εἰπὼν «ἐπιδείξατέ μοι τὸ νόμισμα τοῦ κήνσου» ἐπύθετο, «τίνος ἡ εἰκὼν καὶ ἡ ἐπιγραφή,» καὶ εἰποῦσιν ὅτι «Καίσαρος,» ἀπεκρίνατο ὅτι δεῖ ἀποδιδόναι τῷ «Καίσαρι» τὰ αὐτοῦ αἰτοῦντι καὶ μὴ ἀποστερεῖν αὐτὸν τῶν ἰδίων φαντασίᾳ θεοσεβείας· οὐ δήπου δὲ «τὰ» μὲν «Καίσαρος» ἀποδιδόναι δεῖ τῷ «Καίσαρι» οὐχὶ δὲ καὶ «τὰ τοῦ θεοῦ τῷ θεῷ,» καὶ οὐ κωλύεταί τις ἀποδιδοὺς «Καίσαρι τὰ Καίσαρος» ἀποδιδόναι «τῷ θεῷ τὰ τοῦ θεοῦ.» Δύναται δέ τις τὰ κατὰ τὸν τόπον οὕτως τροπολογῆσαι. συνεστήκαμεν ἐκ ψυχῆς καὶ σώματος [ὑπερκείσθω δὲ νῦν λέγειν ὅτι καὶ ἐκ πνεύματος] καὶ ὀφείλομέν τινα διδόναι ὡσπερεὶ φόρον σωμάτων ἄρχοντι λεγομένῳ «Καίσαρι,» τὰ ἀναγκαῖα τῷ σώματι, ἔχοντα τὴν εἰκόνα τοῦ τῶν σωμάτων ἄρχοντος σωματικήν· ταῦτα δέ ἐστι τροφὴ καὶ σκέπη καὶ ἀναγκαία διανάπαυσις καὶ ὕπνοι. καὶ ἄλλα ὀφείλομεν, ἐπεὶ ἡ ψυχὴ φύσει κατ’ εἰκόνα ἐστὶ θεοῦ, τῷ βασιλεῖ αὐτῆς θεῷ, ἅπερ ἐστὶ συμφέροντα καὶ κατάλληλα τῇ τῆς ψυχῆς φύσει καὶ οὐσίᾳ· φόρον Καίσαρι ἐκαλοῦντο Ηρωδιανοὶ ὑπὸ τῶν μὴ θελόντων τοῦτο γίνεσθαι· οἱ δὲ φαντασίᾳ ἐλευθε ρίας κωλύοντες διδόναι τὸν φόρον τῷ Καίσαρι, ἐδόκουν εἶναι οἱ ἀκριβοῦντες τὰ Ἰουδαίων μαθήματα Φαρισαῖοι. Εἰ δὲ μὴ βούλεταί τις ταῦθ' οὕτως ἔχειν, σωσάτω πῶς βουλόμενοι αὐτὸν παγιδεῦσαι ἐν λόγῳ ἀποστέλλουσι τοὺς ἑαυτῶν μαθητάς οἱ Φαρισαῖοι, ἀποστέλλουσι δὲ καὶ τοὺς Ηρωδιανούς πευσομένους περὶ τοῦ φόρου· ποία γὰρ παγὶς ἦν ἐν τῷ ἀποκρίνα σθαι τὸν Ἰησοῦν, εἴτε βούλεται κῆνσον δίδοσθαι Καί σαρι, εἴτε μὴ, εἰ μὴ, ὡς ἀποδεδώκαμεν, κωλύοντος μὲν αὐτοῦ διδόναι κήνσον Καίσαρι, ἔμελλον Ηρωδιανοί παραδιδόναι αὐτὸν Ῥωμαίοις, ὡς ἀπο Οἱ δὲ φαντασίᾳ ἐλευθερίας, βασιλεῦσι δύνανται μάλιστα ἀντιπράσ σειν, κἀκ τοῦ προϋπτου εἰς τὸ πολεμεῖν τε καὶ βλά Κωλύοντος μὲν αὐτοῦ διδύναι, φόρον Καίσαρι ἐκαλοῦντο Ηρωδιανοὶ ὑπὸ τῶν μὴ θελόντων τοῦτο γίνεσθαι· οἱ δὲ φαντασίᾳ ἐλευθε ρίας κωλύοντες διδόναι τὸν φόρον τῷ Καίσαρι, ἐδόκουν εἶναι οἱ ἀκριβοῦντες τὰ Ἰουδαίων μαθήματα Φαρισαῖοι. Εἰ δὲ μὴ βούλεταί τις ταῦθ' οὕτως ἔχειν, σωσάτω πῶς βουλόμενοι αὐτὸν παγιδεῦσαι ἐν λόγῳ ἀποστέλλουσι τοὺς ἑαυτῶν μαθητάς οἱ Φαρισαῖοι, ἀποστέλλουσι δὲ καὶ τοὺς Ηρωδιανούς πευσομένους περὶ τοῦ φόρου· ποία γὰρ παγὶς ἦν ἐν τῷ ἀποκρίνα σθαι τὸν Ἰησοῦν, εἴτε βούλεται κῆνσον δίδοσθαι Καί σαρι, εἴτε μὴ, εἰ μὴ, ὡς ἀποδεδώκαμεν, κωλύοντος μὲν αὐτοῦ διδόναι κήνσον Καίσαρι, ἔμελλον Ηρωδιανοί παραδιδόναι αὐτὸν Ῥωμαίοις, ὡς ἀπο Οἱ δὲ φαντασίᾳ ἐλευθερίας, βασιλεῦσι δύνανται μάλιστα ἀντιπράσ σειν, κἀκ τοῦ προϋπτου εἰς τὸ πολεμεῖν τε καὶ βλά Κωλύοντος μὲν αὐτοῦ διδύναι, tv z hay tóre of µèv didáσxOVES TERET to in populo pendi vellent, Herodianos ab iis fuisse appellatos qui id nequaquam faciendum esse statuebant. Qui autem libertatis specie ducti, quo minus vectigal Cæsari pensitaretur, impediebant, ii fuisse videntur Pharisæi Judæorum disciplinas ac- | curatius rimantes ae tuentes. Quod si quis hæc ne quaquam ita se habere censet, id explicet ac conci liet, curnam illaqueare eum in sermone volentes, suos discipulos, necnon et Herodianos, de censu quæsituros mittant Pharisæi. Sive enim dandum esse tributum Cæsari sanxisset Servator, sive non, cujusmodi is fuisset laqueus responsioni ejus præ tensus; nisi, ita ut diximus, impediente eo quomi nus census Cæsari daretur, eum quasi defectionis constitutus. At ego fateor me nusquam hoc legisse. > De Herodianis multi multa prodidere; alii eos fuisse volunt, qui Herodem magnum; nonnulli qui Anti pam; aliqui etiam qui Agrippam Messiam esse cre derent; alii, qui vectigalium coactoribus faverent; quidam Herodianos milites; nonnulli domesticos. Ego vero sic sentio, exstitisse quosdam Herodis magni temporibus, qui Messiam ipsum esse opina rentur cum tributis autem præesset Herodes iisque per vim exigendis milites promptos haberet et expeditos, ipsius quoque cultores et asseclas, quo Messiæ suo per omnia assentirentur, pendenda tributa prædicasse; Judæos vero, et ex iis potissi mum Pharisæos, Herodianorum nomine, tum mili tes, tum exactores, tum Herodis tanquam Messia cultores insignivisse; utpote qui omnes Herodi la verent; mortuo autem Herode magno, et Viennam deinde relegato Archelao, cum Judara provincia formam accepisset, superfuisse etiamnuni qui He rodem defunctum pro Messia haberent, quique præ cepta illius, leges, et placita pertinaciter tuerentur et propugnarent, in quibus præcipuum illud erat, Cæsari pensitanda esse tributa. Nullos autem hoc nomine milites Hierosolymæ tum fuisse, cum Hero dis Antipe potestati neutiquam esset permissa; sed precibus solum, auctoritate, ac consilio, non per vim tributorum coactionem ipsum promovisse per spicuum est. Huetius. rent eum quasi personas hominum aspicientem, magis quam docentem viam Dei in veritate. Consider a autem, et vide quoniam Pharisæorum discipuli dicentes: Magister, scimus quia verax es, et viam Dei in veritate doces, et non est tibi cura de aliquo, neque enim aspicis personas hominum, provocabant eum per hujusmodi laudem ut non acciperet Herodianorum personas, qui partes Cæsaris defendebant aut respondens secundum voluntatem Pharisæorum quia non licet Cæsari dare tributum, traderetur He rodianis. Unde et Dominus videns nequitiam eorum ita dixit: Quid me tentatis, hypocritæ? Ostendite mihi numisma census. At illi obtulerunt ei denarium. Et ait illis Jesus: Cujus est imago hæc et supra Elnös ràp, öTI TAG TÓTɛ, etc. Supra gendis rex Herodes Antipatri filius ab Augusto esset diximus Herodem Antipam tributis Cæsari penden dis operam suam contulisse, cui rei pater itidem ipsius Herodes magnus præfuerat. Pergit Origenes, eosque qui hanc Herodis adjuvarent voluntatem, ab aliis qui tributorum coactioni resisterent, Herodia nos dictos fuisse vult. Eaindem tuetur sententiam Hieronymus in hunc Matthæi locum: ‹ Erat, inquit, in populo magna seditio, dicentibus aliis pro secu ritate et quiete, qua Romani pro omnibus milita rent, debere tributa persolvi; Pharisæis vero, qui sibi applaudebant de justitia, e contrario docenti bus non debere populum Dei, qui decimas solveret, et primitiva daret, et cætera quæ in lege scripta sunt faceret, humanis legibus subjacere. Carsar Au gustus Herodem filium Antipatri alienigenam et proselytum regem Judæis constituerat, qui tributis præesset, et Romano pareret imperio. Mittunt igi tur Pharisæi discipulos suos cum Herodianis, id est militibus Herodis, seu quos illudentes Pharisæi, quia Romanis tributa solvebant, Herodianos voca bant, et non divino cultui deditos. Quidam Latino rum ridicule Herodianos putant, qui Herodem Chri stum esse credebant, quod nusquam omnino legimus. Quæ postrema, ut id obiter dicam, im merito carpere videtur magnus Scaliger in Eusebia uis animadversionibus, his verbis: In quo fugit eum (Hieronymum) ratio. Non enim Latini id pro diderunt, sed ex veteribus Græcis Epiphanius, Græ cus et ipse scriptor, id retulit. Meninisset hæc haberi apud Tertullianum, De præscript. adv. hæret., cap. 45: Cum his etiam Herodianos, qui Christum Herodem esse dixerunt; et illa quoque apud Phi lastrium, qui paulo ante Hieronymum vixit, hær. XXVIII: Herodem autem regem Judæorum percus sum ab angelo, ipsum ut Christum sperantes ex spectant. Rectius Hieronymum insimulasset Sea liger hoc nomine, quod cum supra adducto loco ridicule existimari a quibusdam Latinorum dicat, Herodianos esse qui Herodem Christum esse cense bant, idem tamen in Dialogo contra Luciferianos, cap. 8, ita scribat: Herodiani Herodem regem suscepere pro Christo. › Ex Origenis igitur, et Hie ronymi, et Cyrilli præterea Alexandrini sententia, Herodiani appellabantur, qui vectigalia Romanis esse solvenda prædicabant. Que si legisset Beza, id sane non adnotasset ad Matth. xx11, 16: ‹ Alii igitur existimant Herodianos appellari, qui cense xent tributa Cæsari solvenda, quibus videlicet colli etc. Quemad modum ita consentiebant Sadducæi et Herodiani, ut Sadducæorum pars esse crediti sint Herodiani; ita e Pharisæorum exedris exiisse Galilæos verisimile est, nana et TTEIV Enalportal. Regibus obsistere possunt, et ad eis bellum et damnum inferendum aperte insur gunt ut ait Josephus, f. xvn Ant., c. 3, et defe ctionem suam exorsurus Judas Gaulanites Saddu cum Pharisæum sibi adjunxit, quemadmodum ex eodem Josepho, lib. xvIII Antiq., cap. 4, discere licet; et utrique ne Cæsari fidein suani jurejuraudo obligarent, extrema omnia constanter pertulerunt. Josephus, lib. xvII Orig., cap. 3, et lib. v De bell. Jud., cap. 27. Id autem videtur hoc loco innuere Origenes. ID. etc. Hiero nymus, Chrysostomus, Brevis enarratio, Theopby lactus. In. tv z hay tóre of µèv didáσxOVES TERET to in populo pendi vellent, Herodianos ab iis fuisse appellatos qui id nequaquam faciendum esse statuebant. Qui autem libertatis specie ducti, quo minus vectigal Cæsari pensitaretur, impediebant, ii fuisse videntur Pharisæi Judæorum disciplinas ac- | curatius rimantes ae tuentes. Quod si quis hæc ne quaquam ita se habere censet, id explicet ac conci liet, curnam illaqueare eum in sermone volentes, suos discipulos, necnon et Herodianos, de censu quæsituros mittant Pharisæi. Sive enim dandum esse tributum Cæsari sanxisset Servator, sive non, cujusmodi is fuisset laqueus responsioni ejus præ tensus; nisi, ita ut diximus, impediente eo quomi nus census Cæsari daretur, eum quasi defectionis constitutus. At ego fateor me nusquam hoc legisse. > De Herodianis multi multa prodidere; alii eos fuisse volunt, qui Herodem magnum; nonnulli qui Anti pam; aliqui etiam qui Agrippam Messiam esse cre derent; alii, qui vectigalium coactoribus faverent; quidam Herodianos milites; nonnulli domesticos. Ego vero sic sentio, exstitisse quosdam Herodis magni temporibus, qui Messiam ipsum esse opina rentur cum tributis autem præesset Herodes iisque per vim exigendis milites promptos haberet et expeditos, ipsius quoque cultores et asseclas, quo Messiæ suo per omnia assentirentur, pendenda tributa prædicasse; Judæos vero, et ex iis potissi mum Pharisæos, Herodianorum nomine, tum mili tes, tum exactores, tum Herodis tanquam Messia cultores insignivisse; utpote qui omnes Herodi la verent; mortuo autem Herode magno, et Viennam deinde relegato Archelao, cum Judara provincia formam accepisset, superfuisse etiamnuni qui He rodem defunctum pro Messia haberent, quique præ cepta illius, leges, et placita pertinaciter tuerentur et propugnarent, in quibus præcipuum illud erat, Cæsari pensitanda esse tributa. Nullos autem hoc nomine milites Hierosolymæ tum fuisse, cum Hero dis Antipe potestati neutiquam esset permissa; sed precibus solum, auctoritate, ac consilio, non per vim tributorum coactionem ipsum promovisse per spicuum est. Huetius. rent eum quasi personas hominum aspicientem, magis quam docentem viam Dei in veritate. Consider a autem, et vide quoniam Pharisæorum discipuli dicentes: Magister, scimus quia verax es, et viam Dei in veritate doces, et non est tibi cura de aliquo, neque enim aspicis personas hominum, provocabant eum per hujusmodi laudem ut non acciperet Herodianorum personas, qui partes Cæsaris defendebant aut respondens secundum voluntatem Pharisæorum quia non licet Cæsari dare tributum, traderetur He rodianis. Unde et Dominus videns nequitiam eorum ita dixit: Quid me tentatis, hypocritæ? Ostendite mihi numisma census. At illi obtulerunt ei denarium. Et ait illis Jesus: Cujus est imago hæc et supra Elnös ràp, öTI TAG TÓTɛ, etc. Supra gendis rex Herodes Antipatri filius ab Augusto esset diximus Herodem Antipam tributis Cæsari penden dis operam suam contulisse, cui rei pater itidem ipsius Herodes magnus præfuerat. Pergit Origenes, eosque qui hanc Herodis adjuvarent voluntatem, ab aliis qui tributorum coactioni resisterent, Herodia nos dictos fuisse vult. Eaindem tuetur sententiam Hieronymus in hunc Matthæi locum: ‹ Erat, inquit, in populo magna seditio, dicentibus aliis pro secu ritate et quiete, qua Romani pro omnibus milita rent, debere tributa persolvi; Pharisæis vero, qui sibi applaudebant de justitia, e contrario docenti bus non debere populum Dei, qui decimas solveret, et primitiva daret, et cætera quæ in lege scripta sunt faceret, humanis legibus subjacere. Carsar Au gustus Herodem filium Antipatri alienigenam et proselytum regem Judæis constituerat, qui tributis præesset, et Romano pareret imperio. Mittunt igi tur Pharisæi discipulos suos cum Herodianis, id est militibus Herodis, seu quos illudentes Pharisæi, quia Romanis tributa solvebant, Herodianos voca bant, et non divino cultui deditos. Quidam Latino rum ridicule Herodianos putant, qui Herodem Chri stum esse credebant, quod nusquam omnino legimus. Quæ postrema, ut id obiter dicam, im merito carpere videtur magnus Scaliger in Eusebia uis animadversionibus, his verbis: In quo fugit eum (Hieronymum) ratio. Non enim Latini id pro diderunt, sed ex veteribus Græcis Epiphanius, Græ cus et ipse scriptor, id retulit. Meninisset hæc haberi apud Tertullianum, De præscript. adv. hæret., cap. 45: Cum his etiam Herodianos, qui Christum Herodem esse dixerunt; et illa quoque apud Phi lastrium, qui paulo ante Hieronymum vixit, hær. XXVIII: Herodem autem regem Judæorum percus sum ab angelo, ipsum ut Christum sperantes ex spectant. Rectius Hieronymum insimulasset Sea liger hoc nomine, quod cum supra adducto loco ridicule existimari a quibusdam Latinorum dicat, Herodianos esse qui Herodem Christum esse cense bant, idem tamen in Dialogo contra Luciferianos, cap. 8, ita scribat: Herodiani Herodem regem suscepere pro Christo. › Ex Origenis igitur, et Hie ronymi, et Cyrilli præterea Alexandrini sententia, Herodiani appellabantur, qui vectigalia Romanis esse solvenda prædicabant. Que si legisset Beza, id sane non adnotasset ad Matth. xx11, 16: ‹ Alii igitur existimant Herodianos appellari, qui cense xent tributa Cæsari solvenda, quibus videlicet colli etc. Quemad modum ita consentiebant Sadducæi et Herodiani, ut Sadducæorum pars esse crediti sint Herodiani; ita e Pharisæorum exedris exiisse Galilæos verisimile est, nana et TTEIV Enalportal. Regibus obsistere possunt, et ad eis bellum et damnum inferendum aperte insur gunt ut ait Josephus, f. xvn Ant., c. 3, et defe ctionem suam exorsurus Judas Gaulanites Saddu cum Pharisæum sibi adjunxit, quemadmodum ex eodem Josepho, lib. xvIII Antiq., cap. 4, discere licet; et utrique ne Cæsari fidein suani jurejuraudo obligarent, extrema omnia constanter pertulerunt. Josephus, lib. xvII Orig., cap. 3, et lib. v De bell. Jud., cap. 27. Id autem videtur hoc loco innuere Origenes. ID. etc. Hiero nymus, Chrysostomus, Brevis enarratio, Theopby lactus. In.
PG 13:1555ταῦτα δέ εἰσιν [πᾶσαι] αἱ ἐπ’ ἀρετὴν ἄγουσαι ὁδοὶ καὶ αἱ κατ’ ἀρετὴν πράξεις. οἱ οὖν διδασκόμενοι τὸν νόμον τοῦ θεοῦ περὶ τῶν τοῦ σώματος πραγμάτων καὶ ὀφειλομένων αὐτῷ οὐ τὰ αὐτὰ δοξάζουσιν. οἱ μὲν γὰρ τὸ ἀνάλογον ποιοῦσι τοῖς συμβουλεύουσι μὴ διδόναι «κῆνσον Καίσαρι,» ὅση δύναμις νηστείαις καὶ ἀγρυπνίαις κακοῦντες τὸ σῶμα καὶ ἀποχῇ πάσῃ τῇ διὰ τὸ σῶμα καὶ τὰς ἀναγκαίας αὐτοῦ πράξεις. ἕτεροι δὲ παρὰ τούτους εἰσίν, οἳ ἀτρανώτως μὲν διαλαμβάνουσι περὶ τῶν κατὰ τὸν τόπον, φαντάζονται δὲ ὅτι καὶ τῷ σώματι χρὴ διδόναι τὰς ὀφειλάς. ἀλλ’ ὁ σωτὴρ ἡμῶν «ὁ λόγος τοῦ θεοῦ», τρανῶς χωρίζων τὰς εὐλόγους τῷ σώματι ὀφειλὰς ἀπὸ τῶν [πνευματικῶν] ὀφειλῶν τῆς ψυχῆς φησιν· «ἀπόδοτε τὰ Καίσαρος τῷ Καίσαρι καὶ τὰ τοῦ θεοῦ τῷ θεῷ·» εἰκόνα γὰρ ἔχει Καίσαρος καὶ σωματικῶν πραγμάτων ὁ φόρος, ὃν μόνον καὶ οὐδὲν πλέον αὐτοῦ ὀφείλομεν τῷ σώματι. Οἶδα δὲ καὶ ἄλλην εἰς τὸν τόπον τοιαύτην φερομένην διήγησιν. ὁ μὲν ἄρχων τοῦ αἰῶνος τούτου ἐν τροπολογίᾳ καλεῖται Καῖσαρ ὁ δὲ [πάντων] τῶν αἰώνων βασιλεὺς ἐν οὐδενὶ συμβόλῳ τυγχάνων θεὸς πανταχοῦ ὀνομάζεται.
ταῦτα δέ εἰσιν [πᾶσαι] αἱ ἐπ’ ἀρετὴν ἄγουσαι ὁδοὶ καὶ αἱ κατ’ ἀρετὴν πράξεις. οἱ οὖν διδασκόμενοι τὸν νόμον τοῦ θεοῦ περὶ τῶν τοῦ σώματος πραγμάτων καὶ ὀφειλομένων αὐτῷ οὐ τὰ αὐτὰ δοξάζουσιν. οἱ μὲν γὰρ τὸ ἀνάλογον ποιοῦσι τοῖς συμβουλεύουσι μὴ διδόναι «κῆνσον Καίσαρι,» ὅση δύναμις νηστείαις καὶ ἀγρυπνίαις κακοῦντες τὸ σῶμα καὶ ἀποχῇ πάσῃ τῇ διὰ τὸ σῶμα καὶ τὰς ἀναγκαίας αὐτοῦ πράξεις. ἕτεροι δὲ παρὰ τούτους εἰσίν, οἳ ἀτρανώτως μὲν διαλαμβάνουσι περὶ τῶν κατὰ τὸν τόπον, φαντάζονται δὲ ὅτι καὶ τῷ σώματι χρὴ διδόναι τὰς ὀφειλάς. ἀλλ’ ὁ σωτὴρ ἡμῶν «ὁ λόγος τοῦ θεοῦ», τρανῶς χωρίζων τὰς εὐλόγους τῷ σώματι ὀφειλὰς ἀπὸ τῶν [πνευματικῶν] ὀφειλῶν τῆς ψυχῆς φησιν· «ἀπόδοτε τὰ Καίσαρος τῷ Καίσαρι καὶ τὰ τοῦ θεοῦ τῷ θεῷ·» εἰκόνα γὰρ ἔχει Καίσαρος καὶ σωματικῶν πραγμάτων ὁ φόρος, ὃν μόνον καὶ οὐδὲν πλέον αὐτοῦ ὀφείλομεν τῷ σώματι. Οἶδα δὲ καὶ ἄλλην εἰς τὸν τόπον τοιαύτην φερομένην διήγησιν. ὁ μὲν ἄρχων τοῦ αἰῶνος τούτου ἐν τροπολογίᾳ καλεῖται Καῖσαρ ὁ δὲ [πάντων] τῶν αἰώνων βασιλεὺς ἐν οὐδενὶ συμβόλῳ τυγχάνων θεὸς πανταχοῦ ὀνομάζεται. ἔμελλον κατηγορείν τοῦ Ἰησοῦ, ὡς βλέποντος εἰς πρόσωπον ἀνθρώπου μᾶλλον, ἤπερ διδάσκοντος ἐν ἀληθείᾳ τὴν ὁδὸν Θεοῦ; Βασάνισον δὲ παρὰ ταυτῷ, ὅτι οἱ τῶν Φαρισαίων μαθηταὶ λέγοντες· ο Διδάσκαλε, οἴδαμεν ὅτι ἀληθὴς εἶ, καὶ τὴν ὁδὸν τοῦ Θεοῦ ἐν ἀληθείᾳ διδάσκεις, καὶ οὐ μέλει τοι περὶ οὐδενός οὐ γὰρ βλέπεις εἰς πρόσωπον ἀνθρώπου ο οἷον προ καλοῦνται αὐτὸν διὰ τοῦ ἐπαίνου ἐπὶ τὸ μὴ λαβεῖν πρόσωπον τῶν Ηρωδιανῶν, καὶ τῶν οἱ ἐφρόνουν τὰ Καίσαρος, ἵνα ἀποφηνάμενος κατὰ τὸ βούλημα τῶν Φαρισαίων περὶ τοῦ μὴ δεῖν Καίσαρι διδόναι φόρον, ὑπ' αὐτῶν παραδοθῇ τοῖς Ηρωδιανοῖς. Ορα δὲ καὶ τό· • Γνοὺς δὲ ὁ Ἰησοῦς τὴν πανουργίαν αὐτῶν, εἶπε· Τί με πειράζετε, ὑποκριταί;» Οὐκοῦν ᾔδει πει στασίαν διδάσκοντα· ἐπιτρέποντος δὲ, οἱ Φαρισαίο ραζόμενος ὑπὸ τῶν Φαρισαίων μετὰ πανουργίας αὐτῷ προσερχομένων, ἵν᾽ ὅ τι ποτ' ἂν ἀποκρίνηται, ἐκ τῆς ἀποκρίσεως ἐπιβουλεύσωσιν αὐτῷ. Ταῦτα μὲν οὖν ἐκ τοῦ προκειμένου Εὐαγγελίου λελέχθω εἰς τὸν τόπον ὡς πρὸς τὴν λέξιν, οἷς συνάδει καὶ τὰ τοῦ Μάρκου καὶ τοῦ Λουκᾶ ῥητὰ περὶ τῶν ὁμοίων, ὡς δυνατόν σας παραθεμένῳ τὰ Εὐαγγέλια καὶ συνεξετάζοντι αὐτὰ αλλήλοις ἰδεῖν· οὐκ ἄλλος γὰρ νοῦς ἐστι παρὰ τοῦτον εἰρημένος τῷ Ματθαίῳ περὶ τῶν κατὰ τὸν τόπον, καὶ παραπλησίως Ματθαίῳ παρὰ τῷ Μάρκῳ. Αμπ δὲ καὶ διδασκόμεθα ἀπὸ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν μὴ τοῖς ὑπὸ τῶν πολλῶν λεγομένοις, καὶ διὰ τοῦτο ἐνδόξοις φαινομένοις, προφάσει τῆς εἰς Θεὸν εὐσεβείας προσ έχειν, ἀλλὰ ὑπὸ τῆς ἐξετάσεως, καὶ τῆς ἀκολουθίας τοῦ λόγου παρισταμένοις· πρόσχες γὰρ, ὅτι, ζητου μένου τοῦ, εἰ δεῖ διδόναι Καίσαρι κήνσον, ἢ μὴ, οὐχ ἁπλῶς ἀπεφήνατο τὸ δοκοῦν ἑαυτῷ, ἀλλὰ εἰπών Επιδείξατέ μοι τὸ νόμισμα τοῦ κήνσου, ν ἐπύ θετο τίνος ἡ εἰκὼν καὶ ἡ ἐπιγραφὴ, καὶ εἰποῦσιν, ὅτι Καίσαρος, ἀπεκρίνατο, ὅτι δεῖ ἀποδιδόναι τῷ Καίσαρι τὰ αὐτοῦ αἰτοῦντι, καὶ μὴ ἀποστερεῖν αὐτὸν τὴν ἰδίων φαντασίᾳ θεοσεβείας. Οὐ δήπου δὲ τὰ μὲν Καίσαρος ἀποδιδόναι δεῖ τῷ Καίσαρι, οὐχὶ δὲ καὶ τὰ τοῦ Θεοῦ τῷ Θεῷ· καὶ οὐ κωλύεται τις ἀποδιδοὺς καὶ Καίσαρι τὰ Καίσαρος ἀποδιδόναι τῷ Θεῷ τὰ τοῦ Θεοῦ. γῆσαι. Συνεστήκαμεν ἐκ ψυχῆς καὶ σώματος ὑπερκείσθω δὲ νῦν λέγειν ὅτι καὶ ἐκ πνεύματος καὶ ὀφειλομέν τινα διδόναι ώσπερεὶ φόρον σωμάτων ππιι, οἷον προκαλούνται αὐτὸν διά, Συνεστήκαμεν ἐκ ψυχῆς καὶ σώματος Εt ἔμελλον κατηγορείν τοῦ Ἰησοῦ, ὡς βλέποντος εἰς πρόσωπον ἀνθρώπου μᾶλλον, ἤπερ διδάσκοντος ἐν ἀληθείᾳ τὴν ὁδὸν Θεοῦ; Βασάνισον δὲ παρὰ ταυτῷ, ὅτι οἱ τῶν Φαρισαίων μαθηταὶ λέγοντες· ο Διδάσκαλε, οἴδαμεν ὅτι ἀληθὴς εἶ, καὶ τὴν ὁδὸν τοῦ Θεοῦ ἐν ἀληθείᾳ διδάσκεις, καὶ οὐ μέλει τοι περὶ οὐδενός οὐ γὰρ βλέπεις εἰς πρόσωπον ἀνθρώπου ο οἷον προ καλοῦνται αὐτὸν διὰ τοῦ ἐπαίνου ἐπὶ τὸ μὴ λαβεῖν πρόσωπον τῶν Ηρωδιανῶν, καὶ τῶν οἱ ἐφρόνουν τὰ Καίσαρος, ἵνα ἀποφηνάμενος κατὰ τὸ βούλημα τῶν Φαρισαίων περὶ τοῦ μὴ δεῖν Καίσαρι διδόναι φόρον, ὑπ' αὐτῶν παραδοθῇ τοῖς Ηρωδιανοῖς. Ορα δὲ καὶ τό· • Γνοὺς δὲ ὁ Ἰησοῦς τὴν πανουργίαν αὐτῶν, εἶπε· Τί με πειράζετε, ὑποκριταί;» Οὐκοῦν ᾔδει πει στασίαν διδάσκοντα· ἐπιτρέποντος δὲ, οἱ Φαρισαίο ραζόμενος ὑπὸ τῶν Φαρισαίων μετὰ πανουργίας αὐτῷ προσερχομένων, ἵν᾽ ὅ τι ποτ' ἂν ἀποκρίνηται, ἐκ τῆς ἀποκρίσεως ἐπιβουλεύσωσιν αὐτῷ. Ταῦτα μὲν οὖν ἐκ τοῦ προκειμένου Εὐαγγελίου λελέχθω εἰς τὸν τόπον ὡς πρὸς τὴν λέξιν, οἷς συνάδει καὶ τὰ τοῦ Μάρκου καὶ τοῦ Λουκᾶ ῥητὰ περὶ τῶν ὁμοίων, ὡς δυνατόν σας παραθεμένῳ τὰ Εὐαγγέλια καὶ συνεξετάζοντι αὐτὰ αλλήλοις ἰδεῖν· οὐκ ἄλλος γὰρ νοῦς ἐστι παρὰ τοῦτον εἰρημένος τῷ Ματθαίῳ περὶ τῶν κατὰ τὸν τόπον, καὶ παραπλησίως Ματθαίῳ παρὰ τῷ Μάρκῳ. Αμπ δὲ καὶ διδασκόμεθα ἀπὸ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν μὴ τοῖς ὑπὸ τῶν πολλῶν λεγομένοις, καὶ διὰ τοῦτο ἐνδόξοις φαινομένοις, προφάσει τῆς εἰς Θεὸν εὐσεβείας προσ έχειν, ἀλλὰ ὑπὸ τῆς ἐξετάσεως, καὶ τῆς ἀκολουθίας τοῦ λόγου παρισταμένοις· πρόσχες γὰρ, ὅτι, ζητου μένου τοῦ, εἰ δεῖ διδόναι Καίσαρι κήνσον, ἢ μὴ, οὐχ ἁπλῶς ἀπεφήνατο τὸ δοκοῦν ἑαυτῷ, ἀλλὰ εἰπών Επιδείξατέ μοι τὸ νόμισμα τοῦ κήνσου, ν ἐπύ θετο τίνος ἡ εἰκὼν καὶ ἡ ἐπιγραφὴ, καὶ εἰποῦσιν, ὅτι Καίσαρος, ἀπεκρίνατο, ὅτι δεῖ ἀποδιδόναι τῷ Καίσαρι τὰ αὐτοῦ αἰτοῦντι, καὶ μὴ ἀποστερεῖν αὐτὸν τὴν ἰδίων φαντασίᾳ θεοσεβείας. Οὐ δήπου δὲ τὰ μὲν Καίσαρος ἀποδιδόναι δεῖ τῷ Καίσαρι, οὐχὶ δὲ καὶ τὰ τοῦ Θεοῦ τῷ Θεῷ· καὶ οὐ κωλύεται τις ἀποδιδοὺς καὶ Καίσαρι τὰ Καίσαρος ἀποδιδόναι τῷ Θεῷ τὰ τοῦ Θεοῦ. γῆσαι. Συνεστήκαμεν ἐκ ψυχῆς καὶ σώματος ὑπερκείσθω δὲ νῦν λέγειν ὅτι καὶ ἐκ πνεύματος καὶ ὀφειλομέν τινα διδόναι ώσπερεὶ φόρον σωμάτων ππιι, οἷον προκαλούνται αὐτὸν διά, Συνεστήκαμεν ἐκ ψυχῆς καὶ σώματος Εt auctorem, ac impulsorem Romanis tradituri fuis sent Herodiani; permittente vero, accusaturi Jesum fuissent Pharisæi, quasi personam hominis potius respiceret, quam viam Dei in veritate doceret? Apud te autem id cogita, Pharisæorum discipulos dicentes: «Magister, scimus quia verax es, et viam Dei in veritate doces, et non est tibi cura de aliquo; non enim respicis personam hominum 80, › ejus modi laude eum quasi dehortari ne Herodianorum personam respiciat, eorumque qui a Caesaris parti bus stabant, ut juxta Pharisæorum sententiam tri butum Caesari non esse solvendum alirmans, Herodianis ab ipsis traderetur. Quin et illud atten de Cognita autem Jesus nequitia eorum, ait Quid me tentatis, hypocritæ? > Se ergo a Pharisæis callido ac vafro animo ad se accedentibus tentari sciebat, ut quidquid ipse respondisset, ex sua re sponsione insidias sibi instruerent. Hæc ergo in bune præsentis Evangelii locum ad litteram dicta sunto, quibus consonant quæ a Marco et Luca super iisdem rebus allata sunt, quemadmodum ex Evan geliorum inter se collatione ac comparatione existi mare potes; nec aliam enim ac islam super hoc loco Matthæus profert sententiam, nec Marcus quoque itidem ac Matthæus. Simul autem ad ea quæ jactantur a multis, proptereaque honorifica vi dentur esse, minime sub pietatis in Deum specie at tendere a Sospitatore nostro docemur, sed ad ea quæ disquisitione et studio, necnon et rationis conse quentia astruuntur ac probantur. Observa enim quæstione hac proposita, an dandus esset Cæsari census, necne, opinionem suam simpliciter eum non protulisse, sed cum dixisset 89: • Ostendite mihi numisma census, cujus esset imago ac su perscriptio quæsivisse, et cum Cæsaris esse dice rent, Cæsari quæ sua forent poscenti reddenda esse, neque pietatis specie hunc iis esse fraudandum respondisse. Non autem quæ Cæsaris sunt, Cæsari reddere licet, quæ Dei autem sunt, Deo reddere fas non est; nec quæ Cæsaris sunt Cæsari reddens quispiam, quæ Dei sunt Deo reddere prohibetur. Hunc autem locum tropologice sic iuterpre tari potest aliquis. Ex corpore et anima conflati sumus; quod autem spiritu etiam constemus, id imprasentia dicere supersedeamus. Corporum autem scriptio? Dicunt ei: Casaris. Tunc ait illis: Reddite ergo quæ sunt Caesaris, Casari; et quæ Dei sunl, Deo. Ex hoc loco discimus Salvatoris exemplo, ut non his quæ a multis dicuntur, et propterea gloriosa videntur, occasione pietatis attendamus, sed quæ convenienter secundum ordinem rationis dicuntur. Nam cum quæreretur ab eo utrum licet Cæsari dare tributum, an non: non simpliciter dedit responsum secundum quod videbatur eis, sed dixit: • Ostendite mihi numisma census;» et interrogavit, cujus efi inscriptio?; dicentibus eis, quod Casaris, respondit quod oportet reddere Casari, quæ Cesaris sunt, et non eum oportet fraudare a propriis ejus pietatis occasione. Nec enim ex eo quod reddit quis Cæsari que Cæsaris sunt, impeditur reddere Deo quæ Dei sunt. pore; differamus nunc dicere quoniam et ex spiritu, et debemus quædam dare quasi tributum corporum principi qui dicitur Cæsar, id est necessaria corpori, et habentia imaginem principis corporum corpora so Matth. 16. ibid., 18. 8s ibid., et 20. etc. Theo phylactus. HUETIUS. clc. Theophylactus in hunc Matthæi locum, et in Marc. XII. lp. auctorem, ac impulsorem Romanis tradituri fuis sent Herodiani; permittente vero, accusaturi Jesum fuissent Pharisæi, quasi personam hominis potius respiceret, quam viam Dei in veritate doceret? Apud te autem id cogita, Pharisæorum discipulos dicentes: «Magister, scimus quia verax es, et viam Dei in veritate doces, et non est tibi cura de aliquo; non enim respicis personam hominum 80, › ejus modi laude eum quasi dehortari ne Herodianorum personam respiciat, eorumque qui a Caesaris parti bus stabant, ut juxta Pharisæorum sententiam tri butum Caesari non esse solvendum alirmans, Herodianis ab ipsis traderetur. Quin et illud atten de Cognita autem Jesus nequitia eorum, ait Quid me tentatis, hypocritæ? > Se ergo a Pharisæis callido ac vafro animo ad se accedentibus tentari sciebat, ut quidquid ipse respondisset, ex sua re sponsione insidias sibi instruerent. Hæc ergo in bune præsentis Evangelii locum ad litteram dicta sunto, quibus consonant quæ a Marco et Luca super iisdem rebus allata sunt, quemadmodum ex Evan geliorum inter se collatione ac comparatione existi mare potes; nec aliam enim ac islam super hoc loco Matthæus profert sententiam, nec Marcus quoque itidem ac Matthæus. Simul autem ad ea quæ jactantur a multis, proptereaque honorifica vi dentur esse, minime sub pietatis in Deum specie at tendere a Sospitatore nostro docemur, sed ad ea quæ disquisitione et studio, necnon et rationis conse quentia astruuntur ac probantur. Observa enim quæstione hac proposita, an dandus esset Cæsari census, necne, opinionem suam simpliciter eum non protulisse, sed cum dixisset 89: • Ostendite mihi numisma census, cujus esset imago ac su perscriptio quæsivisse, et cum Cæsaris esse dice rent, Cæsari quæ sua forent poscenti reddenda esse, neque pietatis specie hunc iis esse fraudandum respondisse. Non autem quæ Cæsaris sunt, Cæsari reddere licet, quæ Dei autem sunt, Deo reddere fas non est; nec quæ Cæsaris sunt Cæsari reddens quispiam, quæ Dei sunt Deo reddere prohibetur. Hunc autem locum tropologice sic iuterpre tari potest aliquis. Ex corpore et anima conflati sumus; quod autem spiritu etiam constemus, id imprasentia dicere supersedeamus. Corporum autem scriptio? Dicunt ei: Casaris. Tunc ait illis: Reddite ergo quæ sunt Caesaris, Casari; et quæ Dei sunl, Deo. Ex hoc loco discimus Salvatoris exemplo, ut non his quæ a multis dicuntur, et propterea gloriosa videntur, occasione pietatis attendamus, sed quæ convenienter secundum ordinem rationis dicuntur. Nam cum quæreretur ab eo utrum licet Cæsari dare tributum, an non: non simpliciter dedit responsum secundum quod videbatur eis, sed dixit: • Ostendite mihi numisma census;» et interrogavit, cujus efi inscriptio?; dicentibus eis, quod Casaris, respondit quod oportet reddere Casari, quæ Cesaris sunt, et non eum oportet fraudare a propriis ejus pietatis occasione. Nec enim ex eo quod reddit quis Cæsari que Cæsaris sunt, impeditur reddere Deo quæ Dei sunt. pore; differamus nunc dicere quoniam et ex spiritu, et debemus quædam dare quasi tributum corporum principi qui dicitur Cæsar, id est necessaria corpori, et habentia imaginem principis corporum corpora so Matth. 16. ibid., 18. 8s ibid., et 20. etc. Theo phylactus. HUETIUS. clc. Theophylactus in hunc Matthæi locum, et in Marc. XII. lp. 27. Δύναται δέ τις τὰ κατὰ τὸν τόπον οὕτως τροπολο 27. Potest aliquis inoraliter intelligere locum istuin hoc modo. Omnes consistimus ex anima et cor 27. Δύναται δέ τις τὰ κατὰ τὸν τόπον οὕτως τροπολο 27. Potest aliquis inoraliter intelligere locum istuin hoc modo. Omnes consistimus ex anima et cor
PG 13:1556ἐπεὶ τοίνυν ἔχομέν τινα τοῦ ἄρχοντος τοῦ αἰῶνος τούτου, τουτέστι τὰ κατὰ κακίαν, καὶ οὐ πρότερον δυνάμεθα ἀποδιδόναι «τὰ τοῦ θεοῦ τῷ θεῷ,» ἐὰν μὴ ἀποδῶμεν, ἀποθέμενοι πάντα τὰ τῆς κακίας, τῷ «Καίσαρι τὰ τοῦ Καίσαρος,» διὰ τοῦτο ὁ σωτὴρ ἐπιδειχθέντος τοῦ νομίσματος καὶ τῆς ἐν αὐτῷ εἰκόνος φησίν· «ἀπόδοτε τὰ Καίσαρος τῷ Καίσαρι καὶ τὰ τοῦ θεοῦ τῷ θεῷ.» καὶ τοῦτο δὲ κατὰ τὸν τόπον σκοπήσωμεν ὅτι, ἐάν ποτε πειραζόμενοι ὑπὸ τῶν ζητούντων ἀφορμάς, προτεινόντων προβλήματά [τινα] οὐχ ἵνα μάθωσιν ἀλλ’ ἵνα ὅση δύναμις ἡμῶν κατηγορήσωσιν, ἀκούωμεν λόγους πειραστικοὺς ἡμῶν, οὔτε πάντη σιωπᾶν ὀφείλομεν οὔτε ὡς ἔτυχεν ἀποκρίνασθαι, ἀλλὰ περιεσκεμμένως καὶ μετὰ περισκέψεως, εἰς τὸ [ὅση δύναμις] ἐκκόψαι τὰς ἀφορμὰς «τῶν θελόντων» ἀφορμάς, καὶ διδάσκειν ἀνεπιλήπτως τὰ σῴζοντα τοὺς βουλομένους ἐν τῷ ἀκούειν σῴζεσθαι. δύνανται δὲ «οἱ» μὲν «Φαρισαῖοι» λαμβάνεσθαι εἰς τοὺς διδασκάλους τῶν διαφόρων Ἰουδαϊκῶν παραδόσεων, οἱ δὲ Ἡρωδιανοὶ εἰς τὸν νομιζόμενον παρὰ τοῖς πολλοῖς βασιλικὸν Ἰουδαίων τῶν οὕτως ἁπλούστερον λεγομένων λόγον.
ταῦτα δέ εἰσιν [πᾶσαι] αἱ ἐπ’ ἀρετὴν ἄγουσαι ὁδοὶ καὶ αἱ κατ’ ἀρετὴν πράξεις. οἱ οὖν διδασκόμενοι τὸν νόμον τοῦ θεοῦ περὶ τῶν τοῦ σώματος πραγμάτων καὶ ὀφειλομένων αὐτῷ οὐ τὰ αὐτὰ δοξάζουσιν. οἱ μὲν γὰρ τὸ ἀνάλογον ποιοῦσι τοῖς συμβουλεύουσι μὴ διδόναι «κῆνσον Καίσαρι,» ὅση δύναμις νηστείαις καὶ ἀγρυπνίαις κακοῦντες τὸ σῶμα καὶ ἀποχῇ πάσῃ τῇ διὰ τὸ σῶμα καὶ τὰς ἀναγκαίας αὐτοῦ πράξεις. ἕτεροι δὲ παρὰ τούτους εἰσίν, οἳ ἀτρανώτως μὲν διαλαμβάνουσι περὶ τῶν κατὰ τὸν τόπον, φαντάζονται δὲ ὅτι καὶ τῷ σώματι χρὴ διδόναι τὰς ὀφειλάς. ἀλλ’ ὁ σωτὴρ ἡμῶν «ὁ λόγος τοῦ θεοῦ», τρανῶς χωρίζων τὰς εὐλόγους τῷ σώματι ὀφειλὰς ἀπὸ τῶν [πνευματικῶν] ὀφειλῶν τῆς ψυχῆς φησιν· «ἀπόδοτε τὰ Καίσαρος τῷ Καίσαρι καὶ τὰ τοῦ θεοῦ τῷ θεῷ·» εἰκόνα γὰρ ἔχει Καίσαρος καὶ σωματικῶν πραγμάτων ὁ φόρος, ὃν μόνον καὶ οὐδὲν πλέον αὐτοῦ ὀφείλομεν τῷ σώματι. Οἶδα δὲ καὶ ἄλλην εἰς τὸν τόπον τοιαύτην φερομένην διήγησιν. ὁ μὲν ἄρχων τοῦ αἰῶνος τούτου ἐν τροπολογίᾳ καλεῖται Καῖσαρ ὁ δὲ [πάντων] τῶν αἰώνων βασιλεὺς ἐν οὐδενὶ συμβόλῳ τυγχάνων θεὸς πανταχοῦ ὀνομάζεται. ἔμελλον κατηγορείν τοῦ Ἰησοῦ, ὡς βλέποντος εἰς πρόσωπον ἀνθρώπου μᾶλλον, ἤπερ διδάσκοντος ἐν ἀληθείᾳ τὴν ὁδὸν Θεοῦ; Βασάνισον δὲ παρὰ ταυτῷ, ὅτι οἱ τῶν Φαρισαίων μαθηταὶ λέγοντες· ο Διδάσκαλε, οἴδαμεν ὅτι ἀληθὴς εἶ, καὶ τὴν ὁδὸν τοῦ Θεοῦ ἐν ἀληθείᾳ διδάσκεις, καὶ οὐ μέλει τοι περὶ οὐδενός οὐ γὰρ βλέπεις εἰς πρόσωπον ἀνθρώπου ο οἷον προ καλοῦνται αὐτὸν διὰ τοῦ ἐπαίνου ἐπὶ τὸ μὴ λαβεῖν πρόσωπον τῶν Ηρωδιανῶν, καὶ τῶν οἱ ἐφρόνουν τὰ Καίσαρος, ἵνα ἀποφηνάμενος κατὰ τὸ βούλημα τῶν Φαρισαίων περὶ τοῦ μὴ δεῖν Καίσαρι διδόναι φόρον, ὑπ' αὐτῶν παραδοθῇ τοῖς Ηρωδιανοῖς. Ορα δὲ καὶ τό· • Γνοὺς δὲ ὁ Ἰησοῦς τὴν πανουργίαν αὐτῶν, εἶπε· Τί με πειράζετε, ὑποκριταί;» Οὐκοῦν ᾔδει πει στασίαν διδάσκοντα· ἐπιτρέποντος δὲ, οἱ Φαρισαίο ραζόμενος ὑπὸ τῶν Φαρισαίων μετὰ πανουργίας αὐτῷ προσερχομένων, ἵν᾽ ὅ τι ποτ' ἂν ἀποκρίνηται, ἐκ τῆς ἀποκρίσεως ἐπιβουλεύσωσιν αὐτῷ. Ταῦτα μὲν οὖν ἐκ τοῦ προκειμένου Εὐαγγελίου λελέχθω εἰς τὸν τόπον ὡς πρὸς τὴν λέξιν, οἷς συνάδει καὶ τὰ τοῦ Μάρκου καὶ τοῦ Λουκᾶ ῥητὰ περὶ τῶν ὁμοίων, ὡς δυνατόν σας παραθεμένῳ τὰ Εὐαγγέλια καὶ συνεξετάζοντι αὐτὰ αλλήλοις ἰδεῖν· οὐκ ἄλλος γὰρ νοῦς ἐστι παρὰ τοῦτον εἰρημένος τῷ Ματθαίῳ περὶ τῶν κατὰ τὸν τόπον, καὶ παραπλησίως Ματθαίῳ παρὰ τῷ Μάρκῳ. Αμπ δὲ καὶ διδασκόμεθα ἀπὸ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν μὴ τοῖς ὑπὸ τῶν πολλῶν λεγομένοις, καὶ διὰ τοῦτο ἐνδόξοις φαινομένοις, προφάσει τῆς εἰς Θεὸν εὐσεβείας προσ έχειν, ἀλλὰ ὑπὸ τῆς ἐξετάσεως, καὶ τῆς ἀκολουθίας τοῦ λόγου παρισταμένοις· πρόσχες γὰρ, ὅτι, ζητου μένου τοῦ, εἰ δεῖ διδόναι Καίσαρι κήνσον, ἢ μὴ, οὐχ ἁπλῶς ἀπεφήνατο τὸ δοκοῦν ἑαυτῷ, ἀλλὰ εἰπών Επιδείξατέ μοι τὸ νόμισμα τοῦ κήνσου, ν ἐπύ θετο τίνος ἡ εἰκὼν καὶ ἡ ἐπιγραφὴ, καὶ εἰποῦσιν, ὅτι Καίσαρος, ἀπεκρίνατο, ὅτι δεῖ ἀποδιδόναι τῷ Καίσαρι τὰ αὐτοῦ αἰτοῦντι, καὶ μὴ ἀποστερεῖν αὐτὸν τὴν ἰδίων φαντασίᾳ θεοσεβείας. Οὐ δήπου δὲ τὰ μὲν Καίσαρος ἀποδιδόναι δεῖ τῷ Καίσαρι, οὐχὶ δὲ καὶ τὰ τοῦ Θεοῦ τῷ Θεῷ· καὶ οὐ κωλύεται τις ἀποδιδοὺς καὶ Καίσαρι τὰ Καίσαρος ἀποδιδόναι τῷ Θεῷ τὰ τοῦ Θεοῦ. γῆσαι. Συνεστήκαμεν ἐκ ψυχῆς καὶ σώματος ὑπερκείσθω δὲ νῦν λέγειν ὅτι καὶ ἐκ πνεύματος καὶ ὀφειλομέν τινα διδόναι ώσπερεὶ φόρον σωμάτων ππιι, οἷον προκαλούνται αὐτὸν διά, Συνεστήκαμεν ἐκ ψυχῆς καὶ σώματος Εt ἔμελλον κατηγορείν τοῦ Ἰησοῦ, ὡς βλέποντος εἰς πρόσωπον ἀνθρώπου μᾶλλον, ἤπερ διδάσκοντος ἐν ἀληθείᾳ τὴν ὁδὸν Θεοῦ; Βασάνισον δὲ παρὰ ταυτῷ, ὅτι οἱ τῶν Φαρισαίων μαθηταὶ λέγοντες· ο Διδάσκαλε, οἴδαμεν ὅτι ἀληθὴς εἶ, καὶ τὴν ὁδὸν τοῦ Θεοῦ ἐν ἀληθείᾳ διδάσκεις, καὶ οὐ μέλει τοι περὶ οὐδενός οὐ γὰρ βλέπεις εἰς πρόσωπον ἀνθρώπου ο οἷον προ καλοῦνται αὐτὸν διὰ τοῦ ἐπαίνου ἐπὶ τὸ μὴ λαβεῖν πρόσωπον τῶν Ηρωδιανῶν, καὶ τῶν οἱ ἐφρόνουν τὰ Καίσαρος, ἵνα ἀποφηνάμενος κατὰ τὸ βούλημα τῶν Φαρισαίων περὶ τοῦ μὴ δεῖν Καίσαρι διδόναι φόρον, ὑπ' αὐτῶν παραδοθῇ τοῖς Ηρωδιανοῖς. Ορα δὲ καὶ τό· • Γνοὺς δὲ ὁ Ἰησοῦς τὴν πανουργίαν αὐτῶν, εἶπε· Τί με πειράζετε, ὑποκριταί;» Οὐκοῦν ᾔδει πει στασίαν διδάσκοντα· ἐπιτρέποντος δὲ, οἱ Φαρισαίο ραζόμενος ὑπὸ τῶν Φαρισαίων μετὰ πανουργίας αὐτῷ προσερχομένων, ἵν᾽ ὅ τι ποτ' ἂν ἀποκρίνηται, ἐκ τῆς ἀποκρίσεως ἐπιβουλεύσωσιν αὐτῷ. Ταῦτα μὲν οὖν ἐκ τοῦ προκειμένου Εὐαγγελίου λελέχθω εἰς τὸν τόπον ὡς πρὸς τὴν λέξιν, οἷς συνάδει καὶ τὰ τοῦ Μάρκου καὶ τοῦ Λουκᾶ ῥητὰ περὶ τῶν ὁμοίων, ὡς δυνατόν σας παραθεμένῳ τὰ Εὐαγγέλια καὶ συνεξετάζοντι αὐτὰ αλλήλοις ἰδεῖν· οὐκ ἄλλος γὰρ νοῦς ἐστι παρὰ τοῦτον εἰρημένος τῷ Ματθαίῳ περὶ τῶν κατὰ τὸν τόπον, καὶ παραπλησίως Ματθαίῳ παρὰ τῷ Μάρκῳ. Αμπ δὲ καὶ διδασκόμεθα ἀπὸ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν μὴ τοῖς ὑπὸ τῶν πολλῶν λεγομένοις, καὶ διὰ τοῦτο ἐνδόξοις φαινομένοις, προφάσει τῆς εἰς Θεὸν εὐσεβείας προσ έχειν, ἀλλὰ ὑπὸ τῆς ἐξετάσεως, καὶ τῆς ἀκολουθίας τοῦ λόγου παρισταμένοις· πρόσχες γὰρ, ὅτι, ζητου μένου τοῦ, εἰ δεῖ διδόναι Καίσαρι κήνσον, ἢ μὴ, οὐχ ἁπλῶς ἀπεφήνατο τὸ δοκοῦν ἑαυτῷ, ἀλλὰ εἰπών Επιδείξατέ μοι τὸ νόμισμα τοῦ κήνσου, ν ἐπύ θετο τίνος ἡ εἰκὼν καὶ ἡ ἐπιγραφὴ, καὶ εἰποῦσιν, ὅτι Καίσαρος, ἀπεκρίνατο, ὅτι δεῖ ἀποδιδόναι τῷ Καίσαρι τὰ αὐτοῦ αἰτοῦντι, καὶ μὴ ἀποστερεῖν αὐτὸν τὴν ἰδίων φαντασίᾳ θεοσεβείας. Οὐ δήπου δὲ τὰ μὲν Καίσαρος ἀποδιδόναι δεῖ τῷ Καίσαρι, οὐχὶ δὲ καὶ τὰ τοῦ Θεοῦ τῷ Θεῷ· καὶ οὐ κωλύεται τις ἀποδιδοὺς καὶ Καίσαρι τὰ Καίσαρος ἀποδιδόναι τῷ Θεῷ τὰ τοῦ Θεοῦ. γῆσαι. Συνεστήκαμεν ἐκ ψυχῆς καὶ σώματος ὑπερκείσθω δὲ νῦν λέγειν ὅτι καὶ ἐκ πνεύματος καὶ ὀφειλομέν τινα διδόναι ώσπερεὶ φόρον σωμάτων ππιι, οἷον προκαλούνται αὐτὸν διά, Συνεστήκαμεν ἐκ ψυχῆς καὶ σώματος Εt auctorem, ac impulsorem Romanis tradituri fuis sent Herodiani; permittente vero, accusaturi Jesum fuissent Pharisæi, quasi personam hominis potius respiceret, quam viam Dei in veritate doceret? Apud te autem id cogita, Pharisæorum discipulos dicentes: «Magister, scimus quia verax es, et viam Dei in veritate doces, et non est tibi cura de aliquo; non enim respicis personam hominum 80, › ejus modi laude eum quasi dehortari ne Herodianorum personam respiciat, eorumque qui a Caesaris parti bus stabant, ut juxta Pharisæorum sententiam tri butum Caesari non esse solvendum alirmans, Herodianis ab ipsis traderetur. Quin et illud atten de Cognita autem Jesus nequitia eorum, ait Quid me tentatis, hypocritæ? > Se ergo a Pharisæis callido ac vafro animo ad se accedentibus tentari sciebat, ut quidquid ipse respondisset, ex sua re sponsione insidias sibi instruerent. Hæc ergo in bune præsentis Evangelii locum ad litteram dicta sunto, quibus consonant quæ a Marco et Luca super iisdem rebus allata sunt, quemadmodum ex Evan geliorum inter se collatione ac comparatione existi mare potes; nec aliam enim ac islam super hoc loco Matthæus profert sententiam, nec Marcus quoque itidem ac Matthæus. Simul autem ad ea quæ jactantur a multis, proptereaque honorifica vi dentur esse, minime sub pietatis in Deum specie at tendere a Sospitatore nostro docemur, sed ad ea quæ disquisitione et studio, necnon et rationis conse quentia astruuntur ac probantur. Observa enim quæstione hac proposita, an dandus esset Cæsari census, necne, opinionem suam simpliciter eum non protulisse, sed cum dixisset 89: • Ostendite mihi numisma census, cujus esset imago ac su perscriptio quæsivisse, et cum Cæsaris esse dice rent, Cæsari quæ sua forent poscenti reddenda esse, neque pietatis specie hunc iis esse fraudandum respondisse. Non autem quæ Cæsaris sunt, Cæsari reddere licet, quæ Dei autem sunt, Deo reddere fas non est; nec quæ Cæsaris sunt Cæsari reddens quispiam, quæ Dei sunt Deo reddere prohibetur. Hunc autem locum tropologice sic iuterpre tari potest aliquis. Ex corpore et anima conflati sumus; quod autem spiritu etiam constemus, id imprasentia dicere supersedeamus. Corporum autem scriptio? Dicunt ei: Casaris. Tunc ait illis: Reddite ergo quæ sunt Caesaris, Casari; et quæ Dei sunl, Deo. Ex hoc loco discimus Salvatoris exemplo, ut non his quæ a multis dicuntur, et propterea gloriosa videntur, occasione pietatis attendamus, sed quæ convenienter secundum ordinem rationis dicuntur. Nam cum quæreretur ab eo utrum licet Cæsari dare tributum, an non: non simpliciter dedit responsum secundum quod videbatur eis, sed dixit: • Ostendite mihi numisma census;» et interrogavit, cujus efi inscriptio?; dicentibus eis, quod Casaris, respondit quod oportet reddere Casari, quæ Cesaris sunt, et non eum oportet fraudare a propriis ejus pietatis occasione. Nec enim ex eo quod reddit quis Cæsari que Cæsaris sunt, impeditur reddere Deo quæ Dei sunt. pore; differamus nunc dicere quoniam et ex spiritu, et debemus quædam dare quasi tributum corporum principi qui dicitur Cæsar, id est necessaria corpori, et habentia imaginem principis corporum corpora so Matth. 16. ibid., 18. 8s ibid., et 20. etc. Theo phylactus. HUETIUS. clc. Theophylactus in hunc Matthæi locum, et in Marc. XII. lp. auctorem, ac impulsorem Romanis tradituri fuis sent Herodiani; permittente vero, accusaturi Jesum fuissent Pharisæi, quasi personam hominis potius respiceret, quam viam Dei in veritate doceret? Apud te autem id cogita, Pharisæorum discipulos dicentes: «Magister, scimus quia verax es, et viam Dei in veritate doces, et non est tibi cura de aliquo; non enim respicis personam hominum 80, › ejus modi laude eum quasi dehortari ne Herodianorum personam respiciat, eorumque qui a Caesaris parti bus stabant, ut juxta Pharisæorum sententiam tri butum Caesari non esse solvendum alirmans, Herodianis ab ipsis traderetur. Quin et illud atten de Cognita autem Jesus nequitia eorum, ait Quid me tentatis, hypocritæ? > Se ergo a Pharisæis callido ac vafro animo ad se accedentibus tentari sciebat, ut quidquid ipse respondisset, ex sua re sponsione insidias sibi instruerent. Hæc ergo in bune præsentis Evangelii locum ad litteram dicta sunto, quibus consonant quæ a Marco et Luca super iisdem rebus allata sunt, quemadmodum ex Evan geliorum inter se collatione ac comparatione existi mare potes; nec aliam enim ac islam super hoc loco Matthæus profert sententiam, nec Marcus quoque itidem ac Matthæus. Simul autem ad ea quæ jactantur a multis, proptereaque honorifica vi dentur esse, minime sub pietatis in Deum specie at tendere a Sospitatore nostro docemur, sed ad ea quæ disquisitione et studio, necnon et rationis conse quentia astruuntur ac probantur. Observa enim quæstione hac proposita, an dandus esset Cæsari census, necne, opinionem suam simpliciter eum non protulisse, sed cum dixisset 89: • Ostendite mihi numisma census, cujus esset imago ac su perscriptio quæsivisse, et cum Cæsaris esse dice rent, Cæsari quæ sua forent poscenti reddenda esse, neque pietatis specie hunc iis esse fraudandum respondisse. Non autem quæ Cæsaris sunt, Cæsari reddere licet, quæ Dei autem sunt, Deo reddere fas non est; nec quæ Cæsaris sunt Cæsari reddens quispiam, quæ Dei sunt Deo reddere prohibetur. Hunc autem locum tropologice sic iuterpre tari potest aliquis. Ex corpore et anima conflati sumus; quod autem spiritu etiam constemus, id imprasentia dicere supersedeamus. Corporum autem scriptio? Dicunt ei: Casaris. Tunc ait illis: Reddite ergo quæ sunt Caesaris, Casari; et quæ Dei sunl, Deo. Ex hoc loco discimus Salvatoris exemplo, ut non his quæ a multis dicuntur, et propterea gloriosa videntur, occasione pietatis attendamus, sed quæ convenienter secundum ordinem rationis dicuntur. Nam cum quæreretur ab eo utrum licet Cæsari dare tributum, an non: non simpliciter dedit responsum secundum quod videbatur eis, sed dixit: • Ostendite mihi numisma census;» et interrogavit, cujus efi inscriptio?; dicentibus eis, quod Casaris, respondit quod oportet reddere Casari, quæ Cesaris sunt, et non eum oportet fraudare a propriis ejus pietatis occasione. Nec enim ex eo quod reddit quis Cæsari que Cæsaris sunt, impeditur reddere Deo quæ Dei sunt. pore; differamus nunc dicere quoniam et ex spiritu, et debemus quædam dare quasi tributum corporum principi qui dicitur Cæsar, id est necessaria corpori, et habentia imaginem principis corporum corpora so Matth. 16. ibid., 18. 8s ibid., et 20. etc. Theo phylactus. HUETIUS. clc. Theophylactus in hunc Matthæi locum, et in Marc. XII. lp. 27. Δύναται δέ τις τὰ κατὰ τὸν τόπον οὕτως τροπολο 27. Potest aliquis inoraliter intelligere locum istuin hoc modo. Omnes consistimus ex anima et cor 27. Δύναται δέ τις τὰ κατὰ τὸν τόπον οὕτως τροπολο 27. Potest aliquis inoraliter intelligere locum istuin hoc modo. Omnes consistimus ex anima et cor
PG 13:1557ἀφ’ ἑκατέρων οὖν πυνθάνονται τοῦ σωτῆρος τὰ περὶ τοῦ κήνσου. ὁ δὲ αὐτοῖς ἀποκρίνεται, ὡς ἀποδεδώκαμεν· πλὴν ἐπεὶ οὐ μαθεῖν βούλονται ἐκ τοῦ ἐρωτᾶν αὐτόν, ἀλλὰ παγιδεῦσαι «ἐν λόγῳ» καὶ πειράζειν αὐτόν, διὰ τοῦτο «ἀκούσαντες» τὰ δοκοῦντα αὐτῷ πρὸς τὸ πύσμα αὐτῶν καὶ θαυμάσαντες, ὅτι μὴ ἔδωκεν αὐτοῖς ἀφορμὰς τοῦ αὐτῷ ἐπιβουλεύειν οὐκ ἔμειναν μὲν παρ’ αὐτῷ, ὡς οἱ μαθηταί, οὐδὲ ἁπλῶς «ἀπῆλθον,» ὡς περὶ ἄλλων γέγραπται, «ἀφέντες δὲ αὐτὸν ἀπῆλθον.» καὶ τοιοῦτοί γέ εἰσιν οἱ ἀφιέντες τὸν λόγον καὶ ἀπιστοῦντες αὐτῷ καὶ ἀπιόντες ἀπ’ αὐτοῦ μετὰ τὸ ἀκοῦσαι αὐτοῦ. καὶ οὐχ ἁμαρτήσει λέγων περὶ τῶν μετὰ τὸ ἀκοῦσαι ἀποστάντων καὶ τοῦ ἀκούειν, ὅτι οἱ τοιοῦτοι «ἀφέντες» τὸν Ἰησοῦν «ἀπῆλθον·» ἡμεῖς δὲ ἐροῦμεν τὸ τῆς νύμφης· «ἐκράτησα αὐτόν, καὶ οὐκ ἀφῆκα αὐτόν». «Ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ προσῆλθον αὐτῷ Σαδδουκαῖοι λέγοντες μὴ εἶναι ἀνάστασιν» καὶ τὰ ἑξῆς, ἕως τοῦ «ἐξεπλήσσοντο ἐπὶ τῇ διδαχῇ αὐτοῦ.» [ματτη. 22, ]. τὰ δὲ ἰσοδυναμοῦντα τούτοις ἢ τὰ αὐτὰ αὐτοῖς εἴρηται καὶ παρὰ τῷ Μάρκῳ καὶ τῷ Λουκᾷ ἐν ἄλλαις κατ’ ὀλίγα λέξεσιν.
ἀφ’ ἑκατέρων οὖν πυνθάνονται τοῦ σωτῆρος τὰ περὶ τοῦ κήνσου. ὁ δὲ αὐτοῖς ἀποκρίνεται, ὡς ἀποδεδώκαμεν· πλὴν ἐπεὶ οὐ μαθεῖν βούλονται ἐκ τοῦ ἐρωτᾶν αὐτόν, ἀλλὰ παγιδεῦσαι «ἐν λόγῳ» καὶ πειράζειν αὐτόν, διὰ τοῦτο «ἀκούσαντες» τὰ δοκοῦντα αὐτῷ πρὸς τὸ πύσμα αὐτῶν καὶ θαυμάσαντες, ὅτι μὴ ἔδωκεν αὐτοῖς ἀφορμὰς τοῦ αὐτῷ ἐπιβουλεύειν οὐκ ἔμειναν μὲν παρ’ αὐτῷ, ὡς οἱ μαθηταί, οὐδὲ ἁπλῶς «ἀπῆλθον,» ὡς περὶ ἄλλων γέγραπται, «ἀφέντες δὲ αὐτὸν ἀπῆλθον.» καὶ τοιοῦτοί γέ εἰσιν οἱ ἀφιέντες τὸν λόγον καὶ ἀπιστοῦντες αὐτῷ καὶ ἀπιόντες ἀπ’ αὐτοῦ μετὰ τὸ ἀκοῦσαι αὐτοῦ. καὶ οὐχ ἁμαρτήσει λέγων περὶ τῶν μετὰ τὸ ἀκοῦσαι ἀποστάντων καὶ τοῦ ἀκούειν, ὅτι οἱ τοιοῦτοι «ἀφέντες» τὸν Ἰησοῦν «ἀπῆλθον·» ἡμεῖς δὲ ἐροῦμεν τὸ τῆς νύμφης· «ἐκράτησα αὐτόν, καὶ οὐκ ἀφῆκα αὐτόν». «Ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ προσῆλθον αὐτῷ Σαδδουκαῖοι λέγοντες μὴ εἶναι ἀνάστασιν» καὶ τὰ ἑξῆς, ἕως τοῦ «ἐξεπλήσσοντο ἐπὶ τῇ διδαχῇ αὐτοῦ.» [ματτη. 22, ]. τὰ δὲ ἰσοδυναμοῦντα τούτοις ἢ τὰ αὐτὰ αὐτοῖς εἴρηται καὶ παρὰ τῷ Μάρκῳ καὶ τῷ Λουκᾷ ἐν ἄλλαις κατ’ ὀλίγα λέξεσιν. ἄρχοντι λεγομένω Καίσαρι, τὰ ἀναγκαῖα τῷ σώματι, ἔχοντα τὴν εἰκόνα τοῦ τῶν σωμάτων ἄρχοντος σω ματικὴν· ταῦτα δὲ ἐστι τροφὴ, καὶ σκέπη, καὶ ἀναγ καία διανάπαυσις, καὶ ὕπνοι. Καὶ ἄλλα ὀφείλομεν, ἐπεὶ ἡ ψυχὴ φύσει κατ' εἰκόνα ἐστὶ Θεοῦ, τῷ βασιλεῖ αὐτῆς Θεῷ, ἅπερ ἐστὶ συμφέροντα, καὶ κατάλληλα τῇ τῆς ψυχῆς φύσει καὶ οὐσίᾳ. Ταῦτα δέ εἰσιν αἱ ἐπ' ἀρετὴν ἄγουσαι ὁδοῖ, καὶ αἱ κατ' ἀρετὴν πράξεις. Οἱ οὖν διδασκόμενοι τὸν νόμον τοῦ Θεοῦ περὶ τῶν τοῦ σώ ματος πραγμάτων, καὶ ὀφειλομένων αὐτῷ οὐ τὰ αὐτὰ δοξάζουσιν· οἱ μὲν γὰρ τὸ ἀνάλογον ποιοῦσι τοῖς συμ βουλεύουσι μὴ διδόναι κῆνσον Καίσαρι, ὅση δύναμις νηστείαις καὶ ἀγρυπνίαις κακοῦντες τὸ σῶμα, καὶ ἀποχῇ πάσῃ τῇ διὰ τὸ σῶμα, καὶ τὰς ἀναγκαίας αὐτοῦ πρά ξεις· ἕτεροι δὲ παρὰ τούτους εἰσὶν, οἱ ἀτρανώτως μὲν διαλαμβάνουσι περὶ τῶν κατὰ τὸν τόπον· φαντάζονται δὲ, ὅτι καὶ τῷ σώματι χρὴ διδόναι τὰς ὀφειλάς· ἀλλ' ὁ Σωτὴρ ἡμῶν ὁ Λόγος τοῦ Θεοῦ, τρανῶς χωρίζων τὰς εὐλόγους τῷ σώματι ὀφειλὰς ἀπὸ τῶν ὀφειλῶν τῆς ψυχῆς, φησίν· «Απόδοτε τα Καίσαρος τῷ Καί σαρι, καὶ τὰ τοῦ Θεοῦ τῷ Θεῷ· ν εἰκόνα γὰρ ἔχει Καίσαρος και σωματικῶν πραγμάτων ὁ φόρος, ὃν μόνον καὶ οὐδὲν πλέον αὐτοῦ ὀφείλομεν τῷ σώματι. Οἶδα δὲ καὶ ἄλλην εἰς τὸν τόπον τοιαύτην φερο μένην διήγησιν. Ὁ μὲν ἄρχων τοῦ αἰῶνος τούτου ἐν τροπολογίᾳ καλεῖται Καῖσαρ· ὁ δὲ τῶν αἰώνων βασιλεὺς, ἐν οὐδενὶ συμβόλῳ τυγχάνων, Θεὸς παν ταχοῦ ὀνομάζεται. Ἐπεὶ τοίνυν ἔχομέν τινα τοῦ ἄρχοντος τοῦ αἰῶνος τούτου, τουτέστι τὰ κατὰ κακίαν, καὶ οὐ πρότερον δυνάμεθα ἀποδιδόναι τὰ τοῦ Θεοῦ τῷ Θεῷ, ἐὰν μὴ ἀποδῶμεν ἀποθέμενοι πάντα τὰ τῆς κακίας τῷ Καίσαρι τὰ τοῦ Καίσαρος· διὰ τοῦτο δ Ὁ μὲν ἄρχων τοῦ αἰῶνος τούτου, ἄρχοντι λεγομένω Καίσαρι, τὰ ἀναγκαῖα τῷ σώματι, ἔχοντα τὴν εἰκόνα τοῦ τῶν σωμάτων ἄρχοντος σω ματικὴν· ταῦτα δὲ ἐστι τροφὴ, καὶ σκέπη, καὶ ἀναγ καία διανάπαυσις, καὶ ὕπνοι. Καὶ ἄλλα ὀφείλομεν, ἐπεὶ ἡ ψυχὴ φύσει κατ' εἰκόνα ἐστὶ Θεοῦ, τῷ βασιλεῖ αὐτῆς Θεῷ, ἅπερ ἐστὶ συμφέροντα, καὶ κατάλληλα τῇ τῆς ψυχῆς φύσει καὶ οὐσίᾳ. Ταῦτα δέ εἰσιν αἱ ἐπ' ἀρετὴν ἄγουσαι ὁδοῖ, καὶ αἱ κατ' ἀρετὴν πράξεις. Οἱ οὖν διδασκόμενοι τὸν νόμον τοῦ Θεοῦ περὶ τῶν τοῦ σώ ματος πραγμάτων, καὶ ὀφειλομένων αὐτῷ οὐ τὰ αὐτὰ δοξάζουσιν· οἱ μὲν γὰρ τὸ ἀνάλογον ποιοῦσι τοῖς συμ βουλεύουσι μὴ διδόναι κῆνσον Καίσαρι, ὅση δύναμις νηστείαις καὶ ἀγρυπνίαις κακοῦντες τὸ σῶμα, καὶ ἀποχῇ πάσῃ τῇ διὰ τὸ σῶμα, καὶ τὰς ἀναγκαίας αὐτοῦ πρά ξεις· ἕτεροι δὲ παρὰ τούτους εἰσὶν, οἱ ἀτρανώτως μὲν διαλαμβάνουσι περὶ τῶν κατὰ τὸν τόπον· φαντάζονται δὲ, ὅτι καὶ τῷ σώματι χρὴ διδόναι τὰς ὀφειλάς· ἀλλ' ὁ Σωτὴρ ἡμῶν ὁ Λόγος τοῦ Θεοῦ, τρανῶς χωρίζων τὰς εὐλόγους τῷ σώματι ὀφειλὰς ἀπὸ τῶν ὀφειλῶν τῆς ψυχῆς, φησίν· «Απόδοτε τα Καίσαρος τῷ Καί σαρι, καὶ τὰ τοῦ Θεοῦ τῷ Θεῷ· ν εἰκόνα γὰρ ἔχει Καίσαρος και σωματικῶν πραγμάτων ὁ φόρος, ὃν μόνον καὶ οὐδὲν πλέον αὐτοῦ ὀφείλομεν τῷ σώματι. Οἶδα δὲ καὶ ἄλλην εἰς τὸν τόπον τοιαύτην φερο μένην διήγησιν. Ὁ μὲν ἄρχων τοῦ αἰῶνος τούτου ἐν τροπολογίᾳ καλεῖται Καῖσαρ· ὁ δὲ τῶν αἰώνων βασιλεὺς, ἐν οὐδενὶ συμβόλῳ τυγχάνων, Θεὸς παν ταχοῦ ὀνομάζεται. Ἐπεὶ τοίνυν ἔχομέν τινα τοῦ ἄρχοντος τοῦ αἰῶνος τούτου, τουτέστι τὰ κατὰ κακίαν, καὶ οὐ πρότερον δυνάμεθα ἀποδιδόναι τὰ τοῦ Θεοῦ τῷ Θεῷ, ἐὰν μὴ ἀποδῶμεν ἀποθέμενοι πάντα τὰ τῆς κακίας τῷ Καίσαρι τὰ τοῦ Καίσαρος· διὰ τοῦτο δ Ὁ μὲν ἄρχων τοῦ αἰῶνος τούτου, principi, qui Caesar dicitur; quoddam veluti tribu tum pendere debemus, corpori videlicet necessaria, quæ corpoream corporum principis imaginem conti nent; ea autem sunt alimenta, et vestes, et neces saria quies, ac somnus. Quoniam autem anima ad imaginem Dei a natura comparata est, alia animæ naturæ ac substantiæ convenientia, ac congrua ipsius regi, Deo scilicet debemus; ea autem sunt ad virtutem ducentes viæ, et gesta virtuti con sona. Legis ergo Dei doctores de rebus ad corpus pertinentibus ipsique debitis eadem non sentiunt. Qui enim corpus quantum pote jejuniis et vigiliis macerant, rerumque omnium abstinentia, quas cor pus et necessariæ ipsius functiones postulant, idem propemodum faciunt ac qui tributi Cæsari non solvendi auctores sunt. Alii vero sunt præterea qui res hoc loco propositas obscure interpretantur; corpori autem pendendum esse debitum sibi fin gunt; at Sospitator noster, qui Verbum Dei est, congrua corpori debita ab animæ debitis distinguens, ait s: c Reddite quæ sunt Cæsaris, Casari; et quæ sunt Dei, Deo;, imaginem quippe Caesaris, corporearumque rerum præfert tributum, quod so lum, neque quidquam amplius corpori debemus. interpretationem teneo Princeps saeculi hujus trope logice nuncupatur Cæsar; at rex sæculorum nutto occultus symbolo, Deus ubique appellatur. Quando quidem ergo quædam habemus quæ principis sunt sæculi hujus, hoc est, quæ a nequitia profluunt, neque Deo reddere possumus quæ Dei sunt, nisi prius depositis quæcunque oriuntur ex nequitia, quæ Cæsaris sunt Cæsari reddiderimus; idcirco ram, hoc est, escas, et vestimenta, et somnum, et quæcunque necessaria sunt ad repausationem simpli cem naturæ carnalis, sine quibus consistere non potest carnis natura. Item quoniam anima quantum ad naturam suam secundum imaginem est Dei regis sui, quæcunque sunt convenientia animarum naturæ, id est, viæ omnes quæ ducunt ad virtutem, debemus ea Deo offerre. Qui ergo supra modum docent legem Dei, et de rebus corporalibus, et debitis corpori nihil curare præcipiunt, ipsi sunt Pharisæi qui reddere tributum Cæsari vetabant; id est, qui tota virtute suadent omnino jejuniis et vigiliis debere affligere cor pus, et abstinere ab omnibus quæ sunt corporalia, et necessaria corpori, ut nihil ex nobis corporis prin cipi tribuatur, quales sunt de quibus ait Apostolus: Novissimis temporibus recedent quidam a lide attendentes spiritibus erroris et doctrinæ dæmoniorum in hypocrisi loquentium mendacium, cauteriatam habentium conscientiam suam, prohibentium nubere, et jubentium abstinere a cibis quos Deus creavit ad percipiendum cum gratiarum actione fidelibus. Alii autem sunt qui supra modum existimant opor tere corporibus indulgere, et per omnia satisfacere principi corporum; et ipsi sunt secundum similitudi nem Herodianorum dicentium oportere Cæsari dare tributum. Salvator autem noster Verbum Dei, dilu cide separans rationabilia corporis debita a debitis spiritalibus animæ, dixit: Reddite Cæsari, quæ Cæsaris sunt; et quæ Dei sunt, Deo. Imaginem enim Cæsaris habet omnis res corporalis, et imaginem Dei habet omnis virtus. Si ergo sic reddimus principi carnis quæ carnal.a sunt, ut non fraudemus Deum a spiritalibus ejus virtutibus, tunc reddimus principi corporuin, quæ corporis sunt, id est, ea sola quæ necessaria habet carnis natura, et nihil amplius quod pertineat ad rationem virtutum. Et si virtutibus serviamus, ut non gravetur caruis natura a necessariis suis, tunc redidimus Deo quæ Dei sunt: ut mee virtus minoretur, dum supra modum carni serviuus, nec carnis natura gravetur, dum abundantius vir tutibus adhæremus. gentium principes, in persona principum mundi ponuntur. Rex autem omnium sæculorum Deus, non in uno mysterio, sed ubique est Deus. Quoniam ergo habemus quædam in nobis quæ sunt principis hujus Matth.xx11, 21. etc. Ori genes, homil. in Luc.: Dua sunt imagines ho minis: una quam accepit a Deo factus in principio, sicut in Genesi scriptum est: juxta imaginem et similitudinem Dei; altera choici, id est terreni, postquam propter inobedientiam atque peccatum ejectus de paradiso, assumpsit eam, principis sæculi hujus suasus illecebris. Sicut enim nummus atque denarius habet imaginem imperatorum mundi; sic qui facit opera rectoris tenebrarum istarum, portat imaginem ejus cujus habet opera.» Theophylactus, Euthymius, cap. in Matth. Huetius, principi, qui Caesar dicitur; quoddam veluti tribu tum pendere debemus, corpori videlicet necessaria, quæ corpoream corporum principis imaginem conti nent; ea autem sunt alimenta, et vestes, et neces saria quies, ac somnus. Quoniam autem anima ad imaginem Dei a natura comparata est, alia animæ naturæ ac substantiæ convenientia, ac congrua ipsius regi, Deo scilicet debemus; ea autem sunt ad virtutem ducentes viæ, et gesta virtuti con sona. Legis ergo Dei doctores de rebus ad corpus pertinentibus ipsique debitis eadem non sentiunt. Qui enim corpus quantum pote jejuniis et vigiliis macerant, rerumque omnium abstinentia, quas cor pus et necessariæ ipsius functiones postulant, idem propemodum faciunt ac qui tributi Cæsari non solvendi auctores sunt. Alii vero sunt præterea qui res hoc loco propositas obscure interpretantur; corpori autem pendendum esse debitum sibi fin gunt; at Sospitator noster, qui Verbum Dei est, congrua corpori debita ab animæ debitis distinguens, ait s: c Reddite quæ sunt Cæsaris, Casari; et quæ sunt Dei, Deo;, imaginem quippe Caesaris, corporearumque rerum præfert tributum, quod so lum, neque quidquam amplius corpori debemus. interpretationem teneo Princeps saeculi hujus trope logice nuncupatur Cæsar; at rex sæculorum nutto occultus symbolo, Deus ubique appellatur. Quando quidem ergo quædam habemus quæ principis sunt sæculi hujus, hoc est, quæ a nequitia profluunt, neque Deo reddere possumus quæ Dei sunt, nisi prius depositis quæcunque oriuntur ex nequitia, quæ Cæsaris sunt Cæsari reddiderimus; idcirco ram, hoc est, escas, et vestimenta, et somnum, et quæcunque necessaria sunt ad repausationem simpli cem naturæ carnalis, sine quibus consistere non potest carnis natura. Item quoniam anima quantum ad naturam suam secundum imaginem est Dei regis sui, quæcunque sunt convenientia animarum naturæ, id est, viæ omnes quæ ducunt ad virtutem, debemus ea Deo offerre. Qui ergo supra modum docent legem Dei, et de rebus corporalibus, et debitis corpori nihil curare præcipiunt, ipsi sunt Pharisæi qui reddere tributum Cæsari vetabant; id est, qui tota virtute suadent omnino jejuniis et vigiliis debere affligere cor pus, et abstinere ab omnibus quæ sunt corporalia, et necessaria corpori, ut nihil ex nobis corporis prin cipi tribuatur, quales sunt de quibus ait Apostolus: Novissimis temporibus recedent quidam a lide attendentes spiritibus erroris et doctrinæ dæmoniorum in hypocrisi loquentium mendacium, cauteriatam habentium conscientiam suam, prohibentium nubere, et jubentium abstinere a cibis quos Deus creavit ad percipiendum cum gratiarum actione fidelibus. Alii autem sunt qui supra modum existimant opor tere corporibus indulgere, et per omnia satisfacere principi corporum; et ipsi sunt secundum similitudi nem Herodianorum dicentium oportere Cæsari dare tributum. Salvator autem noster Verbum Dei, dilu cide separans rationabilia corporis debita a debitis spiritalibus animæ, dixit: Reddite Cæsari, quæ Cæsaris sunt; et quæ Dei sunt, Deo. Imaginem enim Cæsaris habet omnis res corporalis, et imaginem Dei habet omnis virtus. Si ergo sic reddimus principi carnis quæ carnal.a sunt, ut non fraudemus Deum a spiritalibus ejus virtutibus, tunc reddimus principi corporuin, quæ corporis sunt, id est, ea sola quæ necessaria habet carnis natura, et nihil amplius quod pertineat ad rationem virtutum. Et si virtutibus serviamus, ut non gravetur caruis natura a necessariis suis, tunc redidimus Deo quæ Dei sunt: ut mee virtus minoretur, dum supra modum carni serviuus, nec carnis natura gravetur, dum abundantius vir tutibus adhæremus. gentium principes, in persona principum mundi ponuntur. Rex autem omnium sæculorum Deus, non in uno mysterio, sed ubique est Deus. Quoniam ergo habemus quædam in nobis quæ sunt principis hujus Matth.xx11, 21. etc. Ori genes, homil. in Luc.: Dua sunt imagines ho minis: una quam accepit a Deo factus in principio, sicut in Genesi scriptum est: juxta imaginem et similitudinem Dei; altera choici, id est terreni, postquam propter inobedientiam atque peccatum ejectus de paradiso, assumpsit eam, principis sæculi hujus suasus illecebris. Sicut enim nummus atque denarius habet imaginem imperatorum mundi; sic qui facit opera rectoris tenebrarum istarum, portat imaginem ejus cujus habet opera.» Theophylactus, Euthymius, cap. in Matth. Huetius, 28. Aliam autem etiam pervulgatam loci hujus 28. Scio et hujus loci aliam traditionem, quoniam princeps mundi moraliter dicitur: sicut et omnium 28. Aliam autem etiam pervulgatam loci hujus 28. Scio et hujus loci aliam traditionem, quoniam princeps mundi moraliter dicitur: sicut et omnium
PG 13:1558Ἐν «ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ·» ποίᾳ ἢ ὅτε «πορευθέντες οἱ Φαρισαῖοι συμβούλιον ἔλαβον κατ’ αὐτοῦ ὅπως αὐτὸν παγιδεύσωσιν ἐν λόγῳ», καὶ πυνθάνονται τὰ περὶ τοῦ κήνσου; εἰκὸς γὰρ ὅτι, ἀποκριναμένου τοῦ σωτῆρος ἡμῶν περὶ τοῦ κήνσου, καὶ εἰπόντος· «ἀπόδοτε οὖν τὰ Καίσαρος Καίσαρι καὶ τὰ τοῦ θεοῦ τῷ θεῷ», καὶ θαυμασάντων [πάντων] τὴν ἀπόκρισιν αὐτοῦ, ᾠήθησαν οἱ «Σαδδουκαῖοι,» εἰδότες αὐτοῦ τὰς συνετὰς ἀποκρίσεις, ἤτοι αὐτοὶ διὰ τῆς ἐπαπορήσεως παραστήσειν ἑαυτοὺς κρείττονα λόγον ἔχοντας, «μὴ εἶναι» λέγοντας «ἀνάστασιν» τῶν ἐλπιζόντων αὐτήν, ἢ τάχα καὶ μαθήσεσθαι, πῶς δύναται εἶναι ἀνάστασις κατὰ τὴν Μωσέως γραφὴν καὶ ποῖος ὁ βίος ἔσται τῶν ἀναστησομένων. παρατήρει δὲ ὅτι σχεδὸν πᾶσα ἡ τοῦ καιροῦ τούτου τοῦ σωτῆρος ἡμῶν διδασκαλία πρὸς πεύσεις ἐγίνετο. καὶ πρῶτόν γε «ἐλθόντος αὐτοῦ εἰς τὸ ἱερὸν προσῆλθον αὐτῷ διδάσκοντι οἱ ἀρχιερεῖς καὶ οἱ πρεςβύτεροι τοῦ λαοῦ λέγοντες· ἐν ποίᾳ ἐξουσίᾳ ταῦτα ποιεῖς; καὶ τίς ἔδωκέ σοι τὴν ἐξουσίαν ταύτην;» πρὸς οὓς ἀντερωτήσας τὰ περὶ Ἰωάννου ἔδοξεν εὐλόγως παρῃτῆσθαι τὴν πρὸς τὸ βούλημα αὐτῶν ἀπόκρισιν.
ἀφ’ ἑκατέρων οὖν πυνθάνονται τοῦ σωτῆρος τὰ περὶ τοῦ κήνσου. ὁ δὲ αὐτοῖς ἀποκρίνεται, ὡς ἀποδεδώκαμεν· πλὴν ἐπεὶ οὐ μαθεῖν βούλονται ἐκ τοῦ ἐρωτᾶν αὐτόν, ἀλλὰ παγιδεῦσαι «ἐν λόγῳ» καὶ πειράζειν αὐτόν, διὰ τοῦτο «ἀκούσαντες» τὰ δοκοῦντα αὐτῷ πρὸς τὸ πύσμα αὐτῶν καὶ θαυμάσαντες, ὅτι μὴ ἔδωκεν αὐτοῖς ἀφορμὰς τοῦ αὐτῷ ἐπιβουλεύειν οὐκ ἔμειναν μὲν παρ’ αὐτῷ, ὡς οἱ μαθηταί, οὐδὲ ἁπλῶς «ἀπῆλθον,» ὡς περὶ ἄλλων γέγραπται, «ἀφέντες δὲ αὐτὸν ἀπῆλθον.» καὶ τοιοῦτοί γέ εἰσιν οἱ ἀφιέντες τὸν λόγον καὶ ἀπιστοῦντες αὐτῷ καὶ ἀπιόντες ἀπ’ αὐτοῦ μετὰ τὸ ἀκοῦσαι αὐτοῦ. καὶ οὐχ ἁμαρτήσει λέγων περὶ τῶν μετὰ τὸ ἀκοῦσαι ἀποστάντων καὶ τοῦ ἀκούειν, ὅτι οἱ τοιοῦτοι «ἀφέντες» τὸν Ἰησοῦν «ἀπῆλθον·» ἡμεῖς δὲ ἐροῦμεν τὸ τῆς νύμφης· «ἐκράτησα αὐτόν, καὶ οὐκ ἀφῆκα αὐτόν». «Ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ προσῆλθον αὐτῷ Σαδδουκαῖοι λέγοντες μὴ εἶναι ἀνάστασιν» καὶ τὰ ἑξῆς, ἕως τοῦ «ἐξεπλήσσοντο ἐπὶ τῇ διδαχῇ αὐτοῦ.» [ματτη. 22, ]. τὰ δὲ ἰσοδυναμοῦντα τούτοις ἢ τὰ αὐτὰ αὐτοῖς εἴρηται καὶ παρὰ τῷ Μάρκῳ καὶ τῷ Λουκᾷ ἐν ἄλλαις κατ’ ὀλίγα λέξεσιν. ἄρχοντι λεγομένω Καίσαρι, τὰ ἀναγκαῖα τῷ σώματι, ἔχοντα τὴν εἰκόνα τοῦ τῶν σωμάτων ἄρχοντος σω ματικὴν· ταῦτα δὲ ἐστι τροφὴ, καὶ σκέπη, καὶ ἀναγ καία διανάπαυσις, καὶ ὕπνοι. Καὶ ἄλλα ὀφείλομεν, ἐπεὶ ἡ ψυχὴ φύσει κατ' εἰκόνα ἐστὶ Θεοῦ, τῷ βασιλεῖ αὐτῆς Θεῷ, ἅπερ ἐστὶ συμφέροντα, καὶ κατάλληλα τῇ τῆς ψυχῆς φύσει καὶ οὐσίᾳ. Ταῦτα δέ εἰσιν αἱ ἐπ' ἀρετὴν ἄγουσαι ὁδοῖ, καὶ αἱ κατ' ἀρετὴν πράξεις. Οἱ οὖν διδασκόμενοι τὸν νόμον τοῦ Θεοῦ περὶ τῶν τοῦ σώ ματος πραγμάτων, καὶ ὀφειλομένων αὐτῷ οὐ τὰ αὐτὰ δοξάζουσιν· οἱ μὲν γὰρ τὸ ἀνάλογον ποιοῦσι τοῖς συμ βουλεύουσι μὴ διδόναι κῆνσον Καίσαρι, ὅση δύναμις νηστείαις καὶ ἀγρυπνίαις κακοῦντες τὸ σῶμα, καὶ ἀποχῇ πάσῃ τῇ διὰ τὸ σῶμα, καὶ τὰς ἀναγκαίας αὐτοῦ πρά ξεις· ἕτεροι δὲ παρὰ τούτους εἰσὶν, οἱ ἀτρανώτως μὲν διαλαμβάνουσι περὶ τῶν κατὰ τὸν τόπον· φαντάζονται δὲ, ὅτι καὶ τῷ σώματι χρὴ διδόναι τὰς ὀφειλάς· ἀλλ' ὁ Σωτὴρ ἡμῶν ὁ Λόγος τοῦ Θεοῦ, τρανῶς χωρίζων τὰς εὐλόγους τῷ σώματι ὀφειλὰς ἀπὸ τῶν ὀφειλῶν τῆς ψυχῆς, φησίν· «Απόδοτε τα Καίσαρος τῷ Καί σαρι, καὶ τὰ τοῦ Θεοῦ τῷ Θεῷ· ν εἰκόνα γὰρ ἔχει Καίσαρος και σωματικῶν πραγμάτων ὁ φόρος, ὃν μόνον καὶ οὐδὲν πλέον αὐτοῦ ὀφείλομεν τῷ σώματι. Οἶδα δὲ καὶ ἄλλην εἰς τὸν τόπον τοιαύτην φερο μένην διήγησιν. Ὁ μὲν ἄρχων τοῦ αἰῶνος τούτου ἐν τροπολογίᾳ καλεῖται Καῖσαρ· ὁ δὲ τῶν αἰώνων βασιλεὺς, ἐν οὐδενὶ συμβόλῳ τυγχάνων, Θεὸς παν ταχοῦ ὀνομάζεται. Ἐπεὶ τοίνυν ἔχομέν τινα τοῦ ἄρχοντος τοῦ αἰῶνος τούτου, τουτέστι τὰ κατὰ κακίαν, καὶ οὐ πρότερον δυνάμεθα ἀποδιδόναι τὰ τοῦ Θεοῦ τῷ Θεῷ, ἐὰν μὴ ἀποδῶμεν ἀποθέμενοι πάντα τὰ τῆς κακίας τῷ Καίσαρι τὰ τοῦ Καίσαρος· διὰ τοῦτο δ Ὁ μὲν ἄρχων τοῦ αἰῶνος τούτου, ἄρχοντι λεγομένω Καίσαρι, τὰ ἀναγκαῖα τῷ σώματι, ἔχοντα τὴν εἰκόνα τοῦ τῶν σωμάτων ἄρχοντος σω ματικὴν· ταῦτα δὲ ἐστι τροφὴ, καὶ σκέπη, καὶ ἀναγ καία διανάπαυσις, καὶ ὕπνοι. Καὶ ἄλλα ὀφείλομεν, ἐπεὶ ἡ ψυχὴ φύσει κατ' εἰκόνα ἐστὶ Θεοῦ, τῷ βασιλεῖ αὐτῆς Θεῷ, ἅπερ ἐστὶ συμφέροντα, καὶ κατάλληλα τῇ τῆς ψυχῆς φύσει καὶ οὐσίᾳ. Ταῦτα δέ εἰσιν αἱ ἐπ' ἀρετὴν ἄγουσαι ὁδοῖ, καὶ αἱ κατ' ἀρετὴν πράξεις. Οἱ οὖν διδασκόμενοι τὸν νόμον τοῦ Θεοῦ περὶ τῶν τοῦ σώ ματος πραγμάτων, καὶ ὀφειλομένων αὐτῷ οὐ τὰ αὐτὰ δοξάζουσιν· οἱ μὲν γὰρ τὸ ἀνάλογον ποιοῦσι τοῖς συμ βουλεύουσι μὴ διδόναι κῆνσον Καίσαρι, ὅση δύναμις νηστείαις καὶ ἀγρυπνίαις κακοῦντες τὸ σῶμα, καὶ ἀποχῇ πάσῃ τῇ διὰ τὸ σῶμα, καὶ τὰς ἀναγκαίας αὐτοῦ πρά ξεις· ἕτεροι δὲ παρὰ τούτους εἰσὶν, οἱ ἀτρανώτως μὲν διαλαμβάνουσι περὶ τῶν κατὰ τὸν τόπον· φαντάζονται δὲ, ὅτι καὶ τῷ σώματι χρὴ διδόναι τὰς ὀφειλάς· ἀλλ' ὁ Σωτὴρ ἡμῶν ὁ Λόγος τοῦ Θεοῦ, τρανῶς χωρίζων τὰς εὐλόγους τῷ σώματι ὀφειλὰς ἀπὸ τῶν ὀφειλῶν τῆς ψυχῆς, φησίν· «Απόδοτε τα Καίσαρος τῷ Καί σαρι, καὶ τὰ τοῦ Θεοῦ τῷ Θεῷ· ν εἰκόνα γὰρ ἔχει Καίσαρος και σωματικῶν πραγμάτων ὁ φόρος, ὃν μόνον καὶ οὐδὲν πλέον αὐτοῦ ὀφείλομεν τῷ σώματι. Οἶδα δὲ καὶ ἄλλην εἰς τὸν τόπον τοιαύτην φερο μένην διήγησιν. Ὁ μὲν ἄρχων τοῦ αἰῶνος τούτου ἐν τροπολογίᾳ καλεῖται Καῖσαρ· ὁ δὲ τῶν αἰώνων βασιλεὺς, ἐν οὐδενὶ συμβόλῳ τυγχάνων, Θεὸς παν ταχοῦ ὀνομάζεται. Ἐπεὶ τοίνυν ἔχομέν τινα τοῦ ἄρχοντος τοῦ αἰῶνος τούτου, τουτέστι τὰ κατὰ κακίαν, καὶ οὐ πρότερον δυνάμεθα ἀποδιδόναι τὰ τοῦ Θεοῦ τῷ Θεῷ, ἐὰν μὴ ἀποδῶμεν ἀποθέμενοι πάντα τὰ τῆς κακίας τῷ Καίσαρι τὰ τοῦ Καίσαρος· διὰ τοῦτο δ Ὁ μὲν ἄρχων τοῦ αἰῶνος τούτου, principi, qui Caesar dicitur; quoddam veluti tribu tum pendere debemus, corpori videlicet necessaria, quæ corpoream corporum principis imaginem conti nent; ea autem sunt alimenta, et vestes, et neces saria quies, ac somnus. Quoniam autem anima ad imaginem Dei a natura comparata est, alia animæ naturæ ac substantiæ convenientia, ac congrua ipsius regi, Deo scilicet debemus; ea autem sunt ad virtutem ducentes viæ, et gesta virtuti con sona. Legis ergo Dei doctores de rebus ad corpus pertinentibus ipsique debitis eadem non sentiunt. Qui enim corpus quantum pote jejuniis et vigiliis macerant, rerumque omnium abstinentia, quas cor pus et necessariæ ipsius functiones postulant, idem propemodum faciunt ac qui tributi Cæsari non solvendi auctores sunt. Alii vero sunt præterea qui res hoc loco propositas obscure interpretantur; corpori autem pendendum esse debitum sibi fin gunt; at Sospitator noster, qui Verbum Dei est, congrua corpori debita ab animæ debitis distinguens, ait s: c Reddite quæ sunt Cæsaris, Casari; et quæ sunt Dei, Deo;, imaginem quippe Caesaris, corporearumque rerum præfert tributum, quod so lum, neque quidquam amplius corpori debemus. interpretationem teneo Princeps saeculi hujus trope logice nuncupatur Cæsar; at rex sæculorum nutto occultus symbolo, Deus ubique appellatur. Quando quidem ergo quædam habemus quæ principis sunt sæculi hujus, hoc est, quæ a nequitia profluunt, neque Deo reddere possumus quæ Dei sunt, nisi prius depositis quæcunque oriuntur ex nequitia, quæ Cæsaris sunt Cæsari reddiderimus; idcirco ram, hoc est, escas, et vestimenta, et somnum, et quæcunque necessaria sunt ad repausationem simpli cem naturæ carnalis, sine quibus consistere non potest carnis natura. Item quoniam anima quantum ad naturam suam secundum imaginem est Dei regis sui, quæcunque sunt convenientia animarum naturæ, id est, viæ omnes quæ ducunt ad virtutem, debemus ea Deo offerre. Qui ergo supra modum docent legem Dei, et de rebus corporalibus, et debitis corpori nihil curare præcipiunt, ipsi sunt Pharisæi qui reddere tributum Cæsari vetabant; id est, qui tota virtute suadent omnino jejuniis et vigiliis debere affligere cor pus, et abstinere ab omnibus quæ sunt corporalia, et necessaria corpori, ut nihil ex nobis corporis prin cipi tribuatur, quales sunt de quibus ait Apostolus: Novissimis temporibus recedent quidam a lide attendentes spiritibus erroris et doctrinæ dæmoniorum in hypocrisi loquentium mendacium, cauteriatam habentium conscientiam suam, prohibentium nubere, et jubentium abstinere a cibis quos Deus creavit ad percipiendum cum gratiarum actione fidelibus. Alii autem sunt qui supra modum existimant opor tere corporibus indulgere, et per omnia satisfacere principi corporum; et ipsi sunt secundum similitudi nem Herodianorum dicentium oportere Cæsari dare tributum. Salvator autem noster Verbum Dei, dilu cide separans rationabilia corporis debita a debitis spiritalibus animæ, dixit: Reddite Cæsari, quæ Cæsaris sunt; et quæ Dei sunt, Deo. Imaginem enim Cæsaris habet omnis res corporalis, et imaginem Dei habet omnis virtus. Si ergo sic reddimus principi carnis quæ carnal.a sunt, ut non fraudemus Deum a spiritalibus ejus virtutibus, tunc reddimus principi corporuin, quæ corporis sunt, id est, ea sola quæ necessaria habet carnis natura, et nihil amplius quod pertineat ad rationem virtutum. Et si virtutibus serviamus, ut non gravetur caruis natura a necessariis suis, tunc redidimus Deo quæ Dei sunt: ut mee virtus minoretur, dum supra modum carni serviuus, nec carnis natura gravetur, dum abundantius vir tutibus adhæremus. gentium principes, in persona principum mundi ponuntur. Rex autem omnium sæculorum Deus, non in uno mysterio, sed ubique est Deus. Quoniam ergo habemus quædam in nobis quæ sunt principis hujus Matth.xx11, 21. etc. Ori genes, homil. in Luc.: Dua sunt imagines ho minis: una quam accepit a Deo factus in principio, sicut in Genesi scriptum est: juxta imaginem et similitudinem Dei; altera choici, id est terreni, postquam propter inobedientiam atque peccatum ejectus de paradiso, assumpsit eam, principis sæculi hujus suasus illecebris. Sicut enim nummus atque denarius habet imaginem imperatorum mundi; sic qui facit opera rectoris tenebrarum istarum, portat imaginem ejus cujus habet opera.» Theophylactus, Euthymius, cap. in Matth. Huetius, principi, qui Caesar dicitur; quoddam veluti tribu tum pendere debemus, corpori videlicet necessaria, quæ corpoream corporum principis imaginem conti nent; ea autem sunt alimenta, et vestes, et neces saria quies, ac somnus. Quoniam autem anima ad imaginem Dei a natura comparata est, alia animæ naturæ ac substantiæ convenientia, ac congrua ipsius regi, Deo scilicet debemus; ea autem sunt ad virtutem ducentes viæ, et gesta virtuti con sona. Legis ergo Dei doctores de rebus ad corpus pertinentibus ipsique debitis eadem non sentiunt. Qui enim corpus quantum pote jejuniis et vigiliis macerant, rerumque omnium abstinentia, quas cor pus et necessariæ ipsius functiones postulant, idem propemodum faciunt ac qui tributi Cæsari non solvendi auctores sunt. Alii vero sunt præterea qui res hoc loco propositas obscure interpretantur; corpori autem pendendum esse debitum sibi fin gunt; at Sospitator noster, qui Verbum Dei est, congrua corpori debita ab animæ debitis distinguens, ait s: c Reddite quæ sunt Cæsaris, Casari; et quæ sunt Dei, Deo;, imaginem quippe Caesaris, corporearumque rerum præfert tributum, quod so lum, neque quidquam amplius corpori debemus. interpretationem teneo Princeps saeculi hujus trope logice nuncupatur Cæsar; at rex sæculorum nutto occultus symbolo, Deus ubique appellatur. Quando quidem ergo quædam habemus quæ principis sunt sæculi hujus, hoc est, quæ a nequitia profluunt, neque Deo reddere possumus quæ Dei sunt, nisi prius depositis quæcunque oriuntur ex nequitia, quæ Cæsaris sunt Cæsari reddiderimus; idcirco ram, hoc est, escas, et vestimenta, et somnum, et quæcunque necessaria sunt ad repausationem simpli cem naturæ carnalis, sine quibus consistere non potest carnis natura. Item quoniam anima quantum ad naturam suam secundum imaginem est Dei regis sui, quæcunque sunt convenientia animarum naturæ, id est, viæ omnes quæ ducunt ad virtutem, debemus ea Deo offerre. Qui ergo supra modum docent legem Dei, et de rebus corporalibus, et debitis corpori nihil curare præcipiunt, ipsi sunt Pharisæi qui reddere tributum Cæsari vetabant; id est, qui tota virtute suadent omnino jejuniis et vigiliis debere affligere cor pus, et abstinere ab omnibus quæ sunt corporalia, et necessaria corpori, ut nihil ex nobis corporis prin cipi tribuatur, quales sunt de quibus ait Apostolus: Novissimis temporibus recedent quidam a lide attendentes spiritibus erroris et doctrinæ dæmoniorum in hypocrisi loquentium mendacium, cauteriatam habentium conscientiam suam, prohibentium nubere, et jubentium abstinere a cibis quos Deus creavit ad percipiendum cum gratiarum actione fidelibus. Alii autem sunt qui supra modum existimant opor tere corporibus indulgere, et per omnia satisfacere principi corporum; et ipsi sunt secundum similitudi nem Herodianorum dicentium oportere Cæsari dare tributum. Salvator autem noster Verbum Dei, dilu cide separans rationabilia corporis debita a debitis spiritalibus animæ, dixit: Reddite Cæsari, quæ Cæsaris sunt; et quæ Dei sunt, Deo. Imaginem enim Cæsaris habet omnis res corporalis, et imaginem Dei habet omnis virtus. Si ergo sic reddimus principi carnis quæ carnal.a sunt, ut non fraudemus Deum a spiritalibus ejus virtutibus, tunc reddimus principi corporuin, quæ corporis sunt, id est, ea sola quæ necessaria habet carnis natura, et nihil amplius quod pertineat ad rationem virtutum. Et si virtutibus serviamus, ut non gravetur caruis natura a necessariis suis, tunc redidimus Deo quæ Dei sunt: ut mee virtus minoretur, dum supra modum carni serviuus, nec carnis natura gravetur, dum abundantius vir tutibus adhæremus. gentium principes, in persona principum mundi ponuntur. Rex autem omnium sæculorum Deus, non in uno mysterio, sed ubique est Deus. Quoniam ergo habemus quædam in nobis quæ sunt principis hujus Matth.xx11, 21. etc. Ori genes, homil. in Luc.: Dua sunt imagines ho minis: una quam accepit a Deo factus in principio, sicut in Genesi scriptum est: juxta imaginem et similitudinem Dei; altera choici, id est terreni, postquam propter inobedientiam atque peccatum ejectus de paradiso, assumpsit eam, principis sæculi hujus suasus illecebris. Sicut enim nummus atque denarius habet imaginem imperatorum mundi; sic qui facit opera rectoris tenebrarum istarum, portat imaginem ejus cujus habet opera.» Theophylactus, Euthymius, cap. in Matth. Huetius, 28. Aliam autem etiam pervulgatam loci hujus 28. Scio et hujus loci aliam traditionem, quoniam princeps mundi moraliter dicitur: sicut et omnium 28. Aliam autem etiam pervulgatam loci hujus 28. Scio et hujus loci aliam traditionem, quoniam princeps mundi moraliter dicitur: sicut et omnium
PG 13:1559εἶτα μετὰ τοῦτο λέγει παραβολὴν τὴν περὶ τῶν δύο τέκνων, τοῦ τε [μὴ] ὑποσχομένου ἐργάσασθαι «ἐν τῷ ἀμπελῶνι» καὶ [μὴ] ἐργασαμένου, καὶ τοῦ ἐπαγγειλαμένου μὲν μὴ ἐργασαμένου δέ. εἶτα μετὰ ταῦτα λέγει τὴν περὶ τοῦ ἀμπελῶνος παραβολὴν καὶ τῶν ἀποκτεινάντων γεωργῶν τοὺς δούλους καὶ τὸν υἱόν, καὶ τὰ ἑξῆς τούτων περὶ τῶν εἰς τοὺς γάμους κλητῶν ἄλλην παραβολήν. καὶ μετὰ τοῦτο δευτέραν πεῦσιν τὴν περὶ τοῦ κήνσου ἀνέγραψεν ὁ Ματθαῖος, καὶ τρίτην τὴν τῶν Σαδδουκαίων περὶ ἀναστάσεως ἐπαπόρησιν. ἀλλὰ καὶ τετάρτη μετὰ ταύτην ἐπερώτησις γεγένηται ἀπό τινος Φαρισαίου πειράζοντος αὐτὸν περὶ τοῦ· «ποία ἐντολὴ μεγάλη ἐν τῷ νόμῳ;» τοσούτων δὲ ἐρωτήσεων προσαγομένων αὐτῷ καὶ αὐτὸς «συνηγμένων τῶν Φαρισαίων ἐπηρώτησεν αὐτοὺς» τὰ «περὶ τοῦ Χριστοῦ». «Οἱ Σαδδουκαῖοι» μέντοι «λέγοντες μὴ εἶναι ἀνάστασιν,» οὐ [μόνον] τὴν ἐν τῇ συνηθείᾳ τῶν ἁπλουστέρων ὀνομαζομένην «ἀνάστασιν» σαρκὸς ἠθέτουν, ἀλλὰ καὶ παντελῶς ἀνῄρουν τὴν τῆς ψυχῆς οὐ μόνον ἀθανασίαν ἀλλὰ καὶ ἐπιδιαμονήν, οἰόμενοι μηδαμοῦ ἐν τοῖς Μωσέως γράμμασι σημαίνεσθαι τὴν τῆς ψυχῆς μετὰ ταῦτα ζωήν.
εἶτα μετὰ τοῦτο λέγει παραβολὴν τὴν περὶ τῶν δύο τέκνων, τοῦ τε [μὴ] ὑποσχομένου ἐργάσασθαι «ἐν τῷ ἀμπελῶνι» καὶ [μὴ] ἐργασαμένου, καὶ τοῦ ἐπαγγειλαμένου μὲν μὴ ἐργασαμένου δέ. εἶτα μετὰ ταῦτα λέγει τὴν περὶ τοῦ ἀμπελῶνος παραβολὴν καὶ τῶν ἀποκτεινάντων γεωργῶν τοὺς δούλους καὶ τὸν υἱόν, καὶ τὰ ἑξῆς τούτων περὶ τῶν εἰς τοὺς γάμους κλητῶν ἄλλην παραβολήν. καὶ μετὰ τοῦτο δευτέραν πεῦσιν τὴν περὶ τοῦ κήνσου ἀνέγραψεν ὁ Ματθαῖος, καὶ τρίτην τὴν τῶν Σαδδουκαίων περὶ ἀναστάσεως ἐπαπόρησιν. ἀλλὰ καὶ τετάρτη μετὰ ταύτην ἐπερώτησις γεγένηται ἀπό τινος Φαρισαίου πειράζοντος αὐτὸν περὶ τοῦ· «ποία ἐντολὴ μεγάλη ἐν τῷ νόμῳ;» τοσούτων δὲ ἐρωτήσεων προσαγομένων αὐτῷ καὶ αὐτὸς «συνηγμένων τῶν Φαρισαίων ἐπηρώτησεν αὐτοὺς» τὰ «περὶ τοῦ Χριστοῦ». «Οἱ Σαδδουκαῖοι» μέντοι «λέγοντες μὴ εἶναι ἀνάστασιν,» οὐ [μόνον] τὴν ἐν τῇ συνηθείᾳ τῶν ἁπλουστέρων ὀνομαζομένην «ἀνάστασιν» σαρκὸς ἠθέτουν, ἀλλὰ καὶ παντελῶς ἀνῄρουν τὴν τῆς ψυχῆς οὐ μόνον ἀθανασίαν ἀλλὰ καὶ ἐπιδιαμονήν, οἰόμενοι μηδαμοῦ ἐν τοῖς Μωσέως γράμμασι σημαίνεσθαι τὴν τῆς ψυχῆς μετὰ ταῦτα ζωήν. Σωτήρ, ἐπιδειχθέντος τοῦ νομίσματος καὶ τῆς ἐν αὐτῷ εἰκόνος, φησίν· «᾿Απόδοτε τὰ Καίσαρος τῷ Καίσαρι, καὶ τὰ τοῦ Θεοῦ τῷ Θεῷ.» Καὶ τοῦτο δὲ κατὰ τὸν τόπον σκοπήσωμεν, ὅτι, ἐάν ποτε, πειραζόμενοι ὑπὸ τῶν ζητούντων ἀφορμάς, προτεινόντων προβλήματα, ούγ ἵνα μάθωσιν, ἀλλ᾽ ἵνα ὅση δύναμις ἡμῶν κατηγορή σωσιν, ἀκούωμεν λόγους πειραστικούς ἡμῶν, ούτε πάντη σιωπᾷν ὀφείλομεν, οὔτε ὡς ἔτυχεν ἀποκρίνα σθαι, ἀλλὰ περιεσκεμμένως και μετά περισκέψεως, εἰς τὸ ὅση δύναμις ἐκκόψαι τὰς ἀφορμὰς τῶν θελόν των ἀφορμάς, καὶ διδάσκειν ἀνεπιλήπτως τὰ σύ ζοντα τοὺς βουλομένους ἐν τῷ ἀκούειν σώζεσθαι. Δύο νανται δὲ οἱ μὲν Φαρισαῖοι λαμβάνεσθαι εἰς τοὺς διδασκάλους τῶν διαφόρων Ἰουδαϊκῶν παραδόσεων οἱ δὲ Ἡρωδιανοὶ εἰς τὸν νομιζόμενον παρὰ τοῖς πολ λοῖς βασιλικὸν Ἰουδαίων τῶν οὕτως ἁπλούστερον λεο γομένων λόγων Αφ' ἑκατέρων οὖν πυνθάνον ται τοῦ Σωτῆρος τὰ περὶ τοῦ κήνσου· ὁ δὲ αὐτοῖς ἀποκρίνεται, ὡς ἀποδεδώκαμεν· πλὴν ἐπεὶ οὐ ματ θεῖν βούλονται ἐκ τοῦ ἐρωτᾷν αὐτὸν, ἀλλὰ παγιδεύ σαι ἐν λόγῳ, καὶ πειράζειν αὐτὸν, διὰ τοῦτο ἀκούσαν τες τὰ δοκοῦντα αὐτῷ πρὸς τὸ πύσμα αὑτοῦ, καὶ θαν μάσαντες, ὅτι μὴ ἔδωκεν αὐτοῖς ἀφορμὰς τοῦ αὐτῷ ἐπιβουλεύειν, οὐκ ἔμειναν μὲν παρ' αὐτῷ, ὡς οἱ μα θηταί· οὐδὲ ἁπλῶς ἀπῆλθον, ὡς περὶ ἄλλων γέγρα πται, ι ἀφέντες» δὲ ι αὐτὸν ἀπῆλθον·» καὶ τοιοῦ τοί γέ εἰσὶν οἱ ἀφιέντες τὸν Λόγον, καὶ ἀπιστοῦντες αὐτῷ, καὶ ἀπιόντες ἀπ' αὐτοῦ μετὰ τὸ ἀκοῦσαι αὐ τοῦ. Καὶ οὐχ ἁμαρτήσει λέγων περὶ τῶν μετὰ τὰ ἀκοῦσαι ἀποστάντων καὶ τοῦ ἀκούειν, ὅτι οἱ τοιού τοι ἀφέντες τὸν Ἰησοῦν ἀπῆλθον· ἡμεῖς δὲ ἐροῦμεν τὸ τῆς νύμφης • Ἐκράτησα αὐτὸν, καὶ οὐκ ἀφῆκα αὐτόν. ο Περὶ τῶν Σαδδουκαίων, οἱ ἐπηρώτησαν τὸν Ἰη σοῦν περὶ τῆς γυναικὸς τῆς ἑπτὰ λαβούσης άνδρας. Ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ προσῆλθον αὐτῷ Σαδδου καῖοι λέγοντες μὴ εἶναι ἀνάστασιν,» καὶ τὰ ἑξῆς, Δευτερώσεων Δύνανται δὲ οἱ μὲν Φαρισαῖοι λαμβάνε σθαι εἰς, δευτερώσεις, δευτερωτα! δευτερώσεων Οι δὲ Ηρωδιανοὶ εἰς τὸν νομιζόμενον παρά τοῖς πολλοῖς βασιλικόν Ἰουδαίων τῶν οὕτως ἁπλούστερον λεγομένων λόγων. Ἰουδαίων λόγων, λόγον, Εt Σωτήρ, ἐπιδειχθέντος τοῦ νομίσματος καὶ τῆς ἐν αὐτῷ εἰκόνος, φησίν· «᾿Απόδοτε τὰ Καίσαρος τῷ Καίσαρι, καὶ τὰ τοῦ Θεοῦ τῷ Θεῷ.» Καὶ τοῦτο δὲ κατὰ τὸν τόπον σκοπήσωμεν, ὅτι, ἐάν ποτε, πειραζόμενοι ὑπὸ τῶν ζητούντων ἀφορμάς, προτεινόντων προβλήματα, ούγ ἵνα μάθωσιν, ἀλλ᾽ ἵνα ὅση δύναμις ἡμῶν κατηγορή σωσιν, ἀκούωμεν λόγους πειραστικούς ἡμῶν, ούτε πάντη σιωπᾷν ὀφείλομεν, οὔτε ὡς ἔτυχεν ἀποκρίνα σθαι, ἀλλὰ περιεσκεμμένως και μετά περισκέψεως, εἰς τὸ ὅση δύναμις ἐκκόψαι τὰς ἀφορμὰς τῶν θελόν των ἀφορμάς, καὶ διδάσκειν ἀνεπιλήπτως τὰ σύ ζοντα τοὺς βουλομένους ἐν τῷ ἀκούειν σώζεσθαι. Δύο νανται δὲ οἱ μὲν Φαρισαῖοι λαμβάνεσθαι εἰς τοὺς διδασκάλους τῶν διαφόρων Ἰουδαϊκῶν παραδόσεων οἱ δὲ Ἡρωδιανοὶ εἰς τὸν νομιζόμενον παρὰ τοῖς πολ λοῖς βασιλικὸν Ἰουδαίων τῶν οὕτως ἁπλούστερον λεο γομένων λόγων Αφ' ἑκατέρων οὖν πυνθάνον ται τοῦ Σωτῆρος τὰ περὶ τοῦ κήνσου· ὁ δὲ αὐτοῖς ἀποκρίνεται, ὡς ἀποδεδώκαμεν· πλὴν ἐπεὶ οὐ ματ θεῖν βούλονται ἐκ τοῦ ἐρωτᾷν αὐτὸν, ἀλλὰ παγιδεύ σαι ἐν λόγῳ, καὶ πειράζειν αὐτὸν, διὰ τοῦτο ἀκούσαν τες τὰ δοκοῦντα αὐτῷ πρὸς τὸ πύσμα αὑτοῦ, καὶ θαν μάσαντες, ὅτι μὴ ἔδωκεν αὐτοῖς ἀφορμὰς τοῦ αὐτῷ ἐπιβουλεύειν, οὐκ ἔμειναν μὲν παρ' αὐτῷ, ὡς οἱ μα θηταί· οὐδὲ ἁπλῶς ἀπῆλθον, ὡς περὶ ἄλλων γέγρα πται, ι ἀφέντες» δὲ ι αὐτὸν ἀπῆλθον·» καὶ τοιοῦ τοί γέ εἰσὶν οἱ ἀφιέντες τὸν Λόγον, καὶ ἀπιστοῦντες αὐτῷ, καὶ ἀπιόντες ἀπ' αὐτοῦ μετὰ τὸ ἀκοῦσαι αὐ τοῦ. Καὶ οὐχ ἁμαρτήσει λέγων περὶ τῶν μετὰ τὰ ἀκοῦσαι ἀποστάντων καὶ τοῦ ἀκούειν, ὅτι οἱ τοιού τοι ἀφέντες τὸν Ἰησοῦν ἀπῆλθον· ἡμεῖς δὲ ἐροῦμεν τὸ τῆς νύμφης • Ἐκράτησα αὐτὸν, καὶ οὐκ ἀφῆκα αὐτόν. ο Περὶ τῶν Σαδδουκαίων, οἱ ἐπηρώτησαν τὸν Ἰη σοῦν περὶ τῆς γυναικὸς τῆς ἑπτὰ λαβούσης άνδρας. Ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ προσῆλθον αὐτῷ Σαδδου καῖοι λέγοντες μὴ εἶναι ἀνάστασιν,» καὶ τὰ ἑξῆς, Δευτερώσεων Δύνανται δὲ οἱ μὲν Φαρισαῖοι λαμβάνε σθαι εἰς, δευτερώσεις, δευτερωτα! δευτερώσεων Οι δὲ Ηρωδιανοὶ εἰς τὸν νομιζόμενον παρά τοῖς πολλοῖς βασιλικόν Ἰουδαίων τῶν οὕτως ἁπλούστερον λεγομένων λόγων. Ἰουδαίων λόγων, λόγον, Εt Servator, ostenso sibi numismate, ipsique impressa imagine, ait: «Reddite quæ sunt Caesaris, Caesari; et quæ sunt Dei, Deo. Atque hæc quidem hoc loco consideremus, quia si quando ab iis ten tali qui occasiones quærunt, et quaestiones propo nunt, non discendi causa, sed ut nos pro virili coarguant, sermones nobis tentandis propositos audiamus, non penitus obmutescere, neque etiam temere, sed caute et considerate respondere debc mus, ut omnem his ansam præcidamus qui occa siones quærunt, et quæ ad salutem conferunt eos inculpate doceamus, qui ideo audiunt ut salutem in dipiscantur. Pharisæi porro docendis variis Judæo rum traditionibus assumi possunt; Herodiani autem ejus verbi causa, quod inter eos qui simpliciori modo appellantur Judæi, regiam obtinere potestatern a multis existimatur. Utrinque vero Sospitatorem de censu interrogant; is autem ipsis, ita ut a nobis supra dictum est, respondet: verum cum discendi causa ipsum non interrogent, sed ut eum in ser mone illaqueent ac tentent, propterea accepta ipsius super sua quæstione sententia, nullamque sibi præ bitam huic insidiandi occasionem demirati, non apud eum quidem, quemadmodum discipuli, man serunt; neque simpliciter abierunt, ut de aliis scri ptum est, sed relicto eo abierunt "; a ac ejus modi quidem sunt, qui relicto Verbo, et fide ei non habita, postquam audierunt illud, recedunt. vero de iis qui postquam audierunt, ab ipsa auditione deficiunt, non aberraverit profecto qui dixerit eos relicto Jesu abiisse; nos autem illud sponsæ usur pabimus: ‹ Tenui eum, nec dimisi eum De Sadducæis, qui Jesum interrogaverunt de muliere quæ septem viris nupserat. qui dicunt non esse resurrectionem 86, et reliqua, modi, id est diversas malitias, et non possumus prius reddere Deo quæ Dei sunt, nisi reddiderimus prin cipi quæ principis sunt, id est, nisi deposuerimus malitiam universam ideo Dominus ostenso sibi numi smate et imagine ejus respondit: Reddite Cæsari, quæ Cæsaris sunt; et Deo, quæ Dei sunt.» Et hoc discamus ex loco præsenti, quoniam si quando tentati fuerimus ab eis qui volunt occasionem, et propo munt nobis quasdam propositiones, non ut discant, sed ut causam accusationis inveniant contra nos, noe omnino tacere debemus, nec simpliciter respondere, sed cum cogitatu, et circumspectu, ut quantum pos sibile nobis fuerit, præcidamus occasionem quærentium in nobis occasionem, et doceamus irreprehensi biliter ea quæ possunt salvare volentes salvari. en illo die, accesserunt ad Jesum Sadducæi qui dicunt non esse resurrectionem, et interrogave ss Cant. 111, t. se Matth. xxit, et seq. es Matth. xxi, 22. quam artem in aliquibus utilem, vanam in multis et futilem, alii subínde excoluere, et in immensum auxere. quidem primos auctores facit Hieronymus R. Sammai et R. Hillel, qui aliquos annis Christi ortum præcessere: earum postmodum patrocinium suscepit R. Akiba, aliique deinde He bræorum magistri; a quibus demum in Talmud relatæ et digestæ sunt. HUETIUS. assectatione Masoræ initium Pharismos dedisse; etc. Pharisæos in omnibus consensisse Scribis, Scribas autem traditionibus fuisse addictis simos testificatur Epiphanius. Traditiones istæ Ju daicæ, quæ meræ nuge et fabulæ aniles fere erant, et earum doctores, appel labantur, cujusmodi erant Pharisæi, ut hic Origenes tradit, et flieronymus in epistola ad Algasiam, et in Matth. xxi. Talium exemplum in signe habes, de manuum lavatione, Matth. xv, 1, plura, atque earum observationi deditum se fuisse profitetur Paulus, Gal. 1, 14. Ex iis orta Masora et Cabala verisimile enim est hujusmodi traditionum, quæ circa legis litteram potissimum versabantur, Ita habebat G. H.; at R. vocem expungit, quam nos re tinendam, et pro legendum existi mamus. Ib. Servator, ostenso sibi numismate, ipsique impressa imagine, ait: «Reddite quæ sunt Caesaris, Caesari; et quæ sunt Dei, Deo. Atque hæc quidem hoc loco consideremus, quia si quando ab iis ten tali qui occasiones quærunt, et quaestiones propo nunt, non discendi causa, sed ut nos pro virili coarguant, sermones nobis tentandis propositos audiamus, non penitus obmutescere, neque etiam temere, sed caute et considerate respondere debc mus, ut omnem his ansam præcidamus qui occa siones quærunt, et quæ ad salutem conferunt eos inculpate doceamus, qui ideo audiunt ut salutem in dipiscantur. Pharisæi porro docendis variis Judæo rum traditionibus assumi possunt; Herodiani autem ejus verbi causa, quod inter eos qui simpliciori modo appellantur Judæi, regiam obtinere potestatern a multis existimatur. Utrinque vero Sospitatorem de censu interrogant; is autem ipsis, ita ut a nobis supra dictum est, respondet: verum cum discendi causa ipsum non interrogent, sed ut eum in ser mone illaqueent ac tentent, propterea accepta ipsius super sua quæstione sententia, nullamque sibi præ bitam huic insidiandi occasionem demirati, non apud eum quidem, quemadmodum discipuli, man serunt; neque simpliciter abierunt, ut de aliis scri ptum est, sed relicto eo abierunt "; a ac ejus modi quidem sunt, qui relicto Verbo, et fide ei non habita, postquam audierunt illud, recedunt. vero de iis qui postquam audierunt, ab ipsa auditione deficiunt, non aberraverit profecto qui dixerit eos relicto Jesu abiisse; nos autem illud sponsæ usur pabimus: ‹ Tenui eum, nec dimisi eum De Sadducæis, qui Jesum interrogaverunt de muliere quæ septem viris nupserat. qui dicunt non esse resurrectionem 86, et reliqua, modi, id est diversas malitias, et non possumus prius reddere Deo quæ Dei sunt, nisi reddiderimus prin cipi quæ principis sunt, id est, nisi deposuerimus malitiam universam ideo Dominus ostenso sibi numi smate et imagine ejus respondit: Reddite Cæsari, quæ Cæsaris sunt; et Deo, quæ Dei sunt.» Et hoc discamus ex loco præsenti, quoniam si quando tentati fuerimus ab eis qui volunt occasionem, et propo munt nobis quasdam propositiones, non ut discant, sed ut causam accusationis inveniant contra nos, noe omnino tacere debemus, nec simpliciter respondere, sed cum cogitatu, et circumspectu, ut quantum pos sibile nobis fuerit, præcidamus occasionem quærentium in nobis occasionem, et doceamus irreprehensi biliter ea quæ possunt salvare volentes salvari. en illo die, accesserunt ad Jesum Sadducæi qui dicunt non esse resurrectionem, et interrogave ss Cant. 111, t. se Matth. xxit, et seq. es Matth. xxi, 22. quam artem in aliquibus utilem, vanam in multis et futilem, alii subínde excoluere, et in immensum auxere. quidem primos auctores facit Hieronymus R. Sammai et R. Hillel, qui aliquos annis Christi ortum præcessere: earum postmodum patrocinium suscepit R. Akiba, aliique deinde He bræorum magistri; a quibus demum in Talmud relatæ et digestæ sunt. HUETIUS. assectatione Masoræ initium Pharismos dedisse; etc. Pharisæos in omnibus consensisse Scribis, Scribas autem traditionibus fuisse addictis simos testificatur Epiphanius. Traditiones istæ Ju daicæ, quæ meræ nuge et fabulæ aniles fere erant, et earum doctores, appel labantur, cujusmodi erant Pharisæi, ut hic Origenes tradit, et flieronymus in epistola ad Algasiam, et in Matth. xxi. Talium exemplum in signe habes, de manuum lavatione, Matth. xv, 1, plura, atque earum observationi deditum se fuisse profitetur Paulus, Gal. 1, 14. Ex iis orta Masora et Cabala verisimile enim est hujusmodi traditionum, quæ circa legis litteram potissimum versabantur, Ita habebat G. H.; at R. vocem expungit, quam nos re tinendam, et pro legendum existi mamus. Ib. 29. ‹ In illo die accesserunt ad eum Sadducæi, 2. doctoribus tradebantur pueris una cum Seri 29. ‹ In illo die accesserunt ad eum Sadducæi, 2. doctoribus tradebantur pueris una cum Seri
PG 13:1560τὸ δὲ αὐτὸ τοῖς Σαδδουκαίοις δόγμα περὶ τῆς τῶν ἀνθρώπων ψυχῆς φρονοῦσι μέχρι τοῦ δεῦρο Σαμαρεῖς καὶ οἱ δοκοῦντες ἐξ αὐτῶν εἶναι νομομαθεῖς καὶ ἕως θανάτου ἀγωνιζόμενοι περὶ τοῦ Μωσέως νόμου καὶ τῆς περιτομῆς. τοῦτο δὲ τὸ περὶ ἀναστάσεως σημαινόμενον [λέγω δὲ τὸ παρὰ Σαδδουκαίοις καὶ Σαμαρεῦσιν, [τοῖς] ἀθετοῦσι τὴν τῆς ψυχῆς μετὰ ταῦτα ζωήν] νοοῦντές τινες [καὶ] τῶν κατὰ τὸν τοῦ ἀποστόλου χρόνον Κορινθίων ἐδογμάτιζον «μὴ εἶναι ἀνάστασιν,» περὶ ὧν ταῦτα γράφει· «εἰ δὲ Χριστὸς κηρύσσεται ἐκ νεκρῶν ὅτι ἐγήγερται, πῶς λέγουσιν ἐν ὑμῖν τινες ὅτι ἀνάστασις νεκρῶν οὐκ ἔστιν;» ὅτι δὲ οἱ ἐν Κορίνθῳ λέγοντες «μὴ εἶναι ἀνάστασιν» νεκρῶν κατὰ τὸ Σαδδουκαίων σημαινόμενον ἠθέτουν [τὴν «ἀνάστασιν»] τὴν ἐπιδιαμονὴν τῆς ψυχῆς, δῆλον ποιεῖ ἐκ τοῦ «εἰ ἐν τῇ ζωῇ ταύτῃ ἠλπικότες ἐσμὲν ἐν Χριστῷ μόνον, ἐλεεινότεροι πάντων ἀνθρώπων ἐσμέν». ὅπερ ἐπιμελῶς ἐξετάσας ὄψει ὅτι ὁ μὲν ἀθετῶν τὴν ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ πεπιστευμένην ἀνάστασιν νεκρῶν, κἂν ψευδόμενος ἀθετῇ, οὐ πάντως ἐν «τῇ ζωῇ ταύτῃ ἐν Χριστῷ» ἠλπικώς ἐστι «μόνον».
εἶτα μετὰ τοῦτο λέγει παραβολὴν τὴν περὶ τῶν δύο τέκνων, τοῦ τε [μὴ] ὑποσχομένου ἐργάσασθαι «ἐν τῷ ἀμπελῶνι» καὶ [μὴ] ἐργασαμένου, καὶ τοῦ ἐπαγγειλαμένου μὲν μὴ ἐργασαμένου δέ. εἶτα μετὰ ταῦτα λέγει τὴν περὶ τοῦ ἀμπελῶνος παραβολὴν καὶ τῶν ἀποκτεινάντων γεωργῶν τοὺς δούλους καὶ τὸν υἱόν, καὶ τὰ ἑξῆς τούτων περὶ τῶν εἰς τοὺς γάμους κλητῶν ἄλλην παραβολήν. καὶ μετὰ τοῦτο δευτέραν πεῦσιν τὴν περὶ τοῦ κήνσου ἀνέγραψεν ὁ Ματθαῖος, καὶ τρίτην τὴν τῶν Σαδδουκαίων περὶ ἀναστάσεως ἐπαπόρησιν. ἀλλὰ καὶ τετάρτη μετὰ ταύτην ἐπερώτησις γεγένηται ἀπό τινος Φαρισαίου πειράζοντος αὐτὸν περὶ τοῦ· «ποία ἐντολὴ μεγάλη ἐν τῷ νόμῳ;» τοσούτων δὲ ἐρωτήσεων προσαγομένων αὐτῷ καὶ αὐτὸς «συνηγμένων τῶν Φαρισαίων ἐπηρώτησεν αὐτοὺς» τὰ «περὶ τοῦ Χριστοῦ». «Οἱ Σαδδουκαῖοι» μέντοι «λέγοντες μὴ εἶναι ἀνάστασιν,» οὐ [μόνον] τὴν ἐν τῇ συνηθείᾳ τῶν ἁπλουστέρων ὀνομαζομένην «ἀνάστασιν» σαρκὸς ἠθέτουν, ἀλλὰ καὶ παντελῶς ἀνῄρουν τὴν τῆς ψυχῆς οὐ μόνον ἀθανασίαν ἀλλὰ καὶ ἐπιδιαμονήν, οἰόμενοι μηδαμοῦ ἐν τοῖς Μωσέως γράμμασι σημαίνεσθαι τὴν τῆς ψυχῆς μετὰ ταῦτα ζωήν. Σωτήρ, ἐπιδειχθέντος τοῦ νομίσματος καὶ τῆς ἐν αὐτῷ εἰκόνος, φησίν· «᾿Απόδοτε τὰ Καίσαρος τῷ Καίσαρι, καὶ τὰ τοῦ Θεοῦ τῷ Θεῷ.» Καὶ τοῦτο δὲ κατὰ τὸν τόπον σκοπήσωμεν, ὅτι, ἐάν ποτε, πειραζόμενοι ὑπὸ τῶν ζητούντων ἀφορμάς, προτεινόντων προβλήματα, ούγ ἵνα μάθωσιν, ἀλλ᾽ ἵνα ὅση δύναμις ἡμῶν κατηγορή σωσιν, ἀκούωμεν λόγους πειραστικούς ἡμῶν, ούτε πάντη σιωπᾷν ὀφείλομεν, οὔτε ὡς ἔτυχεν ἀποκρίνα σθαι, ἀλλὰ περιεσκεμμένως και μετά περισκέψεως, εἰς τὸ ὅση δύναμις ἐκκόψαι τὰς ἀφορμὰς τῶν θελόν των ἀφορμάς, καὶ διδάσκειν ἀνεπιλήπτως τὰ σύ ζοντα τοὺς βουλομένους ἐν τῷ ἀκούειν σώζεσθαι. Δύο νανται δὲ οἱ μὲν Φαρισαῖοι λαμβάνεσθαι εἰς τοὺς διδασκάλους τῶν διαφόρων Ἰουδαϊκῶν παραδόσεων οἱ δὲ Ἡρωδιανοὶ εἰς τὸν νομιζόμενον παρὰ τοῖς πολ λοῖς βασιλικὸν Ἰουδαίων τῶν οὕτως ἁπλούστερον λεο γομένων λόγων Αφ' ἑκατέρων οὖν πυνθάνον ται τοῦ Σωτῆρος τὰ περὶ τοῦ κήνσου· ὁ δὲ αὐτοῖς ἀποκρίνεται, ὡς ἀποδεδώκαμεν· πλὴν ἐπεὶ οὐ ματ θεῖν βούλονται ἐκ τοῦ ἐρωτᾷν αὐτὸν, ἀλλὰ παγιδεύ σαι ἐν λόγῳ, καὶ πειράζειν αὐτὸν, διὰ τοῦτο ἀκούσαν τες τὰ δοκοῦντα αὐτῷ πρὸς τὸ πύσμα αὑτοῦ, καὶ θαν μάσαντες, ὅτι μὴ ἔδωκεν αὐτοῖς ἀφορμὰς τοῦ αὐτῷ ἐπιβουλεύειν, οὐκ ἔμειναν μὲν παρ' αὐτῷ, ὡς οἱ μα θηταί· οὐδὲ ἁπλῶς ἀπῆλθον, ὡς περὶ ἄλλων γέγρα πται, ι ἀφέντες» δὲ ι αὐτὸν ἀπῆλθον·» καὶ τοιοῦ τοί γέ εἰσὶν οἱ ἀφιέντες τὸν Λόγον, καὶ ἀπιστοῦντες αὐτῷ, καὶ ἀπιόντες ἀπ' αὐτοῦ μετὰ τὸ ἀκοῦσαι αὐ τοῦ. Καὶ οὐχ ἁμαρτήσει λέγων περὶ τῶν μετὰ τὰ ἀκοῦσαι ἀποστάντων καὶ τοῦ ἀκούειν, ὅτι οἱ τοιού τοι ἀφέντες τὸν Ἰησοῦν ἀπῆλθον· ἡμεῖς δὲ ἐροῦμεν τὸ τῆς νύμφης • Ἐκράτησα αὐτὸν, καὶ οὐκ ἀφῆκα αὐτόν. ο Περὶ τῶν Σαδδουκαίων, οἱ ἐπηρώτησαν τὸν Ἰη σοῦν περὶ τῆς γυναικὸς τῆς ἑπτὰ λαβούσης άνδρας. Ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ προσῆλθον αὐτῷ Σαδδου καῖοι λέγοντες μὴ εἶναι ἀνάστασιν,» καὶ τὰ ἑξῆς, Δευτερώσεων Δύνανται δὲ οἱ μὲν Φαρισαῖοι λαμβάνε σθαι εἰς, δευτερώσεις, δευτερωτα! δευτερώσεων Οι δὲ Ηρωδιανοὶ εἰς τὸν νομιζόμενον παρά τοῖς πολλοῖς βασιλικόν Ἰουδαίων τῶν οὕτως ἁπλούστερον λεγομένων λόγων. Ἰουδαίων λόγων, λόγον, Εt Σωτήρ, ἐπιδειχθέντος τοῦ νομίσματος καὶ τῆς ἐν αὐτῷ εἰκόνος, φησίν· «᾿Απόδοτε τὰ Καίσαρος τῷ Καίσαρι, καὶ τὰ τοῦ Θεοῦ τῷ Θεῷ.» Καὶ τοῦτο δὲ κατὰ τὸν τόπον σκοπήσωμεν, ὅτι, ἐάν ποτε, πειραζόμενοι ὑπὸ τῶν ζητούντων ἀφορμάς, προτεινόντων προβλήματα, ούγ ἵνα μάθωσιν, ἀλλ᾽ ἵνα ὅση δύναμις ἡμῶν κατηγορή σωσιν, ἀκούωμεν λόγους πειραστικούς ἡμῶν, ούτε πάντη σιωπᾷν ὀφείλομεν, οὔτε ὡς ἔτυχεν ἀποκρίνα σθαι, ἀλλὰ περιεσκεμμένως και μετά περισκέψεως, εἰς τὸ ὅση δύναμις ἐκκόψαι τὰς ἀφορμὰς τῶν θελόν των ἀφορμάς, καὶ διδάσκειν ἀνεπιλήπτως τὰ σύ ζοντα τοὺς βουλομένους ἐν τῷ ἀκούειν σώζεσθαι. Δύο νανται δὲ οἱ μὲν Φαρισαῖοι λαμβάνεσθαι εἰς τοὺς διδασκάλους τῶν διαφόρων Ἰουδαϊκῶν παραδόσεων οἱ δὲ Ἡρωδιανοὶ εἰς τὸν νομιζόμενον παρὰ τοῖς πολ λοῖς βασιλικὸν Ἰουδαίων τῶν οὕτως ἁπλούστερον λεο γομένων λόγων Αφ' ἑκατέρων οὖν πυνθάνον ται τοῦ Σωτῆρος τὰ περὶ τοῦ κήνσου· ὁ δὲ αὐτοῖς ἀποκρίνεται, ὡς ἀποδεδώκαμεν· πλὴν ἐπεὶ οὐ ματ θεῖν βούλονται ἐκ τοῦ ἐρωτᾷν αὐτὸν, ἀλλὰ παγιδεύ σαι ἐν λόγῳ, καὶ πειράζειν αὐτὸν, διὰ τοῦτο ἀκούσαν τες τὰ δοκοῦντα αὐτῷ πρὸς τὸ πύσμα αὑτοῦ, καὶ θαν μάσαντες, ὅτι μὴ ἔδωκεν αὐτοῖς ἀφορμὰς τοῦ αὐτῷ ἐπιβουλεύειν, οὐκ ἔμειναν μὲν παρ' αὐτῷ, ὡς οἱ μα θηταί· οὐδὲ ἁπλῶς ἀπῆλθον, ὡς περὶ ἄλλων γέγρα πται, ι ἀφέντες» δὲ ι αὐτὸν ἀπῆλθον·» καὶ τοιοῦ τοί γέ εἰσὶν οἱ ἀφιέντες τὸν Λόγον, καὶ ἀπιστοῦντες αὐτῷ, καὶ ἀπιόντες ἀπ' αὐτοῦ μετὰ τὸ ἀκοῦσαι αὐ τοῦ. Καὶ οὐχ ἁμαρτήσει λέγων περὶ τῶν μετὰ τὰ ἀκοῦσαι ἀποστάντων καὶ τοῦ ἀκούειν, ὅτι οἱ τοιού τοι ἀφέντες τὸν Ἰησοῦν ἀπῆλθον· ἡμεῖς δὲ ἐροῦμεν τὸ τῆς νύμφης • Ἐκράτησα αὐτὸν, καὶ οὐκ ἀφῆκα αὐτόν. ο Περὶ τῶν Σαδδουκαίων, οἱ ἐπηρώτησαν τὸν Ἰη σοῦν περὶ τῆς γυναικὸς τῆς ἑπτὰ λαβούσης άνδρας. Ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ προσῆλθον αὐτῷ Σαδδου καῖοι λέγοντες μὴ εἶναι ἀνάστασιν,» καὶ τὰ ἑξῆς, Δευτερώσεων Δύνανται δὲ οἱ μὲν Φαρισαῖοι λαμβάνε σθαι εἰς, δευτερώσεις, δευτερωτα! δευτερώσεων Οι δὲ Ηρωδιανοὶ εἰς τὸν νομιζόμενον παρά τοῖς πολλοῖς βασιλικόν Ἰουδαίων τῶν οὕτως ἁπλούστερον λεγομένων λόγων. Ἰουδαίων λόγων, λόγον, Εt Servator, ostenso sibi numismate, ipsique impressa imagine, ait: «Reddite quæ sunt Caesaris, Caesari; et quæ sunt Dei, Deo. Atque hæc quidem hoc loco consideremus, quia si quando ab iis ten tali qui occasiones quærunt, et quaestiones propo nunt, non discendi causa, sed ut nos pro virili coarguant, sermones nobis tentandis propositos audiamus, non penitus obmutescere, neque etiam temere, sed caute et considerate respondere debc mus, ut omnem his ansam præcidamus qui occa siones quærunt, et quæ ad salutem conferunt eos inculpate doceamus, qui ideo audiunt ut salutem in dipiscantur. Pharisæi porro docendis variis Judæo rum traditionibus assumi possunt; Herodiani autem ejus verbi causa, quod inter eos qui simpliciori modo appellantur Judæi, regiam obtinere potestatern a multis existimatur. Utrinque vero Sospitatorem de censu interrogant; is autem ipsis, ita ut a nobis supra dictum est, respondet: verum cum discendi causa ipsum non interrogent, sed ut eum in ser mone illaqueent ac tentent, propterea accepta ipsius super sua quæstione sententia, nullamque sibi præ bitam huic insidiandi occasionem demirati, non apud eum quidem, quemadmodum discipuli, man serunt; neque simpliciter abierunt, ut de aliis scri ptum est, sed relicto eo abierunt "; a ac ejus modi quidem sunt, qui relicto Verbo, et fide ei non habita, postquam audierunt illud, recedunt. vero de iis qui postquam audierunt, ab ipsa auditione deficiunt, non aberraverit profecto qui dixerit eos relicto Jesu abiisse; nos autem illud sponsæ usur pabimus: ‹ Tenui eum, nec dimisi eum De Sadducæis, qui Jesum interrogaverunt de muliere quæ septem viris nupserat. qui dicunt non esse resurrectionem 86, et reliqua, modi, id est diversas malitias, et non possumus prius reddere Deo quæ Dei sunt, nisi reddiderimus prin cipi quæ principis sunt, id est, nisi deposuerimus malitiam universam ideo Dominus ostenso sibi numi smate et imagine ejus respondit: Reddite Cæsari, quæ Cæsaris sunt; et Deo, quæ Dei sunt.» Et hoc discamus ex loco præsenti, quoniam si quando tentati fuerimus ab eis qui volunt occasionem, et propo munt nobis quasdam propositiones, non ut discant, sed ut causam accusationis inveniant contra nos, noe omnino tacere debemus, nec simpliciter respondere, sed cum cogitatu, et circumspectu, ut quantum pos sibile nobis fuerit, præcidamus occasionem quærentium in nobis occasionem, et doceamus irreprehensi biliter ea quæ possunt salvare volentes salvari. en illo die, accesserunt ad Jesum Sadducæi qui dicunt non esse resurrectionem, et interrogave ss Cant. 111, t. se Matth. xxit, et seq. es Matth. xxi, 22. quam artem in aliquibus utilem, vanam in multis et futilem, alii subínde excoluere, et in immensum auxere. quidem primos auctores facit Hieronymus R. Sammai et R. Hillel, qui aliquos annis Christi ortum præcessere: earum postmodum patrocinium suscepit R. Akiba, aliique deinde He bræorum magistri; a quibus demum in Talmud relatæ et digestæ sunt. HUETIUS. assectatione Masoræ initium Pharismos dedisse; etc. Pharisæos in omnibus consensisse Scribis, Scribas autem traditionibus fuisse addictis simos testificatur Epiphanius. Traditiones istæ Ju daicæ, quæ meræ nuge et fabulæ aniles fere erant, et earum doctores, appel labantur, cujusmodi erant Pharisæi, ut hic Origenes tradit, et flieronymus in epistola ad Algasiam, et in Matth. xxi. Talium exemplum in signe habes, de manuum lavatione, Matth. xv, 1, plura, atque earum observationi deditum se fuisse profitetur Paulus, Gal. 1, 14. Ex iis orta Masora et Cabala verisimile enim est hujusmodi traditionum, quæ circa legis litteram potissimum versabantur, Ita habebat G. H.; at R. vocem expungit, quam nos re tinendam, et pro legendum existi mamus. Ib. Servator, ostenso sibi numismate, ipsique impressa imagine, ait: «Reddite quæ sunt Caesaris, Caesari; et quæ sunt Dei, Deo. Atque hæc quidem hoc loco consideremus, quia si quando ab iis ten tali qui occasiones quærunt, et quaestiones propo nunt, non discendi causa, sed ut nos pro virili coarguant, sermones nobis tentandis propositos audiamus, non penitus obmutescere, neque etiam temere, sed caute et considerate respondere debc mus, ut omnem his ansam præcidamus qui occa siones quærunt, et quæ ad salutem conferunt eos inculpate doceamus, qui ideo audiunt ut salutem in dipiscantur. Pharisæi porro docendis variis Judæo rum traditionibus assumi possunt; Herodiani autem ejus verbi causa, quod inter eos qui simpliciori modo appellantur Judæi, regiam obtinere potestatern a multis existimatur. Utrinque vero Sospitatorem de censu interrogant; is autem ipsis, ita ut a nobis supra dictum est, respondet: verum cum discendi causa ipsum non interrogent, sed ut eum in ser mone illaqueent ac tentent, propterea accepta ipsius super sua quæstione sententia, nullamque sibi præ bitam huic insidiandi occasionem demirati, non apud eum quidem, quemadmodum discipuli, man serunt; neque simpliciter abierunt, ut de aliis scri ptum est, sed relicto eo abierunt "; a ac ejus modi quidem sunt, qui relicto Verbo, et fide ei non habita, postquam audierunt illud, recedunt. vero de iis qui postquam audierunt, ab ipsa auditione deficiunt, non aberraverit profecto qui dixerit eos relicto Jesu abiisse; nos autem illud sponsæ usur pabimus: ‹ Tenui eum, nec dimisi eum De Sadducæis, qui Jesum interrogaverunt de muliere quæ septem viris nupserat. qui dicunt non esse resurrectionem 86, et reliqua, modi, id est diversas malitias, et non possumus prius reddere Deo quæ Dei sunt, nisi reddiderimus prin cipi quæ principis sunt, id est, nisi deposuerimus malitiam universam ideo Dominus ostenso sibi numi smate et imagine ejus respondit: Reddite Cæsari, quæ Cæsaris sunt; et Deo, quæ Dei sunt.» Et hoc discamus ex loco præsenti, quoniam si quando tentati fuerimus ab eis qui volunt occasionem, et propo munt nobis quasdam propositiones, non ut discant, sed ut causam accusationis inveniant contra nos, noe omnino tacere debemus, nec simpliciter respondere, sed cum cogitatu, et circumspectu, ut quantum pos sibile nobis fuerit, præcidamus occasionem quærentium in nobis occasionem, et doceamus irreprehensi biliter ea quæ possunt salvare volentes salvari. en illo die, accesserunt ad Jesum Sadducæi qui dicunt non esse resurrectionem, et interrogave ss Cant. 111, t. se Matth. xxit, et seq. es Matth. xxi, 22. quam artem in aliquibus utilem, vanam in multis et futilem, alii subínde excoluere, et in immensum auxere. quidem primos auctores facit Hieronymus R. Sammai et R. Hillel, qui aliquos annis Christi ortum præcessere: earum postmodum patrocinium suscepit R. Akiba, aliique deinde He bræorum magistri; a quibus demum in Talmud relatæ et digestæ sunt. HUETIUS. assectatione Masoræ initium Pharismos dedisse; etc. Pharisæos in omnibus consensisse Scribis, Scribas autem traditionibus fuisse addictis simos testificatur Epiphanius. Traditiones istæ Ju daicæ, quæ meræ nuge et fabulæ aniles fere erant, et earum doctores, appel labantur, cujusmodi erant Pharisæi, ut hic Origenes tradit, et flieronymus in epistola ad Algasiam, et in Matth. xxi. Talium exemplum in signe habes, de manuum lavatione, Matth. xv, 1, plura, atque earum observationi deditum se fuisse profitetur Paulus, Gal. 1, 14. Ex iis orta Masora et Cabala verisimile enim est hujusmodi traditionum, quæ circa legis litteram potissimum versabantur, Ita habebat G. H.; at R. vocem expungit, quam nos re tinendam, et pro legendum existi mamus. Ib. 29. ‹ In illo die accesserunt ad eum Sadducæi, 2. doctoribus tradebantur pueris una cum Seri 29. ‹ In illo die accesserunt ad eum Sadducæi, 2. doctoribus tradebantur pueris una cum Seri
PG 13:1561ἵνα γὰρ καθ’ ὑπόθεσιν μὴ ᾖ ἀληθὴς ἡ πεπιστευμένη παρὰ τοῖς πολλοῖς ἀνάστασις, οὐκ «ἐν ταύτῃ τῇ ζωῇ» ἤλπικε «μόνον» «ἐν Χριστῷ» ὁ ἐκείνην ἀθετῶν ζώσης τῆς ψυχῆς, οὐκ ἐκεῖνο μὲν ἀπολαμβανούσης τὸ σῶμα ἐνδυομένης δὲ αἰθέριόν τι καὶ κρεῖττον. ἀλλ’ οὐδὲ «ἐλεεινότεροι πάντων ἀνθρώπων ἐσμέν», εἰ τὴν μὲν ψυχὴν λέγοιμεν ζῆν καὶ ὑπάρχειν, τὸ δὲ σῶμα τοῦτο μὴ περιτιθεῖμεν αὐτῇ μηδὲ λέγοιμεν ἀπολαμβάνειν αὐτό. Ἔτι δὲ εἰς κατασκευὴν τοῦ πρὸς τὸ σημαινόμενον τοῦτο μάλιστα ἵστασθαι τὸν ἀπόστολον ἐν τῇ πρὸς Κορινθίους προτέρᾳ συγχρησόμεθα καὶ τῷ «εἰ ὅλως νεκροὶ οὐκ ἐγείρονται, τί καὶ βαπτίζονται ὑπὲρ αὐτῶν; τί καὶ ἡμεῖς κινδυνεύομεν πᾶσαν ὥραν;» καὶ τῷ «εἰ κατὰ ἄνθρωπον ἐθηριομάχησα ἐν Ἐφέσῳ, τί μοι τὸ ὄφελος; εἰ νεκροὶ οὐκ ἐγείρονται, φάγωμεν καὶ πίωμεν, αὔριον γὰρ ἀποθνῄσκομεν». ἔστω γὰρ τὸ νομισθὲν παρὰ τοῖς πολλοῖς ἀληθὲς εἶναι μὴ εἶναι ἀληθὲς τὸ περὶ τῆς ἀναστάσεως τῶν νεκρῶν, πῶς τούτῳ ἀκολουθεῖ τὸ μάτην ἡμᾶς κινδυνεύειν ὑπὲρ τῆς σωτηρίας τῶν ψυχῶν ἡμῶν ἀγωνιζομένους; πῶς δὲ οὐδὲν ὄφελος τῷ διὰ Χριστὸν θηριομαχήσαντι οἰκονομουμένῃ κατ’ ἀξίαν, τὸ δὲ πρότερον σῶμα μὴ ἀπολαμβάνοι;
ἵνα γὰρ καθ’ ὑπόθεσιν μὴ ᾖ ἀληθὴς ἡ πεπιστευμένη παρὰ τοῖς πολλοῖς ἀνάστασις, οὐκ «ἐν ταύτῃ τῇ ζωῇ» ἤλπικε «μόνον» «ἐν Χριστῷ» ὁ ἐκείνην ἀθετῶν ζώσης τῆς ψυχῆς, οὐκ ἐκεῖνο μὲν ἀπολαμβανούσης τὸ σῶμα ἐνδυομένης δὲ αἰθέριόν τι καὶ κρεῖττον. ἀλλ’ οὐδὲ «ἐλεεινότεροι πάντων ἀνθρώπων ἐσμέν», εἰ τὴν μὲν ψυχὴν λέγοιμεν ζῆν καὶ ὑπάρχειν, τὸ δὲ σῶμα τοῦτο μὴ περιτιθεῖμεν αὐτῇ μηδὲ λέγοιμεν ἀπολαμβάνειν αὐτό. Ἔτι δὲ εἰς κατασκευὴν τοῦ πρὸς τὸ σημαινόμενον τοῦτο μάλιστα ἵστασθαι τὸν ἀπόστολον ἐν τῇ πρὸς Κορινθίους προτέρᾳ συγχρησόμεθα καὶ τῷ «εἰ ὅλως νεκροὶ οὐκ ἐγείρονται, τί καὶ βαπτίζονται ὑπὲρ αὐτῶν; τί καὶ ἡμεῖς κινδυνεύομεν πᾶσαν ὥραν;» καὶ τῷ «εἰ κατὰ ἄνθρωπον ἐθηριομάχησα ἐν Ἐφέσῳ, τί μοι τὸ ὄφελος; εἰ νεκροὶ οὐκ ἐγείρονται, φάγωμεν καὶ πίωμεν, αὔριον γὰρ ἀποθνῄσκομεν». ἔστω γὰρ τὸ νομισθὲν παρὰ τοῖς πολλοῖς ἀληθὲς εἶναι μὴ εἶναι ἀληθὲς τὸ περὶ τῆς ἀναστάσεως τῶν νεκρῶν, πῶς τούτῳ ἀκολουθεῖ τὸ μάτην ἡμᾶς κινδυνεύειν ὑπὲρ τῆς σωτηρίας τῶν ψυχῶν ἡμῶν ἀγωνιζομένους; πῶς δὲ οὐδὲν ὄφελος τῷ διὰ Χριστὸν θηριομαχήσαντι οἰκονομουμένῃ κατ’ ἀξίαν, τὸ δὲ πρότερον σῶμα μὴ ἀπολαμβάνοι;
PG 13:1563πῶς δὲ ἀκολουθεῖ τῷ «μὴ εἶναι» σαρκὸς «ἀνάστασιν» τὸ «φάγωμεν καὶ πίωμεν, αὔριον γὰρ ἀποθνῄσκομεν»; οὐ ταῦτα δέ φαμεν ἀπιστοῦντες τῷ ἐν Ἡσαί̈ᾳ γεγραμμένῳ τοῦτον τὸν τρόπον· «ὄψεται πᾶσα σὰρξ τὸ σωτήριον τοῦ θεοῦ» ἢ τῷ ὑπὸ τοῦ Ἰὼβ λεγομένῳ· «ὅτι ἀένναός ἐστιν ὁ ἐκλύειν με μέλλων ἐπὶ τῆς γῆς, καὶ ἀναστῆσαι τὸ δέρμα μου τὸ ἀνατλοῦν ταῦτα». οὐκ ἀπιστοῦμεν δὲ οὐδὲ τῇ ἀποστολικῇ φωνῇ λεγούσῃ· «ζῳοποιήσει τὰ θνητὰ ὑμῶν σώματα διὰ τὸ ἐνοικοῦν αὐτοῦ πνεῦμα ἐν ὑμῖν». ἀλλ’ ὅση δύναμις καθαίρωμεν τὸ ἐν τῇ ἐκκειμένῃ λέξει τοῦ εὐαγγελίου σημαινόμενον ἀπὸ τῆς ἀνάστασις φωνῆς, διὸ παρεθέμεθα καὶ τὰ ἀπὸ τῆς προτέρας πρὸς Κορινθίους ῥητά. «Προσῆλθον» οὖν τῷ Ἰησοῦ «Σαδδουκαῖοι,» οἵτινες ἔλεγον «μὴ εἶναι ἀνάστασιν,» ἀνάστασιν δὲ τὴν [ὡς ἀποδεδώκαμεν] κατ’ αὐτούς, «καὶ ἐπηρώτησαν» ἡμῶν τὸν κύριον «λέγοντες· Μωσῆς εἶπεν·
πῶς δὲ ἀκολουθεῖ τῷ «μὴ εἶναι» σαρκὸς «ἀνάστασιν» τὸ «φάγωμεν καὶ πίωμεν, αὔριον γὰρ ἀποθνῄσκομεν»; οὐ ταῦτα δέ φαμεν ἀπιστοῦντες τῷ ἐν Ἡσαί̈ᾳ γεγραμμένῳ τοῦτον τὸν τρόπον· «ὄψεται πᾶσα σὰρξ τὸ σωτήριον τοῦ θεοῦ» ἢ τῷ ὑπὸ τοῦ Ἰὼβ λεγομένῳ· «ὅτι ἀένναός ἐστιν ὁ ἐκλύειν με μέλλων ἐπὶ τῆς γῆς, καὶ ἀναστῆσαι τὸ δέρμα μου τὸ ἀνατλοῦν ταῦτα». οὐκ ἀπιστοῦμεν δὲ οὐδὲ τῇ ἀποστολικῇ φωνῇ λεγούσῃ· «ζῳοποιήσει τὰ θνητὰ ὑμῶν σώματα διὰ τὸ ἐνοικοῦν αὐτοῦ πνεῦμα ἐν ὑμῖν». ἀλλ’ ὅση δύναμις καθαίρωμεν τὸ ἐν τῇ ἐκκειμένῃ λέξει τοῦ εὐαγγελίου σημαινόμενον ἀπὸ τῆς ἀνάστασις φωνῆς, διὸ παρεθέμεθα καὶ τὰ ἀπὸ τῆς προτέρας πρὸς Κορινθίους ῥητά. «Προσῆλθον» οὖν τῷ Ἰησοῦ «Σαδδουκαῖοι,» οἵτινες ἔλεγον «μὴ εἶναι ἀνάστασιν,» ἀνάστασιν δὲ τὴν [ὡς ἀποδεδώκαμεν] κατ’ αὐτούς, «καὶ ἐπηρώτησαν» ἡμῶν τὸν κύριον «λέγοντες· Μωσῆς εἶπεν· ἐάν τις ἀποθάνῃ μὴ ἔχων τέκνα, ἐπιγαμβρεύσει ὁ ἀδελφὸς αὐτοῦ τὴν γυναῖκα αὐτοῦ καὶ ἀναστήσει σπέρμα τῷ ἀδελφῷ αὐτοῦ.» ἄξιον οὖν εἰς τοῦτό μοι δοκεῖ παραθέσθαι τὴν Μωσέως λέξιν, εἰς ἣν ἀνέφερον «Σαδδουκαῖοι» τὰ ἐν τῷ εὐαγγελίῳ γεγραμμένα ὑπ’ αὐτῶν εἰρῆσθαι. ἔχει οὖν οὕτως ἐν τῷ Δευτερονομίῳ τὸ ῥητόν· «ἐὰν δὲ κατοικήσωσιν ἀδελφοὶ ἐπὶ τὸ αὐτό, καὶ ἀποθάνῃ εἷς ἐξ αὐτῶν» καὶ τὰ ἑξῆς ἕως τοῦ «οἶκος τοῦ ὑπολυθέντος τὸ ὑπόδημα». τούτου δὴ τοῦ ῥητοῦ οἱ «Σαδδουκαῖοι,» ὡς τὴν ἐλπίδα τῆς ἀναστάσεως μὴ ἔχοντες, φαύλως ἀκούσαντες καὶ μηδὲν θεοῦ ἄξιον ἐνθυμηθέντες εἰς τὸν ἐκκείμενον νόμον, ᾠήθησαν ἀκολουθεῖν τῷ «εἶναι ἀνάστασιν» τὸ καὶ τὸν ἄνδρα ἄνδρα πάλιν ἔσεσθαι ἀναστάντα ἄρρενα μόρια ἔχοντα, καὶ τὴν γυναῖκα γυναῖκα ἀναστήσεσθαι σῶμα γυναικεῖον περικειμένην. καὶ ταπεινῶς ὑπολαμβάνοντες λέγεσθαι τὰ περὶ ἀναστάσεως ἐκ τοῦ ταῦτα αὐτοῖς νομίζειν ἀκολουθεῖν, πλάσαντές τινα μῦθον τὸν περὶ «ἑπτὰ» ἀδελφῶν γαμησάντων μίαν «γυναῖκα,» ἐπηπόρουν «τίνος» ἂν γένοιτο «γυνὴ» τοιαύτη ἀναστᾶσα, φθάσασα ἅπαξ «ἑπτὰ» χρηματίσαι ἀνδρῶν γυνή. ὀνομαζομένην ἀνάστασιν σαρκὸς ἠθέτουν, ἀλλὰ καὶ παντελῶς ἀνήρουν τὴν τῆς ψυχῆς οὐ μόνον ἀθανα σίαν, ἀλλὰ καὶ ἐπιδιαμονὴν οιόμενοι μηδαμού ἐν τοῖς Μωσέως γράμμασι σημαίνεσθαι τὴν τῆς ψυχῆς μετὰ ταῦτα ζωήν. Τὸ δὲ αὐτὸ τοῖς Σαδδου καίοις δόγμα περὶ τῆς τῶν ἀνθρώπων ψυχῆς φρονούσι μέχρι τοῦ δεῦρο Σαμαρείς καὶ οἰκοδομούν τες ἐξ αὐτῶν εἶναι νομομαθεῖς, καὶ ἕως θανάτου ἀγω νιζόμενοι περὶ τοῦ Μωσέως νόμου καὶ τῆς περίπου μῆς. Τοῦτο δὲ τὸ περὶ ἀναστάσεως σημαινόμενον, λέ γω δὲ τὸ παρὰ Σαδδουκαίοις καὶ Σαμαρεῦσιν, ἀθετοῦσι τὴν τῆς ψυχῆς μετὰ ταῦτα ζωὴν, νοοῦντές τινες τῶν κατὰ τὸν τοῦ ᾿Αποστόλου χρόνον Κορινθίων, έδο γμάτιζον μὴ εἶναι ἀνάστασιν, περὶ ὧν ταῦτα γράφει ἡ ἀνάστασιν, οὐ τὴν ἐν τῇ συνηθείᾳ τῶν ἁπλουστέρων Εἰ δὲ Χριστὸς κηρύσσεται, ἐκ νεκρῶν ὅτι ἐγήγερ ται, πῶς λέγουσιν ἐν ὑμῖν τινες, ὅτι ἀνάστασης νεα κρῶν οὐκ ἔστιν;» "Οτι δὲ οἱ ἐν Κορίνθῳ λέγοντες μή εἶναι ἀνάστασιν νεκρῶν κατὰ τὸ Σαδδουκαίων σημαι νόμενον ἠθέτουν τὴν ἀνάστασιν, τὴν ἐπιδιαμονὴν τῆς ψυχῆς, δῆλον ποιεῖ ἐκ τοῦ· «Εἰ ἐν τῇ ζωῇ ταύτῃ ἠλπικότες ἐσμὲν ἐν Χριστῷ μόνον, ἐλεεινότερο πάνω των ἀνθρώπων εσμέν.. "Οπερ ἐπιμελῶς ἐξετάσας, ὄψει, ὅτι ὁ μὲν ἀθετῶν τὴν ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ περι Τὴν τῆς ψυχῆς οὐ μόνον ἀθανασίαν, ἀλλὰ ἐπιδιαμονήν. Ψυχῆς τε τὴν διαμονὴν, καὶ τὰς καθ' ᾅδου τιμωρίας, καὶ τιμὰς ἀναιροῦσι (Σαδδουκαίοι ). τὴν ἀθανασίαν ει τὴν ἐπιδιαμονήν Καὶ οὐ μά την πεπίστευκε περὶ τῆς ἀθανασίας αὐτῆς, ἡ κἂν τῆς διαμονῆς·: Πρὸς τὰ παρ' Έλλησι καὶ βαρβάροις οὐκ εὐκαταφρονήτως λεγόμενα περὶ τῆς ἀθανασίας τῆς ψυχῆς, ἢ τῆς ἐπιδιαμονῆς αὐτῆς, ἢ τῆς τοῦ νοῦ ἀθανασίας. Μετά θάνατον ἐπιμένειν ψυχὴν, φθαρτὴν δὲ ὑπάρχειν. Κλεάνθης μὲν οὖν πάσας ἐπι διαμένειν μέχρι τῆς ἐκπυρώσεως (ψυχάς) Χρύσιπ πος δὲ τὰς τῶν σοφῶν μόνων. « Φιλοσοφούμενα, μια: Καὶ σχεδὸν τὰ πλεῖστα τῷ Πλάτωνι σύμφωνος ἐστι, πλὴν τοῦ περὶ ψυχὴν δόγματος· ὁ μὲν γὰρ Πλά των ἀθάνατον, ὁ δὲ ᾿Αριστοτέλης ἐπιδιαμένειν, καὶ μετὰ ταῦτα ἐναφανίζεσθαι τῷ πέμπτω σώματι. • Ει ἐπιδιαμονῇ. τὴν ἐς ἀεὶ διαμονήν Τὸ δὲ αὐτὸ τοῖς Σαδδουκαίοις δόγμα... τρο νουσί.. Σαμαρείς. Αξιον δέ ἐστι ζητῆσαι πως, Σαμαρειτῶν τὸν μέλο λοντα αἰῶνα ἀρνουμένων, καὶ μηδὲ τὴν τῆς ψυχῆς ἐπιδιαμονὴν προσιεμένων, τον Σωτῆρα ἐτόλμησαν εἰπεῖν (Σαμαρείτην, περὶ ἀναστάσεως καὶ κρίσεως πλεῖστα ὅσα διδάξαντα, ὀνομαζομένην ἀνάστασιν σαρκὸς ἠθέτουν, ἀλλὰ καὶ παντελῶς ἀνήρουν τὴν τῆς ψυχῆς οὐ μόνον ἀθανα σίαν, ἀλλὰ καὶ ἐπιδιαμονὴν οιόμενοι μηδαμού ἐν τοῖς Μωσέως γράμμασι σημαίνεσθαι τὴν τῆς ψυχῆς μετὰ ταῦτα ζωήν. Τὸ δὲ αὐτὸ τοῖς Σαδδου καίοις δόγμα περὶ τῆς τῶν ἀνθρώπων ψυχῆς φρονούσι μέχρι τοῦ δεῦρο Σαμαρείς καὶ οἰκοδομούν τες ἐξ αὐτῶν εἶναι νομομαθεῖς, καὶ ἕως θανάτου ἀγω νιζόμενοι περὶ τοῦ Μωσέως νόμου καὶ τῆς περίπου μῆς. Τοῦτο δὲ τὸ περὶ ἀναστάσεως σημαινόμενον, λέ γω δὲ τὸ παρὰ Σαδδουκαίοις καὶ Σαμαρεῦσιν, ἀθετοῦσι τὴν τῆς ψυχῆς μετὰ ταῦτα ζωὴν, νοοῦντές τινες τῶν κατὰ τὸν τοῦ ᾿Αποστόλου χρόνον Κορινθίων, έδο γμάτιζον μὴ εἶναι ἀνάστασιν, περὶ ὧν ταῦτα γράφει ἡ ἀνάστασιν, οὐ τὴν ἐν τῇ συνηθείᾳ τῶν ἁπλουστέρων Εἰ δὲ Χριστὸς κηρύσσεται, ἐκ νεκρῶν ὅτι ἐγήγερ ται, πῶς λέγουσιν ἐν ὑμῖν τινες, ὅτι ἀνάστασης νεα κρῶν οὐκ ἔστιν;» "Οτι δὲ οἱ ἐν Κορίνθῳ λέγοντες μή εἶναι ἀνάστασιν νεκρῶν κατὰ τὸ Σαδδουκαίων σημαι νόμενον ἠθέτουν τὴν ἀνάστασιν, τὴν ἐπιδιαμονὴν τῆς ψυχῆς, δῆλον ποιεῖ ἐκ τοῦ· «Εἰ ἐν τῇ ζωῇ ταύτῃ ἠλπικότες ἐσμὲν ἐν Χριστῷ μόνον, ἐλεεινότερο πάνω των ἀνθρώπων εσμέν.. "Οπερ ἐπιμελῶς ἐξετάσας, ὄψει, ὅτι ὁ μὲν ἀθετῶν τὴν ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ περι Τὴν τῆς ψυχῆς οὐ μόνον ἀθανασίαν, ἀλλὰ ἐπιδιαμονήν. Ψυχῆς τε τὴν διαμονὴν, καὶ τὰς καθ' ᾅδου τιμωρίας, καὶ τιμὰς ἀναιροῦσι (Σαδδουκαίοι ). τὴν ἀθανασίαν ει τὴν ἐπιδιαμονήν Καὶ οὐ μά την πεπίστευκε περὶ τῆς ἀθανασίας αὐτῆς, ἡ κἂν τῆς διαμονῆς·: Πρὸς τὰ παρ' Έλλησι καὶ βαρβάροις οὐκ εὐκαταφρονήτως λεγόμενα περὶ τῆς ἀθανασίας τῆς ψυχῆς, ἢ τῆς ἐπιδιαμονῆς αὐτῆς, ἢ τῆς τοῦ νοῦ ἀθανασίας. Μετά θάνατον ἐπιμένειν ψυχὴν, φθαρτὴν δὲ ὑπάρχειν. Κλεάνθης μὲν οὖν πάσας ἐπι διαμένειν μέχρι τῆς ἐκπυρώσεως (ψυχάς) Χρύσιπ πος δὲ τὰς τῶν σοφῶν μόνων. « Φιλοσοφούμενα, μια: Καὶ σχεδὸν τὰ πλεῖστα τῷ Πλάτωνι σύμφωνος ἐστι, πλὴν τοῦ περὶ ψυχὴν δόγματος· ὁ μὲν γὰρ Πλά των ἀθάνατον, ὁ δὲ ᾿Αριστοτέλης ἐπιδιαμένειν, καὶ μετὰ ταῦτα ἐναφανίζεσθαι τῷ πέμπτω σώματι. • Ει ἐπιδιαμονῇ. τὴν ἐς ἀεὶ διαμονήν Τὸ δὲ αὐτὸ τοῖς Σαδδουκαίοις δόγμα... τρο νουσί.. Σαμαρείς. Αξιον δέ ἐστι ζητῆσαι πως, Σαμαρειτῶν τὸν μέλο λοντα αἰῶνα ἀρνουμένων, καὶ μηδὲ τὴν τῆς ψυχῆς ἐπιδιαμονὴν προσιεμένων, τον Σωτῆρα ἐτόλμησαν εἰπεῖν (Σαμαρείτην, περὶ ἀναστάσεως καὶ κρίσεως πλεῖστα ὅσα διδάξαντα, nem non esse sciscebant, non eam solum quæ a simplicioribus carnis resurrectio dicitur, respue bant, sed et animæ non modo immortalitatem, at oninem etiam perseverantiam funditus tollebaut, nullam animæ vitam post illam corporis in Moysis scriptis significari credentes. Eamdem autem de humana anima sententiam quam Sadducæi, ad hanc usque diem Samaritani tuentur, quique inter eos probare se legis peritos volunt, et pro Moysis lege ac circumcisione ad mortem usque depugnant. Hoc autem de resurrectione placitum, quod nimirum tuebantur Sadducæi et Samaritani, futuram dein ceps animæ vitam negantes, amplexi quidam Apo stoli temporibus Corinthii, resurrectionem quoque non dari statuebant; de quibus id ipse scribit et Si autem Christus prædicatur quod resurrexit a B. mortuis; quomodo quidam dicunt in vobis, quoniam resurrectio mortuorum non est?» Quod autem mortuorum resurrectionem inficiantes Corinthii, juxta Sadducæorum sententiam, resurrectionem, hoc est, animæ perennitatem respuerent, his osten dit verbis: «Si in bac vita tantum in Christo sperantes sumus, miserabiliores sumus omnibus hominibus. › Quod si diligenter perpenderis, videbis prudentiores habere sermones, dicentes resurrectionem non esse. Sadducæi enim, qui dicunt resurre ctionem non esse, non solum hanc quæ in consuetudine a simplicioribus carnis resurrectio nominatur, negabant, sed etiam animæ immortalitatem tollebant. Secundum quos etiam nunc sapiunt Samaræi. Ne "I Cor. xv, 12. ss ibid., 19. ment hanc etiam de interitu animarum opinionem ornamenta ipsorum, cum ante non essent, facta iis a Luca attribui, Act. xxiii, 8, cum neque resur rectionem, neque angelum, neque spiritum ipsos admittere scribit; spiritum nempe a morte super stitem. HUETtius. Josephus, lib. ut De bell. Jud., cap. Anima perse verantiam, et poenas in inferno, et præmia tollunt (Sadducæi).» Alii quippe animam nunquam inter morituram; alii ad multa sæcula perseveraturam, alii statim post obitum perituram affirmabant. Male ergo quidam con fundunt. Origenes, lib. u contr. Cels. et lib. ut Animæ autem perseverantiam admittebant Stoici, immortalitatem negabant, Laertius in Zenone Cleanthes quidem ad conflagrationem usque omnes perseveraturas (ani mas), Chrysippus vero solorum sapientum.» idem Aristoteli tribuunt Origeni ascri in omnibus fere Platoni consentit, præterquam circa dogma de anima: eam quippe Plato immor talem esse vult: Aristoteles autem perseverare, tum deinde in quinto corpore evanescere. Huc facere videtur illud Irenæi lib. ut, cap. 64: • Quem admodum enim cœlum quod est super nos, tirma mentum, et sol, et luna, et reliquæ stella, et omnia sunt, et multa tempora perseverant secundum vo luntatem Dei: sic et de animabus, et de spiritibus, et omnino de omnibus his quæ facta sunt, cogitans quis minime peccavit: quando omnia quæ facta sunt, initium quidem facturæ suæ habeɔnt, perseverent autem quoadusque ea Deus et esse et perseverare voiuerit. Testatur pro his sententiis etiam prophe ticus spiritus dicens: Quoniam ipse dixit, et facla sunt; ipse mandavit, et creata sunt: statuit ea in sæculum sæculi.» Et iterum de salvando homine sic ait Vitam petiit a te, et tribuisti ei longitudinem dierum in sæculum sæculi:, tanquam Patre omnium donante et in sæculum sæculi perseverantiam his qui salvi fiunt. Non enim ex nobis, neque ex nostra natura vita est; sed secundum gratiam Dei datur et ideo qui servaverit datum vitæ, et gratias egerit ei qui præstitit, accipiet et in sæculuni sæculi lon gitudinem dierum: qui autem abjecerit eam, et in gratus exstiterit factori ob hoc quod factus est, ei non cognoverit eum qui præstat, ipse se prival in seculumn saeculi perseverantia, id est, Immortalitatem etiam Athenag ras appellat, lib. De resurrect., qua voce saepe uti tur toto hoc libro. ID. Hieronymus, Dialog. adv. Lucifer. cap. 8: «Quod Dositheus Samaritanorum princeps prophetas repudiavit. Quod Sadducri ex illius fa dice nascentes etiam resurrectionem carnis negave runt.» Origenes in Joann. vn, 48, tom. xxv! et hom. in Num. Vide item Epiphanium, lær. xi, que est Samaritanorum, cap. et 3; Philastrium, her. vul, et Joaunem Damasc num, De haresibus. lp. nem non esse sciscebant, non eam solum quæ a simplicioribus carnis resurrectio dicitur, respue bant, sed et animæ non modo immortalitatem, at oninem etiam perseverantiam funditus tollebaut, nullam animæ vitam post illam corporis in Moysis scriptis significari credentes. Eamdem autem de humana anima sententiam quam Sadducæi, ad hanc usque diem Samaritani tuentur, quique inter eos probare se legis peritos volunt, et pro Moysis lege ac circumcisione ad mortem usque depugnant. Hoc autem de resurrectione placitum, quod nimirum tuebantur Sadducæi et Samaritani, futuram dein ceps animæ vitam negantes, amplexi quidam Apo stoli temporibus Corinthii, resurrectionem quoque non dari statuebant; de quibus id ipse scribit et Si autem Christus prædicatur quod resurrexit a B. mortuis; quomodo quidam dicunt in vobis, quoniam resurrectio mortuorum non est?» Quod autem mortuorum resurrectionem inficiantes Corinthii, juxta Sadducæorum sententiam, resurrectionem, hoc est, animæ perennitatem respuerent, his osten dit verbis: «Si in bac vita tantum in Christo sperantes sumus, miserabiliores sumus omnibus hominibus. › Quod si diligenter perpenderis, videbis prudentiores habere sermones, dicentes resurrectionem non esse. Sadducæi enim, qui dicunt resurre ctionem non esse, non solum hanc quæ in consuetudine a simplicioribus carnis resurrectio nominatur, negabant, sed etiam animæ immortalitatem tollebant. Secundum quos etiam nunc sapiunt Samaræi. Ne "I Cor. xv, 12. ss ibid., 19. ment hanc etiam de interitu animarum opinionem ornamenta ipsorum, cum ante non essent, facta iis a Luca attribui, Act. xxiii, 8, cum neque resur rectionem, neque angelum, neque spiritum ipsos admittere scribit; spiritum nempe a morte super stitem. HUETtius. Josephus, lib. ut De bell. Jud., cap. Anima perse verantiam, et poenas in inferno, et præmia tollunt (Sadducæi).» Alii quippe animam nunquam inter morituram; alii ad multa sæcula perseveraturam, alii statim post obitum perituram affirmabant. Male ergo quidam con fundunt. Origenes, lib. u contr. Cels. et lib. ut Animæ autem perseverantiam admittebant Stoici, immortalitatem negabant, Laertius in Zenone Cleanthes quidem ad conflagrationem usque omnes perseveraturas (ani mas), Chrysippus vero solorum sapientum.» idem Aristoteli tribuunt Origeni ascri in omnibus fere Platoni consentit, præterquam circa dogma de anima: eam quippe Plato immor talem esse vult: Aristoteles autem perseverare, tum deinde in quinto corpore evanescere. Huc facere videtur illud Irenæi lib. ut, cap. 64: • Quem admodum enim cœlum quod est super nos, tirma mentum, et sol, et luna, et reliquæ stella, et omnia sunt, et multa tempora perseverant secundum vo luntatem Dei: sic et de animabus, et de spiritibus, et omnino de omnibus his quæ facta sunt, cogitans quis minime peccavit: quando omnia quæ facta sunt, initium quidem facturæ suæ habeɔnt, perseverent autem quoadusque ea Deus et esse et perseverare voiuerit. Testatur pro his sententiis etiam prophe ticus spiritus dicens: Quoniam ipse dixit, et facla sunt; ipse mandavit, et creata sunt: statuit ea in sæculum sæculi.» Et iterum de salvando homine sic ait Vitam petiit a te, et tribuisti ei longitudinem dierum in sæculum sæculi:, tanquam Patre omnium donante et in sæculum sæculi perseverantiam his qui salvi fiunt. Non enim ex nobis, neque ex nostra natura vita est; sed secundum gratiam Dei datur et ideo qui servaverit datum vitæ, et gratias egerit ei qui præstitit, accipiet et in sæculuni sæculi lon gitudinem dierum: qui autem abjecerit eam, et in gratus exstiterit factori ob hoc quod factus est, ei non cognoverit eum qui præstat, ipse se prival in seculumn saeculi perseverantia, id est, Immortalitatem etiam Athenag ras appellat, lib. De resurrect., qua voce saepe uti tur toto hoc libro. ID. Hieronymus, Dialog. adv. Lucifer. cap. 8: «Quod Dositheus Samaritanorum princeps prophetas repudiavit. Quod Sadducri ex illius fa dice nascentes etiam resurrectionem carnis negave runt.» Origenes in Joann. vn, 48, tom. xxv! et hom. in Num. Vide item Epiphanium, lær. xi, que est Samaritanorum, cap. et 3; Philastrium, her. vul, et Joaunem Damasc num, De haresibus. lp.
ἐάν τις ἀποθάνῃ μὴ ἔχων τέκνα, ἐπιγαμβρεύσει ὁ ἀδελφὸς αὐτοῦ τὴν γυναῖκα αὐτοῦ καὶ ἀναστήσει σπέρμα τῷ ἀδελφῷ αὐτοῦ.» ἄξιον οὖν εἰς τοῦτό μοι δοκεῖ παραθέσθαι τὴν Μωσέως λέξιν, εἰς ἣν ἀνέφερον «Σαδδουκαῖοι» τὰ ἐν τῷ εὐαγγελίῳ γεγραμμένα ὑπ’ αὐτῶν εἰρῆσθαι. ἔχει οὖν οὕτως ἐν τῷ Δευτερονομίῳ τὸ ῥητόν· «ἐὰν δὲ κατοικήσωσιν ἀδελφοὶ ἐπὶ τὸ αὐτό, καὶ ἀποθάνῃ εἷς ἐξ αὐτῶν» καὶ τὰ ἑξῆς ἕως τοῦ «οἶκος τοῦ ὑπολυθέντος τὸ ὑπόδημα». τούτου δὴ τοῦ ῥητοῦ οἱ «Σαδδουκαῖοι,» ὡς τὴν ἐλπίδα τῆς ἀναστάσεως μὴ ἔχοντες, φαύλως ἀκούσαντες καὶ μηδὲν θεοῦ ἄξιον ἐνθυμηθέντες εἰς τὸν ἐκκείμενον νόμον, ᾠήθησαν ἀκολουθεῖν τῷ «εἶναι ἀνάστασιν» τὸ καὶ τὸν ἄνδρα ἄνδρα πάλιν ἔσεσθαι ἀναστάντα ἄρρενα μόρια ἔχοντα, καὶ τὴν γυναῖκα γυναῖκα ἀναστήσεσθαι σῶμα γυναικεῖον περικειμένην. καὶ ταπεινῶς ὑπολαμβάνοντες λέγεσθαι τὰ περὶ ἀναστάσεως ἐκ τοῦ ταῦτα αὐτοῖς νομίζειν ἀκολουθεῖν, πλάσαντές τινα μῦθον τὸν περὶ «ἑπτὰ» ἀδελφῶν γαμησάντων μίαν «γυναῖκα,» ἐπηπόρουν «τίνος» ἂν γένοιτο «γυνὴ» τοιαύτη ἀναστᾶσα, φθάσασα ἅπαξ «ἑπτὰ» χρηματίσαι ἀνδρῶν γυνή.
πῶς δὲ ἀκολουθεῖ τῷ «μὴ εἶναι» σαρκὸς «ἀνάστασιν» τὸ «φάγωμεν καὶ πίωμεν, αὔριον γὰρ ἀποθνῄσκομεν»; οὐ ταῦτα δέ φαμεν ἀπιστοῦντες τῷ ἐν Ἡσαί̈ᾳ γεγραμμένῳ τοῦτον τὸν τρόπον· «ὄψεται πᾶσα σὰρξ τὸ σωτήριον τοῦ θεοῦ» ἢ τῷ ὑπὸ τοῦ Ἰὼβ λεγομένῳ· «ὅτι ἀένναός ἐστιν ὁ ἐκλύειν με μέλλων ἐπὶ τῆς γῆς, καὶ ἀναστῆσαι τὸ δέρμα μου τὸ ἀνατλοῦν ταῦτα». οὐκ ἀπιστοῦμεν δὲ οὐδὲ τῇ ἀποστολικῇ φωνῇ λεγούσῃ· «ζῳοποιήσει τὰ θνητὰ ὑμῶν σώματα διὰ τὸ ἐνοικοῦν αὐτοῦ πνεῦμα ἐν ὑμῖν». ἀλλ’ ὅση δύναμις καθαίρωμεν τὸ ἐν τῇ ἐκκειμένῃ λέξει τοῦ εὐαγγελίου σημαινόμενον ἀπὸ τῆς ἀνάστασις φωνῆς, διὸ παρεθέμεθα καὶ τὰ ἀπὸ τῆς προτέρας πρὸς Κορινθίους ῥητά. «Προσῆλθον» οὖν τῷ Ἰησοῦ «Σαδδουκαῖοι,» οἵτινες ἔλεγον «μὴ εἶναι ἀνάστασιν,» ἀνάστασιν δὲ τὴν [ὡς ἀποδεδώκαμεν] κατ’ αὐτούς, «καὶ ἐπηρώτησαν» ἡμῶν τὸν κύριον «λέγοντες· Μωσῆς εἶπεν· ἐάν τις ἀποθάνῃ μὴ ἔχων τέκνα, ἐπιγαμβρεύσει ὁ ἀδελφὸς αὐτοῦ τὴν γυναῖκα αὐτοῦ καὶ ἀναστήσει σπέρμα τῷ ἀδελφῷ αὐτοῦ.» ἄξιον οὖν εἰς τοῦτό μοι δοκεῖ παραθέσθαι τὴν Μωσέως λέξιν, εἰς ἣν ἀνέφερον «Σαδδουκαῖοι» τὰ ἐν τῷ εὐαγγελίῳ γεγραμμένα ὑπ’ αὐτῶν εἰρῆσθαι. ἔχει οὖν οὕτως ἐν τῷ Δευτερονομίῳ τὸ ῥητόν· «ἐὰν δὲ κατοικήσωσιν ἀδελφοὶ ἐπὶ τὸ αὐτό, καὶ ἀποθάνῃ εἷς ἐξ αὐτῶν» καὶ τὰ ἑξῆς ἕως τοῦ «οἶκος τοῦ ὑπολυθέντος τὸ ὑπόδημα». τούτου δὴ τοῦ ῥητοῦ οἱ «Σαδδουκαῖοι,» ὡς τὴν ἐλπίδα τῆς ἀναστάσεως μὴ ἔχοντες, φαύλως ἀκούσαντες καὶ μηδὲν θεοῦ ἄξιον ἐνθυμηθέντες εἰς τὸν ἐκκείμενον νόμον, ᾠήθησαν ἀκολουθεῖν τῷ «εἶναι ἀνάστασιν» τὸ καὶ τὸν ἄνδρα ἄνδρα πάλιν ἔσεσθαι ἀναστάντα ἄρρενα μόρια ἔχοντα, καὶ τὴν γυναῖκα γυναῖκα ἀναστήσεσθαι σῶμα γυναικεῖον περικειμένην. καὶ ταπεινῶς ὑπολαμβάνοντες λέγεσθαι τὰ περὶ ἀναστάσεως ἐκ τοῦ ταῦτα αὐτοῖς νομίζειν ἀκολουθεῖν, πλάσαντές τινα μῦθον τὸν περὶ «ἑπτὰ» ἀδελφῶν γαμησάντων μίαν «γυναῖκα,» ἐπηπόρουν «τίνος» ἂν γένοιτο «γυνὴ» τοιαύτη ἀναστᾶσα, φθάσασα ἅπαξ «ἑπτὰ» χρηματίσαι ἀνδρῶν γυνή. ὀνομαζομένην ἀνάστασιν σαρκὸς ἠθέτουν, ἀλλὰ καὶ παντελῶς ἀνήρουν τὴν τῆς ψυχῆς οὐ μόνον ἀθανα σίαν, ἀλλὰ καὶ ἐπιδιαμονὴν οιόμενοι μηδαμού ἐν τοῖς Μωσέως γράμμασι σημαίνεσθαι τὴν τῆς ψυχῆς μετὰ ταῦτα ζωήν. Τὸ δὲ αὐτὸ τοῖς Σαδδου καίοις δόγμα περὶ τῆς τῶν ἀνθρώπων ψυχῆς φρονούσι μέχρι τοῦ δεῦρο Σαμαρείς καὶ οἰκοδομούν τες ἐξ αὐτῶν εἶναι νομομαθεῖς, καὶ ἕως θανάτου ἀγω νιζόμενοι περὶ τοῦ Μωσέως νόμου καὶ τῆς περίπου μῆς. Τοῦτο δὲ τὸ περὶ ἀναστάσεως σημαινόμενον, λέ γω δὲ τὸ παρὰ Σαδδουκαίοις καὶ Σαμαρεῦσιν, ἀθετοῦσι τὴν τῆς ψυχῆς μετὰ ταῦτα ζωὴν, νοοῦντές τινες τῶν κατὰ τὸν τοῦ ᾿Αποστόλου χρόνον Κορινθίων, έδο γμάτιζον μὴ εἶναι ἀνάστασιν, περὶ ὧν ταῦτα γράφει ἡ ἀνάστασιν, οὐ τὴν ἐν τῇ συνηθείᾳ τῶν ἁπλουστέρων Εἰ δὲ Χριστὸς κηρύσσεται, ἐκ νεκρῶν ὅτι ἐγήγερ ται, πῶς λέγουσιν ἐν ὑμῖν τινες, ὅτι ἀνάστασης νεα κρῶν οὐκ ἔστιν;» "Οτι δὲ οἱ ἐν Κορίνθῳ λέγοντες μή εἶναι ἀνάστασιν νεκρῶν κατὰ τὸ Σαδδουκαίων σημαι νόμενον ἠθέτουν τὴν ἀνάστασιν, τὴν ἐπιδιαμονὴν τῆς ψυχῆς, δῆλον ποιεῖ ἐκ τοῦ· «Εἰ ἐν τῇ ζωῇ ταύτῃ ἠλπικότες ἐσμὲν ἐν Χριστῷ μόνον, ἐλεεινότερο πάνω των ἀνθρώπων εσμέν.. "Οπερ ἐπιμελῶς ἐξετάσας, ὄψει, ὅτι ὁ μὲν ἀθετῶν τὴν ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ περι Τὴν τῆς ψυχῆς οὐ μόνον ἀθανασίαν, ἀλλὰ ἐπιδιαμονήν. Ψυχῆς τε τὴν διαμονὴν, καὶ τὰς καθ' ᾅδου τιμωρίας, καὶ τιμὰς ἀναιροῦσι (Σαδδουκαίοι ). τὴν ἀθανασίαν ει τὴν ἐπιδιαμονήν Καὶ οὐ μά την πεπίστευκε περὶ τῆς ἀθανασίας αὐτῆς, ἡ κἂν τῆς διαμονῆς·: Πρὸς τὰ παρ' Έλλησι καὶ βαρβάροις οὐκ εὐκαταφρονήτως λεγόμενα περὶ τῆς ἀθανασίας τῆς ψυχῆς, ἢ τῆς ἐπιδιαμονῆς αὐτῆς, ἢ τῆς τοῦ νοῦ ἀθανασίας. Μετά θάνατον ἐπιμένειν ψυχὴν, φθαρτὴν δὲ ὑπάρχειν. Κλεάνθης μὲν οὖν πάσας ἐπι διαμένειν μέχρι τῆς ἐκπυρώσεως (ψυχάς) Χρύσιπ πος δὲ τὰς τῶν σοφῶν μόνων. « Φιλοσοφούμενα, μια: Καὶ σχεδὸν τὰ πλεῖστα τῷ Πλάτωνι σύμφωνος ἐστι, πλὴν τοῦ περὶ ψυχὴν δόγματος· ὁ μὲν γὰρ Πλά των ἀθάνατον, ὁ δὲ ᾿Αριστοτέλης ἐπιδιαμένειν, καὶ μετὰ ταῦτα ἐναφανίζεσθαι τῷ πέμπτω σώματι. • Ει ἐπιδιαμονῇ. τὴν ἐς ἀεὶ διαμονήν Τὸ δὲ αὐτὸ τοῖς Σαδδουκαίοις δόγμα... τρο νουσί.. Σαμαρείς. Αξιον δέ ἐστι ζητῆσαι πως, Σαμαρειτῶν τὸν μέλο λοντα αἰῶνα ἀρνουμένων, καὶ μηδὲ τὴν τῆς ψυχῆς ἐπιδιαμονὴν προσιεμένων, τον Σωτῆρα ἐτόλμησαν εἰπεῖν (Σαμαρείτην, περὶ ἀναστάσεως καὶ κρίσεως πλεῖστα ὅσα διδάξαντα, ὀνομαζομένην ἀνάστασιν σαρκὸς ἠθέτουν, ἀλλὰ καὶ παντελῶς ἀνήρουν τὴν τῆς ψυχῆς οὐ μόνον ἀθανα σίαν, ἀλλὰ καὶ ἐπιδιαμονὴν οιόμενοι μηδαμού ἐν τοῖς Μωσέως γράμμασι σημαίνεσθαι τὴν τῆς ψυχῆς μετὰ ταῦτα ζωήν. Τὸ δὲ αὐτὸ τοῖς Σαδδου καίοις δόγμα περὶ τῆς τῶν ἀνθρώπων ψυχῆς φρονούσι μέχρι τοῦ δεῦρο Σαμαρείς καὶ οἰκοδομούν τες ἐξ αὐτῶν εἶναι νομομαθεῖς, καὶ ἕως θανάτου ἀγω νιζόμενοι περὶ τοῦ Μωσέως νόμου καὶ τῆς περίπου μῆς. Τοῦτο δὲ τὸ περὶ ἀναστάσεως σημαινόμενον, λέ γω δὲ τὸ παρὰ Σαδδουκαίοις καὶ Σαμαρεῦσιν, ἀθετοῦσι τὴν τῆς ψυχῆς μετὰ ταῦτα ζωὴν, νοοῦντές τινες τῶν κατὰ τὸν τοῦ ᾿Αποστόλου χρόνον Κορινθίων, έδο γμάτιζον μὴ εἶναι ἀνάστασιν, περὶ ὧν ταῦτα γράφει ἡ ἀνάστασιν, οὐ τὴν ἐν τῇ συνηθείᾳ τῶν ἁπλουστέρων Εἰ δὲ Χριστὸς κηρύσσεται, ἐκ νεκρῶν ὅτι ἐγήγερ ται, πῶς λέγουσιν ἐν ὑμῖν τινες, ὅτι ἀνάστασης νεα κρῶν οὐκ ἔστιν;» "Οτι δὲ οἱ ἐν Κορίνθῳ λέγοντες μή εἶναι ἀνάστασιν νεκρῶν κατὰ τὸ Σαδδουκαίων σημαι νόμενον ἠθέτουν τὴν ἀνάστασιν, τὴν ἐπιδιαμονὴν τῆς ψυχῆς, δῆλον ποιεῖ ἐκ τοῦ· «Εἰ ἐν τῇ ζωῇ ταύτῃ ἠλπικότες ἐσμὲν ἐν Χριστῷ μόνον, ἐλεεινότερο πάνω των ἀνθρώπων εσμέν.. "Οπερ ἐπιμελῶς ἐξετάσας, ὄψει, ὅτι ὁ μὲν ἀθετῶν τὴν ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ περι Τὴν τῆς ψυχῆς οὐ μόνον ἀθανασίαν, ἀλλὰ ἐπιδιαμονήν. Ψυχῆς τε τὴν διαμονὴν, καὶ τὰς καθ' ᾅδου τιμωρίας, καὶ τιμὰς ἀναιροῦσι (Σαδδουκαίοι ). τὴν ἀθανασίαν ει τὴν ἐπιδιαμονήν Καὶ οὐ μά την πεπίστευκε περὶ τῆς ἀθανασίας αὐτῆς, ἡ κἂν τῆς διαμονῆς·: Πρὸς τὰ παρ' Έλλησι καὶ βαρβάροις οὐκ εὐκαταφρονήτως λεγόμενα περὶ τῆς ἀθανασίας τῆς ψυχῆς, ἢ τῆς ἐπιδιαμονῆς αὐτῆς, ἢ τῆς τοῦ νοῦ ἀθανασίας. Μετά θάνατον ἐπιμένειν ψυχὴν, φθαρτὴν δὲ ὑπάρχειν. Κλεάνθης μὲν οὖν πάσας ἐπι διαμένειν μέχρι τῆς ἐκπυρώσεως (ψυχάς) Χρύσιπ πος δὲ τὰς τῶν σοφῶν μόνων. « Φιλοσοφούμενα, μια: Καὶ σχεδὸν τὰ πλεῖστα τῷ Πλάτωνι σύμφωνος ἐστι, πλὴν τοῦ περὶ ψυχὴν δόγματος· ὁ μὲν γὰρ Πλά των ἀθάνατον, ὁ δὲ ᾿Αριστοτέλης ἐπιδιαμένειν, καὶ μετὰ ταῦτα ἐναφανίζεσθαι τῷ πέμπτω σώματι. • Ει ἐπιδιαμονῇ. τὴν ἐς ἀεὶ διαμονήν Τὸ δὲ αὐτὸ τοῖς Σαδδουκαίοις δόγμα... τρο νουσί.. Σαμαρείς. Αξιον δέ ἐστι ζητῆσαι πως, Σαμαρειτῶν τὸν μέλο λοντα αἰῶνα ἀρνουμένων, καὶ μηδὲ τὴν τῆς ψυχῆς ἐπιδιαμονὴν προσιεμένων, τον Σωτῆρα ἐτόλμησαν εἰπεῖν (Σαμαρείτην, περὶ ἀναστάσεως καὶ κρίσεως πλεῖστα ὅσα διδάξαντα, nem non esse sciscebant, non eam solum quæ a simplicioribus carnis resurrectio dicitur, respue bant, sed et animæ non modo immortalitatem, at oninem etiam perseverantiam funditus tollebaut, nullam animæ vitam post illam corporis in Moysis scriptis significari credentes. Eamdem autem de humana anima sententiam quam Sadducæi, ad hanc usque diem Samaritani tuentur, quique inter eos probare se legis peritos volunt, et pro Moysis lege ac circumcisione ad mortem usque depugnant. Hoc autem de resurrectione placitum, quod nimirum tuebantur Sadducæi et Samaritani, futuram dein ceps animæ vitam negantes, amplexi quidam Apo stoli temporibus Corinthii, resurrectionem quoque non dari statuebant; de quibus id ipse scribit et Si autem Christus prædicatur quod resurrexit a B. mortuis; quomodo quidam dicunt in vobis, quoniam resurrectio mortuorum non est?» Quod autem mortuorum resurrectionem inficiantes Corinthii, juxta Sadducæorum sententiam, resurrectionem, hoc est, animæ perennitatem respuerent, his osten dit verbis: «Si in bac vita tantum in Christo sperantes sumus, miserabiliores sumus omnibus hominibus. › Quod si diligenter perpenderis, videbis prudentiores habere sermones, dicentes resurrectionem non esse. Sadducæi enim, qui dicunt resurre ctionem non esse, non solum hanc quæ in consuetudine a simplicioribus carnis resurrectio nominatur, negabant, sed etiam animæ immortalitatem tollebant. Secundum quos etiam nunc sapiunt Samaræi. Ne "I Cor. xv, 12. ss ibid., 19. ment hanc etiam de interitu animarum opinionem ornamenta ipsorum, cum ante non essent, facta iis a Luca attribui, Act. xxiii, 8, cum neque resur rectionem, neque angelum, neque spiritum ipsos admittere scribit; spiritum nempe a morte super stitem. HUETtius. Josephus, lib. ut De bell. Jud., cap. Anima perse verantiam, et poenas in inferno, et præmia tollunt (Sadducæi).» Alii quippe animam nunquam inter morituram; alii ad multa sæcula perseveraturam, alii statim post obitum perituram affirmabant. Male ergo quidam con fundunt. Origenes, lib. u contr. Cels. et lib. ut Animæ autem perseverantiam admittebant Stoici, immortalitatem negabant, Laertius in Zenone Cleanthes quidem ad conflagrationem usque omnes perseveraturas (ani mas), Chrysippus vero solorum sapientum.» idem Aristoteli tribuunt Origeni ascri in omnibus fere Platoni consentit, præterquam circa dogma de anima: eam quippe Plato immor talem esse vult: Aristoteles autem perseverare, tum deinde in quinto corpore evanescere. Huc facere videtur illud Irenæi lib. ut, cap. 64: • Quem admodum enim cœlum quod est super nos, tirma mentum, et sol, et luna, et reliquæ stella, et omnia sunt, et multa tempora perseverant secundum vo luntatem Dei: sic et de animabus, et de spiritibus, et omnino de omnibus his quæ facta sunt, cogitans quis minime peccavit: quando omnia quæ facta sunt, initium quidem facturæ suæ habeɔnt, perseverent autem quoadusque ea Deus et esse et perseverare voiuerit. Testatur pro his sententiis etiam prophe ticus spiritus dicens: Quoniam ipse dixit, et facla sunt; ipse mandavit, et creata sunt: statuit ea in sæculum sæculi.» Et iterum de salvando homine sic ait Vitam petiit a te, et tribuisti ei longitudinem dierum in sæculum sæculi:, tanquam Patre omnium donante et in sæculum sæculi perseverantiam his qui salvi fiunt. Non enim ex nobis, neque ex nostra natura vita est; sed secundum gratiam Dei datur et ideo qui servaverit datum vitæ, et gratias egerit ei qui præstitit, accipiet et in sæculuni sæculi lon gitudinem dierum: qui autem abjecerit eam, et in gratus exstiterit factori ob hoc quod factus est, ei non cognoverit eum qui præstat, ipse se prival in seculumn saeculi perseverantia, id est, Immortalitatem etiam Athenag ras appellat, lib. De resurrect., qua voce saepe uti tur toto hoc libro. ID. Hieronymus, Dialog. adv. Lucifer. cap. 8: «Quod Dositheus Samaritanorum princeps prophetas repudiavit. Quod Sadducri ex illius fa dice nascentes etiam resurrectionem carnis negave runt.» Origenes in Joann. vn, 48, tom. xxv! et hom. in Num. Vide item Epiphanium, lær. xi, que est Samaritanorum, cap. et 3; Philastrium, her. vul, et Joaunem Damasc num, De haresibus. lp. nem non esse sciscebant, non eam solum quæ a simplicioribus carnis resurrectio dicitur, respue bant, sed et animæ non modo immortalitatem, at oninem etiam perseverantiam funditus tollebaut, nullam animæ vitam post illam corporis in Moysis scriptis significari credentes. Eamdem autem de humana anima sententiam quam Sadducæi, ad hanc usque diem Samaritani tuentur, quique inter eos probare se legis peritos volunt, et pro Moysis lege ac circumcisione ad mortem usque depugnant. Hoc autem de resurrectione placitum, quod nimirum tuebantur Sadducæi et Samaritani, futuram dein ceps animæ vitam negantes, amplexi quidam Apo stoli temporibus Corinthii, resurrectionem quoque non dari statuebant; de quibus id ipse scribit et Si autem Christus prædicatur quod resurrexit a B. mortuis; quomodo quidam dicunt in vobis, quoniam resurrectio mortuorum non est?» Quod autem mortuorum resurrectionem inficiantes Corinthii, juxta Sadducæorum sententiam, resurrectionem, hoc est, animæ perennitatem respuerent, his osten dit verbis: «Si in bac vita tantum in Christo sperantes sumus, miserabiliores sumus omnibus hominibus. › Quod si diligenter perpenderis, videbis prudentiores habere sermones, dicentes resurrectionem non esse. Sadducæi enim, qui dicunt resurre ctionem non esse, non solum hanc quæ in consuetudine a simplicioribus carnis resurrectio nominatur, negabant, sed etiam animæ immortalitatem tollebant. Secundum quos etiam nunc sapiunt Samaræi. Ne "I Cor. xv, 12. ss ibid., 19. ment hanc etiam de interitu animarum opinionem ornamenta ipsorum, cum ante non essent, facta iis a Luca attribui, Act. xxiii, 8, cum neque resur rectionem, neque angelum, neque spiritum ipsos admittere scribit; spiritum nempe a morte super stitem. HUETtius. Josephus, lib. ut De bell. Jud., cap. Anima perse verantiam, et poenas in inferno, et præmia tollunt (Sadducæi).» Alii quippe animam nunquam inter morituram; alii ad multa sæcula perseveraturam, alii statim post obitum perituram affirmabant. Male ergo quidam con fundunt. Origenes, lib. u contr. Cels. et lib. ut Animæ autem perseverantiam admittebant Stoici, immortalitatem negabant, Laertius in Zenone Cleanthes quidem ad conflagrationem usque omnes perseveraturas (ani mas), Chrysippus vero solorum sapientum.» idem Aristoteli tribuunt Origeni ascri in omnibus fere Platoni consentit, præterquam circa dogma de anima: eam quippe Plato immor talem esse vult: Aristoteles autem perseverare, tum deinde in quinto corpore evanescere. Huc facere videtur illud Irenæi lib. ut, cap. 64: • Quem admodum enim cœlum quod est super nos, tirma mentum, et sol, et luna, et reliquæ stella, et omnia sunt, et multa tempora perseverant secundum vo luntatem Dei: sic et de animabus, et de spiritibus, et omnino de omnibus his quæ facta sunt, cogitans quis minime peccavit: quando omnia quæ facta sunt, initium quidem facturæ suæ habeɔnt, perseverent autem quoadusque ea Deus et esse et perseverare voiuerit. Testatur pro his sententiis etiam prophe ticus spiritus dicens: Quoniam ipse dixit, et facla sunt; ipse mandavit, et creata sunt: statuit ea in sæculum sæculi.» Et iterum de salvando homine sic ait Vitam petiit a te, et tribuisti ei longitudinem dierum in sæculum sæculi:, tanquam Patre omnium donante et in sæculum sæculi perseverantiam his qui salvi fiunt. Non enim ex nobis, neque ex nostra natura vita est; sed secundum gratiam Dei datur et ideo qui servaverit datum vitæ, et gratias egerit ei qui præstitit, accipiet et in sæculuni sæculi lon gitudinem dierum: qui autem abjecerit eam, et in gratus exstiterit factori ob hoc quod factus est, ei non cognoverit eum qui præstat, ipse se prival in seculumn saeculi perseverantia, id est, Immortalitatem etiam Athenag ras appellat, lib. De resurrect., qua voce saepe uti tur toto hoc libro. ID. Hieronymus, Dialog. adv. Lucifer. cap. 8: «Quod Dositheus Samaritanorum princeps prophetas repudiavit. Quod Sadducri ex illius fa dice nascentes etiam resurrectionem carnis negave runt.» Origenes in Joann. vn, 48, tom. xxv! et hom. in Num. Vide item Epiphanium, lær. xi, que est Samaritanorum, cap. et 3; Philastrium, her. vul, et Joaunem Damasc num, De haresibus. lp.
PG 13:1565ἐδύναντο δὲ καὶ χωρὶς τοῦ τοιούτου πλάσματος ἐπαπορῆσαι ἐκ τῶν πολυγάμων γυναικῶν, τάχα δὲ καὶ πολυγάμων ἀνδρῶν. καὶ ὁ σωτὴρ ἡμῶν ἀποκρινόμενος αὐτοῖς τὸ μὲν βούλημα τοῦ κατὰ Μωσέα νόμου οὐ διηγήσατο, ὡς οὐκ ἀξίοις γνώσεως τηλικούτου μυστηρίου· μόνον δὲ ἁπ[λῶς ἀπ]εφήνατο λέγων καὶ «τὰς» θείας «γραφὰς» ἀπαγγέλλειν περὶ τῆς ἐκ νεκρῶν ἀναστάσεως ὅτι ἐκεῖ μή εἰσι γάμοι, ἀλλὰ γίνονται οἱ ἐκ νεκρῶν ἀνιστάμενοι «ὡς» οἱ «ἐν τῷ οὐρανῷ ἄγγελοι,» καὶ ὥσπερ οἱ «ἐν τῷ οὐρανῷ ἄγγελοι οὔτε γαμοῦσιν οὔτε γαμοῦνται,» οὕτω [φησὶ] καὶ οἱ ἀνιστάμενοι ἀπὸ τῶν νεκρῶν. ἐγὼ δ’ οἶμαι διὰ τούτων δηλοῦσθαι ὅτι οὐ μόνον κατὰ τὸ μὴ γαμεῖν καὶ τὸ μὴ γαμεῖσθαι «ὡς» οἱ «ἐν τῷ οὐρανῷ ἄγγελοι» γίνονται οἱ καταξιούμενοι τῆς ἐκ νεκρῶν ἀναστάσεως, ἀλλὰ καὶ κατὰ τὸ μετασχηματιζόμενα αὐτῶν τὰ σώματα «τῆς ταπεινώσεως» γίνεσθαι τοιαῦτα, ὁποῖά ἐστι τὰ τῶν ἀγγέλων σώματα, αἰθέρια καὶ αὐγοειδὲς φῶς.
ἐδύναντο δὲ καὶ χωρὶς τοῦ τοιούτου πλάσματος ἐπαπορῆσαι ἐκ τῶν πολυγάμων γυναικῶν, τάχα δὲ καὶ πολυγάμων ἀνδρῶν. καὶ ὁ σωτὴρ ἡμῶν ἀποκρινόμενος αὐτοῖς τὸ μὲν βούλημα τοῦ κατὰ Μωσέα νόμου οὐ διηγήσατο, ὡς οὐκ ἀξίοις γνώσεως τηλικούτου μυστηρίου· μόνον δὲ ἁπ[λῶς ἀπ]εφήνατο λέγων καὶ «τὰς» θείας «γραφὰς» ἀπαγγέλλειν περὶ τῆς ἐκ νεκρῶν ἀναστάσεως ὅτι ἐκεῖ μή εἰσι γάμοι, ἀλλὰ γίνονται οἱ ἐκ νεκρῶν ἀνιστάμενοι «ὡς» οἱ «ἐν τῷ οὐρανῷ ἄγγελοι,» καὶ ὥσπερ οἱ «ἐν τῷ οὐρανῷ ἄγγελοι οὔτε γαμοῦσιν οὔτε γαμοῦνται,» οὕτω [φησὶ] καὶ οἱ ἀνιστάμενοι ἀπὸ τῶν νεκρῶν. ἐγὼ δ’ οἶμαι διὰ τούτων δηλοῦσθαι ὅτι οὐ μόνον κατὰ τὸ μὴ γαμεῖν καὶ τὸ μὴ γαμεῖσθαι «ὡς» οἱ «ἐν τῷ οὐρανῷ ἄγγελοι» γίνονται οἱ καταξιούμενοι τῆς ἐκ νεκρῶν ἀναστάσεως, ἀλλὰ καὶ κατὰ τὸ μετασχηματιζόμενα αὐτῶν τὰ σώματα «τῆς ταπεινώσεως» γίνεσθαι τοιαῦτα, ὁποῖά ἐστι τὰ τῶν ἀγγέλων σώματα, αἰθέρια καὶ αὐγοειδὲς φῶς. στευμένην ἀνάστασιν νεκρῶν, καν ψευδόμενος ἀθετῇ, οὐ πάντως ἐν τῇ ζωῇ ταύτῃ ἐν Χριστῷ ἡλπι χώς ἐστι μόνον· ἵνα γὰρ καθ᾽ ὑπόθεσιν μὴ ᾖ ἀληθής ἡ πεπιστευμένη παρὰ τοῖς πολλοῖς ἀνάστασις, οὐκ ἐν ταύτῃ τῇ ζωῇ ἤλπικε μόνον ἐν Χριστῷ ὁ ἐκείνην ἀθετῶν, ζώσης τῆς ψυχῆς, οὐκ ἐκεῖνο μὲν ἀπολαμ βανούσης τὸ σῶμα, ἐνδυομένης δὲ αἰθέριόν τι καὶ κρεῖττον· ἀλλ' οὐδὲ «ἐλεεινότεροι πάντων ἀνθρώπων ἐσμέν, ο εἰ τὴν μὲν ψυχὴν λέγοιμεν ζῆν καὶ ὑπάρ χειν, τὸ δὲ σῶμα τοῦτο μὴ περιτεθείη μὲν αὐτῇ, μηδὲ λέγοιμεν ἀπολαμβάνειν αὐτό. Ἔτι δὲ εἰς κατασκευήν τοῦ πρὸς τὸ σημαινόμενον τοῦτο μάλιστα ίστασθαι τὸν Απόστολον ἐν τῇ πρὸς Κορινθίους προτέρα, συγχρη σόμεθα καὶ τῷ· «Εἰ ὅλως νεκροὶ οὐκ ἐγείρονται, τί καὶ βαπτίζονται ὑπὲρ αὐτῶν; καὶ ἡμεῖς κινδυνεύ ομεν πᾶσαν ὥραν;» καὶ τῷ ο Εἰ, κατὰ ἄνθρωπον, ἐθηριομάχησα ἐν Ἐφέσῳ, τί μοι τὸ ὄφελος, εἰ νεκροί οὐκ ἐγείρονται; φάγωμεν καὶ πίωμεν, αύριον γὰρ ἀποθνήσκομεν.. Ἔστω γὰρ τὸ νομισθὲν παρὰ τοῖς πολλοῖς ἀληθὲς εἶναι μὴ εἶναι ἀληθὲς τὸ περὶ τῆς ἀνα στάσεως τῶν νεκρῶν, πῶς τούτῳ ἀκολουθεῖ τὸ μάτην ἡμᾶς κινδυνεύειν ὑπὲρ τῆς σωτηρίας τῶν ψυχῶν ἡμῶν ἀγωνιζομένους; πῶς δὲ οὐδὲν ὄφελος τῷ διὰ Χριστὸν θηριομαχήσαντι; οἰκονομουμένῃ κατ' ἀξίαν τὸ δὲ πρότερον σῶμα μὴ ἀπολαμβάνοι πῶς δὲ ἀκολουθεῖ τῷ μὴ εἶναι σαρκὸς ἀνάστασιν τό Φάγωμεν καὶ πίωμεν, αύριον γὰρ ἀποθνήσκομεν;» Οὐ ταῦτα δέ φαμεν ἀπιστοῦντες τῷ ἐν Ησαΐα γε γραμμένῳ τοῦτον τὸν τρόπον· ε Οψεται πᾶσα σὰρξ τὸ σωτήριον τοῦ Θεοῦ·; ἢ τῷ ὑπὸ τοῦ Ἰὼβ λε γομένῳ· «Οτι ἀένναός ἐστιν ὁ ἐκλύειν με μέλλων ἐπὶ τῆς γῆς, καὶ ἀναστῆσαι τὸ δέρμα μου τὸ ἀνα τλοῦν ταῦτα › οὐκ ἀπιστοῦμεν δὲ οὐδὲ τῇ ἀπο στολικῇ φωνῇ λεγούσῃ· ο Ζωοποιήσει τὰ θνητά ὑμῶν σώματα, διὰ τὸ ἐνοικοῦν αὐτοῦ πνεῦμα ἐν ὑμῖν· ο ἀλλ' ὅση δύναμις καθαίρομεν τὸ ἐν τῇ ἐκκει μένῃ λέξει τοῦ Εὐαγγελίου σημαινόμενον ἀπὸ τῆς, ἀνάστασις, φωνῆς καὶ παρεθέμεθα τὰ ἀπὸ τῆς προ τέρας πρὸς Κορινθίους ρητά. • Προσῆλθον οὖν τῷ Ἰησοῦ Σαδδουκαίοι, οἵτινες ἔλεγον μὴ εἶναι ἀνάστα σιν· ἡ ἀνάστασιν δὲ τὴν, ὡς ἀποδεδώκαμεν, κατά αὐτοὺς, ' καὶ ἐπηρώτησαν, ἡμῶν τὸν Κύριον, «λέ γοντες· Μωσῆς εἶπεν· Ἐάν τις ἀποθάνῃ μὴ ἔχων Τὴν ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ πεπιστευμένην ἀνά στασιν. Τὴν Ἐκκλησίαν πεπιστευμένην. Πυετους. Τῷ διὰ Χριστὸν θηριομαχήσαντι; οικονο μουμένῃ κατ' αξίαν. Τῷ ἐν Ησαΐα γεγραμμένῳ, Καὶ ὄψονται πάντα ἄκρα τῆς γῆς τὴν σωτηρίαν τὴν παρὰ τοῦ Θεοῦ ἡμῶν. Το δέρμα μου τὸ ἀνατλοῦν ταῦτα. xις, ἀναντλοῦν, ἀνατλῶν. ἡμῶν, ἐν ἡμῖν στευμένην ἀνάστασιν νεκρῶν, καν ψευδόμενος ἀθετῇ, οὐ πάντως ἐν τῇ ζωῇ ταύτῃ ἐν Χριστῷ ἡλπι χώς ἐστι μόνον· ἵνα γὰρ καθ᾽ ὑπόθεσιν μὴ ᾖ ἀληθής ἡ πεπιστευμένη παρὰ τοῖς πολλοῖς ἀνάστασις, οὐκ ἐν ταύτῃ τῇ ζωῇ ἤλπικε μόνον ἐν Χριστῷ ὁ ἐκείνην ἀθετῶν, ζώσης τῆς ψυχῆς, οὐκ ἐκεῖνο μὲν ἀπολαμ βανούσης τὸ σῶμα, ἐνδυομένης δὲ αἰθέριόν τι καὶ κρεῖττον· ἀλλ' οὐδὲ «ἐλεεινότεροι πάντων ἀνθρώπων ἐσμέν, ο εἰ τὴν μὲν ψυχὴν λέγοιμεν ζῆν καὶ ὑπάρ χειν, τὸ δὲ σῶμα τοῦτο μὴ περιτεθείη μὲν αὐτῇ, μηδὲ λέγοιμεν ἀπολαμβάνειν αὐτό. Ἔτι δὲ εἰς κατασκευήν τοῦ πρὸς τὸ σημαινόμενον τοῦτο μάλιστα ίστασθαι τὸν Απόστολον ἐν τῇ πρὸς Κορινθίους προτέρα, συγχρη σόμεθα καὶ τῷ· «Εἰ ὅλως νεκροὶ οὐκ ἐγείρονται, τί καὶ βαπτίζονται ὑπὲρ αὐτῶν; καὶ ἡμεῖς κινδυνεύ ομεν πᾶσαν ὥραν;» καὶ τῷ ο Εἰ, κατὰ ἄνθρωπον, ἐθηριομάχησα ἐν Ἐφέσῳ, τί μοι τὸ ὄφελος, εἰ νεκροί οὐκ ἐγείρονται; φάγωμεν καὶ πίωμεν, αύριον γὰρ ἀποθνήσκομεν.. Ἔστω γὰρ τὸ νομισθὲν παρὰ τοῖς πολλοῖς ἀληθὲς εἶναι μὴ εἶναι ἀληθὲς τὸ περὶ τῆς ἀνα στάσεως τῶν νεκρῶν, πῶς τούτῳ ἀκολουθεῖ τὸ μάτην ἡμᾶς κινδυνεύειν ὑπὲρ τῆς σωτηρίας τῶν ψυχῶν ἡμῶν ἀγωνιζομένους; πῶς δὲ οὐδὲν ὄφελος τῷ διὰ Χριστὸν θηριομαχήσαντι; οἰκονομουμένῃ κατ' ἀξίαν τὸ δὲ πρότερον σῶμα μὴ ἀπολαμβάνοι πῶς δὲ ἀκολουθεῖ τῷ μὴ εἶναι σαρκὸς ἀνάστασιν τό Φάγωμεν καὶ πίωμεν, αύριον γὰρ ἀποθνήσκομεν;» Οὐ ταῦτα δέ φαμεν ἀπιστοῦντες τῷ ἐν Ησαΐα γε γραμμένῳ τοῦτον τὸν τρόπον· ε Οψεται πᾶσα σὰρξ τὸ σωτήριον τοῦ Θεοῦ·; ἢ τῷ ὑπὸ τοῦ Ἰὼβ λε γομένῳ· «Οτι ἀένναός ἐστιν ὁ ἐκλύειν με μέλλων ἐπὶ τῆς γῆς, καὶ ἀναστῆσαι τὸ δέρμα μου τὸ ἀνα τλοῦν ταῦτα › οὐκ ἀπιστοῦμεν δὲ οὐδὲ τῇ ἀπο στολικῇ φωνῇ λεγούσῃ· ο Ζωοποιήσει τὰ θνητά ὑμῶν σώματα, διὰ τὸ ἐνοικοῦν αὐτοῦ πνεῦμα ἐν ὑμῖν· ο ἀλλ' ὅση δύναμις καθαίρομεν τὸ ἐν τῇ ἐκκει μένῃ λέξει τοῦ Εὐαγγελίου σημαινόμενον ἀπὸ τῆς, ἀνάστασις, φωνῆς καὶ παρεθέμεθα τὰ ἀπὸ τῆς προ τέρας πρὸς Κορινθίους ρητά. • Προσῆλθον οὖν τῷ Ἰησοῦ Σαδδουκαίοι, οἵτινες ἔλεγον μὴ εἶναι ἀνάστα σιν· ἡ ἀνάστασιν δὲ τὴν, ὡς ἀποδεδώκαμεν, κατά αὐτοὺς, ' καὶ ἐπηρώτησαν, ἡμῶν τὸν Κύριον, «λέ γοντες· Μωσῆς εἶπεν· Ἐάν τις ἀποθάνῃ μὴ ἔχων Τὴν ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ πεπιστευμένην ἀνά στασιν. Τὴν Ἐκκλησίαν πεπιστευμένην. Πυετους. Τῷ διὰ Χριστὸν θηριομαχήσαντι; οικονο μουμένῃ κατ' αξίαν. Τῷ ἐν Ησαΐα γεγραμμένῳ, Καὶ ὄψονται πάντα ἄκρα τῆς γῆς τὴν σωτηρίαν τὴν παρὰ τοῦ Θεοῦ ἡμῶν. Το δέρμα μου τὸ ἀνατλοῦν ταῦτα. xις, ἀναντλοῦν, ἀνατλῶν. ἡμῶν, ἐν ἡμῖν Sadducæi, qui dicebant non esse resurrectionem; eum qui receptam ac creditam in Ecclesia mortuo rum resurrectionem negat, etiamsi falso neget, non plane in hac vita tantum in Christo spem positam habere; nam si, ut id ponamus, vera non sit credita a multis resurrectio, non in hac vita tantum in Christo spem collocavit qui eam repudiat, si modo vivat anima, non illud quidem resumens cor pus, sed ætherium aliud ac melius induens; sed nec miserabiliores sumus omnibus hominibus, › si animam quidem vivere dicamus ac superesse, hoc autem corpus ipsi nequaquam circumponatur, illud que eam resumere non fateamur. Ut autem senten tiæ huic plane adversari in priore ad Corinthios Apostolum amplius comprobemus, hoc etiam ute mur loco 98: «Si omnino mortui non resurgunt, ut quid et baptizantur pro illis? ut quid et nos peri clitamur omni hora? › necnon et illo *: ‹ Si (se cundum hominem) ad bestias pugnavi Ephesi, quid mihi prodest, si mortui non resurgunt? manduce mus et bibamus, cras enim moriemur.» Demus enim verum esse quod credunt multi, dogma resur. rectionem mortuorum asserens falsum esse, quc modo inde sequitur ſrustra nos pro animarum no strarum salute decertantes periclitari? quomodo item nihil ille emolumenti capiet qui adversus be stias pro Christo pugnaverit? pro merito admini stratæ, prius autem corpus non resumat. Quo item pacto etiamsi minime futura sit carnis resurrectio, hæc inde consectaria sunt: ‹ Manducemus et biba mus, cras enim moriemur?, Hæc autem propterea non dicimus, quod fidem iis detrectemus quæ his apud Isaiam verbis conscripta sunt: «Videbit omnis caro salutare Dei; › vel quod habetur in Job ": • Quia æternus qui solvere me debet super terram, et suscitare pellem meam quæ tolerat hæc; › neque sane Apostoli dicto fidem negamus, quod tale est ": «Vivilcabit mortalia corpora ve stra, propter inhabitantem spiritum ejus in vobis, ▸ sel pro virili parte vocis hujus, resurrectio, signi ficationem in præsenti Evangelii loco propositam repurgamus: unde et ex priore ad Corinthios de prompta allegavimus. Accesserunt ergo ad Jesum non etiam apostolorum tempore quidam ex Corinthiis similia sapiebant, animæ vitam post mortem ne gantes. De quibus talia scribit Apostolus: Si Christus prædicatur quod a mortuis resurrexit, quomodo quidam dicunt in vobis, quia resurrectio mortuorum non est? et cætera quæ de ipsa causa sequuntur. Quod autem Corinthii permansionem animæ denegabant, secundum sententiam Sadducæcorum, illud osten dit quod ait Apostolus: Si in hac vita tantum sperantes sumos in Christo, miserabiliores sumus omni bus hominibus.» Quanivis enim quis carnis resurrectionem non credat, tamen qui animam existimat immortalem, non tantum in hac vita sperat in Christo: sed ille in hac vita tantum sperat in Christo, qui animam victuram non credit post mortem. "I Cor. xv, 29, 30. ibid., 32. " Luc. 111, 6. "Job xix, 25. " Rom. viii, 11. *8 Matth. xx11, 23, 24. lla C. R. Legebatur autem vitiose in no stro codice Etiamsi his consonent mss. H. et R. hiulcum tamen esse locum manifestum est. etc. ld exstat Luc. u, 6. Sic autem se habet Isaiæ locus Lil, ID. lla Cum. plutensis editio Job 26. Sixtima quod malim; alioqui scribendum esset, Ip. Codex Regius, et paulo post, Sadducæi, qui dicebant non esse resurrectionem; eum qui receptam ac creditam in Ecclesia mortuo rum resurrectionem negat, etiamsi falso neget, non plane in hac vita tantum in Christo spem positam habere; nam si, ut id ponamus, vera non sit credita a multis resurrectio, non in hac vita tantum in Christo spem collocavit qui eam repudiat, si modo vivat anima, non illud quidem resumens cor pus, sed ætherium aliud ac melius induens; sed nec miserabiliores sumus omnibus hominibus, › si animam quidem vivere dicamus ac superesse, hoc autem corpus ipsi nequaquam circumponatur, illud que eam resumere non fateamur. Ut autem senten tiæ huic plane adversari in priore ad Corinthios Apostolum amplius comprobemus, hoc etiam ute mur loco 98: «Si omnino mortui non resurgunt, ut quid et baptizantur pro illis? ut quid et nos peri clitamur omni hora? › necnon et illo *: ‹ Si (se cundum hominem) ad bestias pugnavi Ephesi, quid mihi prodest, si mortui non resurgunt? manduce mus et bibamus, cras enim moriemur.» Demus enim verum esse quod credunt multi, dogma resur. rectionem mortuorum asserens falsum esse, quc modo inde sequitur ſrustra nos pro animarum no strarum salute decertantes periclitari? quomodo item nihil ille emolumenti capiet qui adversus be stias pro Christo pugnaverit? pro merito admini stratæ, prius autem corpus non resumat. Quo item pacto etiamsi minime futura sit carnis resurrectio, hæc inde consectaria sunt: ‹ Manducemus et biba mus, cras enim moriemur?, Hæc autem propterea non dicimus, quod fidem iis detrectemus quæ his apud Isaiam verbis conscripta sunt: «Videbit omnis caro salutare Dei; › vel quod habetur in Job ": • Quia æternus qui solvere me debet super terram, et suscitare pellem meam quæ tolerat hæc; › neque sane Apostoli dicto fidem negamus, quod tale est ": «Vivilcabit mortalia corpora ve stra, propter inhabitantem spiritum ejus in vobis, ▸ sel pro virili parte vocis hujus, resurrectio, signi ficationem in præsenti Evangelii loco propositam repurgamus: unde et ex priore ad Corinthios de prompta allegavimus. Accesserunt ergo ad Jesum non etiam apostolorum tempore quidam ex Corinthiis similia sapiebant, animæ vitam post mortem ne gantes. De quibus talia scribit Apostolus: Si Christus prædicatur quod a mortuis resurrexit, quomodo quidam dicunt in vobis, quia resurrectio mortuorum non est? et cætera quæ de ipsa causa sequuntur. Quod autem Corinthii permansionem animæ denegabant, secundum sententiam Sadducæcorum, illud osten dit quod ait Apostolus: Si in hac vita tantum sperantes sumos in Christo, miserabiliores sumus omni bus hominibus.» Quanivis enim quis carnis resurrectionem non credat, tamen qui animam existimat immortalem, non tantum in hac vita sperat in Christo: sed ille in hac vita tantum sperat in Christo, qui animam victuram non credit post mortem. "I Cor. xv, 29, 30. ibid., 32. " Luc. 111, 6. "Job xix, 25. " Rom. viii, 11. *8 Matth. xx11, 23, 24. lla C. R. Legebatur autem vitiose in no stro codice Etiamsi his consonent mss. H. et R. hiulcum tamen esse locum manifestum est. etc. ld exstat Luc. u, 6. Sic autem se habet Isaiæ locus Lil, ID. lla Cum. plutensis editio Job 26. Sixtima quod malim; alioqui scribendum esset, Ip. Codex Regius, et paulo post,
PG 13:1566Ξενίζον δέ τι τοὺς πολλοὺς τῶν πιστευόντων δόγμα ζητήσαι τις ἄν, τάχα μὲν καὶ πολλαχόθεν σαφῶς δ’ ὅτι καὶ ἐντεῦθεν ἐπαπορῶν, εἰ ὥσπερ εἰσὶν οἱ ἀνιστάμενοι ἐκ νεκρῶν «ὡς οἱ ἄγγελοι ἐν τῷ οὐρανῷ» καὶ τάγμα τι ἀγγέλων, μεταβάλλοντες ἐξ ἀνθρώπων, οὕτως καὶ ἄλλοι «ἐν τῷ οὐρανῷ ἄγγελοι,» ἄνθρωποί ποτε ὄντες καὶ καλῶς ἀγωνισάμενοι ἐν ἀνθρώπου σώματι, γεγόνασιν «ἐν τῷ οὐρανῷ ἄγγελοι» ὥς τινες ἕτεροι πρὸ αὐτῶν. ὁ δὲ τὸ ξενίζον τοῦτο δόγμα ζητῶν ἐκ τῆς προκειμένης λέξεως, τάχα δὲ καὶ ἀλλαχόθεν, ὁράτω περιαθρήσας ὅλην τήν τε γραφὴν καὶ τὴν ἀκολουθίαν τῶν πραγμάτων, καὶ τί ἕπεται τῷ ταῦτα τιθέντι, [καὶ] σκοπείτω εἰ χρὴ παραδέξασθαι τοιοῦτον λόγον ᾧ ἕπεται τοιαῦτα ἅτινα δηλοῦται ἐκ τοῦ «ἀγγέλους κρινοῦμεν» καὶ τοῦ «εἰς ἃ ἐπιθυμοῦσιν ἄγγελοι παρακύψαι». εἰ δὲ καὶ τὴν Ἰούδα προσοῖτό τις ἐπιστολήν, ὁράτω τί ἕπεται τῷ λόγῳ διὰ τὸ «ἀγγέλους τε τοὺς μὴ τηρήσαντας τὴν ἑαυτῶν ἀρχὴν ἀλλὰ ἀπολιπόντας τὸ ἴδιον οἰκητήριον εἰς κρίσιν μεγάλης ἡμέρας δεσμοῖς ἀϊδίοις ὑπὸ ζόφον τετήρηκεν».
ἐδύναντο δὲ καὶ χωρὶς τοῦ τοιούτου πλάσματος ἐπαπορῆσαι ἐκ τῶν πολυγάμων γυναικῶν, τάχα δὲ καὶ πολυγάμων ἀνδρῶν. καὶ ὁ σωτὴρ ἡμῶν ἀποκρινόμενος αὐτοῖς τὸ μὲν βούλημα τοῦ κατὰ Μωσέα νόμου οὐ διηγήσατο, ὡς οὐκ ἀξίοις γνώσεως τηλικούτου μυστηρίου· μόνον δὲ ἁπ[λῶς ἀπ]εφήνατο λέγων καὶ «τὰς» θείας «γραφὰς» ἀπαγγέλλειν περὶ τῆς ἐκ νεκρῶν ἀναστάσεως ὅτι ἐκεῖ μή εἰσι γάμοι, ἀλλὰ γίνονται οἱ ἐκ νεκρῶν ἀνιστάμενοι «ὡς» οἱ «ἐν τῷ οὐρανῷ ἄγγελοι,» καὶ ὥσπερ οἱ «ἐν τῷ οὐρανῷ ἄγγελοι οὔτε γαμοῦσιν οὔτε γαμοῦνται,» οὕτω [φησὶ] καὶ οἱ ἀνιστάμενοι ἀπὸ τῶν νεκρῶν. ἐγὼ δ’ οἶμαι διὰ τούτων δηλοῦσθαι ὅτι οὐ μόνον κατὰ τὸ μὴ γαμεῖν καὶ τὸ μὴ γαμεῖσθαι «ὡς» οἱ «ἐν τῷ οὐρανῷ ἄγγελοι» γίνονται οἱ καταξιούμενοι τῆς ἐκ νεκρῶν ἀναστάσεως, ἀλλὰ καὶ κατὰ τὸ μετασχηματιζόμενα αὐτῶν τὰ σώματα «τῆς ταπεινώσεως» γίνεσθαι τοιαῦτα, ὁποῖά ἐστι τὰ τῶν ἀγγέλων σώματα, αἰθέρια καὶ αὐγοειδὲς φῶς. στευμένην ἀνάστασιν νεκρῶν, καν ψευδόμενος ἀθετῇ, οὐ πάντως ἐν τῇ ζωῇ ταύτῃ ἐν Χριστῷ ἡλπι χώς ἐστι μόνον· ἵνα γὰρ καθ᾽ ὑπόθεσιν μὴ ᾖ ἀληθής ἡ πεπιστευμένη παρὰ τοῖς πολλοῖς ἀνάστασις, οὐκ ἐν ταύτῃ τῇ ζωῇ ἤλπικε μόνον ἐν Χριστῷ ὁ ἐκείνην ἀθετῶν, ζώσης τῆς ψυχῆς, οὐκ ἐκεῖνο μὲν ἀπολαμ βανούσης τὸ σῶμα, ἐνδυομένης δὲ αἰθέριόν τι καὶ κρεῖττον· ἀλλ' οὐδὲ «ἐλεεινότεροι πάντων ἀνθρώπων ἐσμέν, ο εἰ τὴν μὲν ψυχὴν λέγοιμεν ζῆν καὶ ὑπάρ χειν, τὸ δὲ σῶμα τοῦτο μὴ περιτεθείη μὲν αὐτῇ, μηδὲ λέγοιμεν ἀπολαμβάνειν αὐτό. Ἔτι δὲ εἰς κατασκευήν τοῦ πρὸς τὸ σημαινόμενον τοῦτο μάλιστα ίστασθαι τὸν Απόστολον ἐν τῇ πρὸς Κορινθίους προτέρα, συγχρη σόμεθα καὶ τῷ· «Εἰ ὅλως νεκροὶ οὐκ ἐγείρονται, τί καὶ βαπτίζονται ὑπὲρ αὐτῶν; καὶ ἡμεῖς κινδυνεύ ομεν πᾶσαν ὥραν;» καὶ τῷ ο Εἰ, κατὰ ἄνθρωπον, ἐθηριομάχησα ἐν Ἐφέσῳ, τί μοι τὸ ὄφελος, εἰ νεκροί οὐκ ἐγείρονται; φάγωμεν καὶ πίωμεν, αύριον γὰρ ἀποθνήσκομεν.. Ἔστω γὰρ τὸ νομισθὲν παρὰ τοῖς πολλοῖς ἀληθὲς εἶναι μὴ εἶναι ἀληθὲς τὸ περὶ τῆς ἀνα στάσεως τῶν νεκρῶν, πῶς τούτῳ ἀκολουθεῖ τὸ μάτην ἡμᾶς κινδυνεύειν ὑπὲρ τῆς σωτηρίας τῶν ψυχῶν ἡμῶν ἀγωνιζομένους; πῶς δὲ οὐδὲν ὄφελος τῷ διὰ Χριστὸν θηριομαχήσαντι; οἰκονομουμένῃ κατ' ἀξίαν τὸ δὲ πρότερον σῶμα μὴ ἀπολαμβάνοι πῶς δὲ ἀκολουθεῖ τῷ μὴ εἶναι σαρκὸς ἀνάστασιν τό Φάγωμεν καὶ πίωμεν, αύριον γὰρ ἀποθνήσκομεν;» Οὐ ταῦτα δέ φαμεν ἀπιστοῦντες τῷ ἐν Ησαΐα γε γραμμένῳ τοῦτον τὸν τρόπον· ε Οψεται πᾶσα σὰρξ τὸ σωτήριον τοῦ Θεοῦ·; ἢ τῷ ὑπὸ τοῦ Ἰὼβ λε γομένῳ· «Οτι ἀένναός ἐστιν ὁ ἐκλύειν με μέλλων ἐπὶ τῆς γῆς, καὶ ἀναστῆσαι τὸ δέρμα μου τὸ ἀνα τλοῦν ταῦτα › οὐκ ἀπιστοῦμεν δὲ οὐδὲ τῇ ἀπο στολικῇ φωνῇ λεγούσῃ· ο Ζωοποιήσει τὰ θνητά ὑμῶν σώματα, διὰ τὸ ἐνοικοῦν αὐτοῦ πνεῦμα ἐν ὑμῖν· ο ἀλλ' ὅση δύναμις καθαίρομεν τὸ ἐν τῇ ἐκκει μένῃ λέξει τοῦ Εὐαγγελίου σημαινόμενον ἀπὸ τῆς, ἀνάστασις, φωνῆς καὶ παρεθέμεθα τὰ ἀπὸ τῆς προ τέρας πρὸς Κορινθίους ρητά. • Προσῆλθον οὖν τῷ Ἰησοῦ Σαδδουκαίοι, οἵτινες ἔλεγον μὴ εἶναι ἀνάστα σιν· ἡ ἀνάστασιν δὲ τὴν, ὡς ἀποδεδώκαμεν, κατά αὐτοὺς, ' καὶ ἐπηρώτησαν, ἡμῶν τὸν Κύριον, «λέ γοντες· Μωσῆς εἶπεν· Ἐάν τις ἀποθάνῃ μὴ ἔχων Τὴν ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ πεπιστευμένην ἀνά στασιν. Τὴν Ἐκκλησίαν πεπιστευμένην. Πυετους. Τῷ διὰ Χριστὸν θηριομαχήσαντι; οικονο μουμένῃ κατ' αξίαν. Τῷ ἐν Ησαΐα γεγραμμένῳ, Καὶ ὄψονται πάντα ἄκρα τῆς γῆς τὴν σωτηρίαν τὴν παρὰ τοῦ Θεοῦ ἡμῶν. Το δέρμα μου τὸ ἀνατλοῦν ταῦτα. xις, ἀναντλοῦν, ἀνατλῶν. ἡμῶν, ἐν ἡμῖν στευμένην ἀνάστασιν νεκρῶν, καν ψευδόμενος ἀθετῇ, οὐ πάντως ἐν τῇ ζωῇ ταύτῃ ἐν Χριστῷ ἡλπι χώς ἐστι μόνον· ἵνα γὰρ καθ᾽ ὑπόθεσιν μὴ ᾖ ἀληθής ἡ πεπιστευμένη παρὰ τοῖς πολλοῖς ἀνάστασις, οὐκ ἐν ταύτῃ τῇ ζωῇ ἤλπικε μόνον ἐν Χριστῷ ὁ ἐκείνην ἀθετῶν, ζώσης τῆς ψυχῆς, οὐκ ἐκεῖνο μὲν ἀπολαμ βανούσης τὸ σῶμα, ἐνδυομένης δὲ αἰθέριόν τι καὶ κρεῖττον· ἀλλ' οὐδὲ «ἐλεεινότεροι πάντων ἀνθρώπων ἐσμέν, ο εἰ τὴν μὲν ψυχὴν λέγοιμεν ζῆν καὶ ὑπάρ χειν, τὸ δὲ σῶμα τοῦτο μὴ περιτεθείη μὲν αὐτῇ, μηδὲ λέγοιμεν ἀπολαμβάνειν αὐτό. Ἔτι δὲ εἰς κατασκευήν τοῦ πρὸς τὸ σημαινόμενον τοῦτο μάλιστα ίστασθαι τὸν Απόστολον ἐν τῇ πρὸς Κορινθίους προτέρα, συγχρη σόμεθα καὶ τῷ· «Εἰ ὅλως νεκροὶ οὐκ ἐγείρονται, τί καὶ βαπτίζονται ὑπὲρ αὐτῶν; καὶ ἡμεῖς κινδυνεύ ομεν πᾶσαν ὥραν;» καὶ τῷ ο Εἰ, κατὰ ἄνθρωπον, ἐθηριομάχησα ἐν Ἐφέσῳ, τί μοι τὸ ὄφελος, εἰ νεκροί οὐκ ἐγείρονται; φάγωμεν καὶ πίωμεν, αύριον γὰρ ἀποθνήσκομεν.. Ἔστω γὰρ τὸ νομισθὲν παρὰ τοῖς πολλοῖς ἀληθὲς εἶναι μὴ εἶναι ἀληθὲς τὸ περὶ τῆς ἀνα στάσεως τῶν νεκρῶν, πῶς τούτῳ ἀκολουθεῖ τὸ μάτην ἡμᾶς κινδυνεύειν ὑπὲρ τῆς σωτηρίας τῶν ψυχῶν ἡμῶν ἀγωνιζομένους; πῶς δὲ οὐδὲν ὄφελος τῷ διὰ Χριστὸν θηριομαχήσαντι; οἰκονομουμένῃ κατ' ἀξίαν τὸ δὲ πρότερον σῶμα μὴ ἀπολαμβάνοι πῶς δὲ ἀκολουθεῖ τῷ μὴ εἶναι σαρκὸς ἀνάστασιν τό Φάγωμεν καὶ πίωμεν, αύριον γὰρ ἀποθνήσκομεν;» Οὐ ταῦτα δέ φαμεν ἀπιστοῦντες τῷ ἐν Ησαΐα γε γραμμένῳ τοῦτον τὸν τρόπον· ε Οψεται πᾶσα σὰρξ τὸ σωτήριον τοῦ Θεοῦ·; ἢ τῷ ὑπὸ τοῦ Ἰὼβ λε γομένῳ· «Οτι ἀένναός ἐστιν ὁ ἐκλύειν με μέλλων ἐπὶ τῆς γῆς, καὶ ἀναστῆσαι τὸ δέρμα μου τὸ ἀνα τλοῦν ταῦτα › οὐκ ἀπιστοῦμεν δὲ οὐδὲ τῇ ἀπο στολικῇ φωνῇ λεγούσῃ· ο Ζωοποιήσει τὰ θνητά ὑμῶν σώματα, διὰ τὸ ἐνοικοῦν αὐτοῦ πνεῦμα ἐν ὑμῖν· ο ἀλλ' ὅση δύναμις καθαίρομεν τὸ ἐν τῇ ἐκκει μένῃ λέξει τοῦ Εὐαγγελίου σημαινόμενον ἀπὸ τῆς, ἀνάστασις, φωνῆς καὶ παρεθέμεθα τὰ ἀπὸ τῆς προ τέρας πρὸς Κορινθίους ρητά. • Προσῆλθον οὖν τῷ Ἰησοῦ Σαδδουκαίοι, οἵτινες ἔλεγον μὴ εἶναι ἀνάστα σιν· ἡ ἀνάστασιν δὲ τὴν, ὡς ἀποδεδώκαμεν, κατά αὐτοὺς, ' καὶ ἐπηρώτησαν, ἡμῶν τὸν Κύριον, «λέ γοντες· Μωσῆς εἶπεν· Ἐάν τις ἀποθάνῃ μὴ ἔχων Τὴν ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ πεπιστευμένην ἀνά στασιν. Τὴν Ἐκκλησίαν πεπιστευμένην. Πυετους. Τῷ διὰ Χριστὸν θηριομαχήσαντι; οικονο μουμένῃ κατ' αξίαν. Τῷ ἐν Ησαΐα γεγραμμένῳ, Καὶ ὄψονται πάντα ἄκρα τῆς γῆς τὴν σωτηρίαν τὴν παρὰ τοῦ Θεοῦ ἡμῶν. Το δέρμα μου τὸ ἀνατλοῦν ταῦτα. xις, ἀναντλοῦν, ἀνατλῶν. ἡμῶν, ἐν ἡμῖν Sadducæi, qui dicebant non esse resurrectionem; eum qui receptam ac creditam in Ecclesia mortuo rum resurrectionem negat, etiamsi falso neget, non plane in hac vita tantum in Christo spem positam habere; nam si, ut id ponamus, vera non sit credita a multis resurrectio, non in hac vita tantum in Christo spem collocavit qui eam repudiat, si modo vivat anima, non illud quidem resumens cor pus, sed ætherium aliud ac melius induens; sed nec miserabiliores sumus omnibus hominibus, › si animam quidem vivere dicamus ac superesse, hoc autem corpus ipsi nequaquam circumponatur, illud que eam resumere non fateamur. Ut autem senten tiæ huic plane adversari in priore ad Corinthios Apostolum amplius comprobemus, hoc etiam ute mur loco 98: «Si omnino mortui non resurgunt, ut quid et baptizantur pro illis? ut quid et nos peri clitamur omni hora? › necnon et illo *: ‹ Si (se cundum hominem) ad bestias pugnavi Ephesi, quid mihi prodest, si mortui non resurgunt? manduce mus et bibamus, cras enim moriemur.» Demus enim verum esse quod credunt multi, dogma resur. rectionem mortuorum asserens falsum esse, quc modo inde sequitur ſrustra nos pro animarum no strarum salute decertantes periclitari? quomodo item nihil ille emolumenti capiet qui adversus be stias pro Christo pugnaverit? pro merito admini stratæ, prius autem corpus non resumat. Quo item pacto etiamsi minime futura sit carnis resurrectio, hæc inde consectaria sunt: ‹ Manducemus et biba mus, cras enim moriemur?, Hæc autem propterea non dicimus, quod fidem iis detrectemus quæ his apud Isaiam verbis conscripta sunt: «Videbit omnis caro salutare Dei; › vel quod habetur in Job ": • Quia æternus qui solvere me debet super terram, et suscitare pellem meam quæ tolerat hæc; › neque sane Apostoli dicto fidem negamus, quod tale est ": «Vivilcabit mortalia corpora ve stra, propter inhabitantem spiritum ejus in vobis, ▸ sel pro virili parte vocis hujus, resurrectio, signi ficationem in præsenti Evangelii loco propositam repurgamus: unde et ex priore ad Corinthios de prompta allegavimus. Accesserunt ergo ad Jesum non etiam apostolorum tempore quidam ex Corinthiis similia sapiebant, animæ vitam post mortem ne gantes. De quibus talia scribit Apostolus: Si Christus prædicatur quod a mortuis resurrexit, quomodo quidam dicunt in vobis, quia resurrectio mortuorum non est? et cætera quæ de ipsa causa sequuntur. Quod autem Corinthii permansionem animæ denegabant, secundum sententiam Sadducæcorum, illud osten dit quod ait Apostolus: Si in hac vita tantum sperantes sumos in Christo, miserabiliores sumus omni bus hominibus.» Quanivis enim quis carnis resurrectionem non credat, tamen qui animam existimat immortalem, non tantum in hac vita sperat in Christo: sed ille in hac vita tantum sperat in Christo, qui animam victuram non credit post mortem. "I Cor. xv, 29, 30. ibid., 32. " Luc. 111, 6. "Job xix, 25. " Rom. viii, 11. *8 Matth. xx11, 23, 24. lla C. R. Legebatur autem vitiose in no stro codice Etiamsi his consonent mss. H. et R. hiulcum tamen esse locum manifestum est. etc. ld exstat Luc. u, 6. Sic autem se habet Isaiæ locus Lil, ID. lla Cum. plutensis editio Job 26. Sixtima quod malim; alioqui scribendum esset, Ip. Codex Regius, et paulo post, Sadducæi, qui dicebant non esse resurrectionem; eum qui receptam ac creditam in Ecclesia mortuo rum resurrectionem negat, etiamsi falso neget, non plane in hac vita tantum in Christo spem positam habere; nam si, ut id ponamus, vera non sit credita a multis resurrectio, non in hac vita tantum in Christo spem collocavit qui eam repudiat, si modo vivat anima, non illud quidem resumens cor pus, sed ætherium aliud ac melius induens; sed nec miserabiliores sumus omnibus hominibus, › si animam quidem vivere dicamus ac superesse, hoc autem corpus ipsi nequaquam circumponatur, illud que eam resumere non fateamur. Ut autem senten tiæ huic plane adversari in priore ad Corinthios Apostolum amplius comprobemus, hoc etiam ute mur loco 98: «Si omnino mortui non resurgunt, ut quid et baptizantur pro illis? ut quid et nos peri clitamur omni hora? › necnon et illo *: ‹ Si (se cundum hominem) ad bestias pugnavi Ephesi, quid mihi prodest, si mortui non resurgunt? manduce mus et bibamus, cras enim moriemur.» Demus enim verum esse quod credunt multi, dogma resur. rectionem mortuorum asserens falsum esse, quc modo inde sequitur ſrustra nos pro animarum no strarum salute decertantes periclitari? quomodo item nihil ille emolumenti capiet qui adversus be stias pro Christo pugnaverit? pro merito admini stratæ, prius autem corpus non resumat. Quo item pacto etiamsi minime futura sit carnis resurrectio, hæc inde consectaria sunt: ‹ Manducemus et biba mus, cras enim moriemur?, Hæc autem propterea non dicimus, quod fidem iis detrectemus quæ his apud Isaiam verbis conscripta sunt: «Videbit omnis caro salutare Dei; › vel quod habetur in Job ": • Quia æternus qui solvere me debet super terram, et suscitare pellem meam quæ tolerat hæc; › neque sane Apostoli dicto fidem negamus, quod tale est ": «Vivilcabit mortalia corpora ve stra, propter inhabitantem spiritum ejus in vobis, ▸ sel pro virili parte vocis hujus, resurrectio, signi ficationem in præsenti Evangelii loco propositam repurgamus: unde et ex priore ad Corinthios de prompta allegavimus. Accesserunt ergo ad Jesum non etiam apostolorum tempore quidam ex Corinthiis similia sapiebant, animæ vitam post mortem ne gantes. De quibus talia scribit Apostolus: Si Christus prædicatur quod a mortuis resurrexit, quomodo quidam dicunt in vobis, quia resurrectio mortuorum non est? et cætera quæ de ipsa causa sequuntur. Quod autem Corinthii permansionem animæ denegabant, secundum sententiam Sadducæcorum, illud osten dit quod ait Apostolus: Si in hac vita tantum sperantes sumos in Christo, miserabiliores sumus omni bus hominibus.» Quanivis enim quis carnis resurrectionem non credat, tamen qui animam existimat immortalem, non tantum in hac vita sperat in Christo: sed ille in hac vita tantum sperat in Christo, qui animam victuram non credit post mortem. "I Cor. xv, 29, 30. ibid., 32. " Luc. 111, 6. "Job xix, 25. " Rom. viii, 11. *8 Matth. xx11, 23, 24. lla C. R. Legebatur autem vitiose in no stro codice Etiamsi his consonent mss. H. et R. hiulcum tamen esse locum manifestum est. etc. ld exstat Luc. u, 6. Sic autem se habet Isaiæ locus Lil, ID. lla Cum. plutensis editio Job 26. Sixtima quod malim; alioqui scribendum esset, Ip. Codex Regius, et paulo post,
PG 13:1567ὁράτω δὲ ὁ τὰ τοιαῦτα τολμῶν ζητεῖν, πῶς αὐτῶν δεῖ ἀκούειν τῶν ἐν Γενέσει γεγραμμένων ὅτι «ἰδόντες οἱ υἱοὶ τοῦ θεοῦ τὰς θυγατέρας τῶν ἀνθρώπων ὅτι καλαί εἰσιν, ἔλαβον ἑαυτοῖς εἰς γυναῖκας ἀπὸ πασῶν ὧν ἐξελέξαντο». σαφῶς δὲ τὰ κατὰ τὸν τόπον ἐπαπορῆσαι καὶ τὴν ἀκολουθίαν αὐτῶν ἐπισκοπῆσαι καὶ χάρτῃ πιστεῦσαι τὴν τῶν τηλικούτων σαφήνειαν, μήποτε οὐκ ἀσφαλὲς ᾖ· ἀρκεῖ γὰρ καὶ ἐπὶ τοῖς εἰρημένοις ἡμᾶς ἐπὶ τοσοῦτον παρακεκινδυνευκέναι. Οὐκ ἄκαιρον δὲ νομίζω ἅπαξ ἐκθεμένους τὴν λέξιν τοῦ νόμου ἀπὸ τοῦ Δευτερονομίου, ἰδεῖν ὁποῖόν γέ ἐστιν αὐτοῦ τὸ βούλημα. ζητητέον οὖν ἐν αὐτῷ τίς ἡ μία γυνὴ καὶ τίνες οἱ δύο ἄνδρες οἱ ἀλλήλων ἀδελφοί, [ὧν] πρότερον μὲν γαμῶν ὁ ἕτερός [ἐστι] τὴν γυναῖκα οὐ καρποφορῶν δὲ ἐξ αὐτῆς, δεύτερον δὲ γαμῶν ὁ τοῦ τεθνηκότος ἀδελφὸς καὶ γεννῶν παιδίον ἐξ ὀνόματος τοῦ τετελευτηκότος. καὶ μετὰ ταῦτα ζητήσεις τίς ἐστιν ὁ μὴ βουλόμενος «λαβεῖν τὴν γυναῖκα τοῦ ἀδελφοῦ ἑαυτοῦ» καὶ διὰ τοῦτο «ἐναντίον τῆς γερουσίας» ὑπολυόμενος «τὸ ἓν ὑπόδημα» καὶ ἐμπτυόμενος «εἰς τὸ πρόσωπον» ὑπὸ τῆς γυναικὸς καὶ ἀναβάσης «ἐπὶ τὴν πύλην» καὶ λεγούσης·
ὁράτω δὲ ὁ τὰ τοιαῦτα τολμῶν ζητεῖν, πῶς αὐτῶν δεῖ ἀκούειν τῶν ἐν Γενέσει γεγραμμένων ὅτι «ἰδόντες οἱ υἱοὶ τοῦ θεοῦ τὰς θυγατέρας τῶν ἀνθρώπων ὅτι καλαί εἰσιν, ἔλαβον ἑαυτοῖς εἰς γυναῖκας ἀπὸ πασῶν ὧν ἐξελέξαντο». σαφῶς δὲ τὰ κατὰ τὸν τόπον ἐπαπορῆσαι καὶ τὴν ἀκολουθίαν αὐτῶν ἐπισκοπῆσαι καὶ χάρτῃ πιστεῦσαι τὴν τῶν τηλικούτων σαφήνειαν, μήποτε οὐκ ἀσφαλὲς ᾖ· ἀρκεῖ γὰρ καὶ ἐπὶ τοῖς εἰρημένοις ἡμᾶς ἐπὶ τοσοῦτον παρακεκινδυνευκέναι. Οὐκ ἄκαιρον δὲ νομίζω ἅπαξ ἐκθεμένους τὴν λέξιν τοῦ νόμου ἀπὸ τοῦ Δευτερονομίου, ἰδεῖν ὁποῖόν γέ ἐστιν αὐτοῦ τὸ βούλημα. ζητητέον οὖν ἐν αὐτῷ τίς ἡ μία γυνὴ καὶ τίνες οἱ δύο ἄνδρες οἱ ἀλλήλων ἀδελφοί, [ὧν] πρότερον μὲν γαμῶν ὁ ἕτερός [ἐστι] τὴν γυναῖκα οὐ καρποφορῶν δὲ ἐξ αὐτῆς, δεύτερον δὲ γαμῶν ὁ τοῦ τεθνηκότος ἀδελφὸς καὶ γεννῶν παιδίον ἐξ ὀνόματος τοῦ τετελευτηκότος. καὶ μετὰ ταῦτα ζητήσεις τίς ἐστιν ὁ μὴ βουλόμενος «λαβεῖν τὴν γυναῖκα τοῦ ἀδελφοῦ ἑαυτοῦ» καὶ διὰ τοῦτο «ἐναντίον τῆς γερουσίας» ὑπολυόμενος «τὸ ἓν ὑπόδημα» καὶ ἐμπτυόμενος «εἰς τὸ πρόσωπον» ὑπὸ τῆς γυναικὸς καὶ ἀναβάσης «ἐπὶ τὴν πύλην» καὶ λεγούσης· τέκνα, ἐπιγαμβρεύσει ὁ ἀδελφὸς αὐτοῦ τὴν γυναῖκε αὐτοῦ, καὶ ἀναστήσει σπέρμα τῷ ἀδελφῷ αὐτοῦ. Αξιον οὖν εἰς τοῦτό μοι δοκεῖ παραθέσθαι την Μωσέως λέξιν, εἰς ἣν ἀνέφερον Σαδδουκαίοι τὰ ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ γεγραμμένα ὑπ' αὐτῶν εἰρῆσθαι. Εχει οὖν͵ οὕτως ἐν τῷ Δευτερονομίῳ τὸ ῥητόν Ἐὰν δὲ κατοικήσωσιν ἀδελφοὶ ἐπὶ τὸ αὐτὸ, καὶ ἀπο θάνῃ εἷς ἐξ αὐτῶν, καὶ τὰ ἑξῆς, ἕως τοῦ· «Οἶκος τοῦ ὑπολυθέντος τὸ ὑπόδημα.» Τούτου δὴ τοῦ μην τοῦ οἱ Σαδδουκαίοι, ὡς τὴν ἐλπίδα τῆς ἀναστάσεως μὴ ἔχοντες, φαύλως ἀκούσαντες, καὶ μηδὲν θεώ ἄξιον ἐνθυμηθέντες εἰς τὸν ἐκκείμενον νόμον, ευήθη σαν ἀκολουθεῖν τῷ εἶναι ἀνάστασιν τὸ καὶ τὸν ἄνδρα πάλιν ἔσεσθαι ἀναστάντα, ἄῤῥενα μόρια έχοντα καὶ τὴν γυναῖκα, γυναῖκα ἀναστήσεσθαι, σῶμα για ναικεῖον περικειμένην· καὶ ταπεινῶς ὑπολαμβάνον τες λέγεσθαι τὰ περὶ ἀναστάσεως ἐκ τοῦ ταῦτα απο τοῖς νομίζειν ἀκολουθεῖν, πλάσαντές τινα μῦθον τὸν περὶ ἑπτὰ ἀδελφῶν γαμησάντων μίαν γυναῖκα, ἐπη πόρουν τίνος ἂν γένοιτο γυνὴ τοιαύτη ἀναστάσα, φθάσασα ἅπαξ ἑπτὰ χρηματίσαι ἀνδρῶν γυνή. Εδώ ναντο δὲ καὶ χωρὶς τοῦ τοιούτου πλάσματος ἐπαπο ρῆσαι ἐκ τῶν πολυγάμων γυναικῶν, τάχα δὲ καὶ του λυγάμων ἀνδρῶν. Καὶ ὁ Σωτὴρ ἡμῶν, ἀποκρινόμενος αὐτοῖς, τὸ μὲν βούλημα τοῦ κατὰ Μωσέα νόμου οι διηγήσατο, ὡς οὐκ ἀξίοις γνώσεως τηλικούτου με στηρίου· μόνον δὲ ἀπεφήνατο λέγων καὶ τὰς θείας Γραφὰς ἀπαγγέλλειν περὶ τῆς ἐκ νεκρῶν ἀναστά σεως, ὅτι ἐκεῖ μή εἰσι γάμοι, ἀλλὰ γίνονται οἱ ἐκ νε κρῶν ἀνιστάμενοι ὡς οἱ ἐν τῷ οὐρανῷ ἄγγελοι· καὶ ὥσπερ οἱ ἐν τῷ οὐρανῷ ἄγγελοι ούτε γαμούσιν, ούτε γαμοῦνται, οὕτω, φησὶν, καὶ οἱ ἀνιστάμενοι ἀπὸ τῶν νεκρῶν. Ἐγὼ δ᾽ οἶμα: διὰ τούτων δηλοῦσθαι, ὅτι οὐ μόνον κατὰ τὸ μὴ γαμεῖν, καὶ τὸ μὴ γαμεῖσθαι, ὡς οἱ ἐν τῷ οὐρανῷ ἄγγελοι γίνονται οι καταξιούμενοι τῆς ἐκ νεκρῶν ἀναστάσεως· ἀλλὰ καὶ κατὰ τὰ με τασχηματιζόμενα αὐτῶν τὰ σώματα τῆς ταπει "Ανδρα πάλιν ἔσεσθαι ἀναστάντα, άρρενα μόρια ἔχοντα, Ταύτης γὰρ τῆς διαιρέσεως ἐνδεὴς τῶν ὑπὸ τῷ θα νάτῳ τελούντων ἡ φύσις· τοῖς γε ἀθανατοις γεγενημένοις τὸ θήλυ γένος παντάπασι περιττόν. Ἀλλὰ καὶ κατὰ τὰ μετασχηματιζόμενα, τέκνα, ἐπιγαμβρεύσει ὁ ἀδελφὸς αὐτοῦ τὴν γυναῖκε αὐτοῦ, καὶ ἀναστήσει σπέρμα τῷ ἀδελφῷ αὐτοῦ. Αξιον οὖν εἰς τοῦτό μοι δοκεῖ παραθέσθαι την Μωσέως λέξιν, εἰς ἣν ἀνέφερον Σαδδουκαίοι τὰ ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ γεγραμμένα ὑπ' αὐτῶν εἰρῆσθαι. Εχει οὖν͵ οὕτως ἐν τῷ Δευτερονομίῳ τὸ ῥητόν Ἐὰν δὲ κατοικήσωσιν ἀδελφοὶ ἐπὶ τὸ αὐτὸ, καὶ ἀπο θάνῃ εἷς ἐξ αὐτῶν, καὶ τὰ ἑξῆς, ἕως τοῦ· «Οἶκος τοῦ ὑπολυθέντος τὸ ὑπόδημα.» Τούτου δὴ τοῦ μην τοῦ οἱ Σαδδουκαίοι, ὡς τὴν ἐλπίδα τῆς ἀναστάσεως μὴ ἔχοντες, φαύλως ἀκούσαντες, καὶ μηδὲν θεώ ἄξιον ἐνθυμηθέντες εἰς τὸν ἐκκείμενον νόμον, ευήθη σαν ἀκολουθεῖν τῷ εἶναι ἀνάστασιν τὸ καὶ τὸν ἄνδρα πάλιν ἔσεσθαι ἀναστάντα, ἄῤῥενα μόρια έχοντα καὶ τὴν γυναῖκα, γυναῖκα ἀναστήσεσθαι, σῶμα για ναικεῖον περικειμένην· καὶ ταπεινῶς ὑπολαμβάνον τες λέγεσθαι τὰ περὶ ἀναστάσεως ἐκ τοῦ ταῦτα απο τοῖς νομίζειν ἀκολουθεῖν, πλάσαντές τινα μῦθον τὸν περὶ ἑπτὰ ἀδελφῶν γαμησάντων μίαν γυναῖκα, ἐπη πόρουν τίνος ἂν γένοιτο γυνὴ τοιαύτη ἀναστάσα, φθάσασα ἅπαξ ἑπτὰ χρηματίσαι ἀνδρῶν γυνή. Εδώ ναντο δὲ καὶ χωρὶς τοῦ τοιούτου πλάσματος ἐπαπο ρῆσαι ἐκ τῶν πολυγάμων γυναικῶν, τάχα δὲ καὶ του λυγάμων ἀνδρῶν. Καὶ ὁ Σωτὴρ ἡμῶν, ἀποκρινόμενος αὐτοῖς, τὸ μὲν βούλημα τοῦ κατὰ Μωσέα νόμου οι διηγήσατο, ὡς οὐκ ἀξίοις γνώσεως τηλικούτου με στηρίου· μόνον δὲ ἀπεφήνατο λέγων καὶ τὰς θείας Γραφὰς ἀπαγγέλλειν περὶ τῆς ἐκ νεκρῶν ἀναστά σεως, ὅτι ἐκεῖ μή εἰσι γάμοι, ἀλλὰ γίνονται οἱ ἐκ νε κρῶν ἀνιστάμενοι ὡς οἱ ἐν τῷ οὐρανῷ ἄγγελοι· καὶ ὥσπερ οἱ ἐν τῷ οὐρανῷ ἄγγελοι ούτε γαμούσιν, ούτε γαμοῦνται, οὕτω, φησὶν, καὶ οἱ ἀνιστάμενοι ἀπὸ τῶν νεκρῶν. Ἐγὼ δ᾽ οἶμα: διὰ τούτων δηλοῦσθαι, ὅτι οὐ μόνον κατὰ τὸ μὴ γαμεῖν, καὶ τὸ μὴ γαμεῖσθαι, ὡς οἱ ἐν τῷ οὐρανῷ ἄγγελοι γίνονται οι καταξιούμενοι τῆς ἐκ νεκρῶν ἀναστάσεως· ἀλλὰ καὶ κατὰ τὰ με τασχηματιζόμενα αὐτῶν τὰ σώματα τῆς ταπει "Ανδρα πάλιν ἔσεσθαι ἀναστάντα, άρρενα μόρια ἔχοντα, Ταύτης γὰρ τῆς διαιρέσεως ἐνδεὴς τῶν ὑπὸ τῷ θα νάτῳ τελούντων ἡ φύσις· τοῖς γε ἀθανατοις γεγενημένοις τὸ θήλυ γένος παντάπασι περιττόν. Ἀλλὰ καὶ κατὰ τὰ μετασχηματιζόμενα, quo nimirum sensu: resurrectionis vocabulum, uti tradidimus, usurpabant, et interrogaverunt, Dominum nostrum, ‹ dicentes: Moyses dixit, Si quis mortuus fuerit non habens filium, ut ducat frater ejus uxorem illius, et suscitet semen fratri suo. › ille Moysis, ad quein ea referebant Sadducæi quæ in Evangelio ab ipsis dicta fuisse narrantur. Sic ergo se habet ille Deuterono‐ mii locus ": Si habitaverint fratres simul, et unus ex iis mortuus fuerit, et reliqua, usque ad id: ‹ Domus discalceati.» Hunc igitur locum perpe ram interpretantes Sadducæi, utpote resurrectionis spem non habentes, nec quidquam Deo dignum super tracce lege animo concipientes, si futura erat resurrectio consectarium esse crediderunt, ut vir, postquam resurrexisset, rursum vir foret, virilia habens membra; et mulier muliebri induta corpore etiamnum mulier resurgeret. Cumque hæc inde consequi crederent, de hac resurrectionis doctrina abjecte et demisse sentientes, consarcinata quadam de septem fratribus fabula qui eamdem duxissent uxorem, cujusnam ipsa postquam talis resurrexis set, futura esset uxor quærebant, cum septem vi rorum uxor antea semel dicta fuisset. Absque ea autem fictione, petito a mulieribus argumento quæ pluribus nupsissent viris, vel a viris qui plures du xissent uxores, eamdem poterant quaestionem pro ponere. At respondens ipsis Sospitator noster, sen sum quiden Mosaicæ legis, iis quasi tanti mysterii cognitione indignis non explanavit; sed ostendit solum divinas Scripturas de resurrectione a mor tuis id pronuntiare nullas ibi futuras nuptias ', sed qui a mortuis resurgunt, angelis cœli similes fu turos: et quemadmodum qui sunt in coelo angeli, neque matrimonium contrahunt, neque elocantur; ita et qui a mortuis resurgunt. Ego vero inde mani festum fieri opinor, non ex eo solummodo quod ne que matrimonium contrahant, neque elocentur qui resurrectione a mortuis digni habentur, an mihi visum est ponere ipsum textum legis quem proferunt Sadducæi, habentem hoc modo in Deuterono mio: Si habitaverint fratres in idipsum, et mortuus fuerit unus ex eis, semen autem non fuerit ei, non erit uxor mortui fratris viro non appropinquanti. Frater viri ejus ingredietur ad eam, et accipiet eam sibi in uxorem, ut habitet cum ea: et erit infans quicunque fuerit natus, constituetur ex nomine fratris ejus mortui, et non delebitur nomen ejus ex Israel. Si autem noluerit homo accipere uxorem fratris sui, ascendet uxor fratris ejus ad portam ad seniores, et dicet: Non vult frater viri mei suscitare fratris sui nomen in Israel. Et vocabunt eum seniores civitatis illius, et dicent ei. Et si stans dixerit: Nolo eam accipere, accedens uxor fratris ejus ad eum, ante conspectum seniorum excalceabit calceamentum ejus * Deut. xxv, et seqq. Philip. m, 21. tura, qui sunt sub mortis imperio; tum: c fis autem qui iminortales facti sunt, plane inutilis est muliebris sexus. Sed hæc plenius traciamus in Origenianis. HUETIUS. Hujus quippe distinctionis indigens est eorum na etc. Falso et inepte credi putat Ori genes hominum corpora pudendis fore instructa, cum resurgent; alii futururn existimant, ut viri om nes ac feminæ masculum sexum obtineant, hoc Pauli loco inducti, qui habetur Ephes. iv, 13. His doginatis hæsisse videntur præter Origenem, Hila rius can. in Matth.; Athanasius, serm. contra Arianos; Basilius in psalm. cxiv, et Theodoretus et mox, etc. Corporeos esse angelos Patribus antiquis, ipsique adeo toti fere antiquitati persuasum fuit. Videnda omnino actio secundi Nicæni concilii, ubi hanc esse Ec clesiæ catholicae sententiam ex Basilio, Athanasio, Methodio, aliisque; contrariam autem gentilium, docet Joannes Thessalonicensis. Videndus quoque quo nimirum sensu: resurrectionis vocabulum, uti tradidimus, usurpabant, et interrogaverunt, Dominum nostrum, ‹ dicentes: Moyses dixit, Si quis mortuus fuerit non habens filium, ut ducat frater ejus uxorem illius, et suscitet semen fratri suo. › ille Moysis, ad quein ea referebant Sadducæi quæ in Evangelio ab ipsis dicta fuisse narrantur. Sic ergo se habet ille Deuterono‐ mii locus ": Si habitaverint fratres simul, et unus ex iis mortuus fuerit, et reliqua, usque ad id: ‹ Domus discalceati.» Hunc igitur locum perpe ram interpretantes Sadducæi, utpote resurrectionis spem non habentes, nec quidquam Deo dignum super tracce lege animo concipientes, si futura erat resurrectio consectarium esse crediderunt, ut vir, postquam resurrexisset, rursum vir foret, virilia habens membra; et mulier muliebri induta corpore etiamnum mulier resurgeret. Cumque hæc inde consequi crederent, de hac resurrectionis doctrina abjecte et demisse sentientes, consarcinata quadam de septem fratribus fabula qui eamdem duxissent uxorem, cujusnam ipsa postquam talis resurrexis set, futura esset uxor quærebant, cum septem vi rorum uxor antea semel dicta fuisset. Absque ea autem fictione, petito a mulieribus argumento quæ pluribus nupsissent viris, vel a viris qui plures du xissent uxores, eamdem poterant quaestionem pro ponere. At respondens ipsis Sospitator noster, sen sum quiden Mosaicæ legis, iis quasi tanti mysterii cognitione indignis non explanavit; sed ostendit solum divinas Scripturas de resurrectione a mor tuis id pronuntiare nullas ibi futuras nuptias ', sed qui a mortuis resurgunt, angelis cœli similes fu turos: et quemadmodum qui sunt in coelo angeli, neque matrimonium contrahunt, neque elocantur; ita et qui a mortuis resurgunt. Ego vero inde mani festum fieri opinor, non ex eo solummodo quod ne que matrimonium contrahant, neque elocentur qui resurrectione a mortuis digni habentur, an mihi visum est ponere ipsum textum legis quem proferunt Sadducæi, habentem hoc modo in Deuterono mio: Si habitaverint fratres in idipsum, et mortuus fuerit unus ex eis, semen autem non fuerit ei, non erit uxor mortui fratris viro non appropinquanti. Frater viri ejus ingredietur ad eam, et accipiet eam sibi in uxorem, ut habitet cum ea: et erit infans quicunque fuerit natus, constituetur ex nomine fratris ejus mortui, et non delebitur nomen ejus ex Israel. Si autem noluerit homo accipere uxorem fratris sui, ascendet uxor fratris ejus ad portam ad seniores, et dicet: Non vult frater viri mei suscitare fratris sui nomen in Israel. Et vocabunt eum seniores civitatis illius, et dicent ei. Et si stans dixerit: Nolo eam accipere, accedens uxor fratris ejus ad eum, ante conspectum seniorum excalceabit calceamentum ejus * Deut. xxv, et seqq. Philip. m, 21. tura, qui sunt sub mortis imperio; tum: c fis autem qui iminortales facti sunt, plane inutilis est muliebris sexus. Sed hæc plenius traciamus in Origenianis. HUETIUS. Hujus quippe distinctionis indigens est eorum na etc. Falso et inepte credi putat Ori genes hominum corpora pudendis fore instructa, cum resurgent; alii futururn existimant, ut viri om nes ac feminæ masculum sexum obtineant, hoc Pauli loco inducti, qui habetur Ephes. iv, 13. His doginatis hæsisse videntur præter Origenem, Hila rius can. in Matth.; Athanasius, serm. contra Arianos; Basilius in psalm. cxiv, et Theodoretus et mox, etc. Corporeos esse angelos Patribus antiquis, ipsique adeo toti fere antiquitati persuasum fuit. Videnda omnino actio secundi Nicæni concilii, ubi hanc esse Ec clesiæ catholicae sententiam ex Basilio, Athanasio, Methodio, aliisque; contrariam autem gentilium, docet Joannes Thessalonicensis. Videndus quoque 30. Hic ergo exponendus mihi videtur locus 30. Quoniam ergo ad defensionem sui erroris proferunt Sadducæi exemplum de lege Mosaica, dignum 30. Hic ergo exponendus mihi videtur locus 30. Quoniam ergo ad defensionem sui erroris proferunt Sadducæi exemplum de lege Mosaica, dignum
PG 13:1568«οὐ θέλει ὁ ἀδελφὸς τοῦ ἀνδρός μου ἀναστῆσαι τὸ ὄνομα τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ ἐν Ἰσραήλ». ζητηθείη δ’ ἂν ἐν τῷ τόπῳ καὶ τίς ἡ γερουσία καὶ ἡ πύλη ἐφ’ ἣν ἀναβαίνει «ἡ γυνὴ» λέγουσα τὰ γεγραμμένα. ὅτι μὲν οὖν σεμνόν τι εἶναι καὶ αἰδοῦς ἄξιον χρὴ πεπεῖσθαι πάντα νόμον ἐπαγγελλόμενον εἶναι θεοῦ ἢ μὴ ὄντα σεμνὸν μὴ εἶναι νόμον θεοῦ, πᾶς ὁ μὴ πάντη ἀσύνετος ὁμολογήσαι ἄν· εἰ δὲ εὑρίσκομεν ἡμεῖς τὸ τοῦ νόμου τούτου σεμνὸν καὶ αἰδέσιμον ἢ μή, πρῶτον μὲν ὁ θεὸς ἂν εἰδείη καὶ ὁ Χριστὸς αὐτοῦ, μετὰ δὲ ταῦτα καὶ ὁ κατὰ τὴν γραφὴν ὀνομαζόμενος δόκιμος τραπεζίτης καὶ εἰδὼς «πάντα» δοκιμάζειν καὶ τὸ μὲν «καλὸν» κατέχειν, ἀπέχεσθαι δὲ «παντὸς εἴδους πονηροῦ». φέρε οὖν τὸ προκείμενον πρόβλημα νομικὸν διηγήσασθαι θέλοντες, ἐπικαλεσάμενοι τὸν εἰπόντα· «φθέγξομαι προβλήματα ἀπ’ ἀρχῆς», εἴπωμεν «καλὸν» μὲν εἰ [κατέχομεν] τὰ ὑπ’ αὐτοῦ διδόμενα, εἰ δὲ μή γε τὰ ὑποπίπτοντα ἡμῖν εἰς τὸν τόπον· κρινεῖ δὲ ὁ ἐντυγχάνων τοῖς λεχθησομένοις.
ὁράτω δὲ ὁ τὰ τοιαῦτα τολμῶν ζητεῖν, πῶς αὐτῶν δεῖ ἀκούειν τῶν ἐν Γενέσει γεγραμμένων ὅτι «ἰδόντες οἱ υἱοὶ τοῦ θεοῦ τὰς θυγατέρας τῶν ἀνθρώπων ὅτι καλαί εἰσιν, ἔλαβον ἑαυτοῖς εἰς γυναῖκας ἀπὸ πασῶν ὧν ἐξελέξαντο». σαφῶς δὲ τὰ κατὰ τὸν τόπον ἐπαπορῆσαι καὶ τὴν ἀκολουθίαν αὐτῶν ἐπισκοπῆσαι καὶ χάρτῃ πιστεῦσαι τὴν τῶν τηλικούτων σαφήνειαν, μήποτε οὐκ ἀσφαλὲς ᾖ· ἀρκεῖ γὰρ καὶ ἐπὶ τοῖς εἰρημένοις ἡμᾶς ἐπὶ τοσοῦτον παρακεκινδυνευκέναι. Οὐκ ἄκαιρον δὲ νομίζω ἅπαξ ἐκθεμένους τὴν λέξιν τοῦ νόμου ἀπὸ τοῦ Δευτερονομίου, ἰδεῖν ὁποῖόν γέ ἐστιν αὐτοῦ τὸ βούλημα. ζητητέον οὖν ἐν αὐτῷ τίς ἡ μία γυνὴ καὶ τίνες οἱ δύο ἄνδρες οἱ ἀλλήλων ἀδελφοί, [ὧν] πρότερον μὲν γαμῶν ὁ ἕτερός [ἐστι] τὴν γυναῖκα οὐ καρποφορῶν δὲ ἐξ αὐτῆς, δεύτερον δὲ γαμῶν ὁ τοῦ τεθνηκότος ἀδελφὸς καὶ γεννῶν παιδίον ἐξ ὀνόματος τοῦ τετελευτηκότος. καὶ μετὰ ταῦτα ζητήσεις τίς ἐστιν ὁ μὴ βουλόμενος «λαβεῖν τὴν γυναῖκα τοῦ ἀδελφοῦ ἑαυτοῦ» καὶ διὰ τοῦτο «ἐναντίον τῆς γερουσίας» ὑπολυόμενος «τὸ ἓν ὑπόδημα» καὶ ἐμπτυόμενος «εἰς τὸ πρόσωπον» ὑπὸ τῆς γυναικὸς καὶ ἀναβάσης «ἐπὶ τὴν πύλην» καὶ λεγούσης· τέκνα, ἐπιγαμβρεύσει ὁ ἀδελφὸς αὐτοῦ τὴν γυναῖκε αὐτοῦ, καὶ ἀναστήσει σπέρμα τῷ ἀδελφῷ αὐτοῦ. Αξιον οὖν εἰς τοῦτό μοι δοκεῖ παραθέσθαι την Μωσέως λέξιν, εἰς ἣν ἀνέφερον Σαδδουκαίοι τὰ ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ γεγραμμένα ὑπ' αὐτῶν εἰρῆσθαι. Εχει οὖν͵ οὕτως ἐν τῷ Δευτερονομίῳ τὸ ῥητόν Ἐὰν δὲ κατοικήσωσιν ἀδελφοὶ ἐπὶ τὸ αὐτὸ, καὶ ἀπο θάνῃ εἷς ἐξ αὐτῶν, καὶ τὰ ἑξῆς, ἕως τοῦ· «Οἶκος τοῦ ὑπολυθέντος τὸ ὑπόδημα.» Τούτου δὴ τοῦ μην τοῦ οἱ Σαδδουκαίοι, ὡς τὴν ἐλπίδα τῆς ἀναστάσεως μὴ ἔχοντες, φαύλως ἀκούσαντες, καὶ μηδὲν θεώ ἄξιον ἐνθυμηθέντες εἰς τὸν ἐκκείμενον νόμον, ευήθη σαν ἀκολουθεῖν τῷ εἶναι ἀνάστασιν τὸ καὶ τὸν ἄνδρα πάλιν ἔσεσθαι ἀναστάντα, ἄῤῥενα μόρια έχοντα καὶ τὴν γυναῖκα, γυναῖκα ἀναστήσεσθαι, σῶμα για ναικεῖον περικειμένην· καὶ ταπεινῶς ὑπολαμβάνον τες λέγεσθαι τὰ περὶ ἀναστάσεως ἐκ τοῦ ταῦτα απο τοῖς νομίζειν ἀκολουθεῖν, πλάσαντές τινα μῦθον τὸν περὶ ἑπτὰ ἀδελφῶν γαμησάντων μίαν γυναῖκα, ἐπη πόρουν τίνος ἂν γένοιτο γυνὴ τοιαύτη ἀναστάσα, φθάσασα ἅπαξ ἑπτὰ χρηματίσαι ἀνδρῶν γυνή. Εδώ ναντο δὲ καὶ χωρὶς τοῦ τοιούτου πλάσματος ἐπαπο ρῆσαι ἐκ τῶν πολυγάμων γυναικῶν, τάχα δὲ καὶ του λυγάμων ἀνδρῶν. Καὶ ὁ Σωτὴρ ἡμῶν, ἀποκρινόμενος αὐτοῖς, τὸ μὲν βούλημα τοῦ κατὰ Μωσέα νόμου οι διηγήσατο, ὡς οὐκ ἀξίοις γνώσεως τηλικούτου με στηρίου· μόνον δὲ ἀπεφήνατο λέγων καὶ τὰς θείας Γραφὰς ἀπαγγέλλειν περὶ τῆς ἐκ νεκρῶν ἀναστά σεως, ὅτι ἐκεῖ μή εἰσι γάμοι, ἀλλὰ γίνονται οἱ ἐκ νε κρῶν ἀνιστάμενοι ὡς οἱ ἐν τῷ οὐρανῷ ἄγγελοι· καὶ ὥσπερ οἱ ἐν τῷ οὐρανῷ ἄγγελοι ούτε γαμούσιν, ούτε γαμοῦνται, οὕτω, φησὶν, καὶ οἱ ἀνιστάμενοι ἀπὸ τῶν νεκρῶν. Ἐγὼ δ᾽ οἶμα: διὰ τούτων δηλοῦσθαι, ὅτι οὐ μόνον κατὰ τὸ μὴ γαμεῖν, καὶ τὸ μὴ γαμεῖσθαι, ὡς οἱ ἐν τῷ οὐρανῷ ἄγγελοι γίνονται οι καταξιούμενοι τῆς ἐκ νεκρῶν ἀναστάσεως· ἀλλὰ καὶ κατὰ τὰ με τασχηματιζόμενα αὐτῶν τὰ σώματα τῆς ταπει "Ανδρα πάλιν ἔσεσθαι ἀναστάντα, άρρενα μόρια ἔχοντα, Ταύτης γὰρ τῆς διαιρέσεως ἐνδεὴς τῶν ὑπὸ τῷ θα νάτῳ τελούντων ἡ φύσις· τοῖς γε ἀθανατοις γεγενημένοις τὸ θήλυ γένος παντάπασι περιττόν. Ἀλλὰ καὶ κατὰ τὰ μετασχηματιζόμενα, τέκνα, ἐπιγαμβρεύσει ὁ ἀδελφὸς αὐτοῦ τὴν γυναῖκε αὐτοῦ, καὶ ἀναστήσει σπέρμα τῷ ἀδελφῷ αὐτοῦ. Αξιον οὖν εἰς τοῦτό μοι δοκεῖ παραθέσθαι την Μωσέως λέξιν, εἰς ἣν ἀνέφερον Σαδδουκαίοι τὰ ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ γεγραμμένα ὑπ' αὐτῶν εἰρῆσθαι. Εχει οὖν͵ οὕτως ἐν τῷ Δευτερονομίῳ τὸ ῥητόν Ἐὰν δὲ κατοικήσωσιν ἀδελφοὶ ἐπὶ τὸ αὐτὸ, καὶ ἀπο θάνῃ εἷς ἐξ αὐτῶν, καὶ τὰ ἑξῆς, ἕως τοῦ· «Οἶκος τοῦ ὑπολυθέντος τὸ ὑπόδημα.» Τούτου δὴ τοῦ μην τοῦ οἱ Σαδδουκαίοι, ὡς τὴν ἐλπίδα τῆς ἀναστάσεως μὴ ἔχοντες, φαύλως ἀκούσαντες, καὶ μηδὲν θεώ ἄξιον ἐνθυμηθέντες εἰς τὸν ἐκκείμενον νόμον, ευήθη σαν ἀκολουθεῖν τῷ εἶναι ἀνάστασιν τὸ καὶ τὸν ἄνδρα πάλιν ἔσεσθαι ἀναστάντα, ἄῤῥενα μόρια έχοντα καὶ τὴν γυναῖκα, γυναῖκα ἀναστήσεσθαι, σῶμα για ναικεῖον περικειμένην· καὶ ταπεινῶς ὑπολαμβάνον τες λέγεσθαι τὰ περὶ ἀναστάσεως ἐκ τοῦ ταῦτα απο τοῖς νομίζειν ἀκολουθεῖν, πλάσαντές τινα μῦθον τὸν περὶ ἑπτὰ ἀδελφῶν γαμησάντων μίαν γυναῖκα, ἐπη πόρουν τίνος ἂν γένοιτο γυνὴ τοιαύτη ἀναστάσα, φθάσασα ἅπαξ ἑπτὰ χρηματίσαι ἀνδρῶν γυνή. Εδώ ναντο δὲ καὶ χωρὶς τοῦ τοιούτου πλάσματος ἐπαπο ρῆσαι ἐκ τῶν πολυγάμων γυναικῶν, τάχα δὲ καὶ του λυγάμων ἀνδρῶν. Καὶ ὁ Σωτὴρ ἡμῶν, ἀποκρινόμενος αὐτοῖς, τὸ μὲν βούλημα τοῦ κατὰ Μωσέα νόμου οι διηγήσατο, ὡς οὐκ ἀξίοις γνώσεως τηλικούτου με στηρίου· μόνον δὲ ἀπεφήνατο λέγων καὶ τὰς θείας Γραφὰς ἀπαγγέλλειν περὶ τῆς ἐκ νεκρῶν ἀναστά σεως, ὅτι ἐκεῖ μή εἰσι γάμοι, ἀλλὰ γίνονται οἱ ἐκ νε κρῶν ἀνιστάμενοι ὡς οἱ ἐν τῷ οὐρανῷ ἄγγελοι· καὶ ὥσπερ οἱ ἐν τῷ οὐρανῷ ἄγγελοι ούτε γαμούσιν, ούτε γαμοῦνται, οὕτω, φησὶν, καὶ οἱ ἀνιστάμενοι ἀπὸ τῶν νεκρῶν. Ἐγὼ δ᾽ οἶμα: διὰ τούτων δηλοῦσθαι, ὅτι οὐ μόνον κατὰ τὸ μὴ γαμεῖν, καὶ τὸ μὴ γαμεῖσθαι, ὡς οἱ ἐν τῷ οὐρανῷ ἄγγελοι γίνονται οι καταξιούμενοι τῆς ἐκ νεκρῶν ἀναστάσεως· ἀλλὰ καὶ κατὰ τὰ με τασχηματιζόμενα αὐτῶν τὰ σώματα τῆς ταπει "Ανδρα πάλιν ἔσεσθαι ἀναστάντα, άρρενα μόρια ἔχοντα, Ταύτης γὰρ τῆς διαιρέσεως ἐνδεὴς τῶν ὑπὸ τῷ θα νάτῳ τελούντων ἡ φύσις· τοῖς γε ἀθανατοις γεγενημένοις τὸ θήλυ γένος παντάπασι περιττόν. Ἀλλὰ καὶ κατὰ τὰ μετασχηματιζόμενα, quo nimirum sensu: resurrectionis vocabulum, uti tradidimus, usurpabant, et interrogaverunt, Dominum nostrum, ‹ dicentes: Moyses dixit, Si quis mortuus fuerit non habens filium, ut ducat frater ejus uxorem illius, et suscitet semen fratri suo. › ille Moysis, ad quein ea referebant Sadducæi quæ in Evangelio ab ipsis dicta fuisse narrantur. Sic ergo se habet ille Deuterono‐ mii locus ": Si habitaverint fratres simul, et unus ex iis mortuus fuerit, et reliqua, usque ad id: ‹ Domus discalceati.» Hunc igitur locum perpe ram interpretantes Sadducæi, utpote resurrectionis spem non habentes, nec quidquam Deo dignum super tracce lege animo concipientes, si futura erat resurrectio consectarium esse crediderunt, ut vir, postquam resurrexisset, rursum vir foret, virilia habens membra; et mulier muliebri induta corpore etiamnum mulier resurgeret. Cumque hæc inde consequi crederent, de hac resurrectionis doctrina abjecte et demisse sentientes, consarcinata quadam de septem fratribus fabula qui eamdem duxissent uxorem, cujusnam ipsa postquam talis resurrexis set, futura esset uxor quærebant, cum septem vi rorum uxor antea semel dicta fuisset. Absque ea autem fictione, petito a mulieribus argumento quæ pluribus nupsissent viris, vel a viris qui plures du xissent uxores, eamdem poterant quaestionem pro ponere. At respondens ipsis Sospitator noster, sen sum quiden Mosaicæ legis, iis quasi tanti mysterii cognitione indignis non explanavit; sed ostendit solum divinas Scripturas de resurrectione a mor tuis id pronuntiare nullas ibi futuras nuptias ', sed qui a mortuis resurgunt, angelis cœli similes fu turos: et quemadmodum qui sunt in coelo angeli, neque matrimonium contrahunt, neque elocantur; ita et qui a mortuis resurgunt. Ego vero inde mani festum fieri opinor, non ex eo solummodo quod ne que matrimonium contrahant, neque elocentur qui resurrectione a mortuis digni habentur, an mihi visum est ponere ipsum textum legis quem proferunt Sadducæi, habentem hoc modo in Deuterono mio: Si habitaverint fratres in idipsum, et mortuus fuerit unus ex eis, semen autem non fuerit ei, non erit uxor mortui fratris viro non appropinquanti. Frater viri ejus ingredietur ad eam, et accipiet eam sibi in uxorem, ut habitet cum ea: et erit infans quicunque fuerit natus, constituetur ex nomine fratris ejus mortui, et non delebitur nomen ejus ex Israel. Si autem noluerit homo accipere uxorem fratris sui, ascendet uxor fratris ejus ad portam ad seniores, et dicet: Non vult frater viri mei suscitare fratris sui nomen in Israel. Et vocabunt eum seniores civitatis illius, et dicent ei. Et si stans dixerit: Nolo eam accipere, accedens uxor fratris ejus ad eum, ante conspectum seniorum excalceabit calceamentum ejus * Deut. xxv, et seqq. Philip. m, 21. tura, qui sunt sub mortis imperio; tum: c fis autem qui iminortales facti sunt, plane inutilis est muliebris sexus. Sed hæc plenius traciamus in Origenianis. HUETIUS. Hujus quippe distinctionis indigens est eorum na etc. Falso et inepte credi putat Ori genes hominum corpora pudendis fore instructa, cum resurgent; alii futururn existimant, ut viri om nes ac feminæ masculum sexum obtineant, hoc Pauli loco inducti, qui habetur Ephes. iv, 13. His doginatis hæsisse videntur præter Origenem, Hila rius can. in Matth.; Athanasius, serm. contra Arianos; Basilius in psalm. cxiv, et Theodoretus et mox, etc. Corporeos esse angelos Patribus antiquis, ipsique adeo toti fere antiquitati persuasum fuit. Videnda omnino actio secundi Nicæni concilii, ubi hanc esse Ec clesiæ catholicae sententiam ex Basilio, Athanasio, Methodio, aliisque; contrariam autem gentilium, docet Joannes Thessalonicensis. Videndus quoque quo nimirum sensu: resurrectionis vocabulum, uti tradidimus, usurpabant, et interrogaverunt, Dominum nostrum, ‹ dicentes: Moyses dixit, Si quis mortuus fuerit non habens filium, ut ducat frater ejus uxorem illius, et suscitet semen fratri suo. › ille Moysis, ad quein ea referebant Sadducæi quæ in Evangelio ab ipsis dicta fuisse narrantur. Sic ergo se habet ille Deuterono‐ mii locus ": Si habitaverint fratres simul, et unus ex iis mortuus fuerit, et reliqua, usque ad id: ‹ Domus discalceati.» Hunc igitur locum perpe ram interpretantes Sadducæi, utpote resurrectionis spem non habentes, nec quidquam Deo dignum super tracce lege animo concipientes, si futura erat resurrectio consectarium esse crediderunt, ut vir, postquam resurrexisset, rursum vir foret, virilia habens membra; et mulier muliebri induta corpore etiamnum mulier resurgeret. Cumque hæc inde consequi crederent, de hac resurrectionis doctrina abjecte et demisse sentientes, consarcinata quadam de septem fratribus fabula qui eamdem duxissent uxorem, cujusnam ipsa postquam talis resurrexis set, futura esset uxor quærebant, cum septem vi rorum uxor antea semel dicta fuisset. Absque ea autem fictione, petito a mulieribus argumento quæ pluribus nupsissent viris, vel a viris qui plures du xissent uxores, eamdem poterant quaestionem pro ponere. At respondens ipsis Sospitator noster, sen sum quiden Mosaicæ legis, iis quasi tanti mysterii cognitione indignis non explanavit; sed ostendit solum divinas Scripturas de resurrectione a mor tuis id pronuntiare nullas ibi futuras nuptias ', sed qui a mortuis resurgunt, angelis cœli similes fu turos: et quemadmodum qui sunt in coelo angeli, neque matrimonium contrahunt, neque elocantur; ita et qui a mortuis resurgunt. Ego vero inde mani festum fieri opinor, non ex eo solummodo quod ne que matrimonium contrahant, neque elocentur qui resurrectione a mortuis digni habentur, an mihi visum est ponere ipsum textum legis quem proferunt Sadducæi, habentem hoc modo in Deuterono mio: Si habitaverint fratres in idipsum, et mortuus fuerit unus ex eis, semen autem non fuerit ei, non erit uxor mortui fratris viro non appropinquanti. Frater viri ejus ingredietur ad eam, et accipiet eam sibi in uxorem, ut habitet cum ea: et erit infans quicunque fuerit natus, constituetur ex nomine fratris ejus mortui, et non delebitur nomen ejus ex Israel. Si autem noluerit homo accipere uxorem fratris sui, ascendet uxor fratris ejus ad portam ad seniores, et dicet: Non vult frater viri mei suscitare fratris sui nomen in Israel. Et vocabunt eum seniores civitatis illius, et dicent ei. Et si stans dixerit: Nolo eam accipere, accedens uxor fratris ejus ad eum, ante conspectum seniorum excalceabit calceamentum ejus * Deut. xxv, et seqq. Philip. m, 21. tura, qui sunt sub mortis imperio; tum: c fis autem qui iminortales facti sunt, plane inutilis est muliebris sexus. Sed hæc plenius traciamus in Origenianis. HUETIUS. Hujus quippe distinctionis indigens est eorum na etc. Falso et inepte credi putat Ori genes hominum corpora pudendis fore instructa, cum resurgent; alii futururn existimant, ut viri om nes ac feminæ masculum sexum obtineant, hoc Pauli loco inducti, qui habetur Ephes. iv, 13. His doginatis hæsisse videntur præter Origenem, Hila rius can. in Matth.; Athanasius, serm. contra Arianos; Basilius in psalm. cxiv, et Theodoretus et mox, etc. Corporeos esse angelos Patribus antiquis, ipsique adeo toti fere antiquitati persuasum fuit. Videnda omnino actio secundi Nicæni concilii, ubi hanc esse Ec clesiæ catholicae sententiam ex Basilio, Athanasio, Methodio, aliisque; contrariam autem gentilium, docet Joannes Thessalonicensis. Videndus quoque 30. Hic ergo exponendus mihi videtur locus 30. Quoniam ergo ad defensionem sui erroris proferunt Sadducæi exemplum de lege Mosaica, dignum 30. Hic ergo exponendus mihi videtur locus 30. Quoniam ergo ad defensionem sui erroris proferunt Sadducæi exemplum de lege Mosaica, dignum
PG 13:1569Δοκεῖ δή μοι κατὰ μίαν διήγησιν γυνὴ εἶναι ἡ τοῦ ἀνθρώπου ψυχή, γαμουμένη πρότερον μὲν τῷ τοῦ νόμου γράμματι καὶ μὴ τεκνοῦσα ἐξ αὐτοῦ, δεύτερον δὲ τῷ πνευματικῷ νόμῳ καὶ ἀπὸ τούτου καρποφοροῦσα καὶ γεννῶσα καὶ μὴ ἀφισταμένη ἐν τῷ γεγεννημένῳ τῆς πρὸς τὸν ἀποθανόντα αὐτῇ νόμον γράμματος τιμῆς. καὶ τάχα ἑκάστη ἡ ἐσομένη μακαρία ψυχὴ καὶ τροπικῶς [λεγομένη] γυνὴ πάντως γαμεῖται πρότερον κατὰ τὰς εἰσαγωγὰς τῷ τοῦ νόμου γράμματι, ὃς ἀποθνῄσκει προκοπτούσης τῆς γυναικὸς ψυχῆς, ἵν’ αὐτὴ τοῦ σεμνοτέρου καὶ τεκνοποιοῦ ἐπιτύχῃ γάμου, ὅτε «σωθήσεται διὰ τῆς τεκνογονίας», ἐπὰν τὰ τέκνα μείνῃ «ἐν πίστει καὶ ἀγάπῃ καὶ ἁγιασμῷ μετὰ σωφροσύνης», οὐ σωθησομένη πρὸ τῆς τεκνογονίας ἢ χωρὶς αὐτῆς. τέκνα δὲ τῆς γυναικὸς ταύτης ψυχῆς ἀπὸ τοῦ δευτέρου ἀνδρός, τοῦ πνευματικοῦ νόμου, τὰ κατ’ αὐτόν ἐστιν ἔργα. ἀδελφοὶ δὴ [δύο] καὶ ἀπὸ μιᾶς μητρὸς διανοίας γεννώμενοι οἱ δύο νόμοι , οἵτινες ἀεὶ κατοικοῦσιν «ἐπὶ τὸ αὐτό»· οὐ γὰρ κεχώρισται ὁ οἶκος αὐτῶν ἀπ’ ἀλλήλων, ἀλλ’ «ἀδελφοί» εἰσι καὶ ἀμφότεραι αἱ ἐκδοχαὶ ὡς ἐν οἴκῳ ἑνὶ τῷ περιέχοντι αὐτοὺς γράμματι.
Δοκεῖ δή μοι κατὰ μίαν διήγησιν γυνὴ εἶναι ἡ τοῦ ἀνθρώπου ψυχή, γαμουμένη πρότερον μὲν τῷ τοῦ νόμου γράμματι καὶ μὴ τεκνοῦσα ἐξ αὐτοῦ, δεύτερον δὲ τῷ πνευματικῷ νόμῳ καὶ ἀπὸ τούτου καρποφοροῦσα καὶ γεννῶσα καὶ μὴ ἀφισταμένη ἐν τῷ γεγεννημένῳ τῆς πρὸς τὸν ἀποθανόντα αὐτῇ νόμον γράμματος τιμῆς. καὶ τάχα ἑκάστη ἡ ἐσομένη μακαρία ψυχὴ καὶ τροπικῶς [λεγομένη] γυνὴ πάντως γαμεῖται πρότερον κατὰ τὰς εἰσαγωγὰς τῷ τοῦ νόμου γράμματι, ὃς ἀποθνῄσκει προκοπτούσης τῆς γυναικὸς ψυχῆς, ἵν’ αὐτὴ τοῦ σεμνοτέρου καὶ τεκνοποιοῦ ἐπιτύχῃ γάμου, ὅτε «σωθήσεται διὰ τῆς τεκνογονίας», ἐπὰν τὰ τέκνα μείνῃ «ἐν πίστει καὶ ἀγάπῃ καὶ ἁγιασμῷ μετὰ σωφροσύνης», οὐ σωθησομένη πρὸ τῆς τεκνογονίας ἢ χωρὶς αὐτῆς. τέκνα δὲ τῆς γυναικὸς ταύτης ψυχῆς ἀπὸ τοῦ δευτέρου ἀνδρός, τοῦ πνευματικοῦ νόμου, τὰ κατ’ αὐτόν ἐστιν ἔργα. ἀδελφοὶ δὴ [δύο] καὶ ἀπὸ μιᾶς μητρὸς διανοίας γεννώμενοι οἱ δύο νόμοι , οἵτινες ἀεὶ κατοικοῦσιν «ἐπὶ τὸ αὐτό»· οὐ γὰρ κεχώρισται ὁ οἶκος αὐτῶν ἀπ’ ἀλλήλων, ἀλλ’ «ἀδελφοί» εἰσι καὶ ἀμφότεραι αἱ ἐκδοχαὶ ὡς ἐν οἴκῳ ἑνὶ τῷ περιέχοντι αὐτοὺς γράμματι.
PG 13:1570καὶ ὅρα εἰ μὴ τοῦτο δηλοῦσθαι δύναται ἐκ τοῦ «ἂν δὲ κατοικῶσιν ἀδελφοὶ ἐπὶ τὸ αὐτό». εἶτα ἑξῆς ἐστι· «καὶ ἀποθάνῃ εἷς ἐξ αὐτῶν, σπέρμα δὲ μὴ ᾖ αὐτῷ», ἃ κατὰ δύναμιν διηγησάμην. ἴδωμεν δὲ καὶ τὸ «οὐκ ἔσται ἡ γυνὴ τοῦ τεθνηκότος ἔξω ἀνδρὶ μὴ ἐγγίζοντι», καὶ τίς μὲν γυνὴ ψυχὴ παραβαίνει τοῦτον τὸν νόμον τίς δὲ τηρεῖ. ὡς ἐν τοιούτοις δὴ τόποις ὑπολαμβάνω μετὰ τὸν θάνατον τῆς κατὰ τὸ γράμμα ἐκδοχῆς τοῦ νόμου καὶ τὴν ἀνατροπὴν αὐτῆς τὴν μέν τινα ψυχὴν ποιοῦσαν παρὰ τὴν θείαν ἐντολήν, γυναῖκα πρότερον γενομένην τοῦ τεθνηκότος καὶ ἐκείνῳ πιστεύσασαν, «ἔξω» πάντη γίνεσθαι τοῦ νόμου «ἀνδρὶ μὴ ἐγγίζοντι», ὅτε παραδέχεται λόγον αὐτὸν [μὴ] ἐγγίζοντα τῇ ἐκδοχῇ τοῦ γράμματος, ἀλλὰ πάντη ἀλλότριον [τοιαῦται δέ εἰσιν αἱ τῶν ἑτεροδόξων ψυχαί, αἷς καὶ ἡ ἐκδοχὴ τοῦ κατὰ τὸν νόμον γράμματος ἐτελεύτα, καὶ οὐκ ἐβουλήθησαν τῷ [ἀεὶ] «ἐπὶ τὸ αὐτὸ» ἐκείνῳ οἰκοῦντι γαμηθῆναι πνευματικῷ νόμῳ, ἀλλά τινι «ἔξω» ἀμφοτέρων τούτων λόγῳ καὶ μηδαμῶς «ἐγγίζοντι» κοινωνῆσαι].
Δοκεῖ δή μοι κατὰ μίαν διήγησιν γυνὴ εἶναι ἡ τοῦ ἀνθρώπου ψυχή, γαμουμένη πρότερον μὲν τῷ τοῦ νόμου γράμματι καὶ μὴ τεκνοῦσα ἐξ αὐτοῦ, δεύτερον δὲ τῷ πνευματικῷ νόμῳ καὶ ἀπὸ τούτου καρποφοροῦσα καὶ γεννῶσα καὶ μὴ ἀφισταμένη ἐν τῷ γεγεννημένῳ τῆς πρὸς τὸν ἀποθανόντα αὐτῇ νόμον γράμματος τιμῆς. καὶ τάχα ἑκάστη ἡ ἐσομένη μακαρία ψυχὴ καὶ τροπικῶς [λεγομένη] γυνὴ πάντως γαμεῖται πρότερον κατὰ τὰς εἰσαγωγὰς τῷ τοῦ νόμου γράμματι, ὃς ἀποθνῄσκει προκοπτούσης τῆς γυναικὸς ψυχῆς, ἵν’ αὐτὴ τοῦ σεμνοτέρου καὶ τεκνοποιοῦ ἐπιτύχῃ γάμου, ὅτε «σωθήσεται διὰ τῆς τεκνογονίας», ἐπὰν τὰ τέκνα μείνῃ «ἐν πίστει καὶ ἀγάπῃ καὶ ἁγιασμῷ μετὰ σωφροσύνης», οὐ σωθησομένη πρὸ τῆς τεκνογονίας ἢ χωρὶς αὐτῆς. τέκνα δὲ τῆς γυναικὸς ταύτης ψυχῆς ἀπὸ τοῦ δευτέρου ἀνδρός, τοῦ πνευματικοῦ νόμου, τὰ κατ’ αὐτόν ἐστιν ἔργα. ἀδελφοὶ δὴ [δύο] καὶ ἀπὸ μιᾶς μητρὸς διανοίας γεννώμενοι οἱ δύο νόμοι , οἵτινες ἀεὶ κατοικοῦσιν «ἐπὶ τὸ αὐτό»· οὐ γὰρ κεχώρισται ὁ οἶκος αὐτῶν ἀπ’ ἀλλήλων, ἀλλ’ «ἀδελφοί» εἰσι καὶ ἀμφότεραι αἱ ἐκδοχαὶ ὡς ἐν οἴκῳ ἑνὶ τῷ περιέχοντι αὐτοὺς γράμματι.
PG 13:1571ἑτέραν δὲ ψυχὴν [γυναῖκα εἶναι τὴν] κατὰ θεὸν βιοῦσαν ἀποθανόντος καὶ ἀνατραπέντος τοῦ προτέρου ἀνδρός, οὐ βουλομένην «ἔξω» γενέσθαι καὶ «ἀνδρὶ μὴ ἐγγίζοντι», ἀλλὰ γαμουμένην τῷ ἀδελφῷ τοῦ τετελευτηκότος καὶ «ἐπὶ τὸ αὐτὸ» αὐτῷ οἰκήσαντι, ὅτε «ὁ ἀδελφὸς τοῦ ἀνδρὸς αὐτῆς εἰσέρχεται πρὸς αὐτὴν» καὶ γίνεται ἔνδον τῆς ψυχῆς αὐτῆς καὶ λαμβάνει «αὐτὴν ἑαυτῷ εἰς γυναῖκα» καὶ συνοικεῖ αὐτῇ τῇ ψυχῇ ἐπὶ μακαρισμῷ αὐτῆς, ἅτε κατὰ τὸ βούλημα τοῦ θεοῦ γαμουμένης τῷ δευτέρῳ καὶ πνευματικῷ νόμῳ. «τὸ δὲ παιδίον ὃ ἐὰν τέκῃ» καὶ γεννήσῃ ἡ συνοικήσασα τῷ δευτέρῳ καὶ πνευματικῷ ἀδελφῷ ψυχὴ γυνή, καθίσταται «ἐκ τοῦ ὀνόματος» τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ «τοῦ τετελευτηκότος», καὶ γίνεται οὐκ ἐκ τοῦ προτέρου μὲν ὁμώνυμος δὲ τῷ προτέρῳ· ὄνομα γὰρ τῷ γεννήματι ἐκ τοῦ πνευματικοῦ νόμου ἐστὶ τὸ ὄνομα τοῦ τετελευτηκότος, ἐπεὶ κἀκεῖνος ἐκαλεῖτο νόμος [νόμος] θεοῦ, καὶ οὐ χρή γε ἐξαλείφεσθαι ἀπὸ τοῦ διορατικοῦ καὶ ἀληθῶς Ἰσραὴλ «τὸ ὄνομα» τοῦ ἀποθανόντος ἀνδρός, κἂν αὐτὸς ἐξαλειφθῇ. Ταῦτα μὲν οὖν ἐκ μέρους εἰρήσθω περὶ τοῦ νόμου.
ἑτέραν δὲ ψυχὴν [γυναῖκα εἶναι τὴν] κατὰ θεὸν βιοῦσαν ἀποθανόντος καὶ ἀνατραπέντος τοῦ προτέρου ἀνδρός, οὐ βουλομένην «ἔξω» γενέσθαι καὶ «ἀνδρὶ μὴ ἐγγίζοντι», ἀλλὰ γαμουμένην τῷ ἀδελφῷ τοῦ τετελευτηκότος καὶ «ἐπὶ τὸ αὐτὸ» αὐτῷ οἰκήσαντι, ὅτε «ὁ ἀδελφὸς τοῦ ἀνδρὸς αὐτῆς εἰσέρχεται πρὸς αὐτὴν» καὶ γίνεται ἔνδον τῆς ψυχῆς αὐτῆς καὶ λαμβάνει «αὐτὴν ἑαυτῷ εἰς γυναῖκα» καὶ συνοικεῖ αὐτῇ τῇ ψυχῇ ἐπὶ μακαρισμῷ αὐτῆς, ἅτε κατὰ τὸ βούλημα τοῦ θεοῦ γαμουμένης τῷ δευτέρῳ καὶ πνευματικῷ νόμῳ. «τὸ δὲ παιδίον ὃ ἐὰν τέκῃ» καὶ γεννήσῃ ἡ συνοικήσασα τῷ δευτέρῳ καὶ πνευματικῷ ἀδελφῷ ψυχὴ γυνή, καθίσταται «ἐκ τοῦ ὀνόματος» τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ «τοῦ τετελευτηκότος», καὶ γίνεται οὐκ ἐκ τοῦ προτέρου μὲν ὁμώνυμος δὲ τῷ προτέρῳ· ὄνομα γὰρ τῷ γεννήματι ἐκ τοῦ πνευματικοῦ νόμου ἐστὶ τὸ ὄνομα τοῦ τετελευτηκότος, ἐπεὶ κἀκεῖνος ἐκαλεῖτο νόμος [νόμος] θεοῦ, καὶ οὐ χρή γε ἐξαλείφεσθαι ἀπὸ τοῦ διορατικοῦ καὶ ἀληθῶς Ἰσραὴλ «τὸ ὄνομα» τοῦ ἀποθανόντος ἀνδρός, κἂν αὐτὸς ἐξαλειφθῇ. Ταῦτα μὲν οὖν ἐκ μέρους εἰρήσθω περὶ τοῦ νόμου. τῶν ἀρχὴν, ἀλλὰ ἀπολιπόντας τὸ ἴδιον οἰκητήριον, εἰς κρίσιν μεγάλης ημέρας δεσμοῖς ἀϊδίοις ὑπὸ ζύγων τετήρηκεν. Ὁράτω δὲ ὁ τὰ τοιαῦτα τολμῶν ζητεῖν, πῶς αὐτῶν δεῖ ἀκούειν τῶν ἐν Γενέσει γεγραμ μένων, ὅτι, ι Ιδόντες οἱ υἱοὶ τοῦ Θεοῦ τὰς θυγατέρας τῶν ἀνθρώπων, ὅτι καλαί εἰσιν, ἔλαβον ἑαυτοῖς εἰς γυναῖκας ἀπὸ πασῶν ὧν ἐξελέξαντο. • Σαφῶς δὲ τὰ κατὰ τὸν τόπον ἐπαπορῆσαι, καὶ τὴν ἀκολουθίαν αὐτ τῶν ἐπισκοπῆσαι, καὶ χάρτῃ πιστεῦσαι τὴν τῶν την λικούτων σαφήνειαν, μήποτε οὐκ ἀσφαλὲς ἦν ἀρχεῖ γὰρ καὶ ἐπὶ τοῖς εἰρημένοις ἡμᾶς ἐπὶ τοσοῦτον πιο ρακεκινδυνευκέναι. *: «: διά τό ο Αγγέλους τε τοὺς μὴ τηρήσαντας τὴν καν Οὐκ ἄκαιρον δὲ νομίζω ἅπαξ ἐκθεμένους τὴν λέξιν τοῦ νόμου ἀπὸ τοῦ Δευτερονομίου, ἰδεῖν ὡς οἷόν τε ἐστὶν αὐτοῦ τὸ βούλημα. Ζητητέον οὖν ἐν αὐτῷ τίς ή μία γυνή, καὶ τίνες οἱ δύο ἄνδρες οἱ ἀλλήλων ἀδελ φοί· πρότερον μὲν γαμῶν ὁ ἕτερος τὴν γυναῖκα, οὐ καρποφορῶν δὲ ἐξ αὐτῆς· δεύτερος δὲ γαμῶν ὁ τοῦ τεθνηκότος ἀδελφὸς, καὶ γεννῶν παιδίον ἐξ ὀνόματος τοῦ τετελευτηκότος. Καὶ μετὰ ταῦτα ζητήσεις τις ἐστιν ὁ μὴ βουλόμενος λαβεῖν τὴν γυναῖκα τοῦ ἀδελ φοῦ ἑαυτοῦ, καὶ διὰ τοῦτο ἐναντίον τῆς γερουσίας ὑπολυόμενος τὸ ἐν ὑπόδημα, καὶ ἐμπτυόμενος εἰς τὸ πρόσωπον ὑπὸ τῆς γυναικὸς ἀναβάσης ἐπὶ τὴν πί λην, καὶ λεγούσης· «Οὐ θέλει ὁ ἀδελφὸς τοῦ ἀνδρός μου ἀναστῆσαι τὸ ὄνομα τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ ἐν Ἰσραήλ. Ζητηθείη δ' ἂν ἐν τῷ τόπῳ καὶ τίς ἡ γε ρουσία, καὶ ἡ πύλη ἐφ᾽ ἣν ἀναβαίνει ἡ γυνὴ λέγουσα τὰ γεγραμμένα. Ὅτι μὲν οὖν σεμνόν τι εἶναι καὶ εἰ δοῦς ἄξιον χρὴ πεπεῖσθαι πάντα νόμον ἐπαγγελλόμενον εἶναι Θεοῦ, ἢ μὴ ὄντα σεμνὸν μὴ εἶναι νόμον θεοῦ, πᾶς ὁ μὴ πάντη ἀσύνετος ὁμολογήσαι ἄν· εἰ δὲ εὐ ρίσκομεν ἡμεῖς τὸ τοῦ νόμου τούτου σεμνὸν καὶ αἰδέ σιμον, ἢ μὴ, πρῶτον μὲν Θεὸς ἂν εἰδείη, καὶ ὁ Χρισ στὸς αὐτοῦ, μετὰ δὲ ταῦτα καὶ ὁ κατὰ τὴν Γραφὴν ἀνα Καὶ Ἰού δας ἔγραψεν Ἐπιστολὴν ὀλιγόστιχον μέν, πεπληρωμέν μὴν δὲ τῶν τῆς οὐρανίου γάοιτος ἐκδωμένων λόγων. τῶν ἀρχὴν, ἀλλὰ ἀπολιπόντας τὸ ἴδιον οἰκητήριον, εἰς κρίσιν μεγάλης ημέρας δεσμοῖς ἀϊδίοις ὑπὸ ζύγων τετήρηκεν. Ὁράτω δὲ ὁ τὰ τοιαῦτα τολμῶν ζητεῖν, πῶς αὐτῶν δεῖ ἀκούειν τῶν ἐν Γενέσει γεγραμ μένων, ὅτι, ι Ιδόντες οἱ υἱοὶ τοῦ Θεοῦ τὰς θυγατέρας τῶν ἀνθρώπων, ὅτι καλαί εἰσιν, ἔλαβον ἑαυτοῖς εἰς γυναῖκας ἀπὸ πασῶν ὧν ἐξελέξαντο. • Σαφῶς δὲ τὰ κατὰ τὸν τόπον ἐπαπορῆσαι, καὶ τὴν ἀκολουθίαν αὐτ τῶν ἐπισκοπῆσαι, καὶ χάρτῃ πιστεῦσαι τὴν τῶν την λικούτων σαφήνειαν, μήποτε οὐκ ἀσφαλὲς ἦν ἀρχεῖ γὰρ καὶ ἐπὶ τοῖς εἰρημένοις ἡμᾶς ἐπὶ τοσοῦτον πιο ρακεκινδυνευκέναι. *: «: διά τό ο Αγγέλους τε τοὺς μὴ τηρήσαντας τὴν καν Οὐκ ἄκαιρον δὲ νομίζω ἅπαξ ἐκθεμένους τὴν λέξιν τοῦ νόμου ἀπὸ τοῦ Δευτερονομίου, ἰδεῖν ὡς οἷόν τε ἐστὶν αὐτοῦ τὸ βούλημα. Ζητητέον οὖν ἐν αὐτῷ τίς ή μία γυνή, καὶ τίνες οἱ δύο ἄνδρες οἱ ἀλλήλων ἀδελ φοί· πρότερον μὲν γαμῶν ὁ ἕτερος τὴν γυναῖκα, οὐ καρποφορῶν δὲ ἐξ αὐτῆς· δεύτερος δὲ γαμῶν ὁ τοῦ τεθνηκότος ἀδελφὸς, καὶ γεννῶν παιδίον ἐξ ὀνόματος τοῦ τετελευτηκότος. Καὶ μετὰ ταῦτα ζητήσεις τις ἐστιν ὁ μὴ βουλόμενος λαβεῖν τὴν γυναῖκα τοῦ ἀδελ φοῦ ἑαυτοῦ, καὶ διὰ τοῦτο ἐναντίον τῆς γερουσίας ὑπολυόμενος τὸ ἐν ὑπόδημα, καὶ ἐμπτυόμενος εἰς τὸ πρόσωπον ὑπὸ τῆς γυναικὸς ἀναβάσης ἐπὶ τὴν πί λην, καὶ λεγούσης· «Οὐ θέλει ὁ ἀδελφὸς τοῦ ἀνδρός μου ἀναστῆσαι τὸ ὄνομα τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ ἐν Ἰσραήλ. Ζητηθείη δ' ἂν ἐν τῷ τόπῳ καὶ τίς ἡ γε ρουσία, καὶ ἡ πύλη ἐφ᾽ ἣν ἀναβαίνει ἡ γυνὴ λέγουσα τὰ γεγραμμένα. Ὅτι μὲν οὖν σεμνόν τι εἶναι καὶ εἰ δοῦς ἄξιον χρὴ πεπεῖσθαι πάντα νόμον ἐπαγγελλόμενον εἶναι Θεοῦ, ἢ μὴ ὄντα σεμνὸν μὴ εἶναι νόμον θεοῦ, πᾶς ὁ μὴ πάντη ἀσύνετος ὁμολογήσαι ἄν· εἰ δὲ εὐ ρίσκομεν ἡμεῖς τὸ τοῦ νόμου τούτου σεμνὸν καὶ αἰδέ σιμον, ἢ μὴ, πρῶτον μὲν Θεὸς ἂν εἰδείη, καὶ ὁ Χρισ στὸς αὐτοῦ, μετὰ δὲ ταῦτα καὶ ὁ κατὰ τὴν Γραφὴν ἀνα Καὶ Ἰού δας ἔγραψεν Ἐπιστολὴν ὀλιγόστιχον μέν, πεπληρωμέν μὴν δὲ τῶν τῆς οὐρανίου γάοιτος ἐκδωμένων λόγων. sunt Angelos judicabimus, necnon ex illos In quæ desiderant angeli prospicere.» Quod si quis Judæ quoque Epistolam admittat, videat quid ex hac sequatur doctrina, propter illud *: • Ange los vero qui non servaverunt suum principatum, sed dereliquerunt suum domicilium, in judicium magni diei vinculis æternis sub caligine reserva vit. Qui vero res ejusmodi disquirere fuerit ausus, videat quomodo intelligenda sint quæ scripta ex stant in Genesi*: «Videntes nempe filios Dei filias hominum quod essent pulchræ, accepisse sibi uxores ex omnibus quas elegerant., Tales autem dubitationes aperte proponere, earumque conse quentiam dispicere, tantarumque rerum expositionen chartæ committere, parum fortasse tutum fu s rit: iis enim quæ jam a nobis dicta sunt periculum lactenus adiisse sufficit. semel protulimus, ipsius quoque investigare senten tiam non intempestivum fore arbitror. Quænam ergo sit una haec uxor in eo commemorata disqui rendum est; et quinam hi duo viri, qui invicem fratres erant; quorum alter uxorem ducit, liberos vero ex ipsa non suscipit; secundus vero demor tui frater uxorem ducit, et de nomine defuncti prolem tollit. Deinde quæres quinam ille sit qui fratris sui uxorem ducere non vult, proptereaque coram senioribus altero calceo exuitur, et in fa ciem conspuitur a muliere quæ ascendit ad por tam, et ait ®: «Non vult frater viri mei suscitare nomen fratris sui in Israel.» Quin et illud ibidem expendendum veniet, quinam sint seniores illi, et quænam porta ad quam ascendit mulier ea dicens quæ supra commemorata sunt. Quod autem augu stum aliquid et veneratione dignum sit, lex omnis quæ a Deo profecta esse dicitur; quodque Dei lex nequaquam sit, quæ minime sancta ac veneranda sit, fatebitur profecto quisquis plane stupidus non fuerit. An autem legis hujus sanctitatem ac maje statem reperturi simus, necne, Deus ipse primum, ad agnitione mysterii, sed tantum simpliciter eis dixit resurrectionem futuram, contestantibus hoc etiam Scripturis divinis, quoniam illic nuptiæ non sunt, sed erunt qui resurrexerint, sicut angeli in cœlo, el quia transformabunt corpora humilitatis eorum secundum corpora angelorum coelestia atque luminea. aliquatenus explanemus. Quæro ergo quæ sit hæc mulier una et duo fratres, quorum primus quidem habuit uxorem, et fructum non reliquit ex ea: alter autem mortui frater, qui accepit eam, et generavit ex nomine mortui: et quis est ille qui non vult accipere uxorem fratris sui, et propterea coram seniori bus excalceat eum mulier calceamentum unum, et exspuit in faciem ejus ascendens ad portam dicens ⚫ Non vult frater viri mei suscitare nomen fratris sui in Israel; et qui sunt seniores, et quæ porta quam ascendit mulier illa. Duo igitur fratres sunt: primus quidem sermo legis, secundus vero Evangelii sermo. Ilos ambos una peperit Sapientia mater, et una eos semper habuit domus, id est eadem Scriptura Veteris Testamenti, et in idipsum habitaverunt semper. In_adventu autem Christi mortuus est frater prior, id est sermo legis, ex eo quod evacuatus per Novum Testamentum irritus factus est. Mulier aulem sermonis illius, est omnis anima, vel Synagoga quæ prius fuit sub lege: qualis fuit anima Pauli, vel Pe tri, cæterorumque ex populo illo. Omnis autem anima recta quæ fuit amatrix sermonis illius, et vult me moriam illius et nomen apud se semper servare, ut nunquam desinat dici uxor illius, efficitur uxor fra tris alterius, non peregrini et extranei verbi quod non appropinquat. Peregrinum autem et extraneum est omnue verbum gentile, quod longe est a genere legis Dei: sed accepit sibi virum evangelicum sermonem, Cor. vi, 3. 'I Pet. 1, 12. * Jud. 6. * Gen. VI, tuba primus in Evangelio suo Matthæus increpnit. Marcus quoque, Lucas, et Joannes, suis singulis tubis sacerdotalibus cecinerunt. Petrus etiam dua bus Epistolarum suarum personat tubis. Jacobus Deuter. xxv, 7. quoque, et Julas. Item in Matth. xii sunt Angelos judicabimus, necnon ex illos In quæ desiderant angeli prospicere.» Quod si quis Judæ quoque Epistolam admittat, videat quid ex hac sequatur doctrina, propter illud *: • Ange los vero qui non servaverunt suum principatum, sed dereliquerunt suum domicilium, in judicium magni diei vinculis æternis sub caligine reserva vit. Qui vero res ejusmodi disquirere fuerit ausus, videat quomodo intelligenda sint quæ scripta ex stant in Genesi*: «Videntes nempe filios Dei filias hominum quod essent pulchræ, accepisse sibi uxores ex omnibus quas elegerant., Tales autem dubitationes aperte proponere, earumque conse quentiam dispicere, tantarumque rerum expositionen chartæ committere, parum fortasse tutum fu s rit: iis enim quæ jam a nobis dicta sunt periculum lactenus adiisse sufficit. semel protulimus, ipsius quoque investigare senten tiam non intempestivum fore arbitror. Quænam ergo sit una haec uxor in eo commemorata disqui rendum est; et quinam hi duo viri, qui invicem fratres erant; quorum alter uxorem ducit, liberos vero ex ipsa non suscipit; secundus vero demor tui frater uxorem ducit, et de nomine defuncti prolem tollit. Deinde quæres quinam ille sit qui fratris sui uxorem ducere non vult, proptereaque coram senioribus altero calceo exuitur, et in fa ciem conspuitur a muliere quæ ascendit ad por tam, et ait ®: «Non vult frater viri mei suscitare nomen fratris sui in Israel.» Quin et illud ibidem expendendum veniet, quinam sint seniores illi, et quænam porta ad quam ascendit mulier ea dicens quæ supra commemorata sunt. Quod autem augu stum aliquid et veneratione dignum sit, lex omnis quæ a Deo profecta esse dicitur; quodque Dei lex nequaquam sit, quæ minime sancta ac veneranda sit, fatebitur profecto quisquis plane stupidus non fuerit. An autem legis hujus sanctitatem ac maje statem reperturi simus, necne, Deus ipse primum, ad agnitione mysterii, sed tantum simpliciter eis dixit resurrectionem futuram, contestantibus hoc etiam Scripturis divinis, quoniam illic nuptiæ non sunt, sed erunt qui resurrexerint, sicut angeli in cœlo, el quia transformabunt corpora humilitatis eorum secundum corpora angelorum coelestia atque luminea. aliquatenus explanemus. Quæro ergo quæ sit hæc mulier una et duo fratres, quorum primus quidem habuit uxorem, et fructum non reliquit ex ea: alter autem mortui frater, qui accepit eam, et generavit ex nomine mortui: et quis est ille qui non vult accipere uxorem fratris sui, et propterea coram seniori bus excalceat eum mulier calceamentum unum, et exspuit in faciem ejus ascendens ad portam dicens ⚫ Non vult frater viri mei suscitare nomen fratris sui in Israel; et qui sunt seniores, et quæ porta quam ascendit mulier illa. Duo igitur fratres sunt: primus quidem sermo legis, secundus vero Evangelii sermo. Ilos ambos una peperit Sapientia mater, et una eos semper habuit domus, id est eadem Scriptura Veteris Testamenti, et in idipsum habitaverunt semper. In_adventu autem Christi mortuus est frater prior, id est sermo legis, ex eo quod evacuatus per Novum Testamentum irritus factus est. Mulier aulem sermonis illius, est omnis anima, vel Synagoga quæ prius fuit sub lege: qualis fuit anima Pauli, vel Pe tri, cæterorumque ex populo illo. Omnis autem anima recta quæ fuit amatrix sermonis illius, et vult me moriam illius et nomen apud se semper servare, ut nunquam desinat dici uxor illius, efficitur uxor fra tris alterius, non peregrini et extranei verbi quod non appropinquat. Peregrinum autem et extraneum est omnue verbum gentile, quod longe est a genere legis Dei: sed accepit sibi virum evangelicum sermonem, Cor. vi, 3. 'I Pet. 1, 12. * Jud. 6. * Gen. VI, tuba primus in Evangelio suo Matthæus increpnit. Marcus quoque, Lucas, et Joannes, suis singulis tubis sacerdotalibus cecinerunt. Petrus etiam dua bus Epistolarum suarum personat tubis. Jacobus Deuter. xxv, 7. quoque, et Julas. Item in Matth. xii 31. Postquam autem legis locum e Deuteronomio 31. Non autem existimavi superfluum, ex quo semel ipsa verba protulimus legis, ut sensum eorum 31. Postquam autem legis locum e Deuteronomio 31. Non autem existimavi superfluum, ex quo semel ipsa verba protulimus legis, ut sensum eorum
PG 13:1572θεοῦ δὲ ἡμῖν πάλιν ἢ καὶ μᾶλλον χρεία, ἐν Χριστῷ φωτίζοντος τὸν νοῦν ἡμῶν πρὸς θέαν τῶν ἑξῆς. «ἐὰν» γὰρ «μὴ βούληται [φησὶν] ὁ ἄνθρωπος λαβεῖν τὴν γυναῖκα τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ, καὶ ἀναβήσεται ἡ γυνὴ τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ ἐπὶ τὴν πύλην ἐπὶ τὴν γερουσίαν καὶ ἐρεῖ» τὰ ἐπιφερόμενα. καὶ πρῶτόν γε παρατήρει ὅτι, ἐς ὅσον [μὲν] καὶ ἡ γυνὴ ἐποίει τὸ ὑπὸ τοῦ νόμου προστεταγμένον, καὶ ὁ ἀνὴρ εἰσιὼν πρὸς αὐτὴν συνῴκει αὐτῇ καὶ ἐτέκνου ἐξ αὐτῆς, ἄνθρωπος οὐκ εἴρητο ἀλλὰ «ἀδελφὸς» ἀνδρὸς τῆς γυναικός· ὅτε δὲ οὐ βούλεται «λαβεῖν τὴν γυναῖκα τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ» καὶ «οὐ θέλει ἀναστῆσαι τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ τὸ ὄνομα ἐν Ἰσραήλ», καὶ καλούμενος ὑπὸ τῆς γερουσίας «τῆς πόλεως» λέγει· «οὐ βούλομαι λαβεῖν αὐτὴν» καὶ ἀτιμοῦται ὑπολυόμενος «τὸ ὑπόδημα» καὶ ἐμπτύεται «εἰς τὸ πρόσωπον» ἀπὸ τῆς γυναικὸς καὶ μετονομάζεται, ἵνα «τὸ ὄνομα αὐτοῦ» ᾖ» [ὁ] οἶκος τοῦ ὑπολυθέντος τὸ ὑπόδημα», τότε [οὐκέτι ἀδελφὸς ἀλλ’] «ἄνθρωπος» λέγεται· οἱονεὶ γὰρ διὰ μὲν τῆς τηρήσεως τοῦ νόμου ἐλέγετο αὐτῷ τὸ «ἐγὼ εἶπα· θεοί ἐστε [καὶ υἱοὶ] ὑψίστου [πάντες]»·
ἑτέραν δὲ ψυχὴν [γυναῖκα εἶναι τὴν] κατὰ θεὸν βιοῦσαν ἀποθανόντος καὶ ἀνατραπέντος τοῦ προτέρου ἀνδρός, οὐ βουλομένην «ἔξω» γενέσθαι καὶ «ἀνδρὶ μὴ ἐγγίζοντι», ἀλλὰ γαμουμένην τῷ ἀδελφῷ τοῦ τετελευτηκότος καὶ «ἐπὶ τὸ αὐτὸ» αὐτῷ οἰκήσαντι, ὅτε «ὁ ἀδελφὸς τοῦ ἀνδρὸς αὐτῆς εἰσέρχεται πρὸς αὐτὴν» καὶ γίνεται ἔνδον τῆς ψυχῆς αὐτῆς καὶ λαμβάνει «αὐτὴν ἑαυτῷ εἰς γυναῖκα» καὶ συνοικεῖ αὐτῇ τῇ ψυχῇ ἐπὶ μακαρισμῷ αὐτῆς, ἅτε κατὰ τὸ βούλημα τοῦ θεοῦ γαμουμένης τῷ δευτέρῳ καὶ πνευματικῷ νόμῳ. «τὸ δὲ παιδίον ὃ ἐὰν τέκῃ» καὶ γεννήσῃ ἡ συνοικήσασα τῷ δευτέρῳ καὶ πνευματικῷ ἀδελφῷ ψυχὴ γυνή, καθίσταται «ἐκ τοῦ ὀνόματος» τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ «τοῦ τετελευτηκότος», καὶ γίνεται οὐκ ἐκ τοῦ προτέρου μὲν ὁμώνυμος δὲ τῷ προτέρῳ· ὄνομα γὰρ τῷ γεννήματι ἐκ τοῦ πνευματικοῦ νόμου ἐστὶ τὸ ὄνομα τοῦ τετελευτηκότος, ἐπεὶ κἀκεῖνος ἐκαλεῖτο νόμος [νόμος] θεοῦ, καὶ οὐ χρή γε ἐξαλείφεσθαι ἀπὸ τοῦ διορατικοῦ καὶ ἀληθῶς Ἰσραὴλ «τὸ ὄνομα» τοῦ ἀποθανόντος ἀνδρός, κἂν αὐτὸς ἐξαλειφθῇ. Ταῦτα μὲν οὖν ἐκ μέρους εἰρήσθω περὶ τοῦ νόμου. τῶν ἀρχὴν, ἀλλὰ ἀπολιπόντας τὸ ἴδιον οἰκητήριον, εἰς κρίσιν μεγάλης ημέρας δεσμοῖς ἀϊδίοις ὑπὸ ζύγων τετήρηκεν. Ὁράτω δὲ ὁ τὰ τοιαῦτα τολμῶν ζητεῖν, πῶς αὐτῶν δεῖ ἀκούειν τῶν ἐν Γενέσει γεγραμ μένων, ὅτι, ι Ιδόντες οἱ υἱοὶ τοῦ Θεοῦ τὰς θυγατέρας τῶν ἀνθρώπων, ὅτι καλαί εἰσιν, ἔλαβον ἑαυτοῖς εἰς γυναῖκας ἀπὸ πασῶν ὧν ἐξελέξαντο. • Σαφῶς δὲ τὰ κατὰ τὸν τόπον ἐπαπορῆσαι, καὶ τὴν ἀκολουθίαν αὐτ τῶν ἐπισκοπῆσαι, καὶ χάρτῃ πιστεῦσαι τὴν τῶν την λικούτων σαφήνειαν, μήποτε οὐκ ἀσφαλὲς ἦν ἀρχεῖ γὰρ καὶ ἐπὶ τοῖς εἰρημένοις ἡμᾶς ἐπὶ τοσοῦτον πιο ρακεκινδυνευκέναι. *: «: διά τό ο Αγγέλους τε τοὺς μὴ τηρήσαντας τὴν καν Οὐκ ἄκαιρον δὲ νομίζω ἅπαξ ἐκθεμένους τὴν λέξιν τοῦ νόμου ἀπὸ τοῦ Δευτερονομίου, ἰδεῖν ὡς οἷόν τε ἐστὶν αὐτοῦ τὸ βούλημα. Ζητητέον οὖν ἐν αὐτῷ τίς ή μία γυνή, καὶ τίνες οἱ δύο ἄνδρες οἱ ἀλλήλων ἀδελ φοί· πρότερον μὲν γαμῶν ὁ ἕτερος τὴν γυναῖκα, οὐ καρποφορῶν δὲ ἐξ αὐτῆς· δεύτερος δὲ γαμῶν ὁ τοῦ τεθνηκότος ἀδελφὸς, καὶ γεννῶν παιδίον ἐξ ὀνόματος τοῦ τετελευτηκότος. Καὶ μετὰ ταῦτα ζητήσεις τις ἐστιν ὁ μὴ βουλόμενος λαβεῖν τὴν γυναῖκα τοῦ ἀδελ φοῦ ἑαυτοῦ, καὶ διὰ τοῦτο ἐναντίον τῆς γερουσίας ὑπολυόμενος τὸ ἐν ὑπόδημα, καὶ ἐμπτυόμενος εἰς τὸ πρόσωπον ὑπὸ τῆς γυναικὸς ἀναβάσης ἐπὶ τὴν πί λην, καὶ λεγούσης· «Οὐ θέλει ὁ ἀδελφὸς τοῦ ἀνδρός μου ἀναστῆσαι τὸ ὄνομα τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ ἐν Ἰσραήλ. Ζητηθείη δ' ἂν ἐν τῷ τόπῳ καὶ τίς ἡ γε ρουσία, καὶ ἡ πύλη ἐφ᾽ ἣν ἀναβαίνει ἡ γυνὴ λέγουσα τὰ γεγραμμένα. Ὅτι μὲν οὖν σεμνόν τι εἶναι καὶ εἰ δοῦς ἄξιον χρὴ πεπεῖσθαι πάντα νόμον ἐπαγγελλόμενον εἶναι Θεοῦ, ἢ μὴ ὄντα σεμνὸν μὴ εἶναι νόμον θεοῦ, πᾶς ὁ μὴ πάντη ἀσύνετος ὁμολογήσαι ἄν· εἰ δὲ εὐ ρίσκομεν ἡμεῖς τὸ τοῦ νόμου τούτου σεμνὸν καὶ αἰδέ σιμον, ἢ μὴ, πρῶτον μὲν Θεὸς ἂν εἰδείη, καὶ ὁ Χρισ στὸς αὐτοῦ, μετὰ δὲ ταῦτα καὶ ὁ κατὰ τὴν Γραφὴν ἀνα Καὶ Ἰού δας ἔγραψεν Ἐπιστολὴν ὀλιγόστιχον μέν, πεπληρωμέν μὴν δὲ τῶν τῆς οὐρανίου γάοιτος ἐκδωμένων λόγων. τῶν ἀρχὴν, ἀλλὰ ἀπολιπόντας τὸ ἴδιον οἰκητήριον, εἰς κρίσιν μεγάλης ημέρας δεσμοῖς ἀϊδίοις ὑπὸ ζύγων τετήρηκεν. Ὁράτω δὲ ὁ τὰ τοιαῦτα τολμῶν ζητεῖν, πῶς αὐτῶν δεῖ ἀκούειν τῶν ἐν Γενέσει γεγραμ μένων, ὅτι, ι Ιδόντες οἱ υἱοὶ τοῦ Θεοῦ τὰς θυγατέρας τῶν ἀνθρώπων, ὅτι καλαί εἰσιν, ἔλαβον ἑαυτοῖς εἰς γυναῖκας ἀπὸ πασῶν ὧν ἐξελέξαντο. • Σαφῶς δὲ τὰ κατὰ τὸν τόπον ἐπαπορῆσαι, καὶ τὴν ἀκολουθίαν αὐτ τῶν ἐπισκοπῆσαι, καὶ χάρτῃ πιστεῦσαι τὴν τῶν την λικούτων σαφήνειαν, μήποτε οὐκ ἀσφαλὲς ἦν ἀρχεῖ γὰρ καὶ ἐπὶ τοῖς εἰρημένοις ἡμᾶς ἐπὶ τοσοῦτον πιο ρακεκινδυνευκέναι. *: «: διά τό ο Αγγέλους τε τοὺς μὴ τηρήσαντας τὴν καν Οὐκ ἄκαιρον δὲ νομίζω ἅπαξ ἐκθεμένους τὴν λέξιν τοῦ νόμου ἀπὸ τοῦ Δευτερονομίου, ἰδεῖν ὡς οἷόν τε ἐστὶν αὐτοῦ τὸ βούλημα. Ζητητέον οὖν ἐν αὐτῷ τίς ή μία γυνή, καὶ τίνες οἱ δύο ἄνδρες οἱ ἀλλήλων ἀδελ φοί· πρότερον μὲν γαμῶν ὁ ἕτερος τὴν γυναῖκα, οὐ καρποφορῶν δὲ ἐξ αὐτῆς· δεύτερος δὲ γαμῶν ὁ τοῦ τεθνηκότος ἀδελφὸς, καὶ γεννῶν παιδίον ἐξ ὀνόματος τοῦ τετελευτηκότος. Καὶ μετὰ ταῦτα ζητήσεις τις ἐστιν ὁ μὴ βουλόμενος λαβεῖν τὴν γυναῖκα τοῦ ἀδελ φοῦ ἑαυτοῦ, καὶ διὰ τοῦτο ἐναντίον τῆς γερουσίας ὑπολυόμενος τὸ ἐν ὑπόδημα, καὶ ἐμπτυόμενος εἰς τὸ πρόσωπον ὑπὸ τῆς γυναικὸς ἀναβάσης ἐπὶ τὴν πί λην, καὶ λεγούσης· «Οὐ θέλει ὁ ἀδελφὸς τοῦ ἀνδρός μου ἀναστῆσαι τὸ ὄνομα τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ ἐν Ἰσραήλ. Ζητηθείη δ' ἂν ἐν τῷ τόπῳ καὶ τίς ἡ γε ρουσία, καὶ ἡ πύλη ἐφ᾽ ἣν ἀναβαίνει ἡ γυνὴ λέγουσα τὰ γεγραμμένα. Ὅτι μὲν οὖν σεμνόν τι εἶναι καὶ εἰ δοῦς ἄξιον χρὴ πεπεῖσθαι πάντα νόμον ἐπαγγελλόμενον εἶναι Θεοῦ, ἢ μὴ ὄντα σεμνὸν μὴ εἶναι νόμον θεοῦ, πᾶς ὁ μὴ πάντη ἀσύνετος ὁμολογήσαι ἄν· εἰ δὲ εὐ ρίσκομεν ἡμεῖς τὸ τοῦ νόμου τούτου σεμνὸν καὶ αἰδέ σιμον, ἢ μὴ, πρῶτον μὲν Θεὸς ἂν εἰδείη, καὶ ὁ Χρισ στὸς αὐτοῦ, μετὰ δὲ ταῦτα καὶ ὁ κατὰ τὴν Γραφὴν ἀνα Καὶ Ἰού δας ἔγραψεν Ἐπιστολὴν ὀλιγόστιχον μέν, πεπληρωμέν μὴν δὲ τῶν τῆς οὐρανίου γάοιτος ἐκδωμένων λόγων. sunt Angelos judicabimus, necnon ex illos In quæ desiderant angeli prospicere.» Quod si quis Judæ quoque Epistolam admittat, videat quid ex hac sequatur doctrina, propter illud *: • Ange los vero qui non servaverunt suum principatum, sed dereliquerunt suum domicilium, in judicium magni diei vinculis æternis sub caligine reserva vit. Qui vero res ejusmodi disquirere fuerit ausus, videat quomodo intelligenda sint quæ scripta ex stant in Genesi*: «Videntes nempe filios Dei filias hominum quod essent pulchræ, accepisse sibi uxores ex omnibus quas elegerant., Tales autem dubitationes aperte proponere, earumque conse quentiam dispicere, tantarumque rerum expositionen chartæ committere, parum fortasse tutum fu s rit: iis enim quæ jam a nobis dicta sunt periculum lactenus adiisse sufficit. semel protulimus, ipsius quoque investigare senten tiam non intempestivum fore arbitror. Quænam ergo sit una haec uxor in eo commemorata disqui rendum est; et quinam hi duo viri, qui invicem fratres erant; quorum alter uxorem ducit, liberos vero ex ipsa non suscipit; secundus vero demor tui frater uxorem ducit, et de nomine defuncti prolem tollit. Deinde quæres quinam ille sit qui fratris sui uxorem ducere non vult, proptereaque coram senioribus altero calceo exuitur, et in fa ciem conspuitur a muliere quæ ascendit ad por tam, et ait ®: «Non vult frater viri mei suscitare nomen fratris sui in Israel.» Quin et illud ibidem expendendum veniet, quinam sint seniores illi, et quænam porta ad quam ascendit mulier ea dicens quæ supra commemorata sunt. Quod autem augu stum aliquid et veneratione dignum sit, lex omnis quæ a Deo profecta esse dicitur; quodque Dei lex nequaquam sit, quæ minime sancta ac veneranda sit, fatebitur profecto quisquis plane stupidus non fuerit. An autem legis hujus sanctitatem ac maje statem reperturi simus, necne, Deus ipse primum, ad agnitione mysterii, sed tantum simpliciter eis dixit resurrectionem futuram, contestantibus hoc etiam Scripturis divinis, quoniam illic nuptiæ non sunt, sed erunt qui resurrexerint, sicut angeli in cœlo, el quia transformabunt corpora humilitatis eorum secundum corpora angelorum coelestia atque luminea. aliquatenus explanemus. Quæro ergo quæ sit hæc mulier una et duo fratres, quorum primus quidem habuit uxorem, et fructum non reliquit ex ea: alter autem mortui frater, qui accepit eam, et generavit ex nomine mortui: et quis est ille qui non vult accipere uxorem fratris sui, et propterea coram seniori bus excalceat eum mulier calceamentum unum, et exspuit in faciem ejus ascendens ad portam dicens ⚫ Non vult frater viri mei suscitare nomen fratris sui in Israel; et qui sunt seniores, et quæ porta quam ascendit mulier illa. Duo igitur fratres sunt: primus quidem sermo legis, secundus vero Evangelii sermo. Ilos ambos una peperit Sapientia mater, et una eos semper habuit domus, id est eadem Scriptura Veteris Testamenti, et in idipsum habitaverunt semper. In_adventu autem Christi mortuus est frater prior, id est sermo legis, ex eo quod evacuatus per Novum Testamentum irritus factus est. Mulier aulem sermonis illius, est omnis anima, vel Synagoga quæ prius fuit sub lege: qualis fuit anima Pauli, vel Pe tri, cæterorumque ex populo illo. Omnis autem anima recta quæ fuit amatrix sermonis illius, et vult me moriam illius et nomen apud se semper servare, ut nunquam desinat dici uxor illius, efficitur uxor fra tris alterius, non peregrini et extranei verbi quod non appropinquat. Peregrinum autem et extraneum est omnue verbum gentile, quod longe est a genere legis Dei: sed accepit sibi virum evangelicum sermonem, Cor. vi, 3. 'I Pet. 1, 12. * Jud. 6. * Gen. VI, tuba primus in Evangelio suo Matthæus increpnit. Marcus quoque, Lucas, et Joannes, suis singulis tubis sacerdotalibus cecinerunt. Petrus etiam dua bus Epistolarum suarum personat tubis. Jacobus Deuter. xxv, 7. quoque, et Julas. Item in Matth. xii sunt Angelos judicabimus, necnon ex illos In quæ desiderant angeli prospicere.» Quod si quis Judæ quoque Epistolam admittat, videat quid ex hac sequatur doctrina, propter illud *: • Ange los vero qui non servaverunt suum principatum, sed dereliquerunt suum domicilium, in judicium magni diei vinculis æternis sub caligine reserva vit. Qui vero res ejusmodi disquirere fuerit ausus, videat quomodo intelligenda sint quæ scripta ex stant in Genesi*: «Videntes nempe filios Dei filias hominum quod essent pulchræ, accepisse sibi uxores ex omnibus quas elegerant., Tales autem dubitationes aperte proponere, earumque conse quentiam dispicere, tantarumque rerum expositionen chartæ committere, parum fortasse tutum fu s rit: iis enim quæ jam a nobis dicta sunt periculum lactenus adiisse sufficit. semel protulimus, ipsius quoque investigare senten tiam non intempestivum fore arbitror. Quænam ergo sit una haec uxor in eo commemorata disqui rendum est; et quinam hi duo viri, qui invicem fratres erant; quorum alter uxorem ducit, liberos vero ex ipsa non suscipit; secundus vero demor tui frater uxorem ducit, et de nomine defuncti prolem tollit. Deinde quæres quinam ille sit qui fratris sui uxorem ducere non vult, proptereaque coram senioribus altero calceo exuitur, et in fa ciem conspuitur a muliere quæ ascendit ad por tam, et ait ®: «Non vult frater viri mei suscitare nomen fratris sui in Israel.» Quin et illud ibidem expendendum veniet, quinam sint seniores illi, et quænam porta ad quam ascendit mulier ea dicens quæ supra commemorata sunt. Quod autem augu stum aliquid et veneratione dignum sit, lex omnis quæ a Deo profecta esse dicitur; quodque Dei lex nequaquam sit, quæ minime sancta ac veneranda sit, fatebitur profecto quisquis plane stupidus non fuerit. An autem legis hujus sanctitatem ac maje statem reperturi simus, necne, Deus ipse primum, ad agnitione mysterii, sed tantum simpliciter eis dixit resurrectionem futuram, contestantibus hoc etiam Scripturis divinis, quoniam illic nuptiæ non sunt, sed erunt qui resurrexerint, sicut angeli in cœlo, el quia transformabunt corpora humilitatis eorum secundum corpora angelorum coelestia atque luminea. aliquatenus explanemus. Quæro ergo quæ sit hæc mulier una et duo fratres, quorum primus quidem habuit uxorem, et fructum non reliquit ex ea: alter autem mortui frater, qui accepit eam, et generavit ex nomine mortui: et quis est ille qui non vult accipere uxorem fratris sui, et propterea coram seniori bus excalceat eum mulier calceamentum unum, et exspuit in faciem ejus ascendens ad portam dicens ⚫ Non vult frater viri mei suscitare nomen fratris sui in Israel; et qui sunt seniores, et quæ porta quam ascendit mulier illa. Duo igitur fratres sunt: primus quidem sermo legis, secundus vero Evangelii sermo. Ilos ambos una peperit Sapientia mater, et una eos semper habuit domus, id est eadem Scriptura Veteris Testamenti, et in idipsum habitaverunt semper. In_adventu autem Christi mortuus est frater prior, id est sermo legis, ex eo quod evacuatus per Novum Testamentum irritus factus est. Mulier aulem sermonis illius, est omnis anima, vel Synagoga quæ prius fuit sub lege: qualis fuit anima Pauli, vel Pe tri, cæterorumque ex populo illo. Omnis autem anima recta quæ fuit amatrix sermonis illius, et vult me moriam illius et nomen apud se semper servare, ut nunquam desinat dici uxor illius, efficitur uxor fra tris alterius, non peregrini et extranei verbi quod non appropinquat. Peregrinum autem et extraneum est omnue verbum gentile, quod longe est a genere legis Dei: sed accepit sibi virum evangelicum sermonem, Cor. vi, 3. 'I Pet. 1, 12. * Jud. 6. * Gen. VI, tuba primus in Evangelio suo Matthæus increpnit. Marcus quoque, Lucas, et Joannes, suis singulis tubis sacerdotalibus cecinerunt. Petrus etiam dua bus Epistolarum suarum personat tubis. Jacobus Deuter. xxv, 7. quoque, et Julas. Item in Matth. xii 31. Postquam autem legis locum e Deuteronomio 31. Non autem existimavi superfluum, ex quo semel ipsa verba protulimus legis, ut sensum eorum 31. Postquam autem legis locum e Deuteronomio 31. Non autem existimavi superfluum, ex quo semel ipsa verba protulimus legis, ut sensum eorum
PG 13:1573διὰ δὲ τοῦ τὰ ἐναντία τῷ νόμῳ ποιεῖν οἱονεὶ ἐλέγχεται ὑπὸ τοῦ λόγου φάσκοντος πρὸς αὐτόν· «ὑμεῖς δὲ ὡς ἄνθρωποι ἀποθνῄσκετε». καὶ πρόσχες εἰ δύνασαι νοῆσαι μετὰ τὸν θάνατον τῆς ἐκδοχῆς τοῦ γράμματος εἶναι ἄλλην [τινὰ] ἐκδοχὴν τοῦ νόμου διημαρτημένην καὶ οὐ πνευματικὴν οὐδὲ ἀνεπίληπτον, πλὴν τὴν γένεσιν ἔχουσαν [ἐκ τοῦ νόμου] ἡμαρτημένην μὲν ἀπὸ δὲ τῆς ἀφορμῆς τῶν ἐν τῷ νόμῳ γεγραμμένων ἀρχομένην, καὶ οὐ βουλομένην «ἀναστῆσαι τὸ ὄνομα τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ» καὶ τιμῆσαι τὸ ὄνομα τοῦ νόμου. οὐ βούλεται δὲ ἡ τοιαύτη ἐκδοχὴ παραλαβεῖν τὴν γυναῖκα τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ ψυχήν· οὐδὲ γὰρ θέλει καρποφορῆσαι ἐπὶ τῷ δοξάσαι τὸ ὄνομα τοῦ τεθνηκότος ἀδελφοῦ. διὸ ἡ γυνὴ οὐ κάτω ἕστηκεν ἡ ἑτοίμη τιμῆσαι τὸν πρότερον ἄνδρα αὐτῆς, ἀλλὰ ἀναβαίνει «ἐπὶ τὴν πύλην» καὶ τὴν εἴσοδον τῆς πόλεως ἑαυτῆς ἔχουσαν καὶ «γερουσίαν». καὶ νοείσθω ταῦτα γινόμενα κατὰ τὴν ἐκκλησίαν καὶ τὴν εἰς αὐτὴν εἰσαγωγὴν καὶ εἴσοδον. Ἐλέγχει οὖν ἡ γυνὴ τὸν μὴ βουλόμενον ἄνδρα καρποφορῆσαι τὸν τοιόνδε λόγον καὶ λέγει· «οὐ θέλει ὁ ἀδελφὸς τοῦ ἀνδρός μου ἀναστῆσαι τὸ ὄνομα τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ ἐν Ἰσραήλ».
διὰ δὲ τοῦ τὰ ἐναντία τῷ νόμῳ ποιεῖν οἱονεὶ ἐλέγχεται ὑπὸ τοῦ λόγου φάσκοντος πρὸς αὐτόν· «ὑμεῖς δὲ ὡς ἄνθρωποι ἀποθνῄσκετε». καὶ πρόσχες εἰ δύνασαι νοῆσαι μετὰ τὸν θάνατον τῆς ἐκδοχῆς τοῦ γράμματος εἶναι ἄλλην [τινὰ] ἐκδοχὴν τοῦ νόμου διημαρτημένην καὶ οὐ πνευματικὴν οὐδὲ ἀνεπίληπτον, πλὴν τὴν γένεσιν ἔχουσαν [ἐκ τοῦ νόμου] ἡμαρτημένην μὲν ἀπὸ δὲ τῆς ἀφορμῆς τῶν ἐν τῷ νόμῳ γεγραμμένων ἀρχομένην, καὶ οὐ βουλομένην «ἀναστῆσαι τὸ ὄνομα τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ» καὶ τιμῆσαι τὸ ὄνομα τοῦ νόμου. οὐ βούλεται δὲ ἡ τοιαύτη ἐκδοχὴ παραλαβεῖν τὴν γυναῖκα τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ ψυχήν· οὐδὲ γὰρ θέλει καρποφορῆσαι ἐπὶ τῷ δοξάσαι τὸ ὄνομα τοῦ τεθνηκότος ἀδελφοῦ. διὸ ἡ γυνὴ οὐ κάτω ἕστηκεν ἡ ἑτοίμη τιμῆσαι τὸν πρότερον ἄνδρα αὐτῆς, ἀλλὰ ἀναβαίνει «ἐπὶ τὴν πύλην» καὶ τὴν εἴσοδον τῆς πόλεως ἑαυτῆς ἔχουσαν καὶ «γερουσίαν». καὶ νοείσθω ταῦτα γινόμενα κατὰ τὴν ἐκκλησίαν καὶ τὴν εἰς αὐτὴν εἰσαγωγὴν καὶ εἴσοδον. Ἐλέγχει οὖν ἡ γυνὴ τὸν μὴ βουλόμενον ἄνδρα καρποφορῆσαι τὸν τοιόνδε λόγον καὶ λέγει· «οὐ θέλει ὁ ἀδελφὸς τοῦ ἀνδρός μου ἀναστῆσαι τὸ ὄνομα τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ ἐν Ἰσραήλ». μαζόμενος δόκιμος τραπεζίτης καὶ εἰδὼς πάντα δοκιμάζειν, καὶ ε τὸ μὲν καλὸν κατέχειν, ἀπέχεσθαι δὲ παντὸς εἴδους πονηροῦ. Φέρε οὖν τὸ προκείμενον πρόβλημα νομικὸν διηγήσασθαι θέλοντες, ἐπικαλεσά μενοι τὸν εἰπόντα· «Φθέγξομαι προβλήματα ἀπ' ἀρ χῆς, ν εἴπωμεν, καλὸν μὲν εἰ τὰ ὑπ' αὐτοῦ διδόμενα εἰ δὲ μή γε, τὰ ὑποπίπτοντα ἡμῖν εἰς τὸν τόπον· κρι- ®:. νεῖ δὲ ὁ ἐντυγχάνων τοῖς λεχθησομένοις. Δοκεῖ δή μοι κατὰ μίαν διήγησιν γυνὴ εἶναι ἡ τοῦ ἀνθρώπου ψυχή, γαμουμένη πρότερον μὲν τῷ τοῦ νόμου γράμ ματι, καὶ μὴ τεχνοῦσα ἐξ αὐτοῦ· δεύτερον δὲ τῷ πνευματικῷ νόμῳ, καὶ ἀπὸ τούτου καρποφοροῦσα, καὶ γεννῶσα, καὶ μὴ ἀφισταμένη ἐν τῷ γεγεννημένῳ τῆς πρὸς τὸν ἀποθανόντα αὐτῇ νόμον γράμματος τι μῆς. Καὶ τάχα ἑκάστη ἡ ἐσομένη μακαρία ψυχή, καὶ τροπικῶς γυνή, πάντως γαμεῖται πρότερον κατὰ τὰς εἰσαγωγὰς τῷ τοῦ νόμου γράμματι, ὃς ἀποθνήσκει προκοπτούσης της γυναικός ψυχῆς, ἵν᾽ αὐτὴ τοῦ σε μνοτέρου καὶ τεκνοποιοῦ ἐπιτύχῃ γάμου, ὅτε ο σωθή σεται διὰ τῆς τεκνογονίας, ἐπὰν τὰ τέκνα μείνῃ ἐν πίστει, καὶ ἀγάπῃ, καὶ ἁγιασμῷ μετὰ σωφροσύνης, οὐ σωθησομένη πρὸ τῆς τεκνογονίας, ἢ χωρὶς αὐτῆς. Τέκνα δὲ τῆς γυναικός ταύτης, ψυχῆς, ἀπὸ τοῦ δευ τέρου ἀνδρὸς, τοῦ πνευματικοῦ νόμου, τὰ κατ' αὐ τόν ἐστιν ἔργα· ἀδελφοὶ δὲ καὶ ἀπὸ μιᾶς μητρός, δια νοίας, γεννώμενοι, οἱ δύο νόμοι, οἵτινες καὶ κατοι κοῦσιν ἐπὶ τὸ αὐτό· οὐ γὰρ κεχώρισται ὁ οἶκος αὐτῶν ἀπ' ἀλλήλων· ἀλλ' ἀμφότεροι εἰσι καὶ ἀμφότεραι αἱ ἐκδοχαί, ὡς ἐν οἴκῳ τινὶ τῷ περιέχοντι αὐτοὺς γράμ ματι. Καὶ ὅρα εἰ μὴ τοῦτο δηλοῦσθαι δύναται ἐκ τοῦ Αν δὲ κατοικῶσιν ἀδελφοὶ ἐπὶ τὸ αὐτό· εἶτα ἑξῆς ἐστι· Καὶ ἀποθάνῃ εἰς ἐξ αὐτῶν, σπέρμα δὲ μὴ ᾖ αὐτῷ, ἃ κατὰ δύναμιν διηγησάμην. Ιδωμεν δὲ καὶ τό· «Οὐκ ἔσται ἡ γυνὴ τοῦ τεθνηκότος ἔξω ἀνδρὶ μὴ 1:. ἐγγίζοντι, ο καὶ τίς μὲν γυνή, ψυχή, παραβαίνει: ‹ τοῦτον τὸν νόμον, τίς δὲ τηρεῖ. Ὡς ἐν τοιούτοις δὴ τόποις ὑπολαμβάνω μετὰ τὸν θάνατον τῆς κατὰ τὸ» γράμμα ἐκδοχῆς τοῦ νόμου, καὶ τὴν ἀνατροπὴν αὐ τῆς, τὴν μέν τινα ψυχὴν ποιοῦσαν παρὰ τὴν θείαν» ἐντολὴν, γυναῖκα πρότερον γενομένην τοῦ τεθνηκότος, καὶ ἐκείνῳ πιστεύσασαν, ἔξω πάντη ι γίνεσθαι ο τοῦ νόμου ἀνδρὶ μὴ ἐγγίζοντι, ο ὅτε παραδέχεται λόγον αὐτὸν ἐγγίζοντα τῇ ἐκδοχῇ τοῦ γράμ ῾Ο κατὰ τὴν Γραφὴν ὀνομαζόμενος δόκι μος τραπεζίτης. 36: Γίνεσθε τραπεζίται δόκιμοι. Ὅτε παραδέχεται λόγον αὐτὸν ἐγγί ζοντα, "Οτε παραδέχεται λόγον αὐτὸν ἐγγίζοντα τῇ ἐκδοχῇ τοῦ γράμματος ετελεύτα, "Οτε πα καὶ ἡ ραδέχεται λόγον αὐτὸν μὴ ἐγγίζοντα τῇ ἐκδοχῇ τοῦ γράμματος, ἀλλὰ πάντη ἀλλότριον, ἐκδοχὴ τοῦ κατὰ νόμον γράμματος ἐτελεύτα, καὶ ἐβουλήθησαν τῷ, ΗυκτIUS. μαζόμενος δόκιμος τραπεζίτης καὶ εἰδὼς πάντα δοκιμάζειν, καὶ ε τὸ μὲν καλὸν κατέχειν, ἀπέχεσθαι δὲ παντὸς εἴδους πονηροῦ. Φέρε οὖν τὸ προκείμενον πρόβλημα νομικὸν διηγήσασθαι θέλοντες, ἐπικαλεσά μενοι τὸν εἰπόντα· «Φθέγξομαι προβλήματα ἀπ' ἀρ χῆς, ν εἴπωμεν, καλὸν μὲν εἰ τὰ ὑπ' αὐτοῦ διδόμενα εἰ δὲ μή γε, τὰ ὑποπίπτοντα ἡμῖν εἰς τὸν τόπον· κρι- ®:. νεῖ δὲ ὁ ἐντυγχάνων τοῖς λεχθησομένοις. Δοκεῖ δή μοι κατὰ μίαν διήγησιν γυνὴ εἶναι ἡ τοῦ ἀνθρώπου ψυχή, γαμουμένη πρότερον μὲν τῷ τοῦ νόμου γράμ ματι, καὶ μὴ τεχνοῦσα ἐξ αὐτοῦ· δεύτερον δὲ τῷ πνευματικῷ νόμῳ, καὶ ἀπὸ τούτου καρποφοροῦσα, καὶ γεννῶσα, καὶ μὴ ἀφισταμένη ἐν τῷ γεγεννημένῳ τῆς πρὸς τὸν ἀποθανόντα αὐτῇ νόμον γράμματος τι μῆς. Καὶ τάχα ἑκάστη ἡ ἐσομένη μακαρία ψυχή, καὶ τροπικῶς γυνή, πάντως γαμεῖται πρότερον κατὰ τὰς εἰσαγωγὰς τῷ τοῦ νόμου γράμματι, ὃς ἀποθνήσκει προκοπτούσης της γυναικός ψυχῆς, ἵν᾽ αὐτὴ τοῦ σε μνοτέρου καὶ τεκνοποιοῦ ἐπιτύχῃ γάμου, ὅτε ο σωθή σεται διὰ τῆς τεκνογονίας, ἐπὰν τὰ τέκνα μείνῃ ἐν πίστει, καὶ ἀγάπῃ, καὶ ἁγιασμῷ μετὰ σωφροσύνης, οὐ σωθησομένη πρὸ τῆς τεκνογονίας, ἢ χωρὶς αὐτῆς. Τέκνα δὲ τῆς γυναικός ταύτης, ψυχῆς, ἀπὸ τοῦ δευ τέρου ἀνδρὸς, τοῦ πνευματικοῦ νόμου, τὰ κατ' αὐ τόν ἐστιν ἔργα· ἀδελφοὶ δὲ καὶ ἀπὸ μιᾶς μητρός, δια νοίας, γεννώμενοι, οἱ δύο νόμοι, οἵτινες καὶ κατοι κοῦσιν ἐπὶ τὸ αὐτό· οὐ γὰρ κεχώρισται ὁ οἶκος αὐτῶν ἀπ' ἀλλήλων· ἀλλ' ἀμφότεροι εἰσι καὶ ἀμφότεραι αἱ ἐκδοχαί, ὡς ἐν οἴκῳ τινὶ τῷ περιέχοντι αὐτοὺς γράμ ματι. Καὶ ὅρα εἰ μὴ τοῦτο δηλοῦσθαι δύναται ἐκ τοῦ Αν δὲ κατοικῶσιν ἀδελφοὶ ἐπὶ τὸ αὐτό· εἶτα ἑξῆς ἐστι· Καὶ ἀποθάνῃ εἰς ἐξ αὐτῶν, σπέρμα δὲ μὴ ᾖ αὐτῷ, ἃ κατὰ δύναμιν διηγησάμην. Ιδωμεν δὲ καὶ τό· «Οὐκ ἔσται ἡ γυνὴ τοῦ τεθνηκότος ἔξω ἀνδρὶ μὴ 1:. ἐγγίζοντι, ο καὶ τίς μὲν γυνή, ψυχή, παραβαίνει: ‹ τοῦτον τὸν νόμον, τίς δὲ τηρεῖ. Ὡς ἐν τοιούτοις δὴ τόποις ὑπολαμβάνω μετὰ τὸν θάνατον τῆς κατὰ τὸ» γράμμα ἐκδοχῆς τοῦ νόμου, καὶ τὴν ἀνατροπὴν αὐ τῆς, τὴν μέν τινα ψυχὴν ποιοῦσαν παρὰ τὴν θείαν» ἐντολὴν, γυναῖκα πρότερον γενομένην τοῦ τεθνηκότος, καὶ ἐκείνῳ πιστεύσασαν, ἔξω πάντη ι γίνεσθαι ο τοῦ νόμου ἀνδρὶ μὴ ἐγγίζοντι, ο ὅτε παραδέχεται λόγον αὐτὸν ἐγγίζοντα τῇ ἐκδοχῇ τοῦ γράμ ῾Ο κατὰ τὴν Γραφὴν ὀνομαζόμενος δόκι μος τραπεζίτης. 36: Γίνεσθε τραπεζίται δόκιμοι. Ὅτε παραδέχεται λόγον αὐτὸν ἐγγί ζοντα, "Οτε παραδέχεται λόγον αὐτὸν ἐγγίζοντα τῇ ἐκδοχῇ τοῦ γράμματος ετελεύτα, "Οτε πα καὶ ἡ ραδέχεται λόγον αὐτὸν μὴ ἐγγίζοντα τῇ ἐκδοχῇ τοῦ γράμματος, ἀλλὰ πάντη ἀλλότριον, ἐκδοχὴ τοῦ κατὰ νόμον γράμματος ἐτελεύτα, καὶ ἐβουλήθησαν τῷ, ΗυκτIUS. que qui juxta Scripturam nummularius integer ac spectatae fidei appellatur, quique «omnia probare» scit, et ‹ quod bonum est tenere; ab omni autem < ipsiusque Christus noverit, tum deinde et is quo specie mala abstinere. Age ergo propositam hanc legis quæstionem explicare volentes, invocato eo qui dixit Loquar propositiones ab initio, ea dicamus quæ si ipse nobis largitus fuerit, præ clare agetur nobiscum; sin minus, quæ nobis in hunc locum suppetent; lectoris certe judicium erit. Ac juxta unam quidem interpretationem, mulier mihi hominis anima esse videtur, legis primum lit teræ nupta, ex ipsaque prolem minime pariens; secundo autem spirituali legi, ex eaque prolem sus cipiens, ac pariens, neque tamen suscepta prole ho norem demortuæ sibi litterali legi exhilere cessans. Et unaquæque fortasse anima, quæ beata futura est, quæque tropice est mulier, cum primum instituitur, legis litteræ necessario nubit, quæ qui dem lex interit cum mulier, anima scilicet, proli cit, ut augustius ac fecundum matrimonium con trahat, cum nimirum c salvabitur per filiorum ge nerationem, quando permanserint filii in fide, et dilectione, et sanctificatione cum sobrietate ";» al antequam liberos dederit, vel nisi dederit, salutem minime consequetur. Liberi autem mulieris hujus, animæ videlicet, a secundo viro, spirituali nempe lege suscepti, ea sunt exacta juxta ipsam opera. Fratres autem ab una matre, mente scilicet produ cti, ii sunt leges duæ quæ simul habitant, nec enim domus ipsorum ab invicem separata est; sed et «uterque gemina est interpretatio, in continente eas » littera tanquam in domo aliqua habitans. Ac vide annon illud inde probari queat Si habitave rint fratres simul. Deinde habetur illud Et unus ex eis mortuus fuerit, semen autem non sit Kli, quæ pro virili exposui. Illud autem quoque videamus Non erit uxor mortui extra viro non propinquo, et quænam mulier, id est anima, hauc legem prætergrediatur, quænam vero observet. Ut «» se habent igitur ejusmodi loci, post mortuam ac «pessundatam legis juxta litteram interpretationen, existimo animam aliquam contra Dei mandatum c fratrem viri sui defuncti, atque propinquum secundum genus divinum, ut faciat natos ex eo. Ex priore sermone nullum potuit facere natum, quia ex operibus legis nemo justificatur. Nati autem mulieris de viro secundo, opera ejus sunt sancta, et ipsa est mulier servans legis mandatum. Et omnis puto anima in primordiis suis prius accepit verbum secundum simplicem historiam legis, qui sine dubio morietur, cum cœperit anima illa ad majora proficere. Sic mortuo simplici verbo, specialiori jungitur verbo, qui est se cundum mysteria altiora in Scripturis. Anima autem quæ non servat legis mandatum, quæ prius fuit sub lege, post mortem legis fit uxor viro non appropinquanti, quando suscipit verbum quod non appropin quat omnino legi priori, nec est secundum sensum ejus, sed omnino habetur extraneum. Et tales sunt 'I Thess. v, 20, 21. Vide Мих clarissimus Cotelerius adnotavit ad hac verba, lib. " Const. apost., cap. Psal. LXXVII, 2. • Tim. 11, 15. Deuter. xxV, etc. Secuti sumus C. R. Sic autein II. ubi non dubito quin aliqua fuerint prætermissa. Legendum fortasse etc. Atque hanc lectionem inter pretatione nostra expressimus. Vetus interpr. Quando suscipit verbum, quod non appropinquat omnino legi priori, nec est secundum sensum ejus, seal omnino habetur estraneum.. que qui juxta Scripturam nummularius integer ac spectatae fidei appellatur, quique «omnia probare» scit, et ‹ quod bonum est tenere; ab omni autem < ipsiusque Christus noverit, tum deinde et is quo specie mala abstinere. Age ergo propositam hanc legis quæstionem explicare volentes, invocato eo qui dixit Loquar propositiones ab initio, ea dicamus quæ si ipse nobis largitus fuerit, præ clare agetur nobiscum; sin minus, quæ nobis in hunc locum suppetent; lectoris certe judicium erit. Ac juxta unam quidem interpretationem, mulier mihi hominis anima esse videtur, legis primum lit teræ nupta, ex ipsaque prolem minime pariens; secundo autem spirituali legi, ex eaque prolem sus cipiens, ac pariens, neque tamen suscepta prole ho norem demortuæ sibi litterali legi exhilere cessans. Et unaquæque fortasse anima, quæ beata futura est, quæque tropice est mulier, cum primum instituitur, legis litteræ necessario nubit, quæ qui dem lex interit cum mulier, anima scilicet, proli cit, ut augustius ac fecundum matrimonium con trahat, cum nimirum c salvabitur per filiorum ge nerationem, quando permanserint filii in fide, et dilectione, et sanctificatione cum sobrietate ";» al antequam liberos dederit, vel nisi dederit, salutem minime consequetur. Liberi autem mulieris hujus, animæ videlicet, a secundo viro, spirituali nempe lege suscepti, ea sunt exacta juxta ipsam opera. Fratres autem ab una matre, mente scilicet produ cti, ii sunt leges duæ quæ simul habitant, nec enim domus ipsorum ab invicem separata est; sed et «uterque gemina est interpretatio, in continente eas » littera tanquam in domo aliqua habitans. Ac vide annon illud inde probari queat Si habitave rint fratres simul. Deinde habetur illud Et unus ex eis mortuus fuerit, semen autem non sit Kli, quæ pro virili exposui. Illud autem quoque videamus Non erit uxor mortui extra viro non propinquo, et quænam mulier, id est anima, hauc legem prætergrediatur, quænam vero observet. Ut «» se habent igitur ejusmodi loci, post mortuam ac «pessundatam legis juxta litteram interpretationen, existimo animam aliquam contra Dei mandatum c fratrem viri sui defuncti, atque propinquum secundum genus divinum, ut faciat natos ex eo. Ex priore sermone nullum potuit facere natum, quia ex operibus legis nemo justificatur. Nati autem mulieris de viro secundo, opera ejus sunt sancta, et ipsa est mulier servans legis mandatum. Et omnis puto anima in primordiis suis prius accepit verbum secundum simplicem historiam legis, qui sine dubio morietur, cum cœperit anima illa ad majora proficere. Sic mortuo simplici verbo, specialiori jungitur verbo, qui est se cundum mysteria altiora in Scripturis. Anima autem quæ non servat legis mandatum, quæ prius fuit sub lege, post mortem legis fit uxor viro non appropinquanti, quando suscipit verbum quod non appropin quat omnino legi priori, nec est secundum sensum ejus, sed omnino habetur extraneum. Et tales sunt 'I Thess. v, 20, 21. Vide Мих clarissimus Cotelerius adnotavit ad hac verba, lib. " Const. apost., cap. Psal. LXXVII, 2. • Tim. 11, 15. Deuter. xxV, etc. Secuti sumus C. R. Sic autein II. ubi non dubito quin aliqua fuerint prætermissa. Legendum fortasse etc. Atque hanc lectionem inter pretatione nostra expressimus. Vetus interpr. Quando suscipit verbum, quod non appropinquat omnino legi priori, nec est secundum sensum ejus, seal omnino habetur estraneum..
PG 13:1574εἶτα «ἡ γερουσία τῆς πόλεως» ἐκείνης ἐξετάζουσα τὸν τοιοῦτον ἄνδρα πυνθάνεται εἰ ἀληθῶς οὐ βούλεται. ἀποκριναμένου δὲ ἐκείνου τὸ μὴ βούλεσθαι, προσέρχεται αὕτη πρὸς τὸν μὴ βουληθέντα ἐξαναστῆσαι σπέρμα τῷ ἀδελφῷ αὐτοῦ, καὶ ἐπὶ τῆς γερουσίας ἐλέγχει αὐτὸν καὶ ἀτιμάζει ὑπολύουσα «τὸ ὑπόδημα αὐτοῦ τὸ ἕν». καὶ σκόπει ἐν τούτοις διὰ τὸ «λῦσαι τὸ ὑπόδημα ἐκ τῶν ποδῶν σου» εἰρημένον πρὸς Μωσέα καὶ Ἰησοῦν καὶ τὸ» [οὗ] οὐκ εἰμὶ ἐγὼ ἄξιος ἵνα λύσω τὸν ἱμάντα τοῦ ὑποδήματος αὐτοῦ», γεγραμμένον ἐν τῷ κατὰ Λουκᾶν καὶ [ἐν τῷ] κατὰ Μᾶρκον καὶ ἐν τῷ κατὰ Ἰωάννην, μήποτε οὐ ταὐτόν ἐστι τὸ λῦσαι τὸ ὑπόδημα τῷ ὑπολῦσαι· οὐ γὰρ ὑπολύσασθαι κελεύεται Μωσῆς ἢ Ἰησοῦς, οὐδὲ Ἰωάννης περὶ τοῦ σωτῆρος ὠνόμασε τὸ ὑπο[λῦσαι ἀλλὰ τὸ] λῦσαι. οὗτος οὖν ὁ παρανομῶν οὔτε ἐξ ὅλων ὑπολέλυται οὔτε πάντη τῇ ὑποδέσει κεκόσμηται, ἀλλ’ ἐξ ἡμισείας ἑκάτερον ἔχει. διὸ ἐμπτύει «εἰς τὸ πρόσωπον αὐτοῦ» ἡ ἐπὶ τῆς γερουσίας ἐλέγξασα αὐτὸν γυνή·
διὰ δὲ τοῦ τὰ ἐναντία τῷ νόμῳ ποιεῖν οἱονεὶ ἐλέγχεται ὑπὸ τοῦ λόγου φάσκοντος πρὸς αὐτόν· «ὑμεῖς δὲ ὡς ἄνθρωποι ἀποθνῄσκετε». καὶ πρόσχες εἰ δύνασαι νοῆσαι μετὰ τὸν θάνατον τῆς ἐκδοχῆς τοῦ γράμματος εἶναι ἄλλην [τινὰ] ἐκδοχὴν τοῦ νόμου διημαρτημένην καὶ οὐ πνευματικὴν οὐδὲ ἀνεπίληπτον, πλὴν τὴν γένεσιν ἔχουσαν [ἐκ τοῦ νόμου] ἡμαρτημένην μὲν ἀπὸ δὲ τῆς ἀφορμῆς τῶν ἐν τῷ νόμῳ γεγραμμένων ἀρχομένην, καὶ οὐ βουλομένην «ἀναστῆσαι τὸ ὄνομα τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ» καὶ τιμῆσαι τὸ ὄνομα τοῦ νόμου. οὐ βούλεται δὲ ἡ τοιαύτη ἐκδοχὴ παραλαβεῖν τὴν γυναῖκα τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ ψυχήν· οὐδὲ γὰρ θέλει καρποφορῆσαι ἐπὶ τῷ δοξάσαι τὸ ὄνομα τοῦ τεθνηκότος ἀδελφοῦ. διὸ ἡ γυνὴ οὐ κάτω ἕστηκεν ἡ ἑτοίμη τιμῆσαι τὸν πρότερον ἄνδρα αὐτῆς, ἀλλὰ ἀναβαίνει «ἐπὶ τὴν πύλην» καὶ τὴν εἴσοδον τῆς πόλεως ἑαυτῆς ἔχουσαν καὶ «γερουσίαν». καὶ νοείσθω ταῦτα γινόμενα κατὰ τὴν ἐκκλησίαν καὶ τὴν εἰς αὐτὴν εἰσαγωγὴν καὶ εἴσοδον. Ἐλέγχει οὖν ἡ γυνὴ τὸν μὴ βουλόμενον ἄνδρα καρποφορῆσαι τὸν τοιόνδε λόγον καὶ λέγει· «οὐ θέλει ὁ ἀδελφὸς τοῦ ἀνδρός μου ἀναστῆσαι τὸ ὄνομα τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ ἐν Ἰσραήλ». μαζόμενος δόκιμος τραπεζίτης καὶ εἰδὼς πάντα δοκιμάζειν, καὶ ε τὸ μὲν καλὸν κατέχειν, ἀπέχεσθαι δὲ παντὸς εἴδους πονηροῦ. Φέρε οὖν τὸ προκείμενον πρόβλημα νομικὸν διηγήσασθαι θέλοντες, ἐπικαλεσά μενοι τὸν εἰπόντα· «Φθέγξομαι προβλήματα ἀπ' ἀρ χῆς, ν εἴπωμεν, καλὸν μὲν εἰ τὰ ὑπ' αὐτοῦ διδόμενα εἰ δὲ μή γε, τὰ ὑποπίπτοντα ἡμῖν εἰς τὸν τόπον· κρι- ®:. νεῖ δὲ ὁ ἐντυγχάνων τοῖς λεχθησομένοις. Δοκεῖ δή μοι κατὰ μίαν διήγησιν γυνὴ εἶναι ἡ τοῦ ἀνθρώπου ψυχή, γαμουμένη πρότερον μὲν τῷ τοῦ νόμου γράμ ματι, καὶ μὴ τεχνοῦσα ἐξ αὐτοῦ· δεύτερον δὲ τῷ πνευματικῷ νόμῳ, καὶ ἀπὸ τούτου καρποφοροῦσα, καὶ γεννῶσα, καὶ μὴ ἀφισταμένη ἐν τῷ γεγεννημένῳ τῆς πρὸς τὸν ἀποθανόντα αὐτῇ νόμον γράμματος τι μῆς. Καὶ τάχα ἑκάστη ἡ ἐσομένη μακαρία ψυχή, καὶ τροπικῶς γυνή, πάντως γαμεῖται πρότερον κατὰ τὰς εἰσαγωγὰς τῷ τοῦ νόμου γράμματι, ὃς ἀποθνήσκει προκοπτούσης της γυναικός ψυχῆς, ἵν᾽ αὐτὴ τοῦ σε μνοτέρου καὶ τεκνοποιοῦ ἐπιτύχῃ γάμου, ὅτε ο σωθή σεται διὰ τῆς τεκνογονίας, ἐπὰν τὰ τέκνα μείνῃ ἐν πίστει, καὶ ἀγάπῃ, καὶ ἁγιασμῷ μετὰ σωφροσύνης, οὐ σωθησομένη πρὸ τῆς τεκνογονίας, ἢ χωρὶς αὐτῆς. Τέκνα δὲ τῆς γυναικός ταύτης, ψυχῆς, ἀπὸ τοῦ δευ τέρου ἀνδρὸς, τοῦ πνευματικοῦ νόμου, τὰ κατ' αὐ τόν ἐστιν ἔργα· ἀδελφοὶ δὲ καὶ ἀπὸ μιᾶς μητρός, δια νοίας, γεννώμενοι, οἱ δύο νόμοι, οἵτινες καὶ κατοι κοῦσιν ἐπὶ τὸ αὐτό· οὐ γὰρ κεχώρισται ὁ οἶκος αὐτῶν ἀπ' ἀλλήλων· ἀλλ' ἀμφότεροι εἰσι καὶ ἀμφότεραι αἱ ἐκδοχαί, ὡς ἐν οἴκῳ τινὶ τῷ περιέχοντι αὐτοὺς γράμ ματι. Καὶ ὅρα εἰ μὴ τοῦτο δηλοῦσθαι δύναται ἐκ τοῦ Αν δὲ κατοικῶσιν ἀδελφοὶ ἐπὶ τὸ αὐτό· εἶτα ἑξῆς ἐστι· Καὶ ἀποθάνῃ εἰς ἐξ αὐτῶν, σπέρμα δὲ μὴ ᾖ αὐτῷ, ἃ κατὰ δύναμιν διηγησάμην. Ιδωμεν δὲ καὶ τό· «Οὐκ ἔσται ἡ γυνὴ τοῦ τεθνηκότος ἔξω ἀνδρὶ μὴ 1:. ἐγγίζοντι, ο καὶ τίς μὲν γυνή, ψυχή, παραβαίνει: ‹ τοῦτον τὸν νόμον, τίς δὲ τηρεῖ. Ὡς ἐν τοιούτοις δὴ τόποις ὑπολαμβάνω μετὰ τὸν θάνατον τῆς κατὰ τὸ» γράμμα ἐκδοχῆς τοῦ νόμου, καὶ τὴν ἀνατροπὴν αὐ τῆς, τὴν μέν τινα ψυχὴν ποιοῦσαν παρὰ τὴν θείαν» ἐντολὴν, γυναῖκα πρότερον γενομένην τοῦ τεθνηκότος, καὶ ἐκείνῳ πιστεύσασαν, ἔξω πάντη ι γίνεσθαι ο τοῦ νόμου ἀνδρὶ μὴ ἐγγίζοντι, ο ὅτε παραδέχεται λόγον αὐτὸν ἐγγίζοντα τῇ ἐκδοχῇ τοῦ γράμ ῾Ο κατὰ τὴν Γραφὴν ὀνομαζόμενος δόκι μος τραπεζίτης. 36: Γίνεσθε τραπεζίται δόκιμοι. Ὅτε παραδέχεται λόγον αὐτὸν ἐγγί ζοντα, "Οτε παραδέχεται λόγον αὐτὸν ἐγγίζοντα τῇ ἐκδοχῇ τοῦ γράμματος ετελεύτα, "Οτε πα καὶ ἡ ραδέχεται λόγον αὐτὸν μὴ ἐγγίζοντα τῇ ἐκδοχῇ τοῦ γράμματος, ἀλλὰ πάντη ἀλλότριον, ἐκδοχὴ τοῦ κατὰ νόμον γράμματος ἐτελεύτα, καὶ ἐβουλήθησαν τῷ, ΗυκτIUS. μαζόμενος δόκιμος τραπεζίτης καὶ εἰδὼς πάντα δοκιμάζειν, καὶ ε τὸ μὲν καλὸν κατέχειν, ἀπέχεσθαι δὲ παντὸς εἴδους πονηροῦ. Φέρε οὖν τὸ προκείμενον πρόβλημα νομικὸν διηγήσασθαι θέλοντες, ἐπικαλεσά μενοι τὸν εἰπόντα· «Φθέγξομαι προβλήματα ἀπ' ἀρ χῆς, ν εἴπωμεν, καλὸν μὲν εἰ τὰ ὑπ' αὐτοῦ διδόμενα εἰ δὲ μή γε, τὰ ὑποπίπτοντα ἡμῖν εἰς τὸν τόπον· κρι- ®:. νεῖ δὲ ὁ ἐντυγχάνων τοῖς λεχθησομένοις. Δοκεῖ δή μοι κατὰ μίαν διήγησιν γυνὴ εἶναι ἡ τοῦ ἀνθρώπου ψυχή, γαμουμένη πρότερον μὲν τῷ τοῦ νόμου γράμ ματι, καὶ μὴ τεχνοῦσα ἐξ αὐτοῦ· δεύτερον δὲ τῷ πνευματικῷ νόμῳ, καὶ ἀπὸ τούτου καρποφοροῦσα, καὶ γεννῶσα, καὶ μὴ ἀφισταμένη ἐν τῷ γεγεννημένῳ τῆς πρὸς τὸν ἀποθανόντα αὐτῇ νόμον γράμματος τι μῆς. Καὶ τάχα ἑκάστη ἡ ἐσομένη μακαρία ψυχή, καὶ τροπικῶς γυνή, πάντως γαμεῖται πρότερον κατὰ τὰς εἰσαγωγὰς τῷ τοῦ νόμου γράμματι, ὃς ἀποθνήσκει προκοπτούσης της γυναικός ψυχῆς, ἵν᾽ αὐτὴ τοῦ σε μνοτέρου καὶ τεκνοποιοῦ ἐπιτύχῃ γάμου, ὅτε ο σωθή σεται διὰ τῆς τεκνογονίας, ἐπὰν τὰ τέκνα μείνῃ ἐν πίστει, καὶ ἀγάπῃ, καὶ ἁγιασμῷ μετὰ σωφροσύνης, οὐ σωθησομένη πρὸ τῆς τεκνογονίας, ἢ χωρὶς αὐτῆς. Τέκνα δὲ τῆς γυναικός ταύτης, ψυχῆς, ἀπὸ τοῦ δευ τέρου ἀνδρὸς, τοῦ πνευματικοῦ νόμου, τὰ κατ' αὐ τόν ἐστιν ἔργα· ἀδελφοὶ δὲ καὶ ἀπὸ μιᾶς μητρός, δια νοίας, γεννώμενοι, οἱ δύο νόμοι, οἵτινες καὶ κατοι κοῦσιν ἐπὶ τὸ αὐτό· οὐ γὰρ κεχώρισται ὁ οἶκος αὐτῶν ἀπ' ἀλλήλων· ἀλλ' ἀμφότεροι εἰσι καὶ ἀμφότεραι αἱ ἐκδοχαί, ὡς ἐν οἴκῳ τινὶ τῷ περιέχοντι αὐτοὺς γράμ ματι. Καὶ ὅρα εἰ μὴ τοῦτο δηλοῦσθαι δύναται ἐκ τοῦ Αν δὲ κατοικῶσιν ἀδελφοὶ ἐπὶ τὸ αὐτό· εἶτα ἑξῆς ἐστι· Καὶ ἀποθάνῃ εἰς ἐξ αὐτῶν, σπέρμα δὲ μὴ ᾖ αὐτῷ, ἃ κατὰ δύναμιν διηγησάμην. Ιδωμεν δὲ καὶ τό· «Οὐκ ἔσται ἡ γυνὴ τοῦ τεθνηκότος ἔξω ἀνδρὶ μὴ 1:. ἐγγίζοντι, ο καὶ τίς μὲν γυνή, ψυχή, παραβαίνει: ‹ τοῦτον τὸν νόμον, τίς δὲ τηρεῖ. Ὡς ἐν τοιούτοις δὴ τόποις ὑπολαμβάνω μετὰ τὸν θάνατον τῆς κατὰ τὸ» γράμμα ἐκδοχῆς τοῦ νόμου, καὶ τὴν ἀνατροπὴν αὐ τῆς, τὴν μέν τινα ψυχὴν ποιοῦσαν παρὰ τὴν θείαν» ἐντολὴν, γυναῖκα πρότερον γενομένην τοῦ τεθνηκότος, καὶ ἐκείνῳ πιστεύσασαν, ἔξω πάντη ι γίνεσθαι ο τοῦ νόμου ἀνδρὶ μὴ ἐγγίζοντι, ο ὅτε παραδέχεται λόγον αὐτὸν ἐγγίζοντα τῇ ἐκδοχῇ τοῦ γράμ ῾Ο κατὰ τὴν Γραφὴν ὀνομαζόμενος δόκι μος τραπεζίτης. 36: Γίνεσθε τραπεζίται δόκιμοι. Ὅτε παραδέχεται λόγον αὐτὸν ἐγγί ζοντα, "Οτε παραδέχεται λόγον αὐτὸν ἐγγίζοντα τῇ ἐκδοχῇ τοῦ γράμματος ετελεύτα, "Οτε πα καὶ ἡ ραδέχεται λόγον αὐτὸν μὴ ἐγγίζοντα τῇ ἐκδοχῇ τοῦ γράμματος, ἀλλὰ πάντη ἀλλότριον, ἐκδοχὴ τοῦ κατὰ νόμον γράμματος ἐτελεύτα, καὶ ἐβουλήθησαν τῷ, ΗυκτIUS. que qui juxta Scripturam nummularius integer ac spectatae fidei appellatur, quique «omnia probare» scit, et ‹ quod bonum est tenere; ab omni autem < ipsiusque Christus noverit, tum deinde et is quo specie mala abstinere. Age ergo propositam hanc legis quæstionem explicare volentes, invocato eo qui dixit Loquar propositiones ab initio, ea dicamus quæ si ipse nobis largitus fuerit, præ clare agetur nobiscum; sin minus, quæ nobis in hunc locum suppetent; lectoris certe judicium erit. Ac juxta unam quidem interpretationem, mulier mihi hominis anima esse videtur, legis primum lit teræ nupta, ex ipsaque prolem minime pariens; secundo autem spirituali legi, ex eaque prolem sus cipiens, ac pariens, neque tamen suscepta prole ho norem demortuæ sibi litterali legi exhilere cessans. Et unaquæque fortasse anima, quæ beata futura est, quæque tropice est mulier, cum primum instituitur, legis litteræ necessario nubit, quæ qui dem lex interit cum mulier, anima scilicet, proli cit, ut augustius ac fecundum matrimonium con trahat, cum nimirum c salvabitur per filiorum ge nerationem, quando permanserint filii in fide, et dilectione, et sanctificatione cum sobrietate ";» al antequam liberos dederit, vel nisi dederit, salutem minime consequetur. Liberi autem mulieris hujus, animæ videlicet, a secundo viro, spirituali nempe lege suscepti, ea sunt exacta juxta ipsam opera. Fratres autem ab una matre, mente scilicet produ cti, ii sunt leges duæ quæ simul habitant, nec enim domus ipsorum ab invicem separata est; sed et «uterque gemina est interpretatio, in continente eas » littera tanquam in domo aliqua habitans. Ac vide annon illud inde probari queat Si habitave rint fratres simul. Deinde habetur illud Et unus ex eis mortuus fuerit, semen autem non sit Kli, quæ pro virili exposui. Illud autem quoque videamus Non erit uxor mortui extra viro non propinquo, et quænam mulier, id est anima, hauc legem prætergrediatur, quænam vero observet. Ut «» se habent igitur ejusmodi loci, post mortuam ac «pessundatam legis juxta litteram interpretationen, existimo animam aliquam contra Dei mandatum c fratrem viri sui defuncti, atque propinquum secundum genus divinum, ut faciat natos ex eo. Ex priore sermone nullum potuit facere natum, quia ex operibus legis nemo justificatur. Nati autem mulieris de viro secundo, opera ejus sunt sancta, et ipsa est mulier servans legis mandatum. Et omnis puto anima in primordiis suis prius accepit verbum secundum simplicem historiam legis, qui sine dubio morietur, cum cœperit anima illa ad majora proficere. Sic mortuo simplici verbo, specialiori jungitur verbo, qui est se cundum mysteria altiora in Scripturis. Anima autem quæ non servat legis mandatum, quæ prius fuit sub lege, post mortem legis fit uxor viro non appropinquanti, quando suscipit verbum quod non appropin quat omnino legi priori, nec est secundum sensum ejus, sed omnino habetur extraneum. Et tales sunt 'I Thess. v, 20, 21. Vide Мих clarissimus Cotelerius adnotavit ad hac verba, lib. " Const. apost., cap. Psal. LXXVII, 2. • Tim. 11, 15. Deuter. xxV, etc. Secuti sumus C. R. Sic autein II. ubi non dubito quin aliqua fuerint prætermissa. Legendum fortasse etc. Atque hanc lectionem inter pretatione nostra expressimus. Vetus interpr. Quando suscipit verbum, quod non appropinquat omnino legi priori, nec est secundum sensum ejus, seal omnino habetur estraneum.. que qui juxta Scripturam nummularius integer ac spectatae fidei appellatur, quique «omnia probare» scit, et ‹ quod bonum est tenere; ab omni autem < ipsiusque Christus noverit, tum deinde et is quo specie mala abstinere. Age ergo propositam hanc legis quæstionem explicare volentes, invocato eo qui dixit Loquar propositiones ab initio, ea dicamus quæ si ipse nobis largitus fuerit, præ clare agetur nobiscum; sin minus, quæ nobis in hunc locum suppetent; lectoris certe judicium erit. Ac juxta unam quidem interpretationem, mulier mihi hominis anima esse videtur, legis primum lit teræ nupta, ex ipsaque prolem minime pariens; secundo autem spirituali legi, ex eaque prolem sus cipiens, ac pariens, neque tamen suscepta prole ho norem demortuæ sibi litterali legi exhilere cessans. Et unaquæque fortasse anima, quæ beata futura est, quæque tropice est mulier, cum primum instituitur, legis litteræ necessario nubit, quæ qui dem lex interit cum mulier, anima scilicet, proli cit, ut augustius ac fecundum matrimonium con trahat, cum nimirum c salvabitur per filiorum ge nerationem, quando permanserint filii in fide, et dilectione, et sanctificatione cum sobrietate ";» al antequam liberos dederit, vel nisi dederit, salutem minime consequetur. Liberi autem mulieris hujus, animæ videlicet, a secundo viro, spirituali nempe lege suscepti, ea sunt exacta juxta ipsam opera. Fratres autem ab una matre, mente scilicet produ cti, ii sunt leges duæ quæ simul habitant, nec enim domus ipsorum ab invicem separata est; sed et «uterque gemina est interpretatio, in continente eas » littera tanquam in domo aliqua habitans. Ac vide annon illud inde probari queat Si habitave rint fratres simul. Deinde habetur illud Et unus ex eis mortuus fuerit, semen autem non sit Kli, quæ pro virili exposui. Illud autem quoque videamus Non erit uxor mortui extra viro non propinquo, et quænam mulier, id est anima, hauc legem prætergrediatur, quænam vero observet. Ut «» se habent igitur ejusmodi loci, post mortuam ac «pessundatam legis juxta litteram interpretationen, existimo animam aliquam contra Dei mandatum c fratrem viri sui defuncti, atque propinquum secundum genus divinum, ut faciat natos ex eo. Ex priore sermone nullum potuit facere natum, quia ex operibus legis nemo justificatur. Nati autem mulieris de viro secundo, opera ejus sunt sancta, et ipsa est mulier servans legis mandatum. Et omnis puto anima in primordiis suis prius accepit verbum secundum simplicem historiam legis, qui sine dubio morietur, cum cœperit anima illa ad majora proficere. Sic mortuo simplici verbo, specialiori jungitur verbo, qui est se cundum mysteria altiora in Scripturis. Anima autem quæ non servat legis mandatum, quæ prius fuit sub lege, post mortem legis fit uxor viro non appropinquanti, quando suscipit verbum quod non appropin quat omnino legi priori, nec est secundum sensum ejus, sed omnino habetur extraneum. Et tales sunt 'I Thess. v, 20, 21. Vide Мих clarissimus Cotelerius adnotavit ad hac verba, lib. " Const. apost., cap. Psal. LXXVII, 2. • Tim. 11, 15. Deuter. xxV, etc. Secuti sumus C. R. Sic autein II. ubi non dubito quin aliqua fuerint prætermissa. Legendum fortasse etc. Atque hanc lectionem inter pretatione nostra expressimus. Vetus interpr. Quando suscipit verbum, quod non appropinquat omnino legi priori, nec est secundum sensum ejus, seal omnino habetur estraneum..
PG 13:1575ἐμπτύει γὰρ πᾶσα ψυχὴ τῷ οὐ τεκνοποιοῦντι οὐδὲ καρποφοροῦντι λόγῳ, καὶ διὰ τῆς ἀνατροπῆς ὑπολύει αὐτὸν ἐν οἷς πταίει καὶ «ἀποκριθεῖσα» λέγει ὅτι «οὕτως ποιήσουσι τῷ ἀνθρώπῳ ὃς οὐκ οἰκοδομεῖ τὸν οἶκον τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ». καὶ πρόσχες πάλιν ἐνταῦθα ὅτι δεύτερον τὸ ἄνθρωπος ὠνόμασται ἐπὶ τοῦ ἁμαρτάνοντος, νῦν δ’ ἤδη καὶ μὴ οἰκοδομοῦντος «τὸν οἶκον τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ». πᾶς οὖν ὁ βλέπων τοῦτον τὸν ἄνθρωπον ὑπολυόμενον ἀπὸ γυναικὸς καὶ ἐμπτυόμενον καὶ ἀκούων αὐτῆς λεγούσης· «οὕτω ποιήσουσι τῷ ἀνθρώπῳ, ὃς οὐκ οἰκοδομεῖ τὸν οἶκον τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ», «πάντα πρὸς οἰκοδομὴν» τοῦ ἀδελφοῦ ποιείτω· εἰ γὰρ μὴ οἰκοδομήσαι «τὸν οἶκον τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ» [νόμου], ὑπολυθήσεται «τὸ ἓν ὑπόδημα» καὶ ἐμπτυσθήσεται καὶ «τὸ ὄνομα» παντὸς τοῦ τοιούτου «ἐν Ἰσραὴλ» παρὰ [πᾶσι] τοῖς ὁρῶσι «κληθήσεται οἶκος τοῦ ὑπολυθέντος τὸ ὑπόδημα». Ἴδωμεν δὲ καὶ δευτέραν εἰς τὸν ἐκκείμενον τόπον διήγησιν, καὶ ἔστωσαν δύο νόμοι ἀδελφοί, καθ’ οὓς ὁ μὲν τηρήσας τὸν πρότερον οὐκ ἦν «ἄνομος θεοῦ», ὁ δὲ τὸν δεύτερον φυλάσσων ἐστὶν «ἔννομος Χριστοῦ».
ἐμπτύει γὰρ πᾶσα ψυχὴ τῷ οὐ τεκνοποιοῦντι οὐδὲ καρποφοροῦντι λόγῳ, καὶ διὰ τῆς ἀνατροπῆς ὑπολύει αὐτὸν ἐν οἷς πταίει καὶ «ἀποκριθεῖσα» λέγει ὅτι «οὕτως ποιήσουσι τῷ ἀνθρώπῳ ὃς οὐκ οἰκοδομεῖ τὸν οἶκον τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ». καὶ πρόσχες πάλιν ἐνταῦθα ὅτι δεύτερον τὸ ἄνθρωπος ὠνόμασται ἐπὶ τοῦ ἁμαρτάνοντος, νῦν δ’ ἤδη καὶ μὴ οἰκοδομοῦντος «τὸν οἶκον τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ». πᾶς οὖν ὁ βλέπων τοῦτον τὸν ἄνθρωπον ὑπολυόμενον ἀπὸ γυναικὸς καὶ ἐμπτυόμενον καὶ ἀκούων αὐτῆς λεγούσης· «οὕτω ποιήσουσι τῷ ἀνθρώπῳ, ὃς οὐκ οἰκοδομεῖ τὸν οἶκον τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ», «πάντα πρὸς οἰκοδομὴν» τοῦ ἀδελφοῦ ποιείτω· εἰ γὰρ μὴ οἰκοδομήσαι «τὸν οἶκον τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ» [νόμου], ὑπολυθήσεται «τὸ ἓν ὑπόδημα» καὶ ἐμπτυσθήσεται καὶ «τὸ ὄνομα» παντὸς τοῦ τοιούτου «ἐν Ἰσραὴλ» παρὰ [πᾶσι] τοῖς ὁρῶσι «κληθήσεται οἶκος τοῦ ὑπολυθέντος τὸ ὑπόδημα». Ἴδωμεν δὲ καὶ δευτέραν εἰς τὸν ἐκκείμενον τόπον διήγησιν, καὶ ἔστωσαν δύο νόμοι ἀδελφοί, καθ’ οὓς ὁ μὲν τηρήσας τὸν πρότερον οὐκ ἦν «ἄνομος θεοῦ», ὁ δὲ τὸν δεύτερον φυλάσσων ἐστὶν «ἔννομος Χριστοῦ». τὸν νόμον γράμματος, καὶ οὐκ ἐβουλήθησαν τῷ ἐπὶ τὸ αὐτὸ ἐκείνῳ οἰκοῦντι γαμηθῆναι πνευματική νόμῳ, ἀλλά τιν ἔξω ἀμφοτέρων τούτων λόγῳ, καὶ μηδαμῶς ἐγγίζοντι κοινωνῆσαι· ἑτέραν δὲ ψυχήν κατὰ Θεὸν βιοῦσαν ἀποθανόντος, καὶ ἀνατραπέντης τοῦ προτέρου ἀνδρὸς, οὐ βουλομένην ο έξω γενέσθαι, καὶ ἀνδρὶ μὴ ἐγγίζοντι,» ἀλλὰ γαμουμένην τῷ ἀδελ φῷ τοῦ τετελευτηκότος, καὶ ἐπὶ τὸ αὐτὸ οἰκήσαντι, ὅτε ὁ ἀδελφὸς τοῦ ἀνδρὸς αὐτῆς εἰσέρχεται προς αυτ τὴν, καὶ γίνεται ἔνδον τῆς ψυχῆς αὐτῆς, καὶ λαμβά νει αὐτὴν ἑαυτῷ εἰς γυναῖκα, καὶ συνοικεῖ αὐτῇ τῇ ψυχῇ ἐπὶ μακαρισμῷ αὐτῆς, ἅτε κατὰ τὸ βούλημα τοῦ Θεοῦ γαμουμένης τῷ δευτέρῳ καὶ πνευματικῷ νόμῳ· τὸ δὲ παιδίον ὅ ἐὰν τέκῃ, καὶ γεννήσῃ καὶ συν οικήσασα τῷ δευτέρῳ καὶ πνευματικῷ ἀδελφῷ ψυχή γυνή, καθίσταται ἐκ τοῦ ὀνόματος τοῦ τετελευ τηκότος, καὶ γίνεται οὐκ ἐκ τοῦ προτέρου μέν, ὁμώ νυμος καὶ τῷ προτέρω· ὄνομα γὰρ τῷ γεννήματι ἐκ τοῦ πνευματικοῦ νόμου ἐστὶ τὸ ὄνομα τοῦ τετελευτη κότος, ἐπεὶ κἀκεῖνος ἐκαλεῖτο νόμος Θεοῦ, καὶ οὐ χρή γε ἐξαλείφεσθαι ἀπὸ τοῦ διορατικοῦ καὶ ἀληθῶς Ἰσραὴλ τὸ ὄνομα τοῦ ἀποθανόντος ἀνδρὸς, κἂν αὐτὸς ἐξαλειφθῇ. ματος, ἀλλὰ πάντα ἀλλότριον καὶ ἡ ἐκδοχὴ τοῦ κατὰ Ταῦτα μὲν οὖν ἐκ μέρους εἰρήσθω περὶ τοῦ νό μου· Θεοῦ δὲ πάλιν ἡμῖν, ἢ καὶ μᾶλλον χρεία, ἐν Χριστῷ φωτίζοντος τὸν νοῦν ἡμῶν πρὸς θέαν τῶν ἑξῆς· Ἐὰν γὰρ μὴ βούληται, φησὶν, ὁ ἄνθρωπος λαβεῖν τὴν γυναῖκα τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ, καὶ ἀνα σεται ἡ γυνὴ τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ ἐπὶ τὴν πύλην ἐπὶ τὴν γερουσίαν, καὶ ἐρεῖ, ν τὰ ἐπιφερόμενα. Καὶ πρῶτ τόν γε παρατήρει, ὅτι εἰς ὅσον καὶ ἡ γυνὴ ἐποίει τὴ ὑπὸ τοῦ νόμου προστεταγμένον, καὶ ὁ ἀνὴρ εἰσιν πρὸς αὐτὴν συνῴκει αὐτῇ, καὶ ἐτέκνου ἐξ αὐτῆς, ἂν θρωπος οὐκ εἴρητο, ἀλλὰ ἀδελφὸς ἀνδρὸς τῆς γυναι κός· ὅτε δὲ οὐ βούλεται λαβεῖν τὴν γυναῖκα τοῦ ἀδελ φοῦ αὐτοῦ, καὶ οὐ θέλει ἀναστῆσαι τοῦ ἀδελφοῦ αὐ Καὶ συνοικήσασα. ή συνοικήτατα, τὸν νόμον γράμματος, καὶ οὐκ ἐβουλήθησαν τῷ ἐπὶ τὸ αὐτὸ ἐκείνῳ οἰκοῦντι γαμηθῆναι πνευματική νόμῳ, ἀλλά τιν ἔξω ἀμφοτέρων τούτων λόγῳ, καὶ μηδαμῶς ἐγγίζοντι κοινωνῆσαι· ἑτέραν δὲ ψυχήν κατὰ Θεὸν βιοῦσαν ἀποθανόντος, καὶ ἀνατραπέντης τοῦ προτέρου ἀνδρὸς, οὐ βουλομένην ο έξω γενέσθαι, καὶ ἀνδρὶ μὴ ἐγγίζοντι,» ἀλλὰ γαμουμένην τῷ ἀδελ φῷ τοῦ τετελευτηκότος, καὶ ἐπὶ τὸ αὐτὸ οἰκήσαντι, ὅτε ὁ ἀδελφὸς τοῦ ἀνδρὸς αὐτῆς εἰσέρχεται προς αυτ τὴν, καὶ γίνεται ἔνδον τῆς ψυχῆς αὐτῆς, καὶ λαμβά νει αὐτὴν ἑαυτῷ εἰς γυναῖκα, καὶ συνοικεῖ αὐτῇ τῇ ψυχῇ ἐπὶ μακαρισμῷ αὐτῆς, ἅτε κατὰ τὸ βούλημα τοῦ Θεοῦ γαμουμένης τῷ δευτέρῳ καὶ πνευματικῷ νόμῳ· τὸ δὲ παιδίον ὅ ἐὰν τέκῃ, καὶ γεννήσῃ καὶ συν οικήσασα τῷ δευτέρῳ καὶ πνευματικῷ ἀδελφῷ ψυχή γυνή, καθίσταται ἐκ τοῦ ὀνόματος τοῦ τετελευ τηκότος, καὶ γίνεται οὐκ ἐκ τοῦ προτέρου μέν, ὁμώ νυμος καὶ τῷ προτέρω· ὄνομα γὰρ τῷ γεννήματι ἐκ τοῦ πνευματικοῦ νόμου ἐστὶ τὸ ὄνομα τοῦ τετελευτη κότος, ἐπεὶ κἀκεῖνος ἐκαλεῖτο νόμος Θεοῦ, καὶ οὐ χρή γε ἐξαλείφεσθαι ἀπὸ τοῦ διορατικοῦ καὶ ἀληθῶς Ἰσραὴλ τὸ ὄνομα τοῦ ἀποθανόντος ἀνδρὸς, κἂν αὐτὸς ἐξαλειφθῇ. ματος, ἀλλὰ πάντα ἀλλότριον καὶ ἡ ἐκδοχὴ τοῦ κατὰ Ταῦτα μὲν οὖν ἐκ μέρους εἰρήσθω περὶ τοῦ νό μου· Θεοῦ δὲ πάλιν ἡμῖν, ἢ καὶ μᾶλλον χρεία, ἐν Χριστῷ φωτίζοντος τὸν νοῦν ἡμῶν πρὸς θέαν τῶν ἑξῆς· Ἐὰν γὰρ μὴ βούληται, φησὶν, ὁ ἄνθρωπος λαβεῖν τὴν γυναῖκα τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ, καὶ ἀνα σεται ἡ γυνὴ τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ ἐπὶ τὴν πύλην ἐπὶ τὴν γερουσίαν, καὶ ἐρεῖ, ν τὰ ἐπιφερόμενα. Καὶ πρῶτ τόν γε παρατήρει, ὅτι εἰς ὅσον καὶ ἡ γυνὴ ἐποίει τὴ ὑπὸ τοῦ νόμου προστεταγμένον, καὶ ὁ ἀνὴρ εἰσιν πρὸς αὐτὴν συνῴκει αὐτῇ, καὶ ἐτέκνου ἐξ αὐτῆς, ἂν θρωπος οὐκ εἴρητο, ἀλλὰ ἀδελφὸς ἀνδρὸς τῆς γυναι κός· ὅτε δὲ οὐ βούλεται λαβεῖν τὴν γυναῖκα τοῦ ἀδελ φοῦ αὐτοῦ, καὶ οὐ θέλει ἀναστῆσαι τοῦ ἀδελφοῦ αὐ Καὶ συνοικήσασα. ή συνοικήτατα, sese gerentem, quá defuncti uxor antea fuerit, eique confisa sit, plane esse extra › legem ‹ viro non propinquo; › quando scilicet doctrinam litteræ interpretationi minime consonam, sed plane alienam admittit; litteræ autem legis interpretatio occidebat, nec spirituali legi simul cum ipsa habitanti nubere voluerunt, sed cum aliqua doctrina ab utraque aliena, neque ullo propinquitatis vinculo conjun cta consuescere: aliam autem animam juxta Deum viventem, mortuo ac prostrato priore viro, minime velle «esse extra, et viro non pro pinquo ",, sed defuncti fratri, quique simul cum eo habitaverit nubere, quando viri ipsius frater ad illam accedit, intraque ipsam animam penetrat, si bique hanc uxorem assumit, et cum ipsa anima in bonum animæ ac felicitatem habitat, utpote quæ juxta Dei voluntatem alteri ac spirituali legi nupse rit. Quam autem prolem pepererit, ac genuerit mu lier, id est, anima postquam cum secundo ac spirie tuali fratre connubio juncta fuerit, ex nomine fra tris ipsius demortui constat, et a priore quidem non oritur, priori tamen cognominis est; fetus enim ex spirituali lege productus nomen obtinet defun cte, quoniam lex Dei et ipsa vocabatur, nec ex perspicaci ac vero Israele demortui viri nomen de leri oportet, etiamsi ipse deletus sit. autem Deo rursum, vel etiam magis quam antea, opus est, qui ad sequentium cognitionem mentem nostram in Christo illustret. c Sin autem, inquit, ⚫ noluerit homo accipere uxorem fratris sui, perget uxor fratris ipsius ad portam, ad majores natu, et dicet, quæ subjunguntur. Ac primum qui dem observa, quatenus legis mandata facessebat mulier, et vir ad illam ingressus una cum ipsa ha bitabat, liberosque ex ea suscipiebat, hominem non fuisse dictum, sed fratrem viri mulieris: cum au tem uxorem fratris sui uxorem non vult assumere, et nomen fratris sui in Israel suscitare recusat, ac omnes animæ bæreticorum: quibus sermo quidem legis antiquæ mortuus est, voluerunt autem verbo nubere spiritali, quod semper habitaverat in idipsum cum lege antiqua sub una eademque domo ejusdem Scripturæ sed nupserunt alicui extraneo verbo, et alieno tam a Novo quam a Vetere Testamento, et nunquam eis appropinquanti. Cum autem anima recta, mortua sibi sicut diximus lege, acceperit super se evangelicum verbum, fratrem defunctæ legis, tunc frater mortui, hoc est, verbum novæ legis intral ad animam illam, et fit intus in ea, et accipit illam sibi uxorem, et cohabitat animæ illius in omni beatitu dine ejus, et ex ea fructificat, et infans quicunque natus fuerit ei, id est opus quodcunque factum fuerit ei, bonum efficitur ex nomine fratris mortui: et quamvis non sit ex lege natum, tamen bajulat nomen legis prioris, et dicitur opus illud generatum ex lege, et nomen legis Dei nominatur in opere illo bono, quoniam et illa lex, Dei lex vocabatur: et non deletur nomen legis illius ab omni opere ânimæ sanctæ, licet sit ipsa evacuata. fratris ejus ad portam, ad seniores, et dicet quæ scripta sunt dici. Et primum vide quandiu quidem et mulier faciebat quod præceptum ei fuerat ex lege, et vir intrans ad eam babitabat cum ea, et generabat ex ea, non dicebatur homo, sed frater defuncti. Quando autem non vult accipere uxorem fratris sui, nec vult suscitare fratris sui nomen in Israel, et vocatus a senioribus civitatis dixerit: Nolo eam accipere: tune jam non dicitur frater, sed homo. Utputa quandiu quidem facit legis mandatum, dicit ad eum Scriptura Ego dixi: Dii estis, et filii Excelsi omnes. Si autem praeterierit, dicitur ei:. Vos autem, sicut bo mines moriemini. Propinquus autem qui non vult accipere fratris sui uxorem, habetur omnis hæresiar chus sermo, quoniam post mortem legis, facta est altera quædam traditio legis erratica, et non spiritalis, neque vera: quæ quamvis sit perversa, tamen generationem habet ex lege, quoniam ex occasionibus Deuter. XXV, 5. ibid. 7. Lege sese gerentem, quá defuncti uxor antea fuerit, eique confisa sit, plane esse extra › legem ‹ viro non propinquo; › quando scilicet doctrinam litteræ interpretationi minime consonam, sed plane alienam admittit; litteræ autem legis interpretatio occidebat, nec spirituali legi simul cum ipsa habitanti nubere voluerunt, sed cum aliqua doctrina ab utraque aliena, neque ullo propinquitatis vinculo conjun cta consuescere: aliam autem animam juxta Deum viventem, mortuo ac prostrato priore viro, minime velle «esse extra, et viro non pro pinquo ",, sed defuncti fratri, quique simul cum eo habitaverit nubere, quando viri ipsius frater ad illam accedit, intraque ipsam animam penetrat, si bique hanc uxorem assumit, et cum ipsa anima in bonum animæ ac felicitatem habitat, utpote quæ juxta Dei voluntatem alteri ac spirituali legi nupse rit. Quam autem prolem pepererit, ac genuerit mu lier, id est, anima postquam cum secundo ac spirie tuali fratre connubio juncta fuerit, ex nomine fra tris ipsius demortui constat, et a priore quidem non oritur, priori tamen cognominis est; fetus enim ex spirituali lege productus nomen obtinet defun cte, quoniam lex Dei et ipsa vocabatur, nec ex perspicaci ac vero Israele demortui viri nomen de leri oportet, etiamsi ipse deletus sit. autem Deo rursum, vel etiam magis quam antea, opus est, qui ad sequentium cognitionem mentem nostram in Christo illustret. c Sin autem, inquit, ⚫ noluerit homo accipere uxorem fratris sui, perget uxor fratris ipsius ad portam, ad majores natu, et dicet, quæ subjunguntur. Ac primum qui dem observa, quatenus legis mandata facessebat mulier, et vir ad illam ingressus una cum ipsa ha bitabat, liberosque ex ea suscipiebat, hominem non fuisse dictum, sed fratrem viri mulieris: cum au tem uxorem fratris sui uxorem non vult assumere, et nomen fratris sui in Israel suscitare recusat, ac omnes animæ bæreticorum: quibus sermo quidem legis antiquæ mortuus est, voluerunt autem verbo nubere spiritali, quod semper habitaverat in idipsum cum lege antiqua sub una eademque domo ejusdem Scripturæ sed nupserunt alicui extraneo verbo, et alieno tam a Novo quam a Vetere Testamento, et nunquam eis appropinquanti. Cum autem anima recta, mortua sibi sicut diximus lege, acceperit super se evangelicum verbum, fratrem defunctæ legis, tunc frater mortui, hoc est, verbum novæ legis intral ad animam illam, et fit intus in ea, et accipit illam sibi uxorem, et cohabitat animæ illius in omni beatitu dine ejus, et ex ea fructificat, et infans quicunque natus fuerit ei, id est opus quodcunque factum fuerit ei, bonum efficitur ex nomine fratris mortui: et quamvis non sit ex lege natum, tamen bajulat nomen legis prioris, et dicitur opus illud generatum ex lege, et nomen legis Dei nominatur in opere illo bono, quoniam et illa lex, Dei lex vocabatur: et non deletur nomen legis illius ab omni opere ânimæ sanctæ, licet sit ipsa evacuata. fratris ejus ad portam, ad seniores, et dicet quæ scripta sunt dici. Et primum vide quandiu quidem et mulier faciebat quod præceptum ei fuerat ex lege, et vir intrans ad eam babitabat cum ea, et generabat ex ea, non dicebatur homo, sed frater defuncti. Quando autem non vult accipere uxorem fratris sui, nec vult suscitare fratris sui nomen in Israel, et vocatus a senioribus civitatis dixerit: Nolo eam accipere: tune jam non dicitur frater, sed homo. Utputa quandiu quidem facit legis mandatum, dicit ad eum Scriptura Ego dixi: Dii estis, et filii Excelsi omnes. Si autem praeterierit, dicitur ei:. Vos autem, sicut bo mines moriemini. Propinquus autem qui non vult accipere fratris sui uxorem, habetur omnis hæresiar chus sermo, quoniam post mortem legis, facta est altera quædam traditio legis erratica, et non spiritalis, neque vera: quæ quamvis sit perversa, tamen generationem habet ex lege, quoniam ex occasionibus Deuter. XXV, 5. ibid. 7. Lege 32. Hæc ergo de lege ex parte dicta sint; nobis 32. Sequitur autem quod ait: c Si autem noluerit homo accipere uxorem fratris sui, ascendet uxor 32. Hæc ergo de lege ex parte dicta sint; nobis 32. Sequitur autem quod ait: c Si autem noluerit homo accipere uxorem fratris sui, ascendet uxor
PG 13:1577καὶ νόει μοι κατὰ τὴν Χριστοῦ παρουσίαν τεθνηκέναι τὸν πρότερον νόμον, ἄνθρωπον τῆς τῶν ἀνθρώπων ψυχῆς, ἐπεὶ μὴ «δεδόξασται τὸ δεδοξασμένον ἐν τούτῳ τῷ μέρει» πρότερον «ἕνεκεν τῆς ὑπερβαλλούσης δόξης» τῆς κατὰ τὸ δεύτερον· δεύτερον δὲ νόμον τοῦ Χριστοῦ, ἀδελφὸν ὄντα τοῦ προτέρου καὶ διὰ Μωσέως καὶ υἱὸν τοῦ αὐτοῦ λόγον, ὃς καὶ τὸν πρότερον ἐγέννησε. κατοικούντων οὖν τούτων τῶν δύο ἀδελφῶν «ἐπὶ τὸ αὐτὸ» μάλιστα κατὰ τὴν παρουσίαν ἀπέθανεν ὁ εἷς ἐξ αὐτῶν καὶ οὐκ ἦν αὐτῷ σπέρμα. ἀλλὰ ἡ γυνὴ τοῦ τεθνηκότος μετὰ τὸν θάνατον τοῦ προτέρου ἀνδρός, ἡ ὑπὸ νόμον ψυχή, οὐ γίνεται «ἔξω ἀνδρὶ μὴ ἐγγίζοντι»· ἐγγίζει γὰρ ἀνήρ, ὁ τοῦ εὐαγγελίου νόμος, ὡς ἀδελφὸς τοῦ ἀνδρὸς τεθνηκότος τῷ προτέρῳ νόμῳ, καὶ εἰσέρχεται πρὸς τὴν γυναῖκα τοῦ ἀδελφοῦ. οἷον ὡς ἐπὶ παραδείγματος ἰδέ μοι τὴν Παύλου ψυχὴν «ὑπὸ νόμον», εἶτα διὰ Χριστὸν ἐξαγοράσαντα αὐτὸν ἀπὸ τοῦ νόμου γενομένην ὑπὸ τὸ εὐαγγέλιον. καὶ ὅρα εἰ μὴ ἀπέθανεν ὁ ἀνὴρ τῆς Παύλου ψυχῆς, καὶ οὐδὲν ἧττον ἀποθανόντος ἐκείνου ἡ γυνὴ τοῦ τεθνηκότος οὐ γέγονεν «ἔξω», ὡς οἴονται οἱ ἀπὸ τῶν αἱρέσεων, οὐδὲ «ἀνδρὶ μὴ ἐγγίζοντι».
καὶ νόει μοι κατὰ τὴν Χριστοῦ παρουσίαν τεθνηκέναι τὸν πρότερον νόμον, ἄνθρωπον τῆς τῶν ἀνθρώπων ψυχῆς, ἐπεὶ μὴ «δεδόξασται τὸ δεδοξασμένον ἐν τούτῳ τῷ μέρει» πρότερον «ἕνεκεν τῆς ὑπερβαλλούσης δόξης» τῆς κατὰ τὸ δεύτερον· δεύτερον δὲ νόμον τοῦ Χριστοῦ, ἀδελφὸν ὄντα τοῦ προτέρου καὶ διὰ Μωσέως καὶ υἱὸν τοῦ αὐτοῦ λόγον, ὃς καὶ τὸν πρότερον ἐγέννησε. κατοικούντων οὖν τούτων τῶν δύο ἀδελφῶν «ἐπὶ τὸ αὐτὸ» μάλιστα κατὰ τὴν παρουσίαν ἀπέθανεν ὁ εἷς ἐξ αὐτῶν καὶ οὐκ ἦν αὐτῷ σπέρμα. ἀλλὰ ἡ γυνὴ τοῦ τεθνηκότος μετὰ τὸν θάνατον τοῦ προτέρου ἀνδρός, ἡ ὑπὸ νόμον ψυχή, οὐ γίνεται «ἔξω ἀνδρὶ μὴ ἐγγίζοντι»· ἐγγίζει γὰρ ἀνήρ, ὁ τοῦ εὐαγγελίου νόμος, ὡς ἀδελφὸς τοῦ ἀνδρὸς τεθνηκότος τῷ προτέρῳ νόμῳ, καὶ εἰσέρχεται πρὸς τὴν γυναῖκα τοῦ ἀδελφοῦ. οἷον ὡς ἐπὶ παραδείγματος ἰδέ μοι τὴν Παύλου ψυχὴν «ὑπὸ νόμον», εἶτα διὰ Χριστὸν ἐξαγοράσαντα αὐτὸν ἀπὸ τοῦ νόμου γενομένην ὑπὸ τὸ εὐαγγέλιον. καὶ ὅρα εἰ μὴ ἀπέθανεν ὁ ἀνὴρ τῆς Παύλου ψυχῆς, καὶ οὐδὲν ἧττον ἀποθανόντος ἐκείνου ἡ γυνὴ τοῦ τεθνηκότος οὐ γέγονεν «ἔξω», ὡς οἴονται οἱ ἀπὸ τῶν αἱρέσεων, οὐδὲ «ἀνδρὶ μὴ ἐγγίζοντι». τοῦ τὸ ὄνομα ἐν Ἰσραήλ, καὶ καλούμενος ὑπὸ τῆς γερουσίας τῆς πόλεως λέγει· Οὐ βούλομαι λαβεῖν αὐτὴν, καὶ ἀτιμοῦται ὑπολυόμενος τὸ ὑπόδημα, καὶ ἐμπτύεται εἰς τὸ πρόσωπον ὑπὸ τῆς γυναικὸς, καὶ μετονομάζεται, ἵνα τὸ ὄνομα αὐτοῦ ᾗ ι ὁ οἶκος τοῦ ὑπολυθέντος τὸ ὑπόδημα, ο τότε λέγεται ἄνθρωπος· "::. οἱονεὶ γὰρ διὰ μὲν τῆς τηρήσεως τοῦ νόμου ἐλέγετο αὐτῷ τό·. Ἐγὼ εἶπα· Θεοί έστε· ἡ διὰ δὲ τοῦ τὰ ἐναντία τῷ νόμῳ ποιεῖν, οἱονεὶ ἐλέγχεται ὑπὸ τοῦ λό- 1: « του φάσκοντος πρὸς αὐτόν· «Ὑμεῖς δὲ ὡς ἄνω θρωποι ἀποθνήσκετε. Καὶ πρόσχες εἰ δύνασαι νοῆ σαι μετὰ τὸν θάνατον τῆς ἐκδοχῆς τοῦ γράμματος εἶναι ἄλλην ἐκδοχὴν τοῦ νόμου, διημαρτημένην, καὶ οὐ πνευματικὴν, οὐδὲ ἀνεπίληπτον, πλὴν τὴν γένεσιν ἔχουσαν ἡμαρτημένην μὲν, ἀπὸ δὲ τῆς ἀφορμῆς τῶν ἐν τῷ νόμῳ γεγραμμένων ἐρχομένην, καὶ οὐ βουλο μένην ἀναστῆσαι τὸ ὄνομα τοῦ ἀδελφοῦ αὐτῶν, καὶ τιμῆσαι τὸ ὄνομα τοῦ νόμου. Οὐ βούλεται δὲ ἡ τοι αύτη ἐκδοχή παραλαβεῖν τὴν γυναῖκα τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ, ψυχήν· οὐδὲ γὰρ θέλει καρποφορῆσαι ἐπὶ τῷ δοξάσαι τὸ ὄνομα τοῦ τεθνηκότος ἀδελφοῦ· διὸ ἡ γυνή οὐ κάτω ἔστηκεν ἡ ἑτοίμη τιμῆσαι τὸν πρότερον ἄν δρα αὐτῆς, ἀλλὰ ἀναβαίνει ἐπὶ τὴν πύλην καὶ τὴν εἴσοδον τῆς πόλεως ἑαυτῆς ἐχούσης καὶ γερουσίαν. Καὶ νοείσθω ταῦτα γινόμενα κατὰ τὴν Ἐκκλησίαν καὶ τὴν εἰς αὐτὴν εἰσαγωγὴν καὶ εἴσοδον. Ελέγχει 18: « οὖν ἡ γυνὴ τὸν μὴ βουλόμενον ἄνδρα καρποφορῆσαι τὸν τοιόνδε λόγον, καὶ λέγει· Οὐ θέλει ὁ ἀδελφός τοῦ ἀνδρός μου ἀναστῆσαι τὸ ὄνομα τοῦ ἀδελφοῦ αὐτ τοῦ ἐν Ἰσραήλ. Εἶτα ἡ γερουσία τῆς πόλεως εκεί νης, ἐξετάζουσα τὸν τοιοῦτον ἄνδρα, πυνθάνεται εἰ ἀληθῶς οὐ βούλεται· ἀποκριναμένου δὲ ἐκείνου τὸ μὴ βούλεσθαι, προσέρχεται αὐτὴ πρὸς τὸν μὴ βου ληθέντα ἐξαναστῆσαι σπέρμα τῷ ἀδελφῷ αὐτοῦ, καὶ ἐπὶ τῆς γερουσίας ἐλέγχει αὐτὸν, καὶ ἀτιμάζει ὑπο- λύουσα τὸ ὑπόδημα αὐτοῦ τὸ ἕν. Καὶ σκόπει ἐν τού τοις διὰ τὸ, ο Λύσαι τὸ ὑπόδημα ἐκ τῶν ποδῶν σου,»» εἰρημένον πρὸς Μωϋσέα καὶ Ἰησοῦν, καὶ τὸ, «Οὐκ 19, εἰμὶ ἄξιος ἵνα λύσω τὸν ἱμάντα τοῦ ὑποδήματος αὐτ τοῦ, γεγραμμένον ἐν τῷ κατὰ Λουκᾶν, καὶ κατὰ Μάρκον, καὶ ἐν τῷ κατὰ Ἰωάννην, μήποτε οὐ ταυτόν ἐστι τὸ λῦσαι τὸ ὑπόδημα τῷ ὑπολῦσαι· οὐ γὰρ ὑπο λύσασθαι κελεύεται Μωϋσῆς, ἢ Ἰησοῦς, οὐδὲ Ἰωάν- Λόγου. νόμου. τοῦ τὸ ὄνομα ἐν Ἰσραήλ, καὶ καλούμενος ὑπὸ τῆς γερουσίας τῆς πόλεως λέγει· Οὐ βούλομαι λαβεῖν αὐτὴν, καὶ ἀτιμοῦται ὑπολυόμενος τὸ ὑπόδημα, καὶ ἐμπτύεται εἰς τὸ πρόσωπον ὑπὸ τῆς γυναικὸς, καὶ μετονομάζεται, ἵνα τὸ ὄνομα αὐτοῦ ᾗ ι ὁ οἶκος τοῦ ὑπολυθέντος τὸ ὑπόδημα, ο τότε λέγεται ἄνθρωπος· "::. οἱονεὶ γὰρ διὰ μὲν τῆς τηρήσεως τοῦ νόμου ἐλέγετο αὐτῷ τό·. Ἐγὼ εἶπα· Θεοί έστε· ἡ διὰ δὲ τοῦ τὰ ἐναντία τῷ νόμῳ ποιεῖν, οἱονεὶ ἐλέγχεται ὑπὸ τοῦ λό- 1: « του φάσκοντος πρὸς αὐτόν· «Ὑμεῖς δὲ ὡς ἄνω θρωποι ἀποθνήσκετε. Καὶ πρόσχες εἰ δύνασαι νοῆ σαι μετὰ τὸν θάνατον τῆς ἐκδοχῆς τοῦ γράμματος εἶναι ἄλλην ἐκδοχὴν τοῦ νόμου, διημαρτημένην, καὶ οὐ πνευματικὴν, οὐδὲ ἀνεπίληπτον, πλὴν τὴν γένεσιν ἔχουσαν ἡμαρτημένην μὲν, ἀπὸ δὲ τῆς ἀφορμῆς τῶν ἐν τῷ νόμῳ γεγραμμένων ἐρχομένην, καὶ οὐ βουλο μένην ἀναστῆσαι τὸ ὄνομα τοῦ ἀδελφοῦ αὐτῶν, καὶ τιμῆσαι τὸ ὄνομα τοῦ νόμου. Οὐ βούλεται δὲ ἡ τοι αύτη ἐκδοχή παραλαβεῖν τὴν γυναῖκα τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ, ψυχήν· οὐδὲ γὰρ θέλει καρποφορῆσαι ἐπὶ τῷ δοξάσαι τὸ ὄνομα τοῦ τεθνηκότος ἀδελφοῦ· διὸ ἡ γυνή οὐ κάτω ἔστηκεν ἡ ἑτοίμη τιμῆσαι τὸν πρότερον ἄν δρα αὐτῆς, ἀλλὰ ἀναβαίνει ἐπὶ τὴν πύλην καὶ τὴν εἴσοδον τῆς πόλεως ἑαυτῆς ἐχούσης καὶ γερουσίαν. Καὶ νοείσθω ταῦτα γινόμενα κατὰ τὴν Ἐκκλησίαν καὶ τὴν εἰς αὐτὴν εἰσαγωγὴν καὶ εἴσοδον. Ελέγχει 18: « οὖν ἡ γυνὴ τὸν μὴ βουλόμενον ἄνδρα καρποφορῆσαι τὸν τοιόνδε λόγον, καὶ λέγει· Οὐ θέλει ὁ ἀδελφός τοῦ ἀνδρός μου ἀναστῆσαι τὸ ὄνομα τοῦ ἀδελφοῦ αὐτ τοῦ ἐν Ἰσραήλ. Εἶτα ἡ γερουσία τῆς πόλεως εκεί νης, ἐξετάζουσα τὸν τοιοῦτον ἄνδρα, πυνθάνεται εἰ ἀληθῶς οὐ βούλεται· ἀποκριναμένου δὲ ἐκείνου τὸ μὴ βούλεσθαι, προσέρχεται αὐτὴ πρὸς τὸν μὴ βου ληθέντα ἐξαναστῆσαι σπέρμα τῷ ἀδελφῷ αὐτοῦ, καὶ ἐπὶ τῆς γερουσίας ἐλέγχει αὐτὸν, καὶ ἀτιμάζει ὑπο- λύουσα τὸ ὑπόδημα αὐτοῦ τὸ ἕν. Καὶ σκόπει ἐν τού τοις διὰ τὸ, ο Λύσαι τὸ ὑπόδημα ἐκ τῶν ποδῶν σου,»» εἰρημένον πρὸς Μωϋσέα καὶ Ἰησοῦν, καὶ τὸ, «Οὐκ 19, εἰμὶ ἄξιος ἵνα λύσω τὸν ἱμάντα τοῦ ὑποδήματος αὐτ τοῦ, γεγραμμένον ἐν τῷ κατὰ Λουκᾶν, καὶ κατὰ Μάρκον, καὶ ἐν τῷ κατὰ Ἰωάννην, μήποτε οὐ ταυτόν ἐστι τὸ λῦσαι τὸ ὑπόδημα τῷ ὑπολῦσαι· οὐ γὰρ ὑπο λύσασθαι κελεύεται Μωϋσῆς, ἢ Ἰησοῦς, οὐδὲ Ἰωάν- Λόγου. νόμου. cersitusque a senatu civitatis dicit: Nolo eam uxo rem accipere, et calceamento exutus ignominia no tatur, et in faciem conspuitur a muliere, et transno minatur, ut nomen illius sit, domus discalceati, tunc hominem fuisse appellatum. Nam propter legis observationem, quasi it illi dicebatur Ego dixi: Dii estis; propter res autem contra legem gestas, quasi reprehenditur a Scriptura ipsi di cente Vos autem sicut homines moriemini. Allende porro an post litteralis interpretatio » nis mortem, aliam legis interpretationem mente possis concipere, erroribus implicitam, neque spi ritualem, neque inculpatam, verumtamen ortum habentem erroribus quidem involutum, sed ab iis tamen quæ in lege scripta sunt profectum, neque fratris sui nomen suscitare volentem, et legis no mini honorem conciliare. Uxorem autem fratris sui, animam, accipere non vult ejusmodi interpretatio; neque enim ad il fetum proferre vult, ut nomini demortui fratris gloriam paret. Propterea non in feriore loco stetit mulier priorem virum suum ho nore parata afficere, sed ad civitatis suæ, quæ et ipsa senatum habet, portam ac aditum ascendit. Hæc autem in Ecclesia, ad ipsius ingressum et adi tum facta intelligantur. Virum ergo talem doctrinam gignere nolentem coarguit mulier, et dicit Non vult frater viri mei suscitare nomen fratris sui in «Israel.» Hujus deinde civitatis senatus interrogato viro ejusmodi, an revera nolit ex ipso inquirit. » Postquam vero se minime velle respondit, ipsa ad eum accedit qui fratri suo semen suscitare non vo luit, et coram senioribus ipsum convincit, et altero ejus soluto calceo infamia notat. Hic autem propter ‹ Solve calceamentum de pedibus tuis, › quod Moysi et Josue dictum est, et illud quoque Non sun dignus ut solvam ejus corrigiam calcca nenti, quod in Evangeliis secundum Lucam et secundum Marcum necnon et in Evangelio se cundum Joannem scriptum est, vide num idem non » sit solvere calceamentum, ac discalceare; nec enim discalceari jubentur Moyses, vel Josue, ncque de Servatore loquens Joannes usus est voce, discal ceare. Is ergo qui legem violat neque omnino illud eorum quæ dicuntur in lege sumit originem: et ideo dicitur homo propinquus nolens suscitare nomen fra tris sui, et honorare nomen legis. Hoc autem verbum cum sit pravum, non vult accipere uxorem fratris sui, ja est animam rectam, ad fructificandum et reparandum nomen legis. Propter quod mulier illa non deor suin stat quæ parata fuit honorare virum suuni priorem, sed ascendit ad portam, de qua scriptum est Hæc porta Domini, justi intrabunt in eam;» et ad seniores civitatis illius, id est ad presbyteros Ecclesiae Dei, et convincet mulier verbum illud pravum dicens, quod non vult frater viri mei suscitare nomen fratris sui in Israel. Qui enim contraria docet legi, non vult suscitare semen legis. Ita seniores civitatis illius interrogant virum illum talem si vere non vult. Quando enim sacerdotes discutiunt verba dogmatis alicujus, quasi interrogant illud. Et cum invenerint ipsum quod legi contraria profitetur, videtur dogma illud senioribus dare responsum, et dicere quia nolo accipere eam quæ fuit legis. Cum ergo ille respon derit nolle se, accedit ad eum anima sancta, et sub præsentia seniorum excalceat eum calceamentum ejus unum, et ignominiat eum. Et vide in his ex eo quod alibi scriptum est: «Solve calceamenta pedum tuorum ad Moysen: et iterum in Evangelio dicat: Cujus non sum dignus ego solvere calceamenta pe dum ejus: › ne forte non sit hoc ipsum solvere calceamentum, et excalceare. Nec enim excalceare jubetur Psal. LXXXI, 6. ** Ibid. 7. Deu!. xxv, 7. Exod. III, 5; Jos. v, 16. Joan. 1, 27. Luc. It, 16. Marc. 1, 7. Codex Regius, cersitusque a senatu civitatis dicit: Nolo eam uxo rem accipere, et calceamento exutus ignominia no tatur, et in faciem conspuitur a muliere, et transno minatur, ut nomen illius sit, domus discalceati, tunc hominem fuisse appellatum. Nam propter legis observationem, quasi it illi dicebatur Ego dixi: Dii estis; propter res autem contra legem gestas, quasi reprehenditur a Scriptura ipsi di cente Vos autem sicut homines moriemini. Allende porro an post litteralis interpretatio » nis mortem, aliam legis interpretationem mente possis concipere, erroribus implicitam, neque spi ritualem, neque inculpatam, verumtamen ortum habentem erroribus quidem involutum, sed ab iis tamen quæ in lege scripta sunt profectum, neque fratris sui nomen suscitare volentem, et legis no mini honorem conciliare. Uxorem autem fratris sui, animam, accipere non vult ejusmodi interpretatio; neque enim ad il fetum proferre vult, ut nomini demortui fratris gloriam paret. Propterea non in feriore loco stetit mulier priorem virum suum ho nore parata afficere, sed ad civitatis suæ, quæ et ipsa senatum habet, portam ac aditum ascendit. Hæc autem in Ecclesia, ad ipsius ingressum et adi tum facta intelligantur. Virum ergo talem doctrinam gignere nolentem coarguit mulier, et dicit Non vult frater viri mei suscitare nomen fratris sui in «Israel.» Hujus deinde civitatis senatus interrogato viro ejusmodi, an revera nolit ex ipso inquirit. » Postquam vero se minime velle respondit, ipsa ad eum accedit qui fratri suo semen suscitare non vo luit, et coram senioribus ipsum convincit, et altero ejus soluto calceo infamia notat. Hic autem propter ‹ Solve calceamentum de pedibus tuis, › quod Moysi et Josue dictum est, et illud quoque Non sun dignus ut solvam ejus corrigiam calcca nenti, quod in Evangeliis secundum Lucam et secundum Marcum necnon et in Evangelio se cundum Joannem scriptum est, vide num idem non » sit solvere calceamentum, ac discalceare; nec enim discalceari jubentur Moyses, vel Josue, ncque de Servatore loquens Joannes usus est voce, discal ceare. Is ergo qui legem violat neque omnino illud eorum quæ dicuntur in lege sumit originem: et ideo dicitur homo propinquus nolens suscitare nomen fra tris sui, et honorare nomen legis. Hoc autem verbum cum sit pravum, non vult accipere uxorem fratris sui, ja est animam rectam, ad fructificandum et reparandum nomen legis. Propter quod mulier illa non deor suin stat quæ parata fuit honorare virum suuni priorem, sed ascendit ad portam, de qua scriptum est Hæc porta Domini, justi intrabunt in eam;» et ad seniores civitatis illius, id est ad presbyteros Ecclesiae Dei, et convincet mulier verbum illud pravum dicens, quod non vult frater viri mei suscitare nomen fratris sui in Israel. Qui enim contraria docet legi, non vult suscitare semen legis. Ita seniores civitatis illius interrogant virum illum talem si vere non vult. Quando enim sacerdotes discutiunt verba dogmatis alicujus, quasi interrogant illud. Et cum invenerint ipsum quod legi contraria profitetur, videtur dogma illud senioribus dare responsum, et dicere quia nolo accipere eam quæ fuit legis. Cum ergo ille respon derit nolle se, accedit ad eum anima sancta, et sub præsentia seniorum excalceat eum calceamentum ejus unum, et ignominiat eum. Et vide in his ex eo quod alibi scriptum est: «Solve calceamenta pedum tuorum ad Moysen: et iterum in Evangelio dicat: Cujus non sum dignus ego solvere calceamenta pe dum ejus: › ne forte non sit hoc ipsum solvere calceamentum, et excalceare. Nec enim excalceare jubetur Psal. LXXXI, 6. ** Ibid. 7. Deu!. xxv, 7. Exod. III, 5; Jos. v, 16. Joan. 1, 27. Luc. It, 16. Marc. 1, 7. Codex Regius,
PG 13:1578ὁ γὰρ «ἀδελφὸς τοῦ ἀνδρὸς αὐτῆς» εἰσῆλθε πρὸς αὐτὴν καὶ ἔλαβεν «αὐτὴν ἑαυτῷ εἰς γυναῖκα» καὶ συνῴκησεν αὐτῇ, καὶ γέγονεν ὁ καρπὸς καὶ τὸ γέννημα καὶ «τὸ παιδίον» καὶ τὸ τεχθὲν «ἐκ τοῦ ὀνόματος τοῦ τετελευτηκότος». κατὰ γὰρ τὸν πνευματικὸν νόμον τὸ εὐαγγέλιον ὀνομάζει πάντα, καὶ οὐκ ἐξήλειπται τὸ ὄνομα τοῦ τετελευτηκότος, ὅτε ἐλήλυθεν ὁ νόμος τοῦ εὐαγγελίου· παρὰ γὰρ τῷ ἀληθινῷ Ἰσραὴλ τηρεῖται καὶ τὸ ὄνομα τοῦ προτέρου. τίς δὲ μετὰ ταῦτα ὁ μὴ βουλόμενος ἄνθρωπος «λαβεῖν τὴν γυναῖκα τοῦ ἀδελφοῦ ἑαυτοῦ» ἢ ὁ ἐν ταῖς αἱρέσεσι λόγος, μὴ βουλόμενος τὴν τιμήσασαν ψυχὴν τὸν πρότερον ἄνδρα καὶ τὴν μνήμην τοῦ προτέρου ἀνδρὸς παραδέξασθαι; καθ’ οὗ ἀναβαίνει ἡ γυνὴ τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ «ἐπὶ τὴν πύλην», περὶ ἧς λέλεκται τὸ «αὕτη ἡ πύλη τοῦ κυρίου, δίκαιοι εἰσελεύσονται ἐν αὐτῇ» καὶ ἀναβαίνει «ἐπὶ τὴν γερουσίαν» καὶ διαμαρτύρεται περὶ τοῦ μὴ βουλομένου «ἀναστῆσαι σπέρμα τῷ ἀδελφῷ αὐτοῦ ἐν Ἰσραὴλ» μηδὲ τιμῆσαι τὸν τοῦ θεοῦ διὰ Μωσέως νόμον.
καὶ νόει μοι κατὰ τὴν Χριστοῦ παρουσίαν τεθνηκέναι τὸν πρότερον νόμον, ἄνθρωπον τῆς τῶν ἀνθρώπων ψυχῆς, ἐπεὶ μὴ «δεδόξασται τὸ δεδοξασμένον ἐν τούτῳ τῷ μέρει» πρότερον «ἕνεκεν τῆς ὑπερβαλλούσης δόξης» τῆς κατὰ τὸ δεύτερον· δεύτερον δὲ νόμον τοῦ Χριστοῦ, ἀδελφὸν ὄντα τοῦ προτέρου καὶ διὰ Μωσέως καὶ υἱὸν τοῦ αὐτοῦ λόγον, ὃς καὶ τὸν πρότερον ἐγέννησε. κατοικούντων οὖν τούτων τῶν δύο ἀδελφῶν «ἐπὶ τὸ αὐτὸ» μάλιστα κατὰ τὴν παρουσίαν ἀπέθανεν ὁ εἷς ἐξ αὐτῶν καὶ οὐκ ἦν αὐτῷ σπέρμα. ἀλλὰ ἡ γυνὴ τοῦ τεθνηκότος μετὰ τὸν θάνατον τοῦ προτέρου ἀνδρός, ἡ ὑπὸ νόμον ψυχή, οὐ γίνεται «ἔξω ἀνδρὶ μὴ ἐγγίζοντι»· ἐγγίζει γὰρ ἀνήρ, ὁ τοῦ εὐαγγελίου νόμος, ὡς ἀδελφὸς τοῦ ἀνδρὸς τεθνηκότος τῷ προτέρῳ νόμῳ, καὶ εἰσέρχεται πρὸς τὴν γυναῖκα τοῦ ἀδελφοῦ. οἷον ὡς ἐπὶ παραδείγματος ἰδέ μοι τὴν Παύλου ψυχὴν «ὑπὸ νόμον», εἶτα διὰ Χριστὸν ἐξαγοράσαντα αὐτὸν ἀπὸ τοῦ νόμου γενομένην ὑπὸ τὸ εὐαγγέλιον. καὶ ὅρα εἰ μὴ ἀπέθανεν ὁ ἀνὴρ τῆς Παύλου ψυχῆς, καὶ οὐδὲν ἧττον ἀποθανόντος ἐκείνου ἡ γυνὴ τοῦ τεθνηκότος οὐ γέγονεν «ἔξω», ὡς οἴονται οἱ ἀπὸ τῶν αἱρέσεων, οὐδὲ «ἀνδρὶ μὴ ἐγγίζοντι». τοῦ τὸ ὄνομα ἐν Ἰσραήλ, καὶ καλούμενος ὑπὸ τῆς γερουσίας τῆς πόλεως λέγει· Οὐ βούλομαι λαβεῖν αὐτὴν, καὶ ἀτιμοῦται ὑπολυόμενος τὸ ὑπόδημα, καὶ ἐμπτύεται εἰς τὸ πρόσωπον ὑπὸ τῆς γυναικὸς, καὶ μετονομάζεται, ἵνα τὸ ὄνομα αὐτοῦ ᾗ ι ὁ οἶκος τοῦ ὑπολυθέντος τὸ ὑπόδημα, ο τότε λέγεται ἄνθρωπος· "::. οἱονεὶ γὰρ διὰ μὲν τῆς τηρήσεως τοῦ νόμου ἐλέγετο αὐτῷ τό·. Ἐγὼ εἶπα· Θεοί έστε· ἡ διὰ δὲ τοῦ τὰ ἐναντία τῷ νόμῳ ποιεῖν, οἱονεὶ ἐλέγχεται ὑπὸ τοῦ λό- 1: « του φάσκοντος πρὸς αὐτόν· «Ὑμεῖς δὲ ὡς ἄνω θρωποι ἀποθνήσκετε. Καὶ πρόσχες εἰ δύνασαι νοῆ σαι μετὰ τὸν θάνατον τῆς ἐκδοχῆς τοῦ γράμματος εἶναι ἄλλην ἐκδοχὴν τοῦ νόμου, διημαρτημένην, καὶ οὐ πνευματικὴν, οὐδὲ ἀνεπίληπτον, πλὴν τὴν γένεσιν ἔχουσαν ἡμαρτημένην μὲν, ἀπὸ δὲ τῆς ἀφορμῆς τῶν ἐν τῷ νόμῳ γεγραμμένων ἐρχομένην, καὶ οὐ βουλο μένην ἀναστῆσαι τὸ ὄνομα τοῦ ἀδελφοῦ αὐτῶν, καὶ τιμῆσαι τὸ ὄνομα τοῦ νόμου. Οὐ βούλεται δὲ ἡ τοι αύτη ἐκδοχή παραλαβεῖν τὴν γυναῖκα τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ, ψυχήν· οὐδὲ γὰρ θέλει καρποφορῆσαι ἐπὶ τῷ δοξάσαι τὸ ὄνομα τοῦ τεθνηκότος ἀδελφοῦ· διὸ ἡ γυνή οὐ κάτω ἔστηκεν ἡ ἑτοίμη τιμῆσαι τὸν πρότερον ἄν δρα αὐτῆς, ἀλλὰ ἀναβαίνει ἐπὶ τὴν πύλην καὶ τὴν εἴσοδον τῆς πόλεως ἑαυτῆς ἐχούσης καὶ γερουσίαν. Καὶ νοείσθω ταῦτα γινόμενα κατὰ τὴν Ἐκκλησίαν καὶ τὴν εἰς αὐτὴν εἰσαγωγὴν καὶ εἴσοδον. Ελέγχει 18: « οὖν ἡ γυνὴ τὸν μὴ βουλόμενον ἄνδρα καρποφορῆσαι τὸν τοιόνδε λόγον, καὶ λέγει· Οὐ θέλει ὁ ἀδελφός τοῦ ἀνδρός μου ἀναστῆσαι τὸ ὄνομα τοῦ ἀδελφοῦ αὐτ τοῦ ἐν Ἰσραήλ. Εἶτα ἡ γερουσία τῆς πόλεως εκεί νης, ἐξετάζουσα τὸν τοιοῦτον ἄνδρα, πυνθάνεται εἰ ἀληθῶς οὐ βούλεται· ἀποκριναμένου δὲ ἐκείνου τὸ μὴ βούλεσθαι, προσέρχεται αὐτὴ πρὸς τὸν μὴ βου ληθέντα ἐξαναστῆσαι σπέρμα τῷ ἀδελφῷ αὐτοῦ, καὶ ἐπὶ τῆς γερουσίας ἐλέγχει αὐτὸν, καὶ ἀτιμάζει ὑπο- λύουσα τὸ ὑπόδημα αὐτοῦ τὸ ἕν. Καὶ σκόπει ἐν τού τοις διὰ τὸ, ο Λύσαι τὸ ὑπόδημα ἐκ τῶν ποδῶν σου,»» εἰρημένον πρὸς Μωϋσέα καὶ Ἰησοῦν, καὶ τὸ, «Οὐκ 19, εἰμὶ ἄξιος ἵνα λύσω τὸν ἱμάντα τοῦ ὑποδήματος αὐτ τοῦ, γεγραμμένον ἐν τῷ κατὰ Λουκᾶν, καὶ κατὰ Μάρκον, καὶ ἐν τῷ κατὰ Ἰωάννην, μήποτε οὐ ταυτόν ἐστι τὸ λῦσαι τὸ ὑπόδημα τῷ ὑπολῦσαι· οὐ γὰρ ὑπο λύσασθαι κελεύεται Μωϋσῆς, ἢ Ἰησοῦς, οὐδὲ Ἰωάν- Λόγου. νόμου. τοῦ τὸ ὄνομα ἐν Ἰσραήλ, καὶ καλούμενος ὑπὸ τῆς γερουσίας τῆς πόλεως λέγει· Οὐ βούλομαι λαβεῖν αὐτὴν, καὶ ἀτιμοῦται ὑπολυόμενος τὸ ὑπόδημα, καὶ ἐμπτύεται εἰς τὸ πρόσωπον ὑπὸ τῆς γυναικὸς, καὶ μετονομάζεται, ἵνα τὸ ὄνομα αὐτοῦ ᾗ ι ὁ οἶκος τοῦ ὑπολυθέντος τὸ ὑπόδημα, ο τότε λέγεται ἄνθρωπος· "::. οἱονεὶ γὰρ διὰ μὲν τῆς τηρήσεως τοῦ νόμου ἐλέγετο αὐτῷ τό·. Ἐγὼ εἶπα· Θεοί έστε· ἡ διὰ δὲ τοῦ τὰ ἐναντία τῷ νόμῳ ποιεῖν, οἱονεὶ ἐλέγχεται ὑπὸ τοῦ λό- 1: « του φάσκοντος πρὸς αὐτόν· «Ὑμεῖς δὲ ὡς ἄνω θρωποι ἀποθνήσκετε. Καὶ πρόσχες εἰ δύνασαι νοῆ σαι μετὰ τὸν θάνατον τῆς ἐκδοχῆς τοῦ γράμματος εἶναι ἄλλην ἐκδοχὴν τοῦ νόμου, διημαρτημένην, καὶ οὐ πνευματικὴν, οὐδὲ ἀνεπίληπτον, πλὴν τὴν γένεσιν ἔχουσαν ἡμαρτημένην μὲν, ἀπὸ δὲ τῆς ἀφορμῆς τῶν ἐν τῷ νόμῳ γεγραμμένων ἐρχομένην, καὶ οὐ βουλο μένην ἀναστῆσαι τὸ ὄνομα τοῦ ἀδελφοῦ αὐτῶν, καὶ τιμῆσαι τὸ ὄνομα τοῦ νόμου. Οὐ βούλεται δὲ ἡ τοι αύτη ἐκδοχή παραλαβεῖν τὴν γυναῖκα τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ, ψυχήν· οὐδὲ γὰρ θέλει καρποφορῆσαι ἐπὶ τῷ δοξάσαι τὸ ὄνομα τοῦ τεθνηκότος ἀδελφοῦ· διὸ ἡ γυνή οὐ κάτω ἔστηκεν ἡ ἑτοίμη τιμῆσαι τὸν πρότερον ἄν δρα αὐτῆς, ἀλλὰ ἀναβαίνει ἐπὶ τὴν πύλην καὶ τὴν εἴσοδον τῆς πόλεως ἑαυτῆς ἐχούσης καὶ γερουσίαν. Καὶ νοείσθω ταῦτα γινόμενα κατὰ τὴν Ἐκκλησίαν καὶ τὴν εἰς αὐτὴν εἰσαγωγὴν καὶ εἴσοδον. Ελέγχει 18: « οὖν ἡ γυνὴ τὸν μὴ βουλόμενον ἄνδρα καρποφορῆσαι τὸν τοιόνδε λόγον, καὶ λέγει· Οὐ θέλει ὁ ἀδελφός τοῦ ἀνδρός μου ἀναστῆσαι τὸ ὄνομα τοῦ ἀδελφοῦ αὐτ τοῦ ἐν Ἰσραήλ. Εἶτα ἡ γερουσία τῆς πόλεως εκεί νης, ἐξετάζουσα τὸν τοιοῦτον ἄνδρα, πυνθάνεται εἰ ἀληθῶς οὐ βούλεται· ἀποκριναμένου δὲ ἐκείνου τὸ μὴ βούλεσθαι, προσέρχεται αὐτὴ πρὸς τὸν μὴ βου ληθέντα ἐξαναστῆσαι σπέρμα τῷ ἀδελφῷ αὐτοῦ, καὶ ἐπὶ τῆς γερουσίας ἐλέγχει αὐτὸν, καὶ ἀτιμάζει ὑπο- λύουσα τὸ ὑπόδημα αὐτοῦ τὸ ἕν. Καὶ σκόπει ἐν τού τοις διὰ τὸ, ο Λύσαι τὸ ὑπόδημα ἐκ τῶν ποδῶν σου,»» εἰρημένον πρὸς Μωϋσέα καὶ Ἰησοῦν, καὶ τὸ, «Οὐκ 19, εἰμὶ ἄξιος ἵνα λύσω τὸν ἱμάντα τοῦ ὑποδήματος αὐτ τοῦ, γεγραμμένον ἐν τῷ κατὰ Λουκᾶν, καὶ κατὰ Μάρκον, καὶ ἐν τῷ κατὰ Ἰωάννην, μήποτε οὐ ταυτόν ἐστι τὸ λῦσαι τὸ ὑπόδημα τῷ ὑπολῦσαι· οὐ γὰρ ὑπο λύσασθαι κελεύεται Μωϋσῆς, ἢ Ἰησοῦς, οὐδὲ Ἰωάν- Λόγου. νόμου. cersitusque a senatu civitatis dicit: Nolo eam uxo rem accipere, et calceamento exutus ignominia no tatur, et in faciem conspuitur a muliere, et transno minatur, ut nomen illius sit, domus discalceati, tunc hominem fuisse appellatum. Nam propter legis observationem, quasi it illi dicebatur Ego dixi: Dii estis; propter res autem contra legem gestas, quasi reprehenditur a Scriptura ipsi di cente Vos autem sicut homines moriemini. Allende porro an post litteralis interpretatio » nis mortem, aliam legis interpretationem mente possis concipere, erroribus implicitam, neque spi ritualem, neque inculpatam, verumtamen ortum habentem erroribus quidem involutum, sed ab iis tamen quæ in lege scripta sunt profectum, neque fratris sui nomen suscitare volentem, et legis no mini honorem conciliare. Uxorem autem fratris sui, animam, accipere non vult ejusmodi interpretatio; neque enim ad il fetum proferre vult, ut nomini demortui fratris gloriam paret. Propterea non in feriore loco stetit mulier priorem virum suum ho nore parata afficere, sed ad civitatis suæ, quæ et ipsa senatum habet, portam ac aditum ascendit. Hæc autem in Ecclesia, ad ipsius ingressum et adi tum facta intelligantur. Virum ergo talem doctrinam gignere nolentem coarguit mulier, et dicit Non vult frater viri mei suscitare nomen fratris sui in «Israel.» Hujus deinde civitatis senatus interrogato viro ejusmodi, an revera nolit ex ipso inquirit. » Postquam vero se minime velle respondit, ipsa ad eum accedit qui fratri suo semen suscitare non vo luit, et coram senioribus ipsum convincit, et altero ejus soluto calceo infamia notat. Hic autem propter ‹ Solve calceamentum de pedibus tuis, › quod Moysi et Josue dictum est, et illud quoque Non sun dignus ut solvam ejus corrigiam calcca nenti, quod in Evangeliis secundum Lucam et secundum Marcum necnon et in Evangelio se cundum Joannem scriptum est, vide num idem non » sit solvere calceamentum, ac discalceare; nec enim discalceari jubentur Moyses, vel Josue, ncque de Servatore loquens Joannes usus est voce, discal ceare. Is ergo qui legem violat neque omnino illud eorum quæ dicuntur in lege sumit originem: et ideo dicitur homo propinquus nolens suscitare nomen fra tris sui, et honorare nomen legis. Hoc autem verbum cum sit pravum, non vult accipere uxorem fratris sui, ja est animam rectam, ad fructificandum et reparandum nomen legis. Propter quod mulier illa non deor suin stat quæ parata fuit honorare virum suuni priorem, sed ascendit ad portam, de qua scriptum est Hæc porta Domini, justi intrabunt in eam;» et ad seniores civitatis illius, id est ad presbyteros Ecclesiae Dei, et convincet mulier verbum illud pravum dicens, quod non vult frater viri mei suscitare nomen fratris sui in Israel. Qui enim contraria docet legi, non vult suscitare semen legis. Ita seniores civitatis illius interrogant virum illum talem si vere non vult. Quando enim sacerdotes discutiunt verba dogmatis alicujus, quasi interrogant illud. Et cum invenerint ipsum quod legi contraria profitetur, videtur dogma illud senioribus dare responsum, et dicere quia nolo accipere eam quæ fuit legis. Cum ergo ille respon derit nolle se, accedit ad eum anima sancta, et sub præsentia seniorum excalceat eum calceamentum ejus unum, et ignominiat eum. Et vide in his ex eo quod alibi scriptum est: «Solve calceamenta pedum tuorum ad Moysen: et iterum in Evangelio dicat: Cujus non sum dignus ego solvere calceamenta pe dum ejus: › ne forte non sit hoc ipsum solvere calceamentum, et excalceare. Nec enim excalceare jubetur Psal. LXXXI, 6. ** Ibid. 7. Deu!. xxv, 7. Exod. III, 5; Jos. v, 16. Joan. 1, 27. Luc. It, 16. Marc. 1, 7. Codex Regius, cersitusque a senatu civitatis dicit: Nolo eam uxo rem accipere, et calceamento exutus ignominia no tatur, et in faciem conspuitur a muliere, et transno minatur, ut nomen illius sit, domus discalceati, tunc hominem fuisse appellatum. Nam propter legis observationem, quasi it illi dicebatur Ego dixi: Dii estis; propter res autem contra legem gestas, quasi reprehenditur a Scriptura ipsi di cente Vos autem sicut homines moriemini. Allende porro an post litteralis interpretatio » nis mortem, aliam legis interpretationem mente possis concipere, erroribus implicitam, neque spi ritualem, neque inculpatam, verumtamen ortum habentem erroribus quidem involutum, sed ab iis tamen quæ in lege scripta sunt profectum, neque fratris sui nomen suscitare volentem, et legis no mini honorem conciliare. Uxorem autem fratris sui, animam, accipere non vult ejusmodi interpretatio; neque enim ad il fetum proferre vult, ut nomini demortui fratris gloriam paret. Propterea non in feriore loco stetit mulier priorem virum suum ho nore parata afficere, sed ad civitatis suæ, quæ et ipsa senatum habet, portam ac aditum ascendit. Hæc autem in Ecclesia, ad ipsius ingressum et adi tum facta intelligantur. Virum ergo talem doctrinam gignere nolentem coarguit mulier, et dicit Non vult frater viri mei suscitare nomen fratris sui in «Israel.» Hujus deinde civitatis senatus interrogato viro ejusmodi, an revera nolit ex ipso inquirit. » Postquam vero se minime velle respondit, ipsa ad eum accedit qui fratri suo semen suscitare non vo luit, et coram senioribus ipsum convincit, et altero ejus soluto calceo infamia notat. Hic autem propter ‹ Solve calceamentum de pedibus tuis, › quod Moysi et Josue dictum est, et illud quoque Non sun dignus ut solvam ejus corrigiam calcca nenti, quod in Evangeliis secundum Lucam et secundum Marcum necnon et in Evangelio se cundum Joannem scriptum est, vide num idem non » sit solvere calceamentum, ac discalceare; nec enim discalceari jubentur Moyses, vel Josue, ncque de Servatore loquens Joannes usus est voce, discal ceare. Is ergo qui legem violat neque omnino illud eorum quæ dicuntur in lege sumit originem: et ideo dicitur homo propinquus nolens suscitare nomen fra tris sui, et honorare nomen legis. Hoc autem verbum cum sit pravum, non vult accipere uxorem fratris sui, ja est animam rectam, ad fructificandum et reparandum nomen legis. Propter quod mulier illa non deor suin stat quæ parata fuit honorare virum suuni priorem, sed ascendit ad portam, de qua scriptum est Hæc porta Domini, justi intrabunt in eam;» et ad seniores civitatis illius, id est ad presbyteros Ecclesiae Dei, et convincet mulier verbum illud pravum dicens, quod non vult frater viri mei suscitare nomen fratris sui in Israel. Qui enim contraria docet legi, non vult suscitare semen legis. Ita seniores civitatis illius interrogant virum illum talem si vere non vult. Quando enim sacerdotes discutiunt verba dogmatis alicujus, quasi interrogant illud. Et cum invenerint ipsum quod legi contraria profitetur, videtur dogma illud senioribus dare responsum, et dicere quia nolo accipere eam quæ fuit legis. Cum ergo ille respon derit nolle se, accedit ad eum anima sancta, et sub præsentia seniorum excalceat eum calceamentum ejus unum, et ignominiat eum. Et vide in his ex eo quod alibi scriptum est: «Solve calceamenta pedum tuorum ad Moysen: et iterum in Evangelio dicat: Cujus non sum dignus ego solvere calceamenta pe dum ejus: › ne forte non sit hoc ipsum solvere calceamentum, et excalceare. Nec enim excalceare jubetur Psal. LXXXI, 6. ** Ibid. 7. Deu!. xxv, 7. Exod. III, 5; Jos. v, 16. Joan. 1, 27. Luc. It, 16. Marc. 1, 7. Codex Regius,
PG 13:1579ἐπὰν οὖν «ἡ γερουσία» πύθηται τοῦ τοιούτου ἀνθρώπου εἰ ἀληθῆ περὶ αὐτοῦ λέγει ἡ γυνὴ καὶ οὐ βούλεται ἐξαναστῆσαι σπέρμα τῷ ἀδελφῷ αὐτοῦ, τότε προσέρχεται «ἡ γυνὴ» τοῦ τεθνηκότος «ἐναντίον τῆς γερουσίας» καὶ ὑπολύει «τὸ ὑπόδημα τὸ ἓν ἀπὸ τοῦ ποδὸς αὐτοῦ», ἵνα κἂν ᾖ ὑποδεδεμένος τὸ Χριστοῦ ὄνομα, ὑπολελυμένος τε ᾖ τὸ τοῦ θεοῦ ὄνομα καὶ διὰ τοῦτό γε οὐκ ἐνδόξως οὐδὲ ἀληθῶς τὸ Χριστοῦ φορῶν ὄνομα. ἐμπτύει δὲ καὶ «εἰς τὸ πρόσωπον» τοῦ τοιούτου ἡ γυνὴ καὶ ὀνειδίζει ὡς ἀνθρώπῳ αὐτῷ, καὶ οὐ βουληθέντι θεοποιηθῆναι ἐκ τοῦ καρποφορῆσαι· καί φησιν οὕτω παντὶ ἔσεσθαι τῷ μὴ οἰκοδομήσαντι «τὸν οἶκον τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ», τοῦ εὐαγγελικοῦ λόγου, ὃς νομικός ἐστι καὶ προφητικός. καὶ ἄλλο ὄνομα οὐχ ἕξει ὁ μὴ οἰκοδομῶν τὸ ὄνομα αὐτοῦ παρὰ τοῖς Ἰσραηλίταις ἢ τοῦτο ὅτι «οἶκός» ἐστιν οὗτος «τοῦ ὑπολυθέντος τὸ ὑπόδημα». πᾶς οὖν ὁ ἐν αἱρέσεσι, μάλιστα ταῖς διακοπτούσαις τὴν θεότητα καὶ τὸν νόμον ἀπὸ τοῦ εὐαγγελίου χωριζούσαις, καλινδούμενος «οἶκός» ἐστι «τοῦ ὑπολυθέντος ὑπόδημα», ἐμπτυόμενος «εἰς πρόσωπον» καὶ ὑπολυόμενος «τὸ ἓν ὑπόδημα».
ἐπὰν οὖν «ἡ γερουσία» πύθηται τοῦ τοιούτου ἀνθρώπου εἰ ἀληθῆ περὶ αὐτοῦ λέγει ἡ γυνὴ καὶ οὐ βούλεται ἐξαναστῆσαι σπέρμα τῷ ἀδελφῷ αὐτοῦ, τότε προσέρχεται «ἡ γυνὴ» τοῦ τεθνηκότος «ἐναντίον τῆς γερουσίας» καὶ ὑπολύει «τὸ ὑπόδημα τὸ ἓν ἀπὸ τοῦ ποδὸς αὐτοῦ», ἵνα κἂν ᾖ ὑποδεδεμένος τὸ Χριστοῦ ὄνομα, ὑπολελυμένος τε ᾖ τὸ τοῦ θεοῦ ὄνομα καὶ διὰ τοῦτό γε οὐκ ἐνδόξως οὐδὲ ἀληθῶς τὸ Χριστοῦ φορῶν ὄνομα. ἐμπτύει δὲ καὶ «εἰς τὸ πρόσωπον» τοῦ τοιούτου ἡ γυνὴ καὶ ὀνειδίζει ὡς ἀνθρώπῳ αὐτῷ, καὶ οὐ βουληθέντι θεοποιηθῆναι ἐκ τοῦ καρποφορῆσαι· καί φησιν οὕτω παντὶ ἔσεσθαι τῷ μὴ οἰκοδομήσαντι «τὸν οἶκον τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ», τοῦ εὐαγγελικοῦ λόγου, ὃς νομικός ἐστι καὶ προφητικός. καὶ ἄλλο ὄνομα οὐχ ἕξει ὁ μὴ οἰκοδομῶν τὸ ὄνομα αὐτοῦ παρὰ τοῖς Ἰσραηλίταις ἢ τοῦτο ὅτι «οἶκός» ἐστιν οὗτος «τοῦ ὑπολυθέντος τὸ ὑπόδημα». πᾶς οὖν ὁ ἐν αἱρέσεσι, μάλιστα ταῖς διακοπτούσαις τὴν θεότητα καὶ τὸν νόμον ἀπὸ τοῦ εὐαγγελίου χωριζούσαις, καλινδούμενος «οἶκός» ἐστι «τοῦ ὑπολυθέντος ὑπόδημα», ἐμπτυόμενος «εἰς πρόσωπον» καὶ ὑπολυόμενος «τὸ ἓν ὑπόδημα». νης περὶ τοῦ Σωτῆρος ὠνόμασε τὸ ὑπολῦσαι. Οὗτος οὖν ὁ παρανομῶν οὔτε ἐξ ὅλων ὑπολέλυται, οὔτε πάντη τῇ ὑποδέσει κεκόσμηται, ἀλλ' ἐξ ἡμισείας εκά τερον ἔχει· διὸ ἐμπτύει εἰς τὸ πρόσωπον αὐτοῦ καὶ ἐπὶ τῆς γερουσίας ἐλέγξασα αὐτὸν γυνή· ἐμπτύει γὰρ πᾶσα ψυχὴ τῷ οὐ τεκνοποιοῦντι, οὐδὲ καρποφορούντι λόγῳ, καὶ διὰ τῆς ἀνατροπῆς ὑπολύει αὐτὸν ἐν οἷς πταίει· ι Καὶ ἀποκριθεῖσα λέγει, ὅτι, Οὕτω ποιή σουσι τῷ ἀνθρώπῳ ὃς οὐκ οἰκοδομεῖ τὸν οἶκον τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ. Καὶ πρόσχες πάλιν ἐνταῦθα, ὅτι δεύτερον ὁ ὡς ἄνθρωπος ὠνόμασται ἐπὶ τοῦ ἁμαρ τάνοντος, νῦν δ' ἤδη καὶ μὴ οἰκοδομοῦντος τὸν οἶκον τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ. Πᾶς οὖν ὁ βλέπων τοῦτον τὸν ἄν θρωπον ὑπολυόμενον ἀπὸ γυναικὸς, καὶ ἐμπτυόμενον, καὶ ἀκούων αὐτῆς λεγούσης· «Οὕτω ποιήσουσι τῷ ἀνθρώπῳ, ὃς οὐκ οἰκοδομεῖ τὸν οἶκον τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ, ο πάντα πρὸς οἰκοδομὴν τοῦ ἀδελφοῦ ποιείτω εἰ γὰρ μὴ οἰκοδομήσαι τὸν οἶκον τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ, ὑπολυθήσεται τὸ ἐν ὑπόδημα, καὶ ἐμπτυσθήσεται, καὶ τὸ ὄνομα παντὸς τοῦ τοιούτου ἐν Ἰσραὴλ παρὰ ; τοῖς ὁρῶσι κληθήσεται ο οἶκος τοῦ ὑπολυθέντος τὸ ὑπόδημα.» Ιδωμεν δὲ καὶ δευτέραν εἰς τὸν ἐκκείμε νον νόμον διήγησιν, καὶ ἔστωσαν δύο νόμοι ἀδελ φοί· καθ᾽ οἷς ὁ μὲν τηρήσας τὸν πρότερον οὐκ ἦν ἄνομος Θεοῦ· ὁ δὲ τὸν δεύτερον φυλάσσων ἐστὶν ἔννο μος Χριστοῦ. Καὶ νόει μοι κατὰ τὴν Χριστοῦ πα ", ρουσίαν τεθνηκέναι τὸν πρότερον νόμον, ἄνθρωπον τῆς τῶν ἀνθρώπων ψυχῆς, ἐπεὶ μὴ δεδόξασται τὸ δεδοξασμένον ἐν τούτῳ τῷ μέρει πρότερον ἕνεκεν τῆς ὑπερβαλλούσης δόξης τῆς κατὰ τὸ δεύτερον δεύτερον δὲ νόμον τοῦ Χριστοῦ, ἀδελφὸν ὄντα τοῦ προ τέρου καὶ διὰ Μωϋσέως, καὶ υἱὸν τοῦ αὐτοῦ Λόγον, ὃς καὶ τὸν πρότερον ἐγέννησε. Κατοικούντων οὖν του των τῶν δύο ἀδελφῶν ἐπὶ τὸ αὐτό, μάλιστα κατά τὴν παρουσίαν, ἀπέθανεν ὁ εἷς ἐξ αὐτῶν, καὶ οὐκ ἦν αὐτῷ σπέρμα, ἀλλὰ ἡ γυνὴ τοῦ τεθνηκότος μετὰ τὸν θάνατον τοῦ προτέρου ἀνδρὸς, ἡ ὑπὸ νόμον ψυχὴ, οὐ γίνεται ἔξω ἀνδρὶ μὴ ἐγγίζοντι· ἐγγίζει γὰρ ἀνήρ, ὁ τοῦ Εὐαγγελίου νόμος, ὡς ἀδελφὸς τοῦ ἀνδρὸς το θνηκότος, τῷ προτέρῳ νόμῳ, καὶ εἰσέρχεται πρὸς τὴν γυναῖκα τοῦ ἀδελφοῦ· οἷον, ὡς ἐπὶ παραδείγμα 12- τος, ἴδε μοι τὴν Παύλου ψυχὴν ὑπὸ νόμον, εἶτα διὰ Χριστὸν ἐξαγοράσαντα αὐτὸν ἀπὸ τοῦ νόμου, γενόμεν νον ὑπὸ τὸ Εὐαγγέλιον· καὶ ὅρα εἰ μὴ ἀπέθανεν ὁ Ὁ ώς άνθρωπος. ὁ παρέλκει, Ητετιus. Νόμον. τόπον. νης περὶ τοῦ Σωτῆρος ὠνόμασε τὸ ὑπολῦσαι. Οὗτος οὖν ὁ παρανομῶν οὔτε ἐξ ὅλων ὑπολέλυται, οὔτε πάντη τῇ ὑποδέσει κεκόσμηται, ἀλλ' ἐξ ἡμισείας εκά τερον ἔχει· διὸ ἐμπτύει εἰς τὸ πρόσωπον αὐτοῦ καὶ ἐπὶ τῆς γερουσίας ἐλέγξασα αὐτὸν γυνή· ἐμπτύει γὰρ πᾶσα ψυχὴ τῷ οὐ τεκνοποιοῦντι, οὐδὲ καρποφορούντι λόγῳ, καὶ διὰ τῆς ἀνατροπῆς ὑπολύει αὐτὸν ἐν οἷς πταίει· ι Καὶ ἀποκριθεῖσα λέγει, ὅτι, Οὕτω ποιή σουσι τῷ ἀνθρώπῳ ὃς οὐκ οἰκοδομεῖ τὸν οἶκον τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ. Καὶ πρόσχες πάλιν ἐνταῦθα, ὅτι δεύτερον ὁ ὡς ἄνθρωπος ὠνόμασται ἐπὶ τοῦ ἁμαρ τάνοντος, νῦν δ' ἤδη καὶ μὴ οἰκοδομοῦντος τὸν οἶκον τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ. Πᾶς οὖν ὁ βλέπων τοῦτον τὸν ἄν θρωπον ὑπολυόμενον ἀπὸ γυναικὸς, καὶ ἐμπτυόμενον, καὶ ἀκούων αὐτῆς λεγούσης· «Οὕτω ποιήσουσι τῷ ἀνθρώπῳ, ὃς οὐκ οἰκοδομεῖ τὸν οἶκον τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ, ο πάντα πρὸς οἰκοδομὴν τοῦ ἀδελφοῦ ποιείτω εἰ γὰρ μὴ οἰκοδομήσαι τὸν οἶκον τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ, ὑπολυθήσεται τὸ ἐν ὑπόδημα, καὶ ἐμπτυσθήσεται, καὶ τὸ ὄνομα παντὸς τοῦ τοιούτου ἐν Ἰσραὴλ παρὰ ; τοῖς ὁρῶσι κληθήσεται ο οἶκος τοῦ ὑπολυθέντος τὸ ὑπόδημα.» Ιδωμεν δὲ καὶ δευτέραν εἰς τὸν ἐκκείμε νον νόμον διήγησιν, καὶ ἔστωσαν δύο νόμοι ἀδελ φοί· καθ᾽ οἷς ὁ μὲν τηρήσας τὸν πρότερον οὐκ ἦν ἄνομος Θεοῦ· ὁ δὲ τὸν δεύτερον φυλάσσων ἐστὶν ἔννο μος Χριστοῦ. Καὶ νόει μοι κατὰ τὴν Χριστοῦ πα ", ρουσίαν τεθνηκέναι τὸν πρότερον νόμον, ἄνθρωπον τῆς τῶν ἀνθρώπων ψυχῆς, ἐπεὶ μὴ δεδόξασται τὸ δεδοξασμένον ἐν τούτῳ τῷ μέρει πρότερον ἕνεκεν τῆς ὑπερβαλλούσης δόξης τῆς κατὰ τὸ δεύτερον δεύτερον δὲ νόμον τοῦ Χριστοῦ, ἀδελφὸν ὄντα τοῦ προ τέρου καὶ διὰ Μωϋσέως, καὶ υἱὸν τοῦ αὐτοῦ Λόγον, ὃς καὶ τὸν πρότερον ἐγέννησε. Κατοικούντων οὖν του των τῶν δύο ἀδελφῶν ἐπὶ τὸ αὐτό, μάλιστα κατά τὴν παρουσίαν, ἀπέθανεν ὁ εἷς ἐξ αὐτῶν, καὶ οὐκ ἦν αὐτῷ σπέρμα, ἀλλὰ ἡ γυνὴ τοῦ τεθνηκότος μετὰ τὸν θάνατον τοῦ προτέρου ἀνδρὸς, ἡ ὑπὸ νόμον ψυχὴ, οὐ γίνεται ἔξω ἀνδρὶ μὴ ἐγγίζοντι· ἐγγίζει γὰρ ἀνήρ, ὁ τοῦ Εὐαγγελίου νόμος, ὡς ἀδελφὸς τοῦ ἀνδρὸς το θνηκότος, τῷ προτέρῳ νόμῳ, καὶ εἰσέρχεται πρὸς τὴν γυναῖκα τοῦ ἀδελφοῦ· οἷον, ὡς ἐπὶ παραδείγμα 12- τος, ἴδε μοι τὴν Παύλου ψυχὴν ὑπὸ νόμον, εἶτα διὰ Χριστὸν ἐξαγοράσαντα αὐτὸν ἀπὸ τοῦ νόμου, γενόμεν νον ὑπὸ τὸ Εὐαγγέλιον· καὶ ὅρα εἰ μὴ ἀπέθανεν ὁ Ὁ ώς άνθρωπος. ὁ παρέλκει, Ητετιus. Νόμον. τόπον. discalceatur, neque calceatu integro ornatur, sed utrumque dimidia ex parte habet; propterea con victo eo coram senioribus faciem ipsius muljer con spuit; doctrinam enim liberos non procreantem, neque fetum dantem omnis anima conspuit, perque ipsius confutationem discalceat, quotiescunque im pingit ac vacillat. Et respondens ait: Sic facient homini qui non ædificat domum fratris sui”º¸ Rursum autem hic observa, quemadmodum homo appellatus est qui peccat, ita qui domum fratris sui non ædifcat, hominem nunc iterum appellari. Quisquis ergo hominem ejusmodi a muliere discal ceatum et consputum viderit, ipsamque dicentem audiverit e Sic facient homini qui non adificat do mum fratris sui, omnia ad ædificationem fratris sui agat; nisi enim ædificaverit fratris sui domum, altero calceo exuetur, et conspuetur, et quicunque talis fuerit, nomen ipsius in Israel ab omnibus ha bitantibus domus discalceati appellabitur”. Ad alteram vero præsentis hujusce legis expositionem mentem convertamus, sintque fratres, leges duæ quarum priorem qui servavit, Dei exlex non erat; qui autem posteriorem tuetur, Christi sublex est. Adveniente autem Christo, intellige priorem legem, humanarum animarum virum, interiisse, quoniam prius non glorificatum est, quod claruit in hac parte propter excellentem gloriam qua prædi tum erat posterius; posterior nempe lex Christi, « quæ legis prioris ac Mosaicæ frater est, ipsiusque filius Verbum, quod et priorem genuit. Cum autem» simul habitarent duo hi fratres, tempore praesertim adventus, alter eorum obiit, neque semen erat illi, sed defuncti uxor, subdita nempe legi anima, post prioris viri mortem, ad extraneum virum nec sibi propinquum non transit; vir enim ille, lex nimirum Evangelii, utpote demortui viri frater, priori legi aſſnitate conjunctus est, et accedit ad fratris uxo rem. Pauli, exempli gratia, animam legi subjectam considéra, atque ipsum deinde Evangelio subditum propter Christum, qui ipsum a lege redemit: ac vide annon animæ Pauli vir obierit, et mortuo ta men eo defuncti uxor foras non ierit, ut reticis persuasum est, neque viro sibi minime affini conjuncta sit: frater enim viri ejus ad eam accessit, Moyses, nec Joannes de Salvatore loquens, excalceare dixit, sed solvere.» Iste autem qui contra legem agit, excalceatur. Omne enim dogma quoniam ex occasione veritatis Scripturarum nascitur, plerumque in aliqua quidem parte verum dicit, in alia autem falsum. In qua ergo parte falsum dicit, in ea parte ar guitur, et convictum ab anima sancta excalceatur a colore verisimilis erroris sui, quod fuerat calceatum. Et ideo omnis hæresiarchus sermo nec ad plenum excalceatus est, nec ad plenum calceamentis ornatus. Propter quod exspuit in faciem ejus coram senioribus mulier illa abrenuntians eum. Exspuere enim vi detur in faciem dogmatis erratici omnis anima in eo quod abrenuntiat ipsum, et abdicat. Et vere nisi abrenuntiaverit anima omne dogma perversum, non potest firmiter verbo nubere veritatis. Et respondens dicet: Sic facient homini, qui non ædificat domum fratris sui. Omnis ergo qui videt hunc hominem excalceari a muliere, et exspui, et audire dicentem: Sic facient omni homini qui non ædificat domum fratris sui, omnia ad ædificationem fratris facere debet. Si autem non ædificaverit domum fratris sui legis, excalceabitur similiter unum calceamentum, et exspuetur, et nomen ejus vocabitur in Israel ab om nibus videntibus eum, ‹ domus excalceati calceamentum. Quoniam autem animæ vir prior fuit sermo ** Deuter. xxv, 9. ss Ibid. 10. II Cor. 111, 10. Particula hic et expungenda est. Codex Regius, discalceatur, neque calceatu integro ornatur, sed utrumque dimidia ex parte habet; propterea con victo eo coram senioribus faciem ipsius muljer con spuit; doctrinam enim liberos non procreantem, neque fetum dantem omnis anima conspuit, perque ipsius confutationem discalceat, quotiescunque im pingit ac vacillat. Et respondens ait: Sic facient homini qui non ædificat domum fratris sui”º¸ Rursum autem hic observa, quemadmodum homo appellatus est qui peccat, ita qui domum fratris sui non ædifcat, hominem nunc iterum appellari. Quisquis ergo hominem ejusmodi a muliere discal ceatum et consputum viderit, ipsamque dicentem audiverit e Sic facient homini qui non adificat do mum fratris sui, omnia ad ædificationem fratris sui agat; nisi enim ædificaverit fratris sui domum, altero calceo exuetur, et conspuetur, et quicunque talis fuerit, nomen ipsius in Israel ab omnibus ha bitantibus domus discalceati appellabitur”. Ad alteram vero præsentis hujusce legis expositionem mentem convertamus, sintque fratres, leges duæ quarum priorem qui servavit, Dei exlex non erat; qui autem posteriorem tuetur, Christi sublex est. Adveniente autem Christo, intellige priorem legem, humanarum animarum virum, interiisse, quoniam prius non glorificatum est, quod claruit in hac parte propter excellentem gloriam qua prædi tum erat posterius; posterior nempe lex Christi, « quæ legis prioris ac Mosaicæ frater est, ipsiusque filius Verbum, quod et priorem genuit. Cum autem» simul habitarent duo hi fratres, tempore praesertim adventus, alter eorum obiit, neque semen erat illi, sed defuncti uxor, subdita nempe legi anima, post prioris viri mortem, ad extraneum virum nec sibi propinquum non transit; vir enim ille, lex nimirum Evangelii, utpote demortui viri frater, priori legi aſſnitate conjunctus est, et accedit ad fratris uxo rem. Pauli, exempli gratia, animam legi subjectam considéra, atque ipsum deinde Evangelio subditum propter Christum, qui ipsum a lege redemit: ac vide annon animæ Pauli vir obierit, et mortuo ta men eo defuncti uxor foras non ierit, ut reticis persuasum est, neque viro sibi minime affini conjuncta sit: frater enim viri ejus ad eam accessit, Moyses, nec Joannes de Salvatore loquens, excalceare dixit, sed solvere.» Iste autem qui contra legem agit, excalceatur. Omne enim dogma quoniam ex occasione veritatis Scripturarum nascitur, plerumque in aliqua quidem parte verum dicit, in alia autem falsum. In qua ergo parte falsum dicit, in ea parte ar guitur, et convictum ab anima sancta excalceatur a colore verisimilis erroris sui, quod fuerat calceatum. Et ideo omnis hæresiarchus sermo nec ad plenum excalceatus est, nec ad plenum calceamentis ornatus. Propter quod exspuit in faciem ejus coram senioribus mulier illa abrenuntians eum. Exspuere enim vi detur in faciem dogmatis erratici omnis anima in eo quod abrenuntiat ipsum, et abdicat. Et vere nisi abrenuntiaverit anima omne dogma perversum, non potest firmiter verbo nubere veritatis. Et respondens dicet: Sic facient homini, qui non ædificat domum fratris sui. Omnis ergo qui videt hunc hominem excalceari a muliere, et exspui, et audire dicentem: Sic facient omni homini qui non ædificat domum fratris sui, omnia ad ædificationem fratris facere debet. Si autem non ædificaverit domum fratris sui legis, excalceabitur similiter unum calceamentum, et exspuetur, et nomen ejus vocabitur in Israel ab om nibus videntibus eum, ‹ domus excalceati calceamentum. Quoniam autem animæ vir prior fuit sermo ** Deuter. xxv, 9. ss Ibid. 10. II Cor. 111, 10. Particula hic et expungenda est. Codex Regius,
PG 13:1580Καὶ τρίτην δὲ τοιαύτην ὑπόνοιαν εἰς τὸν τόπον ἐξεδεξάμεθα, ἣν διὰ βραχέων ἐροῦμεν. γυνὴ μὲν ἡ σοφία εἴρηται διὰ τὸ «ταύτην ἐζήτησα νύμφην ἀγαγέσθαι ἐμαυτῷ», [ἣν] καὶ ἐρᾶν δεῖ κατὰ τὸν εἰπόντα Σολομῶνα· «ἐράσθητι αὐτῆς, καὶ τηρήσει σε», ἀνὴρ δὲ αὐτῆς ὁ σοφός. ἐὰν οὖν ὁ σοφὸς μὴ γεννήσας τινὰς ἐκ τῆς σοφίας ἀπαλλαγῇ τοῦ βίου, ὁ κατοικήσας μετ’ αὐτοῦ ἀδελφὸς καὶ ἐν τοῖς αὐτοῖς ἀναπαυσάμενος λόγοις πρεσβευέτω τῶν αὐτῶν, ἵνα γεννηθῇ ἐκ τῆς σοφίας ὁ κλέος περιποιήσων τῷ ἀπαλλαγέντι τῆς συμβιώσεως [τῷ] τὸν καρπὸν παραστῆσαι. εἰ δὲ μὴ βούλοιτο πρεσβεῦσαι ὁ καταλειπόμενος ἀδελφὸς τῶν λόγων, ἀτιμασθήσεται ὑπὸ τῆς σοφίας ἐξ ἡμισείας αὐτὸν ὑπολυούσης· οὔτε γὰρ οὐχ ὑπολυθήσεται ὁ τοιοῦτος οὔτε τελείως ὑπολυθήσεται. εἰς δὲ κατασκευὴν τοῦ τὸν νόμον ἄνδρα λέγεσθαι κατὰ τὴν γραφὴν γυναικὸς τῆς ψυχῆς, παραθησόμεθα τὰ ἀπὸ τῆς πρὸς Ῥωμαίους οὕτως ἔχοντα· «ἢ ἀγνοεῖτε, ἀδελφοί, γινώσκουσι γὰρ νόμον λαλῶ, ὅτι ὁ νόμος κυριεύει τοῦ ἀνθρώπου ἐφ’ ὅσον χρόνον ζῇ;» καὶ τὰ ἑξῆς ἕως τοῦ «γενομένην ἀνδρὶ ἑτέρῳ».
ἐπὰν οὖν «ἡ γερουσία» πύθηται τοῦ τοιούτου ἀνθρώπου εἰ ἀληθῆ περὶ αὐτοῦ λέγει ἡ γυνὴ καὶ οὐ βούλεται ἐξαναστῆσαι σπέρμα τῷ ἀδελφῷ αὐτοῦ, τότε προσέρχεται «ἡ γυνὴ» τοῦ τεθνηκότος «ἐναντίον τῆς γερουσίας» καὶ ὑπολύει «τὸ ὑπόδημα τὸ ἓν ἀπὸ τοῦ ποδὸς αὐτοῦ», ἵνα κἂν ᾖ ὑποδεδεμένος τὸ Χριστοῦ ὄνομα, ὑπολελυμένος τε ᾖ τὸ τοῦ θεοῦ ὄνομα καὶ διὰ τοῦτό γε οὐκ ἐνδόξως οὐδὲ ἀληθῶς τὸ Χριστοῦ φορῶν ὄνομα. ἐμπτύει δὲ καὶ «εἰς τὸ πρόσωπον» τοῦ τοιούτου ἡ γυνὴ καὶ ὀνειδίζει ὡς ἀνθρώπῳ αὐτῷ, καὶ οὐ βουληθέντι θεοποιηθῆναι ἐκ τοῦ καρποφορῆσαι· καί φησιν οὕτω παντὶ ἔσεσθαι τῷ μὴ οἰκοδομήσαντι «τὸν οἶκον τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ», τοῦ εὐαγγελικοῦ λόγου, ὃς νομικός ἐστι καὶ προφητικός. καὶ ἄλλο ὄνομα οὐχ ἕξει ὁ μὴ οἰκοδομῶν τὸ ὄνομα αὐτοῦ παρὰ τοῖς Ἰσραηλίταις ἢ τοῦτο ὅτι «οἶκός» ἐστιν οὗτος «τοῦ ὑπολυθέντος τὸ ὑπόδημα». πᾶς οὖν ὁ ἐν αἱρέσεσι, μάλιστα ταῖς διακοπτούσαις τὴν θεότητα καὶ τὸν νόμον ἀπὸ τοῦ εὐαγγελίου χωριζούσαις, καλινδούμενος «οἶκός» ἐστι «τοῦ ὑπολυθέντος ὑπόδημα», ἐμπτυόμενος «εἰς πρόσωπον» καὶ ὑπολυόμενος «τὸ ἓν ὑπόδημα». νης περὶ τοῦ Σωτῆρος ὠνόμασε τὸ ὑπολῦσαι. Οὗτος οὖν ὁ παρανομῶν οὔτε ἐξ ὅλων ὑπολέλυται, οὔτε πάντη τῇ ὑποδέσει κεκόσμηται, ἀλλ' ἐξ ἡμισείας εκά τερον ἔχει· διὸ ἐμπτύει εἰς τὸ πρόσωπον αὐτοῦ καὶ ἐπὶ τῆς γερουσίας ἐλέγξασα αὐτὸν γυνή· ἐμπτύει γὰρ πᾶσα ψυχὴ τῷ οὐ τεκνοποιοῦντι, οὐδὲ καρποφορούντι λόγῳ, καὶ διὰ τῆς ἀνατροπῆς ὑπολύει αὐτὸν ἐν οἷς πταίει· ι Καὶ ἀποκριθεῖσα λέγει, ὅτι, Οὕτω ποιή σουσι τῷ ἀνθρώπῳ ὃς οὐκ οἰκοδομεῖ τὸν οἶκον τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ. Καὶ πρόσχες πάλιν ἐνταῦθα, ὅτι δεύτερον ὁ ὡς ἄνθρωπος ὠνόμασται ἐπὶ τοῦ ἁμαρ τάνοντος, νῦν δ' ἤδη καὶ μὴ οἰκοδομοῦντος τὸν οἶκον τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ. Πᾶς οὖν ὁ βλέπων τοῦτον τὸν ἄν θρωπον ὑπολυόμενον ἀπὸ γυναικὸς, καὶ ἐμπτυόμενον, καὶ ἀκούων αὐτῆς λεγούσης· «Οὕτω ποιήσουσι τῷ ἀνθρώπῳ, ὃς οὐκ οἰκοδομεῖ τὸν οἶκον τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ, ο πάντα πρὸς οἰκοδομὴν τοῦ ἀδελφοῦ ποιείτω εἰ γὰρ μὴ οἰκοδομήσαι τὸν οἶκον τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ, ὑπολυθήσεται τὸ ἐν ὑπόδημα, καὶ ἐμπτυσθήσεται, καὶ τὸ ὄνομα παντὸς τοῦ τοιούτου ἐν Ἰσραὴλ παρὰ ; τοῖς ὁρῶσι κληθήσεται ο οἶκος τοῦ ὑπολυθέντος τὸ ὑπόδημα.» Ιδωμεν δὲ καὶ δευτέραν εἰς τὸν ἐκκείμε νον νόμον διήγησιν, καὶ ἔστωσαν δύο νόμοι ἀδελ φοί· καθ᾽ οἷς ὁ μὲν τηρήσας τὸν πρότερον οὐκ ἦν ἄνομος Θεοῦ· ὁ δὲ τὸν δεύτερον φυλάσσων ἐστὶν ἔννο μος Χριστοῦ. Καὶ νόει μοι κατὰ τὴν Χριστοῦ πα ", ρουσίαν τεθνηκέναι τὸν πρότερον νόμον, ἄνθρωπον τῆς τῶν ἀνθρώπων ψυχῆς, ἐπεὶ μὴ δεδόξασται τὸ δεδοξασμένον ἐν τούτῳ τῷ μέρει πρότερον ἕνεκεν τῆς ὑπερβαλλούσης δόξης τῆς κατὰ τὸ δεύτερον δεύτερον δὲ νόμον τοῦ Χριστοῦ, ἀδελφὸν ὄντα τοῦ προ τέρου καὶ διὰ Μωϋσέως, καὶ υἱὸν τοῦ αὐτοῦ Λόγον, ὃς καὶ τὸν πρότερον ἐγέννησε. Κατοικούντων οὖν του των τῶν δύο ἀδελφῶν ἐπὶ τὸ αὐτό, μάλιστα κατά τὴν παρουσίαν, ἀπέθανεν ὁ εἷς ἐξ αὐτῶν, καὶ οὐκ ἦν αὐτῷ σπέρμα, ἀλλὰ ἡ γυνὴ τοῦ τεθνηκότος μετὰ τὸν θάνατον τοῦ προτέρου ἀνδρὸς, ἡ ὑπὸ νόμον ψυχὴ, οὐ γίνεται ἔξω ἀνδρὶ μὴ ἐγγίζοντι· ἐγγίζει γὰρ ἀνήρ, ὁ τοῦ Εὐαγγελίου νόμος, ὡς ἀδελφὸς τοῦ ἀνδρὸς το θνηκότος, τῷ προτέρῳ νόμῳ, καὶ εἰσέρχεται πρὸς τὴν γυναῖκα τοῦ ἀδελφοῦ· οἷον, ὡς ἐπὶ παραδείγμα 12- τος, ἴδε μοι τὴν Παύλου ψυχὴν ὑπὸ νόμον, εἶτα διὰ Χριστὸν ἐξαγοράσαντα αὐτὸν ἀπὸ τοῦ νόμου, γενόμεν νον ὑπὸ τὸ Εὐαγγέλιον· καὶ ὅρα εἰ μὴ ἀπέθανεν ὁ Ὁ ώς άνθρωπος. ὁ παρέλκει, Ητετιus. Νόμον. τόπον. νης περὶ τοῦ Σωτῆρος ὠνόμασε τὸ ὑπολῦσαι. Οὗτος οὖν ὁ παρανομῶν οὔτε ἐξ ὅλων ὑπολέλυται, οὔτε πάντη τῇ ὑποδέσει κεκόσμηται, ἀλλ' ἐξ ἡμισείας εκά τερον ἔχει· διὸ ἐμπτύει εἰς τὸ πρόσωπον αὐτοῦ καὶ ἐπὶ τῆς γερουσίας ἐλέγξασα αὐτὸν γυνή· ἐμπτύει γὰρ πᾶσα ψυχὴ τῷ οὐ τεκνοποιοῦντι, οὐδὲ καρποφορούντι λόγῳ, καὶ διὰ τῆς ἀνατροπῆς ὑπολύει αὐτὸν ἐν οἷς πταίει· ι Καὶ ἀποκριθεῖσα λέγει, ὅτι, Οὕτω ποιή σουσι τῷ ἀνθρώπῳ ὃς οὐκ οἰκοδομεῖ τὸν οἶκον τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ. Καὶ πρόσχες πάλιν ἐνταῦθα, ὅτι δεύτερον ὁ ὡς ἄνθρωπος ὠνόμασται ἐπὶ τοῦ ἁμαρ τάνοντος, νῦν δ' ἤδη καὶ μὴ οἰκοδομοῦντος τὸν οἶκον τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ. Πᾶς οὖν ὁ βλέπων τοῦτον τὸν ἄν θρωπον ὑπολυόμενον ἀπὸ γυναικὸς, καὶ ἐμπτυόμενον, καὶ ἀκούων αὐτῆς λεγούσης· «Οὕτω ποιήσουσι τῷ ἀνθρώπῳ, ὃς οὐκ οἰκοδομεῖ τὸν οἶκον τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ, ο πάντα πρὸς οἰκοδομὴν τοῦ ἀδελφοῦ ποιείτω εἰ γὰρ μὴ οἰκοδομήσαι τὸν οἶκον τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ, ὑπολυθήσεται τὸ ἐν ὑπόδημα, καὶ ἐμπτυσθήσεται, καὶ τὸ ὄνομα παντὸς τοῦ τοιούτου ἐν Ἰσραὴλ παρὰ ; τοῖς ὁρῶσι κληθήσεται ο οἶκος τοῦ ὑπολυθέντος τὸ ὑπόδημα.» Ιδωμεν δὲ καὶ δευτέραν εἰς τὸν ἐκκείμε νον νόμον διήγησιν, καὶ ἔστωσαν δύο νόμοι ἀδελ φοί· καθ᾽ οἷς ὁ μὲν τηρήσας τὸν πρότερον οὐκ ἦν ἄνομος Θεοῦ· ὁ δὲ τὸν δεύτερον φυλάσσων ἐστὶν ἔννο μος Χριστοῦ. Καὶ νόει μοι κατὰ τὴν Χριστοῦ πα ", ρουσίαν τεθνηκέναι τὸν πρότερον νόμον, ἄνθρωπον τῆς τῶν ἀνθρώπων ψυχῆς, ἐπεὶ μὴ δεδόξασται τὸ δεδοξασμένον ἐν τούτῳ τῷ μέρει πρότερον ἕνεκεν τῆς ὑπερβαλλούσης δόξης τῆς κατὰ τὸ δεύτερον δεύτερον δὲ νόμον τοῦ Χριστοῦ, ἀδελφὸν ὄντα τοῦ προ τέρου καὶ διὰ Μωϋσέως, καὶ υἱὸν τοῦ αὐτοῦ Λόγον, ὃς καὶ τὸν πρότερον ἐγέννησε. Κατοικούντων οὖν του των τῶν δύο ἀδελφῶν ἐπὶ τὸ αὐτό, μάλιστα κατά τὴν παρουσίαν, ἀπέθανεν ὁ εἷς ἐξ αὐτῶν, καὶ οὐκ ἦν αὐτῷ σπέρμα, ἀλλὰ ἡ γυνὴ τοῦ τεθνηκότος μετὰ τὸν θάνατον τοῦ προτέρου ἀνδρὸς, ἡ ὑπὸ νόμον ψυχὴ, οὐ γίνεται ἔξω ἀνδρὶ μὴ ἐγγίζοντι· ἐγγίζει γὰρ ἀνήρ, ὁ τοῦ Εὐαγγελίου νόμος, ὡς ἀδελφὸς τοῦ ἀνδρὸς το θνηκότος, τῷ προτέρῳ νόμῳ, καὶ εἰσέρχεται πρὸς τὴν γυναῖκα τοῦ ἀδελφοῦ· οἷον, ὡς ἐπὶ παραδείγμα 12- τος, ἴδε μοι τὴν Παύλου ψυχὴν ὑπὸ νόμον, εἶτα διὰ Χριστὸν ἐξαγοράσαντα αὐτὸν ἀπὸ τοῦ νόμου, γενόμεν νον ὑπὸ τὸ Εὐαγγέλιον· καὶ ὅρα εἰ μὴ ἀπέθανεν ὁ Ὁ ώς άνθρωπος. ὁ παρέλκει, Ητετιus. Νόμον. τόπον. discalceatur, neque calceatu integro ornatur, sed utrumque dimidia ex parte habet; propterea con victo eo coram senioribus faciem ipsius muljer con spuit; doctrinam enim liberos non procreantem, neque fetum dantem omnis anima conspuit, perque ipsius confutationem discalceat, quotiescunque im pingit ac vacillat. Et respondens ait: Sic facient homini qui non ædificat domum fratris sui”º¸ Rursum autem hic observa, quemadmodum homo appellatus est qui peccat, ita qui domum fratris sui non ædifcat, hominem nunc iterum appellari. Quisquis ergo hominem ejusmodi a muliere discal ceatum et consputum viderit, ipsamque dicentem audiverit e Sic facient homini qui non adificat do mum fratris sui, omnia ad ædificationem fratris sui agat; nisi enim ædificaverit fratris sui domum, altero calceo exuetur, et conspuetur, et quicunque talis fuerit, nomen ipsius in Israel ab omnibus ha bitantibus domus discalceati appellabitur”. Ad alteram vero præsentis hujusce legis expositionem mentem convertamus, sintque fratres, leges duæ quarum priorem qui servavit, Dei exlex non erat; qui autem posteriorem tuetur, Christi sublex est. Adveniente autem Christo, intellige priorem legem, humanarum animarum virum, interiisse, quoniam prius non glorificatum est, quod claruit in hac parte propter excellentem gloriam qua prædi tum erat posterius; posterior nempe lex Christi, « quæ legis prioris ac Mosaicæ frater est, ipsiusque filius Verbum, quod et priorem genuit. Cum autem» simul habitarent duo hi fratres, tempore praesertim adventus, alter eorum obiit, neque semen erat illi, sed defuncti uxor, subdita nempe legi anima, post prioris viri mortem, ad extraneum virum nec sibi propinquum non transit; vir enim ille, lex nimirum Evangelii, utpote demortui viri frater, priori legi aſſnitate conjunctus est, et accedit ad fratris uxo rem. Pauli, exempli gratia, animam legi subjectam considéra, atque ipsum deinde Evangelio subditum propter Christum, qui ipsum a lege redemit: ac vide annon animæ Pauli vir obierit, et mortuo ta men eo defuncti uxor foras non ierit, ut reticis persuasum est, neque viro sibi minime affini conjuncta sit: frater enim viri ejus ad eam accessit, Moyses, nec Joannes de Salvatore loquens, excalceare dixit, sed solvere.» Iste autem qui contra legem agit, excalceatur. Omne enim dogma quoniam ex occasione veritatis Scripturarum nascitur, plerumque in aliqua quidem parte verum dicit, in alia autem falsum. In qua ergo parte falsum dicit, in ea parte ar guitur, et convictum ab anima sancta excalceatur a colore verisimilis erroris sui, quod fuerat calceatum. Et ideo omnis hæresiarchus sermo nec ad plenum excalceatus est, nec ad plenum calceamentis ornatus. Propter quod exspuit in faciem ejus coram senioribus mulier illa abrenuntians eum. Exspuere enim vi detur in faciem dogmatis erratici omnis anima in eo quod abrenuntiat ipsum, et abdicat. Et vere nisi abrenuntiaverit anima omne dogma perversum, non potest firmiter verbo nubere veritatis. Et respondens dicet: Sic facient homini, qui non ædificat domum fratris sui. Omnis ergo qui videt hunc hominem excalceari a muliere, et exspui, et audire dicentem: Sic facient omni homini qui non ædificat domum fratris sui, omnia ad ædificationem fratris facere debet. Si autem non ædificaverit domum fratris sui legis, excalceabitur similiter unum calceamentum, et exspuetur, et nomen ejus vocabitur in Israel ab om nibus videntibus eum, ‹ domus excalceati calceamentum. Quoniam autem animæ vir prior fuit sermo ** Deuter. xxv, 9. ss Ibid. 10. II Cor. 111, 10. Particula hic et expungenda est. Codex Regius, discalceatur, neque calceatu integro ornatur, sed utrumque dimidia ex parte habet; propterea con victo eo coram senioribus faciem ipsius muljer con spuit; doctrinam enim liberos non procreantem, neque fetum dantem omnis anima conspuit, perque ipsius confutationem discalceat, quotiescunque im pingit ac vacillat. Et respondens ait: Sic facient homini qui non ædificat domum fratris sui”º¸ Rursum autem hic observa, quemadmodum homo appellatus est qui peccat, ita qui domum fratris sui non ædifcat, hominem nunc iterum appellari. Quisquis ergo hominem ejusmodi a muliere discal ceatum et consputum viderit, ipsamque dicentem audiverit e Sic facient homini qui non adificat do mum fratris sui, omnia ad ædificationem fratris sui agat; nisi enim ædificaverit fratris sui domum, altero calceo exuetur, et conspuetur, et quicunque talis fuerit, nomen ipsius in Israel ab omnibus ha bitantibus domus discalceati appellabitur”. Ad alteram vero præsentis hujusce legis expositionem mentem convertamus, sintque fratres, leges duæ quarum priorem qui servavit, Dei exlex non erat; qui autem posteriorem tuetur, Christi sublex est. Adveniente autem Christo, intellige priorem legem, humanarum animarum virum, interiisse, quoniam prius non glorificatum est, quod claruit in hac parte propter excellentem gloriam qua prædi tum erat posterius; posterior nempe lex Christi, « quæ legis prioris ac Mosaicæ frater est, ipsiusque filius Verbum, quod et priorem genuit. Cum autem» simul habitarent duo hi fratres, tempore praesertim adventus, alter eorum obiit, neque semen erat illi, sed defuncti uxor, subdita nempe legi anima, post prioris viri mortem, ad extraneum virum nec sibi propinquum non transit; vir enim ille, lex nimirum Evangelii, utpote demortui viri frater, priori legi aſſnitate conjunctus est, et accedit ad fratris uxo rem. Pauli, exempli gratia, animam legi subjectam considéra, atque ipsum deinde Evangelio subditum propter Christum, qui ipsum a lege redemit: ac vide annon animæ Pauli vir obierit, et mortuo ta men eo defuncti uxor foras non ierit, ut reticis persuasum est, neque viro sibi minime affini conjuncta sit: frater enim viri ejus ad eam accessit, Moyses, nec Joannes de Salvatore loquens, excalceare dixit, sed solvere.» Iste autem qui contra legem agit, excalceatur. Omne enim dogma quoniam ex occasione veritatis Scripturarum nascitur, plerumque in aliqua quidem parte verum dicit, in alia autem falsum. In qua ergo parte falsum dicit, in ea parte ar guitur, et convictum ab anima sancta excalceatur a colore verisimilis erroris sui, quod fuerat calceatum. Et ideo omnis hæresiarchus sermo nec ad plenum excalceatus est, nec ad plenum calceamentis ornatus. Propter quod exspuit in faciem ejus coram senioribus mulier illa abrenuntians eum. Exspuere enim vi detur in faciem dogmatis erratici omnis anima in eo quod abrenuntiat ipsum, et abdicat. Et vere nisi abrenuntiaverit anima omne dogma perversum, non potest firmiter verbo nubere veritatis. Et respondens dicet: Sic facient homini, qui non ædificat domum fratris sui. Omnis ergo qui videt hunc hominem excalceari a muliere, et exspui, et audire dicentem: Sic facient omni homini qui non ædificat domum fratris sui, omnia ad ædificationem fratris facere debet. Si autem non ædificaverit domum fratris sui legis, excalceabitur similiter unum calceamentum, et exspuetur, et nomen ejus vocabitur in Israel ab om nibus videntibus eum, ‹ domus excalceati calceamentum. Quoniam autem animæ vir prior fuit sermo ** Deuter. xxv, 9. ss Ibid. 10. II Cor. 111, 10. Particula hic et expungenda est. Codex Regius,
PG 13:1581εἴρηται δὲ πλείονα ἡμῖν εἰς τὸν τόπον διηγουμένοις τὸ χωρίον του[τὶ] τῆς πρὸς Ῥωμαίους ἐπιστολῆς ἐν τοῖς εἰς αὐτὴν ἐξηγητικοῖς. ταῦτα μέν, εἰ καὶ μετὰ παρεκβάσεως λελέχθαι δοκεῖ, εἰρήσθω εἰς σαφήνειαν τοῦ παρὰ Μωσεῖ νόμου, οὗ μνησθέντες οἱ «Σαδδουκαῖοι» ἐπύθοντο τοῦ σωτῆρος «λέγοντες» τὸ «Μωσῆς εἶπεν· ἐάν τις ἀποθάνῃ μὴ ἔχων τέκνα» καὶ τὰ ἑξῆς. Φέρε δὲ μετὰ ταῦτα τὰ ἄλλα τοῦ εὐαγγελίου ἐξετάσωμεν τὰ ἀπὸ τοῦ «ἦσαν δὲ παρ’ ἡμῖν ἑπτὰ ἀδελφοί· καὶ ὁ πρῶτος γήμας ἐτελεύτησε» καὶ τὰ ἑξῆς. ὁ μὲν Ἡσαί̈ας ἐν τῇ προφητείᾳ φησίν· «ἐπιλήψονται ἑπτὰ γυναῖκες ἀνθρώπου ἑνὸς λέγουσαι· τὸν ἄρτον ἡμῶν φαγόμεθα καὶ τὰ ἱμάτια ἡμῶν περιβαλούμεθα· πλὴν τὸ ὄνομα τὸ σὸν κεκλήσθω ἐφ’ ἡμᾶς, ἄφελε τὸν ὀνειδισμὸν ἡμῶν».
εἴρηται δὲ πλείονα ἡμῖν εἰς τὸν τόπον διηγουμένοις τὸ χωρίον του[τὶ] τῆς πρὸς Ῥωμαίους ἐπιστολῆς ἐν τοῖς εἰς αὐτὴν ἐξηγητικοῖς. ταῦτα μέν, εἰ καὶ μετὰ παρεκβάσεως λελέχθαι δοκεῖ, εἰρήσθω εἰς σαφήνειαν τοῦ παρὰ Μωσεῖ νόμου, οὗ μνησθέντες οἱ «Σαδδουκαῖοι» ἐπύθοντο τοῦ σωτῆρος «λέγοντες» τὸ «Μωσῆς εἶπεν· ἐάν τις ἀποθάνῃ μὴ ἔχων τέκνα» καὶ τὰ ἑξῆς. Φέρε δὲ μετὰ ταῦτα τὰ ἄλλα τοῦ εὐαγγελίου ἐξετάσωμεν τὰ ἀπὸ τοῦ «ἦσαν δὲ παρ’ ἡμῖν ἑπτὰ ἀδελφοί· καὶ ὁ πρῶτος γήμας ἐτελεύτησε» καὶ τὰ ἑξῆς. ὁ μὲν Ἡσαί̈ας ἐν τῇ προφητείᾳ φησίν· «ἐπιλήψονται ἑπτὰ γυναῖκες ἀνθρώπου ἑνὸς λέγουσαι· τὸν ἄρτον ἡμῶν φαγόμεθα καὶ τὰ ἱμάτια ἡμῶν περιβαλούμεθα· πλὴν τὸ ὄνομα τὸ σὸν κεκλήσθω ἐφ’ ἡμᾶς, ἄφελε τὸν ὀνειδισμὸν ἡμῶν». ἀνὴρ τῆς Παύλου ψυχῆς, καὶ οὐδὲν ἧττον ἀποθανόν τος ἐκείνου, γυνὴ τοῦ τεθνηκότος οὐ γέγονεν ἔξω, ὡς οἴονται οἱ ἀπὸ τῶν αἱρέσεων οὐδὲ ἀνδρὶ μὴ ἐγγί ζοντι· ὁ γὰρ ἀδελφὸς τοῦ ἀνδρὸς αὐτῆς εἰσῆλθε πρὸς αὐτὴν, καὶ ἔλαβεν αὐτὴν ἑαυτῷ εἰς γυναῖκα, καὶ συν ᾤκησεν αὐτῇ, καὶ γέγονεν ὁ καρπὸς, καὶ τὸ γέννημα, καὶ τὸ παιδίον, καὶ τὸ τεχθὲν ἐκ τοῦ ὀνόματος τοῦ τετελευτηκότος· κατὰ γὰρ τὸν πνευματικὸν νό μον τὸ Εὐαγγέλιον ὀνομάζει πάντα, καὶ οὐκ ἐξήλει πται τὸ ὄνομα τοῦ τετελευτηκότος ὅτε ἐλήλυθεν ὁ νό μος τοῦ Εὐαγγελίου· παρὰ γὰρ τῷ ἀληθινῷ Ἰσραὴλ τηρεῖται καὶ τὸ ὄνομα τοῦ προτέρου. Τίς δὲ μετὰ ταῦτα ὁ μὴ βουλόμενος ἄνθρωπος λαβεῖν τὴν γυναῖκα τοῦ ἀδελφοῦ ἑαυτοῦ, ἢ ὁ ἐν ταῖς αἱρέσεσι λόγος, μὴ βουλόμενος τὴν τιμήσασαν ψυχὴν τὸν πρότερον ἄνδρα, καὶ τὴν μνήμην τοῦ προτέρου ἀνδρὸς παραδέξασθαι; καθ᾽ οὗ ἀναβαίνει ἡ γυνὴ τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ ἐπὶ τὴν πύλην, περὶ ἧς λέλεκται τὸ,: Αὕτη ἡ πύλη τοῦ Κυ ρίου, δίκαιοι εἰσελεύσονται ἐν αὐτῇ, ο καὶ ἀναβαίνει ἐπὶ τὴν γερουσίαν, καὶ διαμαρτύρεται περὶ τοῦ μὴ βουλομένου ἀναστῆσαι σπέρμα τῷ ἀδελφῷ αὐτοῦ ἐν Ἰσραήλ, μηδὲ τιμῆσαι τὸν τοῦ Θεοῦ Μωϋσέως νό μον. Ἐπὰν οὖν ἡ γερουσία πύθηται τοῦ τοιούτου ἀν θρώπου εἰ ἀληθῆ περὶ αὐτοῦ λέγει ἡ γυνή, καὶ οὐ βούλεται ἐξαναστῆσαι σπέρμα τῷ ἀδελφῷ αὐτοῦ τότε προσέρχεται ἡ γυνὴ τοῦ τεθνηκότος ἐναντίον τῆς γερουσίας, καὶ ὑπολύει τὸ ὑπόδημα τὸ ἐν ἀπὸ τοῦ ποδὸς αὐτοῦ, ἵνα κἂν ᾖ ὑποδεδεμένος τὸ Χριστοῦ όνομα ὑπολελυμένος τε ᾖ τὸ τοῦ Θεοῦ ὄνομα, καὶ διὰ τοῦτό γε οὐκ ἐνδόξως οὐδὲ ἀληθῶς τὸ Χριστοῦ φορῶν ὄνομα· ἐμπτύει δὲ καὶ εἰς πρόσωπον τοῦ τοιούτου ἡ γυνὴ, καὶ ὀνειδίζει ὡς ἀνθρώπῳ αὐτῷ, καὶ οὐ βουληθέντι θεοποιηθῆναι ἐκ τοῦ καρποφορή σαι καί φησιν οὕτω παντὶ ἔσεσθαι τῷ μὴ οἰκοδο μήσαντι τὸν οἶκον τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ, τοῦ Εὐαγγελι τοῦ λόγου, ὁ νομικός ἐστι καὶ προφητικός· καὶ ἄλλο όνομα οὐχ ἕξει ὁ μὴ οἰκοδομῶν τὸ ὄνομα αὐτοῦ παρά τοῖς Ἰσραηλίταις ἢ τοῦτο, ὅτι οἶκός ἐστιν οὗτος τοῦ ὑπολυθέντος τὸ ὑπόδημα. Πᾶς οὖν ὁ ἐν αἱρέσεσι, μάλιστα ταῖς διακοπτούσαις τὴν θεότητα, καὶ τὸν νόμον ἀπὸ τοῦ Εὐαγγελίου χωριζούσαις καλινδούμε νος, «οἶκός ο ἐστι • τοῦ ὑπολυθέντος υπόδημα, ο ἐμπτυόμενος εἰς πρόσωπον, καὶ ὑπολυόμενος τὸ ἐν ὑπόδημα. Καὶ τρίτην δὲ τοιαύτην ὑπόνοιαν εἰς τὸν τόπον ἐξεδεξάμεθα, ἣν διὰ βραχέων ἐροῦμεν. γυνὴ μὲν ἡ Σοφία εἴρηται διὰ τὸ, Ταύτην ἐζήτησα νύμφην ἀγαγέσθαι ἐμαυτῷ, καὶ ἐρᾷν δεῖ κατὰ τὸν Ὡς οἴονται οἱ ἀπὸ τῶν αἱρέσεων. Τίς δὲ μετὰ ταῦτα ὁ μὴ βουλόμενος ἄνθρωπος λαβεῖν τὴν γυναῖκα τοῦ ἀδελφοῦ ἑαυτοῦ· ἢ ὁ ἐν ταῖς αἱρέ σεσι λόγος με βουλόμενος τὴν τιμήσασαν ψυχὴν τὸν πρότερον άνδρα, καὶ τὴν μνήμην τοῦ προτέρου αν δρὸς παραδέξασθαι;: Πᾶς οὖν ὁ ἐν αἱρέσεσι, μάλιστα ταῖς διακοπτούσαις τὴν θεότητα καὶ τὸν νόμον ἀπὸ τοῦ Εὐαγγελίου χωριζούσαις, Τεχθέν. ταχθέν. ἀνὴρ τῆς Παύλου ψυχῆς, καὶ οὐδὲν ἧττον ἀποθανόν τος ἐκείνου, γυνὴ τοῦ τεθνηκότος οὐ γέγονεν ἔξω, ὡς οἴονται οἱ ἀπὸ τῶν αἱρέσεων οὐδὲ ἀνδρὶ μὴ ἐγγί ζοντι· ὁ γὰρ ἀδελφὸς τοῦ ἀνδρὸς αὐτῆς εἰσῆλθε πρὸς αὐτὴν, καὶ ἔλαβεν αὐτὴν ἑαυτῷ εἰς γυναῖκα, καὶ συν ᾤκησεν αὐτῇ, καὶ γέγονεν ὁ καρπὸς, καὶ τὸ γέννημα, καὶ τὸ παιδίον, καὶ τὸ τεχθὲν ἐκ τοῦ ὀνόματος τοῦ τετελευτηκότος· κατὰ γὰρ τὸν πνευματικὸν νό μον τὸ Εὐαγγέλιον ὀνομάζει πάντα, καὶ οὐκ ἐξήλει πται τὸ ὄνομα τοῦ τετελευτηκότος ὅτε ἐλήλυθεν ὁ νό μος τοῦ Εὐαγγελίου· παρὰ γὰρ τῷ ἀληθινῷ Ἰσραὴλ τηρεῖται καὶ τὸ ὄνομα τοῦ προτέρου. Τίς δὲ μετὰ ταῦτα ὁ μὴ βουλόμενος ἄνθρωπος λαβεῖν τὴν γυναῖκα τοῦ ἀδελφοῦ ἑαυτοῦ, ἢ ὁ ἐν ταῖς αἱρέσεσι λόγος, μὴ βουλόμενος τὴν τιμήσασαν ψυχὴν τὸν πρότερον ἄνδρα, καὶ τὴν μνήμην τοῦ προτέρου ἀνδρὸς παραδέξασθαι; καθ᾽ οὗ ἀναβαίνει ἡ γυνὴ τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ ἐπὶ τὴν πύλην, περὶ ἧς λέλεκται τὸ,: Αὕτη ἡ πύλη τοῦ Κυ ρίου, δίκαιοι εἰσελεύσονται ἐν αὐτῇ, ο καὶ ἀναβαίνει ἐπὶ τὴν γερουσίαν, καὶ διαμαρτύρεται περὶ τοῦ μὴ βουλομένου ἀναστῆσαι σπέρμα τῷ ἀδελφῷ αὐτοῦ ἐν Ἰσραήλ, μηδὲ τιμῆσαι τὸν τοῦ Θεοῦ Μωϋσέως νό μον. Ἐπὰν οὖν ἡ γερουσία πύθηται τοῦ τοιούτου ἀν θρώπου εἰ ἀληθῆ περὶ αὐτοῦ λέγει ἡ γυνή, καὶ οὐ βούλεται ἐξαναστῆσαι σπέρμα τῷ ἀδελφῷ αὐτοῦ τότε προσέρχεται ἡ γυνὴ τοῦ τεθνηκότος ἐναντίον τῆς γερουσίας, καὶ ὑπολύει τὸ ὑπόδημα τὸ ἐν ἀπὸ τοῦ ποδὸς αὐτοῦ, ἵνα κἂν ᾖ ὑποδεδεμένος τὸ Χριστοῦ όνομα ὑπολελυμένος τε ᾖ τὸ τοῦ Θεοῦ ὄνομα, καὶ διὰ τοῦτό γε οὐκ ἐνδόξως οὐδὲ ἀληθῶς τὸ Χριστοῦ φορῶν ὄνομα· ἐμπτύει δὲ καὶ εἰς πρόσωπον τοῦ τοιούτου ἡ γυνὴ, καὶ ὀνειδίζει ὡς ἀνθρώπῳ αὐτῷ, καὶ οὐ βουληθέντι θεοποιηθῆναι ἐκ τοῦ καρποφορή σαι καί φησιν οὕτω παντὶ ἔσεσθαι τῷ μὴ οἰκοδο μήσαντι τὸν οἶκον τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ, τοῦ Εὐαγγελι τοῦ λόγου, ὁ νομικός ἐστι καὶ προφητικός· καὶ ἄλλο όνομα οὐχ ἕξει ὁ μὴ οἰκοδομῶν τὸ ὄνομα αὐτοῦ παρά τοῖς Ἰσραηλίταις ἢ τοῦτο, ὅτι οἶκός ἐστιν οὗτος τοῦ ὑπολυθέντος τὸ ὑπόδημα. Πᾶς οὖν ὁ ἐν αἱρέσεσι, μάλιστα ταῖς διακοπτούσαις τὴν θεότητα, καὶ τὸν νόμον ἀπὸ τοῦ Εὐαγγελίου χωριζούσαις καλινδούμε νος, «οἶκός ο ἐστι • τοῦ ὑπολυθέντος υπόδημα, ο ἐμπτυόμενος εἰς πρόσωπον, καὶ ὑπολυόμενος τὸ ἐν ὑπόδημα. Καὶ τρίτην δὲ τοιαύτην ὑπόνοιαν εἰς τὸν τόπον ἐξεδεξάμεθα, ἣν διὰ βραχέων ἐροῦμεν. γυνὴ μὲν ἡ Σοφία εἴρηται διὰ τὸ, Ταύτην ἐζήτησα νύμφην ἀγαγέσθαι ἐμαυτῷ, καὶ ἐρᾷν δεῖ κατὰ τὸν Ὡς οἴονται οἱ ἀπὸ τῶν αἱρέσεων. Τίς δὲ μετὰ ταῦτα ὁ μὴ βουλόμενος ἄνθρωπος λαβεῖν τὴν γυναῖκα τοῦ ἀδελφοῦ ἑαυτοῦ· ἢ ὁ ἐν ταῖς αἱρέ σεσι λόγος με βουλόμενος τὴν τιμήσασαν ψυχὴν τὸν πρότερον άνδρα, καὶ τὴν μνήμην τοῦ προτέρου αν δρὸς παραδέξασθαι;: Πᾶς οὖν ὁ ἐν αἱρέσεσι, μάλιστα ταῖς διακοπτούσαις τὴν θεότητα καὶ τὸν νόμον ἀπὸ τοῦ Εὐαγγελίου χωριζούσαις, Τεχθέν. ταχθέν. sibi uxorem assumpsit, cum eaque habitavit, et ex nomine defuncti, fructus, ac proles, atque iufans, et fetus exstitit: nam juxta spiritualem legem om-. nia nominat Evangelium, nec postquam advenit lex Evangelii, defuncti nomen obliteratum est; in vero sedením Israel, prioris nomen servatur. Quinam autem postea homo ille est fratris sui uxorem assu mere nolens, nisi hæreticorum doctrina, animam quæ priori suo viro, priorisque viri memoriæ hono rem exhibuit, admittere recusans? adversus quam fratris ipsius uxor ad portam ascendit, de qua di clum est s: ‹ Hæc porta Domini, justi intrabunt in eam,» et ad senatum ascendit, eumque denuntiat qui fratri suo semen in Israel suscitare non vult, neque Dei legi per Moysem traditæ Lonorem imper tiri. Postquam ergo ab hujusmodi homine quæsive rit senatus an vera de eo referat mulier, et fratri suo semen suscitare nolit; tunc defuncti uxor co ram senioribus accedit, alterumque ex ipsius calcea mentis ab ejus pede solvit; ut etiamsi nomine Christi fuerit subligatus, Dei nomine exuatur, pro ptereaque neque honorifice, neque vere Christi no men gerat: quin et hominis ejusmodi faciem con spuit mulier, eumque incessit dicteriis ut homi nem, et per fetus editionem Deum fieri nolentem; atque ita unicuique futurum esse ait, qui non ædi ficaverit domum fratris sui, doctrinæ nempe evan gelicæ, quæ legalis eadem et prophetica est; ac aliud non obtinebit nomen, qui fratris sui nomen apud Israelitas non ædificat, quam illud, eum scili cet esse domum discalceati. Quisquis ergo in bære sibus, ac iis præsertim quæ divinitatem dividunt, ac legem ab Evangelio dirimunt, volutatur, e domus, ille est «discalceati ",» in faciem consputus, et altero calceo exutus. Tertia hæc præterea in huncce locum nobis succurrit cogitatio, quam paucis expo nemus. Mulier quidem dicta est Sapientia pro pter illud Quæsivi sponsam mihi eam assu mere; ipsaque amanda est, juxta id quod a Sa lomone dictum est ": • Dilige eam et conserva bit te:» vir autem ipsius sapiens est. Quod si ergo nullo ex Sapientia genito fetu, ex hac vita decesserit sapiens, qui cum ipso una habita verit frater, in eademque conquieverit doctrina, ei dem præsit, ut ex Sapientia nascatur aliquis gloriam «ei conciliaturus qui ex hoc convictu, fetu non relicto, » excesserit. Quod si relictus frater doctrinæ huic Mosaicæ legis, secundus autem evangelicus sermo, cui nudit omnis anima recta, mortua lege, illud est do cumentum quod Apostolus dicit hoc modo:. An ignoratis, fratres (scientibus enim legen loquor), quo niam lex dominatur homini, in quantum temporis vivit? Si autem mortuus fuerit vir, soluta est a lege Psal. cxvi1, 20. * Deuter. xxV, 10. st Sap. viii, Infra et paulo post etc. Simonianos autem, Saturnilianos, Cerdonianos, ac potissimum Marcionitas perstringit, qui Deum ma lum, creatorem, legis auctorem; horum auten, Christi patrem esse definiebant; ideoque legem ac prophetas repudiabaut. HUETIUS. Codices Holmiensis et Anglicanus, sibi uxorem assumpsit, cum eaque habitavit, et ex nomine defuncti, fructus, ac proles, atque iufans, et fetus exstitit: nam juxta spiritualem legem om-. nia nominat Evangelium, nec postquam advenit lex Evangelii, defuncti nomen obliteratum est; in vero sedením Israel, prioris nomen servatur. Quinam autem postea homo ille est fratris sui uxorem assu mere nolens, nisi hæreticorum doctrina, animam quæ priori suo viro, priorisque viri memoriæ hono rem exhibuit, admittere recusans? adversus quam fratris ipsius uxor ad portam ascendit, de qua di clum est s: ‹ Hæc porta Domini, justi intrabunt in eam,» et ad senatum ascendit, eumque denuntiat qui fratri suo semen in Israel suscitare non vult, neque Dei legi per Moysem traditæ Lonorem imper tiri. Postquam ergo ab hujusmodi homine quæsive rit senatus an vera de eo referat mulier, et fratri suo semen suscitare nolit; tunc defuncti uxor co ram senioribus accedit, alterumque ex ipsius calcea mentis ab ejus pede solvit; ut etiamsi nomine Christi fuerit subligatus, Dei nomine exuatur, pro ptereaque neque honorifice, neque vere Christi no men gerat: quin et hominis ejusmodi faciem con spuit mulier, eumque incessit dicteriis ut homi nem, et per fetus editionem Deum fieri nolentem; atque ita unicuique futurum esse ait, qui non ædi ficaverit domum fratris sui, doctrinæ nempe evan gelicæ, quæ legalis eadem et prophetica est; ac aliud non obtinebit nomen, qui fratris sui nomen apud Israelitas non ædificat, quam illud, eum scili cet esse domum discalceati. Quisquis ergo in bære sibus, ac iis præsertim quæ divinitatem dividunt, ac legem ab Evangelio dirimunt, volutatur, e domus, ille est «discalceati ",» in faciem consputus, et altero calceo exutus. Tertia hæc præterea in huncce locum nobis succurrit cogitatio, quam paucis expo nemus. Mulier quidem dicta est Sapientia pro pter illud Quæsivi sponsam mihi eam assu mere; ipsaque amanda est, juxta id quod a Sa lomone dictum est ": • Dilige eam et conserva bit te:» vir autem ipsius sapiens est. Quod si ergo nullo ex Sapientia genito fetu, ex hac vita decesserit sapiens, qui cum ipso una habita verit frater, in eademque conquieverit doctrina, ei dem præsit, ut ex Sapientia nascatur aliquis gloriam «ei conciliaturus qui ex hoc convictu, fetu non relicto, » excesserit. Quod si relictus frater doctrinæ huic Mosaicæ legis, secundus autem evangelicus sermo, cui nudit omnis anima recta, mortua lege, illud est do cumentum quod Apostolus dicit hoc modo:. An ignoratis, fratres (scientibus enim legen loquor), quo niam lex dominatur homini, in quantum temporis vivit? Si autem mortuus fuerit vir, soluta est a lege Psal. cxvi1, 20. * Deuter. xxV, 10. st Sap. viii, Infra et paulo post etc. Simonianos autem, Saturnilianos, Cerdonianos, ac potissimum Marcionitas perstringit, qui Deum ma lum, creatorem, legis auctorem; horum auten, Christi patrem esse definiebant; ideoque legem ac prophetas repudiabaut. HUETIUS. Codices Holmiensis et Anglicanus, 2. 16 Prov. iv, 6. 2. 16 Prov. iv, 6.
PG 13:1582οἱ δὲ προσελθόντες «Σαδδουκαῖοι» τῷ σωτῆρι τὸ ἀνάπαλιν τῇ προφητείᾳ φασὶ περὶ ἀνδρῶν ἑπτὰ γαμησάντων μίαν «γυναῖκα.» πλάσμα δὲ δοκεῖ μοι εἶναι τὸ πρόβλημα αὐτῶν, προθεμένων διὰ τοῦ πλάσματος τὸν περὶ ἀναστάσεως ἀθετῆσαι λόγον καὶ οἰηθέντων ἀκολουθεῖν «τῇ ἀναστάσει» τὸ ἕκαστον τῶν ἀνισταμένων τὴν αὐτὴν ἔχειν σχέσιν πρὸς οὓς εἶχεν ἐν τῷ βίῳ τούτῳ, ἵν’ ὁ μὲν ἀνὴρ ἀπολάβῃ καὶ τὴν γυναῖκα μετὰ τὸ τυχεῖν ἀναστάσεως, ὁ δὲ πατὴρ μείνῃ ἐν τῇ σχέσει τῇ πρὸς τὸν υἱὸν καὶ ὁ ἀδελφὸς πρὸς τὸν ἀδελφόν. ἠγνόουν δὲ ἄρα ὅτι ὁ δημιουργὸς πάντα ποιῶν πρὸς τὸ χρήσιμον, ὅπου μὲν γένεσίς ἐστι καὶ φθορά, πεποίηκεν ἀναγκαίως τὰς τοιαύτας σχέσεις, ἵν’ ὁ μέν τις ᾖ ἀνὴρ διὰ γυναικὸς διακονούμενος παίδων γενέσει, οἱ δὲ γεννώμενοι σχῶσί τι ἐκ τῆς διὰ τῶν αὐτῶν γενέσεως συγγενές, ὄντες ἀδελφοί· γενέσεως δὲ ἔργον ἦν καὶ πατὴρ καὶ υἱὸς καὶ μήτηρ καὶ θυγάτηρ.
εἴρηται δὲ πλείονα ἡμῖν εἰς τὸν τόπον διηγουμένοις τὸ χωρίον του[τὶ] τῆς πρὸς Ῥωμαίους ἐπιστολῆς ἐν τοῖς εἰς αὐτὴν ἐξηγητικοῖς. ταῦτα μέν, εἰ καὶ μετὰ παρεκβάσεως λελέχθαι δοκεῖ, εἰρήσθω εἰς σαφήνειαν τοῦ παρὰ Μωσεῖ νόμου, οὗ μνησθέντες οἱ «Σαδδουκαῖοι» ἐπύθοντο τοῦ σωτῆρος «λέγοντες» τὸ «Μωσῆς εἶπεν· ἐάν τις ἀποθάνῃ μὴ ἔχων τέκνα» καὶ τὰ ἑξῆς. Φέρε δὲ μετὰ ταῦτα τὰ ἄλλα τοῦ εὐαγγελίου ἐξετάσωμεν τὰ ἀπὸ τοῦ «ἦσαν δὲ παρ’ ἡμῖν ἑπτὰ ἀδελφοί· καὶ ὁ πρῶτος γήμας ἐτελεύτησε» καὶ τὰ ἑξῆς. ὁ μὲν Ἡσαί̈ας ἐν τῇ προφητείᾳ φησίν· «ἐπιλήψονται ἑπτὰ γυναῖκες ἀνθρώπου ἑνὸς λέγουσαι· τὸν ἄρτον ἡμῶν φαγόμεθα καὶ τὰ ἱμάτια ἡμῶν περιβαλούμεθα· πλὴν τὸ ὄνομα τὸ σὸν κεκλήσθω ἐφ’ ἡμᾶς, ἄφελε τὸν ὀνειδισμὸν ἡμῶν». ἀνὴρ τῆς Παύλου ψυχῆς, καὶ οὐδὲν ἧττον ἀποθανόν τος ἐκείνου, γυνὴ τοῦ τεθνηκότος οὐ γέγονεν ἔξω, ὡς οἴονται οἱ ἀπὸ τῶν αἱρέσεων οὐδὲ ἀνδρὶ μὴ ἐγγί ζοντι· ὁ γὰρ ἀδελφὸς τοῦ ἀνδρὸς αὐτῆς εἰσῆλθε πρὸς αὐτὴν, καὶ ἔλαβεν αὐτὴν ἑαυτῷ εἰς γυναῖκα, καὶ συν ᾤκησεν αὐτῇ, καὶ γέγονεν ὁ καρπὸς, καὶ τὸ γέννημα, καὶ τὸ παιδίον, καὶ τὸ τεχθὲν ἐκ τοῦ ὀνόματος τοῦ τετελευτηκότος· κατὰ γὰρ τὸν πνευματικὸν νό μον τὸ Εὐαγγέλιον ὀνομάζει πάντα, καὶ οὐκ ἐξήλει πται τὸ ὄνομα τοῦ τετελευτηκότος ὅτε ἐλήλυθεν ὁ νό μος τοῦ Εὐαγγελίου· παρὰ γὰρ τῷ ἀληθινῷ Ἰσραὴλ τηρεῖται καὶ τὸ ὄνομα τοῦ προτέρου. Τίς δὲ μετὰ ταῦτα ὁ μὴ βουλόμενος ἄνθρωπος λαβεῖν τὴν γυναῖκα τοῦ ἀδελφοῦ ἑαυτοῦ, ἢ ὁ ἐν ταῖς αἱρέσεσι λόγος, μὴ βουλόμενος τὴν τιμήσασαν ψυχὴν τὸν πρότερον ἄνδρα, καὶ τὴν μνήμην τοῦ προτέρου ἀνδρὸς παραδέξασθαι; καθ᾽ οὗ ἀναβαίνει ἡ γυνὴ τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ ἐπὶ τὴν πύλην, περὶ ἧς λέλεκται τὸ,: Αὕτη ἡ πύλη τοῦ Κυ ρίου, δίκαιοι εἰσελεύσονται ἐν αὐτῇ, ο καὶ ἀναβαίνει ἐπὶ τὴν γερουσίαν, καὶ διαμαρτύρεται περὶ τοῦ μὴ βουλομένου ἀναστῆσαι σπέρμα τῷ ἀδελφῷ αὐτοῦ ἐν Ἰσραήλ, μηδὲ τιμῆσαι τὸν τοῦ Θεοῦ Μωϋσέως νό μον. Ἐπὰν οὖν ἡ γερουσία πύθηται τοῦ τοιούτου ἀν θρώπου εἰ ἀληθῆ περὶ αὐτοῦ λέγει ἡ γυνή, καὶ οὐ βούλεται ἐξαναστῆσαι σπέρμα τῷ ἀδελφῷ αὐτοῦ τότε προσέρχεται ἡ γυνὴ τοῦ τεθνηκότος ἐναντίον τῆς γερουσίας, καὶ ὑπολύει τὸ ὑπόδημα τὸ ἐν ἀπὸ τοῦ ποδὸς αὐτοῦ, ἵνα κἂν ᾖ ὑποδεδεμένος τὸ Χριστοῦ όνομα ὑπολελυμένος τε ᾖ τὸ τοῦ Θεοῦ ὄνομα, καὶ διὰ τοῦτό γε οὐκ ἐνδόξως οὐδὲ ἀληθῶς τὸ Χριστοῦ φορῶν ὄνομα· ἐμπτύει δὲ καὶ εἰς πρόσωπον τοῦ τοιούτου ἡ γυνὴ, καὶ ὀνειδίζει ὡς ἀνθρώπῳ αὐτῷ, καὶ οὐ βουληθέντι θεοποιηθῆναι ἐκ τοῦ καρποφορή σαι καί φησιν οὕτω παντὶ ἔσεσθαι τῷ μὴ οἰκοδο μήσαντι τὸν οἶκον τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ, τοῦ Εὐαγγελι τοῦ λόγου, ὁ νομικός ἐστι καὶ προφητικός· καὶ ἄλλο όνομα οὐχ ἕξει ὁ μὴ οἰκοδομῶν τὸ ὄνομα αὐτοῦ παρά τοῖς Ἰσραηλίταις ἢ τοῦτο, ὅτι οἶκός ἐστιν οὗτος τοῦ ὑπολυθέντος τὸ ὑπόδημα. Πᾶς οὖν ὁ ἐν αἱρέσεσι, μάλιστα ταῖς διακοπτούσαις τὴν θεότητα, καὶ τὸν νόμον ἀπὸ τοῦ Εὐαγγελίου χωριζούσαις καλινδούμε νος, «οἶκός ο ἐστι • τοῦ ὑπολυθέντος υπόδημα, ο ἐμπτυόμενος εἰς πρόσωπον, καὶ ὑπολυόμενος τὸ ἐν ὑπόδημα. Καὶ τρίτην δὲ τοιαύτην ὑπόνοιαν εἰς τὸν τόπον ἐξεδεξάμεθα, ἣν διὰ βραχέων ἐροῦμεν. γυνὴ μὲν ἡ Σοφία εἴρηται διὰ τὸ, Ταύτην ἐζήτησα νύμφην ἀγαγέσθαι ἐμαυτῷ, καὶ ἐρᾷν δεῖ κατὰ τὸν Ὡς οἴονται οἱ ἀπὸ τῶν αἱρέσεων. Τίς δὲ μετὰ ταῦτα ὁ μὴ βουλόμενος ἄνθρωπος λαβεῖν τὴν γυναῖκα τοῦ ἀδελφοῦ ἑαυτοῦ· ἢ ὁ ἐν ταῖς αἱρέ σεσι λόγος με βουλόμενος τὴν τιμήσασαν ψυχὴν τὸν πρότερον άνδρα, καὶ τὴν μνήμην τοῦ προτέρου αν δρὸς παραδέξασθαι;: Πᾶς οὖν ὁ ἐν αἱρέσεσι, μάλιστα ταῖς διακοπτούσαις τὴν θεότητα καὶ τὸν νόμον ἀπὸ τοῦ Εὐαγγελίου χωριζούσαις, Τεχθέν. ταχθέν. ἀνὴρ τῆς Παύλου ψυχῆς, καὶ οὐδὲν ἧττον ἀποθανόν τος ἐκείνου, γυνὴ τοῦ τεθνηκότος οὐ γέγονεν ἔξω, ὡς οἴονται οἱ ἀπὸ τῶν αἱρέσεων οὐδὲ ἀνδρὶ μὴ ἐγγί ζοντι· ὁ γὰρ ἀδελφὸς τοῦ ἀνδρὸς αὐτῆς εἰσῆλθε πρὸς αὐτὴν, καὶ ἔλαβεν αὐτὴν ἑαυτῷ εἰς γυναῖκα, καὶ συν ᾤκησεν αὐτῇ, καὶ γέγονεν ὁ καρπὸς, καὶ τὸ γέννημα, καὶ τὸ παιδίον, καὶ τὸ τεχθὲν ἐκ τοῦ ὀνόματος τοῦ τετελευτηκότος· κατὰ γὰρ τὸν πνευματικὸν νό μον τὸ Εὐαγγέλιον ὀνομάζει πάντα, καὶ οὐκ ἐξήλει πται τὸ ὄνομα τοῦ τετελευτηκότος ὅτε ἐλήλυθεν ὁ νό μος τοῦ Εὐαγγελίου· παρὰ γὰρ τῷ ἀληθινῷ Ἰσραὴλ τηρεῖται καὶ τὸ ὄνομα τοῦ προτέρου. Τίς δὲ μετὰ ταῦτα ὁ μὴ βουλόμενος ἄνθρωπος λαβεῖν τὴν γυναῖκα τοῦ ἀδελφοῦ ἑαυτοῦ, ἢ ὁ ἐν ταῖς αἱρέσεσι λόγος, μὴ βουλόμενος τὴν τιμήσασαν ψυχὴν τὸν πρότερον ἄνδρα, καὶ τὴν μνήμην τοῦ προτέρου ἀνδρὸς παραδέξασθαι; καθ᾽ οὗ ἀναβαίνει ἡ γυνὴ τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ ἐπὶ τὴν πύλην, περὶ ἧς λέλεκται τὸ,: Αὕτη ἡ πύλη τοῦ Κυ ρίου, δίκαιοι εἰσελεύσονται ἐν αὐτῇ, ο καὶ ἀναβαίνει ἐπὶ τὴν γερουσίαν, καὶ διαμαρτύρεται περὶ τοῦ μὴ βουλομένου ἀναστῆσαι σπέρμα τῷ ἀδελφῷ αὐτοῦ ἐν Ἰσραήλ, μηδὲ τιμῆσαι τὸν τοῦ Θεοῦ Μωϋσέως νό μον. Ἐπὰν οὖν ἡ γερουσία πύθηται τοῦ τοιούτου ἀν θρώπου εἰ ἀληθῆ περὶ αὐτοῦ λέγει ἡ γυνή, καὶ οὐ βούλεται ἐξαναστῆσαι σπέρμα τῷ ἀδελφῷ αὐτοῦ τότε προσέρχεται ἡ γυνὴ τοῦ τεθνηκότος ἐναντίον τῆς γερουσίας, καὶ ὑπολύει τὸ ὑπόδημα τὸ ἐν ἀπὸ τοῦ ποδὸς αὐτοῦ, ἵνα κἂν ᾖ ὑποδεδεμένος τὸ Χριστοῦ όνομα ὑπολελυμένος τε ᾖ τὸ τοῦ Θεοῦ ὄνομα, καὶ διὰ τοῦτό γε οὐκ ἐνδόξως οὐδὲ ἀληθῶς τὸ Χριστοῦ φορῶν ὄνομα· ἐμπτύει δὲ καὶ εἰς πρόσωπον τοῦ τοιούτου ἡ γυνὴ, καὶ ὀνειδίζει ὡς ἀνθρώπῳ αὐτῷ, καὶ οὐ βουληθέντι θεοποιηθῆναι ἐκ τοῦ καρποφορή σαι καί φησιν οὕτω παντὶ ἔσεσθαι τῷ μὴ οἰκοδο μήσαντι τὸν οἶκον τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ, τοῦ Εὐαγγελι τοῦ λόγου, ὁ νομικός ἐστι καὶ προφητικός· καὶ ἄλλο όνομα οὐχ ἕξει ὁ μὴ οἰκοδομῶν τὸ ὄνομα αὐτοῦ παρά τοῖς Ἰσραηλίταις ἢ τοῦτο, ὅτι οἶκός ἐστιν οὗτος τοῦ ὑπολυθέντος τὸ ὑπόδημα. Πᾶς οὖν ὁ ἐν αἱρέσεσι, μάλιστα ταῖς διακοπτούσαις τὴν θεότητα, καὶ τὸν νόμον ἀπὸ τοῦ Εὐαγγελίου χωριζούσαις καλινδούμε νος, «οἶκός ο ἐστι • τοῦ ὑπολυθέντος υπόδημα, ο ἐμπτυόμενος εἰς πρόσωπον, καὶ ὑπολυόμενος τὸ ἐν ὑπόδημα. Καὶ τρίτην δὲ τοιαύτην ὑπόνοιαν εἰς τὸν τόπον ἐξεδεξάμεθα, ἣν διὰ βραχέων ἐροῦμεν. γυνὴ μὲν ἡ Σοφία εἴρηται διὰ τὸ, Ταύτην ἐζήτησα νύμφην ἀγαγέσθαι ἐμαυτῷ, καὶ ἐρᾷν δεῖ κατὰ τὸν Ὡς οἴονται οἱ ἀπὸ τῶν αἱρέσεων. Τίς δὲ μετὰ ταῦτα ὁ μὴ βουλόμενος ἄνθρωπος λαβεῖν τὴν γυναῖκα τοῦ ἀδελφοῦ ἑαυτοῦ· ἢ ὁ ἐν ταῖς αἱρέ σεσι λόγος με βουλόμενος τὴν τιμήσασαν ψυχὴν τὸν πρότερον άνδρα, καὶ τὴν μνήμην τοῦ προτέρου αν δρὸς παραδέξασθαι;: Πᾶς οὖν ὁ ἐν αἱρέσεσι, μάλιστα ταῖς διακοπτούσαις τὴν θεότητα καὶ τὸν νόμον ἀπὸ τοῦ Εὐαγγελίου χωριζούσαις, Τεχθέν. ταχθέν. sibi uxorem assumpsit, cum eaque habitavit, et ex nomine defuncti, fructus, ac proles, atque iufans, et fetus exstitit: nam juxta spiritualem legem om-. nia nominat Evangelium, nec postquam advenit lex Evangelii, defuncti nomen obliteratum est; in vero sedením Israel, prioris nomen servatur. Quinam autem postea homo ille est fratris sui uxorem assu mere nolens, nisi hæreticorum doctrina, animam quæ priori suo viro, priorisque viri memoriæ hono rem exhibuit, admittere recusans? adversus quam fratris ipsius uxor ad portam ascendit, de qua di clum est s: ‹ Hæc porta Domini, justi intrabunt in eam,» et ad senatum ascendit, eumque denuntiat qui fratri suo semen in Israel suscitare non vult, neque Dei legi per Moysem traditæ Lonorem imper tiri. Postquam ergo ab hujusmodi homine quæsive rit senatus an vera de eo referat mulier, et fratri suo semen suscitare nolit; tunc defuncti uxor co ram senioribus accedit, alterumque ex ipsius calcea mentis ab ejus pede solvit; ut etiamsi nomine Christi fuerit subligatus, Dei nomine exuatur, pro ptereaque neque honorifice, neque vere Christi no men gerat: quin et hominis ejusmodi faciem con spuit mulier, eumque incessit dicteriis ut homi nem, et per fetus editionem Deum fieri nolentem; atque ita unicuique futurum esse ait, qui non ædi ficaverit domum fratris sui, doctrinæ nempe evan gelicæ, quæ legalis eadem et prophetica est; ac aliud non obtinebit nomen, qui fratris sui nomen apud Israelitas non ædificat, quam illud, eum scili cet esse domum discalceati. Quisquis ergo in bære sibus, ac iis præsertim quæ divinitatem dividunt, ac legem ab Evangelio dirimunt, volutatur, e domus, ille est «discalceati ",» in faciem consputus, et altero calceo exutus. Tertia hæc præterea in huncce locum nobis succurrit cogitatio, quam paucis expo nemus. Mulier quidem dicta est Sapientia pro pter illud Quæsivi sponsam mihi eam assu mere; ipsaque amanda est, juxta id quod a Sa lomone dictum est ": • Dilige eam et conserva bit te:» vir autem ipsius sapiens est. Quod si ergo nullo ex Sapientia genito fetu, ex hac vita decesserit sapiens, qui cum ipso una habita verit frater, in eademque conquieverit doctrina, ei dem præsit, ut ex Sapientia nascatur aliquis gloriam «ei conciliaturus qui ex hoc convictu, fetu non relicto, » excesserit. Quod si relictus frater doctrinæ huic Mosaicæ legis, secundus autem evangelicus sermo, cui nudit omnis anima recta, mortua lege, illud est do cumentum quod Apostolus dicit hoc modo:. An ignoratis, fratres (scientibus enim legen loquor), quo niam lex dominatur homini, in quantum temporis vivit? Si autem mortuus fuerit vir, soluta est a lege Psal. cxvi1, 20. * Deuter. xxV, 10. st Sap. viii, Infra et paulo post etc. Simonianos autem, Saturnilianos, Cerdonianos, ac potissimum Marcionitas perstringit, qui Deum ma lum, creatorem, legis auctorem; horum auten, Christi patrem esse definiebant; ideoque legem ac prophetas repudiabaut. HUETIUS. Codices Holmiensis et Anglicanus, sibi uxorem assumpsit, cum eaque habitavit, et ex nomine defuncti, fructus, ac proles, atque iufans, et fetus exstitit: nam juxta spiritualem legem om-. nia nominat Evangelium, nec postquam advenit lex Evangelii, defuncti nomen obliteratum est; in vero sedením Israel, prioris nomen servatur. Quinam autem postea homo ille est fratris sui uxorem assu mere nolens, nisi hæreticorum doctrina, animam quæ priori suo viro, priorisque viri memoriæ hono rem exhibuit, admittere recusans? adversus quam fratris ipsius uxor ad portam ascendit, de qua di clum est s: ‹ Hæc porta Domini, justi intrabunt in eam,» et ad senatum ascendit, eumque denuntiat qui fratri suo semen in Israel suscitare non vult, neque Dei legi per Moysem traditæ Lonorem imper tiri. Postquam ergo ab hujusmodi homine quæsive rit senatus an vera de eo referat mulier, et fratri suo semen suscitare nolit; tunc defuncti uxor co ram senioribus accedit, alterumque ex ipsius calcea mentis ab ejus pede solvit; ut etiamsi nomine Christi fuerit subligatus, Dei nomine exuatur, pro ptereaque neque honorifice, neque vere Christi no men gerat: quin et hominis ejusmodi faciem con spuit mulier, eumque incessit dicteriis ut homi nem, et per fetus editionem Deum fieri nolentem; atque ita unicuique futurum esse ait, qui non ædi ficaverit domum fratris sui, doctrinæ nempe evan gelicæ, quæ legalis eadem et prophetica est; ac aliud non obtinebit nomen, qui fratris sui nomen apud Israelitas non ædificat, quam illud, eum scili cet esse domum discalceati. Quisquis ergo in bære sibus, ac iis præsertim quæ divinitatem dividunt, ac legem ab Evangelio dirimunt, volutatur, e domus, ille est «discalceati ",» in faciem consputus, et altero calceo exutus. Tertia hæc præterea in huncce locum nobis succurrit cogitatio, quam paucis expo nemus. Mulier quidem dicta est Sapientia pro pter illud Quæsivi sponsam mihi eam assu mere; ipsaque amanda est, juxta id quod a Sa lomone dictum est ": • Dilige eam et conserva bit te:» vir autem ipsius sapiens est. Quod si ergo nullo ex Sapientia genito fetu, ex hac vita decesserit sapiens, qui cum ipso una habita verit frater, in eademque conquieverit doctrina, ei dem præsit, ut ex Sapientia nascatur aliquis gloriam «ei conciliaturus qui ex hoc convictu, fetu non relicto, » excesserit. Quod si relictus frater doctrinæ huic Mosaicæ legis, secundus autem evangelicus sermo, cui nudit omnis anima recta, mortua lege, illud est do cumentum quod Apostolus dicit hoc modo:. An ignoratis, fratres (scientibus enim legen loquor), quo niam lex dominatur homini, in quantum temporis vivit? Si autem mortuus fuerit vir, soluta est a lege Psal. cxvi1, 20. * Deuter. xxV, 10. st Sap. viii, Infra et paulo post etc. Simonianos autem, Saturnilianos, Cerdonianos, ac potissimum Marcionitas perstringit, qui Deum ma lum, creatorem, legis auctorem; horum auten, Christi patrem esse definiebant; ideoque legem ac prophetas repudiabaut. HUETIUS. Codices Holmiensis et Anglicanus, 2. 16 Prov. iv, 6. 2. 16 Prov. iv, 6.
PG 13:1583εἰ οὖν ἐν τῇ μακαριότητι οἱ γέρως ἀξιούμενοι διὰ τὸν ἐνεστηκότα αἰῶνα ἐν ᾧ καλῶς ἐβίωσαν ἐν ἐκείνῃ ἔσονται τῇ ζωῇ, καὶ οὐδεὶς τῶν μὴ ἀγωνισαμένων ἐνταῦθα καταξιοῦται τῆς ἐκ νεκρῶν ἀναστάσεως, δηλονότι ὧν ἐνταῦθα διὰ γένεσιν χρεία ἦν, ταῦτα οὐκ ἔσται ἐκεῖ. οὐδὲν γὰρ παρέλκον ὁ θεὸς ποιεῖ οὐδὲ μάτην τι παρ’ αὐτῷ γίνεται. ἐχρῆν δὲ ὁρᾶν [τότε] τοὺς Σαδδουκαίους τὸ ἀκόλουθον αὐτῶν τῇ ὑπονοίᾳ περὶ τοῦ ἕκαστον ἀπολήψεσθαι τὴν ἑαυτοῦ γυναῖκα, ὅτι πάλιν ἐκεῖ τεκνογονίαι καὶ παίδων γενέσεις καὶ θάνατοι· εἰ δὲ ταῦτα καὶ νόσοι, εἰ δὲ γενέσεις καὶ νηπιότητες καὶ προβάσεις ἀπὸ νηπιότητος ἐπὶ τὸ συμπληροῦσθαι [τὴν] διάλεκτον καὶ ὕστερον τὸν λόγον καὶ ἐν τῇ συμπληρώσει τοῦ λόγου κακίαν, καὶ μόλις ποτὲ πάλιν ἀρετὴν ἐν ὀλίγοις τοῖς ζητοῦσιν αὐτὴν εὑρίσκεσθαι. Τούτων δὲ τί ἂν εἴη ματαιότερον; καὶ βέλτιόν γέ ἐστι «μὴ εἶναι ἀνάστασιν» τοῦ τοιαύτην εἶναι ὁποίαν ὑπενόουν οἱ «Σαδδουκαῖοι,» ὑπολαμβάνοντες ἀκολουθεῖν τῇ ἐκ νεκρῶν ἀναστάσει τὸ ἀπολαμβάνειν ἕκαστον τὴν γυναῖκα· ᾧ ἀκόλουθον ἦν καὶ ἕκαστον τῶν εἰρημένων ἔσεσθαι.
εἰ οὖν ἐν τῇ μακαριότητι οἱ γέρως ἀξιούμενοι διὰ τὸν ἐνεστηκότα αἰῶνα ἐν ᾧ καλῶς ἐβίωσαν ἐν ἐκείνῃ ἔσονται τῇ ζωῇ, καὶ οὐδεὶς τῶν μὴ ἀγωνισαμένων ἐνταῦθα καταξιοῦται τῆς ἐκ νεκρῶν ἀναστάσεως, δηλονότι ὧν ἐνταῦθα διὰ γένεσιν χρεία ἦν, ταῦτα οὐκ ἔσται ἐκεῖ. οὐδὲν γὰρ παρέλκον ὁ θεὸς ποιεῖ οὐδὲ μάτην τι παρ’ αὐτῷ γίνεται. ἐχρῆν δὲ ὁρᾶν [τότε] τοὺς Σαδδουκαίους τὸ ἀκόλουθον αὐτῶν τῇ ὑπονοίᾳ περὶ τοῦ ἕκαστον ἀπολήψεσθαι τὴν ἑαυτοῦ γυναῖκα, ὅτι πάλιν ἐκεῖ τεκνογονίαι καὶ παίδων γενέσεις καὶ θάνατοι· εἰ δὲ ταῦτα καὶ νόσοι, εἰ δὲ γενέσεις καὶ νηπιότητες καὶ προβάσεις ἀπὸ νηπιότητος ἐπὶ τὸ συμπληροῦσθαι [τὴν] διάλεκτον καὶ ὕστερον τὸν λόγον καὶ ἐν τῇ συμπληρώσει τοῦ λόγου κακίαν, καὶ μόλις ποτὲ πάλιν ἀρετὴν ἐν ὀλίγοις τοῖς ζητοῦσιν αὐτὴν εὑρίσκεσθαι. Τούτων δὲ τί ἂν εἴη ματαιότερον; καὶ βέλτιόν γέ ἐστι «μὴ εἶναι ἀνάστασιν» τοῦ τοιαύτην εἶναι ὁποίαν ὑπενόουν οἱ «Σαδδουκαῖοι,» ὑπολαμβάνοντες ἀκολουθεῖν τῇ ἐκ νεκρῶν ἀναστάσει τὸ ἀπολαμβάνειν ἕκαστον τὴν γυναῖκα· ᾧ ἀκόλουθον ἦν καὶ ἕκαστον τῶν εἰρημένων ἔσεσθαι. εἰπόντα Σολομῶνα· Ἐράσθητι αὐτῆς, καὶ τηρήσει σε ἀνὴρ δὲ αὐτῆς ὁ σοφός· ἐὰν οὖν ὁ σοφὸς μὴ γεννήσας τινὰς ἐκ τῆς Σοφίας ἀπαλλαγῇ τοῦ βίου, ὁ κατοικήσας μετ' αὐτοῦ ἀδελφὸς, καὶ ἐν τοῖς αὐτοῖς ἀνα παυσάμενος λόγοις, πρεσβευέτω τῶν αὐτῶν, ἵνα γεν νηθῇ ἐκ τῆς Σοφίας ὁ κλέος περιποιήσων τῷ ἀπαλλα γέντι τῆς συμβιώσεως τὸν καρπὸν παραστῆσαι· Εἰ δὲ μὴ βούλοιτο πρεσβεῦσαι ὁ καταλειπόμενος ἀδελφὸς τῶν λόγων, ἀτιμασθήσεται ὑπὸ τῆς σοφίας ἐξ ἡμε σείας αὐτὸν ὑπολυούσης· οὔτε γὰρ οὐχ ὑπολυθήσεται ὁ τοιοῦτος, οὔτε τελείως ὑπολυθήσεται. Εἰς δὲ κατα σκευὴν τοῦ τὸν νόμον ἄνδρα λέγεσθαι κατὰ τὴν Γρα φὴν γυναικὸς, τῆς ψυχῆς, παραθησόμεθα τὰ ἀπὸ τῆς πρὸς Ῥωμαίους οὕτως ἔχοντα· «Η ἀγνοεῖτε, ἀδελφοὶ (γινώσκουσι γὰρ νόμον λαλῶς, ὅτι ὁ νόμος κυριεύς τοῦ ἀνθρώπου ἐφ' ὅσον χρόνον ζῇ;» καὶ τὰ ἑξῆς ἕως τοῦ· «γενομένην ἀνδρὶ ἑτέρῳ.» Εἴρηται δὲ πλείονα ἡμῖν εἰς τὸν τόπον, διηγουμένοις τὸ χωρίον τοῦ τῆς πρὸς Ρωμαίους Επιστολῆς ἐν τοῖς εἰς αὐτὴν ἐξηγητικοῖς. Ταῦτα μὲν, εἰ καὶ μετὰ παρεκβάσεως λελέχθαι δοκεῖ, εἰρήσθω εἰς σαφήνειαν τοῦ παρὰ Μωϋσεῖ νόμου, οὗ μνησθέντες οἱ Σαδδουκαῖοι ἐπύθοντο τοῦ Σωτῆρος, λέγοντες τό· ο Μωϋσῆς εἶπεν· Ἐάν τις ἀπο θάνῃ μὴ ἔχων τέκνα,» καὶ τὰ ἑξῆς. Φέρε δὲ μετὰ ταῦτα τὰ ἄλλα τοῦ Εὐαγγελίου ἐξετάσωμεν τὰ ἀπὸ τοῦ· «Ησαν δὲ παρ᾽ ἡμῖν ἑπτὰ ἀδελφοὶ, καὶ ὁ πρῶτ τος γήμας ἐτελεύτησε,» καὶ τὰ ἑξῆς. Ὁ μὲν Ησαΐας ἐν τῇ προφητείᾳ φησίν· Ἐπιλήψονται ἑπτὰ γυναί κες ἀνθρώπου ἑνὸς, λέγουσαι· Τὸν ἄρτον ἡμῶν φαγώ μεθα, καὶ τὰ ἱμάτια ἡμῶν περιβαλώμεθα, πλὴν τὸ ὄνομα τὸ σὸν κεκλήσθω ἐφ' ἡμᾶς· ἄφελε τὸν ὀνειδι σμὸν ἡμῶν.» Οἱ δὲ προσελθόντες Σαδδουκαίοι τῷ Σα τῆρι τὸ ἀνάπαλιν τῇ προφητεία φασὶ περὶ ἀνδρῶν ἑπτὰ γαμησάντων μίαν γυναῖκα· πλάσμα δὲ δοκεῖ μα εἶναι τὸ πρόβλημα αὐτῶν, προθεμένων διὰ τοῦ πλάτ ματος τὸν περὶ ἀναστάσεως ἀθετῆσαι λόγον, καὶ αἰηθέντων ἀκολουθεῖν τῇ ἀναστάσει τὸ ἕκαστον τῶν ἀνισταμένων τὴν αὐτὴν ἔχειν σχέσιν πρὸς οὓς εἶχεν ἐν τῷ βίῳ τούτῳ, ἵν᾿ ὁ μὲν ἀνὴρ ἀπολάβῃ καὶ τὴν γυναῖκα μετὰ τοῦ τυχεῖν ἀναστάσεως· ὁ δὲ πατὴρ μείνῃ ἐν τῇ σχέσει τῇ πρὸς τὸν υἱὸν, καὶ ὁ ἀδελφὸς πρὸς τὸν ἀδελφόν. γνόουν δὲ ἄρα, ὅτι ὁ δημιουργός, πάντα ποιῶν πρὸς τὸ χρήσιμον, ὅπου μὲν γένεσις ἐστι καὶ φθορά, πεποίηκεν ἀναγκαίως τὰς τοιαύτας σχέσεις, ἵν᾿ ὁ μέν τις ᾗ ἀνὴρ διὰ γυναικὸς διακονού μενος παίδων γενέσει· οἱ δὲ γεννώμενοι σχεσί τι ἐκ τῆς διὰ τῶν αὐτῶν γενέσεως συγγενές, έντε; Τοῦ τῆς. τοῦτο τῆς. Τῆς διὰ τῶν αὐτῶν γενέσεως. Η. γεννήσεως. γεννήσεως, διακονούμενος παίδων γεννήσει, γεννήσεως δὲ ἔργον ἦν,: ὧν ἐν ταῦθα διὰ γέννησιν χρεία ἦν,: παρά τὰ ἐν γεννήσει πράγματα. γένεσιν, γέννησιν Ηετιας. εἰπόντα Σολομῶνα· Ἐράσθητι αὐτῆς, καὶ τηρήσει σε ἀνὴρ δὲ αὐτῆς ὁ σοφός· ἐὰν οὖν ὁ σοφὸς μὴ γεννήσας τινὰς ἐκ τῆς Σοφίας ἀπαλλαγῇ τοῦ βίου, ὁ κατοικήσας μετ' αὐτοῦ ἀδελφὸς, καὶ ἐν τοῖς αὐτοῖς ἀνα παυσάμενος λόγοις, πρεσβευέτω τῶν αὐτῶν, ἵνα γεν νηθῇ ἐκ τῆς Σοφίας ὁ κλέος περιποιήσων τῷ ἀπαλλα γέντι τῆς συμβιώσεως τὸν καρπὸν παραστῆσαι· Εἰ δὲ μὴ βούλοιτο πρεσβεῦσαι ὁ καταλειπόμενος ἀδελφὸς τῶν λόγων, ἀτιμασθήσεται ὑπὸ τῆς σοφίας ἐξ ἡμε σείας αὐτὸν ὑπολυούσης· οὔτε γὰρ οὐχ ὑπολυθήσεται ὁ τοιοῦτος, οὔτε τελείως ὑπολυθήσεται. Εἰς δὲ κατα σκευὴν τοῦ τὸν νόμον ἄνδρα λέγεσθαι κατὰ τὴν Γρα φὴν γυναικὸς, τῆς ψυχῆς, παραθησόμεθα τὰ ἀπὸ τῆς πρὸς Ῥωμαίους οὕτως ἔχοντα· «Η ἀγνοεῖτε, ἀδελφοὶ (γινώσκουσι γὰρ νόμον λαλῶς, ὅτι ὁ νόμος κυριεύς τοῦ ἀνθρώπου ἐφ' ὅσον χρόνον ζῇ;» καὶ τὰ ἑξῆς ἕως τοῦ· «γενομένην ἀνδρὶ ἑτέρῳ.» Εἴρηται δὲ πλείονα ἡμῖν εἰς τὸν τόπον, διηγουμένοις τὸ χωρίον τοῦ τῆς πρὸς Ρωμαίους Επιστολῆς ἐν τοῖς εἰς αὐτὴν ἐξηγητικοῖς. Ταῦτα μὲν, εἰ καὶ μετὰ παρεκβάσεως λελέχθαι δοκεῖ, εἰρήσθω εἰς σαφήνειαν τοῦ παρὰ Μωϋσεῖ νόμου, οὗ μνησθέντες οἱ Σαδδουκαῖοι ἐπύθοντο τοῦ Σωτῆρος, λέγοντες τό· ο Μωϋσῆς εἶπεν· Ἐάν τις ἀπο θάνῃ μὴ ἔχων τέκνα,» καὶ τὰ ἑξῆς. Φέρε δὲ μετὰ ταῦτα τὰ ἄλλα τοῦ Εὐαγγελίου ἐξετάσωμεν τὰ ἀπὸ τοῦ· «Ησαν δὲ παρ᾽ ἡμῖν ἑπτὰ ἀδελφοὶ, καὶ ὁ πρῶτ τος γήμας ἐτελεύτησε,» καὶ τὰ ἑξῆς. Ὁ μὲν Ησαΐας ἐν τῇ προφητείᾳ φησίν· Ἐπιλήψονται ἑπτὰ γυναί κες ἀνθρώπου ἑνὸς, λέγουσαι· Τὸν ἄρτον ἡμῶν φαγώ μεθα, καὶ τὰ ἱμάτια ἡμῶν περιβαλώμεθα, πλὴν τὸ ὄνομα τὸ σὸν κεκλήσθω ἐφ' ἡμᾶς· ἄφελε τὸν ὀνειδι σμὸν ἡμῶν.» Οἱ δὲ προσελθόντες Σαδδουκαίοι τῷ Σα τῆρι τὸ ἀνάπαλιν τῇ προφητεία φασὶ περὶ ἀνδρῶν ἑπτὰ γαμησάντων μίαν γυναῖκα· πλάσμα δὲ δοκεῖ μα εἶναι τὸ πρόβλημα αὐτῶν, προθεμένων διὰ τοῦ πλάτ ματος τὸν περὶ ἀναστάσεως ἀθετῆσαι λόγον, καὶ αἰηθέντων ἀκολουθεῖν τῇ ἀναστάσει τὸ ἕκαστον τῶν ἀνισταμένων τὴν αὐτὴν ἔχειν σχέσιν πρὸς οὓς εἶχεν ἐν τῷ βίῳ τούτῳ, ἵν᾿ ὁ μὲν ἀνὴρ ἀπολάβῃ καὶ τὴν γυναῖκα μετὰ τοῦ τυχεῖν ἀναστάσεως· ὁ δὲ πατὴρ μείνῃ ἐν τῇ σχέσει τῇ πρὸς τὸν υἱὸν, καὶ ὁ ἀδελφὸς πρὸς τὸν ἀδελφόν. γνόουν δὲ ἄρα, ὅτι ὁ δημιουργός, πάντα ποιῶν πρὸς τὸ χρήσιμον, ὅπου μὲν γένεσις ἐστι καὶ φθορά, πεποίηκεν ἀναγκαίως τὰς τοιαύτας σχέσεις, ἵν᾿ ὁ μέν τις ᾗ ἀνὴρ διὰ γυναικὸς διακονού μενος παίδων γενέσει· οἱ δὲ γεννώμενοι σχεσί τι ἐκ τῆς διὰ τῶν αὐτῶν γενέσεως συγγενές, έντε; Τοῦ τῆς. τοῦτο τῆς. Τῆς διὰ τῶν αὐτῶν γενέσεως. Η. γεννήσεως. γεννήσεως, διακονούμενος παίδων γεννήσει, γεννήσεως δὲ ἔργον ἦν,: ὧν ἐν ταῦθα διὰ γέννησιν χρεία ἦν,: παρά τὰ ἐν γεννήσει πράγματα. γένεσιν, γέννησιν Ηετιας. praeesse, eamque tueri noluerit, ignominia alere-. tur a Sapientia ipsum dimidia tantum ex parte ex calceante: nec enim non excalceabitur ejusmodi home, neque omnino excalceabitur. Ut autein legem virum mulieris, animæ scilicet, ex Scriptura dici probemus, hunc ex Epistola ad Romanos propone mus locum, qui ita se habet 17: An ignoratis, fratres (scientibus enim legem loquor), quia lex in homine dominatur quanto tempore vivit?» et cæ tera, usque ad id: «Si fuerit cum alio viro. › Plu rima autem a nobis in hunc locum dicta sunt, cum in nostris in Epistolam ad Romanos commentariis ipsum interpretaremur. bis videantur esse dicta, ad elucidandam tamen Mosaicam legem prolata sint, quam citantes Sad ducai Servatorem interrogabant, dicentes ": «Moy ses dixit: Si quis mortuus fuerit non habens fi lium, et reliqua. Agedum vero reliquam post illa Evangelii partem enucleemus, quæ inde ordi tur 30: «Erant autem apud nos septem fratres, et primus, uxore ducta, defunctus est,» et quæ sunt deinceps. Isaias quidem ait in prophetia Ap prebendent septem mulieres virum unum in die illa, dicentes: Panem nostrum comedemus, et vesti mentis nostris operiemur, tantummodo invocetur nomen tuum super nos, aufer opprobrium nostrum. › Accedentes autem ad Servatorem nostrum Saddu cæi, de septem viris qui unam duxerant uxorem prophetiæ contraria dicunt: figmentum autem vi detur esse quæstio eorum, quibus id propositum est, ut per fictionem doctrinam de resurrectione sub vertant, quique ex resurrectione consequi existimant ut unusquisque resurrectorum eamdem habeat affinitatem ac babitum cum quibus in hac vita habuit, adeo ut uxorem suanı postquam re surrexerit vir recipiat; pater autem in eodem erga Blium habitu, et frater erga fratrem perseveret. At rerum omnium opificem, cum res quasque ad uti litatem compararet, ubi ortus foret et interitus, ejusmodi habitus necessario invenisse nesciebant, viri. Igitur vivente viro adultera est, si facta fuerit alteri viro. Si autem mortuus fuerit vir, liberata est a lege viri, ita ut,non sit adultera si fuerit cum altero viro.» Christum interrogabant dicentes: Moyses dixit; et cætera, putaverunt omnia sic futura esse illic, quo modo sunt in sæculo isto viri et uxores, patres et filii, fratres et sorores. Debuerunt enim considerare tunc Sadducæi ea quæ sequebantur opinionem eorum: quoniam si sunt ibi nuptiæ, et partus: si partus, et mortes et infirmitates: si nativitas, et pueritia et ascensiones a pueritia ad maturitatem virilem, et mi norationes senectutis. Si autem hæc omnia, erit et malitia, et vix alicubi virtus invenietur in raris bo minibus quærentibus eam. Et his quid potest esse amplius vanum? et melius est ut nec sit resurrectio, Rom. v11, 1, 2, 3. Matth. xx11, 24. 2* ibid., 25. Legendum Ita G. R. at Malin et paulo quoque superius et mox Isa. IV, et iterum inferius et aliquanto post Sed fortasse confuderit Origenes. praeesse, eamque tueri noluerit, ignominia alere-. tur a Sapientia ipsum dimidia tantum ex parte ex calceante: nec enim non excalceabitur ejusmodi home, neque omnino excalceabitur. Ut autein legem virum mulieris, animæ scilicet, ex Scriptura dici probemus, hunc ex Epistola ad Romanos propone mus locum, qui ita se habet 17: An ignoratis, fratres (scientibus enim legem loquor), quia lex in homine dominatur quanto tempore vivit?» et cæ tera, usque ad id: «Si fuerit cum alio viro. › Plu rima autem a nobis in hunc locum dicta sunt, cum in nostris in Epistolam ad Romanos commentariis ipsum interpretaremur. bis videantur esse dicta, ad elucidandam tamen Mosaicam legem prolata sint, quam citantes Sad ducai Servatorem interrogabant, dicentes ": «Moy ses dixit: Si quis mortuus fuerit non habens fi lium, et reliqua. Agedum vero reliquam post illa Evangelii partem enucleemus, quæ inde ordi tur 30: «Erant autem apud nos septem fratres, et primus, uxore ducta, defunctus est,» et quæ sunt deinceps. Isaias quidem ait in prophetia Ap prebendent septem mulieres virum unum in die illa, dicentes: Panem nostrum comedemus, et vesti mentis nostris operiemur, tantummodo invocetur nomen tuum super nos, aufer opprobrium nostrum. › Accedentes autem ad Servatorem nostrum Saddu cæi, de septem viris qui unam duxerant uxorem prophetiæ contraria dicunt: figmentum autem vi detur esse quæstio eorum, quibus id propositum est, ut per fictionem doctrinam de resurrectione sub vertant, quique ex resurrectione consequi existimant ut unusquisque resurrectorum eamdem habeat affinitatem ac babitum cum quibus in hac vita habuit, adeo ut uxorem suanı postquam re surrexerit vir recipiat; pater autem in eodem erga Blium habitu, et frater erga fratrem perseveret. At rerum omnium opificem, cum res quasque ad uti litatem compararet, ubi ortus foret et interitus, ejusmodi habitus necessario invenisse nesciebant, viri. Igitur vivente viro adultera est, si facta fuerit alteri viro. Si autem mortuus fuerit vir, liberata est a lege viri, ita ut,non sit adultera si fuerit cum altero viro.» Christum interrogabant dicentes: Moyses dixit; et cætera, putaverunt omnia sic futura esse illic, quo modo sunt in sæculo isto viri et uxores, patres et filii, fratres et sorores. Debuerunt enim considerare tunc Sadducæi ea quæ sequebantur opinionem eorum: quoniam si sunt ibi nuptiæ, et partus: si partus, et mortes et infirmitates: si nativitas, et pueritia et ascensiones a pueritia ad maturitatem virilem, et mi norationes senectutis. Si autem hæc omnia, erit et malitia, et vix alicubi virtus invenietur in raris bo minibus quærentibus eam. Et his quid potest esse amplius vanum? et melius est ut nec sit resurrectio, Rom. v11, 1, 2, 3. Matth. xx11, 24. 2* ibid., 25. Legendum Ita G. R. at Malin et paulo quoque superius et mox Isa. IV, et iterum inferius et aliquanto post Sed fortasse confuderit Origenes. 33. Quamvis autem hæc per digressionem a no 35. Hæc in excessu diximus ad manifestandum legem Moysi, cujus memoriam facientes Sadducæi, 33. Quamvis autem hæc per digressionem a no 35. Hæc in excessu diximus ad manifestandum legem Moysi, cujus memoriam facientes Sadducæi,
PG 13:1584εἴπερ οὖν καινὸς αἰών ἐστιν ἐλπιζόμενος καὶ [ὡς ὠνόμασεν Ἡσαί̈ας] «οὐρανὸς καινὸς καὶ γῆ καινὴ» καὶ ὡς ἐν τῷ εὐαγγελίῳ γέγραπται «ποτήριον» καινῆς διαθήκης, ἀπὸ ἀμπέλου οἶμαι καινῆς, ἑτεροῖα δεῖ εἶναι πάντα τὰ τῆς ἐκεῖσε ζωῆς καὶ ἀληθῶς μακάρια. ὥσπερ δέ, ὡς ὁ λόγος ἀπέδειξεν, ἠκολούθησε τῷ εἶναι γυναῖκα καὶ ἄνδρα τὸ ἔσεσθαι καὶ τέκνα πατέρων καὶ ἀδελφοὺς ἀδελφῶν καὶ μητέρας τῶν γεννωμένων, οὕτω μήποτε ἀκολουθεῖ τῷ μὴ εἶναι γυναῖκα ἢ ἄνδρα τὸ μηκέτι ἔσεσθαι πατέρα καὶ μητέρα καὶ ἀλλήλων τινὰς ἀδελφούς, τάχα οὐ περὶ μελλόντων μόνον ἀλλὰ καὶ τῶν παρεληλυθότων. ἐκεῖ γὰρ οὐκέτι τοῦ κατὰ σάρκα γένους ἔσται μνήμη παρὰ τοῖς εὐλόγως ἀκούουσι τοῦ «μὴ μνημονεύετε τὰ πρῶτα, καὶ τὰ ἀρχαῖα μὴ συλλογίζεσθε· ἰδοὺ ποιῶ καινὰ πάντα». καὶ κατὰ τοῦτο ἐν τῷ μέλλοντι αἰῶνι οὐ χρηματίσει πατὴρ τοῦ Ἀβραὰμ ὁ Θάρρα οὐδὲ τοῦ Ἰσμαὴλ καὶ τῶν ἀπὸ Χεττούρας ὁ Ἀβραάμ, τάχα δὲ οὐδὲ τοῦ Ἰσαάκ· «τὰ γὰρ ἀρχαῖα παρῆλθε» καὶ τότε λεχθήσεται τὸ «ἰδοὺ γέγονε καινὰ πάντα».
εἰ οὖν ἐν τῇ μακαριότητι οἱ γέρως ἀξιούμενοι διὰ τὸν ἐνεστηκότα αἰῶνα ἐν ᾧ καλῶς ἐβίωσαν ἐν ἐκείνῃ ἔσονται τῇ ζωῇ, καὶ οὐδεὶς τῶν μὴ ἀγωνισαμένων ἐνταῦθα καταξιοῦται τῆς ἐκ νεκρῶν ἀναστάσεως, δηλονότι ὧν ἐνταῦθα διὰ γένεσιν χρεία ἦν, ταῦτα οὐκ ἔσται ἐκεῖ. οὐδὲν γὰρ παρέλκον ὁ θεὸς ποιεῖ οὐδὲ μάτην τι παρ’ αὐτῷ γίνεται. ἐχρῆν δὲ ὁρᾶν [τότε] τοὺς Σαδδουκαίους τὸ ἀκόλουθον αὐτῶν τῇ ὑπονοίᾳ περὶ τοῦ ἕκαστον ἀπολήψεσθαι τὴν ἑαυτοῦ γυναῖκα, ὅτι πάλιν ἐκεῖ τεκνογονίαι καὶ παίδων γενέσεις καὶ θάνατοι· εἰ δὲ ταῦτα καὶ νόσοι, εἰ δὲ γενέσεις καὶ νηπιότητες καὶ προβάσεις ἀπὸ νηπιότητος ἐπὶ τὸ συμπληροῦσθαι [τὴν] διάλεκτον καὶ ὕστερον τὸν λόγον καὶ ἐν τῇ συμπληρώσει τοῦ λόγου κακίαν, καὶ μόλις ποτὲ πάλιν ἀρετὴν ἐν ὀλίγοις τοῖς ζητοῦσιν αὐτὴν εὑρίσκεσθαι. Τούτων δὲ τί ἂν εἴη ματαιότερον; καὶ βέλτιόν γέ ἐστι «μὴ εἶναι ἀνάστασιν» τοῦ τοιαύτην εἶναι ὁποίαν ὑπενόουν οἱ «Σαδδουκαῖοι,» ὑπολαμβάνοντες ἀκολουθεῖν τῇ ἐκ νεκρῶν ἀναστάσει τὸ ἀπολαμβάνειν ἕκαστον τὴν γυναῖκα· ᾧ ἀκόλουθον ἦν καὶ ἕκαστον τῶν εἰρημένων ἔσεσθαι. εἰπόντα Σολομῶνα· Ἐράσθητι αὐτῆς, καὶ τηρήσει σε ἀνὴρ δὲ αὐτῆς ὁ σοφός· ἐὰν οὖν ὁ σοφὸς μὴ γεννήσας τινὰς ἐκ τῆς Σοφίας ἀπαλλαγῇ τοῦ βίου, ὁ κατοικήσας μετ' αὐτοῦ ἀδελφὸς, καὶ ἐν τοῖς αὐτοῖς ἀνα παυσάμενος λόγοις, πρεσβευέτω τῶν αὐτῶν, ἵνα γεν νηθῇ ἐκ τῆς Σοφίας ὁ κλέος περιποιήσων τῷ ἀπαλλα γέντι τῆς συμβιώσεως τὸν καρπὸν παραστῆσαι· Εἰ δὲ μὴ βούλοιτο πρεσβεῦσαι ὁ καταλειπόμενος ἀδελφὸς τῶν λόγων, ἀτιμασθήσεται ὑπὸ τῆς σοφίας ἐξ ἡμε σείας αὐτὸν ὑπολυούσης· οὔτε γὰρ οὐχ ὑπολυθήσεται ὁ τοιοῦτος, οὔτε τελείως ὑπολυθήσεται. Εἰς δὲ κατα σκευὴν τοῦ τὸν νόμον ἄνδρα λέγεσθαι κατὰ τὴν Γρα φὴν γυναικὸς, τῆς ψυχῆς, παραθησόμεθα τὰ ἀπὸ τῆς πρὸς Ῥωμαίους οὕτως ἔχοντα· «Η ἀγνοεῖτε, ἀδελφοὶ (γινώσκουσι γὰρ νόμον λαλῶς, ὅτι ὁ νόμος κυριεύς τοῦ ἀνθρώπου ἐφ' ὅσον χρόνον ζῇ;» καὶ τὰ ἑξῆς ἕως τοῦ· «γενομένην ἀνδρὶ ἑτέρῳ.» Εἴρηται δὲ πλείονα ἡμῖν εἰς τὸν τόπον, διηγουμένοις τὸ χωρίον τοῦ τῆς πρὸς Ρωμαίους Επιστολῆς ἐν τοῖς εἰς αὐτὴν ἐξηγητικοῖς. Ταῦτα μὲν, εἰ καὶ μετὰ παρεκβάσεως λελέχθαι δοκεῖ, εἰρήσθω εἰς σαφήνειαν τοῦ παρὰ Μωϋσεῖ νόμου, οὗ μνησθέντες οἱ Σαδδουκαῖοι ἐπύθοντο τοῦ Σωτῆρος, λέγοντες τό· ο Μωϋσῆς εἶπεν· Ἐάν τις ἀπο θάνῃ μὴ ἔχων τέκνα,» καὶ τὰ ἑξῆς. Φέρε δὲ μετὰ ταῦτα τὰ ἄλλα τοῦ Εὐαγγελίου ἐξετάσωμεν τὰ ἀπὸ τοῦ· «Ησαν δὲ παρ᾽ ἡμῖν ἑπτὰ ἀδελφοὶ, καὶ ὁ πρῶτ τος γήμας ἐτελεύτησε,» καὶ τὰ ἑξῆς. Ὁ μὲν Ησαΐας ἐν τῇ προφητείᾳ φησίν· Ἐπιλήψονται ἑπτὰ γυναί κες ἀνθρώπου ἑνὸς, λέγουσαι· Τὸν ἄρτον ἡμῶν φαγώ μεθα, καὶ τὰ ἱμάτια ἡμῶν περιβαλώμεθα, πλὴν τὸ ὄνομα τὸ σὸν κεκλήσθω ἐφ' ἡμᾶς· ἄφελε τὸν ὀνειδι σμὸν ἡμῶν.» Οἱ δὲ προσελθόντες Σαδδουκαίοι τῷ Σα τῆρι τὸ ἀνάπαλιν τῇ προφητεία φασὶ περὶ ἀνδρῶν ἑπτὰ γαμησάντων μίαν γυναῖκα· πλάσμα δὲ δοκεῖ μα εἶναι τὸ πρόβλημα αὐτῶν, προθεμένων διὰ τοῦ πλάτ ματος τὸν περὶ ἀναστάσεως ἀθετῆσαι λόγον, καὶ αἰηθέντων ἀκολουθεῖν τῇ ἀναστάσει τὸ ἕκαστον τῶν ἀνισταμένων τὴν αὐτὴν ἔχειν σχέσιν πρὸς οὓς εἶχεν ἐν τῷ βίῳ τούτῳ, ἵν᾿ ὁ μὲν ἀνὴρ ἀπολάβῃ καὶ τὴν γυναῖκα μετὰ τοῦ τυχεῖν ἀναστάσεως· ὁ δὲ πατὴρ μείνῃ ἐν τῇ σχέσει τῇ πρὸς τὸν υἱὸν, καὶ ὁ ἀδελφὸς πρὸς τὸν ἀδελφόν. γνόουν δὲ ἄρα, ὅτι ὁ δημιουργός, πάντα ποιῶν πρὸς τὸ χρήσιμον, ὅπου μὲν γένεσις ἐστι καὶ φθορά, πεποίηκεν ἀναγκαίως τὰς τοιαύτας σχέσεις, ἵν᾿ ὁ μέν τις ᾗ ἀνὴρ διὰ γυναικὸς διακονού μενος παίδων γενέσει· οἱ δὲ γεννώμενοι σχεσί τι ἐκ τῆς διὰ τῶν αὐτῶν γενέσεως συγγενές, έντε; Τοῦ τῆς. τοῦτο τῆς. Τῆς διὰ τῶν αὐτῶν γενέσεως. Η. γεννήσεως. γεννήσεως, διακονούμενος παίδων γεννήσει, γεννήσεως δὲ ἔργον ἦν,: ὧν ἐν ταῦθα διὰ γέννησιν χρεία ἦν,: παρά τὰ ἐν γεννήσει πράγματα. γένεσιν, γέννησιν Ηετιας. εἰπόντα Σολομῶνα· Ἐράσθητι αὐτῆς, καὶ τηρήσει σε ἀνὴρ δὲ αὐτῆς ὁ σοφός· ἐὰν οὖν ὁ σοφὸς μὴ γεννήσας τινὰς ἐκ τῆς Σοφίας ἀπαλλαγῇ τοῦ βίου, ὁ κατοικήσας μετ' αὐτοῦ ἀδελφὸς, καὶ ἐν τοῖς αὐτοῖς ἀνα παυσάμενος λόγοις, πρεσβευέτω τῶν αὐτῶν, ἵνα γεν νηθῇ ἐκ τῆς Σοφίας ὁ κλέος περιποιήσων τῷ ἀπαλλα γέντι τῆς συμβιώσεως τὸν καρπὸν παραστῆσαι· Εἰ δὲ μὴ βούλοιτο πρεσβεῦσαι ὁ καταλειπόμενος ἀδελφὸς τῶν λόγων, ἀτιμασθήσεται ὑπὸ τῆς σοφίας ἐξ ἡμε σείας αὐτὸν ὑπολυούσης· οὔτε γὰρ οὐχ ὑπολυθήσεται ὁ τοιοῦτος, οὔτε τελείως ὑπολυθήσεται. Εἰς δὲ κατα σκευὴν τοῦ τὸν νόμον ἄνδρα λέγεσθαι κατὰ τὴν Γρα φὴν γυναικὸς, τῆς ψυχῆς, παραθησόμεθα τὰ ἀπὸ τῆς πρὸς Ῥωμαίους οὕτως ἔχοντα· «Η ἀγνοεῖτε, ἀδελφοὶ (γινώσκουσι γὰρ νόμον λαλῶς, ὅτι ὁ νόμος κυριεύς τοῦ ἀνθρώπου ἐφ' ὅσον χρόνον ζῇ;» καὶ τὰ ἑξῆς ἕως τοῦ· «γενομένην ἀνδρὶ ἑτέρῳ.» Εἴρηται δὲ πλείονα ἡμῖν εἰς τὸν τόπον, διηγουμένοις τὸ χωρίον τοῦ τῆς πρὸς Ρωμαίους Επιστολῆς ἐν τοῖς εἰς αὐτὴν ἐξηγητικοῖς. Ταῦτα μὲν, εἰ καὶ μετὰ παρεκβάσεως λελέχθαι δοκεῖ, εἰρήσθω εἰς σαφήνειαν τοῦ παρὰ Μωϋσεῖ νόμου, οὗ μνησθέντες οἱ Σαδδουκαῖοι ἐπύθοντο τοῦ Σωτῆρος, λέγοντες τό· ο Μωϋσῆς εἶπεν· Ἐάν τις ἀπο θάνῃ μὴ ἔχων τέκνα,» καὶ τὰ ἑξῆς. Φέρε δὲ μετὰ ταῦτα τὰ ἄλλα τοῦ Εὐαγγελίου ἐξετάσωμεν τὰ ἀπὸ τοῦ· «Ησαν δὲ παρ᾽ ἡμῖν ἑπτὰ ἀδελφοὶ, καὶ ὁ πρῶτ τος γήμας ἐτελεύτησε,» καὶ τὰ ἑξῆς. Ὁ μὲν Ησαΐας ἐν τῇ προφητείᾳ φησίν· Ἐπιλήψονται ἑπτὰ γυναί κες ἀνθρώπου ἑνὸς, λέγουσαι· Τὸν ἄρτον ἡμῶν φαγώ μεθα, καὶ τὰ ἱμάτια ἡμῶν περιβαλώμεθα, πλὴν τὸ ὄνομα τὸ σὸν κεκλήσθω ἐφ' ἡμᾶς· ἄφελε τὸν ὀνειδι σμὸν ἡμῶν.» Οἱ δὲ προσελθόντες Σαδδουκαίοι τῷ Σα τῆρι τὸ ἀνάπαλιν τῇ προφητεία φασὶ περὶ ἀνδρῶν ἑπτὰ γαμησάντων μίαν γυναῖκα· πλάσμα δὲ δοκεῖ μα εἶναι τὸ πρόβλημα αὐτῶν, προθεμένων διὰ τοῦ πλάτ ματος τὸν περὶ ἀναστάσεως ἀθετῆσαι λόγον, καὶ αἰηθέντων ἀκολουθεῖν τῇ ἀναστάσει τὸ ἕκαστον τῶν ἀνισταμένων τὴν αὐτὴν ἔχειν σχέσιν πρὸς οὓς εἶχεν ἐν τῷ βίῳ τούτῳ, ἵν᾿ ὁ μὲν ἀνὴρ ἀπολάβῃ καὶ τὴν γυναῖκα μετὰ τοῦ τυχεῖν ἀναστάσεως· ὁ δὲ πατὴρ μείνῃ ἐν τῇ σχέσει τῇ πρὸς τὸν υἱὸν, καὶ ὁ ἀδελφὸς πρὸς τὸν ἀδελφόν. γνόουν δὲ ἄρα, ὅτι ὁ δημιουργός, πάντα ποιῶν πρὸς τὸ χρήσιμον, ὅπου μὲν γένεσις ἐστι καὶ φθορά, πεποίηκεν ἀναγκαίως τὰς τοιαύτας σχέσεις, ἵν᾿ ὁ μέν τις ᾗ ἀνὴρ διὰ γυναικὸς διακονού μενος παίδων γενέσει· οἱ δὲ γεννώμενοι σχεσί τι ἐκ τῆς διὰ τῶν αὐτῶν γενέσεως συγγενές, έντε; Τοῦ τῆς. τοῦτο τῆς. Τῆς διὰ τῶν αὐτῶν γενέσεως. Η. γεννήσεως. γεννήσεως, διακονούμενος παίδων γεννήσει, γεννήσεως δὲ ἔργον ἦν,: ὧν ἐν ταῦθα διὰ γέννησιν χρεία ἦν,: παρά τὰ ἐν γεννήσει πράγματα. γένεσιν, γέννησιν Ηετιας. praeesse, eamque tueri noluerit, ignominia alere-. tur a Sapientia ipsum dimidia tantum ex parte ex calceante: nec enim non excalceabitur ejusmodi home, neque omnino excalceabitur. Ut autein legem virum mulieris, animæ scilicet, ex Scriptura dici probemus, hunc ex Epistola ad Romanos propone mus locum, qui ita se habet 17: An ignoratis, fratres (scientibus enim legem loquor), quia lex in homine dominatur quanto tempore vivit?» et cæ tera, usque ad id: «Si fuerit cum alio viro. › Plu rima autem a nobis in hunc locum dicta sunt, cum in nostris in Epistolam ad Romanos commentariis ipsum interpretaremur. bis videantur esse dicta, ad elucidandam tamen Mosaicam legem prolata sint, quam citantes Sad ducai Servatorem interrogabant, dicentes ": «Moy ses dixit: Si quis mortuus fuerit non habens fi lium, et reliqua. Agedum vero reliquam post illa Evangelii partem enucleemus, quæ inde ordi tur 30: «Erant autem apud nos septem fratres, et primus, uxore ducta, defunctus est,» et quæ sunt deinceps. Isaias quidem ait in prophetia Ap prebendent septem mulieres virum unum in die illa, dicentes: Panem nostrum comedemus, et vesti mentis nostris operiemur, tantummodo invocetur nomen tuum super nos, aufer opprobrium nostrum. › Accedentes autem ad Servatorem nostrum Saddu cæi, de septem viris qui unam duxerant uxorem prophetiæ contraria dicunt: figmentum autem vi detur esse quæstio eorum, quibus id propositum est, ut per fictionem doctrinam de resurrectione sub vertant, quique ex resurrectione consequi existimant ut unusquisque resurrectorum eamdem habeat affinitatem ac babitum cum quibus in hac vita habuit, adeo ut uxorem suanı postquam re surrexerit vir recipiat; pater autem in eodem erga Blium habitu, et frater erga fratrem perseveret. At rerum omnium opificem, cum res quasque ad uti litatem compararet, ubi ortus foret et interitus, ejusmodi habitus necessario invenisse nesciebant, viri. Igitur vivente viro adultera est, si facta fuerit alteri viro. Si autem mortuus fuerit vir, liberata est a lege viri, ita ut,non sit adultera si fuerit cum altero viro.» Christum interrogabant dicentes: Moyses dixit; et cætera, putaverunt omnia sic futura esse illic, quo modo sunt in sæculo isto viri et uxores, patres et filii, fratres et sorores. Debuerunt enim considerare tunc Sadducæi ea quæ sequebantur opinionem eorum: quoniam si sunt ibi nuptiæ, et partus: si partus, et mortes et infirmitates: si nativitas, et pueritia et ascensiones a pueritia ad maturitatem virilem, et mi norationes senectutis. Si autem hæc omnia, erit et malitia, et vix alicubi virtus invenietur in raris bo minibus quærentibus eam. Et his quid potest esse amplius vanum? et melius est ut nec sit resurrectio, Rom. v11, 1, 2, 3. Matth. xx11, 24. 2* ibid., 25. Legendum Ita G. R. at Malin et paulo quoque superius et mox Isa. IV, et iterum inferius et aliquanto post Sed fortasse confuderit Origenes. praeesse, eamque tueri noluerit, ignominia alere-. tur a Sapientia ipsum dimidia tantum ex parte ex calceante: nec enim non excalceabitur ejusmodi home, neque omnino excalceabitur. Ut autein legem virum mulieris, animæ scilicet, ex Scriptura dici probemus, hunc ex Epistola ad Romanos propone mus locum, qui ita se habet 17: An ignoratis, fratres (scientibus enim legem loquor), quia lex in homine dominatur quanto tempore vivit?» et cæ tera, usque ad id: «Si fuerit cum alio viro. › Plu rima autem a nobis in hunc locum dicta sunt, cum in nostris in Epistolam ad Romanos commentariis ipsum interpretaremur. bis videantur esse dicta, ad elucidandam tamen Mosaicam legem prolata sint, quam citantes Sad ducai Servatorem interrogabant, dicentes ": «Moy ses dixit: Si quis mortuus fuerit non habens fi lium, et reliqua. Agedum vero reliquam post illa Evangelii partem enucleemus, quæ inde ordi tur 30: «Erant autem apud nos septem fratres, et primus, uxore ducta, defunctus est,» et quæ sunt deinceps. Isaias quidem ait in prophetia Ap prebendent septem mulieres virum unum in die illa, dicentes: Panem nostrum comedemus, et vesti mentis nostris operiemur, tantummodo invocetur nomen tuum super nos, aufer opprobrium nostrum. › Accedentes autem ad Servatorem nostrum Saddu cæi, de septem viris qui unam duxerant uxorem prophetiæ contraria dicunt: figmentum autem vi detur esse quæstio eorum, quibus id propositum est, ut per fictionem doctrinam de resurrectione sub vertant, quique ex resurrectione consequi existimant ut unusquisque resurrectorum eamdem habeat affinitatem ac babitum cum quibus in hac vita habuit, adeo ut uxorem suanı postquam re surrexerit vir recipiat; pater autem in eodem erga Blium habitu, et frater erga fratrem perseveret. At rerum omnium opificem, cum res quasque ad uti litatem compararet, ubi ortus foret et interitus, ejusmodi habitus necessario invenisse nesciebant, viri. Igitur vivente viro adultera est, si facta fuerit alteri viro. Si autem mortuus fuerit vir, liberata est a lege viri, ita ut,non sit adultera si fuerit cum altero viro.» Christum interrogabant dicentes: Moyses dixit; et cætera, putaverunt omnia sic futura esse illic, quo modo sunt in sæculo isto viri et uxores, patres et filii, fratres et sorores. Debuerunt enim considerare tunc Sadducæi ea quæ sequebantur opinionem eorum: quoniam si sunt ibi nuptiæ, et partus: si partus, et mortes et infirmitates: si nativitas, et pueritia et ascensiones a pueritia ad maturitatem virilem, et mi norationes senectutis. Si autem hæc omnia, erit et malitia, et vix alicubi virtus invenietur in raris bo minibus quærentibus eam. Et his quid potest esse amplius vanum? et melius est ut nec sit resurrectio, Rom. v11, 1, 2, 3. Matth. xx11, 24. 2* ibid., 25. Legendum Ita G. R. at Malin et paulo quoque superius et mox Isa. IV, et iterum inferius et aliquanto post Sed fortasse confuderit Origenes. 33. Quamvis autem hæc per digressionem a no 35. Hæc in excessu diximus ad manifestandum legem Moysi, cujus memoriam facientes Sadducæi, 33. Quamvis autem hæc per digressionem a no 35. Hæc in excessu diximus ad manifestandum legem Moysi, cujus memoriam facientes Sadducæi,
PG 13:1585εἰ δέ ἐστιν ἄλλως τις παρὰ «τὸ κατὰ σάρκα» ἀδελφὸς καὶ ἑτέρως παρὰ τὰ ἐν γενέσει πράγματα πατὴρ καὶ υἱός, οὐκέτι διὰ γυναικὸς οὐδὲ δι’ ἀσχημόνων μερῶν τοῦ σώματος, ἀλλὰ ἀνάλογον τῷ καὶ τὸν σωτῆρα υἱὸν εἶναι τοῦ θεοῦ, ἐπιστήσει ὁ δυνάμενος τὰ τηλικαῦτα ὀρθῶς ζητεῖν χωρήσας «τὸ πάντα» ἐρευνῶν «πνεῦμα, καὶ τὰ βάθη τοῦ θεοῦ». Ἐγὼ δὲ οὐ μόνον ἐπὶ τούτων τὸ ἑτεροῖον καὶ ὥσπερ ὁμώνυμον παραλαμβάνω, λέγω τὰ ἀδελφοῦ καὶ πατρὸς καὶ υἱοῦ, ἀλλὰ καὶ περὶ γυναικὸς καὶ ἀνδρός. «ἐν γὰρ τῇ ἀναστάσει» τῶν νεκρῶν ἀληθὲς καὶ τὸ «οὔτε γαμοῦσιν οὔτε γαμίζονται, ἀλλ’ εἰσὶν ὡς οἱ ἄγγελοι ἐν τῷ οὐρανῷ,» ἀληθὲς δὲ καὶ τὸ ὡς ἐν παραβολῇ εἰρημένον περὶ ἑτεροίου παρὰ τοὺς ἐπὶ γῆς γάμους ἐν τῷ «ὡμοιώθη ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἀνθρώπῳ βασιλεῖ, ὅστις ποιῶν γάμους τῷ υἱῷ αὐτοῦ» καὶ τὰ ἑξῆς καὶ ἐν τῷ «τότε ὁμοιωθήσεται ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν δέκα παρθένοις, αἵτινες λαβοῦσαι τὰς λαμπάδας αὐτῶν» καὶ τὰ ἑξῆς. οὐκοῦν ὁ υἱὸς τοῦ βασιλέως «ἐν τῇ ἀναστάσει» τῶν νεκρῶν γαμεῖ γάμον παρὰ πάντα γάμον, ὃν ὀφθαλμὸς εἶδε καὶ οὖς ἤκουσε «καὶ ἐπὶ καρδίαν ἀνθρώπου» ἀνέβη·
εἰ δέ ἐστιν ἄλλως τις παρὰ «τὸ κατὰ σάρκα» ἀδελφὸς καὶ ἑτέρως παρὰ τὰ ἐν γενέσει πράγματα πατὴρ καὶ υἱός, οὐκέτι διὰ γυναικὸς οὐδὲ δι’ ἀσχημόνων μερῶν τοῦ σώματος, ἀλλὰ ἀνάλογον τῷ καὶ τὸν σωτῆρα υἱὸν εἶναι τοῦ θεοῦ, ἐπιστήσει ὁ δυνάμενος τὰ τηλικαῦτα ὀρθῶς ζητεῖν χωρήσας «τὸ πάντα» ἐρευνῶν «πνεῦμα, καὶ τὰ βάθη τοῦ θεοῦ». Ἐγὼ δὲ οὐ μόνον ἐπὶ τούτων τὸ ἑτεροῖον καὶ ὥσπερ ὁμώνυμον παραλαμβάνω, λέγω τὰ ἀδελφοῦ καὶ πατρὸς καὶ υἱοῦ, ἀλλὰ καὶ περὶ γυναικὸς καὶ ἀνδρός. «ἐν γὰρ τῇ ἀναστάσει» τῶν νεκρῶν ἀληθὲς καὶ τὸ «οὔτε γαμοῦσιν οὔτε γαμίζονται, ἀλλ’ εἰσὶν ὡς οἱ ἄγγελοι ἐν τῷ οὐρανῷ,» ἀληθὲς δὲ καὶ τὸ ὡς ἐν παραβολῇ εἰρημένον περὶ ἑτεροίου παρὰ τοὺς ἐπὶ γῆς γάμους ἐν τῷ «ὡμοιώθη ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἀνθρώπῳ βασιλεῖ, ὅστις ποιῶν γάμους τῷ υἱῷ αὐτοῦ» καὶ τὰ ἑξῆς καὶ ἐν τῷ «τότε ὁμοιωθήσεται ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν δέκα παρθένοις, αἵτινες λαβοῦσαι τὰς λαμπάδας αὐτῶν» καὶ τὰ ἑξῆς. οὐκοῦν ὁ υἱὸς τοῦ βασιλέως «ἐν τῇ ἀναστάσει» τῶν νεκρῶν γαμεῖ γάμον παρὰ πάντα γάμον, ὃν ὀφθαλμὸς εἶδε καὶ οὖς ἤκουσε «καὶ ἐπὶ καρδίαν ἀνθρώπου» ἀνέβη· ἀδελφοί· γενέσεως δὲ ἔργον ἦν καὶ πατὴρ καὶ υἱός, καὶ μήτηρ καὶ θυγάτηρ. Εἰ οὖν ἐν τῇ μακαριότητι οἱ γέρως ἀξιούμενοι διὰ τὸν ἐνεστηκότα αἰῶνα ἐν ᾧ καλῶς ἐβίωσαν, ἐν ἐκείνῃ ἔσονται τῇ ζωῇ, καὶ οὐδεὶς τῶν μὴ ἀγωνισαμένων ἐνταῦθα καταξιοῦται τῆς ἐκ νεκρῶν ἀναστάσεως δηλονότι ὧν ἐνταῦθα διὰ γένεσιν χρεία ἦν, ταῦτα οὐκ ἔσται ἐκεῖ· οὐδὲν γὰρ παρέλκον ὁ Θεὸς ποιεῖ, οὐδὲ μάτην τι παρ' αὐτῷ για νεται. Εχρῆν δὲ ὁρᾷν τοὺς Σαδδουκαίους τὸ ἀκόλου θον αὐτῶν τῇ ὑπονοίᾳ περὶ τοῦ ἕκαστον ἀπολήψεσθαι τὴν ἑαυτοῦ γυναῖκα, ὅτι πάλιν ἐκεῖ τεκνογονίαι· καὶ παίδων γενέσεις, καὶ θάνατοι· εἰ δὲ ταῦτα, καὶ νόσοι εἰ δὲ γενέσεις, καὶ νηπιότητες καὶ προβάσεις ἀπὸ νηπιότητος ἐπὶ τὸ συμπληροῦσθαι διάλεκτον, καὶ ὕστερον τὸν λόγον, καὶ ἐν τῇ συμπληρώσει τοῦ λόγου κακίαν, καὶ μόλις ποτὲ πάλιν ἀρετὴν ἐν ὀλίγοις τοῖς ζητοῦσιν αὐτὴν εὑρίσκεσθαι. Τούτων δὲ τί ἂν εἴη ματαιότερον; Καὶ βέλτιόν γέ ἐστι μὴ εἶναι ἀνάστα σιν τοῦ τοιαύτην εἶναι ὁποίαν ὑπενόουν οἱ Σαδδου καῖοι, ὑπολαμβάνοντες ἀκολουθεῖν τῇ ἐκ νεκρῶν ἀναστάσει τὸ ἀπολαμβάνειν ἕκαστον τὴν γυναῖκα· ᾧ Καὶ οὐδεὶς τῶν μὴ ἀγωνισαμένων ἐνταῦθα καταξιοῦται τῆς ἐκ νεκρῶν ἀναστάσεως. ἀνάστασις τῶν δι- ς καίων, χιν, 14, ἀνάστασις ζωῆς, ανά στασις πρώτη, 5; ἀνάστασις κρίσεως, Ἐγὼ δὲ φημί σοι, ὅτι ἡ μὲν βιώσασα χρηστῶς ψυχὴ εἰς ἀνάστασιν ἐλεύσεται ζωῆς· ἡ δὲ ζήσασα κακῶς εἰς αἰώνιον πορεύσεται χνει: Εἴποι δ' ἄν τις, οὐκ οἶδα πότερον ὑγιῶς ἢ ἐσφαλ μένως λέγων, ὀνικὸν εἶναι τὸ βαρὺ τοῦ φαύλου σῶμα καὶ κατωφερές, ὅπερ ἀναλήψεται ἐν τῇ ἀναστάσει, ἵνα καταποντισθῇ ἐν τῇ ἀβύσσω, ἀδελφοί· γενέσεως δὲ ἔργον ἦν καὶ πατὴρ καὶ υἱός, καὶ μήτηρ καὶ θυγάτηρ. Εἰ οὖν ἐν τῇ μακαριότητι οἱ γέρως ἀξιούμενοι διὰ τὸν ἐνεστηκότα αἰῶνα ἐν ᾧ καλῶς ἐβίωσαν, ἐν ἐκείνῃ ἔσονται τῇ ζωῇ, καὶ οὐδεὶς τῶν μὴ ἀγωνισαμένων ἐνταῦθα καταξιοῦται τῆς ἐκ νεκρῶν ἀναστάσεως δηλονότι ὧν ἐνταῦθα διὰ γένεσιν χρεία ἦν, ταῦτα οὐκ ἔσται ἐκεῖ· οὐδὲν γὰρ παρέλκον ὁ Θεὸς ποιεῖ, οὐδὲ μάτην τι παρ' αὐτῷ για νεται. Εχρῆν δὲ ὁρᾷν τοὺς Σαδδουκαίους τὸ ἀκόλου θον αὐτῶν τῇ ὑπονοίᾳ περὶ τοῦ ἕκαστον ἀπολήψεσθαι τὴν ἑαυτοῦ γυναῖκα, ὅτι πάλιν ἐκεῖ τεκνογονίαι· καὶ παίδων γενέσεις, καὶ θάνατοι· εἰ δὲ ταῦτα, καὶ νόσοι εἰ δὲ γενέσεις, καὶ νηπιότητες καὶ προβάσεις ἀπὸ νηπιότητος ἐπὶ τὸ συμπληροῦσθαι διάλεκτον, καὶ ὕστερον τὸν λόγον, καὶ ἐν τῇ συμπληρώσει τοῦ λόγου κακίαν, καὶ μόλις ποτὲ πάλιν ἀρετὴν ἐν ὀλίγοις τοῖς ζητοῦσιν αὐτὴν εὑρίσκεσθαι. Τούτων δὲ τί ἂν εἴη ματαιότερον; Καὶ βέλτιόν γέ ἐστι μὴ εἶναι ἀνάστα σιν τοῦ τοιαύτην εἶναι ὁποίαν ὑπενόουν οἱ Σαδδου καῖοι, ὑπολαμβάνοντες ἀκολουθεῖν τῇ ἐκ νεκρῶν ἀναστάσει τὸ ἀπολαμβάνειν ἕκαστον τὴν γυναῖκα· ᾧ Καὶ οὐδεὶς τῶν μὴ ἀγωνισαμένων ἐνταῦθα καταξιοῦται τῆς ἐκ νεκρῶν ἀναστάσεως. ἀνάστασις τῶν δις καίων, χιν, 14, ἀνάστασις ζωῆς, ανά στασις πρώτη, 5; ἀνάστασις κρίσεως, Ἐγὼ δὲ φημί σοι, ὅτι ἡ μὲν βιώσασα χρηστῶς ψυχὴ εἰς ἀνάστασιν ἐλεύσεται ζωῆς· ἡ δὲ ζήσασα κακῶς εἰς αἰώνιον πορεύσεται χνει: Εἴποι δ' ἄν τις, οὐκ οἶδα πότερον ὑγιῶς ἢ ἐσφαλ μένως λέγων, ὀνικὸν εἶναι τὸ βαρὺ τοῦ φαύλου σῶμα καὶ κατωφερές, ὅπερ ἀναλήψεται ἐν τῇ ἀναστάσει, ἵνα καταποντισθῇ ἐν τῇ ἀβύσσω, ut aliquis sit vir ad liberorum procreationen au uxore adjutus; qui autem inde geniti sunt, quod ex iisdem nati fuerint, aliquam habeant consanguini tatem, invicem nempe fraternitate conjuncti; gene rationis autem opus erat pater et filius, et mater ac filia. Si ergo hanc adipiscentur vitam, qui propter præsens hocce sæculum in quo recte vixerant in beatitudine præmio digni censentur, neque quisquam a mortuis consequitur ut resurgat qui hic non de certaverit, manifestum sane est quibus propter ge nerationem hic opus erat, ea illic minime ſutura; nec enim supervacaneum quidquam facit Deus, neque frustra quidpiam ab illo producitur. Considerassent Sadducæi quid ex hac sua opinione foret conse ctarium, cum uxorem suam assumpturum uNUDI quemque arbitrabantur; futuras nimirum ibi libe rorum procreationes, infantium ortus et mortes; ac si hæc admittantur, morbos quoque: si genituræ etiam, infantiam, et ab infantia ad loquelæ perfe ctionem progressum, ac rationem denique, et dum perfcitur ac completur ratio, malitiam et vix ali quam ut sit talis qualem existimant Sadducæi. Si autem ibi est aut pater, aut frater, aut aliquid ejuscemodi, non tamen est secundum nativitatem carnalem, neque per mulierem, neque per turpes corporis partes. Ego autem existimo non tantum ibi patres et filios esse secundum impassibilem spiritum, sed etiam uxorem et virum in spiritus unitate, secundum parabolam illam quæ dicit: Simile est regnum cœlorum homini Duplex erit resurrectionis forma: alia Luc. quæ et et Αpoc. xx, alia Joann. v, 29, quæ et deúτspoç Bávaros, Apoc. xx, 11, el ávástasis adíxov, Act. xxiv, 15. Utramque resurrectionem expressit Daniel, c. XII, 2: ‹ Et multi de his qui dormiunt in terræ pulvere evigila bunt, alii in vitam æternam, et alii in opprobrium, ut videant semper. › Origenes lib. xxvını în Isaiam Licet ergo oinnes resurgant, et unusquisque in suo ordine resurgat, considerandum est tamen pro pter illum sermonem Joannis, quem in Revelatione sua dicit: Beatus qui pariem habet in resurrectione prima; in hoc secunda mors non habet potestatem; ne forte dividi omnis resurrectionis ratio in duas partes possit, id est, in eos qui salvandi sunt justos, et in eos qui cruciandi sunt peccatores: ut sit una quidem bonorum, quæ dicitur prima; illa vero quæ est miserorum, secunda dicatur; et illam quidem in omnibus puram, bilarem, totius plenam lætitiæ; illam vero alteram totam tristem, totam mæroris plenam. Repræsentat hunc locum Pamphilus in sua Apologia. Quinetiam discimus ex Gennadio existimasse nonnullos duplex futurum resurgendi tempus; ac priore loco suscitatum iri justos, se cundo peccatores. Erit, inquit, resurrectio mor tuorum omnium hominum, sed una, et insimul, et semel. Non prima justorum, et secunda peccatorum, ut fabula est somniatorum; sed una omnium.) Duplicem quoque resurrectionem commemorat Au gustinus lib. xx De civit. Dei, cap. 6, aliam quæ munc est, animarum videlicet, quæ a peccatis per pœnitentiam resurgunt, atque illam esse ávástaGLY póny, de qua Apoc. xx, 5, aliam quæ futura est, corporum nimirum, quæ in postremo judicio a mortuis resurgent. At cap. libri ejusdem resur rectionem justorum ab impiorum resurrectione se cernit. Sed et ávástasis morti æternæ ac damna tioni nonnunquam opponitur. Fidem faciunt hæc Isidori Pelusiotæ verba Tupáv. Ego vero dico tibi animam quæ bene vi xerit, in resurrectionem ituram vitæ; quæ vero male vixerit, in ignem æternum abituram: et illa Lactantii lib. vil Divin. instit., cap. 21: Tunc quorum fuerit probata justitia, hi præmium immor talitatis accipient: quorum autem peccata et sce lera detecta fuerint, non resurgent, sed cum impiis recondentur in easdem tenebras, ad certa supplicia destinati. 'Avάotasty itaque simpliciter eo sensu verişimile est ab Origene hoc loco usurpatam, qua tenus morti æternæ opponitur: futurum enim ut impii quoque resurgant ipse agnoscit supra in Matth. etc., et lib. u De resurrectione: "Sane"qualis fuerit uniuscujusque præparatio in hac vita, talis erit et resurrectio ejus. Qui beatus hic vixerit, corpus ejus in resurrectione diviniore splendore fulgebit, et apta ei mansio bea torum tribuetur locorum. Huic vero qui in malitia consumpserit tempus sibi vitæ præsentis indultum, tale dabitur corpus quod sufficere et perdurare pos sit in poenis, etc. Idem quoque fusius declarat libro v Contra Celsum, et eamdem hanc ipsi senten tiam asserit Pamphilus in Apologia; cum enim in quæstione de futura mortuorum resurrectione jam inde a vetustis temporibus multa peccasse dictus sit Origenes, et in nefarias, ac a communi orthodo xorum sensu discrepantes sententias incidisse; ab bac ipsum suspicione prohibere conatus est Pam philus. Epiphanius autem, hær. LXIV, cap. 10, quamvis Origenem inducal resurrectionem impu gnantem; cum iis tamen eum committit, qui ex his psalm. verbis ‹ Propterea non resurgent impii in judicio, resurrectionem malis abjudicabant. Cæterum hæc in Origenianis expendimus. Huɛtius. ut aliquis sit vir ad liberorum procreationen au uxore adjutus; qui autem inde geniti sunt, quod ex iisdem nati fuerint, aliquam habeant consanguini tatem, invicem nempe fraternitate conjuncti; gene rationis autem opus erat pater et filius, et mater ac filia. Si ergo hanc adipiscentur vitam, qui propter præsens hocce sæculum in quo recte vixerant in beatitudine præmio digni censentur, neque quisquam a mortuis consequitur ut resurgat qui hic non de certaverit, manifestum sane est quibus propter ge nerationem hic opus erat, ea illic minime ſutura; nec enim supervacaneum quidquam facit Deus, neque frustra quidpiam ab illo producitur. Considerassent Sadducæi quid ex hac sua opinione foret conse ctarium, cum uxorem suam assumpturum uNUDI quemque arbitrabantur; futuras nimirum ibi libe rorum procreationes, infantium ortus et mortes; ac si hæc admittantur, morbos quoque: si genituræ etiam, infantiam, et ab infantia ad loquelæ perfe ctionem progressum, ac rationem denique, et dum perfcitur ac completur ratio, malitiam et vix ali quam ut sit talis qualem existimant Sadducæi. Si autem ibi est aut pater, aut frater, aut aliquid ejuscemodi, non tamen est secundum nativitatem carnalem, neque per mulierem, neque per turpes corporis partes. Ego autem existimo non tantum ibi patres et filios esse secundum impassibilem spiritum, sed etiam uxorem et virum in spiritus unitate, secundum parabolam illam quæ dicit: Simile est regnum cœlorum homini Duplex erit resurrectionis forma: alia Luc. quæ et et Αpoc. xx, alia Joann. v, 29, quæ et deúτspoç Bávaros, Apoc. xx, 11, el ávástasis adíxov, Act. xxiv, 15. Utramque resurrectionem expressit Daniel, c. XII, 2: ‹ Et multi de his qui dormiunt in terræ pulvere evigila bunt, alii in vitam æternam, et alii in opprobrium, ut videant semper. › Origenes lib. xxvını în Isaiam Licet ergo oinnes resurgant, et unusquisque in suo ordine resurgat, considerandum est tamen pro pter illum sermonem Joannis, quem in Revelatione sua dicit: Beatus qui pariem habet in resurrectione prima; in hoc secunda mors non habet potestatem; ne forte dividi omnis resurrectionis ratio in duas partes possit, id est, in eos qui salvandi sunt justos, et in eos qui cruciandi sunt peccatores: ut sit una quidem bonorum, quæ dicitur prima; illa vero quæ est miserorum, secunda dicatur; et illam quidem in omnibus puram, bilarem, totius plenam lætitiæ; illam vero alteram totam tristem, totam mæroris plenam. Repræsentat hunc locum Pamphilus in sua Apologia. Quinetiam discimus ex Gennadio existimasse nonnullos duplex futurum resurgendi tempus; ac priore loco suscitatum iri justos, se cundo peccatores. Erit, inquit, resurrectio mor tuorum omnium hominum, sed una, et insimul, et semel. Non prima justorum, et secunda peccatorum, ut fabula est somniatorum; sed una omnium.) Duplicem quoque resurrectionem commemorat Au gustinus lib. xx De civit. Dei, cap. 6, aliam quæ munc est, animarum videlicet, quæ a peccatis per pœnitentiam resurgunt, atque illam esse ávástaGLY póny, de qua Apoc. xx, 5, aliam quæ futura est, corporum nimirum, quæ in postremo judicio a mortuis resurgent. At cap. libri ejusdem resur rectionem justorum ab impiorum resurrectione se cernit. Sed et ávástasis morti æternæ ac damna tioni nonnunquam opponitur. Fidem faciunt hæc Isidori Pelusiotæ verba Tupáv. Ego vero dico tibi animam quæ bene vi xerit, in resurrectionem ituram vitæ; quæ vero male vixerit, in ignem æternum abituram: et illa Lactantii lib. vil Divin. instit., cap. 21: Tunc quorum fuerit probata justitia, hi præmium immor talitatis accipient: quorum autem peccata et sce lera detecta fuerint, non resurgent, sed cum impiis recondentur in easdem tenebras, ad certa supplicia destinati. 'Avάotasty itaque simpliciter eo sensu verişimile est ab Origene hoc loco usurpatam, qua tenus morti æternæ opponitur: futurum enim ut impii quoque resurgant ipse agnoscit supra in Matth. etc., et lib. u De resurrectione: "Sane"qualis fuerit uniuscujusque præparatio in hac vita, talis erit et resurrectio ejus. Qui beatus hic vixerit, corpus ejus in resurrectione diviniore splendore fulgebit, et apta ei mansio bea torum tribuetur locorum. Huic vero qui in malitia consumpserit tempus sibi vitæ præsentis indultum, tale dabitur corpus quod sufficere et perdurare pos sit in poenis, etc. Idem quoque fusius declarat libro v Contra Celsum, et eamdem hanc ipsi senten tiam asserit Pamphilus in Apologia; cum enim in quæstione de futura mortuorum resurrectione jam inde a vetustis temporibus multa peccasse dictus sit Origenes, et in nefarias, ac a communi orthodo xorum sensu discrepantes sententias incidisse; ab bac ipsum suspicione prohibere conatus est Pam philus. Epiphanius autem, hær. LXIV, cap. 10, quamvis Origenem inducal resurrectionem impu gnantem; cum iis tamen eum committit, qui ex his psalm. verbis ‹ Propterea non resurgent impii in judicio, resurrectionem malis abjudicabant. Cæterum hæc in Origenianis expendimus. Huɛtius.
PG 13:1586καὶ ἔσται ὁ σεμνὸς καὶ θεῖος ἐκεῖνος καὶ πνευματικὸς γάμος ἐν ἀρρήτοις ῥήμασιν, ἃ μὴ ἔξεστιν ἀνθρώπῳ λαλεῖν. ζητήσει δέ τις εἰ ἀνάλογον τῷ «ἐν τῇ ἀναστάσει» τῶν νεκρῶν τοῦ νυμφίου γάμῳ εἰσὶ καὶ ἄλλοι γάμοι ἢ «ἐν τῇ ἀναστάσει» τῶν νεκρῶν μόνος ὁ νυμφίος, καταργήσας πάντα γάμον, γαμεῖ γάμον, οὐχ ὅπου «ἔσονται οἱ δύο εἰς σάρκα μίαν», ἀλλ’ ὅπου κυριώτερόν ἐστιν εἰπεῖν ὅτι ἓν πνεῦμά εἰσιν ὁ νυμφίος καὶ ἡ νύμφη. ἀλλ’ ὅρα μήποτε ὀλίσθῃς ἀκούων τοιούτων λόγων πρὸς τὸ τὴν περὶ τῶν αἰώνων μυθοποιίαν, ἀρρένων καὶ θηλειῶν, παραδέξασθαι κατὰ τοὺς ἀναπλάσαντας τὰς συζυγίας αὐτῶν οὐδαμῶς [οὔσας οὐδ’] ὑπὸ τῶν ἱερῶν γραμμάτων δηλουμένας. Ἐπεὶ οὐδεμιᾶς τροπολογίας δεῖται τὸ πύσμα τῶν Σαδδουκαίων περὶ τῶν ἑπτὰ ἀδελφῶν ἐσχηκότων μίαν γυναῖκα, φέρε κατανοήσωμεν τοὺς τοῦ σωτῆρος περὶ ταῦτα λόγους, ἐν οἷς φησι· «πλανᾶσθε μὴ εἰδότες τὰς γραφὰς μηδὲ τὴν δύναμιν τοῦ θεοῦ. ἐν γὰρ τῇ ἀναστάσει οὔτε γαμοῦσιν οὔτε γαμίζονται, ἀλλ’ εἰσὶν ὡς οἱ ἄγγελοι ἐν τῷ οὐρανῷ.» πρὸς τοῦτο δὲ ζητήσει τις τοιαῦτα· ὁ λέγων σωτὴρ τοῖς Σαδδουκαίοις·
εἰ δέ ἐστιν ἄλλως τις παρὰ «τὸ κατὰ σάρκα» ἀδελφὸς καὶ ἑτέρως παρὰ τὰ ἐν γενέσει πράγματα πατὴρ καὶ υἱός, οὐκέτι διὰ γυναικὸς οὐδὲ δι’ ἀσχημόνων μερῶν τοῦ σώματος, ἀλλὰ ἀνάλογον τῷ καὶ τὸν σωτῆρα υἱὸν εἶναι τοῦ θεοῦ, ἐπιστήσει ὁ δυνάμενος τὰ τηλικαῦτα ὀρθῶς ζητεῖν χωρήσας «τὸ πάντα» ἐρευνῶν «πνεῦμα, καὶ τὰ βάθη τοῦ θεοῦ». Ἐγὼ δὲ οὐ μόνον ἐπὶ τούτων τὸ ἑτεροῖον καὶ ὥσπερ ὁμώνυμον παραλαμβάνω, λέγω τὰ ἀδελφοῦ καὶ πατρὸς καὶ υἱοῦ, ἀλλὰ καὶ περὶ γυναικὸς καὶ ἀνδρός. «ἐν γὰρ τῇ ἀναστάσει» τῶν νεκρῶν ἀληθὲς καὶ τὸ «οὔτε γαμοῦσιν οὔτε γαμίζονται, ἀλλ’ εἰσὶν ὡς οἱ ἄγγελοι ἐν τῷ οὐρανῷ,» ἀληθὲς δὲ καὶ τὸ ὡς ἐν παραβολῇ εἰρημένον περὶ ἑτεροίου παρὰ τοὺς ἐπὶ γῆς γάμους ἐν τῷ «ὡμοιώθη ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἀνθρώπῳ βασιλεῖ, ὅστις ποιῶν γάμους τῷ υἱῷ αὐτοῦ» καὶ τὰ ἑξῆς καὶ ἐν τῷ «τότε ὁμοιωθήσεται ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν δέκα παρθένοις, αἵτινες λαβοῦσαι τὰς λαμπάδας αὐτῶν» καὶ τὰ ἑξῆς. οὐκοῦν ὁ υἱὸς τοῦ βασιλέως «ἐν τῇ ἀναστάσει» τῶν νεκρῶν γαμεῖ γάμον παρὰ πάντα γάμον, ὃν ὀφθαλμὸς εἶδε καὶ οὖς ἤκουσε «καὶ ἐπὶ καρδίαν ἀνθρώπου» ἀνέβη· ἀδελφοί· γενέσεως δὲ ἔργον ἦν καὶ πατὴρ καὶ υἱός, καὶ μήτηρ καὶ θυγάτηρ. Εἰ οὖν ἐν τῇ μακαριότητι οἱ γέρως ἀξιούμενοι διὰ τὸν ἐνεστηκότα αἰῶνα ἐν ᾧ καλῶς ἐβίωσαν, ἐν ἐκείνῃ ἔσονται τῇ ζωῇ, καὶ οὐδεὶς τῶν μὴ ἀγωνισαμένων ἐνταῦθα καταξιοῦται τῆς ἐκ νεκρῶν ἀναστάσεως δηλονότι ὧν ἐνταῦθα διὰ γένεσιν χρεία ἦν, ταῦτα οὐκ ἔσται ἐκεῖ· οὐδὲν γὰρ παρέλκον ὁ Θεὸς ποιεῖ, οὐδὲ μάτην τι παρ' αὐτῷ για νεται. Εχρῆν δὲ ὁρᾷν τοὺς Σαδδουκαίους τὸ ἀκόλου θον αὐτῶν τῇ ὑπονοίᾳ περὶ τοῦ ἕκαστον ἀπολήψεσθαι τὴν ἑαυτοῦ γυναῖκα, ὅτι πάλιν ἐκεῖ τεκνογονίαι· καὶ παίδων γενέσεις, καὶ θάνατοι· εἰ δὲ ταῦτα, καὶ νόσοι εἰ δὲ γενέσεις, καὶ νηπιότητες καὶ προβάσεις ἀπὸ νηπιότητος ἐπὶ τὸ συμπληροῦσθαι διάλεκτον, καὶ ὕστερον τὸν λόγον, καὶ ἐν τῇ συμπληρώσει τοῦ λόγου κακίαν, καὶ μόλις ποτὲ πάλιν ἀρετὴν ἐν ὀλίγοις τοῖς ζητοῦσιν αὐτὴν εὑρίσκεσθαι. Τούτων δὲ τί ἂν εἴη ματαιότερον; Καὶ βέλτιόν γέ ἐστι μὴ εἶναι ἀνάστα σιν τοῦ τοιαύτην εἶναι ὁποίαν ὑπενόουν οἱ Σαδδου καῖοι, ὑπολαμβάνοντες ἀκολουθεῖν τῇ ἐκ νεκρῶν ἀναστάσει τὸ ἀπολαμβάνειν ἕκαστον τὴν γυναῖκα· ᾧ Καὶ οὐδεὶς τῶν μὴ ἀγωνισαμένων ἐνταῦθα καταξιοῦται τῆς ἐκ νεκρῶν ἀναστάσεως. ἀνάστασις τῶν δι- ς καίων, χιν, 14, ἀνάστασις ζωῆς, ανά στασις πρώτη, 5; ἀνάστασις κρίσεως, Ἐγὼ δὲ φημί σοι, ὅτι ἡ μὲν βιώσασα χρηστῶς ψυχὴ εἰς ἀνάστασιν ἐλεύσεται ζωῆς· ἡ δὲ ζήσασα κακῶς εἰς αἰώνιον πορεύσεται χνει: Εἴποι δ' ἄν τις, οὐκ οἶδα πότερον ὑγιῶς ἢ ἐσφαλ μένως λέγων, ὀνικὸν εἶναι τὸ βαρὺ τοῦ φαύλου σῶμα καὶ κατωφερές, ὅπερ ἀναλήψεται ἐν τῇ ἀναστάσει, ἵνα καταποντισθῇ ἐν τῇ ἀβύσσω, ἀδελφοί· γενέσεως δὲ ἔργον ἦν καὶ πατὴρ καὶ υἱός, καὶ μήτηρ καὶ θυγάτηρ. Εἰ οὖν ἐν τῇ μακαριότητι οἱ γέρως ἀξιούμενοι διὰ τὸν ἐνεστηκότα αἰῶνα ἐν ᾧ καλῶς ἐβίωσαν, ἐν ἐκείνῃ ἔσονται τῇ ζωῇ, καὶ οὐδεὶς τῶν μὴ ἀγωνισαμένων ἐνταῦθα καταξιοῦται τῆς ἐκ νεκρῶν ἀναστάσεως δηλονότι ὧν ἐνταῦθα διὰ γένεσιν χρεία ἦν, ταῦτα οὐκ ἔσται ἐκεῖ· οὐδὲν γὰρ παρέλκον ὁ Θεὸς ποιεῖ, οὐδὲ μάτην τι παρ' αὐτῷ για νεται. Εχρῆν δὲ ὁρᾷν τοὺς Σαδδουκαίους τὸ ἀκόλου θον αὐτῶν τῇ ὑπονοίᾳ περὶ τοῦ ἕκαστον ἀπολήψεσθαι τὴν ἑαυτοῦ γυναῖκα, ὅτι πάλιν ἐκεῖ τεκνογονίαι· καὶ παίδων γενέσεις, καὶ θάνατοι· εἰ δὲ ταῦτα, καὶ νόσοι εἰ δὲ γενέσεις, καὶ νηπιότητες καὶ προβάσεις ἀπὸ νηπιότητος ἐπὶ τὸ συμπληροῦσθαι διάλεκτον, καὶ ὕστερον τὸν λόγον, καὶ ἐν τῇ συμπληρώσει τοῦ λόγου κακίαν, καὶ μόλις ποτὲ πάλιν ἀρετὴν ἐν ὀλίγοις τοῖς ζητοῦσιν αὐτὴν εὑρίσκεσθαι. Τούτων δὲ τί ἂν εἴη ματαιότερον; Καὶ βέλτιόν γέ ἐστι μὴ εἶναι ἀνάστα σιν τοῦ τοιαύτην εἶναι ὁποίαν ὑπενόουν οἱ Σαδδου καῖοι, ὑπολαμβάνοντες ἀκολουθεῖν τῇ ἐκ νεκρῶν ἀναστάσει τὸ ἀπολαμβάνειν ἕκαστον τὴν γυναῖκα· ᾧ Καὶ οὐδεὶς τῶν μὴ ἀγωνισαμένων ἐνταῦθα καταξιοῦται τῆς ἐκ νεκρῶν ἀναστάσεως. ἀνάστασις τῶν δις καίων, χιν, 14, ἀνάστασις ζωῆς, ανά στασις πρώτη, 5; ἀνάστασις κρίσεως, Ἐγὼ δὲ φημί σοι, ὅτι ἡ μὲν βιώσασα χρηστῶς ψυχὴ εἰς ἀνάστασιν ἐλεύσεται ζωῆς· ἡ δὲ ζήσασα κακῶς εἰς αἰώνιον πορεύσεται χνει: Εἴποι δ' ἄν τις, οὐκ οἶδα πότερον ὑγιῶς ἢ ἐσφαλ μένως λέγων, ὀνικὸν εἶναι τὸ βαρὺ τοῦ φαύλου σῶμα καὶ κατωφερές, ὅπερ ἀναλήψεται ἐν τῇ ἀναστάσει, ἵνα καταποντισθῇ ἐν τῇ ἀβύσσω, ut aliquis sit vir ad liberorum procreationen au uxore adjutus; qui autem inde geniti sunt, quod ex iisdem nati fuerint, aliquam habeant consanguini tatem, invicem nempe fraternitate conjuncti; gene rationis autem opus erat pater et filius, et mater ac filia. Si ergo hanc adipiscentur vitam, qui propter præsens hocce sæculum in quo recte vixerant in beatitudine præmio digni censentur, neque quisquam a mortuis consequitur ut resurgat qui hic non de certaverit, manifestum sane est quibus propter ge nerationem hic opus erat, ea illic minime ſutura; nec enim supervacaneum quidquam facit Deus, neque frustra quidpiam ab illo producitur. Considerassent Sadducæi quid ex hac sua opinione foret conse ctarium, cum uxorem suam assumpturum uNUDI quemque arbitrabantur; futuras nimirum ibi libe rorum procreationes, infantium ortus et mortes; ac si hæc admittantur, morbos quoque: si genituræ etiam, infantiam, et ab infantia ad loquelæ perfe ctionem progressum, ac rationem denique, et dum perfcitur ac completur ratio, malitiam et vix ali quam ut sit talis qualem existimant Sadducæi. Si autem ibi est aut pater, aut frater, aut aliquid ejuscemodi, non tamen est secundum nativitatem carnalem, neque per mulierem, neque per turpes corporis partes. Ego autem existimo non tantum ibi patres et filios esse secundum impassibilem spiritum, sed etiam uxorem et virum in spiritus unitate, secundum parabolam illam quæ dicit: Simile est regnum cœlorum homini Duplex erit resurrectionis forma: alia Luc. quæ et et Αpoc. xx, alia Joann. v, 29, quæ et deúτspoç Bávaros, Apoc. xx, 11, el ávástasis adíxov, Act. xxiv, 15. Utramque resurrectionem expressit Daniel, c. XII, 2: ‹ Et multi de his qui dormiunt in terræ pulvere evigila bunt, alii in vitam æternam, et alii in opprobrium, ut videant semper. › Origenes lib. xxvını în Isaiam Licet ergo oinnes resurgant, et unusquisque in suo ordine resurgat, considerandum est tamen pro pter illum sermonem Joannis, quem in Revelatione sua dicit: Beatus qui pariem habet in resurrectione prima; in hoc secunda mors non habet potestatem; ne forte dividi omnis resurrectionis ratio in duas partes possit, id est, in eos qui salvandi sunt justos, et in eos qui cruciandi sunt peccatores: ut sit una quidem bonorum, quæ dicitur prima; illa vero quæ est miserorum, secunda dicatur; et illam quidem in omnibus puram, bilarem, totius plenam lætitiæ; illam vero alteram totam tristem, totam mæroris plenam. Repræsentat hunc locum Pamphilus in sua Apologia. Quinetiam discimus ex Gennadio existimasse nonnullos duplex futurum resurgendi tempus; ac priore loco suscitatum iri justos, se cundo peccatores. Erit, inquit, resurrectio mor tuorum omnium hominum, sed una, et insimul, et semel. Non prima justorum, et secunda peccatorum, ut fabula est somniatorum; sed una omnium.) Duplicem quoque resurrectionem commemorat Au gustinus lib. xx De civit. Dei, cap. 6, aliam quæ munc est, animarum videlicet, quæ a peccatis per pœnitentiam resurgunt, atque illam esse ávástaGLY póny, de qua Apoc. xx, 5, aliam quæ futura est, corporum nimirum, quæ in postremo judicio a mortuis resurgent. At cap. libri ejusdem resur rectionem justorum ab impiorum resurrectione se cernit. Sed et ávástasis morti æternæ ac damna tioni nonnunquam opponitur. Fidem faciunt hæc Isidori Pelusiotæ verba Tupáv. Ego vero dico tibi animam quæ bene vi xerit, in resurrectionem ituram vitæ; quæ vero male vixerit, in ignem æternum abituram: et illa Lactantii lib. vil Divin. instit., cap. 21: Tunc quorum fuerit probata justitia, hi præmium immor talitatis accipient: quorum autem peccata et sce lera detecta fuerint, non resurgent, sed cum impiis recondentur in easdem tenebras, ad certa supplicia destinati. 'Avάotasty itaque simpliciter eo sensu verişimile est ab Origene hoc loco usurpatam, qua tenus morti æternæ opponitur: futurum enim ut impii quoque resurgant ipse agnoscit supra in Matth. etc., et lib. u De resurrectione: "Sane"qualis fuerit uniuscujusque præparatio in hac vita, talis erit et resurrectio ejus. Qui beatus hic vixerit, corpus ejus in resurrectione diviniore splendore fulgebit, et apta ei mansio bea torum tribuetur locorum. Huic vero qui in malitia consumpserit tempus sibi vitæ præsentis indultum, tale dabitur corpus quod sufficere et perdurare pos sit in poenis, etc. Idem quoque fusius declarat libro v Contra Celsum, et eamdem hanc ipsi senten tiam asserit Pamphilus in Apologia; cum enim in quæstione de futura mortuorum resurrectione jam inde a vetustis temporibus multa peccasse dictus sit Origenes, et in nefarias, ac a communi orthodo xorum sensu discrepantes sententias incidisse; ab bac ipsum suspicione prohibere conatus est Pam philus. Epiphanius autem, hær. LXIV, cap. 10, quamvis Origenem inducal resurrectionem impu gnantem; cum iis tamen eum committit, qui ex his psalm. verbis ‹ Propterea non resurgent impii in judicio, resurrectionem malis abjudicabant. Cæterum hæc in Origenianis expendimus. Huɛtius. ut aliquis sit vir ad liberorum procreationen au uxore adjutus; qui autem inde geniti sunt, quod ex iisdem nati fuerint, aliquam habeant consanguini tatem, invicem nempe fraternitate conjuncti; gene rationis autem opus erat pater et filius, et mater ac filia. Si ergo hanc adipiscentur vitam, qui propter præsens hocce sæculum in quo recte vixerant in beatitudine præmio digni censentur, neque quisquam a mortuis consequitur ut resurgat qui hic non de certaverit, manifestum sane est quibus propter ge nerationem hic opus erat, ea illic minime ſutura; nec enim supervacaneum quidquam facit Deus, neque frustra quidpiam ab illo producitur. Considerassent Sadducæi quid ex hac sua opinione foret conse ctarium, cum uxorem suam assumpturum uNUDI quemque arbitrabantur; futuras nimirum ibi libe rorum procreationes, infantium ortus et mortes; ac si hæc admittantur, morbos quoque: si genituræ etiam, infantiam, et ab infantia ad loquelæ perfe ctionem progressum, ac rationem denique, et dum perfcitur ac completur ratio, malitiam et vix ali quam ut sit talis qualem existimant Sadducæi. Si autem ibi est aut pater, aut frater, aut aliquid ejuscemodi, non tamen est secundum nativitatem carnalem, neque per mulierem, neque per turpes corporis partes. Ego autem existimo non tantum ibi patres et filios esse secundum impassibilem spiritum, sed etiam uxorem et virum in spiritus unitate, secundum parabolam illam quæ dicit: Simile est regnum cœlorum homini Duplex erit resurrectionis forma: alia Luc. quæ et et Αpoc. xx, alia Joann. v, 29, quæ et deúτspoç Bávaros, Apoc. xx, 11, el ávástasis adíxov, Act. xxiv, 15. Utramque resurrectionem expressit Daniel, c. XII, 2: ‹ Et multi de his qui dormiunt in terræ pulvere evigila bunt, alii in vitam æternam, et alii in opprobrium, ut videant semper. › Origenes lib. xxvını în Isaiam Licet ergo oinnes resurgant, et unusquisque in suo ordine resurgat, considerandum est tamen pro pter illum sermonem Joannis, quem in Revelatione sua dicit: Beatus qui pariem habet in resurrectione prima; in hoc secunda mors non habet potestatem; ne forte dividi omnis resurrectionis ratio in duas partes possit, id est, in eos qui salvandi sunt justos, et in eos qui cruciandi sunt peccatores: ut sit una quidem bonorum, quæ dicitur prima; illa vero quæ est miserorum, secunda dicatur; et illam quidem in omnibus puram, bilarem, totius plenam lætitiæ; illam vero alteram totam tristem, totam mæroris plenam. Repræsentat hunc locum Pamphilus in sua Apologia. Quinetiam discimus ex Gennadio existimasse nonnullos duplex futurum resurgendi tempus; ac priore loco suscitatum iri justos, se cundo peccatores. Erit, inquit, resurrectio mor tuorum omnium hominum, sed una, et insimul, et semel. Non prima justorum, et secunda peccatorum, ut fabula est somniatorum; sed una omnium.) Duplicem quoque resurrectionem commemorat Au gustinus lib. xx De civit. Dei, cap. 6, aliam quæ munc est, animarum videlicet, quæ a peccatis per pœnitentiam resurgunt, atque illam esse ávástaGLY póny, de qua Apoc. xx, 5, aliam quæ futura est, corporum nimirum, quæ in postremo judicio a mortuis resurgent. At cap. libri ejusdem resur rectionem justorum ab impiorum resurrectione se cernit. Sed et ávástasis morti æternæ ac damna tioni nonnunquam opponitur. Fidem faciunt hæc Isidori Pelusiotæ verba Tupáv. Ego vero dico tibi animam quæ bene vi xerit, in resurrectionem ituram vitæ; quæ vero male vixerit, in ignem æternum abituram: et illa Lactantii lib. vil Divin. instit., cap. 21: Tunc quorum fuerit probata justitia, hi præmium immor talitatis accipient: quorum autem peccata et sce lera detecta fuerint, non resurgent, sed cum impiis recondentur in easdem tenebras, ad certa supplicia destinati. 'Avάotasty itaque simpliciter eo sensu verişimile est ab Origene hoc loco usurpatam, qua tenus morti æternæ opponitur: futurum enim ut impii quoque resurgant ipse agnoscit supra in Matth. etc., et lib. u De resurrectione: "Sane"qualis fuerit uniuscujusque præparatio in hac vita, talis erit et resurrectio ejus. Qui beatus hic vixerit, corpus ejus in resurrectione diviniore splendore fulgebit, et apta ei mansio bea torum tribuetur locorum. Huic vero qui in malitia consumpserit tempus sibi vitæ præsentis indultum, tale dabitur corpus quod sufficere et perdurare pos sit in poenis, etc. Idem quoque fusius declarat libro v Contra Celsum, et eamdem hanc ipsi senten tiam asserit Pamphilus in Apologia; cum enim in quæstione de futura mortuorum resurrectione jam inde a vetustis temporibus multa peccasse dictus sit Origenes, et in nefarias, ac a communi orthodo xorum sensu discrepantes sententias incidisse; ab bac ipsum suspicione prohibere conatus est Pam philus. Epiphanius autem, hær. LXIV, cap. 10, quamvis Origenem inducal resurrectionem impu gnantem; cum iis tamen eum committit, qui ex his psalm. verbis ‹ Propterea non resurgent impii in judicio, resurrectionem malis abjudicabant. Cæterum hæc in Origenianis expendimus. Huɛtius.
PG 13:1587«πλανᾶσθε μὴ εἰδότες τὰς γραφὰς μηδὲ τὴν δύναμιν τοῦ θεοῦ» ἐμφαίνει κατὰ «τὰς γραφὰς» παρίστασθαι τὸ «ἐν τῇ ἀναστάσει» τῶν νεκρῶν μὴ εἶναι γάμους, ἅτε τῶν ἀνθρώπων [ὁμοιωθ]ησομένων τοῖς «ἐν οὐρανῷ» ἀγγέλοις παρ’ οἷς οὐκ ἔστι γάμος. ποία οὖν γραφὴ δηλοῖ ὅτι «ἐν τῇ ἀναστάσει οὔτε γαμοῦσιν οὔτε γαμίζονται»; καὶ ποῦ τοῦ νόμου ἢ τῶν προφητῶν μανθάνομεν περὶ τῶν ἀναστησομένων ὅτι ἔσονται «ὡς οἱ ἐν τῷ οὐρανῷ ἄγγελοι»; σαφῶς γὰρ τοιαῦτα ἐν τῇ παλαιᾷ γραφῇ οὐχ εὑρίσκομεν. κατὰ μὲν τὸν Λουκᾶν τοῦτο οὐ ζητηθήσεται, ἀναγράψαντα τὸν σωτῆρα εἰρηκέναι· «οἱ υἱοὶ τοῦ αἰῶνος τούτου γεννῶσι καὶ γεννῶνται, γαμοῦσι καὶ γαμίσκονται» καὶ [τὰ] ἑξῆς καὶ μὴ εἰπόντα ἐν τῷ τόπῳ τούτῳ τι πρὸς τοὺς Σαδδουκαίους καὶ περὶ τοῦ ἐν ταῖς γραφαῖς ταῦτα δηλοῦσθαι. κατὰ δὲ τὸν Ματθαῖον ζητηθείη ἄν, ὁμοίως δὲ καὶ κατὰ τὸν Μᾶρκον· κατ’ αὐτὸν γὰρ ἀποκριθεὶς ὁ Ἰησοῦς εἶπε τοῖς Σαδδουκαίοις· «οὐ διὰ τοῦτο πλανᾶσθε μὴ γινώσκοντες τὰς γραφὰς μηδὲ τὴν δύναμιν τοῦ θεοῦ; ὅταν γὰρ ἐκ νεκρῶν ἀναστῶσιν, οὔτε γαμοῦσιν οὔτε γαμίσκονται, ἀλλ’ εἰσὶν ὡς οἱ ἄγγελοι οἱ ἐν τοῖς οὐρανοῖς».
«πλανᾶσθε μὴ εἰδότες τὰς γραφὰς μηδὲ τὴν δύναμιν τοῦ θεοῦ» ἐμφαίνει κατὰ «τὰς γραφὰς» παρίστασθαι τὸ «ἐν τῇ ἀναστάσει» τῶν νεκρῶν μὴ εἶναι γάμους, ἅτε τῶν ἀνθρώπων [ὁμοιωθ]ησομένων τοῖς «ἐν οὐρανῷ» ἀγγέλοις παρ’ οἷς οὐκ ἔστι γάμος. ποία οὖν γραφὴ δηλοῖ ὅτι «ἐν τῇ ἀναστάσει οὔτε γαμοῦσιν οὔτε γαμίζονται»; καὶ ποῦ τοῦ νόμου ἢ τῶν προφητῶν μανθάνομεν περὶ τῶν ἀναστησομένων ὅτι ἔσονται «ὡς οἱ ἐν τῷ οὐρανῷ ἄγγελοι»; σαφῶς γὰρ τοιαῦτα ἐν τῇ παλαιᾷ γραφῇ οὐχ εὑρίσκομεν. κατὰ μὲν τὸν Λουκᾶν τοῦτο οὐ ζητηθήσεται, ἀναγράψαντα τὸν σωτῆρα εἰρηκέναι· «οἱ υἱοὶ τοῦ αἰῶνος τούτου γεννῶσι καὶ γεννῶνται, γαμοῦσι καὶ γαμίσκονται» καὶ [τὰ] ἑξῆς καὶ μὴ εἰπόντα ἐν τῷ τόπῳ τούτῳ τι πρὸς τοὺς Σαδδουκαίους καὶ περὶ τοῦ ἐν ταῖς γραφαῖς ταῦτα δηλοῦσθαι. κατὰ δὲ τὸν Ματθαῖον ζητηθείη ἄν, ὁμοίως δὲ καὶ κατὰ τὸν Μᾶρκον· κατ’ αὐτὸν γὰρ ἀποκριθεὶς ὁ Ἰησοῦς εἶπε τοῖς Σαδδουκαίοις· «οὐ διὰ τοῦτο πλανᾶσθε μὴ γινώσκοντες τὰς γραφὰς μηδὲ τὴν δύναμιν τοῦ θεοῦ; ὅταν γὰρ ἐκ νεκρῶν ἀναστῶσιν, οὔτε γαμοῦσιν οὔτε γαμίσκονται, ἀλλ’ εἰσὶν ὡς οἱ ἄγγελοι οἱ ἐν τοῖς οὐρανοῖς». ἀκόλουθον ἦν καὶ ἔκαστον τῶν εἰρημένων ἔσεσθαι. Εἴπερ οὖν καινὸς αἰών ἐστιν ἐλπιζόμενος, καὶ γῆ καινὴ, καὶ, ὡς ὠνόμασεν Ησαΐας, ο οὐρανός καινός, καὶ γῆ καινὴ,» καὶ ὡς ἐν τῷ Εὐαγγελία, γέγραπται, ποτήριον καινῆς Διαθήκης, ο ἀπὸ ἀμπέλου οἶμαι καινῆς, ἑτεροῖα δεῖ εἶναι πάντα τὰ τῆς ἐκεῖσε ζωή;, καὶ ἀληθῶς μακάρια. "Ωσπερ δὲ, ὡς ὁ λόγος ἀπέδει ξεν, ἠκολούθησε τῷ εἶναι γυναῖκα καὶ ἄνδρα τὸ ἔσε σθαι καὶ τέκνα πατέρων, καὶ ἀδελφοὺς ἀδελφῶν, καὶ μητέρας τῶν γεννωμένων· οὕτω μήποτε ἀκολουθεῖ τῷ μὴ εἶναι γυναῖκα ἢ ἄνδρα τὸ μηκέτι ἔσεσθαι πα τέρα καὶ μητέρα, καὶ ἀλλήλων τινὰς ἀδελφούς, τάχα οὐ περὶ μελλόντων μόνον, ἀλλὰ καὶ τῶν παρεληλυθό των; Ἐκεῖ γὰρ οὐκέτι τοῦ κατὰ σάρκα γένους ἔσται μνήμη παρὰ τοῖς εὐλόγως ἀκούουσι τοῦ· «Μὴ μνη μονεύετε τὰ πρῶτα, καὶ τὰ ἀρχαῖα μὴ συλλογίζεσθε ἰδοὺ ποιῶ καινὰ πάντα· καὶ κατὰ τοῦτο ἐν τῷ μέλο λοντι αἰῶνι οὐ χρηματίσει πατὴρ τῷ ᾽Αβραὰμ ὁ Θάῤῥα, οὐδὲ τοῦ Ἰσραὴλ, καὶ τῶν ἀπὸ Χεττούρας ὁ ᾽Αβραὰμ, τάχα δὲ οὐδὲ τῶν Ἰσαάκ· τὰ γὰρ ἀρχαῖα παρῆλθε· καὶ τότε λεχθήσεται τό·. Ἰδοὺ γέγονε καινὰ πάντα.» Εἰ δέ ἐστιν ἄλλως τις παρὰ τὸ κατά σάρκα ἀδελφὸς, καὶ ἑτέρως παρὰ τὰ ἐν γενέσει πράτ γματα πατὴρ καὶ υἱὸς, οὐκέτι διὰ γυναικός, οὐδὲ δι' ἀσχημόνων μερῶν τοῦ σώματος, ἀλλὰ ἀνάλογον τῷ καὶ τὸν Σωτῆρα Υἱὸν εἶναι τοῦ Θεοῦ επιστήσει ὁ δυνάμενος τα τηλικαῦτα ὀρθῶς ζητεῖν, χωρήσας τὸ πάντα ἐρευνῶν πνεῦμα καὶ τὰ βάθη τοῦ Θεοῦ. Ο Ἐγὼ δὲ οὐ μόνον ἐπὶ τούτων τὸ ἑτεροῖον, καὶ ὥσπερ όμώνυμον παραλαμβάνω, λέγω δὲ ἀδελφοῦ καὶ παν τρὸς καὶ υἱοῦ, ἀλλὰ καὶ περὶ γυναικὸς καὶ ἀνδρός Ἐν γὰρ τῇ ἀναστάσει κ τῶν νεκρῶν ἀληθὲς καὶ τό οὔτε γαμοῦσιν, οὔτε γαμίζονται, ἀλλ᾽ εἰσὶν ὡς οἱ ἄγγελοι ἐν τῷ οὐρανῷ·, ἀληθὲς δὲ καὶ τὸ ὡς ἐν πα ραβολῇ εἰρημένον περὶ ετεροίου παρὰ τοὺς ἐπὶ γῆς γάμους ἐν τῷ·. Ωμοιώθη ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἀνθρώπῳ βασιλεῖ, ὅστις ποιῶν γάμους τῷ υἱῷ αὐτοῦ, καὶ τὰ ἑξῆς· καὶ ἐν τῷ· «Τότε ὁμοιωθήσεται ἡ βα σιλεία τῶν οὐρανῶν δέκα παρθένοις, αἵτινες λαβοῦσαι τὰς λαμπάδας αὐτῶν,» καὶ τὰ ἑξῆς. Οὐκοῦν ὁ υἱὸς ο Η ᾿Αλλὰ ἀνάλογον τῷ καὶ τὸν Σωτῆρα Υιόν εἶναι τοῦ Θεοῦ, ἀνάλογον ἀκόλουθον ἦν καὶ ἔκαστον τῶν εἰρημένων ἔσεσθαι. Εἴπερ οὖν καινὸς αἰών ἐστιν ἐλπιζόμενος, καὶ γῆ καινὴ, καὶ, ὡς ὠνόμασεν Ησαΐας, ο οὐρανός καινός, καὶ γῆ καινὴ,» καὶ ὡς ἐν τῷ Εὐαγγελία, γέγραπται, ποτήριον καινῆς Διαθήκης, ο ἀπὸ ἀμπέλου οἶμαι καινῆς, ἑτεροῖα δεῖ εἶναι πάντα τὰ τῆς ἐκεῖσε ζωή;, καὶ ἀληθῶς μακάρια. "Ωσπερ δὲ, ὡς ὁ λόγος ἀπέδει ξεν, ἠκολούθησε τῷ εἶναι γυναῖκα καὶ ἄνδρα τὸ ἔσε σθαι καὶ τέκνα πατέρων, καὶ ἀδελφοὺς ἀδελφῶν, καὶ μητέρας τῶν γεννωμένων· οὕτω μήποτε ἀκολουθεῖ τῷ μὴ εἶναι γυναῖκα ἢ ἄνδρα τὸ μηκέτι ἔσεσθαι πα τέρα καὶ μητέρα, καὶ ἀλλήλων τινὰς ἀδελφούς, τάχα οὐ περὶ μελλόντων μόνον, ἀλλὰ καὶ τῶν παρεληλυθό των; Ἐκεῖ γὰρ οὐκέτι τοῦ κατὰ σάρκα γένους ἔσται μνήμη παρὰ τοῖς εὐλόγως ἀκούουσι τοῦ· «Μὴ μνη μονεύετε τὰ πρῶτα, καὶ τὰ ἀρχαῖα μὴ συλλογίζεσθε ἰδοὺ ποιῶ καινὰ πάντα· καὶ κατὰ τοῦτο ἐν τῷ μέλο λοντι αἰῶνι οὐ χρηματίσει πατὴρ τῷ ᾽Αβραὰμ ὁ Θάῤῥα, οὐδὲ τοῦ Ἰσραὴλ, καὶ τῶν ἀπὸ Χεττούρας ὁ ᾽Αβραὰμ, τάχα δὲ οὐδὲ τῶν Ἰσαάκ· τὰ γὰρ ἀρχαῖα παρῆλθε· καὶ τότε λεχθήσεται τό·. Ἰδοὺ γέγονε καινὰ πάντα.» Εἰ δέ ἐστιν ἄλλως τις παρὰ τὸ κατά σάρκα ἀδελφὸς, καὶ ἑτέρως παρὰ τὰ ἐν γενέσει πράτ γματα πατὴρ καὶ υἱὸς, οὐκέτι διὰ γυναικός, οὐδὲ δι' ἀσχημόνων μερῶν τοῦ σώματος, ἀλλὰ ἀνάλογον τῷ καὶ τὸν Σωτῆρα Υἱὸν εἶναι τοῦ Θεοῦ επιστήσει ὁ δυνάμενος τα τηλικαῦτα ὀρθῶς ζητεῖν, χωρήσας τὸ πάντα ἐρευνῶν πνεῦμα καὶ τὰ βάθη τοῦ Θεοῦ. Ο Ἐγὼ δὲ οὐ μόνον ἐπὶ τούτων τὸ ἑτεροῖον, καὶ ὥσπερ όμώνυμον παραλαμβάνω, λέγω δὲ ἀδελφοῦ καὶ παν τρὸς καὶ υἱοῦ, ἀλλὰ καὶ περὶ γυναικὸς καὶ ἀνδρός Ἐν γὰρ τῇ ἀναστάσει κ τῶν νεκρῶν ἀληθὲς καὶ τό οὔτε γαμοῦσιν, οὔτε γαμίζονται, ἀλλ᾽ εἰσὶν ὡς οἱ ἄγγελοι ἐν τῷ οὐρανῷ·, ἀληθὲς δὲ καὶ τὸ ὡς ἐν πα ραβολῇ εἰρημένον περὶ ετεροίου παρὰ τοὺς ἐπὶ γῆς γάμους ἐν τῷ·. Ωμοιώθη ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἀνθρώπῳ βασιλεῖ, ὅστις ποιῶν γάμους τῷ υἱῷ αὐτοῦ, καὶ τὰ ἑξῆς· καὶ ἐν τῷ· «Τότε ὁμοιωθήσεται ἡ βα σιλεία τῶν οὐρανῶν δέκα παρθένοις, αἵτινες λαβοῦσαι τὰς λαμπάδας αὐτῶν,» καὶ τὰ ἑξῆς. Οὐκοῦν ὁ υἱὸς ο Η ᾿Αλλὰ ἀνάλογον τῷ καὶ τὸν Σωτῆρα Υιόν εἶναι τοῦ Θεοῦ, ἀνάλογον quando rursum virtutem in paucis iis qui illam re perire satagunt: quo quid insanius esse potest? Ac satius quidem est resurrectionem non esse, quam qualem sibi fingebant Sadducei, resurrectioni a mortuis consectarium esse putantes uxorem suam quemque recipere; unde et ea omnia, quæ diximus, futura esse sequebatur. Quod si novum ergo sæcu lum speratur, et, ut dixit Isaias ", e coli novi, et terra nova, › et ut in Evangelio scriptum est”, ● calix novi Testamenti, › a nova, opinor, vite expres sus, diversa profecto esse oportet, et vere beata, qsecumque ad vitam illic traducendam pertinebunt. Quemadmodum autem, ita ut ipsum declaravit Ver kum, ex eo quod uxor et vir forent, patrum quoque filios esse sequebatur, et fratres fratrum, et nato rum matres; nonne pari ratione ex eo quod neque uxor sit, neque vir, sequitur quoque nec patrem, nec matrem, nec quosquam fratres invicem futu ros; atque id fortasse non quoad futura solum, sed et quoad præterita? Illic enim nulla cogitationis secundum carnem apud eos erit mentio qui hoc recte intelligunt **: «Ne memineritis priorum, et antiqua ne intueamini, ecce ego facio nova omnia; › et juxta illud in futuro sæculo Abrahami pater non dicetur Thare; neque Ismaelis, aliorumque qui ex Cetura Abrahan.o nati sunt, nec Isaaci fortasse Abraham; antiqua enim obsoleta sunt; et tunc fortasse dicetur ": «Ecce facta sunt omnia nova.» An autem al`quo alio quam secundum carnem modo frater aliquis est, et alio aliquo quam per genera tionem modo pater et filius, non mulieris ope, ne que obscenarum corporis partium, sed quomodo pro rata Dei Filius est Sospitator, animadvertet qui hac recte investigare ac rimari poterit, et e spiritus omnia scrutantis etiam profunda Dei, capax fue rit. Ego vero non diversum in his aliquid dun taxat, et quasi æquivocum intelligo, de fratre, et patre, ac filio loquor, sed in uxore etiam ac viro. In resurrectione enim mortuorum verum illud est, «neque nubunt, neque nubuntur, sed sunt sicut qui fecit nuptias filio suo, et cætera. Ergo filius regis in resurrectione mortuorum faciet nuptias extra omnes nuptias quas oculus vidit, et auris audivit, et super cor hominis ascendit et erunt illæ nuptiæ caste et divinæ, et spiritales in verbis mysterialibus constitutæ, qua: non licet hominibus loqui. Et quæres si in resurrectione possunt esse et alioruni nuptiæ secundum nuptias Christi, aut potius solus Christus sponsus, destruens nuptias omnes, faciet nuptias, ut sint duo in carne una: magis autem non solum duo Isa. Lxvi, 22. Car. XI, 25. Isa. still, 18, 19. "II Cor. xv, 17. Cor. 31, 10. animantium generanti; sed necesse est aliquid es etc. Hæc dura sunt; quæ tamen emolliri, et commodius explicari queant, si ad vo cem attenderimus. Non enim diving huic generationi parem ullam esse vult Origenes; sed affinitates iHas et agnationes quæ in coelo obti nebunt, sacrosanctæ Verbi generationi in eo simi les esse dicit, quod utræque sine ulla genitalium membrorum ope administrentur; quas alioqui dis Jares usquequaque agnoscit. Sententiam hanc suam lib. De princip., cap. 2, diserte explicat. c Infan dum autem est, inquit, et illicitum, Deum Patreni in generatione unigeniti Filii sui, atque in substan tia sua exæquare alicui veľ hominum, vel aliorum ceptum esse, Deoque dignum, cui nulla prorsus comparatio, non in rebus solum, sed ne in cogita tione solum, vel sensu inveniri potest, ut humana cogitatio possit apprehendere quomodo ingenitus Deus efficitur Pater unigeniti Filii; et lib. in Matthæum, apud Pamphilum in Apolog.: Dubium non est quod nativitas ejus non est talis; ut quasi qui ante non fuerit, esse coeperit, sicut de nativitate honinum putatur:. et lib. v in Joan. ex eademn Pamphili Apolog.. Qui licet non ex sanguinibus, neque ex voluntate viri, sed ex Deo nati sunt; now tamen ea nativitate sunt, qua natus est unigenitus Filius.» ΗUETIUS. quando rursum virtutem in paucis iis qui illam re perire satagunt: quo quid insanius esse potest? Ac satius quidem est resurrectionem non esse, quam qualem sibi fingebant Sadducei, resurrectioni a mortuis consectarium esse putantes uxorem suam quemque recipere; unde et ea omnia, quæ diximus, futura esse sequebatur. Quod si novum ergo sæcu lum speratur, et, ut dixit Isaias ", e coli novi, et terra nova, › et ut in Evangelio scriptum est”, ● calix novi Testamenti, › a nova, opinor, vite expres sus, diversa profecto esse oportet, et vere beata, qsecumque ad vitam illic traducendam pertinebunt. Quemadmodum autem, ita ut ipsum declaravit Ver kum, ex eo quod uxor et vir forent, patrum quoque filios esse sequebatur, et fratres fratrum, et nato rum matres; nonne pari ratione ex eo quod neque uxor sit, neque vir, sequitur quoque nec patrem, nec matrem, nec quosquam fratres invicem futu ros; atque id fortasse non quoad futura solum, sed et quoad præterita? Illic enim nulla cogitationis secundum carnem apud eos erit mentio qui hoc recte intelligunt **: «Ne memineritis priorum, et antiqua ne intueamini, ecce ego facio nova omnia; › et juxta illud in futuro sæculo Abrahami pater non dicetur Thare; neque Ismaelis, aliorumque qui ex Cetura Abrahan.o nati sunt, nec Isaaci fortasse Abraham; antiqua enim obsoleta sunt; et tunc fortasse dicetur ": «Ecce facta sunt omnia nova.» An autem al`quo alio quam secundum carnem modo frater aliquis est, et alio aliquo quam per genera tionem modo pater et filius, non mulieris ope, ne que obscenarum corporis partium, sed quomodo pro rata Dei Filius est Sospitator, animadvertet qui hac recte investigare ac rimari poterit, et e spiritus omnia scrutantis etiam profunda Dei, capax fue rit. Ego vero non diversum in his aliquid dun taxat, et quasi æquivocum intelligo, de fratre, et patre, ac filio loquor, sed in uxore etiam ac viro. In resurrectione enim mortuorum verum illud est, «neque nubunt, neque nubuntur, sed sunt sicut qui fecit nuptias filio suo, et cætera. Ergo filius regis in resurrectione mortuorum faciet nuptias extra omnes nuptias quas oculus vidit, et auris audivit, et super cor hominis ascendit et erunt illæ nuptiæ caste et divinæ, et spiritales in verbis mysterialibus constitutæ, qua: non licet hominibus loqui. Et quæres si in resurrectione possunt esse et alioruni nuptiæ secundum nuptias Christi, aut potius solus Christus sponsus, destruens nuptias omnes, faciet nuptias, ut sint duo in carne una: magis autem non solum duo Isa. Lxvi, 22. Car. XI, 25. Isa. still, 18, 19. "II Cor. xv, 17. Cor. 31, 10. animantium generanti; sed necesse est aliquid es etc. Hæc dura sunt; quæ tamen emolliri, et commodius explicari queant, si ad vo cem attenderimus. Non enim diving huic generationi parem ullam esse vult Origenes; sed affinitates iHas et agnationes quæ in coelo obti nebunt, sacrosanctæ Verbi generationi in eo simi les esse dicit, quod utræque sine ulla genitalium membrorum ope administrentur; quas alioqui dis Jares usquequaque agnoscit. Sententiam hanc suam lib. De princip., cap. 2, diserte explicat. c Infan dum autem est, inquit, et illicitum, Deum Patreni in generatione unigeniti Filii sui, atque in substan tia sua exæquare alicui veľ hominum, vel aliorum ceptum esse, Deoque dignum, cui nulla prorsus comparatio, non in rebus solum, sed ne in cogita tione solum, vel sensu inveniri potest, ut humana cogitatio possit apprehendere quomodo ingenitus Deus efficitur Pater unigeniti Filii; et lib. in Matthæum, apud Pamphilum in Apolog.: Dubium non est quod nativitas ejus non est talis; ut quasi qui ante non fuerit, esse coeperit, sicut de nativitate honinum putatur:. et lib. v in Joan. ex eademn Pamphili Apolog.. Qui licet non ex sanguinibus, neque ex voluntate viri, sed ex Deo nati sunt; now tamen ea nativitate sunt, qua natus est unigenitus Filius.» ΗUETIUS.
PG 13:1588Ἕκαστος μὲν οὖν τῶν ἐπιστησάντων τῇ ἐπαπορήσει ἡμῶν ζητείτω ἀπὸ τῶν γραφῶν παριστάμενα τὰ ὑπὸ τοῦ σωτῆρος εἰρημένα περὶ τῶν μετὰ τὴν ἀνάστασιν. ἡμεῖς δὲ τοιαῦτα φήσομεν ὅτι περιέχουσι ταῦτα αἱ γραφαὶ οὐκ αὐτολεξεὶ οὐδ’ ὥστε τοῖς τυχοῦσι νοηθῆναι, ἀλλ’ ἐν τροπολογίᾳ. «σκιὰν γὰρ ἔχων ὁ νόμος τῶν μελλόντων ἀγαθῶν» καὶ νομοθετήσας τινὰ περὶ γυναικῶν καὶ ἀνδρῶν καὶ διηγησάμενος γάμους δικαίους, οὐ περὶ τούτων προηγουμένως λέγει ἃ ἐκ τῆς προχείρου λέξεως ἐκλάβοι τις ἄν, ἀλλὰ περὶ ὧν καὶ ἡμεῖς προαπεφήναμεν παραθέμενοι τὰ περὶ τοῦ γάμου τοῦ σωτῆρος [καὶ τῆς ἐκκλησίας] ἐσομένου ἐν τῷ μέλλοντι αἰῶνι. οἷον [εἰ] «Ἀβραὰμ δύο υἱοὺς ἔσχεν, ἕνα ἐκ τῆς παιδίσκης καὶ ἕνα ἐκ τῆς ἐλευθέρας, καὶ ὁ μὲν ἐκ τῆς παιδίσκης κατὰ σάρκα γεγέννηται, ὁ δὲ ἐκ τῆς ἐλευθέρας διὰ τῆς ἐπαγγελίας», οὐ πάντως στῆναί με δεῖ ἐπὶ τοῦ αἰσθητοῦ γάμου τῆς ἐλευθέρας καὶ τῆς πρὸς τὴν παιδίσκην κοινωνίας· ταῦτα γάρ «ἐστιν ἀλληγορούμενα».
«πλανᾶσθε μὴ εἰδότες τὰς γραφὰς μηδὲ τὴν δύναμιν τοῦ θεοῦ» ἐμφαίνει κατὰ «τὰς γραφὰς» παρίστασθαι τὸ «ἐν τῇ ἀναστάσει» τῶν νεκρῶν μὴ εἶναι γάμους, ἅτε τῶν ἀνθρώπων [ὁμοιωθ]ησομένων τοῖς «ἐν οὐρανῷ» ἀγγέλοις παρ’ οἷς οὐκ ἔστι γάμος. ποία οὖν γραφὴ δηλοῖ ὅτι «ἐν τῇ ἀναστάσει οὔτε γαμοῦσιν οὔτε γαμίζονται»; καὶ ποῦ τοῦ νόμου ἢ τῶν προφητῶν μανθάνομεν περὶ τῶν ἀναστησομένων ὅτι ἔσονται «ὡς οἱ ἐν τῷ οὐρανῷ ἄγγελοι»; σαφῶς γὰρ τοιαῦτα ἐν τῇ παλαιᾷ γραφῇ οὐχ εὑρίσκομεν. κατὰ μὲν τὸν Λουκᾶν τοῦτο οὐ ζητηθήσεται, ἀναγράψαντα τὸν σωτῆρα εἰρηκέναι· «οἱ υἱοὶ τοῦ αἰῶνος τούτου γεννῶσι καὶ γεννῶνται, γαμοῦσι καὶ γαμίσκονται» καὶ [τὰ] ἑξῆς καὶ μὴ εἰπόντα ἐν τῷ τόπῳ τούτῳ τι πρὸς τοὺς Σαδδουκαίους καὶ περὶ τοῦ ἐν ταῖς γραφαῖς ταῦτα δηλοῦσθαι. κατὰ δὲ τὸν Ματθαῖον ζητηθείη ἄν, ὁμοίως δὲ καὶ κατὰ τὸν Μᾶρκον· κατ’ αὐτὸν γὰρ ἀποκριθεὶς ὁ Ἰησοῦς εἶπε τοῖς Σαδδουκαίοις· «οὐ διὰ τοῦτο πλανᾶσθε μὴ γινώσκοντες τὰς γραφὰς μηδὲ τὴν δύναμιν τοῦ θεοῦ; ὅταν γὰρ ἐκ νεκρῶν ἀναστῶσιν, οὔτε γαμοῦσιν οὔτε γαμίσκονται, ἀλλ’ εἰσὶν ὡς οἱ ἄγγελοι οἱ ἐν τοῖς οὐρανοῖς». ἀκόλουθον ἦν καὶ ἔκαστον τῶν εἰρημένων ἔσεσθαι. Εἴπερ οὖν καινὸς αἰών ἐστιν ἐλπιζόμενος, καὶ γῆ καινὴ, καὶ, ὡς ὠνόμασεν Ησαΐας, ο οὐρανός καινός, καὶ γῆ καινὴ,» καὶ ὡς ἐν τῷ Εὐαγγελία, γέγραπται, ποτήριον καινῆς Διαθήκης, ο ἀπὸ ἀμπέλου οἶμαι καινῆς, ἑτεροῖα δεῖ εἶναι πάντα τὰ τῆς ἐκεῖσε ζωή;, καὶ ἀληθῶς μακάρια. "Ωσπερ δὲ, ὡς ὁ λόγος ἀπέδει ξεν, ἠκολούθησε τῷ εἶναι γυναῖκα καὶ ἄνδρα τὸ ἔσε σθαι καὶ τέκνα πατέρων, καὶ ἀδελφοὺς ἀδελφῶν, καὶ μητέρας τῶν γεννωμένων· οὕτω μήποτε ἀκολουθεῖ τῷ μὴ εἶναι γυναῖκα ἢ ἄνδρα τὸ μηκέτι ἔσεσθαι πα τέρα καὶ μητέρα, καὶ ἀλλήλων τινὰς ἀδελφούς, τάχα οὐ περὶ μελλόντων μόνον, ἀλλὰ καὶ τῶν παρεληλυθό των; Ἐκεῖ γὰρ οὐκέτι τοῦ κατὰ σάρκα γένους ἔσται μνήμη παρὰ τοῖς εὐλόγως ἀκούουσι τοῦ· «Μὴ μνη μονεύετε τὰ πρῶτα, καὶ τὰ ἀρχαῖα μὴ συλλογίζεσθε ἰδοὺ ποιῶ καινὰ πάντα· καὶ κατὰ τοῦτο ἐν τῷ μέλο λοντι αἰῶνι οὐ χρηματίσει πατὴρ τῷ ᾽Αβραὰμ ὁ Θάῤῥα, οὐδὲ τοῦ Ἰσραὴλ, καὶ τῶν ἀπὸ Χεττούρας ὁ ᾽Αβραὰμ, τάχα δὲ οὐδὲ τῶν Ἰσαάκ· τὰ γὰρ ἀρχαῖα παρῆλθε· καὶ τότε λεχθήσεται τό·. Ἰδοὺ γέγονε καινὰ πάντα.» Εἰ δέ ἐστιν ἄλλως τις παρὰ τὸ κατά σάρκα ἀδελφὸς, καὶ ἑτέρως παρὰ τὰ ἐν γενέσει πράτ γματα πατὴρ καὶ υἱὸς, οὐκέτι διὰ γυναικός, οὐδὲ δι' ἀσχημόνων μερῶν τοῦ σώματος, ἀλλὰ ἀνάλογον τῷ καὶ τὸν Σωτῆρα Υἱὸν εἶναι τοῦ Θεοῦ επιστήσει ὁ δυνάμενος τα τηλικαῦτα ὀρθῶς ζητεῖν, χωρήσας τὸ πάντα ἐρευνῶν πνεῦμα καὶ τὰ βάθη τοῦ Θεοῦ. Ο Ἐγὼ δὲ οὐ μόνον ἐπὶ τούτων τὸ ἑτεροῖον, καὶ ὥσπερ όμώνυμον παραλαμβάνω, λέγω δὲ ἀδελφοῦ καὶ παν τρὸς καὶ υἱοῦ, ἀλλὰ καὶ περὶ γυναικὸς καὶ ἀνδρός Ἐν γὰρ τῇ ἀναστάσει κ τῶν νεκρῶν ἀληθὲς καὶ τό οὔτε γαμοῦσιν, οὔτε γαμίζονται, ἀλλ᾽ εἰσὶν ὡς οἱ ἄγγελοι ἐν τῷ οὐρανῷ·, ἀληθὲς δὲ καὶ τὸ ὡς ἐν πα ραβολῇ εἰρημένον περὶ ετεροίου παρὰ τοὺς ἐπὶ γῆς γάμους ἐν τῷ·. Ωμοιώθη ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἀνθρώπῳ βασιλεῖ, ὅστις ποιῶν γάμους τῷ υἱῷ αὐτοῦ, καὶ τὰ ἑξῆς· καὶ ἐν τῷ· «Τότε ὁμοιωθήσεται ἡ βα σιλεία τῶν οὐρανῶν δέκα παρθένοις, αἵτινες λαβοῦσαι τὰς λαμπάδας αὐτῶν,» καὶ τὰ ἑξῆς. Οὐκοῦν ὁ υἱὸς ο Η ᾿Αλλὰ ἀνάλογον τῷ καὶ τὸν Σωτῆρα Υιόν εἶναι τοῦ Θεοῦ, ἀνάλογον ἀκόλουθον ἦν καὶ ἔκαστον τῶν εἰρημένων ἔσεσθαι. Εἴπερ οὖν καινὸς αἰών ἐστιν ἐλπιζόμενος, καὶ γῆ καινὴ, καὶ, ὡς ὠνόμασεν Ησαΐας, ο οὐρανός καινός, καὶ γῆ καινὴ,» καὶ ὡς ἐν τῷ Εὐαγγελία, γέγραπται, ποτήριον καινῆς Διαθήκης, ο ἀπὸ ἀμπέλου οἶμαι καινῆς, ἑτεροῖα δεῖ εἶναι πάντα τὰ τῆς ἐκεῖσε ζωή;, καὶ ἀληθῶς μακάρια. "Ωσπερ δὲ, ὡς ὁ λόγος ἀπέδει ξεν, ἠκολούθησε τῷ εἶναι γυναῖκα καὶ ἄνδρα τὸ ἔσε σθαι καὶ τέκνα πατέρων, καὶ ἀδελφοὺς ἀδελφῶν, καὶ μητέρας τῶν γεννωμένων· οὕτω μήποτε ἀκολουθεῖ τῷ μὴ εἶναι γυναῖκα ἢ ἄνδρα τὸ μηκέτι ἔσεσθαι πα τέρα καὶ μητέρα, καὶ ἀλλήλων τινὰς ἀδελφούς, τάχα οὐ περὶ μελλόντων μόνον, ἀλλὰ καὶ τῶν παρεληλυθό των; Ἐκεῖ γὰρ οὐκέτι τοῦ κατὰ σάρκα γένους ἔσται μνήμη παρὰ τοῖς εὐλόγως ἀκούουσι τοῦ· «Μὴ μνη μονεύετε τὰ πρῶτα, καὶ τὰ ἀρχαῖα μὴ συλλογίζεσθε ἰδοὺ ποιῶ καινὰ πάντα· καὶ κατὰ τοῦτο ἐν τῷ μέλο λοντι αἰῶνι οὐ χρηματίσει πατὴρ τῷ ᾽Αβραὰμ ὁ Θάῤῥα, οὐδὲ τοῦ Ἰσραὴλ, καὶ τῶν ἀπὸ Χεττούρας ὁ ᾽Αβραὰμ, τάχα δὲ οὐδὲ τῶν Ἰσαάκ· τὰ γὰρ ἀρχαῖα παρῆλθε· καὶ τότε λεχθήσεται τό·. Ἰδοὺ γέγονε καινὰ πάντα.» Εἰ δέ ἐστιν ἄλλως τις παρὰ τὸ κατά σάρκα ἀδελφὸς, καὶ ἑτέρως παρὰ τὰ ἐν γενέσει πράτ γματα πατὴρ καὶ υἱὸς, οὐκέτι διὰ γυναικός, οὐδὲ δι' ἀσχημόνων μερῶν τοῦ σώματος, ἀλλὰ ἀνάλογον τῷ καὶ τὸν Σωτῆρα Υἱὸν εἶναι τοῦ Θεοῦ επιστήσει ὁ δυνάμενος τα τηλικαῦτα ὀρθῶς ζητεῖν, χωρήσας τὸ πάντα ἐρευνῶν πνεῦμα καὶ τὰ βάθη τοῦ Θεοῦ. Ο Ἐγὼ δὲ οὐ μόνον ἐπὶ τούτων τὸ ἑτεροῖον, καὶ ὥσπερ όμώνυμον παραλαμβάνω, λέγω δὲ ἀδελφοῦ καὶ παν τρὸς καὶ υἱοῦ, ἀλλὰ καὶ περὶ γυναικὸς καὶ ἀνδρός Ἐν γὰρ τῇ ἀναστάσει κ τῶν νεκρῶν ἀληθὲς καὶ τό οὔτε γαμοῦσιν, οὔτε γαμίζονται, ἀλλ᾽ εἰσὶν ὡς οἱ ἄγγελοι ἐν τῷ οὐρανῷ·, ἀληθὲς δὲ καὶ τὸ ὡς ἐν πα ραβολῇ εἰρημένον περὶ ετεροίου παρὰ τοὺς ἐπὶ γῆς γάμους ἐν τῷ·. Ωμοιώθη ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἀνθρώπῳ βασιλεῖ, ὅστις ποιῶν γάμους τῷ υἱῷ αὐτοῦ, καὶ τὰ ἑξῆς· καὶ ἐν τῷ· «Τότε ὁμοιωθήσεται ἡ βα σιλεία τῶν οὐρανῶν δέκα παρθένοις, αἵτινες λαβοῦσαι τὰς λαμπάδας αὐτῶν,» καὶ τὰ ἑξῆς. Οὐκοῦν ὁ υἱὸς ο Η ᾿Αλλὰ ἀνάλογον τῷ καὶ τὸν Σωτῆρα Υιόν εἶναι τοῦ Θεοῦ, ἀνάλογον quando rursum virtutem in paucis iis qui illam re perire satagunt: quo quid insanius esse potest? Ac satius quidem est resurrectionem non esse, quam qualem sibi fingebant Sadducei, resurrectioni a mortuis consectarium esse putantes uxorem suam quemque recipere; unde et ea omnia, quæ diximus, futura esse sequebatur. Quod si novum ergo sæcu lum speratur, et, ut dixit Isaias ", e coli novi, et terra nova, › et ut in Evangelio scriptum est”, ● calix novi Testamenti, › a nova, opinor, vite expres sus, diversa profecto esse oportet, et vere beata, qsecumque ad vitam illic traducendam pertinebunt. Quemadmodum autem, ita ut ipsum declaravit Ver kum, ex eo quod uxor et vir forent, patrum quoque filios esse sequebatur, et fratres fratrum, et nato rum matres; nonne pari ratione ex eo quod neque uxor sit, neque vir, sequitur quoque nec patrem, nec matrem, nec quosquam fratres invicem futu ros; atque id fortasse non quoad futura solum, sed et quoad præterita? Illic enim nulla cogitationis secundum carnem apud eos erit mentio qui hoc recte intelligunt **: «Ne memineritis priorum, et antiqua ne intueamini, ecce ego facio nova omnia; › et juxta illud in futuro sæculo Abrahami pater non dicetur Thare; neque Ismaelis, aliorumque qui ex Cetura Abrahan.o nati sunt, nec Isaaci fortasse Abraham; antiqua enim obsoleta sunt; et tunc fortasse dicetur ": «Ecce facta sunt omnia nova.» An autem al`quo alio quam secundum carnem modo frater aliquis est, et alio aliquo quam per genera tionem modo pater et filius, non mulieris ope, ne que obscenarum corporis partium, sed quomodo pro rata Dei Filius est Sospitator, animadvertet qui hac recte investigare ac rimari poterit, et e spiritus omnia scrutantis etiam profunda Dei, capax fue rit. Ego vero non diversum in his aliquid dun taxat, et quasi æquivocum intelligo, de fratre, et patre, ac filio loquor, sed in uxore etiam ac viro. In resurrectione enim mortuorum verum illud est, «neque nubunt, neque nubuntur, sed sunt sicut qui fecit nuptias filio suo, et cætera. Ergo filius regis in resurrectione mortuorum faciet nuptias extra omnes nuptias quas oculus vidit, et auris audivit, et super cor hominis ascendit et erunt illæ nuptiæ caste et divinæ, et spiritales in verbis mysterialibus constitutæ, qua: non licet hominibus loqui. Et quæres si in resurrectione possunt esse et alioruni nuptiæ secundum nuptias Christi, aut potius solus Christus sponsus, destruens nuptias omnes, faciet nuptias, ut sint duo in carne una: magis autem non solum duo Isa. Lxvi, 22. Car. XI, 25. Isa. still, 18, 19. "II Cor. xv, 17. Cor. 31, 10. animantium generanti; sed necesse est aliquid es etc. Hæc dura sunt; quæ tamen emolliri, et commodius explicari queant, si ad vo cem attenderimus. Non enim diving huic generationi parem ullam esse vult Origenes; sed affinitates iHas et agnationes quæ in coelo obti nebunt, sacrosanctæ Verbi generationi in eo simi les esse dicit, quod utræque sine ulla genitalium membrorum ope administrentur; quas alioqui dis Jares usquequaque agnoscit. Sententiam hanc suam lib. De princip., cap. 2, diserte explicat. c Infan dum autem est, inquit, et illicitum, Deum Patreni in generatione unigeniti Filii sui, atque in substan tia sua exæquare alicui veľ hominum, vel aliorum ceptum esse, Deoque dignum, cui nulla prorsus comparatio, non in rebus solum, sed ne in cogita tione solum, vel sensu inveniri potest, ut humana cogitatio possit apprehendere quomodo ingenitus Deus efficitur Pater unigeniti Filii; et lib. in Matthæum, apud Pamphilum in Apolog.: Dubium non est quod nativitas ejus non est talis; ut quasi qui ante non fuerit, esse coeperit, sicut de nativitate honinum putatur:. et lib. v in Joan. ex eademn Pamphili Apolog.. Qui licet non ex sanguinibus, neque ex voluntate viri, sed ex Deo nati sunt; now tamen ea nativitate sunt, qua natus est unigenitus Filius.» ΗUETIUS. quando rursum virtutem in paucis iis qui illam re perire satagunt: quo quid insanius esse potest? Ac satius quidem est resurrectionem non esse, quam qualem sibi fingebant Sadducei, resurrectioni a mortuis consectarium esse putantes uxorem suam quemque recipere; unde et ea omnia, quæ diximus, futura esse sequebatur. Quod si novum ergo sæcu lum speratur, et, ut dixit Isaias ", e coli novi, et terra nova, › et ut in Evangelio scriptum est”, ● calix novi Testamenti, › a nova, opinor, vite expres sus, diversa profecto esse oportet, et vere beata, qsecumque ad vitam illic traducendam pertinebunt. Quemadmodum autem, ita ut ipsum declaravit Ver kum, ex eo quod uxor et vir forent, patrum quoque filios esse sequebatur, et fratres fratrum, et nato rum matres; nonne pari ratione ex eo quod neque uxor sit, neque vir, sequitur quoque nec patrem, nec matrem, nec quosquam fratres invicem futu ros; atque id fortasse non quoad futura solum, sed et quoad præterita? Illic enim nulla cogitationis secundum carnem apud eos erit mentio qui hoc recte intelligunt **: «Ne memineritis priorum, et antiqua ne intueamini, ecce ego facio nova omnia; › et juxta illud in futuro sæculo Abrahami pater non dicetur Thare; neque Ismaelis, aliorumque qui ex Cetura Abrahan.o nati sunt, nec Isaaci fortasse Abraham; antiqua enim obsoleta sunt; et tunc fortasse dicetur ": «Ecce facta sunt omnia nova.» An autem al`quo alio quam secundum carnem modo frater aliquis est, et alio aliquo quam per genera tionem modo pater et filius, non mulieris ope, ne que obscenarum corporis partium, sed quomodo pro rata Dei Filius est Sospitator, animadvertet qui hac recte investigare ac rimari poterit, et e spiritus omnia scrutantis etiam profunda Dei, capax fue rit. Ego vero non diversum in his aliquid dun taxat, et quasi æquivocum intelligo, de fratre, et patre, ac filio loquor, sed in uxore etiam ac viro. In resurrectione enim mortuorum verum illud est, «neque nubunt, neque nubuntur, sed sunt sicut qui fecit nuptias filio suo, et cætera. Ergo filius regis in resurrectione mortuorum faciet nuptias extra omnes nuptias quas oculus vidit, et auris audivit, et super cor hominis ascendit et erunt illæ nuptiæ caste et divinæ, et spiritales in verbis mysterialibus constitutæ, qua: non licet hominibus loqui. Et quæres si in resurrectione possunt esse et alioruni nuptiæ secundum nuptias Christi, aut potius solus Christus sponsus, destruens nuptias omnes, faciet nuptias, ut sint duo in carne una: magis autem non solum duo Isa. Lxvi, 22. Car. XI, 25. Isa. still, 18, 19. "II Cor. xv, 17. Cor. 31, 10. animantium generanti; sed necesse est aliquid es etc. Hæc dura sunt; quæ tamen emolliri, et commodius explicari queant, si ad vo cem attenderimus. Non enim diving huic generationi parem ullam esse vult Origenes; sed affinitates iHas et agnationes quæ in coelo obti nebunt, sacrosanctæ Verbi generationi in eo simi les esse dicit, quod utræque sine ulla genitalium membrorum ope administrentur; quas alioqui dis Jares usquequaque agnoscit. Sententiam hanc suam lib. De princip., cap. 2, diserte explicat. c Infan dum autem est, inquit, et illicitum, Deum Patreni in generatione unigeniti Filii sui, atque in substan tia sua exæquare alicui veľ hominum, vel aliorum ceptum esse, Deoque dignum, cui nulla prorsus comparatio, non in rebus solum, sed ne in cogita tione solum, vel sensu inveniri potest, ut humana cogitatio possit apprehendere quomodo ingenitus Deus efficitur Pater unigeniti Filii; et lib. in Matthæum, apud Pamphilum in Apolog.: Dubium non est quod nativitas ejus non est talis; ut quasi qui ante non fuerit, esse coeperit, sicut de nativitate honinum putatur:. et lib. v in Joan. ex eademn Pamphili Apolog.. Qui licet non ex sanguinibus, neque ex voluntate viri, sed ex Deo nati sunt; now tamen ea nativitate sunt, qua natus est unigenitus Filius.» ΗUETIUS.
PG 13:1589ἀλλ’ εἰ καὶ «ἕνεκεν τούτου καταλείψει ἄνθρωπος τὸν πατέρα καὶ τὴν μητέρα αὐτοῦ καὶ προσκολληθήσεται πρὸς τὴν γυναῖκα αὐτοῦ, καὶ ἔσονται οἱ δύο εἰς σάρκα μίαν», οὐχ οὕτως ἀκουστέον τοῦ λεγομένου ὡς οὐδὲν μυστήριον δηλοῦντος· «τὸ» γὰρ «μυστήριον τοῦτο μέγα ἐστὶ» καὶ [ὡς Παῦλός φησιν] «εἰς Χριστὸν καὶ εἰς τὴν ἐκκλησίαν» ἀναφερόμενον. καὶ πρὸ βραχέος δὲ ἐκθέμενοι τὸ περὶ τῆς γαμουμένης τῷ ἀδελφῷ τοῦ τετελευτηκότος ἀνδρὸς αὐτῆς ὡς ἐδυνήθημεν ἐξητάσαμεν τὸ βούλημα τοῦ νόμου. εἰσὶ δὲ καὶ ἄλλοι μυρίοι περὶ γυναικὸς καὶ ἀνδρὸς νόμοι [ὡς περὶ τοῦ βιβλίου τοῦ ἀποστασίου καὶ περὶ τῶν δύο γυναικῶν ἑνὶ ἀνδρὶ γινομένων, μιᾶς μὲν ἀγαπωμένης ἑτέρας δὲ μισουμένης, καὶ περὶ τῆς γαμουμένης αἰχμαλώτου τῷ αὐτῆς ἐρασθέντι, γαμουμένης δὲ μετὰ τὸ ξύρασθαι καὶ ἐν πενθικοῖς κλαῦσαι τὸν πατέρα καὶ τὴν μητέρα αὐτῆς], ὧν ἕκαστος τὸ σεμνὸν καὶ θεῖον ἔχει ἐν τῇ εὑρισκομένῃ ἀληθινῇ τροπολογίᾳ.
ἀλλ’ εἰ καὶ «ἕνεκεν τούτου καταλείψει ἄνθρωπος τὸν πατέρα καὶ τὴν μητέρα αὐτοῦ καὶ προσκολληθήσεται πρὸς τὴν γυναῖκα αὐτοῦ, καὶ ἔσονται οἱ δύο εἰς σάρκα μίαν», οὐχ οὕτως ἀκουστέον τοῦ λεγομένου ὡς οὐδὲν μυστήριον δηλοῦντος· «τὸ» γὰρ «μυστήριον τοῦτο μέγα ἐστὶ» καὶ [ὡς Παῦλός φησιν] «εἰς Χριστὸν καὶ εἰς τὴν ἐκκλησίαν» ἀναφερόμενον. καὶ πρὸ βραχέος δὲ ἐκθέμενοι τὸ περὶ τῆς γαμουμένης τῷ ἀδελφῷ τοῦ τετελευτηκότος ἀνδρὸς αὐτῆς ὡς ἐδυνήθημεν ἐξητάσαμεν τὸ βούλημα τοῦ νόμου. εἰσὶ δὲ καὶ ἄλλοι μυρίοι περὶ γυναικὸς καὶ ἀνδρὸς νόμοι [ὡς περὶ τοῦ βιβλίου τοῦ ἀποστασίου καὶ περὶ τῶν δύο γυναικῶν ἑνὶ ἀνδρὶ γινομένων, μιᾶς μὲν ἀγαπωμένης ἑτέρας δὲ μισουμένης, καὶ περὶ τῆς γαμουμένης αἰχμαλώτου τῷ αὐτῆς ἐρασθέντι, γαμουμένης δὲ μετὰ τὸ ξύρασθαι καὶ ἐν πενθικοῖς κλαῦσαι τὸν πατέρα καὶ τὴν μητέρα αὐτῆς], ὧν ἕκαστος τὸ σεμνὸν καὶ θεῖον ἔχει ἐν τῇ εὑρισκομένῃ ἀληθινῇ τροπολογίᾳ. τοῦ βασιλέως ἐν τῇ ἀναστάσει τῶν νεκρῶν γαμεῖ γά- ";, μον παρὰ πάντα γάμον, ὃν ὀφθαλμὸς εἶδε, καὶ οὖς ἤκουσε, καὶ ἐπὶ καρδίαν ἀνθρώπου ἀνέβη· καὶ ἔστιν ὁ σεμνὸς καὶ θεῖος ἐκεῖνος καὶ πνευματικός γάμος ἐν ἀῤῥήτοις ρήμασιν, ε ἃ μὴ ἔξεστιν ἀνθρώπῳ λαλεῖν. ο Ζητήσει δέ τις εἰ ἀνάλογον τῷ ἐν τῇ ἀναστάσει τῶν νεκρῶν τοῦ νυμφίου γάμῳ εἰσὶ καὶ ἄλλοι γάμοι, ἢ ἐν τῇ ἀναστάσει τῶν νεκρῶν μόνος ο νυμφίος, καταρ γήσας πάντα γάμου, γαμεῖ γάμον, οὐχ ὅπου ἔσονται οἱ δύο εἰς σάρκα μίαν, ἀλλ' ὅπου κυριώτερόν ἐστιν εἰπεῖν, ὅτι ἐν πνεῦμά εἰσιν ὁ νυμφίος καὶ ἡ νύμφη. Αλλ' ὅρα μήποτε ὀλισθῇς ἀκούων τοιούτων λόγων, πρὸς τὸ τὴν περὶ τῶν αἰώνων μυθοποιίαν ἀῤῥέ νων καὶ θηλειών παραδέξασθαι κατὰ τοὺς ἀναπλά σαντας τὰς συζυγίας αὐτῶν οὐδαμῶς ὑπὸ τῶν ἱερῶν γραμμάτων δηλουμένας. Ἐπεὶ οὐδεμιᾶς τροπολογίας δεῖται τὸ πύσμα τῶν Σαδδουκαίων περὶ τῶν ἑπτὰ ἀδελφῶν ἐσχηκότων μίαν γυναῖκα, φέρε κατανοήσωμεν τοὺς τοῦ Σωτή ρος περὶ ταῦτα λόγους, ἐν οἷς φησι· «Πλανᾶσθε μὴ εἰδότες τὰς Γραφάς, μηδὲ τὴν δύναμιν τοῦ Θεοῦ· ἐν γὰρ τῇ ἀναστάσει οὔτε γαμούσιν, οὔτε γαμίζον ται, ἀλλ᾽ εἰσὶν ὡς οἱ ἄγγελοι ἐν τῷ οὐρανῷ.» Προς τοῦτο δὲ ζητήσει τις τοιαῦτα ὁ λέγων Σωτήρ τοῖς Σαδδουκαίοις·. Πλανᾶσθε μὴ εἰδότες τὰς Γρα φάς, μηδὲ τὴν δύναμιν τοῦ Θεοῦ, ν ἐμφαίνει κατά τὰς Γραφὰς παρίστασθαι τὸ ἐν τῇ ἀναστάσει τῶν νεκρῶν μὴ εἶναι γάμους, ἅτε τῶν ἀναστησομένων τοῖς ἐν οὐρανῷ ἀγγέλοις παρ' οἷς οὐκ ἔστι γάμος· ποία οὖν Γραφὴ δηλοῖ, ὅτι ἐν τῇ ἀναστάσει οὔτε γαμούσιν οὔτε γαμίζονται; καὶ ποῦ τοῦ νόμου ἢ τῶν προφητῶν μανθάνομεν περὶ τῶν ἀναστησομένων, ὅτι ἔσονται ὡς οἱ ἐν τῷ οὐρανῷ ἄγγελοι; σαφῶς γὰρ τοιαῦτα ἐν τῇ Πρὸς τὸ τὴν περὶ τῶν αἰώνων, θηλειών, θηλέων. Πρὸς τοῦτο δὲ ζητήσει τις τοιαῦτα, "Ατε τῶν ἀναστησομένων τοῖς ἐν οὐρανῷ ἀγγέλοις. όμοιωθησομένων, νεί ὁμοίων ἐσομένων, τοῦ βασιλέως ἐν τῇ ἀναστάσει τῶν νεκρῶν γαμεῖ γά- ";, μον παρὰ πάντα γάμον, ὃν ὀφθαλμὸς εἶδε, καὶ οὖς ἤκουσε, καὶ ἐπὶ καρδίαν ἀνθρώπου ἀνέβη· καὶ ἔστιν ὁ σεμνὸς καὶ θεῖος ἐκεῖνος καὶ πνευματικός γάμος ἐν ἀῤῥήτοις ρήμασιν, ε ἃ μὴ ἔξεστιν ἀνθρώπῳ λαλεῖν. ο Ζητήσει δέ τις εἰ ἀνάλογον τῷ ἐν τῇ ἀναστάσει τῶν νεκρῶν τοῦ νυμφίου γάμῳ εἰσὶ καὶ ἄλλοι γάμοι, ἢ ἐν τῇ ἀναστάσει τῶν νεκρῶν μόνος ο νυμφίος, καταρ γήσας πάντα γάμου, γαμεῖ γάμον, οὐχ ὅπου ἔσονται οἱ δύο εἰς σάρκα μίαν, ἀλλ' ὅπου κυριώτερόν ἐστιν εἰπεῖν, ὅτι ἐν πνεῦμά εἰσιν ὁ νυμφίος καὶ ἡ νύμφη. Αλλ' ὅρα μήποτε ὀλισθῇς ἀκούων τοιούτων λόγων, πρὸς τὸ τὴν περὶ τῶν αἰώνων μυθοποιίαν ἀῤῥέ νων καὶ θηλειών παραδέξασθαι κατὰ τοὺς ἀναπλά σαντας τὰς συζυγίας αὐτῶν οὐδαμῶς ὑπὸ τῶν ἱερῶν γραμμάτων δηλουμένας. Ἐπεὶ οὐδεμιᾶς τροπολογίας δεῖται τὸ πύσμα τῶν Σαδδουκαίων περὶ τῶν ἑπτὰ ἀδελφῶν ἐσχηκότων μίαν γυναῖκα, φέρε κατανοήσωμεν τοὺς τοῦ Σωτή ρος περὶ ταῦτα λόγους, ἐν οἷς φησι· «Πλανᾶσθε μὴ εἰδότες τὰς Γραφάς, μηδὲ τὴν δύναμιν τοῦ Θεοῦ· ἐν γὰρ τῇ ἀναστάσει οὔτε γαμούσιν, οὔτε γαμίζον ται, ἀλλ᾽ εἰσὶν ὡς οἱ ἄγγελοι ἐν τῷ οὐρανῷ.» Προς τοῦτο δὲ ζητήσει τις τοιαῦτα ὁ λέγων Σωτήρ τοῖς Σαδδουκαίοις·. Πλανᾶσθε μὴ εἰδότες τὰς Γρα φάς, μηδὲ τὴν δύναμιν τοῦ Θεοῦ, ν ἐμφαίνει κατά τὰς Γραφὰς παρίστασθαι τὸ ἐν τῇ ἀναστάσει τῶν νεκρῶν μὴ εἶναι γάμους, ἅτε τῶν ἀναστησομένων τοῖς ἐν οὐρανῷ ἀγγέλοις παρ' οἷς οὐκ ἔστι γάμος· ποία οὖν Γραφὴ δηλοῖ, ὅτι ἐν τῇ ἀναστάσει οὔτε γαμούσιν οὔτε γαμίζονται; καὶ ποῦ τοῦ νόμου ἢ τῶν προφητῶν μανθάνομεν περὶ τῶν ἀναστησομένων, ὅτι ἔσονται ὡς οἱ ἐν τῷ οὐρανῷ ἄγγελοι; σαφῶς γὰρ τοιαῦτα ἐν τῇ Πρὸς τὸ τὴν περὶ τῶν αἰώνων, θηλειών, θηλέων. Πρὸς τοῦτο δὲ ζητήσει τις τοιαῦτα, "Ατε τῶν ἀναστησομένων τοῖς ἐν οὐρανῷ ἀγγέλοις. όμοιωθησομένων, νεί ὁμοίων ἐσομένων, angeli Dei iu coelo verum quoque et illul, quod quasi in parabola de nuptiis, ab iis quæ supra terram fiunt 'plane diversis dictum est loc loco:. Simile factum est regnum coelorum ho mini regi, qui faciens nuptias filio suo,» et reliqua; et hoc item loco 28: < Tunc simile erit regnum co lorum decem virginibus, quæ accipientes lampades suas, › et reliqua. In resurrectione ergo mortuorum matrimonium contrahit regis filius super omne ma trimonium quod oculus vidit, et auris audivit, et in cor hominis ascendit *; et ex iis verbis arcanis ‹ quæ non licet homini loqui * › venerandum illud est, et divinum, ac spirituale matrimonium. Quæret autem aliquis an quale est in mortuorum resur rectione sponsi matrimonium, talia sint et alia ma trimonia; an in mortuorum resurrectione sponsus solus omni abrogato matrimonio ipse matrimonium contrahit, non quo duo erunt in carue una, sed quo unɔ unum spiritum sponsum, sponsamque futuros dicere magis consentaneum est. At ejusmodi sermones audiens, cave ne usque adeo aberres, ut fabulosum illud de masculis ac feminis Æonibus £gmentum admittas, juxta eorum doctrinam, qui ipsorum syzygias in sacris libris nequaquam appa rentes confinxerunt. qui unam habuerunt uxorem quæstio nullam desi derat tropologiam, agedum Servatoris circa eam rem sermones expendamus, in quibus ait ": «Erra tis nescientes Scripturas, neque virtutem Dei. M resurrectione enim neque nubent, neque nubentur sed sunt sicut angeli Dei in cœlo.» Ad id autem proposuerit aliquis ejusmodi quæsitum: Sospitator Sadducæis dicens: «Erratis nescientes Scripturas, neque virtutem Dei, id in Scripturis doceri decla rat, in resurrectione mortuorum nuptias non ſuru ras, utpote angelis qui in cœlo sunt, et apud quos nullæ sunt nuptiæ, similibus iis futuris qui resur gent; quænain ergo docet Scriptura in resur rectione neque nupturos neque nuptum iri? et quo nam in loco vel legis vel prophetarum discinius similes angelis cœli futuros qui resurgent? id enim in carne una, sed duos spiritus unus, id est sponsus et sponsa. Sed vide ne tu audiens hæc aberres au diens fabulas aliquorum dicentiuin esse sæcula masculina, et feminina, qui finxerunt et conjunctiones sæ culorum illorum quæ non sunt, neque fit eorum memoria in Scripturis. In resurrectione neque nubunt, neque uxores accipiunt, sed sunt sicut angeli in eœlo. Queritur hic Salvator, qui dicit ad Sadducaros: Erratis nescientes Scripturas, neque virtutem Dei.. Indicat enim quoniam in quibusdam Scripturis positum est, ut in resurrectione nuptiæ non sint, hominibus videlicet factis in similitudinem angelorum. Quæ ergo scriptura est docens quoníam in resurrectione neque nubunt, neque uxores accipiunt? Et in qua scriptura vel legis, vel prophetarum discimus, quoniam erunt qui resurrexerint, sicut angeli in celo? Manifeste enim in veteri Testamento hoc non legitur scriptum, et quærat qui vult, si poterit invenire. Nos autem dicimus quia scriptum est, non tamen in ipsis sermonibus manifeste ista dicentibus, sed in mysterio indicantibus secundum intellectum moralem. Nam cum sit Jex umbra futurorum bonorum, et dicens quædam de viris et uxoribus, et exponens nuptias, non principa liter de ipsis nuptiis intelligitur, quas non simpliciter secundum carnem nuptias existimamus, sed de talibus nuptiis quales nos supra de Christo et Ecclesia. exposuimus in sæculo illo fore. Utputa, ‹ Abraham Matth. xxII, 30. sr ibid. 2. ss Matth. xxν, 1. Cor. 11, 9. Cor. xu, 4. * Matth. xx, etc. Valen tinum suggillat. HUETIUS. Ibidem pro scribendum videtur etc. Origenes homil. in Luc. eamdem proponit quæ stionem, quam alia responsione dissolvit: tu locum. consule. HUETIUS. Deest aliquid, fortasse vel aliquid ejusmodi. Vetus interpres:. Hominibus videlicet factis in similit dinem angelorum.» lu. angeli Dei iu coelo verum quoque et illul, quod quasi in parabola de nuptiis, ab iis quæ supra terram fiunt 'plane diversis dictum est loc loco:. Simile factum est regnum coelorum ho mini regi, qui faciens nuptias filio suo,» et reliqua; et hoc item loco 28: < Tunc simile erit regnum co lorum decem virginibus, quæ accipientes lampades suas, › et reliqua. In resurrectione ergo mortuorum matrimonium contrahit regis filius super omne ma trimonium quod oculus vidit, et auris audivit, et in cor hominis ascendit *; et ex iis verbis arcanis ‹ quæ non licet homini loqui * › venerandum illud est, et divinum, ac spirituale matrimonium. Quæret autem aliquis an quale est in mortuorum resur rectione sponsi matrimonium, talia sint et alia ma trimonia; an in mortuorum resurrectione sponsus solus omni abrogato matrimonio ipse matrimonium contrahit, non quo duo erunt in carue una, sed quo unɔ unum spiritum sponsum, sponsamque futuros dicere magis consentaneum est. At ejusmodi sermones audiens, cave ne usque adeo aberres, ut fabulosum illud de masculis ac feminis Æonibus £gmentum admittas, juxta eorum doctrinam, qui ipsorum syzygias in sacris libris nequaquam appa rentes confinxerunt. qui unam habuerunt uxorem quæstio nullam desi derat tropologiam, agedum Servatoris circa eam rem sermones expendamus, in quibus ait ": «Erra tis nescientes Scripturas, neque virtutem Dei. M resurrectione enim neque nubent, neque nubentur sed sunt sicut angeli Dei in cœlo.» Ad id autem proposuerit aliquis ejusmodi quæsitum: Sospitator Sadducæis dicens: «Erratis nescientes Scripturas, neque virtutem Dei, id in Scripturis doceri decla rat, in resurrectione mortuorum nuptias non ſuru ras, utpote angelis qui in cœlo sunt, et apud quos nullæ sunt nuptiæ, similibus iis futuris qui resur gent; quænain ergo docet Scriptura in resur rectione neque nupturos neque nuptum iri? et quo nam in loco vel legis vel prophetarum discinius similes angelis cœli futuros qui resurgent? id enim in carne una, sed duos spiritus unus, id est sponsus et sponsa. Sed vide ne tu audiens hæc aberres au diens fabulas aliquorum dicentiuin esse sæcula masculina, et feminina, qui finxerunt et conjunctiones sæ culorum illorum quæ non sunt, neque fit eorum memoria in Scripturis. In resurrectione neque nubunt, neque uxores accipiunt, sed sunt sicut angeli in eœlo. Queritur hic Salvator, qui dicit ad Sadducaros: Erratis nescientes Scripturas, neque virtutem Dei.. Indicat enim quoniam in quibusdam Scripturis positum est, ut in resurrectione nuptiæ non sint, hominibus videlicet factis in similitudinem angelorum. Quæ ergo scriptura est docens quoníam in resurrectione neque nubunt, neque uxores accipiunt? Et in qua scriptura vel legis, vel prophetarum discimus, quoniam erunt qui resurrexerint, sicut angeli in celo? Manifeste enim in veteri Testamento hoc non legitur scriptum, et quærat qui vult, si poterit invenire. Nos autem dicimus quia scriptum est, non tamen in ipsis sermonibus manifeste ista dicentibus, sed in mysterio indicantibus secundum intellectum moralem. Nam cum sit Jex umbra futurorum bonorum, et dicens quædam de viris et uxoribus, et exponens nuptias, non principa liter de ipsis nuptiis intelligitur, quas non simpliciter secundum carnem nuptias existimamus, sed de talibus nuptiis quales nos supra de Christo et Ecclesia. exposuimus in sæculo illo fore. Utputa, ‹ Abraham Matth. xxII, 30. sr ibid. 2. ss Matth. xxν, 1. Cor. 11, 9. Cor. xu, 4. * Matth. xx, etc. Valen tinum suggillat. HUETIUS. Ibidem pro scribendum videtur etc. Origenes homil. in Luc. eamdem proponit quæ stionem, quam alia responsione dissolvit: tu locum. consule. HUETIUS. Deest aliquid, fortasse vel aliquid ejusmodi. Vetus interpres:. Hominibus videlicet factis in similit dinem angelorum.» lu. 34. Quoniam Sadducæorum de septem fratribus 34. Nunc videamus Christi responsa, quibus ait: e Erratis nescientes Scripturas, neque virtutem Dei. 34. Quoniam Sadducæorum de septem fratribus 34. Nunc videamus Christi responsa, quibus ait: e Erratis nescientes Scripturas, neque virtutem Dei.
PG 13:1590εἴ τις οὖν ἀναγινώσκων τὸν νόμον καὶ τὰ περὶ γάμων γυναικῶν καὶ ἀνδρῶν διεξερχόμενος οἴεται μηδὲν πλέον τῶν ὑπὸ τοῦ γράμματος σημαινομένων δηλοῦσθαι, πλανᾶται μὴ εἰδὼς «τὰς γραφὰς μηδὲ τὴν δύναμιν τοῦ θεοῦ.» Ζητήσαι δ’ ἄν τις εἰ [τὸ] «πλανᾶσθε μὴ εἰδότες τὰς γραφὰς» λεγόμενον τοῖς Σαδδουκαίοις, μὴ προσιεμένοις ἄλλην γραφὴν ἢ τὴν νομικήν, ἀναφορὰν ἔχει καὶ ἐπὶ ἑτέρας παρὰ τὸν Μωσέως νόμον γραφάς. ὁ μὲν οὖν τις φήσει κατ’ αὐτὸ τοῦτο ἐγκαλεῖσθαι τοὺς Σαδδουκαίους ὅτι μὴ προσιέμενοι τὰς ἑξῆς τῷ νόμῳ «γραφὰς» πλανῶνται μὴ εἰδότες αὐτάς. ἕτερος δὲ ἐρεῖ· ἀρκεῖ πρὸς τὸ τὴν πλάνην ἐλέγχεσθαι τῶν Σαδδουκαίων τὸ μὴ εἰδέναι αὐτοὺς τὰς κατὰ Μωσέα «γραφὰς» τῷ μὴ ἐκλαμβάνειν τὸν ἐν ταύταις θεῖον νοῦν. δύο μέντοιγε πράγματά φησι μὴ εἰδέναι τοὺς Σαδδουκαίους, ἓν μὲν «τὰς γραφάς,» ἕτερον δὲ «τὴν δύναμιν τοῦ θεοῦ,» ἀφ’ ἧς δυνάμεως τὰ τῆς ἀναστάσεως γίνεται καὶ ἡ καινὴ ἐν αὐτῇ ζωή. δύναται δέ τις [λέγειν] τὸ «μηδὲ τὴν δύναμιν τοῦ θεοῦ» εἰδέναι λέγεσθαι τοὺς Σαδδουκαίους ἀναφέρειν ἐφ’ ἑαυτὸν τὸν σωτῆρα·
ἀλλ’ εἰ καὶ «ἕνεκεν τούτου καταλείψει ἄνθρωπος τὸν πατέρα καὶ τὴν μητέρα αὐτοῦ καὶ προσκολληθήσεται πρὸς τὴν γυναῖκα αὐτοῦ, καὶ ἔσονται οἱ δύο εἰς σάρκα μίαν», οὐχ οὕτως ἀκουστέον τοῦ λεγομένου ὡς οὐδὲν μυστήριον δηλοῦντος· «τὸ» γὰρ «μυστήριον τοῦτο μέγα ἐστὶ» καὶ [ὡς Παῦλός φησιν] «εἰς Χριστὸν καὶ εἰς τὴν ἐκκλησίαν» ἀναφερόμενον. καὶ πρὸ βραχέος δὲ ἐκθέμενοι τὸ περὶ τῆς γαμουμένης τῷ ἀδελφῷ τοῦ τετελευτηκότος ἀνδρὸς αὐτῆς ὡς ἐδυνήθημεν ἐξητάσαμεν τὸ βούλημα τοῦ νόμου. εἰσὶ δὲ καὶ ἄλλοι μυρίοι περὶ γυναικὸς καὶ ἀνδρὸς νόμοι [ὡς περὶ τοῦ βιβλίου τοῦ ἀποστασίου καὶ περὶ τῶν δύο γυναικῶν ἑνὶ ἀνδρὶ γινομένων, μιᾶς μὲν ἀγαπωμένης ἑτέρας δὲ μισουμένης, καὶ περὶ τῆς γαμουμένης αἰχμαλώτου τῷ αὐτῆς ἐρασθέντι, γαμουμένης δὲ μετὰ τὸ ξύρασθαι καὶ ἐν πενθικοῖς κλαῦσαι τὸν πατέρα καὶ τὴν μητέρα αὐτῆς], ὧν ἕκαστος τὸ σεμνὸν καὶ θεῖον ἔχει ἐν τῇ εὑρισκομένῃ ἀληθινῇ τροπολογίᾳ. τοῦ βασιλέως ἐν τῇ ἀναστάσει τῶν νεκρῶν γαμεῖ γά- ";, μον παρὰ πάντα γάμον, ὃν ὀφθαλμὸς εἶδε, καὶ οὖς ἤκουσε, καὶ ἐπὶ καρδίαν ἀνθρώπου ἀνέβη· καὶ ἔστιν ὁ σεμνὸς καὶ θεῖος ἐκεῖνος καὶ πνευματικός γάμος ἐν ἀῤῥήτοις ρήμασιν, ε ἃ μὴ ἔξεστιν ἀνθρώπῳ λαλεῖν. ο Ζητήσει δέ τις εἰ ἀνάλογον τῷ ἐν τῇ ἀναστάσει τῶν νεκρῶν τοῦ νυμφίου γάμῳ εἰσὶ καὶ ἄλλοι γάμοι, ἢ ἐν τῇ ἀναστάσει τῶν νεκρῶν μόνος ο νυμφίος, καταρ γήσας πάντα γάμου, γαμεῖ γάμον, οὐχ ὅπου ἔσονται οἱ δύο εἰς σάρκα μίαν, ἀλλ' ὅπου κυριώτερόν ἐστιν εἰπεῖν, ὅτι ἐν πνεῦμά εἰσιν ὁ νυμφίος καὶ ἡ νύμφη. Αλλ' ὅρα μήποτε ὀλισθῇς ἀκούων τοιούτων λόγων, πρὸς τὸ τὴν περὶ τῶν αἰώνων μυθοποιίαν ἀῤῥέ νων καὶ θηλειών παραδέξασθαι κατὰ τοὺς ἀναπλά σαντας τὰς συζυγίας αὐτῶν οὐδαμῶς ὑπὸ τῶν ἱερῶν γραμμάτων δηλουμένας. Ἐπεὶ οὐδεμιᾶς τροπολογίας δεῖται τὸ πύσμα τῶν Σαδδουκαίων περὶ τῶν ἑπτὰ ἀδελφῶν ἐσχηκότων μίαν γυναῖκα, φέρε κατανοήσωμεν τοὺς τοῦ Σωτή ρος περὶ ταῦτα λόγους, ἐν οἷς φησι· «Πλανᾶσθε μὴ εἰδότες τὰς Γραφάς, μηδὲ τὴν δύναμιν τοῦ Θεοῦ· ἐν γὰρ τῇ ἀναστάσει οὔτε γαμούσιν, οὔτε γαμίζον ται, ἀλλ᾽ εἰσὶν ὡς οἱ ἄγγελοι ἐν τῷ οὐρανῷ.» Προς τοῦτο δὲ ζητήσει τις τοιαῦτα ὁ λέγων Σωτήρ τοῖς Σαδδουκαίοις·. Πλανᾶσθε μὴ εἰδότες τὰς Γρα φάς, μηδὲ τὴν δύναμιν τοῦ Θεοῦ, ν ἐμφαίνει κατά τὰς Γραφὰς παρίστασθαι τὸ ἐν τῇ ἀναστάσει τῶν νεκρῶν μὴ εἶναι γάμους, ἅτε τῶν ἀναστησομένων τοῖς ἐν οὐρανῷ ἀγγέλοις παρ' οἷς οὐκ ἔστι γάμος· ποία οὖν Γραφὴ δηλοῖ, ὅτι ἐν τῇ ἀναστάσει οὔτε γαμούσιν οὔτε γαμίζονται; καὶ ποῦ τοῦ νόμου ἢ τῶν προφητῶν μανθάνομεν περὶ τῶν ἀναστησομένων, ὅτι ἔσονται ὡς οἱ ἐν τῷ οὐρανῷ ἄγγελοι; σαφῶς γὰρ τοιαῦτα ἐν τῇ Πρὸς τὸ τὴν περὶ τῶν αἰώνων, θηλειών, θηλέων. Πρὸς τοῦτο δὲ ζητήσει τις τοιαῦτα, "Ατε τῶν ἀναστησομένων τοῖς ἐν οὐρανῷ ἀγγέλοις. όμοιωθησομένων, νεί ὁμοίων ἐσομένων, τοῦ βασιλέως ἐν τῇ ἀναστάσει τῶν νεκρῶν γαμεῖ γά- ";, μον παρὰ πάντα γάμον, ὃν ὀφθαλμὸς εἶδε, καὶ οὖς ἤκουσε, καὶ ἐπὶ καρδίαν ἀνθρώπου ἀνέβη· καὶ ἔστιν ὁ σεμνὸς καὶ θεῖος ἐκεῖνος καὶ πνευματικός γάμος ἐν ἀῤῥήτοις ρήμασιν, ε ἃ μὴ ἔξεστιν ἀνθρώπῳ λαλεῖν. ο Ζητήσει δέ τις εἰ ἀνάλογον τῷ ἐν τῇ ἀναστάσει τῶν νεκρῶν τοῦ νυμφίου γάμῳ εἰσὶ καὶ ἄλλοι γάμοι, ἢ ἐν τῇ ἀναστάσει τῶν νεκρῶν μόνος ο νυμφίος, καταρ γήσας πάντα γάμου, γαμεῖ γάμον, οὐχ ὅπου ἔσονται οἱ δύο εἰς σάρκα μίαν, ἀλλ' ὅπου κυριώτερόν ἐστιν εἰπεῖν, ὅτι ἐν πνεῦμά εἰσιν ὁ νυμφίος καὶ ἡ νύμφη. Αλλ' ὅρα μήποτε ὀλισθῇς ἀκούων τοιούτων λόγων, πρὸς τὸ τὴν περὶ τῶν αἰώνων μυθοποιίαν ἀῤῥέ νων καὶ θηλειών παραδέξασθαι κατὰ τοὺς ἀναπλά σαντας τὰς συζυγίας αὐτῶν οὐδαμῶς ὑπὸ τῶν ἱερῶν γραμμάτων δηλουμένας. Ἐπεὶ οὐδεμιᾶς τροπολογίας δεῖται τὸ πύσμα τῶν Σαδδουκαίων περὶ τῶν ἑπτὰ ἀδελφῶν ἐσχηκότων μίαν γυναῖκα, φέρε κατανοήσωμεν τοὺς τοῦ Σωτή ρος περὶ ταῦτα λόγους, ἐν οἷς φησι· «Πλανᾶσθε μὴ εἰδότες τὰς Γραφάς, μηδὲ τὴν δύναμιν τοῦ Θεοῦ· ἐν γὰρ τῇ ἀναστάσει οὔτε γαμούσιν, οὔτε γαμίζον ται, ἀλλ᾽ εἰσὶν ὡς οἱ ἄγγελοι ἐν τῷ οὐρανῷ.» Προς τοῦτο δὲ ζητήσει τις τοιαῦτα ὁ λέγων Σωτήρ τοῖς Σαδδουκαίοις·. Πλανᾶσθε μὴ εἰδότες τὰς Γρα φάς, μηδὲ τὴν δύναμιν τοῦ Θεοῦ, ν ἐμφαίνει κατά τὰς Γραφὰς παρίστασθαι τὸ ἐν τῇ ἀναστάσει τῶν νεκρῶν μὴ εἶναι γάμους, ἅτε τῶν ἀναστησομένων τοῖς ἐν οὐρανῷ ἀγγέλοις παρ' οἷς οὐκ ἔστι γάμος· ποία οὖν Γραφὴ δηλοῖ, ὅτι ἐν τῇ ἀναστάσει οὔτε γαμούσιν οὔτε γαμίζονται; καὶ ποῦ τοῦ νόμου ἢ τῶν προφητῶν μανθάνομεν περὶ τῶν ἀναστησομένων, ὅτι ἔσονται ὡς οἱ ἐν τῷ οὐρανῷ ἄγγελοι; σαφῶς γὰρ τοιαῦτα ἐν τῇ Πρὸς τὸ τὴν περὶ τῶν αἰώνων, θηλειών, θηλέων. Πρὸς τοῦτο δὲ ζητήσει τις τοιαῦτα, "Ατε τῶν ἀναστησομένων τοῖς ἐν οὐρανῷ ἀγγέλοις. όμοιωθησομένων, νεί ὁμοίων ἐσομένων, angeli Dei iu coelo verum quoque et illul, quod quasi in parabola de nuptiis, ab iis quæ supra terram fiunt 'plane diversis dictum est loc loco:. Simile factum est regnum coelorum ho mini regi, qui faciens nuptias filio suo,» et reliqua; et hoc item loco 28: < Tunc simile erit regnum co lorum decem virginibus, quæ accipientes lampades suas, › et reliqua. In resurrectione ergo mortuorum matrimonium contrahit regis filius super omne ma trimonium quod oculus vidit, et auris audivit, et in cor hominis ascendit *; et ex iis verbis arcanis ‹ quæ non licet homini loqui * › venerandum illud est, et divinum, ac spirituale matrimonium. Quæret autem aliquis an quale est in mortuorum resur rectione sponsi matrimonium, talia sint et alia ma trimonia; an in mortuorum resurrectione sponsus solus omni abrogato matrimonio ipse matrimonium contrahit, non quo duo erunt in carue una, sed quo unɔ unum spiritum sponsum, sponsamque futuros dicere magis consentaneum est. At ejusmodi sermones audiens, cave ne usque adeo aberres, ut fabulosum illud de masculis ac feminis Æonibus £gmentum admittas, juxta eorum doctrinam, qui ipsorum syzygias in sacris libris nequaquam appa rentes confinxerunt. qui unam habuerunt uxorem quæstio nullam desi derat tropologiam, agedum Servatoris circa eam rem sermones expendamus, in quibus ait ": «Erra tis nescientes Scripturas, neque virtutem Dei. M resurrectione enim neque nubent, neque nubentur sed sunt sicut angeli Dei in cœlo.» Ad id autem proposuerit aliquis ejusmodi quæsitum: Sospitator Sadducæis dicens: «Erratis nescientes Scripturas, neque virtutem Dei, id in Scripturis doceri decla rat, in resurrectione mortuorum nuptias non ſuru ras, utpote angelis qui in cœlo sunt, et apud quos nullæ sunt nuptiæ, similibus iis futuris qui resur gent; quænain ergo docet Scriptura in resur rectione neque nupturos neque nuptum iri? et quo nam in loco vel legis vel prophetarum discinius similes angelis cœli futuros qui resurgent? id enim in carne una, sed duos spiritus unus, id est sponsus et sponsa. Sed vide ne tu audiens hæc aberres au diens fabulas aliquorum dicentiuin esse sæcula masculina, et feminina, qui finxerunt et conjunctiones sæ culorum illorum quæ non sunt, neque fit eorum memoria in Scripturis. In resurrectione neque nubunt, neque uxores accipiunt, sed sunt sicut angeli in eœlo. Queritur hic Salvator, qui dicit ad Sadducaros: Erratis nescientes Scripturas, neque virtutem Dei.. Indicat enim quoniam in quibusdam Scripturis positum est, ut in resurrectione nuptiæ non sint, hominibus videlicet factis in similitudinem angelorum. Quæ ergo scriptura est docens quoníam in resurrectione neque nubunt, neque uxores accipiunt? Et in qua scriptura vel legis, vel prophetarum discimus, quoniam erunt qui resurrexerint, sicut angeli in celo? Manifeste enim in veteri Testamento hoc non legitur scriptum, et quærat qui vult, si poterit invenire. Nos autem dicimus quia scriptum est, non tamen in ipsis sermonibus manifeste ista dicentibus, sed in mysterio indicantibus secundum intellectum moralem. Nam cum sit Jex umbra futurorum bonorum, et dicens quædam de viris et uxoribus, et exponens nuptias, non principa liter de ipsis nuptiis intelligitur, quas non simpliciter secundum carnem nuptias existimamus, sed de talibus nuptiis quales nos supra de Christo et Ecclesia. exposuimus in sæculo illo fore. Utputa, ‹ Abraham Matth. xxII, 30. sr ibid. 2. ss Matth. xxν, 1. Cor. 11, 9. Cor. xu, 4. * Matth. xx, etc. Valen tinum suggillat. HUETIUS. Ibidem pro scribendum videtur etc. Origenes homil. in Luc. eamdem proponit quæ stionem, quam alia responsione dissolvit: tu locum. consule. HUETIUS. Deest aliquid, fortasse vel aliquid ejusmodi. Vetus interpres:. Hominibus videlicet factis in similit dinem angelorum.» lu. angeli Dei iu coelo verum quoque et illul, quod quasi in parabola de nuptiis, ab iis quæ supra terram fiunt 'plane diversis dictum est loc loco:. Simile factum est regnum coelorum ho mini regi, qui faciens nuptias filio suo,» et reliqua; et hoc item loco 28: < Tunc simile erit regnum co lorum decem virginibus, quæ accipientes lampades suas, › et reliqua. In resurrectione ergo mortuorum matrimonium contrahit regis filius super omne ma trimonium quod oculus vidit, et auris audivit, et in cor hominis ascendit *; et ex iis verbis arcanis ‹ quæ non licet homini loqui * › venerandum illud est, et divinum, ac spirituale matrimonium. Quæret autem aliquis an quale est in mortuorum resur rectione sponsi matrimonium, talia sint et alia ma trimonia; an in mortuorum resurrectione sponsus solus omni abrogato matrimonio ipse matrimonium contrahit, non quo duo erunt in carue una, sed quo unɔ unum spiritum sponsum, sponsamque futuros dicere magis consentaneum est. At ejusmodi sermones audiens, cave ne usque adeo aberres, ut fabulosum illud de masculis ac feminis Æonibus £gmentum admittas, juxta eorum doctrinam, qui ipsorum syzygias in sacris libris nequaquam appa rentes confinxerunt. qui unam habuerunt uxorem quæstio nullam desi derat tropologiam, agedum Servatoris circa eam rem sermones expendamus, in quibus ait ": «Erra tis nescientes Scripturas, neque virtutem Dei. M resurrectione enim neque nubent, neque nubentur sed sunt sicut angeli Dei in cœlo.» Ad id autem proposuerit aliquis ejusmodi quæsitum: Sospitator Sadducæis dicens: «Erratis nescientes Scripturas, neque virtutem Dei, id in Scripturis doceri decla rat, in resurrectione mortuorum nuptias non ſuru ras, utpote angelis qui in cœlo sunt, et apud quos nullæ sunt nuptiæ, similibus iis futuris qui resur gent; quænain ergo docet Scriptura in resur rectione neque nupturos neque nuptum iri? et quo nam in loco vel legis vel prophetarum discinius similes angelis cœli futuros qui resurgent? id enim in carne una, sed duos spiritus unus, id est sponsus et sponsa. Sed vide ne tu audiens hæc aberres au diens fabulas aliquorum dicentiuin esse sæcula masculina, et feminina, qui finxerunt et conjunctiones sæ culorum illorum quæ non sunt, neque fit eorum memoria in Scripturis. In resurrectione neque nubunt, neque uxores accipiunt, sed sunt sicut angeli in eœlo. Queritur hic Salvator, qui dicit ad Sadducaros: Erratis nescientes Scripturas, neque virtutem Dei.. Indicat enim quoniam in quibusdam Scripturis positum est, ut in resurrectione nuptiæ non sint, hominibus videlicet factis in similitudinem angelorum. Quæ ergo scriptura est docens quoníam in resurrectione neque nubunt, neque uxores accipiunt? Et in qua scriptura vel legis, vel prophetarum discimus, quoniam erunt qui resurrexerint, sicut angeli in celo? Manifeste enim in veteri Testamento hoc non legitur scriptum, et quærat qui vult, si poterit invenire. Nos autem dicimus quia scriptum est, non tamen in ipsis sermonibus manifeste ista dicentibus, sed in mysterio indicantibus secundum intellectum moralem. Nam cum sit Jex umbra futurorum bonorum, et dicens quædam de viris et uxoribus, et exponens nuptias, non principa liter de ipsis nuptiis intelligitur, quas non simpliciter secundum carnem nuptias existimamus, sed de talibus nuptiis quales nos supra de Christo et Ecclesia. exposuimus in sæculo illo fore. Utputa, ‹ Abraham Matth. xxII, 30. sr ibid. 2. ss Matth. xxν, 1. Cor. 11, 9. Cor. xu, 4. * Matth. xx, etc. Valen tinum suggillat. HUETIUS. Ibidem pro scribendum videtur etc. Origenes homil. in Luc. eamdem proponit quæ stionem, quam alia responsione dissolvit: tu locum. consule. HUETIUS. Deest aliquid, fortasse vel aliquid ejusmodi. Vetus interpres:. Hominibus videlicet factis in similit dinem angelorum.» lu. 34. Quoniam Sadducæorum de septem fratribus 34. Nunc videamus Christi responsa, quibus ait: e Erratis nescientes Scripturas, neque virtutem Dei. 34. Quoniam Sadducæorum de septem fratribus 34. Nunc videamus Christi responsa, quibus ait: e Erratis nescientes Scripturas, neque virtutem Dei.
PG 13:1591ἐπείπερ Χριστὸς θεοῦ δύναμίς ἐστι καὶ θεοῦ σοφία, καὶ ἠγνόουν αὐτὸν οἱ Σαδδουκαῖοι, ὡς «μὴ εἰδότες τὰς» περὶ αὐτοῦ «γραφὰς μηδὲ» οἷα διακονήσεται τῇ ἐκ νεκρῶν ἀναστάσει τῶν σωθησομένων. ὁ δὲ μὴ ἀρεσκόμενος τῷ διὰ τῆς τροπολογίας λύεσθαι τὸ περὶ τοῦ «πλανᾶσθε μὴ εἰδότες τὰς γραφὰς μηδὲ τὴν δύναμιν τοῦ θεοῦ» ἐπηπορημένον, δυεῖν θάτερον ποι[εῖν δε]ήσει, ἢ ἀπιστήσει τοῖς ἐκκειμένοις ῥητοῖς ὡς οὐ καλῶς ἀναγεγραμμένοις, τῷ μὴ ἂν τὸν σωτῆρα τὰ μὴ γεγραμμένα εἰρηκέναι ὡς γεγραμμένα, ἢ τολμήσει ἀπιστῆσαι ὡς οὐκ ἀληθεύσαντι τῷ Ἰησοῦ. καὶ τρίτος δ’ ἄν τις, ἐπὶ τοὺς ἀποκρύφους καταφεύγων λόγους, ἔνθα δοκεῖ σαφέστερον τὰ περὶ τῆς μακαρίας γεγράφθαι ζωῆς, φήσει ἐπ’ ἐκείνους τὴν ἀναφορὰν εἶναι τῶν ἐνταῦθα γεγραμμένων ἐν τῷ «πλανᾶσθε μὴ εἰδότες τὰς γραφάς.» καὶ ὅρα εἰ μὴ πάντοθεν ἀτόποις περιπεσεῖται διὰ τὸ φεύγειν τὴν τροπολογίαν. εἴτε γὰρ τῇ γραφῇ ἀπιστεῖ, παρὰ τὸν ἐκκλησιαστικὸν ποιήσει λόγον· εἴτε τῷ Ἰησοῦ, ὡς κατὰ σάρκα Ἰουδαῖος τὸ τοιοῦτο ποιήσει· εἴτε ἐπὶ τοὺς ἀποκρύφους [λόγους] καταφεύξεται, οὐκ ἐπὶ ὁμολογούμενον πρᾶγμα παρὰ τοῖς πεπιστευκόσιν ἐλεύσεται.
ἐπείπερ Χριστὸς θεοῦ δύναμίς ἐστι καὶ θεοῦ σοφία, καὶ ἠγνόουν αὐτὸν οἱ Σαδδουκαῖοι, ὡς «μὴ εἰδότες τὰς» περὶ αὐτοῦ «γραφὰς μηδὲ» οἷα διακονήσεται τῇ ἐκ νεκρῶν ἀναστάσει τῶν σωθησομένων. ὁ δὲ μὴ ἀρεσκόμενος τῷ διὰ τῆς τροπολογίας λύεσθαι τὸ περὶ τοῦ «πλανᾶσθε μὴ εἰδότες τὰς γραφὰς μηδὲ τὴν δύναμιν τοῦ θεοῦ» ἐπηπορημένον, δυεῖν θάτερον ποι[εῖν δε]ήσει, ἢ ἀπιστήσει τοῖς ἐκκειμένοις ῥητοῖς ὡς οὐ καλῶς ἀναγεγραμμένοις, τῷ μὴ ἂν τὸν σωτῆρα τὰ μὴ γεγραμμένα εἰρηκέναι ὡς γεγραμμένα, ἢ τολμήσει ἀπιστῆσαι ὡς οὐκ ἀληθεύσαντι τῷ Ἰησοῦ. καὶ τρίτος δ’ ἄν τις, ἐπὶ τοὺς ἀποκρύφους καταφεύγων λόγους, ἔνθα δοκεῖ σαφέστερον τὰ περὶ τῆς μακαρίας γεγράφθαι ζωῆς, φήσει ἐπ’ ἐκείνους τὴν ἀναφορὰν εἶναι τῶν ἐνταῦθα γεγραμμένων ἐν τῷ «πλανᾶσθε μὴ εἰδότες τὰς γραφάς.» καὶ ὅρα εἰ μὴ πάντοθεν ἀτόποις περιπεσεῖται διὰ τὸ φεύγειν τὴν τροπολογίαν. εἴτε γὰρ τῇ γραφῇ ἀπιστεῖ, παρὰ τὸν ἐκκλησιαστικὸν ποιήσει λόγον· εἴτε τῷ Ἰησοῦ, ὡς κατὰ σάρκα Ἰουδαῖος τὸ τοιοῦτο ποιήσει· εἴτε ἐπὶ τοὺς ἀποκρύφους [λόγους] καταφεύξεται, οὐκ ἐπὶ ὁμολογούμενον πρᾶγμα παρὰ τοῖς πεπιστευκόσιν ἐλεύσεται. παλαιά Γραφῇ οὐχ εὑρίσκομεν· κατὰ μὲν τὸν Λουκάν τοῦτο οὐ ζητηθήσεται, ἀναγράψαντα τὸν Σωτῆρα είν ρηκέναι, ο Οἱ υἱοὶ τοῦ αἰῶνος τούτου γεννῶσι και γεννῶνται, γαμοῦσι καὶ γαμίσκονται,» καὶ ἑξῆς, καὶ μὴ εἰπόντα ἐν τῷ τόπῳ τούτῳ τι πρὸς τοὺς Στο δουκαίους, καὶ περὶ τοῦ ἐν ταῖς Γραφαῖς ταῦτα δη λοῦσθαι· κατὰ δὲ τὸν Ματθαῖον ζητηθείη ἄν, ὁμοίως δὲ καὶ κατὰ τὸν Μάρκον· κατ᾿ αὐτὸν γὰρ ἀποκριθεὶς ὁ Ἰησοῦς εἶπε τοῖς Σαδδουκαίοις·· Οὐ διὰ τοῦτο πλανᾶσθε μὴ γινώσκοντες τας Γραφάς, μηδὲ τὴν δύο ναμιν τοῦ Θεοῦ; ὅταν γὰρ ἐκ νεκρῶν ἀναστῶσιν, οὔτε γαμοῦσιν, οὔτε γαμίσκονται, ἀλλ' εἰσὶν ὡς οἱ ἄγγελοι οἱ ἐν τοῖς οὐρανοῖς.» Εκαστος μὲν οὖν τῶν ἐπιστησάντων τῇ ἐπαπορήσει ἡμῶν ζητείτω ἀπὸ τῶν Γραφῶν παριστάμενα τὰ ὑπὸ τοῦ Σωτῆρος εἰρημένα περὶ τῶν μετὰ τὴν ἀνάστασιν· ἡμεῖς δὲ τοιαῦτα φή σομεν, ὅτι περιέχουσι ταῦτα αἱ Γραφαὶ οὐκ αὐτολεξεί, οὐδ' ὥστε τοῖς τυχοῦσι νοηθῆναι, ἀλλ᾽ ἐν τροπολογία Σκιὰν γὰρ ἔχων ὁ νόμος τῶν μελλόντων ἀγαθῶν, ο καὶ νομοθετήσας τινὰ περὶ γυναικῶν καὶ ἀνδρῶν, καὶ διηγησάμενος γάμους δικαίους, οὐ περὶ τούτων προη γουμένως λέγει ὁ ἐκ τῆς προχείρου λέξεως εκλάβει τις ἂν, ἀλλὰ περὶ ὧν καὶ ἡμεῖς προαπεφήναμεν, παραθέμενοι τὰ περὶ τοῦ γάμου τοῦ Σωτῆρος ἑπομέ νου ἐν τῷ μέλλοντι αἰῶνι· οἷον, ο Αβραὰμ δύο υἱοὺς ἔσχεν, ἕνα ἐκ τῆς παιδίσκης, καὶ ἕνα ἐκ τῆς ἐλευθέ βας· καὶ ὁ μὲν ἐκ τῆς παιδίσκης κατὰ σάρκα γεγέ νηται· ὁ δὲ ἐκ τῆς ἐλευθέρας διὰ τῆς ἐπαγγελίας· κ οὐ πάντως στῆναί με δεῖ ἐπὶ τοῦ αἰσθητοῦ γάμου τῆς ἐλευθέρας, καὶ τῆς πρὸς τὴν παιδίσκην κοινωνίας ταῦτα γὰρ ἐστιν ἀλληγορούμενα. Ἀλλ᾿ εἰ καὶ «ἕνε κεν τούτου καταλείψει ἄνθρωπος τὸν πατέρα καὶ τὴν μητέρα αὐτοῦ, καὶ προσκολληθήσεται πρὸς τὴν γυ ναῖκα αὑτοῦ, καὶ ἔσονται οἱ δύο εἰς σάρκα μίαν, ν οὐχ οὕτως ἀκουστέον τοῦ λεγομένου, ὡς οὐδὲν μυστή ριον δηλοῦντος· ε τὸ γὰρ μυστήριον τοῦτο μέγα ἐστὶ, ο καὶ, ὡς Παυλός φησιν, εἰς Χριστὸν καὶ εἰς τὴν Ἐκκλησίαν ἀναφερόμενον· καὶ πρὸ βραχέος δὲ έκθέμενοι τὸν περὶ τῆς γαμουμένης τῷ ἀδελφῷ τοῦ τετελευτηκότος ἀνδρὸς αὐτῆς, ὡς ἐδυνήθημεν ἐξητά σαμεν τὸ βούλημα τοῦ νόμου. Εἰτὶ δὲ καὶ ἄλλοι μι ρίοι περὶ γυναικὸς καὶ ἀνδρὸς νόμοι, ὡς περὶ τοῦ βι βλίου τοῦ ἀποστασίου, καὶ περὶ τῶν δύο γυναικῶν ἑνὶ ἀνδρὶ γινομένων, μιᾶς μὲν ἀγαπωμένης, ἑτέρα; δὲ μισουμένης, καὶ περὶ τῆς γαμουμένης αιχμαλώ του τῷ αὐτῆς ἐρασθέντι, γαμουμένης δὲ μετὰ τὸ ξύ ρασθαι, καὶ ἐν πενθικοῖς κλαῦσαι τὸν πατέρα καὶ τὴν μητέρα αὐτῆς· ὧν ἕκαστος τὸ σεμνὸν καὶ θεῖον ἔχει ἐν τῇ εὑρισκομένῃ ἀληθινῇ τροπολογία. Εν τις παλαιά Γραφῇ οὐχ εὑρίσκομεν· κατὰ μὲν τὸν Λουκάν τοῦτο οὐ ζητηθήσεται, ἀναγράψαντα τὸν Σωτῆρα είν ρηκέναι, ο Οἱ υἱοὶ τοῦ αἰῶνος τούτου γεννῶσι και γεννῶνται, γαμοῦσι καὶ γαμίσκονται,» καὶ ἑξῆς, καὶ μὴ εἰπόντα ἐν τῷ τόπῳ τούτῳ τι πρὸς τοὺς Στο δουκαίους, καὶ περὶ τοῦ ἐν ταῖς Γραφαῖς ταῦτα δη λοῦσθαι· κατὰ δὲ τὸν Ματθαῖον ζητηθείη ἄν, ὁμοίως δὲ καὶ κατὰ τὸν Μάρκον· κατ᾿ αὐτὸν γὰρ ἀποκριθεὶς ὁ Ἰησοῦς εἶπε τοῖς Σαδδουκαίοις·· Οὐ διὰ τοῦτο πλανᾶσθε μὴ γινώσκοντες τας Γραφάς, μηδὲ τὴν δύο ναμιν τοῦ Θεοῦ; ὅταν γὰρ ἐκ νεκρῶν ἀναστῶσιν, οὔτε γαμοῦσιν, οὔτε γαμίσκονται, ἀλλ' εἰσὶν ὡς οἱ ἄγγελοι οἱ ἐν τοῖς οὐρανοῖς.» Εκαστος μὲν οὖν τῶν ἐπιστησάντων τῇ ἐπαπορήσει ἡμῶν ζητείτω ἀπὸ τῶν Γραφῶν παριστάμενα τὰ ὑπὸ τοῦ Σωτῆρος εἰρημένα περὶ τῶν μετὰ τὴν ἀνάστασιν· ἡμεῖς δὲ τοιαῦτα φή σομεν, ὅτι περιέχουσι ταῦτα αἱ Γραφαὶ οὐκ αὐτολεξεί, οὐδ' ὥστε τοῖς τυχοῦσι νοηθῆναι, ἀλλ᾽ ἐν τροπολογία Σκιὰν γὰρ ἔχων ὁ νόμος τῶν μελλόντων ἀγαθῶν, ο καὶ νομοθετήσας τινὰ περὶ γυναικῶν καὶ ἀνδρῶν, καὶ διηγησάμενος γάμους δικαίους, οὐ περὶ τούτων προη γουμένως λέγει ὁ ἐκ τῆς προχείρου λέξεως εκλάβει τις ἂν, ἀλλὰ περὶ ὧν καὶ ἡμεῖς προαπεφήναμεν, παραθέμενοι τὰ περὶ τοῦ γάμου τοῦ Σωτῆρος ἑπομέ νου ἐν τῷ μέλλοντι αἰῶνι· οἷον, ο Αβραὰμ δύο υἱοὺς ἔσχεν, ἕνα ἐκ τῆς παιδίσκης, καὶ ἕνα ἐκ τῆς ἐλευθέ βας· καὶ ὁ μὲν ἐκ τῆς παιδίσκης κατὰ σάρκα γεγέ νηται· ὁ δὲ ἐκ τῆς ἐλευθέρας διὰ τῆς ἐπαγγελίας· κ οὐ πάντως στῆναί με δεῖ ἐπὶ τοῦ αἰσθητοῦ γάμου τῆς ἐλευθέρας, καὶ τῆς πρὸς τὴν παιδίσκην κοινωνίας ταῦτα γὰρ ἐστιν ἀλληγορούμενα. Ἀλλ᾿ εἰ καὶ «ἕνε κεν τούτου καταλείψει ἄνθρωπος τὸν πατέρα καὶ τὴν μητέρα αὐτοῦ, καὶ προσκολληθήσεται πρὸς τὴν γυ ναῖκα αὑτοῦ, καὶ ἔσονται οἱ δύο εἰς σάρκα μίαν, ν οὐχ οὕτως ἀκουστέον τοῦ λεγομένου, ὡς οὐδὲν μυστή ριον δηλοῦντος· ε τὸ γὰρ μυστήριον τοῦτο μέγα ἐστὶ, ο καὶ, ὡς Παυλός φησιν, εἰς Χριστὸν καὶ εἰς τὴν Ἐκκλησίαν ἀναφερόμενον· καὶ πρὸ βραχέος δὲ έκθέμενοι τὸν περὶ τῆς γαμουμένης τῷ ἀδελφῷ τοῦ τετελευτηκότος ἀνδρὸς αὐτῆς, ὡς ἐδυνήθημεν ἐξητά σαμεν τὸ βούλημα τοῦ νόμου. Εἰτὶ δὲ καὶ ἄλλοι μι ρίοι περὶ γυναικὸς καὶ ἀνδρὸς νόμοι, ὡς περὶ τοῦ βι βλίου τοῦ ἀποστασίου, καὶ περὶ τῶν δύο γυναικῶν ἑνὶ ἀνδρὶ γινομένων, μιᾶς μὲν ἀγαπωμένης, ἑτέρα; δὲ μισουμένης, καὶ περὶ τῆς γαμουμένης αιχμαλώ του τῷ αὐτῆς ἐρασθέντι, γαμουμένης δὲ μετὰ τὸ ξύ ρασθαι, καὶ ἐν πενθικοῖς κλαῦσαι τὸν πατέρα καὶ τὴν μητέρα αὐτῆς· ὧν ἕκαστος τὸ σεμνὸν καὶ θεῖον ἔχει ἐν τῇ εὑρισκομένῃ ἀληθινῇ τροπολογία. Εν τις In veieri Scriptura aperte non reperimus. Illud qui dem apud Lucam minime quæretur, a quo Servatorem nostrum dixisse scriptum est Filii hujus sæculi generant et generantur; nubunt et trəduntur ad nuptias, et reliqua; non quidquam autem quod ad Sadducæos pertineat, quodque hæc in Scripturis doceri astruat. At apud Matthæum id sane quæri possit, similiter quoque et apud Marcum; nam juxta ipsum respondens Jesus dixit Saddu cais 4: «Nonne ideo erratis non scientes Scriptu ras, neque virtutem Dei? Cum enim a mortuis resurrexerint, neque nubent, neque nubentur, sed sunt sicut angeli in coelis. • Quisquis ergo ad dubi tationem nostram attenderit, ea requirat in Scriptu ris, quæ dicta a Servatore de rebus post resurre ctionen futuris probent ac confirment: talia autem nos dicemus, hæc non ipsis quidem verbis, neque ita ut a quibuslibet deprehendi et adverti queant, sed tropologice in Scripturis contineri *: Cum enim umbram habeat lex futurorum bonorum, › et nonnulla de uxoribus et viris preceperit, et de legitimis nuptiis disseruerit; et de iis præcipue non loquitur, quæ ex præsentibus verbis intelligi queant, sed iis quæ supra a nobis commemoratæ sunt, cum quæ ad Sospitatoris nuptias in futuro seculo futuras pertinent, proponeremus: ut puta, Abraham duos filios habuit, unum de ancilla, et unum de libera; et qui de ancilla, secundum car nem natus est; qui autem de libera, per promissio nem *; › non sensili cum libera matrimonio, neque lalitæ cum ancilla consuetudini mihi adhærendum est; hæc enim allegorice dicta sunt. Sed et si ⚫ propter hoc relinquet homo patrem et matrem suam, et adhærebit uxori suæ, et erunt duo in carne una *,» non hæc ita intelligenda sunt, quasi nullum mysterium significent; mysterium enim hoc magnum est ",» et, ut ait Paulus, ad Christum et ad Ecclesiam pertinens: ac paulo superius cum legem de muliere viri sui defuncti fratri nubente exponeremus, legis sensum pro virili rimati sumus. Sexcentæ autem aliæ de viro et uxore leges pro stant; qualis illa est de libello repudii **; et illa de duabus mulieribus, quas habet unus vir, quarum diligitur altera, altera odio habetur *9 illa quoque de captiva quæ ei nubit a quo fuerit amata, nubit autem postquam rasa est, et lugubri ornatu patrem suum et matreni luxit ac deflevit **; quarum legum unaquæque sanctum aliquid ac divi num in vera tropologia continet, postquam semel et duos filios habuit, unum ex ancilla, alterum ex libera; et qui ex ancilla, secundum carnem natus est; qui autem de libera, secundum promissionem, non omnino oportet me stare in intellectu carnalium nuptiarum liberæ et ancillæ, sed hæc alia significant ex aliis. Et iterum: Propter hoc linquet homo patrem et matrem, et jungetur uxori, et erunt duo in carne una, › non ita debemus existimare quod dicitur, quasi nullum mysterium demonstretur in eis, quoniam mysterium illud magnum est de Christo ct Ecclesia.» Et sunt alia mille loca de nuptiis scripta et unusquisque locus castum et divinum de Dupuis continet intellectum, secundum expositionem moralem. Quicunque ergo Scripturas legit, et nuptias viro rum atque uxorum, et nihil amplius existimat demonstrari in eis, nisi simplices nuptias, errat in cis Luc. xx, 34. Marc. xir, 21, 25. ** Hebr. x, Gal. 1, 22, 23. *6 Gen. u, 24; Ephes. v, 'ibid., 11, 12, 13. In veieri Scriptura aperte non reperimus. Illud qui dem apud Lucam minime quæretur, a quo Servatorem nostrum dixisse scriptum est Filii hujus sæculi generant et generantur; nubunt et trəduntur ad nuptias, et reliqua; non quidquam autem quod ad Sadducæos pertineat, quodque hæc in Scripturis doceri astruat. At apud Matthæum id sane quæri possit, similiter quoque et apud Marcum; nam juxta ipsum respondens Jesus dixit Saddu cais 4: «Nonne ideo erratis non scientes Scriptu ras, neque virtutem Dei? Cum enim a mortuis resurrexerint, neque nubent, neque nubentur, sed sunt sicut angeli in coelis. • Quisquis ergo ad dubi tationem nostram attenderit, ea requirat in Scriptu ris, quæ dicta a Servatore de rebus post resurre ctionen futuris probent ac confirment: talia autem nos dicemus, hæc non ipsis quidem verbis, neque ita ut a quibuslibet deprehendi et adverti queant, sed tropologice in Scripturis contineri *: Cum enim umbram habeat lex futurorum bonorum, › et nonnulla de uxoribus et viris preceperit, et de legitimis nuptiis disseruerit; et de iis præcipue non loquitur, quæ ex præsentibus verbis intelligi queant, sed iis quæ supra a nobis commemoratæ sunt, cum quæ ad Sospitatoris nuptias in futuro seculo futuras pertinent, proponeremus: ut puta, Abraham duos filios habuit, unum de ancilla, et unum de libera; et qui de ancilla, secundum car nem natus est; qui autem de libera, per promissio nem *; › non sensili cum libera matrimonio, neque lalitæ cum ancilla consuetudini mihi adhærendum est; hæc enim allegorice dicta sunt. Sed et si ⚫ propter hoc relinquet homo patrem et matrem suam, et adhærebit uxori suæ, et erunt duo in carne una *,» non hæc ita intelligenda sunt, quasi nullum mysterium significent; mysterium enim hoc magnum est ",» et, ut ait Paulus, ad Christum et ad Ecclesiam pertinens: ac paulo superius cum legem de muliere viri sui defuncti fratri nubente exponeremus, legis sensum pro virili rimati sumus. Sexcentæ autem aliæ de viro et uxore leges pro stant; qualis illa est de libello repudii **; et illa de duabus mulieribus, quas habet unus vir, quarum diligitur altera, altera odio habetur *9 illa quoque de captiva quæ ei nubit a quo fuerit amata, nubit autem postquam rasa est, et lugubri ornatu patrem suum et matreni luxit ac deflevit **; quarum legum unaquæque sanctum aliquid ac divi num in vera tropologia continet, postquam semel et duos filios habuit, unum ex ancilla, alterum ex libera; et qui ex ancilla, secundum carnem natus est; qui autem de libera, secundum promissionem, non omnino oportet me stare in intellectu carnalium nuptiarum liberæ et ancillæ, sed hæc alia significant ex aliis. Et iterum: Propter hoc linquet homo patrem et matrem, et jungetur uxori, et erunt duo in carne una, › non ita debemus existimare quod dicitur, quasi nullum mysterium demonstretur in eis, quoniam mysterium illud magnum est de Christo ct Ecclesia.» Et sunt alia mille loca de nuptiis scripta et unusquisque locus castum et divinum de Dupuis continet intellectum, secundum expositionem moralem. Quicunque ergo Scripturas legit, et nuptias viro rum atque uxorum, et nihil amplius existimat demonstrari in eis, nisi simplices nuptias, errat in cis Luc. xx, 34. Marc. xir, 21, 25. ** Hebr. x, Gal. 1, 22, 23. *6 Gen. u, 24; Ephes. v, 'ibid., 11, 12, 13. 54. * ibid. Deuter. xxiv, 5. 48 Deuter. xxi, 15. 54. * ibid. Deuter. xxiv, 5. 48 Deuter. xxi, 15.
PG 13:1593διόπερ ἐμοὶ οὐκ ἄλλως φαίνεται δύνασθαι λύεσθαι τὸ «πλανᾶσθε μὴ εἰδότες τὰς γραφὰς μηδὲ τὴν δύναμιν τοῦ θεοῦ· ἐν γὰρ τῇ ἀναστάσει οὔτε γαμοῦσιν οὔτε γαμίσκονται» ἢ διὰ τῆς ἀνάλογον κειμένης ἀλληγορίας παρὰ τῷ ἀποστόλῳ ἐν τῇ πρὸς Γαλάτας ἐπιστολῇ περὶ παιδίσκης καὶ ἐλευθέρας, ἀποδοθησομένης καὶ εἰς τὰς λοιπὰς γραφὰς ἔνθα περὶ ἀνδρὸς καὶ γυναικὸς λέλεκταί τι. καὶ ὥσπερ πλανῶνται οἱ διὰ τὸ μὴ τροπολογεῖν τὰ προφητικὰ οἰόμενοι μέλλειν ἡμᾶς μετὰ τὴν ἀνάστασιν ἐσθίειν καὶ πίνειν σωματικὰ βρώματα [καὶ πόματα], ἐπεὶ [καὶ] αἱ λέξεις τῶν [προφητικῶν] γραφῶν τοιαῦτα περιέχουσιν, οὕτως καὶ τὰ περὶ γάμων γεγραμμένα καὶ ἀνδρῶν καὶ γυναικῶν τηροῦντες ἐπὶ τοῦ ῥητοῦ καὶ οἰόμενοι συνουσίαις ἡμᾶς καὶ τότε χρήσεσθαι, δι’ ἃς οὐδὲ σχολάζειν ἐστὶ «τῇ προςευχῇ» δυνατὸν ἐν μολυσμῷ πως ὄντων καὶ ἀκαθαρσίᾳ τινὶ τῶν χρωμένων ἀφροδισίοις.
διόπερ ἐμοὶ οὐκ ἄλλως φαίνεται δύνασθαι λύεσθαι τὸ «πλανᾶσθε μὴ εἰδότες τὰς γραφὰς μηδὲ τὴν δύναμιν τοῦ θεοῦ· ἐν γὰρ τῇ ἀναστάσει οὔτε γαμοῦσιν οὔτε γαμίσκονται» ἢ διὰ τῆς ἀνάλογον κειμένης ἀλληγορίας παρὰ τῷ ἀποστόλῳ ἐν τῇ πρὸς Γαλάτας ἐπιστολῇ περὶ παιδίσκης καὶ ἐλευθέρας, ἀποδοθησομένης καὶ εἰς τὰς λοιπὰς γραφὰς ἔνθα περὶ ἀνδρὸς καὶ γυναικὸς λέλεκταί τι. καὶ ὥσπερ πλανῶνται οἱ διὰ τὸ μὴ τροπολογεῖν τὰ προφητικὰ οἰόμενοι μέλλειν ἡμᾶς μετὰ τὴν ἀνάστασιν ἐσθίειν καὶ πίνειν σωματικὰ βρώματα [καὶ πόματα], ἐπεὶ [καὶ] αἱ λέξεις τῶν [προφητικῶν] γραφῶν τοιαῦτα περιέχουσιν, οὕτως καὶ τὰ περὶ γάμων γεγραμμένα καὶ ἀνδρῶν καὶ γυναικῶν τηροῦντες ἐπὶ τοῦ ῥητοῦ καὶ οἰόμενοι συνουσίαις ἡμᾶς καὶ τότε χρήσεσθαι, δι’ ἃς οὐδὲ σχολάζειν ἐστὶ «τῇ προςευχῇ» δυνατὸν ἐν μολυσμῷ πως ὄντων καὶ ἀκαθαρσίᾳ τινὶ τῶν χρωμένων ἀφροδισίοις. οὖν, ἀναγινώσκων τὸν νόμον, καὶ τὰ περὶ γάμων γυναικῶν καὶ ἀνδρῶν διεξερχόμενος, οἴεται μηδὲν πλέον τῶν ὑπὸ τοῦ γράμματος σημαινομένων δηλού σθαι, ο πλανᾶται μὴ εἰδὼς τὰς Γραφάς, μηδὲ τὴν δύ ναμιν τοῦ Θεοῦ. Ζητήσαι δ' ἄν τις εἰ, ο Πλανᾶσθε μὴ εἰδότες τὰς 35.: « Γραφές, ο λεγόμενον τοῖς Σαδδουκαίοις, μὴ προσιε ", μένοις ἄλλην Γραφὴν ἢ τὴν νομικήν, ἀναφορὰν ἔχει καὶ ἐπὶ ἑτέρας παρὰ τὸν Μωϋσέως νόμον Γραφάς. Ο μὲν οὖν τις φήσει καὶ αὐτὸ τοῦτο ἐγκαλεῖσθαι τοὺς Σαδδουκαίους, ὅτι, μὴ προσιέμενοι τὰς ἑξῆς τῷ νόμῳ Γραφάς, πλανώνται μὴ εἰδότες αὐτάς· ἕτερος δὲ ἐρεῖ· ἀρκεῖ πρὸς τὸ τὴν πλάνην ἐλέγχεσθαι τῶν Σαδδουκαίων τὸ μὴ εἰδέναι αὐτοὺς τὰς κατὰ Μωϋσέα Γραφὰς τῷ μὴ ἐκλαμβάνειν τὸν ἐν ταύταις θεῖον νοῦν. Δύο μέντοιγε πράγματά φησι μὴ εἰδέναι τοὺς Σαδδουκαίους, ἐν μὲν τὰς Γραφάς, ἕτερον δὲ τὴν δύο; ναμιν τοῦ Θεοῦ, ἀφ᾽ ἧς δυνάμεως τὰ τῆς ἀναστάσεως; γίνεται, καὶ ἡ καινὴ ἐν αὐτῇ ζωή. Δύναται δέ τις τὸ μηδὲ τὴν δύναμιν τοῦ Θεοῦ εἰδέναι λέγεσθαι τοὺς Σαδδουκαίους ἀναφέρειν ἐφ' ἑαυτὸν τὸν Σωτῆρα ἐπείπερ ο Χριστὸς Θεοῦ δύναμίς ἐστι, καὶ Θεοῦ σου • ",» φία, ο καὶ ἡγνόουν αὐτὸν οἱ Σαδδουκαίοι, ὡς μὴ εἰ δότες τὰς περὶ αὐτοῦ Γραφάς, μηδὲ οἷα διακονήσει τα: τῇ ἐκ νεκρῶν ἀναστάσει τῶν σωθησομένων. Ο δὲ μὴ ἀρεσκόμενος τῷ διὰ τῆς τροπολογίας λύεσθαι τὸ περὶ τοῦ, Πλανᾶσθε μὴ εἰδότες τας Γραφάς, μηδὲ τὴν δύναμιν τοῦ Θεοῦ, ν ἐπηπορημένον, δυεῖν θάτερον ποιήσει, ἢ ἀπιστήσει τοῖς ἐκκειμένοις ῥη τοῖς, ὡς οὐ καλῶς ἀναγεγραμμένοις, τῷ μὴ ἂν τὸν Σωτῆρα τὰ μὴ γεγραμμένα ειρηκέναι ὡς γεγραμ μένα, ἢ τολμήσει ἀπιστῆσαι ὡς οὐκ ἀληθεύσαντι τῷ; Ἰησοῦ· καὶ τρίτος δ' ἄν τις, ἐπὶ τοὺς ἀποκρύφους καταφεύγων λόγους, ἔνθα δοκεῖ σαφέστερον τὰ περὶ τῆς μακαρίας γεγράφθαι ζωῆς, φήσει ἐπ' ἐκείνους τὴν ἀναφορὰν εἶναι τῶν ἐνταῦθα γεγραμμένων ἐν τῷ Πλανᾶσθε μὴ εἰδότες τὰς Γραφάς. Καὶ ὅρα εἰ μὴ πάντοθεν ἀτόποις περιπεσεῖται διὰ τὸ φεύγειν τὴν τροπολογίαν· εἴτε γὰρ τῇ Γραφῇ ἀπιστεῖ, παρὰ τὸν; ἐκκλησιαστικὸν ποιήσει λόγον· εἴτε τῷ Ἰησοῦ, ὡς κατὰ σάρκα Ἰουδαῖος τὸ τοιοῦτο ποιήσει· εἴτε ἐπὶ τοὺς ἀποκρύφους καταφεύξεται, οὐκ ἐπὶ ὁμολογού μενον πράγμα παρὰ τοῖς πεπιστευκόσιν ἐλεύσεται.; Αναφέρειν ἐφ' ἑαυτὸν τὸν Σωτήρα. ἐπ' αὐτόν, Δύναται δέ τις λέγειν τὸ μηδὲ τὴν δύναμιν τοῦ Θεοῦ εἰδέναι λέγεσθαι τους Σαδδουκαίους ἀναφέρειν ἐφ' ἑαυτὸν τὸν Σωτῆρα, οὖν, ἀναγινώσκων τὸν νόμον, καὶ τὰ περὶ γάμων γυναικῶν καὶ ἀνδρῶν διεξερχόμενος, οἴεται μηδὲν πλέον τῶν ὑπὸ τοῦ γράμματος σημαινομένων δηλού σθαι, ο πλανᾶται μὴ εἰδὼς τὰς Γραφάς, μηδὲ τὴν δύ ναμιν τοῦ Θεοῦ. Ζητήσαι δ' ἄν τις εἰ, ο Πλανᾶσθε μὴ εἰδότες τὰς 35.: « Γραφές, ο λεγόμενον τοῖς Σαδδουκαίοις, μὴ προσιε ", μένοις ἄλλην Γραφὴν ἢ τὴν νομικήν, ἀναφορὰν ἔχει καὶ ἐπὶ ἑτέρας παρὰ τὸν Μωϋσέως νόμον Γραφάς. Ο μὲν οὖν τις φήσει καὶ αὐτὸ τοῦτο ἐγκαλεῖσθαι τοὺς Σαδδουκαίους, ὅτι, μὴ προσιέμενοι τὰς ἑξῆς τῷ νόμῳ Γραφάς, πλανώνται μὴ εἰδότες αὐτάς· ἕτερος δὲ ἐρεῖ· ἀρκεῖ πρὸς τὸ τὴν πλάνην ἐλέγχεσθαι τῶν Σαδδουκαίων τὸ μὴ εἰδέναι αὐτοὺς τὰς κατὰ Μωϋσέα Γραφὰς τῷ μὴ ἐκλαμβάνειν τὸν ἐν ταύταις θεῖον νοῦν. Δύο μέντοιγε πράγματά φησι μὴ εἰδέναι τοὺς Σαδδουκαίους, ἐν μὲν τὰς Γραφάς, ἕτερον δὲ τὴν δύο; ναμιν τοῦ Θεοῦ, ἀφ᾽ ἧς δυνάμεως τὰ τῆς ἀναστάσεως; γίνεται, καὶ ἡ καινὴ ἐν αὐτῇ ζωή. Δύναται δέ τις τὸ μηδὲ τὴν δύναμιν τοῦ Θεοῦ εἰδέναι λέγεσθαι τοὺς Σαδδουκαίους ἀναφέρειν ἐφ' ἑαυτὸν τὸν Σωτῆρα ἐπείπερ ο Χριστὸς Θεοῦ δύναμίς ἐστι, καὶ Θεοῦ σου • ",» φία, ο καὶ ἡγνόουν αὐτὸν οἱ Σαδδουκαίοι, ὡς μὴ εἰ δότες τὰς περὶ αὐτοῦ Γραφάς, μηδὲ οἷα διακονήσει τα: τῇ ἐκ νεκρῶν ἀναστάσει τῶν σωθησομένων. Ο δὲ μὴ ἀρεσκόμενος τῷ διὰ τῆς τροπολογίας λύεσθαι τὸ περὶ τοῦ, Πλανᾶσθε μὴ εἰδότες τας Γραφάς, μηδὲ τὴν δύναμιν τοῦ Θεοῦ, ν ἐπηπορημένον, δυεῖν θάτερον ποιήσει, ἢ ἀπιστήσει τοῖς ἐκκειμένοις ῥη τοῖς, ὡς οὐ καλῶς ἀναγεγραμμένοις, τῷ μὴ ἂν τὸν Σωτῆρα τὰ μὴ γεγραμμένα ειρηκέναι ὡς γεγραμ μένα, ἢ τολμήσει ἀπιστῆσαι ὡς οὐκ ἀληθεύσαντι τῷ; Ἰησοῦ· καὶ τρίτος δ' ἄν τις, ἐπὶ τοὺς ἀποκρύφους καταφεύγων λόγους, ἔνθα δοκεῖ σαφέστερον τὰ περὶ τῆς μακαρίας γεγράφθαι ζωῆς, φήσει ἐπ' ἐκείνους τὴν ἀναφορὰν εἶναι τῶν ἐνταῦθα γεγραμμένων ἐν τῷ Πλανᾶσθε μὴ εἰδότες τὰς Γραφάς. Καὶ ὅρα εἰ μὴ πάντοθεν ἀτόποις περιπεσεῖται διὰ τὸ φεύγειν τὴν τροπολογίαν· εἴτε γὰρ τῇ Γραφῇ ἀπιστεῖ, παρὰ τὸν; ἐκκλησιαστικὸν ποιήσει λόγον· εἴτε τῷ Ἰησοῦ, ὡς κατὰ σάρκα Ἰουδαῖος τὸ τοιοῦτο ποιήσει· εἴτε ἐπὶ τοὺς ἀποκρύφους καταφεύξεται, οὐκ ἐπὶ ὁμολογού μενον πράγμα παρὰ τοῖς πεπιστευκόσιν ἐλεύσεται.; Αναφέρειν ἐφ' ἑαυτὸν τὸν Σωτήρα. ἐπ' αὐτόν, Δύναται δέ τις λέγειν τὸ μηδὲ τὴν δύναμιν τοῦ Θεοῦ εἰδέναι λέγεσθαι τους Σαδδουκαίους ἀναφέρειν ἐφ' ἑαυτὸν τὸν Σωτῆρα, reperta est. Si quis ergo legem evolvens, et quæ de matrimonio mulierum ac virorum´ scripta sunt le gens, non aliud quam quod littera significat ostendi ac reperiri existimet, errat nesciens Scripturas, neque virtutem Dei. › At enim quæret aliquis an verba hac Erra tis, nescientes Scripturas quæ Sadducæis aliam scripturam a legali non admittentibus dicta sunt, ad alias a lege Moysis scripturas referri possint. Ob idipsum ergo accusari Sadducæcos dicet aliquis, quod cum Scripturas quæ legem sequuntur non admittunt, errent nescientes ipsas: at respondebit alter ad hoc, ut Sadducæorum coarguatur error, sufficere ut Moysis ignorent Scripturas, propter ignoratos illis sensus divinos qui in iis delitescunt. Duo purro a Sadducæis ignorari dicit, unum qui dem, ipsas Scripturas alterum autem, virtutem Dei a qua virtute et ipsa resurrectio, et nova in ea vita perficitur. Quod autem virtutem Dei igno rare dicuntur Sadducæi, ad se ipsum Servatorem referre poterit pronuntiare aliquis; quandoquidem Christus Dei virtus est, et Dei sapientia nec ipsum cognoscebant Sadducæi, utpote quæ de ipso scripta sunt nescientes, neque quantum conferet ad eorum a mortuis resurrectionem qui salutem con sequentur. Cui autem ortæ hujus super illo loco «dubitationis Erratis nescientes Scripturas, neque virtutem Dei, › per tropologiam solutio non satis facit, alterutrum faciet, vel huicce loco fidem de tralet, quasi non recte scripto, quod nempe Ser vator quæ scripta non sunt, quasi scripta laudave rit vel certe ipsi Jesu, quasi verum non dixerit, fidem audebit abrogare; at tertius aliquis ad apo cryphos libros confugiens, in quibus quæ adl beatam vitam pertinent apertius videntur ſuisse conscripta, ad illos referenda esse dicet, quæ hic » prodita sunt his verbis: «Erratis, nescientes Scri pturas. Verum propter rejectam tropologiam vide annon in absurda mera incurret nam sive Scri pturæ fidem detrahit, contra Ecclesiæ doctrinam faciet sive Jesu, id tanquam Judæus secundum carnem præstabit; sin ad libros apocryphos con fugiet ad rem a fidelibus non admissam descendet. nesciens Scripturas, neque virtutem Dei: sicut errabant Sadducæi nuptias legentes in Scripturis, et carnaliter eas intelligentes. errare significet, quoniam scripturas alias extra libros Mosaicos non legebant, aut quia nec ipsos libros Mosaicos legentes intelligebant. Et dicet aliquis: In hoc illos increpabat errare, quia non legebant cæteras scripturas quæ sunt extra legein, id est, libros secretos: et ideo errabant nescientes Scripturas. Alius autem dicit: Sufficit ad arguendum errorem Sadducæorum, quod nesciebant Mosaicæ legis Scripturas, ex eo quod divinum sensum earum non scrutabantur. Duas tamen res dicit Sadducæos nescire, unam quidem Scripturas, alteram autem virtutem Dei per quam resurrectio fit, et nova vita in ea. Potest aliquis dicere, quoniam Dominus arguens Sadducæos nescire virtutem Dei, se eos non cognoscere arguebat. Ipse enim erat virtus Dei et sapientia, et non cognoscebant eum Sadducæci quasi nescientes Scripturas quæ loquuntur de eo. Propterea nec resurrectionem credebant quam facturus fuerat ipse sanctorum suorum. Qui autem non vult intelligere dictum hoc, ut Sadducæi ideo videantur culpari, quia Scripturas de nuptiis quibusque positas moraliter non intelligebant secundum spiritalem expositioneni, sed simpliciter secundum corpo Matth. XXII, 29. Cor. 1, 24. Vel lere vel, quod malin, quodque veteri interpretationi consonat reperta est. Si quis ergo legem evolvens, et quæ de matrimonio mulierum ac virorum´ scripta sunt le gens, non aliud quam quod littera significat ostendi ac reperiri existimet, errat nesciens Scripturas, neque virtutem Dei. › At enim quæret aliquis an verba hac Erra tis, nescientes Scripturas quæ Sadducæis aliam scripturam a legali non admittentibus dicta sunt, ad alias a lege Moysis scripturas referri possint. Ob idipsum ergo accusari Sadducæcos dicet aliquis, quod cum Scripturas quæ legem sequuntur non admittunt, errent nescientes ipsas: at respondebit alter ad hoc, ut Sadducæorum coarguatur error, sufficere ut Moysis ignorent Scripturas, propter ignoratos illis sensus divinos qui in iis delitescunt. Duo purro a Sadducæis ignorari dicit, unum qui dem, ipsas Scripturas alterum autem, virtutem Dei a qua virtute et ipsa resurrectio, et nova in ea vita perficitur. Quod autem virtutem Dei igno rare dicuntur Sadducæi, ad se ipsum Servatorem referre poterit pronuntiare aliquis; quandoquidem Christus Dei virtus est, et Dei sapientia nec ipsum cognoscebant Sadducæi, utpote quæ de ipso scripta sunt nescientes, neque quantum conferet ad eorum a mortuis resurrectionem qui salutem con sequentur. Cui autem ortæ hujus super illo loco «dubitationis Erratis nescientes Scripturas, neque virtutem Dei, › per tropologiam solutio non satis facit, alterutrum faciet, vel huicce loco fidem de tralet, quasi non recte scripto, quod nempe Ser vator quæ scripta non sunt, quasi scripta laudave rit vel certe ipsi Jesu, quasi verum non dixerit, fidem audebit abrogare; at tertius aliquis ad apo cryphos libros confugiens, in quibus quæ adl beatam vitam pertinent apertius videntur ſuisse conscripta, ad illos referenda esse dicet, quæ hic » prodita sunt his verbis: «Erratis, nescientes Scri pturas. Verum propter rejectam tropologiam vide annon in absurda mera incurret nam sive Scri pturæ fidem detrahit, contra Ecclesiæ doctrinam faciet sive Jesu, id tanquam Judæus secundum carnem præstabit; sin ad libros apocryphos con fugiet ad rem a fidelibus non admissam descendet. nesciens Scripturas, neque virtutem Dei: sicut errabant Sadducæi nuptias legentes in Scripturis, et carnaliter eas intelligentes. errare significet, quoniam scripturas alias extra libros Mosaicos non legebant, aut quia nec ipsos libros Mosaicos legentes intelligebant. Et dicet aliquis: In hoc illos increpabat errare, quia non legebant cæteras scripturas quæ sunt extra legein, id est, libros secretos: et ideo errabant nescientes Scripturas. Alius autem dicit: Sufficit ad arguendum errorem Sadducæorum, quod nesciebant Mosaicæ legis Scripturas, ex eo quod divinum sensum earum non scrutabantur. Duas tamen res dicit Sadducæos nescire, unam quidem Scripturas, alteram autem virtutem Dei per quam resurrectio fit, et nova vita in ea. Potest aliquis dicere, quoniam Dominus arguens Sadducæos nescire virtutem Dei, se eos non cognoscere arguebat. Ipse enim erat virtus Dei et sapientia, et non cognoscebant eum Sadducæci quasi nescientes Scripturas quæ loquuntur de eo. Propterea nec resurrectionem credebant quam facturus fuerat ipse sanctorum suorum. Qui autem non vult intelligere dictum hoc, ut Sadducæi ideo videantur culpari, quia Scripturas de nuptiis quibusque positas moraliter non intelligebant secundum spiritalem expositioneni, sed simpliciter secundum corpo Matth. XXII, 29. Cor. 1, 24. Vel lere vel, quod malin, quodque veteri interpretationi consonat 35. Quaret aliquis, hoc quod dicit Sadducæis: «Erratis nescientes Scripuras, utrum in hoc eos 35. Quaret aliquis, hoc quod dicit Sadducæis: «Erratis nescientes Scripuras, utrum in hoc eos
PG 13:1594Μετὰ ταῦτα ζητῶ πότερον τὸ «πλανᾶσθε μὴ εἰδότες τὰς γραφὰς μηδὲ τὴν δύναμιν τοῦ θεοῦ» ἐπὶ μόνον ἀναφέρεται τὸ «ἐν γὰρ τῇ ἀναστάσει οὔτε γαμοῦσιν οὔτε γαμίσκονται» ἢ καὶ ἐπὶ τὸ «ἀλλ’ εἰσὶν ὡς οἱ ἄγγελοι ἐν τῷ οὐρανῷ.» οὐ γὰρ εὑρίσκω, ποῦ τῆς γραφῆς λέγονται οἱ σωθησόμενοι εἶναι «ὡς ἄγγελοι ἐν τῷ οὐρανῷ·» εἰ μὴ ἄρα τις καὶ τοῦτο φήσει δηλοῦσθαι ἐν τῷ «σὺ δὲ ἀπελεύσῃ πρὸς τοὺς πατέρας σου μετ’ εἰρήνης, τραφεὶς ἐν γήρᾳ καλῷ» καὶ [τῷ «προσετέθη πρὸς τὸν λαὸν αὐτοῦ» ἢ] τῷ «προσετέθη πρὸς τὸ γένος αὐτοῦ». ἢ τῷ ἐν Δευτερονομίῳ λεγομένῳ περὶ ἀνθρώπου ὡς τεταγμένου ὑπὸ θεοῦ ἐν οὐρανῷ καὶ ἐπὶ γῆς· ἑαυτῷ δὲ τὴν λέξιν τηρήσας εὑρήσεις. ἑξῆς τούτῳ ἔστιν ἰδεῖν τὸ «περὶ τῆς ἀναστάσεως τῶν νεκρῶν οὐκ ἀνέγνωτε τὸ ῥηθὲν ὑμῖν ὑπὸ τοῦ θεοῦ λέγοντος· ἐγώ εἰμι ὁ θεὸς Ἀβραὰμ καὶ ὁ θεὸς Ἰσαὰκ καὶ ὁ θεὸς Ἰακώβ;
διόπερ ἐμοὶ οὐκ ἄλλως φαίνεται δύνασθαι λύεσθαι τὸ «πλανᾶσθε μὴ εἰδότες τὰς γραφὰς μηδὲ τὴν δύναμιν τοῦ θεοῦ· ἐν γὰρ τῇ ἀναστάσει οὔτε γαμοῦσιν οὔτε γαμίσκονται» ἢ διὰ τῆς ἀνάλογον κειμένης ἀλληγορίας παρὰ τῷ ἀποστόλῳ ἐν τῇ πρὸς Γαλάτας ἐπιστολῇ περὶ παιδίσκης καὶ ἐλευθέρας, ἀποδοθησομένης καὶ εἰς τὰς λοιπὰς γραφὰς ἔνθα περὶ ἀνδρὸς καὶ γυναικὸς λέλεκταί τι. καὶ ὥσπερ πλανῶνται οἱ διὰ τὸ μὴ τροπολογεῖν τὰ προφητικὰ οἰόμενοι μέλλειν ἡμᾶς μετὰ τὴν ἀνάστασιν ἐσθίειν καὶ πίνειν σωματικὰ βρώματα [καὶ πόματα], ἐπεὶ [καὶ] αἱ λέξεις τῶν [προφητικῶν] γραφῶν τοιαῦτα περιέχουσιν, οὕτως καὶ τὰ περὶ γάμων γεγραμμένα καὶ ἀνδρῶν καὶ γυναικῶν τηροῦντες ἐπὶ τοῦ ῥητοῦ καὶ οἰόμενοι συνουσίαις ἡμᾶς καὶ τότε χρήσεσθαι, δι’ ἃς οὐδὲ σχολάζειν ἐστὶ «τῇ προςευχῇ» δυνατὸν ἐν μολυσμῷ πως ὄντων καὶ ἀκαθαρσίᾳ τινὶ τῶν χρωμένων ἀφροδισίοις. οὖν, ἀναγινώσκων τὸν νόμον, καὶ τὰ περὶ γάμων γυναικῶν καὶ ἀνδρῶν διεξερχόμενος, οἴεται μηδὲν πλέον τῶν ὑπὸ τοῦ γράμματος σημαινομένων δηλού σθαι, ο πλανᾶται μὴ εἰδὼς τὰς Γραφάς, μηδὲ τὴν δύ ναμιν τοῦ Θεοῦ. Ζητήσαι δ' ἄν τις εἰ, ο Πλανᾶσθε μὴ εἰδότες τὰς 35.: « Γραφές, ο λεγόμενον τοῖς Σαδδουκαίοις, μὴ προσιε ", μένοις ἄλλην Γραφὴν ἢ τὴν νομικήν, ἀναφορὰν ἔχει καὶ ἐπὶ ἑτέρας παρὰ τὸν Μωϋσέως νόμον Γραφάς. Ο μὲν οὖν τις φήσει καὶ αὐτὸ τοῦτο ἐγκαλεῖσθαι τοὺς Σαδδουκαίους, ὅτι, μὴ προσιέμενοι τὰς ἑξῆς τῷ νόμῳ Γραφάς, πλανώνται μὴ εἰδότες αὐτάς· ἕτερος δὲ ἐρεῖ· ἀρκεῖ πρὸς τὸ τὴν πλάνην ἐλέγχεσθαι τῶν Σαδδουκαίων τὸ μὴ εἰδέναι αὐτοὺς τὰς κατὰ Μωϋσέα Γραφὰς τῷ μὴ ἐκλαμβάνειν τὸν ἐν ταύταις θεῖον νοῦν. Δύο μέντοιγε πράγματά φησι μὴ εἰδέναι τοὺς Σαδδουκαίους, ἐν μὲν τὰς Γραφάς, ἕτερον δὲ τὴν δύο; ναμιν τοῦ Θεοῦ, ἀφ᾽ ἧς δυνάμεως τὰ τῆς ἀναστάσεως; γίνεται, καὶ ἡ καινὴ ἐν αὐτῇ ζωή. Δύναται δέ τις τὸ μηδὲ τὴν δύναμιν τοῦ Θεοῦ εἰδέναι λέγεσθαι τοὺς Σαδδουκαίους ἀναφέρειν ἐφ' ἑαυτὸν τὸν Σωτῆρα ἐπείπερ ο Χριστὸς Θεοῦ δύναμίς ἐστι, καὶ Θεοῦ σου • ",» φία, ο καὶ ἡγνόουν αὐτὸν οἱ Σαδδουκαίοι, ὡς μὴ εἰ δότες τὰς περὶ αὐτοῦ Γραφάς, μηδὲ οἷα διακονήσει τα: τῇ ἐκ νεκρῶν ἀναστάσει τῶν σωθησομένων. Ο δὲ μὴ ἀρεσκόμενος τῷ διὰ τῆς τροπολογίας λύεσθαι τὸ περὶ τοῦ, Πλανᾶσθε μὴ εἰδότες τας Γραφάς, μηδὲ τὴν δύναμιν τοῦ Θεοῦ, ν ἐπηπορημένον, δυεῖν θάτερον ποιήσει, ἢ ἀπιστήσει τοῖς ἐκκειμένοις ῥη τοῖς, ὡς οὐ καλῶς ἀναγεγραμμένοις, τῷ μὴ ἂν τὸν Σωτῆρα τὰ μὴ γεγραμμένα ειρηκέναι ὡς γεγραμ μένα, ἢ τολμήσει ἀπιστῆσαι ὡς οὐκ ἀληθεύσαντι τῷ; Ἰησοῦ· καὶ τρίτος δ' ἄν τις, ἐπὶ τοὺς ἀποκρύφους καταφεύγων λόγους, ἔνθα δοκεῖ σαφέστερον τὰ περὶ τῆς μακαρίας γεγράφθαι ζωῆς, φήσει ἐπ' ἐκείνους τὴν ἀναφορὰν εἶναι τῶν ἐνταῦθα γεγραμμένων ἐν τῷ Πλανᾶσθε μὴ εἰδότες τὰς Γραφάς. Καὶ ὅρα εἰ μὴ πάντοθεν ἀτόποις περιπεσεῖται διὰ τὸ φεύγειν τὴν τροπολογίαν· εἴτε γὰρ τῇ Γραφῇ ἀπιστεῖ, παρὰ τὸν; ἐκκλησιαστικὸν ποιήσει λόγον· εἴτε τῷ Ἰησοῦ, ὡς κατὰ σάρκα Ἰουδαῖος τὸ τοιοῦτο ποιήσει· εἴτε ἐπὶ τοὺς ἀποκρύφους καταφεύξεται, οὐκ ἐπὶ ὁμολογού μενον πράγμα παρὰ τοῖς πεπιστευκόσιν ἐλεύσεται.; Αναφέρειν ἐφ' ἑαυτὸν τὸν Σωτήρα. ἐπ' αὐτόν, Δύναται δέ τις λέγειν τὸ μηδὲ τὴν δύναμιν τοῦ Θεοῦ εἰδέναι λέγεσθαι τους Σαδδουκαίους ἀναφέρειν ἐφ' ἑαυτὸν τὸν Σωτῆρα, οὖν, ἀναγινώσκων τὸν νόμον, καὶ τὰ περὶ γάμων γυναικῶν καὶ ἀνδρῶν διεξερχόμενος, οἴεται μηδὲν πλέον τῶν ὑπὸ τοῦ γράμματος σημαινομένων δηλού σθαι, ο πλανᾶται μὴ εἰδὼς τὰς Γραφάς, μηδὲ τὴν δύ ναμιν τοῦ Θεοῦ. Ζητήσαι δ' ἄν τις εἰ, ο Πλανᾶσθε μὴ εἰδότες τὰς 35.: « Γραφές, ο λεγόμενον τοῖς Σαδδουκαίοις, μὴ προσιε ", μένοις ἄλλην Γραφὴν ἢ τὴν νομικήν, ἀναφορὰν ἔχει καὶ ἐπὶ ἑτέρας παρὰ τὸν Μωϋσέως νόμον Γραφάς. Ο μὲν οὖν τις φήσει καὶ αὐτὸ τοῦτο ἐγκαλεῖσθαι τοὺς Σαδδουκαίους, ὅτι, μὴ προσιέμενοι τὰς ἑξῆς τῷ νόμῳ Γραφάς, πλανώνται μὴ εἰδότες αὐτάς· ἕτερος δὲ ἐρεῖ· ἀρκεῖ πρὸς τὸ τὴν πλάνην ἐλέγχεσθαι τῶν Σαδδουκαίων τὸ μὴ εἰδέναι αὐτοὺς τὰς κατὰ Μωϋσέα Γραφὰς τῷ μὴ ἐκλαμβάνειν τὸν ἐν ταύταις θεῖον νοῦν. Δύο μέντοιγε πράγματά φησι μὴ εἰδέναι τοὺς Σαδδουκαίους, ἐν μὲν τὰς Γραφάς, ἕτερον δὲ τὴν δύο; ναμιν τοῦ Θεοῦ, ἀφ᾽ ἧς δυνάμεως τὰ τῆς ἀναστάσεως; γίνεται, καὶ ἡ καινὴ ἐν αὐτῇ ζωή. Δύναται δέ τις τὸ μηδὲ τὴν δύναμιν τοῦ Θεοῦ εἰδέναι λέγεσθαι τοὺς Σαδδουκαίους ἀναφέρειν ἐφ' ἑαυτὸν τὸν Σωτῆρα ἐπείπερ ο Χριστὸς Θεοῦ δύναμίς ἐστι, καὶ Θεοῦ σου • ",» φία, ο καὶ ἡγνόουν αὐτὸν οἱ Σαδδουκαίοι, ὡς μὴ εἰ δότες τὰς περὶ αὐτοῦ Γραφάς, μηδὲ οἷα διακονήσει τα: τῇ ἐκ νεκρῶν ἀναστάσει τῶν σωθησομένων. Ο δὲ μὴ ἀρεσκόμενος τῷ διὰ τῆς τροπολογίας λύεσθαι τὸ περὶ τοῦ, Πλανᾶσθε μὴ εἰδότες τας Γραφάς, μηδὲ τὴν δύναμιν τοῦ Θεοῦ, ν ἐπηπορημένον, δυεῖν θάτερον ποιήσει, ἢ ἀπιστήσει τοῖς ἐκκειμένοις ῥη τοῖς, ὡς οὐ καλῶς ἀναγεγραμμένοις, τῷ μὴ ἂν τὸν Σωτῆρα τὰ μὴ γεγραμμένα ειρηκέναι ὡς γεγραμ μένα, ἢ τολμήσει ἀπιστῆσαι ὡς οὐκ ἀληθεύσαντι τῷ; Ἰησοῦ· καὶ τρίτος δ' ἄν τις, ἐπὶ τοὺς ἀποκρύφους καταφεύγων λόγους, ἔνθα δοκεῖ σαφέστερον τὰ περὶ τῆς μακαρίας γεγράφθαι ζωῆς, φήσει ἐπ' ἐκείνους τὴν ἀναφορὰν εἶναι τῶν ἐνταῦθα γεγραμμένων ἐν τῷ Πλανᾶσθε μὴ εἰδότες τὰς Γραφάς. Καὶ ὅρα εἰ μὴ πάντοθεν ἀτόποις περιπεσεῖται διὰ τὸ φεύγειν τὴν τροπολογίαν· εἴτε γὰρ τῇ Γραφῇ ἀπιστεῖ, παρὰ τὸν; ἐκκλησιαστικὸν ποιήσει λόγον· εἴτε τῷ Ἰησοῦ, ὡς κατὰ σάρκα Ἰουδαῖος τὸ τοιοῦτο ποιήσει· εἴτε ἐπὶ τοὺς ἀποκρύφους καταφεύξεται, οὐκ ἐπὶ ὁμολογού μενον πράγμα παρὰ τοῖς πεπιστευκόσιν ἐλεύσεται.; Αναφέρειν ἐφ' ἑαυτὸν τὸν Σωτήρα. ἐπ' αὐτόν, Δύναται δέ τις λέγειν τὸ μηδὲ τὴν δύναμιν τοῦ Θεοῦ εἰδέναι λέγεσθαι τους Σαδδουκαίους ἀναφέρειν ἐφ' ἑαυτὸν τὸν Σωτῆρα, reperta est. Si quis ergo legem evolvens, et quæ de matrimonio mulierum ac virorum´ scripta sunt le gens, non aliud quam quod littera significat ostendi ac reperiri existimet, errat nesciens Scripturas, neque virtutem Dei. › At enim quæret aliquis an verba hac Erra tis, nescientes Scripturas quæ Sadducæis aliam scripturam a legali non admittentibus dicta sunt, ad alias a lege Moysis scripturas referri possint. Ob idipsum ergo accusari Sadducæcos dicet aliquis, quod cum Scripturas quæ legem sequuntur non admittunt, errent nescientes ipsas: at respondebit alter ad hoc, ut Sadducæorum coarguatur error, sufficere ut Moysis ignorent Scripturas, propter ignoratos illis sensus divinos qui in iis delitescunt. Duo purro a Sadducæis ignorari dicit, unum qui dem, ipsas Scripturas alterum autem, virtutem Dei a qua virtute et ipsa resurrectio, et nova in ea vita perficitur. Quod autem virtutem Dei igno rare dicuntur Sadducæi, ad se ipsum Servatorem referre poterit pronuntiare aliquis; quandoquidem Christus Dei virtus est, et Dei sapientia nec ipsum cognoscebant Sadducæi, utpote quæ de ipso scripta sunt nescientes, neque quantum conferet ad eorum a mortuis resurrectionem qui salutem con sequentur. Cui autem ortæ hujus super illo loco «dubitationis Erratis nescientes Scripturas, neque virtutem Dei, › per tropologiam solutio non satis facit, alterutrum faciet, vel huicce loco fidem de tralet, quasi non recte scripto, quod nempe Ser vator quæ scripta non sunt, quasi scripta laudave rit vel certe ipsi Jesu, quasi verum non dixerit, fidem audebit abrogare; at tertius aliquis ad apo cryphos libros confugiens, in quibus quæ adl beatam vitam pertinent apertius videntur ſuisse conscripta, ad illos referenda esse dicet, quæ hic » prodita sunt his verbis: «Erratis, nescientes Scri pturas. Verum propter rejectam tropologiam vide annon in absurda mera incurret nam sive Scri pturæ fidem detrahit, contra Ecclesiæ doctrinam faciet sive Jesu, id tanquam Judæus secundum carnem præstabit; sin ad libros apocryphos con fugiet ad rem a fidelibus non admissam descendet. nesciens Scripturas, neque virtutem Dei: sicut errabant Sadducæi nuptias legentes in Scripturis, et carnaliter eas intelligentes. errare significet, quoniam scripturas alias extra libros Mosaicos non legebant, aut quia nec ipsos libros Mosaicos legentes intelligebant. Et dicet aliquis: In hoc illos increpabat errare, quia non legebant cæteras scripturas quæ sunt extra legein, id est, libros secretos: et ideo errabant nescientes Scripturas. Alius autem dicit: Sufficit ad arguendum errorem Sadducæorum, quod nesciebant Mosaicæ legis Scripturas, ex eo quod divinum sensum earum non scrutabantur. Duas tamen res dicit Sadducæos nescire, unam quidem Scripturas, alteram autem virtutem Dei per quam resurrectio fit, et nova vita in ea. Potest aliquis dicere, quoniam Dominus arguens Sadducæos nescire virtutem Dei, se eos non cognoscere arguebat. Ipse enim erat virtus Dei et sapientia, et non cognoscebant eum Sadducæci quasi nescientes Scripturas quæ loquuntur de eo. Propterea nec resurrectionem credebant quam facturus fuerat ipse sanctorum suorum. Qui autem non vult intelligere dictum hoc, ut Sadducæi ideo videantur culpari, quia Scripturas de nuptiis quibusque positas moraliter non intelligebant secundum spiritalem expositioneni, sed simpliciter secundum corpo Matth. XXII, 29. Cor. 1, 24. Vel lere vel, quod malin, quodque veteri interpretationi consonat reperta est. Si quis ergo legem evolvens, et quæ de matrimonio mulierum ac virorum´ scripta sunt le gens, non aliud quam quod littera significat ostendi ac reperiri existimet, errat nesciens Scripturas, neque virtutem Dei. › At enim quæret aliquis an verba hac Erra tis, nescientes Scripturas quæ Sadducæis aliam scripturam a legali non admittentibus dicta sunt, ad alias a lege Moysis scripturas referri possint. Ob idipsum ergo accusari Sadducæcos dicet aliquis, quod cum Scripturas quæ legem sequuntur non admittunt, errent nescientes ipsas: at respondebit alter ad hoc, ut Sadducæorum coarguatur error, sufficere ut Moysis ignorent Scripturas, propter ignoratos illis sensus divinos qui in iis delitescunt. Duo purro a Sadducæis ignorari dicit, unum qui dem, ipsas Scripturas alterum autem, virtutem Dei a qua virtute et ipsa resurrectio, et nova in ea vita perficitur. Quod autem virtutem Dei igno rare dicuntur Sadducæi, ad se ipsum Servatorem referre poterit pronuntiare aliquis; quandoquidem Christus Dei virtus est, et Dei sapientia nec ipsum cognoscebant Sadducæi, utpote quæ de ipso scripta sunt nescientes, neque quantum conferet ad eorum a mortuis resurrectionem qui salutem con sequentur. Cui autem ortæ hujus super illo loco «dubitationis Erratis nescientes Scripturas, neque virtutem Dei, › per tropologiam solutio non satis facit, alterutrum faciet, vel huicce loco fidem de tralet, quasi non recte scripto, quod nempe Ser vator quæ scripta non sunt, quasi scripta laudave rit vel certe ipsi Jesu, quasi verum non dixerit, fidem audebit abrogare; at tertius aliquis ad apo cryphos libros confugiens, in quibus quæ adl beatam vitam pertinent apertius videntur ſuisse conscripta, ad illos referenda esse dicet, quæ hic » prodita sunt his verbis: «Erratis, nescientes Scri pturas. Verum propter rejectam tropologiam vide annon in absurda mera incurret nam sive Scri pturæ fidem detrahit, contra Ecclesiæ doctrinam faciet sive Jesu, id tanquam Judæus secundum carnem præstabit; sin ad libros apocryphos con fugiet ad rem a fidelibus non admissam descendet. nesciens Scripturas, neque virtutem Dei: sicut errabant Sadducæi nuptias legentes in Scripturis, et carnaliter eas intelligentes. errare significet, quoniam scripturas alias extra libros Mosaicos non legebant, aut quia nec ipsos libros Mosaicos legentes intelligebant. Et dicet aliquis: In hoc illos increpabat errare, quia non legebant cæteras scripturas quæ sunt extra legein, id est, libros secretos: et ideo errabant nescientes Scripturas. Alius autem dicit: Sufficit ad arguendum errorem Sadducæorum, quod nesciebant Mosaicæ legis Scripturas, ex eo quod divinum sensum earum non scrutabantur. Duas tamen res dicit Sadducæos nescire, unam quidem Scripturas, alteram autem virtutem Dei per quam resurrectio fit, et nova vita in ea. Potest aliquis dicere, quoniam Dominus arguens Sadducæos nescire virtutem Dei, se eos non cognoscere arguebat. Ipse enim erat virtus Dei et sapientia, et non cognoscebant eum Sadducæci quasi nescientes Scripturas quæ loquuntur de eo. Propterea nec resurrectionem credebant quam facturus fuerat ipse sanctorum suorum. Qui autem non vult intelligere dictum hoc, ut Sadducæi ideo videantur culpari, quia Scripturas de nuptiis quibusque positas moraliter non intelligebant secundum spiritalem expositioneni, sed simpliciter secundum corpo Matth. XXII, 29. Cor. 1, 24. Vel lere vel, quod malin, quodque veteri interpretationi consonat 35. Quaret aliquis, hoc quod dicit Sadducæis: «Erratis nescientes Scripuras, utrum in hoc eos 35. Quaret aliquis, hoc quod dicit Sadducæis: «Erratis nescientes Scripuras, utrum in hoc eos
οὐκ ἔστιν ὁ θεὸς θεὸς νεκρῶν ἀλλὰ ζώντων.» καὶ εἰς τοῦτο δὲ φήσομεν ὅτι μυρία δυνάμενος περὶ τοῦ ὑπάρχειν τὴν μέλλουσαν ζωὴν τοῖς ἀνθρώποις παραθέσθαι ἀπὸ προφητῶν ὁ σωτήρ, τοῦτο οὐ πεποίηκεν, διὰ τὸ τοὺς Σαδδουκαίους μόνην προσίεσθαι τὴν Μωσέως γραφήν, ἀφ’ ἧς ἐβουλήθη αὐτοὺς συλλογισμῷ δυσωπῆσαι τοιοῦτό τι δηλοῦντι· ὁ θεὸς εἶπε Μωσεῖ· «ἐγώ εἰμι θεὸς Ἀβραὰμ καὶ θεὸς Ἰσαὰκ καὶ θεὸς Ἰακώβ», ἡνίκα ἐπὶ τῆς βάτου ἐχρημάτισεν αὐτῷ. ἤτοι οὖν ὁ θεὸς θεὸς ὄντων ἐστὶν ἢ θεὸς οὐκ ὄντων. ἀλλ’ ἄτοπον λέγειν ὅτι ὁ θεὸς ὁ εἰπών· [ «ἐγώ εἰμι] ὁ ὤν», «τοῦτό μοί ἐστιν ὄνομα», τῶν οὐδαμῶς ὄντων θεός ἐστιν. εἰ δὲ τοῦτο ἄτοπον, ὄντων «θεός» ἐστι καὶ «ζώντων» καὶ ὑφεστηκότων καὶ αἰσθανομένων τῆς χάριτος, ἧς αὐτοῖς ὁ θεὸς ἐδωρήσατο, θεὸν ἑαυτὸν ἀναγορεύων αὐτῶν καὶ λέγων· «τοῦτό μού ἐστι μνημόσυνον αἰώνιον». ζῶσιν ἄρα αἰσθανόμενοι τοῦ θεοῦ καὶ τῆς χάριτος αὐτοῦ ὁ Ἀβραὰμ καὶ ὁ Ἰσαὰκ καὶ ὁ Ἰακὼβ [καὶ] καθ’ ἕκαστον αὐτῶν ἰδίως χρηματίζει θεός· οὐ γὰρ γέγραπται· «ἐγὼ θεὸς Ἀβραὰμ» καὶ Ἰσαὰκ καὶ Ἰακώβ, ἀλλ’ «ἐγώ εἰμι θεὸς Ἀβραὰμ καὶ θεὸς Ἰσαὰκ καὶ θεὸς Ἰακώβ».
διόπερ ἐμοὶ οὐκ ἄλλως φαίνεται δύνασθαι λύεσθαι τὸ «πλανᾶσθε μὴ εἰδότες τὰς γραφὰς μηδὲ τὴν δύναμιν τοῦ θεοῦ· ἐν γὰρ τῇ ἀναστάσει οὔτε γαμοῦσιν οὔτε γαμίσκονται» ἢ διὰ τῆς ἀνάλογον κειμένης ἀλληγορίας παρὰ τῷ ἀποστόλῳ ἐν τῇ πρὸς Γαλάτας ἐπιστολῇ περὶ παιδίσκης καὶ ἐλευθέρας, ἀποδοθησομένης καὶ εἰς τὰς λοιπὰς γραφὰς ἔνθα περὶ ἀνδρὸς καὶ γυναικὸς λέλεκταί τι. καὶ ὥσπερ πλανῶνται οἱ διὰ τὸ μὴ τροπολογεῖν τὰ προφητικὰ οἰόμενοι μέλλειν ἡμᾶς μετὰ τὴν ἀνάστασιν ἐσθίειν καὶ πίνειν σωματικὰ βρώματα [καὶ πόματα], ἐπεὶ [καὶ] αἱ λέξεις τῶν [προφητικῶν] γραφῶν τοιαῦτα περιέχουσιν, οὕτως καὶ τὰ περὶ γάμων γεγραμμένα καὶ ἀνδρῶν καὶ γυναικῶν τηροῦντες ἐπὶ τοῦ ῥητοῦ καὶ οἰόμενοι συνουσίαις ἡμᾶς καὶ τότε χρήσεσθαι, δι’ ἃς οὐδὲ σχολάζειν ἐστὶ «τῇ προςευχῇ» δυνατὸν ἐν μολυσμῷ πως ὄντων καὶ ἀκαθαρσίᾳ τινὶ τῶν χρωμένων ἀφροδισίοις. οὖν, ἀναγινώσκων τὸν νόμον, καὶ τὰ περὶ γάμων γυναικῶν καὶ ἀνδρῶν διεξερχόμενος, οἴεται μηδὲν πλέον τῶν ὑπὸ τοῦ γράμματος σημαινομένων δηλού σθαι, ο πλανᾶται μὴ εἰδὼς τὰς Γραφάς, μηδὲ τὴν δύ ναμιν τοῦ Θεοῦ. Ζητήσαι δ' ἄν τις εἰ, ο Πλανᾶσθε μὴ εἰδότες τὰς 35.: « Γραφές, ο λεγόμενον τοῖς Σαδδουκαίοις, μὴ προσιε ", μένοις ἄλλην Γραφὴν ἢ τὴν νομικήν, ἀναφορὰν ἔχει καὶ ἐπὶ ἑτέρας παρὰ τὸν Μωϋσέως νόμον Γραφάς. Ο μὲν οὖν τις φήσει καὶ αὐτὸ τοῦτο ἐγκαλεῖσθαι τοὺς Σαδδουκαίους, ὅτι, μὴ προσιέμενοι τὰς ἑξῆς τῷ νόμῳ Γραφάς, πλανώνται μὴ εἰδότες αὐτάς· ἕτερος δὲ ἐρεῖ· ἀρκεῖ πρὸς τὸ τὴν πλάνην ἐλέγχεσθαι τῶν Σαδδουκαίων τὸ μὴ εἰδέναι αὐτοὺς τὰς κατὰ Μωϋσέα Γραφὰς τῷ μὴ ἐκλαμβάνειν τὸν ἐν ταύταις θεῖον νοῦν. Δύο μέντοιγε πράγματά φησι μὴ εἰδέναι τοὺς Σαδδουκαίους, ἐν μὲν τὰς Γραφάς, ἕτερον δὲ τὴν δύο; ναμιν τοῦ Θεοῦ, ἀφ᾽ ἧς δυνάμεως τὰ τῆς ἀναστάσεως; γίνεται, καὶ ἡ καινὴ ἐν αὐτῇ ζωή. Δύναται δέ τις τὸ μηδὲ τὴν δύναμιν τοῦ Θεοῦ εἰδέναι λέγεσθαι τοὺς Σαδδουκαίους ἀναφέρειν ἐφ' ἑαυτὸν τὸν Σωτῆρα ἐπείπερ ο Χριστὸς Θεοῦ δύναμίς ἐστι, καὶ Θεοῦ σου • ",» φία, ο καὶ ἡγνόουν αὐτὸν οἱ Σαδδουκαίοι, ὡς μὴ εἰ δότες τὰς περὶ αὐτοῦ Γραφάς, μηδὲ οἷα διακονήσει τα: τῇ ἐκ νεκρῶν ἀναστάσει τῶν σωθησομένων. Ο δὲ μὴ ἀρεσκόμενος τῷ διὰ τῆς τροπολογίας λύεσθαι τὸ περὶ τοῦ, Πλανᾶσθε μὴ εἰδότες τας Γραφάς, μηδὲ τὴν δύναμιν τοῦ Θεοῦ, ν ἐπηπορημένον, δυεῖν θάτερον ποιήσει, ἢ ἀπιστήσει τοῖς ἐκκειμένοις ῥη τοῖς, ὡς οὐ καλῶς ἀναγεγραμμένοις, τῷ μὴ ἂν τὸν Σωτῆρα τὰ μὴ γεγραμμένα ειρηκέναι ὡς γεγραμ μένα, ἢ τολμήσει ἀπιστῆσαι ὡς οὐκ ἀληθεύσαντι τῷ; Ἰησοῦ· καὶ τρίτος δ' ἄν τις, ἐπὶ τοὺς ἀποκρύφους καταφεύγων λόγους, ἔνθα δοκεῖ σαφέστερον τὰ περὶ τῆς μακαρίας γεγράφθαι ζωῆς, φήσει ἐπ' ἐκείνους τὴν ἀναφορὰν εἶναι τῶν ἐνταῦθα γεγραμμένων ἐν τῷ Πλανᾶσθε μὴ εἰδότες τὰς Γραφάς. Καὶ ὅρα εἰ μὴ πάντοθεν ἀτόποις περιπεσεῖται διὰ τὸ φεύγειν τὴν τροπολογίαν· εἴτε γὰρ τῇ Γραφῇ ἀπιστεῖ, παρὰ τὸν; ἐκκλησιαστικὸν ποιήσει λόγον· εἴτε τῷ Ἰησοῦ, ὡς κατὰ σάρκα Ἰουδαῖος τὸ τοιοῦτο ποιήσει· εἴτε ἐπὶ τοὺς ἀποκρύφους καταφεύξεται, οὐκ ἐπὶ ὁμολογού μενον πράγμα παρὰ τοῖς πεπιστευκόσιν ἐλεύσεται.; Αναφέρειν ἐφ' ἑαυτὸν τὸν Σωτήρα. ἐπ' αὐτόν, Δύναται δέ τις λέγειν τὸ μηδὲ τὴν δύναμιν τοῦ Θεοῦ εἰδέναι λέγεσθαι τους Σαδδουκαίους ἀναφέρειν ἐφ' ἑαυτὸν τὸν Σωτῆρα, οὖν, ἀναγινώσκων τὸν νόμον, καὶ τὰ περὶ γάμων γυναικῶν καὶ ἀνδρῶν διεξερχόμενος, οἴεται μηδὲν πλέον τῶν ὑπὸ τοῦ γράμματος σημαινομένων δηλού σθαι, ο πλανᾶται μὴ εἰδὼς τὰς Γραφάς, μηδὲ τὴν δύ ναμιν τοῦ Θεοῦ. Ζητήσαι δ' ἄν τις εἰ, ο Πλανᾶσθε μὴ εἰδότες τὰς 35.: « Γραφές, ο λεγόμενον τοῖς Σαδδουκαίοις, μὴ προσιε ", μένοις ἄλλην Γραφὴν ἢ τὴν νομικήν, ἀναφορὰν ἔχει καὶ ἐπὶ ἑτέρας παρὰ τὸν Μωϋσέως νόμον Γραφάς. Ο μὲν οὖν τις φήσει καὶ αὐτὸ τοῦτο ἐγκαλεῖσθαι τοὺς Σαδδουκαίους, ὅτι, μὴ προσιέμενοι τὰς ἑξῆς τῷ νόμῳ Γραφάς, πλανώνται μὴ εἰδότες αὐτάς· ἕτερος δὲ ἐρεῖ· ἀρκεῖ πρὸς τὸ τὴν πλάνην ἐλέγχεσθαι τῶν Σαδδουκαίων τὸ μὴ εἰδέναι αὐτοὺς τὰς κατὰ Μωϋσέα Γραφὰς τῷ μὴ ἐκλαμβάνειν τὸν ἐν ταύταις θεῖον νοῦν. Δύο μέντοιγε πράγματά φησι μὴ εἰδέναι τοὺς Σαδδουκαίους, ἐν μὲν τὰς Γραφάς, ἕτερον δὲ τὴν δύο; ναμιν τοῦ Θεοῦ, ἀφ᾽ ἧς δυνάμεως τὰ τῆς ἀναστάσεως; γίνεται, καὶ ἡ καινὴ ἐν αὐτῇ ζωή. Δύναται δέ τις τὸ μηδὲ τὴν δύναμιν τοῦ Θεοῦ εἰδέναι λέγεσθαι τοὺς Σαδδουκαίους ἀναφέρειν ἐφ' ἑαυτὸν τὸν Σωτῆρα ἐπείπερ ο Χριστὸς Θεοῦ δύναμίς ἐστι, καὶ Θεοῦ σου • ",» φία, ο καὶ ἡγνόουν αὐτὸν οἱ Σαδδουκαίοι, ὡς μὴ εἰ δότες τὰς περὶ αὐτοῦ Γραφάς, μηδὲ οἷα διακονήσει τα: τῇ ἐκ νεκρῶν ἀναστάσει τῶν σωθησομένων. Ο δὲ μὴ ἀρεσκόμενος τῷ διὰ τῆς τροπολογίας λύεσθαι τὸ περὶ τοῦ, Πλανᾶσθε μὴ εἰδότες τας Γραφάς, μηδὲ τὴν δύναμιν τοῦ Θεοῦ, ν ἐπηπορημένον, δυεῖν θάτερον ποιήσει, ἢ ἀπιστήσει τοῖς ἐκκειμένοις ῥη τοῖς, ὡς οὐ καλῶς ἀναγεγραμμένοις, τῷ μὴ ἂν τὸν Σωτῆρα τὰ μὴ γεγραμμένα ειρηκέναι ὡς γεγραμ μένα, ἢ τολμήσει ἀπιστῆσαι ὡς οὐκ ἀληθεύσαντι τῷ; Ἰησοῦ· καὶ τρίτος δ' ἄν τις, ἐπὶ τοὺς ἀποκρύφους καταφεύγων λόγους, ἔνθα δοκεῖ σαφέστερον τὰ περὶ τῆς μακαρίας γεγράφθαι ζωῆς, φήσει ἐπ' ἐκείνους τὴν ἀναφορὰν εἶναι τῶν ἐνταῦθα γεγραμμένων ἐν τῷ Πλανᾶσθε μὴ εἰδότες τὰς Γραφάς. Καὶ ὅρα εἰ μὴ πάντοθεν ἀτόποις περιπεσεῖται διὰ τὸ φεύγειν τὴν τροπολογίαν· εἴτε γὰρ τῇ Γραφῇ ἀπιστεῖ, παρὰ τὸν; ἐκκλησιαστικὸν ποιήσει λόγον· εἴτε τῷ Ἰησοῦ, ὡς κατὰ σάρκα Ἰουδαῖος τὸ τοιοῦτο ποιήσει· εἴτε ἐπὶ τοὺς ἀποκρύφους καταφεύξεται, οὐκ ἐπὶ ὁμολογού μενον πράγμα παρὰ τοῖς πεπιστευκόσιν ἐλεύσεται.; Αναφέρειν ἐφ' ἑαυτὸν τὸν Σωτήρα. ἐπ' αὐτόν, Δύναται δέ τις λέγειν τὸ μηδὲ τὴν δύναμιν τοῦ Θεοῦ εἰδέναι λέγεσθαι τους Σαδδουκαίους ἀναφέρειν ἐφ' ἑαυτὸν τὸν Σωτῆρα, reperta est. Si quis ergo legem evolvens, et quæ de matrimonio mulierum ac virorum´ scripta sunt le gens, non aliud quam quod littera significat ostendi ac reperiri existimet, errat nesciens Scripturas, neque virtutem Dei. › At enim quæret aliquis an verba hac Erra tis, nescientes Scripturas quæ Sadducæis aliam scripturam a legali non admittentibus dicta sunt, ad alias a lege Moysis scripturas referri possint. Ob idipsum ergo accusari Sadducæcos dicet aliquis, quod cum Scripturas quæ legem sequuntur non admittunt, errent nescientes ipsas: at respondebit alter ad hoc, ut Sadducæorum coarguatur error, sufficere ut Moysis ignorent Scripturas, propter ignoratos illis sensus divinos qui in iis delitescunt. Duo purro a Sadducæis ignorari dicit, unum qui dem, ipsas Scripturas alterum autem, virtutem Dei a qua virtute et ipsa resurrectio, et nova in ea vita perficitur. Quod autem virtutem Dei igno rare dicuntur Sadducæi, ad se ipsum Servatorem referre poterit pronuntiare aliquis; quandoquidem Christus Dei virtus est, et Dei sapientia nec ipsum cognoscebant Sadducæi, utpote quæ de ipso scripta sunt nescientes, neque quantum conferet ad eorum a mortuis resurrectionem qui salutem con sequentur. Cui autem ortæ hujus super illo loco «dubitationis Erratis nescientes Scripturas, neque virtutem Dei, › per tropologiam solutio non satis facit, alterutrum faciet, vel huicce loco fidem de tralet, quasi non recte scripto, quod nempe Ser vator quæ scripta non sunt, quasi scripta laudave rit vel certe ipsi Jesu, quasi verum non dixerit, fidem audebit abrogare; at tertius aliquis ad apo cryphos libros confugiens, in quibus quæ adl beatam vitam pertinent apertius videntur ſuisse conscripta, ad illos referenda esse dicet, quæ hic » prodita sunt his verbis: «Erratis, nescientes Scri pturas. Verum propter rejectam tropologiam vide annon in absurda mera incurret nam sive Scri pturæ fidem detrahit, contra Ecclesiæ doctrinam faciet sive Jesu, id tanquam Judæus secundum carnem præstabit; sin ad libros apocryphos con fugiet ad rem a fidelibus non admissam descendet. nesciens Scripturas, neque virtutem Dei: sicut errabant Sadducæi nuptias legentes in Scripturis, et carnaliter eas intelligentes. errare significet, quoniam scripturas alias extra libros Mosaicos non legebant, aut quia nec ipsos libros Mosaicos legentes intelligebant. Et dicet aliquis: In hoc illos increpabat errare, quia non legebant cæteras scripturas quæ sunt extra legein, id est, libros secretos: et ideo errabant nescientes Scripturas. Alius autem dicit: Sufficit ad arguendum errorem Sadducæorum, quod nesciebant Mosaicæ legis Scripturas, ex eo quod divinum sensum earum non scrutabantur. Duas tamen res dicit Sadducæos nescire, unam quidem Scripturas, alteram autem virtutem Dei per quam resurrectio fit, et nova vita in ea. Potest aliquis dicere, quoniam Dominus arguens Sadducæos nescire virtutem Dei, se eos non cognoscere arguebat. Ipse enim erat virtus Dei et sapientia, et non cognoscebant eum Sadducæci quasi nescientes Scripturas quæ loquuntur de eo. Propterea nec resurrectionem credebant quam facturus fuerat ipse sanctorum suorum. Qui autem non vult intelligere dictum hoc, ut Sadducæi ideo videantur culpari, quia Scripturas de nuptiis quibusque positas moraliter non intelligebant secundum spiritalem expositioneni, sed simpliciter secundum corpo Matth. XXII, 29. Cor. 1, 24. Vel lere vel, quod malin, quodque veteri interpretationi consonat reperta est. Si quis ergo legem evolvens, et quæ de matrimonio mulierum ac virorum´ scripta sunt le gens, non aliud quam quod littera significat ostendi ac reperiri existimet, errat nesciens Scripturas, neque virtutem Dei. › At enim quæret aliquis an verba hac Erra tis, nescientes Scripturas quæ Sadducæis aliam scripturam a legali non admittentibus dicta sunt, ad alias a lege Moysis scripturas referri possint. Ob idipsum ergo accusari Sadducæcos dicet aliquis, quod cum Scripturas quæ legem sequuntur non admittunt, errent nescientes ipsas: at respondebit alter ad hoc, ut Sadducæorum coarguatur error, sufficere ut Moysis ignorent Scripturas, propter ignoratos illis sensus divinos qui in iis delitescunt. Duo purro a Sadducæis ignorari dicit, unum qui dem, ipsas Scripturas alterum autem, virtutem Dei a qua virtute et ipsa resurrectio, et nova in ea vita perficitur. Quod autem virtutem Dei igno rare dicuntur Sadducæi, ad se ipsum Servatorem referre poterit pronuntiare aliquis; quandoquidem Christus Dei virtus est, et Dei sapientia nec ipsum cognoscebant Sadducæi, utpote quæ de ipso scripta sunt nescientes, neque quantum conferet ad eorum a mortuis resurrectionem qui salutem con sequentur. Cui autem ortæ hujus super illo loco «dubitationis Erratis nescientes Scripturas, neque virtutem Dei, › per tropologiam solutio non satis facit, alterutrum faciet, vel huicce loco fidem de tralet, quasi non recte scripto, quod nempe Ser vator quæ scripta non sunt, quasi scripta laudave rit vel certe ipsi Jesu, quasi verum non dixerit, fidem audebit abrogare; at tertius aliquis ad apo cryphos libros confugiens, in quibus quæ adl beatam vitam pertinent apertius videntur ſuisse conscripta, ad illos referenda esse dicet, quæ hic » prodita sunt his verbis: «Erratis, nescientes Scri pturas. Verum propter rejectam tropologiam vide annon in absurda mera incurret nam sive Scri pturæ fidem detrahit, contra Ecclesiæ doctrinam faciet sive Jesu, id tanquam Judæus secundum carnem præstabit; sin ad libros apocryphos con fugiet ad rem a fidelibus non admissam descendet. nesciens Scripturas, neque virtutem Dei: sicut errabant Sadducæi nuptias legentes in Scripturis, et carnaliter eas intelligentes. errare significet, quoniam scripturas alias extra libros Mosaicos non legebant, aut quia nec ipsos libros Mosaicos legentes intelligebant. Et dicet aliquis: In hoc illos increpabat errare, quia non legebant cæteras scripturas quæ sunt extra legein, id est, libros secretos: et ideo errabant nescientes Scripturas. Alius autem dicit: Sufficit ad arguendum errorem Sadducæorum, quod nesciebant Mosaicæ legis Scripturas, ex eo quod divinum sensum earum non scrutabantur. Duas tamen res dicit Sadducæos nescire, unam quidem Scripturas, alteram autem virtutem Dei per quam resurrectio fit, et nova vita in ea. Potest aliquis dicere, quoniam Dominus arguens Sadducæos nescire virtutem Dei, se eos non cognoscere arguebat. Ipse enim erat virtus Dei et sapientia, et non cognoscebant eum Sadducæci quasi nescientes Scripturas quæ loquuntur de eo. Propterea nec resurrectionem credebant quam facturus fuerat ipse sanctorum suorum. Qui autem non vult intelligere dictum hoc, ut Sadducæi ideo videantur culpari, quia Scripturas de nuptiis quibusque positas moraliter non intelligebant secundum spiritalem expositioneni, sed simpliciter secundum corpo Matth. XXII, 29. Cor. 1, 24. Vel lere vel, quod malin, quodque veteri interpretationi consonat 35. Quaret aliquis, hoc quod dicit Sadducæis: «Erratis nescientes Scripuras, utrum in hoc eos 35. Quaret aliquis, hoc quod dicit Sadducæis: «Erratis nescientes Scripuras, utrum in hoc eos
PG 13:1596καὶ οὕτως γε ἀνέγραψαν Ματθαῖος καὶ Μᾶρκος καὶ Λουκᾶς, ἵν’ [οἶμαι] παραστήσωσι τοῖς προσέχουσι τῇ ἀναγνώσει ὅτι καθ’ ἕκαστον αὐτῶν ὁ θεὸς θεός ἐστι, τοῦτ’ ἐξαίρετον αὐτοῖς χαριζόμενος. οὐ γὰρ ἦσαν ὅμοιοι τοῖς Ἑβραίοις, ἵνα συλληπτικῶς ὥσπερ ἐκείνων οὕτω καὶ τούτων ὁ θεὸς λέγηται. ἐπ’ ἐκείνων μὲν γὰρ γέγραπται· «ὁ θεὸς τῶν Ἑβραίων ἀπέστειλέ με», ἐπὶ δὲ τούτων κατὰ ἕνα, ἵνα παραστήσῃ ὁ λόγος ὅτι εἷς Ἀβραὰμ ἰσότιμος ὅλῳ ἔθνει Ἑβραίων ἐστίν· οὐ γὰρ ἐπίσης ἐστὶν ὁ θεὸς θεὸς Ἀβραὰμ καὶ θεὸς Ἑβραίων. τὸ δ’ ὅμοιον ἐρεῖς καὶ περὶ τοῦ θεὸν αὐτὸν εἶναι τοῦ Ἰσαὰκ καὶ θεὸν τοῦ Ἰακὼβ ὡς θεὸν τῶν Ἑβραίων. τοιαύτης δὲ τιμῆς ἠξιῶσθαι νομίζω καὶ τὸν Ἠλίαν, διὸ ἀναγέγραπται ἐν τῇ τετάρτῃ τῶν Βασιλειῶν· «ὁ θεὸς Ἠλιοῦ». Τοῦ μὲν οὖν «Ἀβραὰμ» θεὸς μόνον ἦν «ὁ θεός,» ὁμοίως δὲ καὶ τοῦ «Ἰσαὰκ» καὶ τοῦ «Ἰακώβ.» τοῦ δὲ κρείττονος αὐτῶν σωτῆρος ἡμῶν οὐ μόνον θεός ἐστιν ὁ θεός, ἀλλὰ καὶ πατήρ. διὸ καλῶς λέγεται παρὰ τῷ ἀποστόλῳ· «εὐλογητὸς ὁ θεὸς καὶ πατὴρ τοῦ κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ».
Διόπερ ἐμοὶ οὐκ ἄλλως φαίνεται δύνασθαι λύεσθαι τὸ, «Πλανᾶσθε μὴ εἰδότες τας Γραφάς, μηδὲ τὴν δύναμιν τοῦ Θεοῦ· ἐν γὰρ τῇ ἀναστάσει ούτε γι μοῦσιν, οὔτε γαμίσκονται, ν ἢ διὰ τῆς ἀνάλογον κει μένης αλληγορίας παρὰ τῷ ᾿Αποστόλῳ ἐν τῇ πολ Γαλάτας Επιστολῇ περὶ παιδίσκης καὶ ἐλευθέρας, ἀποδοθησομένης καὶ εἰς τὰς λοιπὰς Γραφὰς ἔνθα περὶ ἀνδρὸς καὶ γυναικὸς λέλεκταί τι. Καὶ ὥσπερ πλ νῶνται οἱ διὰ τὸ μὴ τροπολογεῖν τὰ προφητικά οἰόμενοι μέλλειν ἡμᾶς μετὰ τὴν ἀνάστασιν ἐσθίειν καὶ πίνειν σωματικά βρώματα, ἐπεὶ αἱ λέξεις τῶν Γρα φῶν τοιαῦτα περιέχουσιν· οὕτως καὶ τὰ περὶ γάμων γεγραμμένα καὶ ἀνδρῶν καὶ γυναικῶν τηρούντες ἐπὶ τοῦ ῥητοῦ, καὶ οἰόμενοι συνουσίαις ἡμᾶς καὶ τότε χρήσεσθαι δι' ἃς οὐδὲ σχολάζειν ἐστὶ τῇ Ει προσευχῇ δυνατόν, ἐν μολυσμῷ πως ὄντων καὶ ἀκα θαρσίᾳ τινὶ τῶν χρωμένων ἀφροδισίοις. Μετὰ ταῦτα ζητῶ πότερον τό, «Πλανᾶσθε μὴ εἰ δότες τας Γραφάς, μηδὲ τὴν δύναμιν τοῦ Θεοῦ, ἐπὶ μόνον ἀναφέρεται τὸ, ο Ἐν γὰρ τῇ ἀναστάσει οὔτε γαμοῦσιν, οὔτε γαμίσκονται, ν ἢ καὶ ἐπὶ τόν Αλλ᾽ εἰσὶν ὡς οἱ ἄγγελοι ἐν τῷ οὐρανῷ.» Οὐ γὰρ εὑρίσκω ποῦ Γραφῆς λέγονται οἱ σωθησόμενοι εἶναι ὡς ἄγγελοι ἐν τῷ οὐρανῷ· εἰ μὴ ἄρα τις καὶ τοῦτο φήσει δηλοῦσθαι ἐν τῷ, «Σὺ δὲ ἀπελεύσῃ πρὸς τοὺς πατέρας σου μετ' εἰρήνης, τραφεὶς ἐν γήρᾳ καλῷ, κ καὶ τῷ, ο Προσετέθη πρὸς τὸ γένος αὐτοῦ, ν ἢ τῷ ἐν Δευτερονομίῳ λεγομένῳ περὶ ἀνθρώπου, ὡς τεταγμένου ὑπὸ Θεοῦ ἐν οὐρανῷ καὶ ἐπὶ γῆς· ἑαυτῷ δὲ τὴν λέξιν τηρήσας εὑρήσεις. Ἐξῆς τούτῳ ἐστὶν ἰδεῖν τό· «Περὶ τῆς ἀναστάσεως τῶν νεκρῶν οὐκ ἀνέγνωτε τὸ ῥηθὲν ὑμῖν ὑπὸ τοῦ Θεοῦ λέγοντες Ἐγώ εἰμι ὁ Θεὸς 'Αβραάμ, καὶ ὁ Θεὸς Ἰσαάκ, καὶ ὁ Θεὸς Ἰακώβ; Οὐκ ἔστιν ὁ Θεὸς, Θεὸς νεκρῶν, ἀλλὰ ζώντων.» Καὶ εἰς τοῦτο δὲ φήσομεν, ὅτι μυρία δύο Καὶ ὥσπερ πλανῶνται οἱ διά, χρῆσθαι. Διόπερ ἐμοὶ οὐκ ἄλλως φαίνεται δύνασθαι λύεσθαι τὸ, «Πλανᾶσθε μὴ εἰδότες τας Γραφάς, μηδὲ τὴν δύναμιν τοῦ Θεοῦ· ἐν γὰρ τῇ ἀναστάσει ούτε γι μοῦσιν, οὔτε γαμίσκονται, ν ἢ διὰ τῆς ἀνάλογον κει μένης αλληγορίας παρὰ τῷ ᾿Αποστόλῳ ἐν τῇ πολ Γαλάτας Επιστολῇ περὶ παιδίσκης καὶ ἐλευθέρας, ἀποδοθησομένης καὶ εἰς τὰς λοιπὰς Γραφὰς ἔνθα περὶ ἀνδρὸς καὶ γυναικὸς λέλεκταί τι. Καὶ ὥσπερ πλ νῶνται οἱ διὰ τὸ μὴ τροπολογεῖν τὰ προφητικά οἰόμενοι μέλλειν ἡμᾶς μετὰ τὴν ἀνάστασιν ἐσθίειν καὶ πίνειν σωματικά βρώματα, ἐπεὶ αἱ λέξεις τῶν Γρα φῶν τοιαῦτα περιέχουσιν· οὕτως καὶ τὰ περὶ γάμων γεγραμμένα καὶ ἀνδρῶν καὶ γυναικῶν τηρούντες ἐπὶ τοῦ ῥητοῦ, καὶ οἰόμενοι συνουσίαις ἡμᾶς καὶ τότε χρήσεσθαι δι' ἃς οὐδὲ σχολάζειν ἐστὶ τῇ Ει προσευχῇ δυνατόν, ἐν μολυσμῷ πως ὄντων καὶ ἀκα θαρσίᾳ τινὶ τῶν χρωμένων ἀφροδισίοις. Μετὰ ταῦτα ζητῶ πότερον τό, «Πλανᾶσθε μὴ εἰ δότες τας Γραφάς, μηδὲ τὴν δύναμιν τοῦ Θεοῦ, ἐπὶ μόνον ἀναφέρεται τὸ, ο Ἐν γὰρ τῇ ἀναστάσει οὔτε γαμοῦσιν, οὔτε γαμίσκονται, ν ἢ καὶ ἐπὶ τόν Αλλ᾽ εἰσὶν ὡς οἱ ἄγγελοι ἐν τῷ οὐρανῷ.» Οὐ γὰρ εὑρίσκω ποῦ Γραφῆς λέγονται οἱ σωθησόμενοι εἶναι ὡς ἄγγελοι ἐν τῷ οὐρανῷ· εἰ μὴ ἄρα τις καὶ τοῦτο φήσει δηλοῦσθαι ἐν τῷ, «Σὺ δὲ ἀπελεύσῃ πρὸς τοὺς πατέρας σου μετ' εἰρήνης, τραφεὶς ἐν γήρᾳ καλῷ, κ καὶ τῷ, ο Προσετέθη πρὸς τὸ γένος αὐτοῦ, ν ἢ τῷ ἐν Δευτερονομίῳ λεγομένῳ περὶ ἀνθρώπου, ὡς τεταγμένου ὑπὸ Θεοῦ ἐν οὐρανῷ καὶ ἐπὶ γῆς· ἑαυτῷ δὲ τὴν λέξιν τηρήσας εὑρήσεις. Ἐξῆς τούτῳ ἐστὶν ἰδεῖν τό· «Περὶ τῆς ἀναστάσεως τῶν νεκρῶν οὐκ ἀνέγνωτε τὸ ῥηθὲν ὑμῖν ὑπὸ τοῦ Θεοῦ λέγοντες Ἐγώ εἰμι ὁ Θεὸς 'Αβραάμ, καὶ ὁ Θεὸς Ἰσαάκ, καὶ ὁ Θεὸς Ἰακώβ; Οὐκ ἔστιν ὁ Θεὸς, Θεὸς νεκρῶν, ἀλλὰ ζώντων.» Καὶ εἰς τοῦτο δὲ φήσομεν, ὅτι μυρία δύο Καὶ ὥσπερ πλανῶνται οἱ διά, χρῆσθαι. Quapropter mihi non aliter solvi posse videtur illud "s: c Erratis, nescientes Scripturas, neque virtutem Dei; in resurrectione enim neque nubent, neque nubentur, quam per allegoriam, quæ simili modo apud Apostolum in Epistola ad Galatas de ancilla et libera *, et super reliquis Scripturis in quibus de viro et nuliere dictum est ali quid, tradi potest. quemadmodum errant qui cum prophetarum scripta tropologice non interpre tentur, corporeos cibos post resurrectionem esuros nos ac bibituros existimant, quia talia Scriptura rum verbis continentur; ita et cum res de matri moniis, et viris ac mulieribus conscriptas verbo te nus tuentur, futurumque autumant ut tunc quoque venereis utamur congressibus, propter quos orationi vacare minime licet; cum polluti quodammodo et immundi sint qui venereis rebus utuntur. Scripturas, neque virtutem Dei, ad illud solum referatur: «In resurrectione enim neque nubent neque nubentur;» an et ad ea quoque: • Sed sunt sicut angeli Dei in caelo;» nec enim reperio in quo nam Scripturæ loco angelis in coelo similes futuri dicantur, qui salutem adipiscentur; nisi quis fortasse illud declarari pronuntiet: • Tu autem ibis ad patres tuos in pace, nutritus in senectute bona; et illo so Appositus est populo suo, vel eo qui in Deuteronomio habetur loco 87, , quo homo, quasi a Deo in caelo, et supra terram consti tutus exhibetur; quem locum tibi ipse quæsitum reperies. Deinde illud exponendum venit ** De resurrectione mortuorum non legistis quod dictum est a Deo dicente vobis: Ego sum Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob? Deus non est Deus mortuorum, sea viventium.. Ad id autem dicemus, ralem historiam, necesse habebit unum facere ex duobus aut non credere præsentibus verbis Christi, quasi male Christo dicente, qui dixit positum esse in Scripturis, quod positum non erat: aut refugere ad libros secretos in quibus de vita illa beata manifestius videtur esse conscriptum: et dicet ad illas scripturas referendum esse, quod hic Dominus dicit ad Sadducæos: Erratis nescientes Scripturas.» Et vide nisi ex omni parte cadat quicunque moralem Scripturarum respuit intellectum. Propterea non aliter mihi videtur solvi posse quod dicitur: Erratis nescientes Scripturas, neque virtutem Dei; › nisi Scripturas qui moraliter audiens, aliam ex aliis intellexerit, demonstrantes in quibus aliquid de viris et uxoribus loquuntur Scripturæ: et quemadmodum errant qui propheticas Scripturas non intelligentes moraliter, putant post resurrectionem homines manducaturos et bibituros escas carnales; et post quo niam et Scripturæ propheticæ talia continent quædam sicut et de nuptiis virorum et mulierum scripts, secundum textum intelligentes, putant nos etiam post exitum futuros esse in usu carnalium nuptiarum, propter quas nec vacare quis orationibus potest absque macula nec in hoc mundo. pertinet quod dicit: In resurrectione neque nubunt, neque uxores accipiunt; › aut etiam ex eo quod ait: Sed erunt sicut angeli in cœlo. Nec invenio alicubi Scripturam dicentem, sanctos post exitum fore sicut angelos Dei: nisi forte quis et hoc moraliter intelligat secundum illud quod dicitur: Tu autem ibis ad patres tuos cum pace, nutritus in senecta bona. Item: Appositus est ad populum suum,»aul, appositus est ad genus suum.» Restat ut dicamus de eo quod ait: Non legistis de resurrectione quod * Matth. xxi. 29, 30. ** Gal. iv, 22, 23. Gen. xv, 15. Gen. xxxv, 29. Deuter. IV, 52. Matth. XXII, 31, 32. etc. Cerin thianos intellige de quibus Eusebius et Epiphanius. Vel intellige Chriliastas, sive Chilionelitas, qui or tum a Papia S. Joannis discipulo traxerunt. Hi sanctos post resurrectionem cum Christo mille an mis regnaturos, et corporeis voluptatibus fruituros credebant, hoc Joannis decepti loco qui habetur Apocal. xx, 4, 5, 6. Vide Pbilastrium bar. LIx. Origenes quidem pari futuros impios cum sanctis conditione censuit, postquam diuturnis poenis fue rint exerciti, et gentium plenitudo advenerit; sexl neque certum tempus præfixit ullum, neque corpo reas illas post hanc vitam delicias agnoscit; ideo que inter Chiliastas immerito a nonnullis refertur. Codex Regius, Quapropter mihi non aliter solvi posse videtur illud "s: c Erratis, nescientes Scripturas, neque virtutem Dei; in resurrectione enim neque nubent, neque nubentur, quam per allegoriam, quæ simili modo apud Apostolum in Epistola ad Galatas de ancilla et libera *, et super reliquis Scripturis in quibus de viro et nuliere dictum est ali quid, tradi potest. quemadmodum errant qui cum prophetarum scripta tropologice non interpre tentur, corporeos cibos post resurrectionem esuros nos ac bibituros existimant, quia talia Scriptura rum verbis continentur; ita et cum res de matri moniis, et viris ac mulieribus conscriptas verbo te nus tuentur, futurumque autumant ut tunc quoque venereis utamur congressibus, propter quos orationi vacare minime licet; cum polluti quodammodo et immundi sint qui venereis rebus utuntur. Scripturas, neque virtutem Dei, ad illud solum referatur: «In resurrectione enim neque nubent neque nubentur;» an et ad ea quoque: • Sed sunt sicut angeli Dei in caelo;» nec enim reperio in quo nam Scripturæ loco angelis in coelo similes futuri dicantur, qui salutem adipiscentur; nisi quis fortasse illud declarari pronuntiet: • Tu autem ibis ad patres tuos in pace, nutritus in senectute bona; et illo so Appositus est populo suo, vel eo qui in Deuteronomio habetur loco 87, , quo homo, quasi a Deo in caelo, et supra terram consti tutus exhibetur; quem locum tibi ipse quæsitum reperies. Deinde illud exponendum venit ** De resurrectione mortuorum non legistis quod dictum est a Deo dicente vobis: Ego sum Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob? Deus non est Deus mortuorum, sea viventium.. Ad id autem dicemus, ralem historiam, necesse habebit unum facere ex duobus aut non credere præsentibus verbis Christi, quasi male Christo dicente, qui dixit positum esse in Scripturis, quod positum non erat: aut refugere ad libros secretos in quibus de vita illa beata manifestius videtur esse conscriptum: et dicet ad illas scripturas referendum esse, quod hic Dominus dicit ad Sadducæos: Erratis nescientes Scripturas.» Et vide nisi ex omni parte cadat quicunque moralem Scripturarum respuit intellectum. Propterea non aliter mihi videtur solvi posse quod dicitur: Erratis nescientes Scripturas, neque virtutem Dei; › nisi Scripturas qui moraliter audiens, aliam ex aliis intellexerit, demonstrantes in quibus aliquid de viris et uxoribus loquuntur Scripturæ: et quemadmodum errant qui propheticas Scripturas non intelligentes moraliter, putant post resurrectionem homines manducaturos et bibituros escas carnales; et post quo niam et Scripturæ propheticæ talia continent quædam sicut et de nuptiis virorum et mulierum scripts, secundum textum intelligentes, putant nos etiam post exitum futuros esse in usu carnalium nuptiarum, propter quas nec vacare quis orationibus potest absque macula nec in hoc mundo. pertinet quod dicit: In resurrectione neque nubunt, neque uxores accipiunt; › aut etiam ex eo quod ait: Sed erunt sicut angeli in cœlo. Nec invenio alicubi Scripturam dicentem, sanctos post exitum fore sicut angelos Dei: nisi forte quis et hoc moraliter intelligat secundum illud quod dicitur: Tu autem ibis ad patres tuos cum pace, nutritus in senecta bona. Item: Appositus est ad populum suum,»aul, appositus est ad genus suum.» Restat ut dicamus de eo quod ait: Non legistis de resurrectione quod * Matth. xxi. 29, 30. ** Gal. iv, 22, 23. Gen. xv, 15. Gen. xxxv, 29. Deuter. IV, 52. Matth. XXII, 31, 32. etc. Cerin thianos intellige de quibus Eusebius et Epiphanius. Vel intellige Chriliastas, sive Chilionelitas, qui or tum a Papia S. Joannis discipulo traxerunt. Hi sanctos post resurrectionem cum Christo mille an mis regnaturos, et corporeis voluptatibus fruituros credebant, hoc Joannis decepti loco qui habetur Apocal. xx, 4, 5, 6. Vide Pbilastrium bar. LIx. Origenes quidem pari futuros impios cum sanctis conditione censuit, postquam diuturnis poenis fue rint exerciti, et gentium plenitudo advenerit; sexl neque certum tempus præfixit ullum, neque corpo reas illas post hanc vitam delicias agnoscit; ideo que inter Chiliastas immerito a nonnullis refertur. Codex Regius, 3. Quæro deinceps an illa: «Erratis, nescientes 56. Item quæro quod dicit: e Erratis nescientes Scripturas, neque virtutem Dei, utrum ad illud solumn 3. Quæro deinceps an illa: «Erratis, nescientes 56. Item quæro quod dicit: e Erratis nescientes Scripturas, neque virtutem Dei, utrum ad illud solumn
PG 13:1597οὗτος δὴ Ἰησοῦς Χριστός, οὗ «εὐλογητὸς ὁ θεὸς καὶ πατήρ», ἐχαρίσατο τοῖς γνησίοις αὐτοῦ μαθηταῖς τὸ τὸν αὐτὸν εἶναι αὐτῶν οὐ μόνον θεὸν ἀλλὰ καὶ πατέρα. φησὶ γὰρ ἀναστὰς ἐκ νεκρῶν πρὸς τὴν Μαριάμ· «μή μου ἅπτου, οὔπω γὰρ ἀναβέβηκα πρὸς τὸν πατέρα μου· πορεύου δὲ πρὸς τοὺς ἀδελφούς μου καὶ εἰπὲ αὐτοῖς· ἀναβαίνω πρὸς τὸν πατέρα μου καὶ πατέρα ὑμῶν καὶ θεόν μου καὶ θεὸν ὑμῶν». ἐγὼ δ’ οἶμαι ὅτι τότε καὶ τῷ Ἀβραὰμ καὶ τῷ Ἰσαὰκ καὶ τῷ Ἰακὼβ ἐχαρίσατο, ἵνα μηκέτι μόνον θεὸς ᾖ αὐτῶν ὁ θεὸς ἀλλ’ ἤδη καὶ πατήρ. ὁ δὲ Λουκᾶς προσέθηκε τῷ «οὐκ ἔστιν ὁ θεὸς θεὸς νεκρῶν ἀλλὰ ζώντων», κειμένῳ καὶ παρὰ Ματθαίῳ καὶ Μάρκῳ, τὸ «πάντες γὰρ αὐτῷ ζῶσιν». ὅπερ ἦν οὐχ ὁ τυχὼν ἔπαινος τῶν πατριαρχῶν, ἅτε τοῦ τηλικούτου σωτῆρος ἡμῶν μαρτυροῦντος αὐτοῖς οὐ μόνον ὅτι ζῶσιν, ἀλλὰ καὶ ὅτι ὃ ζῶσι θεῷ ζῶσι καὶ οὐκ ἄλλῳ τινί. τοῦτο δὲ τὸ «πάντες γὰρ αὐτῷ ζῶσι» καλὸν παντὶ τρόπῳ ἀσκεῖν ἡμᾶς καὶ ἀναλαβεῖν, ἵνα πάντες μηδενὶ ἄλλῳ ἢ τῷ θεῷ ζήσωμεν ἐν Χριστῷ.
οὗτος δὴ Ἰησοῦς Χριστός, οὗ «εὐλογητὸς ὁ θεὸς καὶ πατήρ», ἐχαρίσατο τοῖς γνησίοις αὐτοῦ μαθηταῖς τὸ τὸν αὐτὸν εἶναι αὐτῶν οὐ μόνον θεὸν ἀλλὰ καὶ πατέρα. φησὶ γὰρ ἀναστὰς ἐκ νεκρῶν πρὸς τὴν Μαριάμ· «μή μου ἅπτου, οὔπω γὰρ ἀναβέβηκα πρὸς τὸν πατέρα μου· πορεύου δὲ πρὸς τοὺς ἀδελφούς μου καὶ εἰπὲ αὐτοῖς· ἀναβαίνω πρὸς τὸν πατέρα μου καὶ πατέρα ὑμῶν καὶ θεόν μου καὶ θεὸν ὑμῶν». ἐγὼ δ’ οἶμαι ὅτι τότε καὶ τῷ Ἀβραὰμ καὶ τῷ Ἰσαὰκ καὶ τῷ Ἰακὼβ ἐχαρίσατο, ἵνα μηκέτι μόνον θεὸς ᾖ αὐτῶν ὁ θεὸς ἀλλ’ ἤδη καὶ πατήρ. ὁ δὲ Λουκᾶς προσέθηκε τῷ «οὐκ ἔστιν ὁ θεὸς θεὸς νεκρῶν ἀλλὰ ζώντων», κειμένῳ καὶ παρὰ Ματθαίῳ καὶ Μάρκῳ, τὸ «πάντες γὰρ αὐτῷ ζῶσιν». ὅπερ ἦν οὐχ ὁ τυχὼν ἔπαινος τῶν πατριαρχῶν, ἅτε τοῦ τηλικούτου σωτῆρος ἡμῶν μαρτυροῦντος αὐτοῖς οὐ μόνον ὅτι ζῶσιν, ἀλλὰ καὶ ὅτι ὃ ζῶσι θεῷ ζῶσι καὶ οὐκ ἄλλῳ τινί. τοῦτο δὲ τὸ «πάντες γὰρ αὐτῷ ζῶσι» καλὸν παντὶ τρόπῳ ἀσκεῖν ἡμᾶς καὶ ἀναλαβεῖν, ἵνα πάντες μηδενὶ ἄλλῳ ἢ τῷ θεῷ ζήσωμεν ἐν Χριστῷ. νάμενος περὶ τοῦ ὑπάρχειν τὴν μέλλουσαν ζωὴν ο τοῖς ἀνθρώποις παραθέσθαι ἀπὸ προφητῶν ὁ Σωτὴρ, τοῦτο οὐ πεποίηκεν, διὰ τὸ τοὺς Σαδδουκαίους μόνην προσίεσθαι τὴν Μωϋσέως Γραφὴν, ἀφ᾿ ἧς ἐβουλήθη αὐτοὺς συλλογισμῷ δυσωπήσαι τοιοῦτό τι δηλοῦντι ὁ Θεὸς εἶπε Μωϋσεί, ο Ἐγώ εἰμι Θεὸς 'Αβραάμ, καὶ Θεός Ισαάκ, καὶ Θεὸς Ἰακώβ, ο ἡνίκα ἐπὶ τῆς βάτου ἐχρημάτισεν αὐτῷ· ἤτοι οὖν ὁ Θεὸς, Θεὸς ὄντων ἐστὶν, ἢ Θεὸς οὐκ ὄντων· ἀλλ᾽ ἄτοπον λέγειν, ὅτι ὁ Θεὸς ὁ εἰπὼν, ι Ο ῶν, τοῦτό μοί ἐστιν ὄνομα,» τῶν οὐδα μῶς ὄντων Θεός ἐστιν· εἰ δὲ τοῦτο ἄτοπον, ὄντων Θεός ἐστι, καὶ ζώντων, καὶ ὑφεστηκότων, καὶ αἰσθα νομένων τῆς χάριτος, ἧς αὐτοῖς ὁ Θεὸς ἐδωρήσατο, Θεὸν ἑαυτὸν ἀναγορεύων αὐτῶν, καὶ λέγων· «Τοῦτό μού ἐστι μνημόσυνον αἰώνιον.» Ζῶσιν ἄρα αἰσθανό μενοι τοῦ Θεοῦ καὶ τῆς χάριτος αὐτοῦ ὁ Ἀβραὰμ, καὶ ὁ Ἰσαάκ, καὶ ὁ Ἰακώβ, καθ᾿ ἕκαστον αὐτῶν ἰδίως χρημα τίζων Θεός· οὐ γὰρ γέγραπται· «Ἐγὼ Θεὸς Ἀβραὰμ, καὶ Ἰσαὰκ, καὶ Ἰακώβ·, ἀλλ'. Ἐγώ εἰμι Θεὸς ᾿Αβραὰμ, καὶ Θεὸς Ἰσαὰκ, καὶ Θεὸς Ἰακώβ, καὶ οὕτως γε ἀνέγραψαν Ματθαῖος, καὶ Μάρκος, καὶ Λουκᾶς, ἵν', οἶμαι, παραστήσωσι τοῖς προσέχουσι τῇ ἀναγνώσει, ὅτι καθ᾽ ἕκαστον αὐτῶν ὁ Θεὸς Θεός ἐστι, τοῦτ' ἐξαίρετον αὐτοῖς χαριζόμενος· οὐ γὰρ ἦσαν ὅμοιοι τοῖς Εβραίοις, ἵνα συλληπτικῶς, ὥσπερ ἐκεί νων, οὕτω καὶ τούτων ὁ Θεὸς λέγηται· ἐπ' ἐκείνων μὲν γὰρ γέγραπται·. Ὁ Θεὸς τῶν Ἑβραίων ἀπ ἐστειλέ με·, ἐπὶ δὲ τούτων κατὰ ἕνα, ἵνα παραστήσῃ ὁ Λόγος, ὅτι εἰς ᾽Αβραὰμ ἰσότιμος ὅλῳ ἔθνει Εβραίων ἐστίν· οὐ γὰρ ἐπίσης ἐστὶν ὁ Θεός, Θεός Αβραάμ, καὶ Θεὸς Ἑβραίων; τὸ δὲ ὅμοιον ἐρεῖς καὶ περὶ τοῦ Θεὸν αὐτὸν εἶναι τοῦ Ἰσαάκ, καὶ Θεὸν τοῦ Ἰακώβ, ὡς Θεὸν τῶν Ἑβραίων· τοιαύτης δὲ τιμῆς ἠξιῶσθαι νομίζω καὶ τὸν Ἠλίαν, διὸ ἀναγέγραπται ἐν τῇ τε τάρτῃ τῶν Βασιλειῶν· Ὁ Θεὸς Ἠλιοῦ.» Τοῦ μὲν οὖν Αβραὰμ Θεὸς μόνον ἦν ὁ Θεὸς, ὁμοίως δὲ καὶ τοῦ Ἰσαάκ, καὶ τοῦ Ἰακώβ· τοῦ δὲ κρείττονος αὐτῶν Σω τῆρος ἡμῶν οὐ μόνον Θεός ἐστιν ὁ Θεὸς, ἀλλὰ καὶ Πατήρ· διὸ καλῶς λέγεται παρὰ τῷ ᾿Αποστόλῳ· «Εύ λογητὸς ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ.» Οὗτος δὴ Ἰησοῦς Χριστὸς, οὗ εὐλογητὸς ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ ἐχαρίσατο τοῖς γνησίοις αὐτοῦ μα σε σε σε σε Καὶ εἰς τοῦτο δὲ φήσομεν, ὅτι μυρία δυνάμενος, νάμενος περὶ τοῦ ὑπάρχειν τὴν μέλλουσαν ζωὴν ο τοῖς ἀνθρώποις παραθέσθαι ἀπὸ προφητῶν ὁ Σωτὴρ, τοῦτο οὐ πεποίηκεν, διὰ τὸ τοὺς Σαδδουκαίους μόνην προσίεσθαι τὴν Μωϋσέως Γραφὴν, ἀφ᾿ ἧς ἐβουλήθη αὐτοὺς συλλογισμῷ δυσωπήσαι τοιοῦτό τι δηλοῦντι ὁ Θεὸς εἶπε Μωϋσεί, ο Ἐγώ εἰμι Θεὸς 'Αβραάμ, καὶ Θεός Ισαάκ, καὶ Θεὸς Ἰακώβ, ο ἡνίκα ἐπὶ τῆς βάτου ἐχρημάτισεν αὐτῷ· ἤτοι οὖν ὁ Θεὸς, Θεὸς ὄντων ἐστὶν, ἢ Θεὸς οὐκ ὄντων· ἀλλ᾽ ἄτοπον λέγειν, ὅτι ὁ Θεὸς ὁ εἰπὼν, ι Ο ῶν, τοῦτό μοί ἐστιν ὄνομα,» τῶν οὐδα μῶς ὄντων Θεός ἐστιν· εἰ δὲ τοῦτο ἄτοπον, ὄντων Θεός ἐστι, καὶ ζώντων, καὶ ὑφεστηκότων, καὶ αἰσθα νομένων τῆς χάριτος, ἧς αὐτοῖς ὁ Θεὸς ἐδωρήσατο, Θεὸν ἑαυτὸν ἀναγορεύων αὐτῶν, καὶ λέγων· «Τοῦτό μού ἐστι μνημόσυνον αἰώνιον.» Ζῶσιν ἄρα αἰσθανό μενοι τοῦ Θεοῦ καὶ τῆς χάριτος αὐτοῦ ὁ Ἀβραὰμ, καὶ ὁ Ἰσαάκ, καὶ ὁ Ἰακώβ, καθ᾿ ἕκαστον αὐτῶν ἰδίως χρημα τίζων Θεός· οὐ γὰρ γέγραπται· «Ἐγὼ Θεὸς Ἀβραὰμ, καὶ Ἰσαὰκ, καὶ Ἰακώβ·, ἀλλ'. Ἐγώ εἰμι Θεὸς ᾿Αβραὰμ, καὶ Θεὸς Ἰσαὰκ, καὶ Θεὸς Ἰακώβ, καὶ οὕτως γε ἀνέγραψαν Ματθαῖος, καὶ Μάρκος, καὶ Λουκᾶς, ἵν', οἶμαι, παραστήσωσι τοῖς προσέχουσι τῇ ἀναγνώσει, ὅτι καθ᾽ ἕκαστον αὐτῶν ὁ Θεὸς Θεός ἐστι, τοῦτ' ἐξαίρετον αὐτοῖς χαριζόμενος· οὐ γὰρ ἦσαν ὅμοιοι τοῖς Εβραίοις, ἵνα συλληπτικῶς, ὥσπερ ἐκεί νων, οὕτω καὶ τούτων ὁ Θεὸς λέγηται· ἐπ' ἐκείνων μὲν γὰρ γέγραπται·. Ὁ Θεὸς τῶν Ἑβραίων ἀπ ἐστειλέ με·, ἐπὶ δὲ τούτων κατὰ ἕνα, ἵνα παραστήσῃ ὁ Λόγος, ὅτι εἰς ᾽Αβραὰμ ἰσότιμος ὅλῳ ἔθνει Εβραίων ἐστίν· οὐ γὰρ ἐπίσης ἐστὶν ὁ Θεός, Θεός Αβραάμ, καὶ Θεὸς Ἑβραίων; τὸ δὲ ὅμοιον ἐρεῖς καὶ περὶ τοῦ Θεὸν αὐτὸν εἶναι τοῦ Ἰσαάκ, καὶ Θεὸν τοῦ Ἰακώβ, ὡς Θεὸν τῶν Ἑβραίων· τοιαύτης δὲ τιμῆς ἠξιῶσθαι νομίζω καὶ τὸν Ἠλίαν, διὸ ἀναγέγραπται ἐν τῇ τε τάρτῃ τῶν Βασιλειῶν· Ὁ Θεὸς Ἠλιοῦ.» Τοῦ μὲν οὖν Αβραὰμ Θεὸς μόνον ἦν ὁ Θεὸς, ὁμοίως δὲ καὶ τοῦ Ἰσαάκ, καὶ τοῦ Ἰακώβ· τοῦ δὲ κρείττονος αὐτῶν Σω τῆρος ἡμῶν οὐ μόνον Θεός ἐστιν ὁ Θεὸς, ἀλλὰ καὶ Πατήρ· διὸ καλῶς λέγεται παρὰ τῷ ᾿Αποστόλῳ· «Εύ λογητὸς ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ.» Οὗτος δὴ Ἰησοῦς Χριστὸς, οὗ εὐλογητὸς ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ ἐχαρίσατο τοῖς γνησίοις αὐτοῦ μα σε σε σε σε Καὶ εἰς τοῦτο δὲ φήσομεν, ὅτι μυρία δυνάμενος, cum depromptis e prophetis sexcentis testimoniis probare posset Servator futuram vitam homines manere, id minime fecisse, quod scilicet unam Moysis Scripturam admitterent Sadduci, a qua deducta ratiocinatione convincere ipsos voluit; sic autem illa se habere videtur; Deus dixit Moysi * Ego sum Deus Abrahan, et Deus Isaac, et Deus Jacob, cum oraculum ipsi in rubo reddidit: aut igitur Deus, eorum Deus est qui sunt, aut eorum qui non sunt: absurdum est autem Deum qui di xit ‹ Ego sum qui sum, id mihi nomen est, › horum esse Deum pronuntiare qui neutiquam sunt quod si illud absurdum est, eorum profecto Deus est qui sunt, et qui vivunt, et qui exsistunt, qui que beneficium a Deo in se collatum agnoscunt, cum ipsorum Deum sese professus est, et dixit ‹ Hoc est memoriale meum in æternum. › Vivunt ergo, Deum, ipsiusque beneficium agnoscentes Abraham, et Isaac, et Jacob, et uniuscujusque ipsorum speciatim Deus dictus est; nec enim scri plum est:. Ego Deus Abraham, et Isaac, et Ja cob, o seul: < Ego sum Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob, › et ita a Matthæo, et Marco, et Luca scriptum est, ut lectoribus, opinor, persua deant Deum singulorum ipsorum Deum esse, hanc ipsis peculiare.n veniam condonantem; nec enim Hebræis similes erant, ut quemadmodum illorum, ita et horum Deus collective appellaretur; de his quippe scriptum est ": • Deus Hebræorum misit me; › de illi³ autem sigillatim, ut unum Abraha mum ejusdem esse dignitatis et pretii ac totam Hc bræorum gentem Scriptura declararet; annon enim Deus æque Deus est Abrahami ac Deus He bræoruni? Deum item ipsum esse Isaac, et Deum Jacob, ita ut Hebræorum Deus est, pari modo pro nuntiabis. Simili autem honore dignum habitum fuisse Eliam existimo; idcirco quarto Reguin scri plum est: • Deus Eliæ. • Deus ergo Abrahami solum Deus erat; similiter et Isaac, et Jacob; spilatoris autem nostri qui ipsis praestantior est, non Deus solum, sed etiam Pater Deus est. Propterea recte ait Apostolus e: «Benedictus Deus, et Paler So.. dictum est vobis a Deo? Ego sumn Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob. Non est Deus mortuorum, sed Deus viventium. Et hic dicimus quoniam cum posset mille exempla proferre ostendentia resurre ctionem futuram, hoc non fecit ex prophetis, sed tantum ex lege, quoniam Sadducæi tantuin Mosaicam legem legebant, ex qua volens illos placare, protulit inde exemplum. Deus enim qui est, dicit: Ipse ego sum qui sum, et hoc mihi nomen est in sempiternum.» Si impossibile est ut dicatur eorum Deus esse qui non sunt, et si hoc impossibile est, ergo corum est Deus qui sunt, et qui vivunt, et sentiunt bene ficium ejus. Et vide quia non dixit: «Ego sum Deus Abraham, et Isaac, et Jacob, sed Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob. In alio autem loco sic dixit: «Vade, et dic ad Pharaonem: Deus Hebræorum misit me. Qui enim perfectissime sunt circa Deum, quantum ad comparationem dico cæterorum hominum, plenius totum habent Deum in se: propterea non communiter, sed singulariter eorum dicitur Deus. Utputa, si dicatur: Ager ille eorum est, ostendimus quod unusquisque eorum qui possident agrum illum, partem modicam habent de eo, et non habent eum in toto. Si autem dicimus quoniam ager ille illius est, demonstramus quia totum agrum illum possidet ille. Sic et ubi dicitur Deus Hebræorum, imperfectio demonstratur eorum, quoniam unusquisque eorum aliquid modicum de Deo habebant. Abraham autem totum habebat Deum, et Isaac totum habebat Deum, et Jacob totum habebat Deum, ideo non dicitur in Exod. 115, ibid., etc. Hilarius can. in Malth., Hieronymus. cum depromptis e prophetis sexcentis testimoniis probare posset Servator futuram vitam homines manere, id minime fecisse, quod scilicet unam Moysis Scripturam admitterent Sadduci, a qua deducta ratiocinatione convincere ipsos voluit; sic autem illa se habere videtur; Deus dixit Moysi * Ego sum Deus Abrahan, et Deus Isaac, et Deus Jacob, cum oraculum ipsi in rubo reddidit: aut igitur Deus, eorum Deus est qui sunt, aut eorum qui non sunt: absurdum est autem Deum qui di xit ‹ Ego sum qui sum, id mihi nomen est, › horum esse Deum pronuntiare qui neutiquam sunt quod si illud absurdum est, eorum profecto Deus est qui sunt, et qui vivunt, et qui exsistunt, qui que beneficium a Deo in se collatum agnoscunt, cum ipsorum Deum sese professus est, et dixit ‹ Hoc est memoriale meum in æternum. › Vivunt ergo, Deum, ipsiusque beneficium agnoscentes Abraham, et Isaac, et Jacob, et uniuscujusque ipsorum speciatim Deus dictus est; nec enim scri plum est:. Ego Deus Abraham, et Isaac, et Ja cob, o seul: < Ego sum Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob, › et ita a Matthæo, et Marco, et Luca scriptum est, ut lectoribus, opinor, persua deant Deum singulorum ipsorum Deum esse, hanc ipsis peculiare.n veniam condonantem; nec enim Hebræis similes erant, ut quemadmodum illorum, ita et horum Deus collective appellaretur; de his quippe scriptum est ": • Deus Hebræorum misit me; › de illi³ autem sigillatim, ut unum Abraha mum ejusdem esse dignitatis et pretii ac totam Hc bræorum gentem Scriptura declararet; annon enim Deus æque Deus est Abrahami ac Deus He bræoruni? Deum item ipsum esse Isaac, et Deum Jacob, ita ut Hebræorum Deus est, pari modo pro nuntiabis. Simili autem honore dignum habitum fuisse Eliam existimo; idcirco quarto Reguin scri plum est: • Deus Eliæ. • Deus ergo Abrahami solum Deus erat; similiter et Isaac, et Jacob; spilatoris autem nostri qui ipsis praestantior est, non Deus solum, sed etiam Pater Deus est. Propterea recte ait Apostolus e: «Benedictus Deus, et Paler So.. dictum est vobis a Deo? Ego sumn Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob. Non est Deus mortuorum, sed Deus viventium. Et hic dicimus quoniam cum posset mille exempla proferre ostendentia resurre ctionem futuram, hoc non fecit ex prophetis, sed tantum ex lege, quoniam Sadducæi tantuin Mosaicam legem legebant, ex qua volens illos placare, protulit inde exemplum. Deus enim qui est, dicit: Ipse ego sum qui sum, et hoc mihi nomen est in sempiternum.» Si impossibile est ut dicatur eorum Deus esse qui non sunt, et si hoc impossibile est, ergo corum est Deus qui sunt, et qui vivunt, et sentiunt bene ficium ejus. Et vide quia non dixit: «Ego sum Deus Abraham, et Isaac, et Jacob, sed Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob. In alio autem loco sic dixit: «Vade, et dic ad Pharaonem: Deus Hebræorum misit me. Qui enim perfectissime sunt circa Deum, quantum ad comparationem dico cæterorum hominum, plenius totum habent Deum in se: propterea non communiter, sed singulariter eorum dicitur Deus. Utputa, si dicatur: Ager ille eorum est, ostendimus quod unusquisque eorum qui possident agrum illum, partem modicam habent de eo, et non habent eum in toto. Si autem dicimus quoniam ager ille illius est, demonstramus quia totum agrum illum possidet ille. Sic et ubi dicitur Deus Hebræorum, imperfectio demonstratur eorum, quoniam unusquisque eorum aliquid modicum de Deo habebant. Abraham autem totum habebat Deum, et Isaac totum habebat Deum, et Jacob totum habebat Deum, ideo non dicitur in Exod. 115, ibid., etc. Hilarius can. in Malth., Hieronymus. 6. ibid., 14. ibid., 15. 6. 63 Exod. vII, 16. ** IV Reg. 11, 14. 68 II Cor. 6. ibid., 14. ibid., 15. 6. 63 Exod. vII, 16. ** IV Reg. 11, 14. 68 II Cor.
PG 13:1598τὴν δὲ ἐν βραχυλογίᾳ ἀπόδειξιν ἐκ τῶν Μωσέως γραμμάτων, τοῖς μόνα ἐκεῖνα παραδεχομένοις ὡς θεῖα περὶ τοῦ ζῆν τοὺς πατριάρχας, «ἀκούσαντες οἱ ὄχλοι ἐξεπλήσσοντο,» τὴν διδαχὴν ἀποδεχόμενοι τοῦ σωτῆρος σοφωτάτην καὶ δυναμένην τοὺς δυσπίστως ἔχοντας ἐπιστρέψαι πρὸς αὐτόν.
οὗτος δὴ Ἰησοῦς Χριστός, οὗ «εὐλογητὸς ὁ θεὸς καὶ πατήρ», ἐχαρίσατο τοῖς γνησίοις αὐτοῦ μαθηταῖς τὸ τὸν αὐτὸν εἶναι αὐτῶν οὐ μόνον θεὸν ἀλλὰ καὶ πατέρα. φησὶ γὰρ ἀναστὰς ἐκ νεκρῶν πρὸς τὴν Μαριάμ· «μή μου ἅπτου, οὔπω γὰρ ἀναβέβηκα πρὸς τὸν πατέρα μου· πορεύου δὲ πρὸς τοὺς ἀδελφούς μου καὶ εἰπὲ αὐτοῖς· ἀναβαίνω πρὸς τὸν πατέρα μου καὶ πατέρα ὑμῶν καὶ θεόν μου καὶ θεὸν ὑμῶν». ἐγὼ δ’ οἶμαι ὅτι τότε καὶ τῷ Ἀβραὰμ καὶ τῷ Ἰσαὰκ καὶ τῷ Ἰακὼβ ἐχαρίσατο, ἵνα μηκέτι μόνον θεὸς ᾖ αὐτῶν ὁ θεὸς ἀλλ’ ἤδη καὶ πατήρ. ὁ δὲ Λουκᾶς προσέθηκε τῷ «οὐκ ἔστιν ὁ θεὸς θεὸς νεκρῶν ἀλλὰ ζώντων», κειμένῳ καὶ παρὰ Ματθαίῳ καὶ Μάρκῳ, τὸ «πάντες γὰρ αὐτῷ ζῶσιν». ὅπερ ἦν οὐχ ὁ τυχὼν ἔπαινος τῶν πατριαρχῶν, ἅτε τοῦ τηλικούτου σωτῆρος ἡμῶν μαρτυροῦντος αὐτοῖς οὐ μόνον ὅτι ζῶσιν, ἀλλὰ καὶ ὅτι ὃ ζῶσι θεῷ ζῶσι καὶ οὐκ ἄλλῳ τινί. τοῦτο δὲ τὸ «πάντες γὰρ αὐτῷ ζῶσι» καλὸν παντὶ τρόπῳ ἀσκεῖν ἡμᾶς καὶ ἀναλαβεῖν, ἵνα πάντες μηδενὶ ἄλλῳ ἢ τῷ θεῷ ζήσωμεν ἐν Χριστῷ. νάμενος περὶ τοῦ ὑπάρχειν τὴν μέλλουσαν ζωὴν ο τοῖς ἀνθρώποις παραθέσθαι ἀπὸ προφητῶν ὁ Σωτὴρ, τοῦτο οὐ πεποίηκεν, διὰ τὸ τοὺς Σαδδουκαίους μόνην προσίεσθαι τὴν Μωϋσέως Γραφὴν, ἀφ᾿ ἧς ἐβουλήθη αὐτοὺς συλλογισμῷ δυσωπήσαι τοιοῦτό τι δηλοῦντι ὁ Θεὸς εἶπε Μωϋσεί, ο Ἐγώ εἰμι Θεὸς 'Αβραάμ, καὶ Θεός Ισαάκ, καὶ Θεὸς Ἰακώβ, ο ἡνίκα ἐπὶ τῆς βάτου ἐχρημάτισεν αὐτῷ· ἤτοι οὖν ὁ Θεὸς, Θεὸς ὄντων ἐστὶν, ἢ Θεὸς οὐκ ὄντων· ἀλλ᾽ ἄτοπον λέγειν, ὅτι ὁ Θεὸς ὁ εἰπὼν, ι Ο ῶν, τοῦτό μοί ἐστιν ὄνομα,» τῶν οὐδα μῶς ὄντων Θεός ἐστιν· εἰ δὲ τοῦτο ἄτοπον, ὄντων Θεός ἐστι, καὶ ζώντων, καὶ ὑφεστηκότων, καὶ αἰσθα νομένων τῆς χάριτος, ἧς αὐτοῖς ὁ Θεὸς ἐδωρήσατο, Θεὸν ἑαυτὸν ἀναγορεύων αὐτῶν, καὶ λέγων· «Τοῦτό μού ἐστι μνημόσυνον αἰώνιον.» Ζῶσιν ἄρα αἰσθανό μενοι τοῦ Θεοῦ καὶ τῆς χάριτος αὐτοῦ ὁ Ἀβραὰμ, καὶ ὁ Ἰσαάκ, καὶ ὁ Ἰακώβ, καθ᾿ ἕκαστον αὐτῶν ἰδίως χρημα τίζων Θεός· οὐ γὰρ γέγραπται· «Ἐγὼ Θεὸς Ἀβραὰμ, καὶ Ἰσαὰκ, καὶ Ἰακώβ·, ἀλλ'. Ἐγώ εἰμι Θεὸς ᾿Αβραὰμ, καὶ Θεὸς Ἰσαὰκ, καὶ Θεὸς Ἰακώβ, καὶ οὕτως γε ἀνέγραψαν Ματθαῖος, καὶ Μάρκος, καὶ Λουκᾶς, ἵν', οἶμαι, παραστήσωσι τοῖς προσέχουσι τῇ ἀναγνώσει, ὅτι καθ᾽ ἕκαστον αὐτῶν ὁ Θεὸς Θεός ἐστι, τοῦτ' ἐξαίρετον αὐτοῖς χαριζόμενος· οὐ γὰρ ἦσαν ὅμοιοι τοῖς Εβραίοις, ἵνα συλληπτικῶς, ὥσπερ ἐκεί νων, οὕτω καὶ τούτων ὁ Θεὸς λέγηται· ἐπ' ἐκείνων μὲν γὰρ γέγραπται·. Ὁ Θεὸς τῶν Ἑβραίων ἀπ ἐστειλέ με·, ἐπὶ δὲ τούτων κατὰ ἕνα, ἵνα παραστήσῃ ὁ Λόγος, ὅτι εἰς ᾽Αβραὰμ ἰσότιμος ὅλῳ ἔθνει Εβραίων ἐστίν· οὐ γὰρ ἐπίσης ἐστὶν ὁ Θεός, Θεός Αβραάμ, καὶ Θεὸς Ἑβραίων; τὸ δὲ ὅμοιον ἐρεῖς καὶ περὶ τοῦ Θεὸν αὐτὸν εἶναι τοῦ Ἰσαάκ, καὶ Θεὸν τοῦ Ἰακώβ, ὡς Θεὸν τῶν Ἑβραίων· τοιαύτης δὲ τιμῆς ἠξιῶσθαι νομίζω καὶ τὸν Ἠλίαν, διὸ ἀναγέγραπται ἐν τῇ τε τάρτῃ τῶν Βασιλειῶν· Ὁ Θεὸς Ἠλιοῦ.» Τοῦ μὲν οὖν Αβραὰμ Θεὸς μόνον ἦν ὁ Θεὸς, ὁμοίως δὲ καὶ τοῦ Ἰσαάκ, καὶ τοῦ Ἰακώβ· τοῦ δὲ κρείττονος αὐτῶν Σω τῆρος ἡμῶν οὐ μόνον Θεός ἐστιν ὁ Θεὸς, ἀλλὰ καὶ Πατήρ· διὸ καλῶς λέγεται παρὰ τῷ ᾿Αποστόλῳ· «Εύ λογητὸς ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ.» Οὗτος δὴ Ἰησοῦς Χριστὸς, οὗ εὐλογητὸς ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ ἐχαρίσατο τοῖς γνησίοις αὐτοῦ μα σε σε σε σε Καὶ εἰς τοῦτο δὲ φήσομεν, ὅτι μυρία δυνάμενος, νάμενος περὶ τοῦ ὑπάρχειν τὴν μέλλουσαν ζωὴν ο τοῖς ἀνθρώποις παραθέσθαι ἀπὸ προφητῶν ὁ Σωτὴρ, τοῦτο οὐ πεποίηκεν, διὰ τὸ τοὺς Σαδδουκαίους μόνην προσίεσθαι τὴν Μωϋσέως Γραφὴν, ἀφ᾿ ἧς ἐβουλήθη αὐτοὺς συλλογισμῷ δυσωπήσαι τοιοῦτό τι δηλοῦντι ὁ Θεὸς εἶπε Μωϋσεί, ο Ἐγώ εἰμι Θεὸς 'Αβραάμ, καὶ Θεός Ισαάκ, καὶ Θεὸς Ἰακώβ, ο ἡνίκα ἐπὶ τῆς βάτου ἐχρημάτισεν αὐτῷ· ἤτοι οὖν ὁ Θεὸς, Θεὸς ὄντων ἐστὶν, ἢ Θεὸς οὐκ ὄντων· ἀλλ᾽ ἄτοπον λέγειν, ὅτι ὁ Θεὸς ὁ εἰπὼν, ι Ο ῶν, τοῦτό μοί ἐστιν ὄνομα,» τῶν οὐδα μῶς ὄντων Θεός ἐστιν· εἰ δὲ τοῦτο ἄτοπον, ὄντων Θεός ἐστι, καὶ ζώντων, καὶ ὑφεστηκότων, καὶ αἰσθα νομένων τῆς χάριτος, ἧς αὐτοῖς ὁ Θεὸς ἐδωρήσατο, Θεὸν ἑαυτὸν ἀναγορεύων αὐτῶν, καὶ λέγων· «Τοῦτό μού ἐστι μνημόσυνον αἰώνιον.» Ζῶσιν ἄρα αἰσθανό μενοι τοῦ Θεοῦ καὶ τῆς χάριτος αὐτοῦ ὁ Ἀβραὰμ, καὶ ὁ Ἰσαάκ, καὶ ὁ Ἰακώβ, καθ᾿ ἕκαστον αὐτῶν ἰδίως χρημα τίζων Θεός· οὐ γὰρ γέγραπται· «Ἐγὼ Θεὸς Ἀβραὰμ, καὶ Ἰσαὰκ, καὶ Ἰακώβ·, ἀλλ'. Ἐγώ εἰμι Θεὸς ᾿Αβραὰμ, καὶ Θεὸς Ἰσαὰκ, καὶ Θεὸς Ἰακώβ, καὶ οὕτως γε ἀνέγραψαν Ματθαῖος, καὶ Μάρκος, καὶ Λουκᾶς, ἵν', οἶμαι, παραστήσωσι τοῖς προσέχουσι τῇ ἀναγνώσει, ὅτι καθ᾽ ἕκαστον αὐτῶν ὁ Θεὸς Θεός ἐστι, τοῦτ' ἐξαίρετον αὐτοῖς χαριζόμενος· οὐ γὰρ ἦσαν ὅμοιοι τοῖς Εβραίοις, ἵνα συλληπτικῶς, ὥσπερ ἐκεί νων, οὕτω καὶ τούτων ὁ Θεὸς λέγηται· ἐπ' ἐκείνων μὲν γὰρ γέγραπται·. Ὁ Θεὸς τῶν Ἑβραίων ἀπ ἐστειλέ με·, ἐπὶ δὲ τούτων κατὰ ἕνα, ἵνα παραστήσῃ ὁ Λόγος, ὅτι εἰς ᾽Αβραὰμ ἰσότιμος ὅλῳ ἔθνει Εβραίων ἐστίν· οὐ γὰρ ἐπίσης ἐστὶν ὁ Θεός, Θεός Αβραάμ, καὶ Θεὸς Ἑβραίων; τὸ δὲ ὅμοιον ἐρεῖς καὶ περὶ τοῦ Θεὸν αὐτὸν εἶναι τοῦ Ἰσαάκ, καὶ Θεὸν τοῦ Ἰακώβ, ὡς Θεὸν τῶν Ἑβραίων· τοιαύτης δὲ τιμῆς ἠξιῶσθαι νομίζω καὶ τὸν Ἠλίαν, διὸ ἀναγέγραπται ἐν τῇ τε τάρτῃ τῶν Βασιλειῶν· Ὁ Θεὸς Ἠλιοῦ.» Τοῦ μὲν οὖν Αβραὰμ Θεὸς μόνον ἦν ὁ Θεὸς, ὁμοίως δὲ καὶ τοῦ Ἰσαάκ, καὶ τοῦ Ἰακώβ· τοῦ δὲ κρείττονος αὐτῶν Σω τῆρος ἡμῶν οὐ μόνον Θεός ἐστιν ὁ Θεὸς, ἀλλὰ καὶ Πατήρ· διὸ καλῶς λέγεται παρὰ τῷ ᾿Αποστόλῳ· «Εύ λογητὸς ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ.» Οὗτος δὴ Ἰησοῦς Χριστὸς, οὗ εὐλογητὸς ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ ἐχαρίσατο τοῖς γνησίοις αὐτοῦ μα σε σε σε σε Καὶ εἰς τοῦτο δὲ φήσομεν, ὅτι μυρία δυνάμενος, cum depromptis e prophetis sexcentis testimoniis probare posset Servator futuram vitam homines manere, id minime fecisse, quod scilicet unam Moysis Scripturam admitterent Sadduci, a qua deducta ratiocinatione convincere ipsos voluit; sic autem illa se habere videtur; Deus dixit Moysi * Ego sum Deus Abrahan, et Deus Isaac, et Deus Jacob, cum oraculum ipsi in rubo reddidit: aut igitur Deus, eorum Deus est qui sunt, aut eorum qui non sunt: absurdum est autem Deum qui di xit ‹ Ego sum qui sum, id mihi nomen est, › horum esse Deum pronuntiare qui neutiquam sunt quod si illud absurdum est, eorum profecto Deus est qui sunt, et qui vivunt, et qui exsistunt, qui que beneficium a Deo in se collatum agnoscunt, cum ipsorum Deum sese professus est, et dixit ‹ Hoc est memoriale meum in æternum. › Vivunt ergo, Deum, ipsiusque beneficium agnoscentes Abraham, et Isaac, et Jacob, et uniuscujusque ipsorum speciatim Deus dictus est; nec enim scri plum est:. Ego Deus Abraham, et Isaac, et Ja cob, o seul: < Ego sum Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob, › et ita a Matthæo, et Marco, et Luca scriptum est, ut lectoribus, opinor, persua deant Deum singulorum ipsorum Deum esse, hanc ipsis peculiare.n veniam condonantem; nec enim Hebræis similes erant, ut quemadmodum illorum, ita et horum Deus collective appellaretur; de his quippe scriptum est ": • Deus Hebræorum misit me; › de illi³ autem sigillatim, ut unum Abraha mum ejusdem esse dignitatis et pretii ac totam Hc bræorum gentem Scriptura declararet; annon enim Deus æque Deus est Abrahami ac Deus He bræoruni? Deum item ipsum esse Isaac, et Deum Jacob, ita ut Hebræorum Deus est, pari modo pro nuntiabis. Simili autem honore dignum habitum fuisse Eliam existimo; idcirco quarto Reguin scri plum est: • Deus Eliæ. • Deus ergo Abrahami solum Deus erat; similiter et Isaac, et Jacob; spilatoris autem nostri qui ipsis praestantior est, non Deus solum, sed etiam Pater Deus est. Propterea recte ait Apostolus e: «Benedictus Deus, et Paler So.. dictum est vobis a Deo? Ego sumn Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob. Non est Deus mortuorum, sed Deus viventium. Et hic dicimus quoniam cum posset mille exempla proferre ostendentia resurre ctionem futuram, hoc non fecit ex prophetis, sed tantum ex lege, quoniam Sadducæi tantuin Mosaicam legem legebant, ex qua volens illos placare, protulit inde exemplum. Deus enim qui est, dicit: Ipse ego sum qui sum, et hoc mihi nomen est in sempiternum.» Si impossibile est ut dicatur eorum Deus esse qui non sunt, et si hoc impossibile est, ergo corum est Deus qui sunt, et qui vivunt, et sentiunt bene ficium ejus. Et vide quia non dixit: «Ego sum Deus Abraham, et Isaac, et Jacob, sed Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob. In alio autem loco sic dixit: «Vade, et dic ad Pharaonem: Deus Hebræorum misit me. Qui enim perfectissime sunt circa Deum, quantum ad comparationem dico cæterorum hominum, plenius totum habent Deum in se: propterea non communiter, sed singulariter eorum dicitur Deus. Utputa, si dicatur: Ager ille eorum est, ostendimus quod unusquisque eorum qui possident agrum illum, partem modicam habent de eo, et non habent eum in toto. Si autem dicimus quoniam ager ille illius est, demonstramus quia totum agrum illum possidet ille. Sic et ubi dicitur Deus Hebræorum, imperfectio demonstratur eorum, quoniam unusquisque eorum aliquid modicum de Deo habebant. Abraham autem totum habebat Deum, et Isaac totum habebat Deum, et Jacob totum habebat Deum, ideo non dicitur in Exod. 115, ibid., etc. Hilarius can. in Malth., Hieronymus. cum depromptis e prophetis sexcentis testimoniis probare posset Servator futuram vitam homines manere, id minime fecisse, quod scilicet unam Moysis Scripturam admitterent Sadduci, a qua deducta ratiocinatione convincere ipsos voluit; sic autem illa se habere videtur; Deus dixit Moysi * Ego sum Deus Abrahan, et Deus Isaac, et Deus Jacob, cum oraculum ipsi in rubo reddidit: aut igitur Deus, eorum Deus est qui sunt, aut eorum qui non sunt: absurdum est autem Deum qui di xit ‹ Ego sum qui sum, id mihi nomen est, › horum esse Deum pronuntiare qui neutiquam sunt quod si illud absurdum est, eorum profecto Deus est qui sunt, et qui vivunt, et qui exsistunt, qui que beneficium a Deo in se collatum agnoscunt, cum ipsorum Deum sese professus est, et dixit ‹ Hoc est memoriale meum in æternum. › Vivunt ergo, Deum, ipsiusque beneficium agnoscentes Abraham, et Isaac, et Jacob, et uniuscujusque ipsorum speciatim Deus dictus est; nec enim scri plum est:. Ego Deus Abraham, et Isaac, et Ja cob, o seul: < Ego sum Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob, › et ita a Matthæo, et Marco, et Luca scriptum est, ut lectoribus, opinor, persua deant Deum singulorum ipsorum Deum esse, hanc ipsis peculiare.n veniam condonantem; nec enim Hebræis similes erant, ut quemadmodum illorum, ita et horum Deus collective appellaretur; de his quippe scriptum est ": • Deus Hebræorum misit me; › de illi³ autem sigillatim, ut unum Abraha mum ejusdem esse dignitatis et pretii ac totam Hc bræorum gentem Scriptura declararet; annon enim Deus æque Deus est Abrahami ac Deus He bræoruni? Deum item ipsum esse Isaac, et Deum Jacob, ita ut Hebræorum Deus est, pari modo pro nuntiabis. Simili autem honore dignum habitum fuisse Eliam existimo; idcirco quarto Reguin scri plum est: • Deus Eliæ. • Deus ergo Abrahami solum Deus erat; similiter et Isaac, et Jacob; spilatoris autem nostri qui ipsis praestantior est, non Deus solum, sed etiam Pater Deus est. Propterea recte ait Apostolus e: «Benedictus Deus, et Paler So.. dictum est vobis a Deo? Ego sumn Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob. Non est Deus mortuorum, sed Deus viventium. Et hic dicimus quoniam cum posset mille exempla proferre ostendentia resurre ctionem futuram, hoc non fecit ex prophetis, sed tantum ex lege, quoniam Sadducæi tantuin Mosaicam legem legebant, ex qua volens illos placare, protulit inde exemplum. Deus enim qui est, dicit: Ipse ego sum qui sum, et hoc mihi nomen est in sempiternum.» Si impossibile est ut dicatur eorum Deus esse qui non sunt, et si hoc impossibile est, ergo corum est Deus qui sunt, et qui vivunt, et sentiunt bene ficium ejus. Et vide quia non dixit: «Ego sum Deus Abraham, et Isaac, et Jacob, sed Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob. In alio autem loco sic dixit: «Vade, et dic ad Pharaonem: Deus Hebræorum misit me. Qui enim perfectissime sunt circa Deum, quantum ad comparationem dico cæterorum hominum, plenius totum habent Deum in se: propterea non communiter, sed singulariter eorum dicitur Deus. Utputa, si dicatur: Ager ille eorum est, ostendimus quod unusquisque eorum qui possident agrum illum, partem modicam habent de eo, et non habent eum in toto. Si autem dicimus quoniam ager ille illius est, demonstramus quia totum agrum illum possidet ille. Sic et ubi dicitur Deus Hebræorum, imperfectio demonstratur eorum, quoniam unusquisque eorum aliquid modicum de Deo habebant. Abraham autem totum habebat Deum, et Isaac totum habebat Deum, et Jacob totum habebat Deum, ideo non dicitur in Exod. 115, ibid., etc. Hilarius can. in Malth., Hieronymus. 6. ibid., 14. ibid., 15. 6. 63 Exod. vII, 16. ** IV Reg. 11, 14. 68 II Cor. 6. ibid., 14. ibid., 15. 6. 63 Exod. vII, 16. ** IV Reg. 11, 14. 68 II Cor.
Second witness · khazarzar edition
Commentarium in evangelium Matthaei ΩΡΙΓΕΝΟΥΣ ΕΚ ΤΩΝ ΕΙΣ ΤΟ ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟΝ ΕΞΗΓΗΤΙΚΩΝ ΤΟΜΟΣ Ιʹ 10. Τότε ἀφεὶς τοὺς ὄχλους ἦλθεν εἰς τὴν οἰκίαν αὐτοῦ. Καὶ προσῆλθον <αὐτῷ> οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ λέγοντες· φράσον ἡμῖν τὴν παραβολὴν τῶν ζιζανίων τοῦ ἀγροῦ (13, [–]). Ὅτε μὲν μετὰ τῶν ὄχλων ἐστὶν ὁ Ἰησοῦς, οὐκ ἔστιν αὐτοῦ ἐν τῇ οἰκίᾳ, ἔξω γὰρ τῆς οἰκίας οἱ ὄχλοι· καὶ τῆς φιλανθρωπίας αὐτοῦ ἔργον ἐστὶ καταλιπεῖν τὴν οἰκίαν καὶ ἀπιέναι πρὸς τοὺς μὴ δυναμένους ἥκειν πρὸς αὐτόν. Αὐτάρκως δὲ τοῖς ὄχλοις διαλεχθεὶς ἐν παραβολαῖς ἀφίησιν αὐτοὺς καὶ ἔρχεται εἰς τὴν ἑαυτοῦ οἰκίαν, ἔνθα προσέρχονται αὐτῷ οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ, οὐκ ἀπομείναντες μετὰ τῶν ἀφεθέν των ὑπ' αὐτοῦ. Καὶ ὅσοι γε γνησιώτερον ἀκούουσι τοῦ Ἰησοῦ, πρῶτον ἀκολουθοῦσιν αὐτῷ, εἶτα πυνθανόμενοι περὶ τῆς μονῆς αὐτοῦ ἐπιτρέπονται ἰδεῖν αὐτήν, καὶ ἐλθόντες ὁρῶσι καὶ «παρ' αὐτῷ» μένουσι, πάντες μὲν «τὴν ἡμέραν ἐκείνην», τάχα δέ τινες αὐτῶν καὶ ἐπὶ πλεῖον. Καὶ τὰ τοιαῦτά γε οἶμαι δεδηλῶσθαι ἐν τῷ κατὰ Ἰωάννην εὐαγγελίῳ διὰ τούτων· «Τῇ ἐπαύριον πάλιν εἱστήκει ὁ Ἰωάννης καὶ ἐκ τῶν μαθητῶν αὐτοῦ δύο.» Ἔτι εἰς παράστασιν τοῦ ὅτι τῶν ἐπιτραπέντων σὺν τῷ Ἰησοῦ πορεύεσθαι καὶ ἰδεῖν αὐτοῦ τὴν οἰκίαν ὁ διαφέρων καὶ ἀπόστολος γίνεται, ἐπι φέρεται τούτοις· «Ἦν Ἀνδρέας ὁ ἀδελφὸς Σίμωνος Πέτρου εἷς ἐκ τῶν δύο τῶν ἀκουσάντων ὑπὸ Ἰωάννου καὶ ἀκολουθησάντων αὐτῷ.» Καὶ ἡμεῖς οὖν, εἴπερ βουλόμεθα μὴ ὡς ὄχλοι ἀκούειν τοῦ Ἰησοῦ οὓς ἀφιεὶς [καὶ] ἔρχεται εἰς τὴν οἰκίαν, ἐξαίρετόν τι παρὰ τοὺς ὄχλους ἀναλαμβάνοντες οἰκειωθῶμεν τῷ Ἰησοῦ, ἵν' ὡς μαθηταὶ αὐτοῦ ἐλθόντι εἰς τὴν οἰκίαν προσέλθωμεν καὶ προσελθόντες ἀξιώσωμεν περὶ φράσεως παραβολῆς, εἴτε τῶν ζιζανίων τοῦ ἀγροῦ εἴθ' ἡστινοσοῦν. Ἵνα δὲ ἀκρι βέστερον νοηθῇ τίνος παραστατικόν ἐστι πράγματος ἡ τοῦ Ἰησοῦ οἰκία, συναγαγέτω τις ἀπὸ τῶν εὐαγγελίων ὅσα περὶ τῆς οἰκίας Ἰησοῦ εἴρηται καὶ τίνα ἐν αὐτῇ λελάληται ἢ πέπρακται αὐτῷ· ἐπὶ γὰρ τὸ αὐτὸ ἐπισυναχθέντα ταῦτα πείσει τὸν προσέχοντα ταύτῃ τῇ ἀναγνώσει, ὅτι οὐχ ἁπλᾶ, ὡς οἴονταί τινες, ἐστὶ μόνον τὰ τοῦ εὐαγγελίου γράμματα, ἀλλὰ τοῖς μὲν ἁπλοῖς κατ' οἰκονομίαν ὡς ἁπλᾶ γεγένηται, τοῖς δὲ ὀξύτερον ἀκούειν αὐτῶν βουλομένοις καὶ δυναμένοις ἐγκέκρυπται σοφὰ καὶ ἄξια λόγου θεοῦ πράγματα. 10. Μετὰ ταῦτα ἀποκριθεὶς εἶπεν ἀπὸ τοῦ· ὁ σπείρων τὸ καλὸν σπέρμα ἐστὶν ὁ υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ***. Περὶ ὧν εἰ καὶ κατὰ τὸ δυνατὸν ἡμῖν ἐν τοῖς πρὸ τούτων διειλήφαμεν, οὐδὲν ἧττον καὶ νῦν λελέξεται τὰ δυνάμενα ἐκείνοις προσαρμόσαι, εἰ καὶ καθ' ἑτέραν διήγησιν ἔχει λόγον. Καὶ πρόσχες γε εἰ δύνασαι τὸ καλὸν σπέρμα τοὺς υἱοὺς τῆς βασιλείας πρὸς τοῖς προαποδεδομένοις καὶ ἑτέρως λαβεῖν, ὅτι ὅσα ἐν τῇ ἀνθρωπίνῃ φύεται ψυχῇ καλά, ταῦτα ὑπὸ τοῦ «ἐν ἀρχῇ πρὸς τὸν θεὸν» λόγου θεοῦ <σπείρεται> γεννήματα τυγχάνοντα τῆς τοῦ θεοῦ βασιλείας, ὡς εἶναι τοὺς περὶ ἑκάστου ὑγιεῖς λόγους τοὺς υἱοὺς τῆς βασιλείας. Κοιμωμένων δὲ τῶν μὴ κατὰ τὴν ἐντολὴν τοῦ Ἰησοῦ πρατ τόντων λέγοντος· «Γρηγορεῖτε καὶ προσεύχεσθε ἵνα μὴ εἰσέλθητε εἰς πειρασμόν», ὁ διάβολος ἐπιτηρῶν ἐπισπείρει τὰ καλούμενα ζιζάνια, τὰ μοχθηρὰ δόγματα, ταῖς καλου μέναις ὑπό τινων φυσικαῖς ἐννοίαις καὶ σπέρμασι καλοῖς τοῖς ἀπὸ τοῦ λόγου. Κατὰ δὲ τοῦτο ἀγρὸς καὶ ὁ κόσμος πᾶς λέγοιτο ἂν καὶ οὐ μόνον ἡ ἐκκλησία τοῦ θεοῦ· ἐν γὰρ παντὶ κόσμῳ ὁ μὲν υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ἔσπειρε τὸ καλὸν σπέρμα, ὁ δὲ πονηρὸς τὰ ζιζάνια, ἅπερ εἰσὶν οἱ μοχθηροὶ λόγοι, οἱ ἀπὸ κακίας υἱοὶ τοῦ πονηροῦ. Δεήσει δὲ γενέσθαι ἐπὶ τέλει τῶν πραγμάτων ὃ καλεῖται συντέλεια τοῦ αἰῶνος θερισμόν, ἵν' οἱ ἐπὶ τούτῳ τεταγμένοι
ἄγγελοι τοῦ θεοῦ ἀναλέξωνται τὰ προσπεφυκότα τῇ ψυχῇ φαῦλα δόγματα καὶ παραδῶσιν αὐτὰ εἰς ἀνάλωσιν, τῷ λεγομένῳ καίειν πυρὶ ἀνατρέποντες αὐτά. Καὶ οὕτω συλλέξουσιν οἱ τοῦ λόγου ἄγγελοι καὶ ὑπηρέται ἐκ πάσης τῆς τοῦ Χριστοῦ βασιλείας πάντα τὰ ἐνυπάρχοντα ταῖς ψυχαῖς σκάνδαλα καὶ τοὺς τὴν ἀνομίαν ποιοῦντας λογισμούς, οὕστινας ἀναλίσκοντες βαλοῦσιν εἰς τὴν κάμινον τοῦ πυρὸς τὴν καιομένην· ἔνθα καὶ οἱ συναισθηθέντες ἑαυτῶν διὰ τὸ κοιμᾶσθαι τὰ σπέρματα τοῦ πονηροῦ ἐν ἑαυτοῖς εἰληφέναι κλαύσονται καὶ ὡσπερεὶ ἑαυτοῖς θυμωθήσονται. Τοῦτο γὰρ ὁ βρυγμὸς τῶν ὀδόντων, διὸ καὶ ἐν τοῖς Ψαλμοῖς τὸ «ἔβρυξαν ἐπ' ἐμὲ τοὺς ὀδόντας αὐτῶν» λέλεκται. Τότε μάλιστα οἱ δίκαιοι λάμψουσιν οὐκέτι διαφόρως, ὡς κατὰ τὰς ἀρχάς, ἀλλὰ πάντες ὡς εἷς ἥλιος ἐν τῇ βασιλείᾳ τοῦ πατρὸς αὐτῶν. Ὡς μυστήριον γοῦν δηλῶν ὁ σωτήρ, τάχα μὲν καὶ διὰ πάντων τῶν ἐν τῇ φράσει τῆς παραβολῆς, τάχα δὲ μάλιστα διὰ τοῦ τότε οἱ δίκαιοι λάμψου σιν ὡς ὁ ἥλιος ἐν τῇ βασιλείᾳ τοῦ πατρὸς αὐτῶν, ἐπιφέρει· «Ὁ ἔχων ὦτα ἀκούειν ἀκουέτω», διδάσκων τοὺς οἰομένους ἐν τῇ φράσει τῆς παραβολῆς σαφέστατα αὐτὴν ἐκτεθεῖσθαι, ὡς καὶ ἐν τοῖς τυχοῦσι δύνασθαι νοηθῆναι αὐτήν, ὅτι καὶ αὐτὰ τὰ τῆς διηγήσεως τῆς παραβολῆς δεῖται σαφηνείας. 10.3 Ἀλλ' ἐπεὶ ἀνωτέρω ἐφάσκομεν εἰς τὸ τότε οἱ δίκαιοι λάμψουσιν ὡς ὁ ἥλιος, ὅτι οὐχ ὡς τὸ πρότερον διαφόρως λάμψουσιν οἱ δίκαιοι, ἀλλ' ἔσονται οἱ πάντες ὡς εἷς ἥλιος, ἀναγκαίως ἐκθησόμεθα τὸ φανὲν ἡμῖν εἰς τὸν τόπον. Ἔοικεν ὁ Δανιήλ, «φῶς τοῦ κόσμου» ἐπιστάμενος τοὺς συνιέντας καὶ τοὺς πολλοὺς τῶν δικαίων διαφέροντας τῇ δόξῃ, εἰρηκέναι τὸ «καὶ οἱ συνιέντες ἐκλάμψουσιν ὡς ἡ λαμπρότης τοῦ στερεώματος, καὶ ἀπὸ τῶν δικαίων τῶν πολλῶν ὡς οἱ ἀστέρες εἰς τοὺς αἰῶνας καὶ ἔτι». Καὶ ὁ ἀπόστολος δέ, ἐν τῷ «ἄλλη δόξα ἡλίου, καὶ ἄλλη δόξα σελήνης, καὶ ἄλλη δόξα ἀστέρων· ἀστὴρ γὰρ ἀστέρος διαφέρει ἐν δόξῃ, οὕτω καὶ ἡ ἀνάστασις τῶν νεκρῶν», τὰ αὐτὰ λέγει τῷ Δανιήλ, τὸν νοῦν ἀπὸ τῆς προφητείας αὐτοῦ τοῦτον λαβών. Ζητήσει οὖν τις πῶς οἱ μὲν περὶ διαφορᾶς τοῦ ἐν τοῖς δικαίοις λέγουσι φωτός, ὁ δὲ σωτὴρ τοὐναντίον· ὡς εἷς ἥλιος λάμψουσιν. Ὑπολαμβάνω οὖν ὅτι παρὰ μὲν τὴν ἀρχὴν τῶν ἐν τοῖς σῳζομένοις μακαρισμῶν, ὅτι οὐδέπω ἐκαθάρθησαν οἱ μὴ τοιοῦτοι, τὰ τῆς διαφορᾶς γίνεται τοῦ τῶν σῳζομένων φωτός· ἐπὰν δέ, ὡς ἀποδεδώκαμεν, συλλεγῇ ἀπὸ τῆς βασιλείας ὅλης Χριστοῦ πάντα τὰ σκάνδαλα καὶ οἱ ποιοῦντες τὴν ἀνομίαν λογισμοὶ βληθῶσιν εἰς τὴν κάμινον τοῦ πυρὸς καὶ καταναλωθῇ τὰ χείρονα καὶ τούτων γινομένων εἰς συναίσθησιν ἔλθωσιν οἱ παραδεξάμενοι τοὺς υἱοὺς τοῦ πονηροῦ λόγους, τότε ἓν γενόμενοι ἡλιακὸν φῶς οἱ δίκαιοι λάμψουσιν ἐν τῇ βασιλείᾳ τοῦ πατρὸς αὐτῶν. Τίνι δὲ λάμψουσιν ἢ τοῖς ὑποδεεστέροις ἀπολαύσουσι τοῦ φωτὸς αὐτῶν, ἀνάλογον τῷ νῦν λάμπειν τὸν ἥλιον τοῖς ἐπὶ γῆς; Οὐ γὰρ δήπου ἑαυτοῖς λάμψουσι. Μήποτε δὲ καὶ τὸ «λαμψάτω τὸ φῶς ὑμῶν ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων» ἀπογράψασθαι δυνατόν ἐστιν «ἐπὶ τὸ πλάτος τῆς καρδίας» κατὰ τὸ εἰρημένον τῷ Σολομῶντι τριχῶς, ὥστε καὶ νῦν λάμπειν τὸ φῶς τῶν Ἰησοῦ μαθητῶν ἔμπροσθεν τῶν λοιπῶν ἀνθρώπων καὶ μετὰ τὴν ἔξοδον πρὸ τῆς ἀναστάσεως καὶ μετὰ τὴν ἀνάστασιν, ἕως ἂν καταντήσωσιν οἱ πάντες «εἰς ἄνδρα τέλειον» καὶ γένωνται πάντες εἷς ἥλιος· τότε λάμψουσιν ὡς ὁ ἥλιος ἐν τῇ βασιλείᾳ τοῦ πατρὸς αὐτῶν. 10.4 Πάλιν ὁμοία ἐστὶν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν θησαυρῷ κεκρυμμένῳ ἐν τῷ ἀγρῷ, ὃν εὑρὼν ἄνθρωπος ἔκρυψεν (13, 44). Τὰς μὲν προτέρας παραβολὰς τοῖς ὄχλοις εἶπε· ταύτην δὲ καὶ τὰς ἑξῆς αὐτῆς δύο, οὐ παραβολὰς ἀλλ' ὁμοιώσεις πρὸς τὴν τῶν οὐρανῶν βασιλείαν τυγχανούσας, ἔοικεν ἐν τῇ οἰκίᾳ γενόμενος πρὸς τοὺς μαθητὰς εἰρηκέναι· περὶ ἧς ὁ προσέχων τῇ ἀναγνώσει ἐξεταζέτω καὶ τῶν ἑξῆς δύο μήποτε οὐδὲ παραβολαί εἰσιν· ἐπ' ἐκείνων μὲν γὰρ οὐκ ὤκνησεν ἡ γραφὴ καθ' ἑκάστην προτάσσειν τὸ ὄνομα τῆς παραβολῆς, ἐπὶ δὲ τούτων τὸ αὐτὸ οὐ πεποίηκεν. Καὶ εἰκότως γε τοῦτο πεποίηκεν. Εἰ γὰρ τοῖς ὄχλοις ἐλάλησεν «ἐν παραβολαῖς» καὶ «ταῦτα πάντα ἐλάλησεν ἐν παραβολαῖς καὶ χωρὶς παρα βολῆς
οὐκ ἐλάλει αὐτοῖς», οὐ τοῖς ὄχλοις δὲ ἐλθὼν «εἰς τὴν οἰκίαν» διαλέγεται ἀλλὰ τοῖς προσελθοῦσιν αὐτῷ μαθηταῖς ἐν αὐτῇ, δῆλον ὅτι οὔκ εἰσι παραβολαὶ τὰ ἐν τῇ οἰκίᾳ λελαλημένα· τοῖς γὰρ «ἔξω» ἐν παραβολαῖς λαλεῖ καὶ οἷς «οὐ δέδοται γνῶναι τὰ μυστήρια τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν». Φήσει τις οὖν· εἰ μή εἰσιν αὗται παραβολαί, τί εἰσιν; μήποτε οὖν τῇ λέξει τῆς γραφῆς ἀκολουθοῦντες φήσομεν ὅτι ὁμοιότητές εἰσι. Διαφέρει δὲ ὁμοιότης παρα βολῆς· γέγραπται γὰρ ἐν τῷ Μάρκῳ· «Τίνι ὁμοιώσωμεν τὴν βασιλείαν τοῦ θεοῦ, ἢ ἐν τίνι αὐτὴν παραβολῇ θῶμεν;» Ἐκ τούτου γὰρ παρίσταται διαφορὰν εἶναι ὁμοιώσεως καὶ παραβολῆς. Ἔοικεν οὖν ἡ μὲν ὁμοίωσις εἶναι γενική, ἡ δὲ παραβολὴ εἰδική. Τάχα δὲ καὶ ἡ ὁμοίωσις γενικωτάτη οὖσα τῆς παραβολῆς ἔχει ἐν εἴδει, ὥσπερ τὴν παραβολήν, οὕτω καὶ ὁμώνυμον τῷ γενικῷ τὴν ὁμοίωσιν. Ὅπερ καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων συμβέβηκεν, ὡς τετηρήκασιν οἱ δεινοὶ περὶ τὴν τῶν πολλῶν ὀνομάτων θέσιν· οἵτινες λέγουσι καὶ γενικωτάτην εἶναι τὴν ὁρμὴν πολλῶν εἰδῶν <περιεκτικήν>, ὥσπερ καὶ ἀφορμῆς καὶ ὁρμῆς, ἐν εἴδει λέγοντες ὁμωνύμως τῷ γενικῷ παραλαμβάνεσθαι πρὸς ἀντιδιαστολὴν τῆς ἀφορμῆς τὴν ὁρμήν. 10.5 Καὶ ἐν τούτῳ ζητητέον ἰδίᾳ τὸν ἀγρὸν καὶ ἰδίᾳ τὸν κεκρυμμένον ἐν αὐτῷ θησαυρόν, καὶ τίνα τρόπον εὑρὼν τοῦτον κεκρυμμένον τὸν θησαυρὸν ὁ ἄνθρωπος ἀπὸ τῆς χαρᾶς ἄπεισι καὶ πωλεῖ ὅσα ἔχει, ἵνα ἀγοράσῃ τὸν ἀγρὸν ἐκεῖνον. Ζητητέον δὲ καὶ τίνα ἐστὶν ἃ πωλεῖ. Δοκεῖ δή μοι κατὰ ταῦτα ἀγρὸς μὲν εἶναι ἡ γραφὴ καταφυτευθεῖσα τοῖς φανεροῖς τῶν ῥητῶν τῆς ἱστορίας καὶ τοῦ νόμου καὶ τῶν προφητῶν καὶ τῶν λοιπῶν νοημάτων–πολλὴ γὰρ φυτεία καὶ ποικίλη ἐστὶ καὶ ἡ τῶν ῥητῶν τῆς ὅλης γραφῆς–, ὁ δὲ <ἐν> τῷ ἀγρῷ κεκρυμμένος θησαυρὸς τὰ ἀποκεκρυμμένα καὶ ὑποκείμενα τοῖς φανεροῖς νοήματα τῆς σοφίας «ἐν μυστηρίῳ» ἀποκεκρυμμένης καὶ τῷ Χριστῷ, «ἐν ᾧ εἰσιν οἱ θησαυροὶ τῆς σοφίας καὶ γνώσεως ἀπόκρυφοι». Ἄλλος δ' ἂν λέγοι «ἀγρὸν» μὲν εἶναι τὸν ἀληθῶς «πλήρη, ὃν εὐλό γησε κύριος», τὸν «Χριστὸν τοῦ θεοῦ», τὸν δ' ἐν αὐτῷ κεκρυμμένον θησαυρὸν τὰ εἰρημένα παρὰ τῷ Παύλῳ κεκρύφ θαι ἐν Χριστῷ, λέγοντι περὶ Χριστοῦ τὸ «ἐν ᾧ εἰσιν οἱ θησαυροὶ τῆς σοφίας καὶ τῆς γνώσεως ἀπόκρυφοι». Τὰ οὐράνια τοίνυν πράγματα καὶ ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ὥσπερ ἐν εἰκόνι γέγραπται ταῖς γραφαῖς αἵτινές εἰσιν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν, ἢ αὐτός ἐστιν ὁ Χριστὸς ὁ βασιλεὺς τῶν αἰώνων ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν, ὡμοιωμένη θησαυρῷ κεκρυμμένῳ ἐν τῷ ἀγρῷ. 10. Γενόμενος δὲ κατὰ τὸν τόπον ζητήσεις πότερον ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν μόνῳ τῷ θησαυρῷ ὡμοίωται τῷ κεκρυμμένῳ ἐν τῷ ἀγρῷ, ὡς ἄλλον νοεῖν τῆς βασιλείας τὸν ἀγρόν, ἢ ὅλῳ τούτῳ ὡμοίωται <τῷ ἀγρῷ καὶ τῷ> θησαυρῷ κεκρυμμένῳ ἐν τῷ ἀγρῷ, ὡς τὴν τῶν οὐρανῶν βασιλείαν εἶναι κατὰ τὴν ὁμοίωσιν καὶ τὸν ἀγρὸν καὶ τὸν κεκρυμμένον ἐν τῷ ἀγρῷ θησαυρόν. Ἐλθὼν δέ τις ἄνθρωπος εἰς τὸν ἀγρόν, εἴτε τὰς γραφὰς εἴτε τὸν Χριστὸν τὸν ἐκ φανερῶν καὶ κρυπτῶν συνεστηκότα, εὑρίσκει τὸν κεκρυμμένον τῆς σοφίας θησαυρόν, εἴτε ἐν Χριστῷ εἴτε ἐν ταῖς γραφαῖς – ἐμπεριερχόμενος γὰρ τὸν ἀγρὸν καὶ ἐρευνῶν τὰς γραφὰς καὶ ζητῶν νοῆσαι τὸν Χριστὸν εὑρίσκει τὸν ἐν αὐτῷ θησαυ ρόν–, καὶ εὑρὼν κρύπτει, οὐκ ἀκίνδυνον εἶναι νομίζων τὰ τῶν γραφῶν ἀπόρρητα νοήματα ἢ τοὺς ἐν Χριστῷ θησαυροὺς «σοφίας καὶ γνώσεως» ἐκφαίνειν τοῖς τυχοῦσι, καὶ κρύψας ἄπεισι πραγματευόμενος πῶς ἀγοράσει τὸν ἀγρὸν ἤτοι τὰς γραφάς, ἵνα ἴδιον κτῆμα αὐτὰς ποιήσῃ, λαβὼν ἀπὸ τῶν τοῦ θεοῦ «τὰ λόγια τοῦ θεοῦ», ἃ πρῶτον Ἰουδαῖοι «ἐπιστεύθησαν». Καὶ ἀγοράσαντος τοῦ μαθητευθέντος Χριστῷ τὸν ἀγρὸν ἀφαιρεῖται ἀπ' ἐκείνων «ἡ βασιλεία τοῦ θεοῦ» ἥτις ἐστὶ κατ' ἄλλην παραβολὴν ἀμπελών, καὶ δίδοται «ἔθνει ποιοῦντι τοὺς καρποὺς αὐτῆς», τῷ διὰ τῆς πίστεως ἀγοράσαντι τὸν ἀγρὸν ἐκ τοῦ πεπρακέναι πάντα τὰ ὑπάρχοντα καὶ μηδὲν τῶν πρότερον ὑπαρχόντων–κακία δὲ ὑπῆρχεν αὐτῷ–ἔτι ἔχειν παρ' ἑαυτῷ. Τὸ δὲ αὐτὸ ἐφαρμόσεις, κἂν ἀγρὸς ὁ ἔχων τὸν κεκρυμμένον θησαυρὸν ὁ Χριστὸς ᾖ· οἱ γὰρ «ἀφέντες πάντα» καὶ ἀκολουθοῦντες αὐτῷ οἱονεὶ κατ' ἄλλον
λόγον πεπράκασι τὰ ὑπάρχοντα αὐτῶν, ἵνα, διὰ τοῦ πεπρακέναι καὶ ἀπο<δε>δόσθαι ἐκεῖνα καὶ ἀντ' ἐκείνων καλὴν προαίρεσιν βοηθουμένους αὐτοὺς εἰληφέναι ἀπὸ θεοῦ, ὠνήσωνται τῆς πολλῆς τιμῆς καὶ ἀξίας τοῦ ἀγροῦ τὸν ἔχοντα θησαυρὸν κεκρυμμένον ἐν ἑαυτῷ ἀγρόν. 10. Πάλιν ὁμοία ἐστὶν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἀνθρώπῳ ἐμπόρῳ ζητοῦντι καλοὺς μαργαρίτας (13, []. Ἐπειδὴ ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ὁμοία ἐστί, πολλῶν ὄντων ἐμπόρων πολλὰ ἐμπορευομένων, οὐδενὶ μὲν ἐκείνων, τῷ δὲ ζητοῦντι τοὺς καλοὺς μαργαρίτας καὶ εὑρόντι ἕνα ἀντάξιον τῶν πολλῶν πολύτιμον μαργαρίτην ὃν ἀντὶ πάντων ἠγόρασεν, εὔλογον ἡγοῦμαι τυγχάνειν τὰ περὶ τῆς φύσεως τοῦ μαργαρίτου ἐξετάσαι. Παρατήρει δὲ ἐπιμελῶς ὅτι οὐκ εἶπεν ὅτι πέπρακε πάντας οὓς εἶχεν· οὐ γὰρ μόνους οὓς ὁ ζητῶν καλοὺς μαργαρίτας ἐώνηται πέπρακεν, ἀλλὰ καὶ πάντα ὅσα εἶχεν, ἵνα ἀγοράσῃ τὸν καλὸν μαργαρίτην ἐκεῖνον. Εὕρομεν οὖν παρὰ τοῖς περὶ λίθων πραγματευσαμένοις περὶ τῆς φύσεως τοῦ μαργαρίτου ταῦτα ὅτι τῶν μαργαριτῶν οἱ μέν εἰσι χερσαῖοι, οἱ δὲ θαλάττιοι. Καὶ οἱ μὲν χερσαῖοι παρ' Ἰνδοῖς μόνοις γίνονται πρέποντες σφραγῖσι καὶ σφενδό ναις καὶ ὅρμοις. Οἱ δὲ θαλάττιοι οἱ μὲν διαφέροντες παρὰ τοῖς αὐτοῖς Ἰνδοῖς εὑρίσκονται, οἵτινές εἰσι καὶ ἄριστοι ἐν τῇ ἐρυθρᾷ θαλάσσῃ γινόμενοι. Δευτερεύουσι δὲ ὡς ἐν μαργαρίταις οἱ ἐκ τοῦ κατὰ Βρεττανίαν Ὠκεανοῦ λαμβα νόμενοι. Τρίτοι δὲ καὶ ἀπολειπόμενοι οὐ μόνον τῶν πρώτων, ἀλλὰ καὶ τῶν δευτέρων, οἱ κατὰ τὸν Βόσπορον περὶ τὴν Σκυθίαν εὑρισκόμενοι. Ἔτι δὲ ταῦτα ἐλέγετο περὶ τοῦ Ἰνδικοῦ μαργαρίτου ὅτι ἐν κόγχοις γίνεται προσεοικόσι τὴν φύσιν εὐμεγέθεσι στρόμβοις. Οὗτοι δὲ ἱστοροῦνται οἱονεὶ κατὰ ἴλας τὴν θαλάττιον ποιούμενοι νομήν, καθάπερ ἀγελάρχου τινὸς ἐξηγουμένου περιόπτου τὴν χρόαν καὶ τὸ μέγεθος καὶ διαφέροντος τῶν ὑπ' αὐτόν, ὥστε ἀναλογίαν αὐτὸν ἔχειν τῷ καλουμένῳ ἐσσῆνι μελισσῶν. Ἱστόρηται δὲ καὶ περὶ τῆς θήρας τῶν διαφερόντων, τουτέστι τῶν ἐν Ἰνδίᾳ, τοιοῦτον· ὅτι περιλαμβάνοντες οἱ ἐπιχώριοι δικτύοις κύκλον αἰγιαλοῦ μέγαν κατακολυμβῶσιν, ἕνα ἐξ ἁπάντων τὸν προηγούμενον ἐπιτηδεύοντες λαβεῖν, τούτου γὰρ ἁλόντος φασὶν ἄμοχθον γενέσθαι τὴν θήραν τῆς ὑπὸ τούτῳ ἀγέλης, οὐδενὸς ἔτι ἀτρεμοῦντος τῶν ἀπ' αὐτῆς, ἀλλὰ οἷον δεδεμένου ἱμάντι καὶ ἑπομένου τῷ ἀγελάρχῃ. Λέγεται δὲ καὶ ἡ γένεσις τῶν ἐν Ἰνδίᾳ μαργαριτῶν χρόνοις συνίστασθαι, τροπὰς λαμβάνοντος τοῦ ζῴου πλείονας καὶ μεταβολάς, ἕως τελειωθῇ. Ἔτι δὲ καὶ τοῦτο ἱστόρηται ὅτι διοίγεται ὁ κόγχος χάσμῃ παραπλησίως ὁ τοῦ φέροντος τὸν μαργαρίτην ζῴου καὶ διοιχθεὶς τὴν ἐπουράνιον εἰς ἑαυτὸν δέχεται δρόσον, ἧς ἐμπλησθεὶς καθαρᾶς καὶ ἀθολώτου περιαυγὴς γίνεται καὶ λοχεύει μέγαν καὶ εὔρυθμον τὸν λίθον. Εἰ δέ ποτε ἐπηχλυμένης καὶ ἀνωμάλου χειμερίου τε μεταλάβοι δρόσου, ὁμιχλώδη κύει μαργαρίτην καὶ κηλῖσιν ἐπίμωμον. Ἔτι δὲ καὶ τοῦτο εὕρομεν ὅτι εἰ μεσολαβηθείη ὁδεύων ἐπὶ τὴν πλήρωσιν οὗ κύει λίθου ὑπὸ ἀστραπῆς, μύει καὶ ὡσπερεὶ *** τῷ δείματι σκορπίζει καὶ διαχεῖ τὸν γόνον εἰς τὰ λεγόμενα φυσήματα. Ἔστι δὲ ὅτε καθάπερ ἠλιτόμηνα γεννᾶται βραχέα καὶ ἀχλύος τι ἔχοντα, πλὴν εὔρυθμα. Ἔτι δὲ καὶ τοῦτο ἔχει ὁ Ἰνδικὸς μαργαρίτης παρὰ τοὺς ἄλλους· λευκός ἐστι τὴν χρόαν, ἀργύρῳ διαφανεῖ προσφερὴς αὐγήν τε ὑποχλωρίζουσαν ἠρέμα διαλάμπει, ὡς ἐπίπαν δὲ σχῆμα ἔχει στρογγύλον. Ἔστι δὲ καὶ τρυφερόχρως καὶ ἁπαλώτερος ἢ κατὰ λίθον. Οὕτως δέ ἐστιν ἐπιτερπὴς ἰδέσθαι, ὡς καὶ παρὰ τοῖς ἐμφανεστέροις, καθὰ ὁ ἀναγράψας ἔλεγε περὶ τῶν λίθων, ἀφυμνεῖσθαι. Ἔτι δὲ καὶ τοῦτο σημεῖον ἀρίστου ἐστὶ μαργαρίτου τὸ τὴν περιφέρειαν τετορνευμένην ἔχειν καὶ τὸ χρῶμα λευκότατον καὶ διαυγέστατον καὶ τῷ μεγέθει μέγιστον. Ταῦτα μὲν οὖν περὶ τοῦ Ἰνδικοῦ. Ὁ δὲ κατὰ τὴν Βρεττανίαν (φασὶ) χρυσωπὸς μέν ἐστι τὴν ἐπίχροιαν, ὁμιχλώδης δέ τις καὶ ταῖς μαρμαρυγαῖς ἀμβλύ τερος. Ὁ δὲ ἐν τῷ πορθμῷ τῷ κατὰ Βόσπορον κνεφωδέστερος τοῦ Βρεττανικοῦ καὶ πελιδνὸς καὶ τέλεον ἀμυδρός, ἁπαλός τε καὶ μακρομεγέθης. Καὶ γεννᾶται δὲ ὁ ἐν τῷ κατὰ Βόσπορον
πορθμῷ οὐκ ἐν ταῖς πίναις ὅ ἐστιν ὀστράκων εἶδος μαργαρι τοφόρον, ἀλλ' ἐν τοῖς προσαγορευομένοις μυσί. Τούτοις δέ, λέγω δὴ τοῖς κατὰ Βόσπορον, ἡ νομὴ ἐν τέλμασίν ἐστιν. Ἱστόρηται δὲ καὶ τέταρτον γένος εἶναι μαργαριτῶν περὶ τὴν Ἀκαρνανίαν ἐν ταῖς τῶν ὀστρέων πίναις· οὐ σπουδαῖοι δὲ οὗτοι ἄναν, ἀλλὰ καὶ ἄρρυθμοι καὶ τὸ σχῆμα καὶ τὸ χρῶμα τέλεον διατεθολωμένοι καὶ ῥυπῶντες. Καὶ ἄλλοι δὲ παρὰ τούτους εἰσὶ περὶ τὴν αὐτὴν Ἀκαρνανίαν πάντων ἕνεκεν ἀπόβλητοι. 10. Ταῦτα δὲ συναγαγὼν ἐκ τῆς περὶ λίθων πραγματείας, φημὶ τὸν σωτῆρα ἐπιστάμενον διαφορὰν μαργαριτῶν, ὧν ἐν τῷ γένει εἰσὶ καὶ καλοὶ καὶ ἄλλοι φαῦλοι, εἰρηκέναι τὸ ὁμοία ἐστὶν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἀνθρώπῳ ἐμπόρῳ ζητοῦντι τοὺς καλοὺς μαργαρίτας· εἰ γὰρ μὴ καὶ φαῦλοι ἦσάν τινες ἐν μαργαρίταις, οὐκ ἂν εἴρητο ζητοῦντι καλοὺς μαργαρίτας. Ἐν τοῖς παντοδαποῖς δὲ ἐπαγγελλομένοις ἀλήθειαν λόγοις καὶ τοῖς φέρουσιν αὐτοὺς ζήτει τοὺς μαργα ρίτας, καὶ ἔστωσαν, ἵν' οὕτως ὀνομάσω, οἱ ἀπὸ τῆς οὐρανίου δρόσου συλλαμβάνοντες κόγχοι καὶ κύοντες ἐξ οὐρανοῦ λόγον ἀληθείας προφῆται οἱ καλοὶ μαργαρῖται, οὓς ὁ κατὰ τὴν προκειμένην λέξιν ζητεῖ ἔμπορος ἄνθρωπος. Ὁ δὲ ἀγελάρχης τῶν μαργαριτῶν, ᾧ εὑρισκομένῳ καὶ οἱ λοιποὶ συνευρίσ κονται, ὁ πολυτίμητος μαργαρίτης, ὁ Χριστὸς τοῦ θεοῦ, ὁ ὑπὲρ τὰ τίμια γράμματα καὶ νοήματα τοῦ νόμου καὶ τῶν προφητῶν λόγος, οὗ εὑρεθέντος καὶ τἆλλα πάντα εὐμαρῶς παραλαμβάνονται. Διαλέγεται δὲ ὁ σωτὴρ τοῖς μαθηταῖς πᾶσιν ὡς ἀνθρώποις ἐμπόροις, οὐ μόνον ζητοῦσι τοὺς καλοὺς μαργαρίτας, ἀλλὰ καὶ εὑροῦσιν αὐτοὺς καὶ κεκτημένοις, ἐν οἷς φησι· «Μὴ βάλητε τοὺς μαργαρίτας ἔμπροσθεν τῶν χοίρων.» Δῆλον δὲ ὅτι τοῖς μαθηταῖς ταῦτα λέλεκται ἐκ τοῦ προτετάχθαι τῶν λόγων τὸ «ἰδὼν δὲ τοὺς ὄχλους ἀνέβη εἰς τὸ ὄρος· καὶ καθίσαντος αὐτοῦ προσῆλθον αὐτῷ οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ»· ἐν γὰρ τῷ εἱρμῷ τῶν λόγων ἐκείνων εἴρηται· «Μὴ δῶτε τὸ ἅγιον τοῖς κυσί, μηδὲ βάλητε τοὺς μαργαρίτας ἔμπροσθεν τῶν χοίρων.» Μήποτε οὖν ὁ μὴ ἔχων μαργαρίτας ἢ τὸν πολύτιμον μαργα ρίτην οὐδὲ μαθητής ἐστι τοῦ σωτῆρος καὶ *** τοὺς μαργαρίτας τοὺς καλούς, οὐ τοὺς νεφώδεις οὐδὲ τοὺς ἀχλυώδεις, ὁποῖοί εἰσιν οἱ τῶν ἑτεροδόξων λόγοι, οὐ πρὸς ἀνατολὰς γεννώμενοι ἀλλὰ πρὸς δυσμὰς ἢ πρὸς βορρᾶν, εἰ χρὴ καὶ ταῦτα προσ παραλαμβάνειν δι' ἣν εὕρομεν διαφορὰν μαργαριτῶν ἐν διαφόροις γινομένων τόποις. Τάχα δὲ οἱ τεθολωμένοι λόγοι καὶ αἱ ἐν τοῖς ἔργοις τῆς σαρκὸς κατειλιγμέναι αἱρέσεις οἱ ἀχλυώδεις εἰσὶ καὶ οἱ ἐν τέλμασι γινόμενοι μαργαρῖται οὐ καλοί. 10. Συνάψεις δὲ τῷ ζητοῦντι καλοὺς μαργαρίτας τὸ «ζητεῖτε καὶ εὑρήσετε» καὶ τὸ «πᾶς ὁ ζητῶν εὑρίσκει». Τί γὰρ «ζητεῖτε», ἢ τί «πᾶς ὁ ζητῶν εὑρίσκει»; Ἀποτολμήσας εἴπω τοὺς μαργαρίτας καὶ τὸν μαργαρίτην ὃν ὁ πάντα δοὺς καὶ ζημιωθεὶς κτᾶται, δι' ὅν φησιν ὁ Παῦλος· «Τὰ πάντα ἐζημιώθην, ἵνα Χριστὸν κερδήσω», «πάντα» λέγων τοὺς καλοὺς μαργαρίτας, καὶ «Χριστὸν κερδήσω», τὸν ἕνα πολύτιμον μαργαρίτην. Τίμιον μὲν οὖν λύχνος τοῖς ἐν σκότει καὶ χρεία λύχνου ἕως ἀνατείλῃ ὁ ἥλιος· τιμία δὲ καὶ ἡ ἐπὶ τοῦ προσώπου Μωσέως δόξα–ἐγὼ δ' οἶμαι ὅτι καὶ τῶν προφητῶν–καὶ καλὸν θέαμα, δι' ἧς εἰσαγόμεθα πρὸς τὸ δυνηθῆναι ἰδεῖν τὴν δόξαν Χριστοῦ, ᾗ μαρτυρῶν ὁ πατήρ φησιν· «Οὗτός ἐστιν ὁ υἱός μου ὁ ἀγαπητός, εἰς ὃν ηὐδόκησα.» Ἀλλ' «οὐ δεδόξασται τὸ δεδοξασμένον ἐν τούτῳ τῷ μέρει ἕνεκεν τῆς ὑπερβαλλούσης δόξης», καὶ χρεία ἡμῖν πρότερον δόξης τῆς ἐπιδεχομένης κατάργησιν ὑπὲρ «τῆς ὑπερβαλλούσης δόξης», ὡς χρεία γνώσεως τῆς ἐκ μέρους, ἥτις «καταργηθήσεται, ὅταν ἔλθῃ τὸ τέλειον». Πᾶσα τοίνυν ψυχὴ ἐρχομένη εἰς νηπιότητα καὶ ὁδεύουσα «ἐπὶ τὴν τελειότητα» δεῖται, μέχρις ἐνστῇ αὐτῇ «τὸ πλήρωμα τοῦ χρόνου», παιδαγωγοῦ καὶ οἰκονόμων καὶ ἐπιτρόπων, ἵνα μετὰ ταῦτα πάντα ὁ πρότερον μηδὲν «διαφέρων δούλου κύριος πάντων ὢν» ἀπολάβῃ ἐλευθερω θεὶς ἀπὸ παιδαγωγοῦ καὶ οἰκονόμων καὶ ἐπιτρόπων τὰ πατρῷα, τὰ ἀνάλογον τῷ πολυτιμήτῳ μαργαρίτῃ καὶ τῷ ἐρχομένῳ τελείῳ, καταργοῦντι «τὸ ἐκ μέρους», ὅταν «τὸ ὑπερέχον τῆς γνώσεως
Χριστοῦ» χωρῆσαί τις δυνηθῇ, προεγγυμνασάμενος ταῖς, ἵν' οὕτως ὀνομάσω, ὑπερεχο μέναις γνώσεσιν ὑπὸ τῆς Χριστοῦ γνώσεως. Ἀλλ' οἱ πολλοί, μὴ νοήσαντες τὸ κάλλος τῶν πολλῶν μαργαριτῶν νομικῶν καὶ τὴν ἔτι «ἐκ μέρους» γνῶσιν τὴν πᾶσαν προφητικήν, οἴονται δύνασθαι χωρὶς ἐκείνων τρανουμένων καὶ καταλαμ βανομένων δι' ὅλων εὑρεῖν τὸν ἕνα πολύτιμον μαργαρίτην καὶ θεωρῆσαι «τὸ ὑπερέχον τῆς γνώσεως Χριστοῦ Ἰησοῦ», οὗ συγκρίσει πάντα τὰ πρὸ τῆς τηλικαύτης καὶ τοσαύτης γνώσεως, οὐ «σκύβαλα» τῇ ἰδίᾳ φύσει τυγχάνοντα, σκύβαλα ἀναφαίνεται ἅπερ ἐστὶ τὰ παραβαλλόμενα τάχα τῇ συκῇ ὑπὸ τοῦ ἀμπελουργοῦ κόπρια, αἴτια τυγχάνοντα τοῦ αὐτὴν καρποφορῆσαι. 10.10 «Τοῖς πᾶσι τοίνυν ὁ χρόνος καὶ καιρὸς τῷ παντὶ πράγματι ὑπὸ τὸν οὐρανὸν» καὶ ἔστι τις «καιρὸς τοῦ συναγαγεῖν–τοὺς καλοὺς μαργαρίτας–λίθους» καὶ καιρὸς μετὰ τὴν συναγωγὴν αὐτῶν τοῦ εὑρεῖν ἕνα πολύτιμον μαργαρίτην, ὅτε καθήκει ἀπελθόντα πωλῆσαι πάντα ὅσα τις ἔχει, ἵνα ἀγοράσῃ τὸν μαργαρίτην ἐκεῖνον. Ὥσπερ γὰρ πάντα τὸν ἐσόμενον σοφὸν ἐν λόγοις ἀληθείας δεήσει στοι χειωθῆναι πρότερον καὶ ἐπὶ πλεῖον διαβῆναι τῆς στοιχειώσεως καὶ περὶ πολλοῦ ποιεῖσθαι τὴν στοιχείωσιν, οὐ μὴν ἀπομένειν ἐν τῇ στοιχειώσει ὡς τιμήσαντα αὐτὴν κατὰ τὰς ἀρχάς, ἀλλὰ διαβάντα «ἐπὶ τὴν τελειότητα» χάριν ἔχειν τῇ εἰσαγωγῇ ὡς χρησίμῳ γενομένῃ κατὰ τὰ πρότερα, οὕτως τελείως νοηθέντα τὰ νομικὰ καὶ τὰ προφητικὰ στοιχείωσίς ἐστι πρὸς τελείως ἐννοούμενον τὸ εὐαγγέλιον καὶ πάντα τὸν περὶ τῶν Χριστοῦ Ἰησοῦ ἔργων καὶ λόγων νοῦν. 10.11 Πάλιν ὁμοία ἐστὶν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν σαγήνῃ βληθείσῃ εἰς τὴν θάλασσαν (13, [–]). Ὥσπερ ἐπὶ τῶν εἰκόνων καὶ τῶν ἀνδριάντων αἱ ὁμοιότητες οὐκ ἐξ ὅλων εἰσὶν ὁμοιότητες ἐκείνων πρὸς ἃ ταῦτα γίνεται, ἀλλ' ἡ μὲν ἐν ἑνὶ ἐπιπέδῳ ξύλῳ–φέρε εἰπεῖν–κηρογρα φουμένη εἰκὼν τῆς ἐπιφανείας μετὰ τοῦ χρώματος ἔχει τὴν ὁμοιότητα, οὐκέτι δὲ σῴζει τὰς εἰσοχὰς καὶ τὰς ἐξοχὰς ἀλλ' ἔμφασιν μόνην αὐτῶν, ἡ δὲ κατὰ τοὺς ἀνδριάντας πλάσις τὸ μὲν κατὰ τὰς εἰσοχὰς καὶ τὰς ἐξοχὰς πειρᾶται σῴζειν ὁμοίωμα, οὐκέτι δὲ καὶ τὰ κατὰ τὴν χρόαν, ἐὰν δὲ καὶ κήρινον ἐκμαγεῖον γένηται, σῴζειν μὲν πειρᾶται ἀμφότερα –λέγω δὲ καὶ τὰ κατὰ τὴν χρόαν καὶ τὰ κατὰ τὰς εἰσοχὰς καὶ ἐξοχάς–οὐ μὴν καὶ τῶν ἐν βάθει εἰκών ἐστιν, οὕτω μοι νόει καὶ ἐπὶ τῶν κατὰ τὸ εὐαγγέλιον ὁμοιώσεων τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν ὁμοιουμένην τινὶ ὁμοιοῦσθαι οὐ διὰ πάντα τὰ προσόντα τῷ εἰς ὃ ἡ ὁμοίωσις, ἀλλὰ διά τινα ὧν χρῄζει ὁ παραληφθεὶς λόγος. Καὶ ἐνταῦθα τοίνυν ὁμοία ἐστὶν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν σαγήνῃ βληθείσῃ εἰς τὴν θάλασσαν, οὐχ ὡς οἴονταί τινες παριστάντες τῷ λόγῳ φύσεις εἶναι ὑποκειμένας διαφόρους τῶν ὑπὸ τὴν σαγήνην ἐληλυθότων πονηρῶν καὶ δικαίων, ὥστε νομίζειν εἶναι διὰ τὸ ἐκ παντὸς γένους συναγαγούσῃ δικαίων πολλὰς καὶ διαφόρους φύσεις, ὁμοίως δὲ καὶ πονηρῶν· τῇ γὰρ τοιαύτῃ ἐκδοχῇ ἐναντιοῦνται πᾶσαι αἱ τὸ αὐτεξούσιον ἐμφαίνουσαι γραφαὶ καὶ αἰτιώμεναι μὲν τοὺς ἁμαρτάνοντας, ἀποδεχόμεναι δὲ τοὺς κατορθοῦντας, οὐκ ἂν δικαίως μέμψεως τοῖς ἀπὸ τῶν φαύλων γενῶν φύσει τοιούτων τυγχανόντων ἀκολουθούσης ἢ ἐπαίνου τοῖς ἀπὸ τῶν ἀστειοτέρων. Ἰχθύων γὰρ φαύλων καὶ καλῶν ἡ αἰτία οὐ περὶ τὰς ψυχὰς τῶν ἰχθύων ἐστίν, ἀλλὰ περὶ ἐκεῖνο ὅπερ ἐπιστάμενος ὁ λόγος εἶπεν· «Ἐξαγαγέτω τὰ ὕδατα ἑρπετὰ ψυχῶν ζωσῶν», ὅτε καὶ «ἐποίησεν ὁ θεὸς τὰ κήτη τὰ μεγάλα καὶ πᾶσαν ψυχὴν ζώων ἑρπετῶν, ἃ ἐξήγαγε τὰ ὕδατα κατὰ γένη αὐτῶν». Οὐκοῦν ἐκεῖ μὲν «πᾶσαν ψυχὴν ζώων ἑρπετῶν» «ἐξήγαγε τὰ ὕδατα κατὰ γένη αὐτῶν», οὐκ οὔσης τῆς αἰτίας περὶ αὐτήν. Ἐνταῦθα δὲ ἡμεῖς ἐσμεν οἱ αἴτιοι τοῦ εἶναι καλὰ καὶ ἄξια τῶν λεγομένων ἀγγῶν γένη ἢ σαπρὰ καὶ ἄξια τοῦ ἔξω βληθῆναι· οὐ γὰρ φύσις ἐν ἡμῖν αἰτία τῆς πονηρίας, ἀλλὰ προαίρεσις ἑκούσιος οὖσα κακοποιητική. Οὕτως δὲ οὐδὲ φύσις αἰτία δικαιοσύνης ὡς ἀνεπίδεκτος ἀδικίας, ἀλλὰ λόγος ὃν παρεδεξάμεθα ὁ κατασκευάζων δικαίους· καὶ γὰρ τὰ μὲν τῶν ἐνύδρων γένη οὐκ ἔστιν ἰδεῖν μεταβάλλοντα ἀπὸ
φαύλων ὡς ἐν ἰχθύσι γενῶν ἐπὶ τὰ ἀστεῖα, ἢ ἀπὸ τῶν βελτιόνων ἐπὶ τὰ χείρονα, τοὺς δὲ ἐν ἀνθρώποις δικαίους ἢ πονηροὺς ἀεὶ ἔστι θεωρεῖν ἢ ἐπὶ τὴν ἀρετὴν ἐκ κακίας φθάνοντας ἢ ἀπὸ τῆς ἐπ' ἀρετὴν προκοπῆς ἀναλυομένους ἐπὶ τὴν τῆς κακίας χύσιν. Διὸ καὶ ἐν τῷ Ἰεζεκιὴλ περὶ μὲν τοῦ ἀπὸ ἀνομίας ἐπι στρέφοντος ἐπὶ τὴν τήρησιν τῶν θείων ἐντολῶν τοιαῦτα γέγραπται· «Καὶ ὁ ἄνομος ἐὰν ἀποστρέψῃ ἐκ πασῶν ἀνομιῶν αὐτοῦ ὧν ἐποίησε» καὶ τὰ ἑξῆς ἕως τοῦ «ὡς τὸ ἀποστρέψαι αὐτὸν ἐκ τῆς ὁδοῦ τῆς πονηρᾶς καὶ ζῆν αὐτόν», περὶ δὲ τοῦ ἀναλυομένου ἀπὸ τῆς ἐπ' ἀρετὴν προκοπῆς ἐπὶ τὴν τῆς κακίας χύσιν τοιαῦτα· «Ἐν δὲ τῷ ἀποστρέψαι δίκαιον ἐκ τῆς δικαιοσύνης αὐτοῦ καὶ ποιῆσαι ἀδικίαν» καὶ τὰ ἑξῆς ἕως τοῦ «καὶ ἐν ταῖς ἁμαρτίαις αὐτοῦ αἷς ἥμαρτεν, ἐν αὐταῖς ἀποθανεῖται». Ἢ λεγέτωσαν ἡμῖν οἱ ἐκ τῆς κατὰ τὴν σαγήνην παραβολῆς φύσεις εἰσάγοντες, «ὁ ἄνομος» ὕστερον ἀποστρέφων «ἐκ πασῶν τῶν ἀνομιῶν αὐτοῦ ὧν ἐποίησε» καὶ φυλάσσων «πάσας τὰς ἐντολὰς» τοῦ κυρίου καὶ ποιῶν «δικαιοσύνην καὶ ἔλεον», ποίας φύσεως ἦν ἄνομος ὤν; Οὐ γὰρ δὴ τῆς ἐπαινετῆς. Ἀλλ' εἰ ἄρα ψεκτῆς, καὶ ποίας φύσεως εὐλόγως ἂν λεχθ<εί>η, ὅτε ἀποστρέφει «ἐκ πασῶν τῶν ἀνομιῶν αὐτοῦ ὧν ἐποίησεν»; Εἰ μὲν γὰρ τῆς φαύλης διὰ τὰ πρότερα, πῶς μετέβαλλεν ἐπὶ τὰ βελτίονα; Εἰ δὲ τῆς ἀστείας διὰ τὰ δεύτερα, πῶς ἀστείας φύσεως τυγχάνων ἄνομος ἦν; Τὸ δ' ὅμοιον ἐπαπορήσεις καὶ περὶ τοῦ ἀποστρέφοντος δικαίου «ἐκ τῆς δικαιοσύνης αὐτοῦ» καὶ ποιοῦντος «ἀδικίαν κατὰ πάσας τὰς ἀνομίας». Πρὶν γὰρ ἀποστρέψαι ἀπὸ τῆς δικαιοσύνης ἐν δικαίοις ἔργοις τυγχάνων φαύλης φύσεως οὐκ ἦν· φαύλη γὰρ φύσις οὐκ ἂν ἐν δικαιοσύνῃ γένοιτο, ἐπεὶ μὴ δύναται δένδρον πονηρὸν–ἡ κακία–καρποὺς ἀγαθοὺς ποιεῖν–τοὺς ἀπὸ ἀρετῆς. Πάλιν τε αὖ οὐκ ἂν ἀστείας καὶ ἀμεταβλήτου φύσεως ὢν ἀπὸ τοῦ καλοῦ ἀπέ στρεφεν ἄν, μετὰ τὸ χρηματίσαι δίκαιος, «ἐκ τῆς δικαιοσύνης αὐτοῦ» ἐπὶ τὸ «ποιῆσαι ἀδικίαν κατὰ πάσας τὰς ἀνομίας αὐτοῦ, ἃς ἐποίησε». 10.12 Τούτων δὲ εἰρημένων, νομιστέον ὡμοιῶσθαι τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν σαγήνῃ βληθείσῃ εἰς τὴν θάλασσαν καὶ ἐκ παντὸς γένους συναγαγούσῃ εἰς παράστασιν τοῦ ποικίλου τῶν ἐν ἀνθρώποις προαιρέσεων, διαφορὰν πρὸς ἀλλήλας πλείστην ὅσην ἐχουσῶν, ὡς εἶναι τὸ ἐκ παντὸς γένους συναγαγούσῃ ἐπαινετοὺς καὶ ψεκτοὺς ἐν ταῖς πρὸς τὰ εἴδη τῶν ἀρετῶν ἢ τῶν κακιῶν ἐπιρρεπείαις. Σαγήνης δὲ πλοκῇ ποικίλῃ ὡμοιώθη ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν κατὰ τὴν πεπλεγμένην ἐκ παντοδαπῶν καὶ ποικίλων νοημάτων παλαιὰν καὶ καινὴν γραφήν. Καὶ ὥσπερ τῶν ὑπὸ τὴν σαγήνην πιπτόντων ἰχθύων οἱ μὲν κατὰ τάδε τὰ μέρη τῆς σαγήνης εὑρίσκονται, οἱ δὲ καθ' ἕτερα, καὶ ἕκαστος ὑφ' ὃ κεκράτηται μέρος, οὕτως εὕροις ἂν καὶ ἐπὶ τῶν ὑπὸ τὴν σαγήνην τῶν γραφῶν ἐληλυθότων τινὰς μὲν κεκρατη μένους ὑπὸ τὴν προφητικὴν πλοκήν, φέρ' εἰπεῖν, Ἡσαΐου κατὰ τόδε τὸ ῥητὸν ἢ Ἱερεμίου ἢ Δανιήλ, ἄλλους δὲ κατὰ νομικὴν καὶ ἄλλους κατὰ εὐαγγελικὴν καὶ τινὰς κατὰ ἀποστολικήν. Πρῶτον γὰρ ἁλισκόμενός τις ὑπὸ τοῦ λόγου ἢ δοκῶν ἁλίσκεσθαι, ἔκ τινος λαμβάνεται μέρους τῆς ὅλης σαγήνης. Οὐδὲν δὲ ἄτοπον εἴ τινες τῶν ἁλόντων ἰχθύων ἐμπεριέχονται ὅλῃ τῇ τῆς ἐν ταῖς γραφαῖς σαγήνης πλοκῇ καὶ πανταχόθεν συνέχονται καὶ κρατοῦνται, διαδρᾶναι μὴ δυνάμενοι, ἀλλ' ὡσπερεὶ πάντοθεν καταδουλούμενοι καὶ ἐκπεσεῖν τῆς σαγήνης οὐκ ἐώμενοι. Βέβληται δὲ ἡ σαγήνη αὕτη εἰς τὴν θάλασσαν, τὸν πανταχοῦ τῆς οἰκουμένης τῶν ἀνθρώπων κυματούμενον βίον, *** καὶ ἐν τοῖς ἁλμυροῖς πράγμασι τοῦ βίου νηχομένων. Αὕτη δὲ ἡ σαγήνη πρὸ τοῦ σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ ὅλη μὲν πεπληρωμένη οὐκ ἦν· ἔλειπε γὰρ τῇ νομικῇ καὶ προφητικῇ πλοκῇ ὁ εἰπών· «Μὴ νομίσητε ὅτι ἦλθον καταλῦσαι τὸν νόμον ἢ τοὺς προφήτας· οὐκ ἦλθον καταλῦσαι ἀλλὰ πληρῶσαι.» Καὶ πεπλήρωται ἡ τῆς σαγήνης πλοκὴ ἐν τοῖς εὐαγγελίοις καὶ τοῖς Χριστοῦ διὰ τῶν ἀπο στόλων λόγοις. Διὰ τοῦτο οὖν ὁμοία ἐστὶν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν σαγήνῃ βληθείσῃ εἰς τὴν θάλασσαν καὶ ἐκ παντὸς γένους συναγαγούσῃ. Δύναται δὲ χωρὶς τῶν ἀποδεδομένων τὸ ἐκ παντὸς <γένους> συναγαγούσῃ δηλοῦν
τὴν ἀπὸ παντὸς γένους ἐθνῶν κλῆσιν. Οἱ δὲ διακονησάμενοι τῇ βληθείσῃ εἰς τὴν θάλασσαν σαγήνῃ ὁ κύριός ἐστι τῆς σαγήνης Ἰησοῦς Χριστὸς καὶ οἱ προσελθόντες ἄγγελοι καὶ διακονησόμενοι αὐτῷ, οἵτινες οὐκ ἀναβιβάζουσιν ἀπὸ τῆς θαλάσσης τὴν σαγήνην οὐδὲ φέρουσιν ἐπὶ τὸν ἔξω αὐτῆς αἰγιαλόν, τὰ ἔξω τοῦ βίου πράγματα, ἐὰν μὴ πληρωθῇ ἡ σαγήνη, τουτέστι «τὸ πλήρωμα τῶν ἐθνῶν» εἰς αὐτὴν «εἰσέλθῃ». Ὅταν δὲ εἰσέλθῃ, τότε αὐτὴν ἀναβιβάζουσιν ἀπὸ τῶν τῇδε καὶ κάτω πραγμάτων, καὶ φέρουσιν ἐπὶ τὸν τροπικῶς καλούμενον αἰγιαλόν· ἔνθα ἔργον ἔσται τῶν ἀναβιβασάντων αὐτὴν καὶ καθίσαι παρὰ τῷ αἰγιαλῷ καὶ ἱδρύσαι ἑαυτοὺς ἐκεῖ, ἵνα ἕκαστον μὲν τῶν ὑπὸ τὴν σαγήνην καλῶν εἰς τὸ οἰκεῖον τάγμα καταστήσωσι κατὰ τὰ ὀνομαζόμενα ἐνταῦθα αὐτῶν ἀγγεῖα, τὰ δὲ ἐναντίως ἔχοντα καὶ σαπρὰ καλούμενα ἔξω βάλωσι. Τὸ δὲ ἔξω ἡ κάμινός ἐστι τοῦ πυρός, ὡς ὁ σωτὴρ ἡρμήνευσεν εἰπών· Οὕτως ἔσται ἐν τῇ συντελείᾳ τοῦ αἰῶνος· ἐξελεύσονται οἱ ἄγγελοι καὶ ἀφοριοῦσιν αὐτοὺς τοὺς πονηροὺς ἐκ μέσου τῶν δικαίων καὶ βαλοῦσιν αὐτοὺς εἰς τὴν κάμινον τοῦ πυρός. Πλὴν τηρητέον ὅτι ἤδη διὰ τῆς τῶν ζιζανίων παραβολῆς καὶ τῆς προκειμένης ὁμοιώσεως διδασκόμεθα ὅτι ἄγγελοι μέλλουσι πιστεύεσθαι τὸ διακρῖναι καὶ διαχωρίσαι τοὺς φαύλους ἀπὸ τῶν δικαίων· ἀνωτέρω μὲν γὰρ λέγεται ὅτι «ἀποστελεῖ ὁ υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου τοὺς ἀγγέλους αὐτοῦ καὶ συλλέξουσιν ἐκ τῆς βασιλείας αὐτοῦ πάντα τὰ σκάνδαλα καὶ τοὺς ποιοῦντας τὴν ἀνομίαν καὶ βαλοῦσιν αὐτοὺς εἰς τὴν κάμινον τοῦ πυρός· ἐκεῖ ἔσται ὁ κλαυθμὸς καὶ ὁ βρυγμὸς τῶν ὀδόντων». Ἐνταῦθα δέ, ὅτι ἐξελεύσονται οἱ ἄγγελοι καὶ ἀφοριοῦσι τοὺς πονηροὺς ἐκ μέσου τῶν δικαίων καὶ βαλοῦσιν αὐτοὺς εἰς τὴν κάμινον τοῦ πυρός. 10.13 Τούτοις δὲ οὐκ ἀκολουθεῖ ὅπερ οἴονταί τινες ὅτι καὶ τῶν ἁγίων ἀγγέλων εἰσὶ κρείττους οἱ ἄνθρωποι οἱ ἐν Χριστῷ σῳζόμενοι· πῶς γὰρ δύνανται οἱ ὑπὸ τῶν ἁγίων ἀγγέλων εἰς ἄγγη βαλλόμενοι τοῖς βάλλουσιν εἰς τὰ ἄγγη παρα βάλλεσθαι, ὑπὸ τὴν ἐκείνων τεταγμένοι ἐξουσίαν; Ταῦτα δέ φαμεν οὐκ ἀγνοοῦντες τινῶν ἀγγέλων τῶν μὴ τοιαύτην οἰκονομίαν ἐγκεχειρισμένων–ἀλλ' οὐδὲ τούτων πάντων– διαφέρειν τοὺς ἐν Χριστῷ σωθησομένους ἀνθρώπους· ἀνέγνωμεν γὰρ καὶ τὸ «εἰς ἃ ἐπιθυμοῦσιν ἄγγελοι παρα κύψαι», ἔνθα οὐκ εἴρηται· «πάντες ἄγγελοι». Οἴδαμεν καὶ τὸ «ἀγγέλους κρινοῦμεν», ὅπου μὴ λέλεκται· «πάντας ἀγγέλους». Τούτων δὲ ἀναγεγραμμένων περὶ τῆς σαγήνης καὶ τῶν ὑπὸ τὴν σαγήνην, ὁ βουλόμενος, πρὸ τῆς συντελείας τοῦ αἰῶνος καὶ πρὸ τοῦ ἐξελθόντας τοὺς ἀγγέλους ἀφορίσαι τοὺς πονηροὺς ἐκ μέσου τῶν δικαίων, μὴ εἶναι καὶ πονηροὺς ὑπὸ τὴν σαγήνην ἐκ παντὸς γένους ἔοικε μήτε τὴν γραφὴν νενοηκέναι καὶ ἀδυνάτων ἐπιθυμεῖν. Διὸ μὴ ξενιζώμεθα, ἐάν, πρὸ τοῦ ἀφορισθῆναι τοὺς πονηροὺς ἐκ μέσου τῶν δικαίων ὑπὸ τῶν ἐπὶ τούτῳ ἐξαποσταλησομένων ἀγγέλων, ὁρῶμεν ἡμῶν τὰ ἀθροίσματα πεπληρωμένα καὶ πονηρῶν. Ἀλλ' εἴθε μὴ πλείους οὗτοι τυγχάνοιεν ὄντες τῶν δικαίων οἱ βληθησόμενοι εἰς τὴν κάμινον τοῦ πυρός· Ἐπεὶ δὲ ἐλέγομεν ἐν ἀρχῇ ὅτι αἱ παραβολαὶ καὶ αἱ ὁμοιώσεις οὐκ εἰς πάντα οἷς παραβάλλονται ἢ ὁμοιοῦνται παραλαμβάνονται, ἀλλ' εἴς τινα, ἔτι τοῦτο κατασκευαστέον καὶ ἐκ τῶν λεχθησομένων, ὅτι ἐπὶ μὲν τῶν ἰχθύων, ὡς πρὸς τὴν ζωὴν αὐτῶν, φαῦλόν τι αὐτοῖς συμβαίνει τὸ ὑπὸ τὴν σαγήνην εὑρεθῆναι–τῆς γὰρ κατὰ φύσιν αὐτοῖς ζωῆς στερίσκονται καὶ οὔτε εἰς ἄγγη βαλλόμενοι οὔτε ἔξω ῥιπτόμενοι πλεῖόν τι πάσχουσι τοῦ ἀπολέσαι τὴν ὡς ἐν ἰχθύσι ζωήν–. Ἐπὶ δὲ τῶν δι' ἃ λαμβάνεται ἡ παραβολή, φαῦλον μέν ἐστι τὸ εἶναι ἐν θαλάσσῃ καὶ μὴ ὑπὸ τὴν σαγήνην ἐλθεῖν ἐπὶ τῷ εἰς ἄγγη μετὰ τῶν καλῶν βληθῆναι. Οὕτω δὲ ἰχθῦς μὲν φαῦλοι ἔξω βάλλονται καὶ ῥιπτοῦνται, οἱ δὲ κατὰ τὴν προκειμένην ὁμοίωσιν φαῦλοι βάλλονται εἰς τὴν κάμινον τοῦ πυρός, ἵνα τὰ ἐν τῷ Ἰεζεκιὴλ περὶ τῆς καμίνου εἰρημένα καὶ ἐπὶ τούτους φθάσῃ· «καὶ ἐγένετο λόγος κυρίου πρός με λέγων· υἱὲ ἀνθρώπου, ἰδοὺ γεγόνασί μοι ὁ οἶκος Ἰσραὴλ ἀναμεμιγμένοι πάντες χαλκῷ καὶ σιδήρῳ» καὶ τὰ ἑξῆς ἕως τοῦ «καὶ
ἐπιγνώσεσθε διότι ἐγὼ κύριος ἐξέχεα τὸν θυμόν μου ἐφ' ὑμᾶς». 10.14 Συνήκατε ταῦτα πάντα; Λέγουσι ναί (13, []). Ὁ γινώσκων τὰ ἐν ταῖς καρδίαις τῶν ἀνθρώπων Χριστὸς Ἰησοῦς, ὡς καὶ περὶ τούτου ἐδίδαξεν ἐν τῷ εὐαγγελίῳ ὁ Ἰωάννης, οὐκ ἀγνοῶν ἐρωτᾷ, ἀλλ' ἅπαξ ἀναλαβὼν ἄνθρωπον χρῆται καὶ τοῖς αὐτοῦ πᾶσιν, ὧν ἓν καὶ τὸ ἐρωτᾶν. Καὶ οὐ θαυμαστὸν εἰ ὁ σωτὴρ τοῦτο ποιεῖ, ὅπου γε καὶ ὁ τῶν ὅλων θεὸς τροποφορῶν τοὺς ἀνθρώπους «ὡς εἴ τις τροποφορήσαι ἄνθρωπος τὸν υἱὸν αὐτοῦ» πυνθάνεται, ὡς ἐν τῷ «Ἀδάμ, ποῦ εἶ;» καὶ «ποῦ ἐστιν Ἄβελ ὁ ἀδελφός σου;» Βιασάμενος δέ τις ἐνταῦθα φήσει οὐκ ἐρωτηματικῶς εἰρῆσθαι ἀλλὰ ἀποφαντικῶς τὸ συνήκατε, ἐρεῖ δ' ὅτι καὶ οἱ μαθηταὶ μαρτυροῦντες αὐτοῦ τῇ ἀποφάσει λέγουσιν αὐτῷ τὸ ναί. Πλὴν εἴτε ἐρωτᾷ εἴτε ἀποφαίνεται, ἀναγκαίως λέγεται οὐ τὸ ταῦτα μόνον δεικτικὸν ὄν, οὐδὲ τὸ πάντα μόνον, ἀλλὰ τὸ ταῦτα πάντα. Ἔοικε δὲ νῦν τοὺς μαθητὰς παριστάναι πρὸ τῆς τῶν οὐρανῶν βασιλείας γραμματεῖς γεγονέναι· ἀλλὰ τούτῳ ἐναντιώσεται τὸ ἐν ταῖς Πράξεσι τῶν ἀποστόλων τοῦτον εἰρημένον τὸν τρόπον· «Θεωροῦντες δὲ τὴν τοῦ Πέτρου παρρησίαν καὶ Ἰωάννου καὶ καταλαβόντες ὅτι ἄνθρωποι ἀγράμματοί εἰσι καὶ ἰδιῶται ἐθαύμαζον, ἐπεγίνωσκόν τε αὐτοὺς ὅτι σὺν τῷ Ἰησοῦ ἦσαν.» Ἐπιζητήσει τις οὖν πρὸς ταῦτα· εἰ μὲν γραμματεῖς ἦσαν, πῶς «ἀγράμματοι» ἐν ταῖς Πράξεσι λέγονται «καὶ ἰδιῶται»; Εἰ δ' ἦσαν «ἀγράμ ματοι καὶ ἰδιῶται», πῶς σαφέστατα γραμματεῖς ὑπὸ τοῦ σωτῆρος ὀνομάζονται; Λεχθείη δ' ἂν εἰς τὰ ἐζητημένα ὅτι ἤτοι οὐ πάντες ἀλλὰ Πέτρος καὶ Ἰωάννης «ἀγράμματοι καὶ ἰδιῶται» ἐν ταῖς Πράξεσιν εἴρηνται, πλείονες δ' ἦσαν οἱ μαθηταί, ἐφ' οἷς συνιεῖσι πάντα λέλεκται τὸ πᾶς γραμ ματεὺς καὶ τὰ ἑξῆς· ἢ γραμματεὺς πᾶς ὁ μεμαθητευμένος τῇ κατὰ τὸ γράμμα τοῦ νόμου διδασκαλίᾳ ὀνομάζεται, ὡς καὶ τοὺς ἀγραμμάτους μὲν καὶ ἰδιώτας, ἀγομένους δὲ ὑπὸ τῷ τοῦ νόμου γράμματι, γραμματεῖς λέγεσθαι κατά τι σημαινόμενον. Καὶ ἰδιωτῶν γε μάλιστά ἐστι, μὴ εἰδότων τροπολογεῖν μηδὲ συνιέντων τὰ τῆς ἀναγωγῆς τῶν γραφῶν, ἀλλὰ τῷ γράμματι ψιλῷ πιστευόντων καὶ τοῦτο ἐκδικούντων, τὸ χρηματίζειν αὐτοὺς γραμματεῖς. Οὕτως δέ τις διηγήσεται καὶ τὸ «οὐαὶ ὑμῖν, γραμματεῖς καὶ Φαρισαῖοι ὑποκριταί», ὡς παντὶ εἰρημένον τῷ πλὴν τοῦ γράμματος μηδὲν ἐπισταμένῳ. Ἔνθα ζητήσεις εἰ ὥσπερ νομικὸς γραμματεὺς οὕτως ἐστὶ καὶ εὐαγγελικός, καὶ ὥσπερ τὸν νόμον ἀναγινώσκων καὶ ἀκούων καὶ λέγων «ἅτινά ἐστιν ἀλληγορούμενα», οὕτω καὶ τὸ εὐαγγέλιον, ὡς εἰδέναι τηρουμένης τῆς κατὰ τὰ γενόμενα ἱστορίας τὴν ἐπὶ τὰ πνευματικὰ ἄπταιστον ἀναγωγήν, ἵνα μὴ ᾖ μαθήματα «πνευματικὰ πονηρίας», ἀλλ' ἐναντίως ἔχοντα πνευμα τικοῖς πονηρίας πνευματικὰ ἀγαθότητος. Μαθητεύεται δὲ τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν γραμματεὺς κατὰ μὲν τὸ ἁπλούστερον, ὅτε ἀπὸ Ἰουδαϊσμοῦ ἀναλαμβάνει τις τὴν Ἰησοῦ Χριστοῦ ἐκκλησιαστικὴν διδασκαλίαν· κατὰ δὲ τὸ βαθύτερον, ὅτε τὰς διὰ τοῦ γράμματος τῶν γραφῶν εἰσαγωγὰς παραλαβών τις ἀναβαίνει ἐπὶ τὰ πνευματικὰ ὀνομαζόμενα βασιλείαν οὐρανῶν. Καὶ καθ' ἕκαστόν γε διανόημα ἐπιτυγχανόμενον καὶ ἐπαναβεβηκότως νοηθὲν καὶ παραδειχθὲν καὶ ἀποδειχθὲν ἔστι νοῆσαι βασιλείαν οὐρανοῦ, ὡς τὸν περισσεύοντα τῇ ἀψευδεῖ γνώσει ἐν τῇ βασιλείᾳ γίνεσθαι τοῦ πλήθους τῶν οὕτως ἀποδεδομένων οὐρανῶν. Οὕτω δὲ καὶ τροπολογήσεις τὸ «μετανοεῖτε· ἤγγικε γὰρ ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν», ἵν' οἱ γραμματεῖς, τουτέστιν οἱ τῷ γράμματι ψιλῷ προσανα παυόμενοι, μετανοοῦντες ἀπὸ τῆς τοιαύτης ἐκδοχῆς μαθητεύωνται τῇ διὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ τοῦ ἐμψύχου λόγου πνευματικῇ διδασκαλίᾳ καλουμένῃ βασιλείᾳ οὐρανῶν. Διὰ τοῦτο καὶ ὅσον μὲν Ἰησοῦς Χριστός, ὁ «ἐν ἀρχῇ πρὸς τὸν θεὸν» θεὸς λόγος οὐκ ἐπιδημεῖ ψυχῇ, οὐκ ἔστιν ἐν ἐκείνῃ ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν· ὅταν δὲ ἐγγύς τις γένηται τοῦ χωρῆσαι τὸν λόγον, τούτῳ ἐγγίζει ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν. Εἰ δὲ ταὐτόν ἐστιν ὑποστάσει, εἰ καὶ μὴ ἐπινοίᾳ, βασιλεία οὐρανῶν καὶ βασιλεία θεοῦ, δῆλον ὅτι πρὸς οὓς λέγεται· «Ἡ βασιλεία τοῦ θεοῦ ἐντὸς ὑμῶν ἐστι», πρὸς τούτους ἂν λέγοιτο καὶ τὸ «ἡ βασιλεία»
τῶν οὐρανῶν «ἐντὸς ὑμῶν ἐστι», καὶ μάλιστα διὰ τὴν ἀπὸ τοῦ γράμματος ἐπὶ τὸ πνεῦμα μετάνοιαν, ὅτι «ἡνίκα ἂν ἐπιστρέψῃ» τις «πρὸς κύριον, περιαιρεῖται τὸ» ἐπὶ τῷ γράμματι «κάλυμμα· ὁ δὲ κύριος τὸ πνεῦμά ἐστιν». Ὁ δὲ ἀληθῶς οἰκοδεσπότης καὶ ἐλεύθερός ἐστι καὶ πλούσιος· πλουτῶν διὰ τὸ ἀπὸ γραμματείας μεμαθητεῦ<σ>θαι τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν «ἐν παντὶ λόγῳ» τῷ παρὰ τῆς παλαιᾶς διαθήκης «καὶ ἐν πάσῃ γνώσει» τῇ περὶ τῆς καινῆς Χριστοῦ Ἰησοῦ διδασ καλίας, καὶ τὸν πλοῦτον τοῦτον ἔχων ἀποκείμενον ἐν τῷ αὐτοῦ θησαυρῷ, ᾧ θησαυρίζει ὡς βασιλείᾳ μαθητευθεὶς τῶν οὐρανῶν «ἐν οὐρανῷ, ὅπου οὔτε σὴς ἀφανίζει, οὔτε κλέπται διορύσσουσι». Καὶ ἔστι γε ἀληθῶς ὁρίσασθαι περὶ τοῦ –ὡς ἀποδεδώκαμεν–ἐν οὐρανοῖς θησαυρίζοντος, ὅτι οὐδὲ εἷς σὴς τῶν παθῶν ἅψασθαι αὐτοῦ τῶν πνευματικῶν καὶ οὐρανίων δύναται χρημάτων. Σὴς δὲ τῶν παθῶν εἶπον λαβὼν ἀφορμὴν ἀπὸ τῶν Παροιμιῶν, ἐν αἷς γέγραπται· «Ὥσπερ <σὴς ἐν ἱματίῳ καὶ> ἐν ξύλῳ σκώληξ, οὕτως λύπη ἀνδρὸς βλάπτει καρδίαν»· σκώληξ γὰρ καὶ σής ἐστιν ἡ λύπη βλάπτουσα καρδίαν τὴν μὴ ἐν οὐρανοῖς καὶ τοῖς πνευματικοῖς ἔχουσαν τοὺς θησαυρούς, ἐν οἷς ἐάν τις θησαυρίζῃ, ἐπεὶ «ὅπου ὁ θησαυρός, ἐκεῖ καὶ ἡ καρδία», ἐν οὐρανοῖς ἔχει τὴν καρδίαν καὶ δι' αὐτὴν λέγει· «Ἐὰν παρατάξηται ἐπ' ἐμὲ παρεμβολή, οὐ φοβηθήσεται ἡ καρδία μου.» Οὕτω δὲ οὐδὲ κλέπται, περὶ ὧν εἶπεν ὁ σωτὴρ ὅτι «πάντες ὅσοι ἦλθον πρὸ ἐμοῦ κλέπται εἰσὶ καὶ λῃσταί», διορύσσειν δύνανται τὰ ἐν οὐρανοῖς τεθησαυρισμένα καὶ τὴν παροῦσαν αὐτοῖς καρδίαν καὶ διὰ τοῦτο λέγουσαν· «Συνήγειρε καὶ συνεκάθισεν ἡμᾶς ἐν τοῖς ἐπουρανίοις ἐν Χριστῷ» καὶ «ἡμῶν δὲ τὸ πολίτευμα ἐν οὐρανοῖς ὑπάρχει». 10.15 Ἐπεὶ δὲ πᾶς γραμματεὺς μαθητευθεὶς τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν ὅμοιός ἐστιν ἀνθρώπῳ οἰκοδεσπότῃ, ὅστις προφέρει ἐκ τοῦ θησαυροῦ αὐτοῦ καινὰ καὶ παλαιά, δῆλον ὅτι καί, κατὰ τὴν καλουμένην τῆς προτάσεως ἀντιστροφήν, πᾶς ὅστις μὴ προφέρει ἐκ τοῦ θησαυροῦ αὐτοῦ καινὰ καὶ παλαιὰ οὐκ ἔστι γραμματεὺς μαθητευθεὶς τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν. Συνάγειν οὖν παντὶ τρόπῳ πειρατέον ἐν τῇ καρδίᾳ ἡμῶν, διὰ τοῦ προσέχειν «τῇ ἀναγνώσει, τῇ παρακλήσει, τῇ διδασκαλίᾳ» καὶ «ἐν τῷ νόμῳ κυρίου μελετᾶν ἡμέρας καὶ νυκτός», οὐ μόνον τὰ καινὰ τῶν εὐαγγελίων καὶ τῶν ἀποστόλων καὶ τῆς ἀποκαλύψεως αὐτῶν λόγια, ἀλλὰ καὶ παλαιὰ τοῦ «σκιὰν» ἔχοντος «τῶν μελλόντων ἀγαθῶν» νόμου καὶ τῶν ἀκολούθως αὐτοῖς προφητευσάντων προφητῶν. Συναχθήσεται δὲ ταῦτα, ἐπὰν καὶ ἀναγινώσκωμεν καὶ γινώσκωμεν καὶ μεμνημένοι τούτων «πνευματικὰ πνευμα τικοῖς» εὐκαίρως συγκρίνωμεν, οὐ τὰ ἀσύγκριτα πρὸς ἄλληλα συγκρίνοντες, ἀλλὰ συγκριτὰ καὶ ὁμοιότητά τινα ἔχοντα, λέξεως ταὐτὸν ταὐτὸν σημαινούσης καὶ νοημάτων καὶ δογμάτων, ἵν' «ἐπὶ στόματος δύο ἢ τριῶν» ἢ καὶ πλειόνων «μαρτύρων» τῶν ἀπὸ τῆς γραφῆς στήσωμεν καὶ βεβαιώσωμεν «πᾶν ῥῆμα» τοῦ θεοῦ. Καὶ διὰ τούτων δὲ δυσωπητέον τοὺς ὅσον ἐφ' ἑαυτοῖς τὴν θεότητα διαιροῦντας καὶ διακόπτοντας ἀπὸ τῶν παλαιῶν τὰ καινά, ὡς μακρὰν τυγχάνοντας τῆς πρὸς τὸν οἰκοδεσπότην ὁμοιώ σεως, προφέροντα ἐκ τοῦ θησαυροῦ αὐτοῦ καινὰ καὶ παλαιά. Ἐπεὶ δὲ ὁ ὁμοιούμενός τινι ἕτερός ἐστι παρ' ἐκεῖνον ᾧ ὁμοιοῦται, ἔσται ὁ μὲν μαθητευθεὶς τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν γραμματεὺς ὁ ὁμοιούμενος, ἕτερος δὲ παρὰ τοῦτον ὁ οἰκοδεσπότης, ὃς προφέρει ἐκ τοῦ θησαυροῦ αὐτοῦ καινὰ καὶ παλαιά· ὁ δὲ ὁμοιούμενος αὐτῷ, ὡς τοῦτον μιμούμενος, τὸ παραπλήσιον ποιεῖν βούλεται. Μήποτε οὖν ὁ μὲν οἰκοδεσ πότης ἄνθρωπος αὐτός ἐστιν ὁ Ἰησοῦς προφέρων ἐκ τοῦ θησαυροῦ αὐτοῦ, κατὰ τὸν καιρὸν τῆς διδασκαλίας, καινὰ μὲν τὰ πνευματικὰ καὶ ἀεὶ ἀνακαινούμενα ὑπ' αὐτοῦ ἐν τῷ ἔσω τῶν δικαίων ἀνθρώπῳ καὶ ἀεὶ ἀνακαινουμένῳ «ἡμέρᾳ καὶ ἡμέρᾳ», παλαιὰ δὲ τὰ «ἐν γράμμασιν ἐντετυπωμένα λίθοις» καὶ λιθίναις καρδίαις τοῦ παλαιοῦ ἀνθρώπου, ἵνα τῇ συγκρίσει τοῦ γράμματος καὶ τῇ παρα στάσει τοῦ πνεύματος πλουτίσῃ τὸν μαθητευθέντα τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν γραμματέα καὶ
10
ποιήσῃ ἑαυτῷ ὅμοιον, ἕως ὁ μαθητὴς «γένηται ὡς ὁ διδάσκαλος», μιμούμενος πρῶτον τὸν μιμητὴν τοῦ Χριστοῦ, μετὰ δὲ τοῦτον καὶ αὐτὸν <τὸν> Χριστὸν κατὰ τὸ εἰρημένον ὑπὸ τοῦ Παύλου· «Μιμηταί μου γίνεσθε, καθὼς κἀγὼ Χριστοῦ.» Δύναται δὲ καὶ ἁπλούστερον Ἰησοῦς ὁ οἰκοδεσπότης προφέρειν ἐκ τοῦ θησαυροῦ αὐτοῦ καινὰ μὲν τὴν εὐαγγελικὴν διδασκαλίαν, παλαιὰ δὲ τὴν σύγκρισιν τῶν ἀπὸ νόμου καὶ προφητῶν παραλαμβανομένων ῥητῶν, ὧν παραδείγματα ἔστιν ἐν τοῖς εὐαγγελίοις εὑρεῖν. Περὶ δὲ τούτων τῶν παλαιῶν καὶ καινῶν ἀκουστέον καὶ τοῦ πνευματικοῦ νόμου λέγοντος ἐν Λευϊτικῷ· «Καὶ φάγεσθε παλαιὰ καὶ παλαιὰ παλαιῶν, καὶ παλαιὰ ἐκ προσώπου νέων ἐξοίσετε· καὶ θήσω τὴν σκηνήν μου ἐν ὑμῖν»· ἐσθίομεν γὰρ ἐν εὐλογίᾳ τὰ παλαιά, τοὺς προφητικοὺς λόγους, καὶ τούτων τῶν παλαιῶν τὰ παλαιά, τοὺς νομικούς, καὶ ἐλθόντων τῶν νέων καὶ εὐαγγελικῶν βιοῦντες κατὰ τὸ εὐαγγέλιον τὰ παλαιὰ τοῦ γράμματος ἐκ προσώπου νέων ἐκφέρομεν, καὶ τίθησι τὴν ἑαυτοῦ σκηνὴν ἐν ἡμῖν πληρῶν ἣν εἶπεν ἐπαγγελίαν· «Ἐνοικήσω καὶ ἐμπεριπατήσω ἐν αὐτοῖς.» 10.16 Καὶ ἐγένετο, ὅτε ἐτέλεσεν ὁ Ἰησοῦς τὰς παραβολὰς ταύτας, μετῆρεν ἐκεῖθεν. Καὶ ἐλθὼν εἰς τὴν πατρίδα αὐτοῦ (13, [–]). Ἐπεὶ ἐν τοῖς ἀνωτέρω ἐξητάσαμεν μήποτε τὰ μὲν τοῖς ὄχλοις λελαλημένα παραβολαὶ ἦσαν, τὰ δὲ τοῖς μαθηταῖς ὁμοιότητες, καὶ τὰς εἰς τοῦτο ὑποπεσούσας παρατηρήσεις ἐξεθέμεθα, ὡς οἶμαι, οὐκ εὐκαταφρονήτους τυγχανούσας, χρὴ εἰδέναι ὅτι δόξει ἐκείνοις πᾶσιν ἐναντιοῦσθαι τὸ ἐπι λέγεσθαι οὐκ ἐπὶ ταῖς παραβολαῖς μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ ταῖς –ὡς ἐξεδώκαμεν–ὁμοιότησι τὸ καὶ ἐγένετο, ὅτε ἐτέλεσεν ὁ Ἰησοῦς τὰς παραβολὰς ταύτας, μετῆρεν ἐκεῖθεν. Ζητοῦμεν οὖν πότερον ἐκεῖνα πάντα ἀθετητέον, ἢ δύο γένη παραβολῶν λεκτέον, τῶν τε τοῖς ὄχλοις λαλουμένων καὶ τῶν τοῖς μαθηταῖς ἐπαγγελλομένων, ἢ καὶ ὁμώνυμον τὸ τῆς παραβολῆς ὄνομα νομιστέον ἢ τὸ ἐγένετο ὅτε ἐτέλεσεν ὁ Ἰησοῦς τὰς παραβολὰς ταύτας ἐπὶ τὰς ἀνωτέρω παραβολὰς μόνας τὰς πρὸ τῶν ὁμοιώσεων ἀνακτέον. Διὰ γὰρ τὸ «ὑμῖν δέδοται γνῶναι τὰ μυστήρια τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν, τοῖς δὲ λοιποῖς ἐν παραβολαῖς», οὐχ οἷόν τε λέγειν τοῖς μαθηταῖς ἅτε οὐκ οὖσι τῶν ἔξω ἐν παραβολαῖς ἐκείναις τὸν σωτῆρα λελαληκέναι. Τούτῳ δὲ ἀκολουθεῖ ἤτοι τὸ ἐγένετο, ὅτε ἐτέλεσεν ὁ Ἰησοῦς τὰς παραβολὰς ταύτας, μετῆρεν ἐκεῖθεν ἀναφέρεσθαι ἐπὶ τὰς ἀνωτάτω εἰρημένας παραβολάς, ἢ ὁμώνυμον εἶναι τὸ τῆς παραβολῆς ὄνομα, ἢ δύο γένη εἶναι παραβολῶν, ἢ μηδ' ὅλως εἶναι παραβολὰς ἃ ὠνομάσαμεν ὁμοιώσεις. Πρόσχες δὲ ὅτι ἔξω τῆς πατρίδος αὐτοῦ λέγει τὰς παρα βολὰς ἃς ὅτε ἐτέλεσε, μετῆρεν ἐκεῖθεν, καὶ ἐλθὼν εἰς τὴν πατρίδα αὐτοῦ ἐδίδασκεν αὐτοὺς ἐν τῇ συναγωγῇ αὐτῶν. Καὶ ὁ Μᾶρκος δέ φησι· «Καὶ ἦλθεν εἰς τὴν πατρίδα αὐτοῦ καὶ ἀκολουθοῦσιν αὐτῷ οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ.» Ζητητέον οὖν καὶ κατὰ τὴν λέξιν, πότερον Νάζαρα λέγει τὴν πατρίδα αὐτοῦ ἢ Βηθλεέμ· Νάζαρα μὲν διὰ τὸ «Ναζωραῖος κληθή σεται», Βηθλεὲμ δὲ ἐπεὶ ἐν αὐτῇ γεγένηται. Ἔτι δὲ ἐφίστημι μήποτε δυνάμενοι οἱ εὐαγγελισταὶ εἰπεῖν· ἐλθὼν εἰς Βηθλεὲμ ἢ ἐλθὼν εἰς Νάζαρα, τοῦτο μὲν οὐ πεποιήκασι, πατρίδα δὲ ὠνομάκασι διά τι μυστικῶς ἐν τῷ τόπῳ περὶ τῆς πατρίδος αὐτοῦ δηλούμενον ὅλης <οὔσης> τῆς Ἰουδαίας, ἐν ᾗ ἠτίμωται κατὰ τὸ οὐκ ἔστι προφήτης ἄτιμος εἰ μὴ ἐν τῇ πατρίδι αὐτοῦ. Καὶ ἐάν τις κατανοήσῃ Ἰησοῦν Χριστὸν «Ἰουδαίοις μὲν σκάνδαλον», παρ' οἷς μέχρι τοῦ νῦν διώκεται, ἐν δὲ τοῖς ἔθνεσι κηρυσσόμενον καὶ πεπιστευμέ νον–ἕως γὰρ πάσης τῆς γῆς ἔδραμεν ὁ λόγος αὐτοῦ, – ὄψεται ὅτι Ἰησοῦς ἐν μὲν τῇ ἰδίᾳ πατρίδι τιμὴν οὐκ εἶχε, παρὰ δὲ τοῖς ξένοις «τῶν διαθηκῶν» τιμᾶται, τοῖς ἔθνεσι. Τίνα δὲ διδάσκων ἔλεγεν ἐν τῇ συναγωγῇ αὐτῶν, οὐκ ἀναγεγράφασιν οἱ εὐαγγελισταί, ἀλλ' ὅτι τηλικαῦτα καὶ τοιαῦτα ἦν, ὥστε ἐκπλήττεσθαι πάντας· καὶ εἰκὸς ὅτι ὑπὲρ γραφὴν ἦν τὰ εἰρημένα. Πλὴν ἐν τῇ συναγωγῇ αὐτῶν ἐδίδασκεν, οὐ σχιζόμενος ἀπ' αὐτῆς οὐδὲ ἀθετῶν αὐτήν. 10.17 Τὸ δὲ τούτῳ πόθεν ἡ σοφία αὕτη; πλείονα σαφῶς ἐμφαίνει καὶ ἐξαίρετον σοφίαν τῶν λόγων τοῦ Ἰησοῦ, ἀξίαν τοῦ «καὶ ἰδοὺ πλεῖον Σολομῶντος ὧδε». Καὶ δυνάμεις
11
μείζους ἐποίει τῶν ἐν Ἠλίᾳ καὶ ἐν Ἐλισσαίῳ καὶ ἔτι πρότερον ἐν Μωσῇ καὶ Ἰησοῦ τοῦ Ναυῆ. Ἔλεγον δὲ οἱ θαυμάζοντες, οὐκ εἰδότες αὐτὸν παρθένου υἱόν, οὐδὲ πισ τεύοντες, εἰ καὶ ἐλέγετο, ἀλλ' ὑπολαμβάνοντες εἶναι Ἰωσὴφ τοῦ τέκτονος· Οὐχ οὗτός ἐστιν ὁ τοῦ τέκτονος υἱός; Καὶ ὅλην γε τὴν φαινομένην αὐτοῦ ἐγγυτάτω συγγένειαν ἐξευτελί ζοντες ἔφασκον τὸ οὐχ ἡ μήτηρ αὐτοῦ λέγεται Μαριὰμ καὶ οἱ ἀδελφοὶ αὐτοῦ Ἰάκωβος καὶ Ἰωσὴφ καὶ Σίμων καὶ Ἰούδας; Καὶ αἱ ἀδελφαὶ αὐτοῦ οὐχὶ πᾶσαι πρὸς ἡμᾶς εἰσιν; Ὤιοντο οὖν αὐτὸν εἶναι Ἰωσὴφ καὶ Μαρίας υἱόν. Τοὺς δὲ ἀδελφοὺς Ἰησοῦ φασί τινες εἶναι, ἐκ παραδόσεως ὁρμώμενοι τοῦ ἐπιγεγραμμένου κατὰ Πέτρον εὐαγγελίου ἢ τῆς βίβλου Ἰακώβου, υἱοὺς Ἰωσὴφ ἐκ προτέρας γυναικὸς συνῳκηκυίας αὐτῷ πρὸ τῆς Μαρίας. Οἱ δὲ ταῦτα λέγοντες τὸ ἀξίωμα τῆς Μαρίας ἐν παρθενίᾳ τηρεῖν μέχρι τέλους βούλονται, ἵνα μὴ τὸ κριθὲν ἐκεῖνο σῶμα διακονήσασθαι τῷ εἰπόντι λόγῳ· «Πνεῦμα ἅγιον ἐπελεύσεται ἐπί σε καὶ δύναμις ὑψίστου ἐπισκιάσει σοι», γνῷ κοίτην ἀνδρὸς μετὰ τὸ ἐπελθεῖν ἐν αὐτῇ πνεῦμα ἅγιον καὶ τὴν ἐπεσκια κυῖαν αὐτῇ δύναμιν ἐξ ὕψους. Καὶ οἶμαι λόγον ἔχειν ἀνδρῶν μὲν καθαρότητος τῆς ἐν ἁγνείᾳ ἀπαρχὴν γεγονέναι τὸν Ἰησοῦν, γυναικῶν δὲ τὴν Μαρίαν· οὐ γὰρ εὔφημον ἄλλῃ παρ' ἐκείνην τὴν ἀπαρχὴν τῆς παρθενίας ἐπιγράψασθαι. Ἰάκωβος δέ ἐστιν οὗτος ὃν λέγει Παῦλος ἰδεῖν ἐν τῇ πρὸς Γαλάτας ἐπιστολῇ εἰπών· «Ἕτερον δὲ τῶν ἀποστόλων οὐκ εἶδον, εἰ μὴ Ἰάκωβον τὸν ἀδελφὸν τοῦ κυρίου.» Ἐπὶ τοσοῦτον δὲ διέλαμψεν οὗτος ὁ Ἰάκωβος ἐν τῷ λαῷ ἐπὶ δικαιοσύνῃ ὡς Φλάβιον Ἰώσηπον ἀναγράψαντα ἐν εἴκοσι βιβλίοις τὴν Ἰουδαϊκὴν ἀρχαιολογίαν, τὴν αἰτίαν παραστῆσαι βουλόμενον τοῦ τὰ τοσαῦτα πεπονθέναι τὸν λαὸν ὡς καὶ τὸν ναὸν κατασκαφῆναι, εἰρηκέναι κατὰ μῆνιν θεοῦ ταῦτα αὐτοῖς ἀπηντηκέναι διὰ τὰ εἰς Ἰάκωβον τὸν ἀδελφὸν Ἰησοῦ τοῦ λεγομένου Χριστοῦ ὑπ' αὐτῶν τετολμημένα. Καὶ «τὸ θαυμαστόν ἐστιν» ὅτι, τὸν Ἰησοῦν ἡμῶν οὐ καταδεξάμενος εἶναι Χριστόν, οὐδὲν ἧττον Ἰακώβῳ δικαιοσύνην ἐμαρτύρησε τοσαύτην. Λέγει δὲ ὅτι καὶ ὁ λαὸς ταῦτα ἐνόμιζε διὰ τὸν Ἰάκωβον πεπονθέναι. Καὶ Ἰούδας ἔγραψεν ἐπιστολὴν ὀλιγόστιχον μέν, πεπληρωμένην δὲ τῶν τῆς οὐρανίου χάριτος ἐρρωμένων λόγων· ὅστις ἐν τῷ προοιμίῳ εἴρηκεν· «Ἰούδας Ἰησοῦ Χριστοῦ δοῦλος, ἀδελφὸς δὲ Ἰακώβου.» Περὶ δὲ Ἰωσὴφ καὶ Σίμωνος ἡμεῖς οὐδὲν ἱστορήσαμεν. Τὸ δὲ καὶ αἱ ἀδελφαὶ αὐτοῦ οὐχὶ πᾶσαι πρὸς ἡμᾶς εἰσι; δοκεῖ μοι τοιοῦτόν τι σημαίνειν· τὰ ἡμέτερα φρονοῦσιν οὐ τὰ τοῦ Ἰησοῦ, καὶ οὐδὲν ξένον ἔχουσιν ἐξαιρέτου συνέσεως ὡς ὁ Ἰησοῦς. Μήποτε δὲ ἐμφαίνεται διὰ τούτων ἐπαπόρησις περὶ τοῦ μηδὲ ἄνθρωπον εἶναι, ἀλλά τι θειότερον τὸν Ἰησοῦν, υἱὸν μὲν ὄντα, ὡς ὑπελάμβανον, Ἰωσὴφ καὶ Μαρίας, ἀδελφὸν δὲ τεσσάρων <ἀρρένων>, οὐδὲν δ' ἧττον καὶ ἑτέρων θηλειῶν, καὶ μηδὲν ἔχοντά τινι τῶν ἐκ γένους παραπλήσιον μηδ' ἐκ παιδεύσεως καὶ διδασκαλίας ἐπὶ τοσοῦτον σοφίας καὶ δυνάμεως ἐληλακότα. Καὶ γὰρ ἀλλαχοῦ λέγουσι· «Πῶς οὗτος γράμματα οἶδε μὴ μεμαθηκώς;» ὧν παραπλήσιόν ἐστι καὶ τὸ ἐνταῦθα λεγόμενον. Πλὴν οἱ λέγοντες ταῦτα καὶ ἐπὶ τοσοῦτον ἐπαποροῦντες καὶ ἐκπλησσόμενοι οὐκ ἐπίστευον μέν, ἐσκανδαλίζοντο δὲ ἐν αὐτῷ, ὡσεὶ τοὺς ὀφθαλμοὺς τῆς διανοίας κρατούμενοι ὑπὸ δυνάμεων ἃς ἔμελλεν ἐν τῷ καιρῷ τοῦ πάθους θριαμβεύειν ἐν τῷ ξύλῳ. 10.18 Ὁ δὲ Ἰησοῦς εἶπεν αὐτοῖς· Οὐκ ἔστι προφήτης ἄτιμος εἰ μὴ ἐν τῇ πατρίδι αὐτοῦ. Ζητητέον πότερον καθολικῶς ἴσον δύναται ἐπὶ πάντα προφήτην ἀναφερόμενον τὸ λεγόμενον, ὡς ἑκάστου τῶν προφητῶν ἐν τῇ ἰδίᾳ πατρίδι ἀτιμωθέντος μόνῃ–οὐ παντὸς τοῦ ἀτιμωθέντος ἐν τῇ πατρίδι ἀτιμωθέντος–, ἢ διὰ τὸ ἑνικῶς εἰρῆσθαι περὶ ἑνὸς ταῦτα λέλεκται. Εἰ μὲν οὖν περὶ ἑνὸς ταῦτα λέγεται, ἀρκεῖ τὰ εἰρημένα, ἀναφερόντων ἡμῶν τὸ γεγραμμένον εἰς τὸν σωτῆρα. Εἰ δὲ καθολικόν ἐστιν, ἀπὸ μὲν τῆς ἱστορίας οὐκ ἀληθές–οὔτε γὰρ Ἠλίας ἐν Θεσβὼν τῆς Γαλαὰδ ἠτιμώθη οὔτε Ἐλισσαῖος ἐν Ἐβαλμαουλὰ οὔτε [ὁ] Σαμουὴλ ἐν Ἀρμαθαῒμ οὔθ' Ἱερεμίας ἐν Ἀναθώθ–, τροπολογούμενον δὲ καὶ πάνυ ἀληθές. Χρὴ
12
γὰρ πατρίδα νομίζειν αὐτῶν τὴν Ἰουδαίαν καὶ συγγενεῖς τὸν Ἰσραὴλ ἐκεῖνον, οἰκίαν δὲ τάχα τὸ σῶμα· ἠτιμώθησαν γὰρ πάντες ἐν τῇ Ἰουδαίᾳ ὑπὸ τοῦ «κατὰ σάρκα» Ἰσραὴλ ἔτι ὄντες ἐν τῷ σώματι, ὡς ἐν ταῖς τῶν ἀποστόλων Πράξεσι γέγραπται ἐν ἐλεγμῷ λεγόμενον πρὸς τὸν λαόν· «Τίνα γὰρ τῶν προφητῶν οὐκ ἐδίωξαν οἱ πατέρες ὑμῶν; <καὶ ἀπέκτειναν> τοὺς προκαταγγείλαντας περὶ τῆς ἐλεύσεως τοῦ δικαίου;» Παρὰ δὲ τῷ Παύλῳ ἐν τῇ πρὸς Θεσσαλονι κεῖς προτέρᾳ τὰ ὅμοια λέλεκται· «Ὑμεῖς δὲ μιμηταὶ ἐγενήθητε, ἀδελφοί, τῶν ἐκκλησιῶν τοῦ θεοῦ τῶν οὐσῶν ἐν τῇ Ἰουδαίᾳ ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ, ὅτι τὰ αὐτὰ ἐπάθετε καὶ ὑμεῖς ὑπὸ τῶν ἰδίων συμφυλετῶν, καθὼς καὶ αὐτοὶ ὑπὸ τῶν Ἰουδαίων τῶν καὶ τὸν κύριον ἀποκτεινάντων Ἰησοῦν καὶ τοὺς προφήτας, καὶ ἡμᾶς ἐκδιωξάντων, καὶ θεῷ μὴ ἀρεσκόν των, καὶ πᾶσιν ἀνθρώποις ἐναντίων.» Οὐκ ἔστιν οὖν προφήτης ἄτιμος ἐν τοῖς ἔθνεσιν· ἢ γὰρ οὐδ' ὅλως οἴδασιν αὐτὸν ἢ μαθόντες καὶ παραδεξάμενοι αὐτὸν προφήτην τιμῶσι. Τοιοῦτοι δὲ οἱ ἀπὸ ἐκκλησίας. Ἀτιμάζονται δὲ οἱ προφῆται πρῶτον μὲν διωχθέντες κατὰ ἱστορίαν ὑπὸ τοῦ λαοῦ, δεύτερον δὲ μὴ πιστευομένης αὐτῶν τῆς προφητείας ὑπὸ τοῦ λαοῦ. Εἰ γὰρ ἐπίστευον Μωσῇ καὶ προφήταις, ἐπίστευον ἂν Χριστῷ τῷ παραστήσαντι, ὅτι ἀκολουθεῖ τοῖς πιστεύουσι Μωσῇ καὶ προφήταις <τὸ> πιστεύειν Χριστῷ καὶ τοῖς μὴ πιστεύουσι Χριστῷ τὸ μὴ πιστεύειν Μωσῇ. Ἔτι δὲ ὥσπερ «διὰ τῆς παραβάσεως τοῦ νόμου τὸν θεὸν» ἀτιμάζειν ὁ ἁμαρτάνων λέγεται, οὕτω διὰ τοῦ μὴ πιστεύειν τῷ προφητευομένῳ ἀτιμάζεται ὑπὸ τοῦ ἀπιστοῦντος ταῖς προφητείαις ὁ προφήτης. Χρήσιμον δὲ ὡς πρὸς τὴν ἱστορίαν ἀναλέξασθαι ἃ πέπονθεν Ἱερεμίας ἐν τῷ λαῷ, ἐφ' οἷς εἶπε· «Καὶ εἶπα· οὐ μὴ λαλήσω οὐδὲ μὴ ὀνομάσω τὸ ὄνομα κυρίου», καὶ πάλιν ἀλλαχοῦ· «Διετέλεσα μυκτηριζόμενος.» Ὅσα δὲ καὶ ὑπὸ τοῦ τότε βασιλέως τοῦ Ἰσραὴλ πέπονθεν, ἐν τῇ προφητείᾳ αὐτοῦ ἀναγέγραπται. Καὶ Μωσέα δὲ ὅτι ἦλθον πολλάκις λιθόλευστον ποιῆσαι οἱ ἀπὸ τοῦ λαοῦ, καὶ τοῦτο γέγραπται, καὶ ἦν αὐτῷ πατρὶς οὐχ οἱ λίθοι τινὸς τόπου, ἀλλ' οἱ ἀκολου θήσαντες αὐτῷ, ὁ λαός, παρ' οἷς καὶ αὐτὸς ἠτιμώθη. Καὶ Ἡσαΐας δὲ πεπρῖσθαι ὑπὸ τοῦ λαοῦ ἱστόρηται. Εἰ δέ τις οὐ προσίεται τὴν ἱστορίαν, διὰ τὸ ἐν τῷ ἀποκρύφῳ Ἡσαΐᾳ αὐτὴν φέρεσθαι, πιστευσάτω τοῖς ἐν τῇ πρὸς Ἑβραίους οὕτω γεγραμμένοις· «Ἐλιθάσθησαν, ἐπρίσθησαν, ἐπειράσ θησαν»· τὸ γὰρ «ἐπρίσθησαν» ἐπὶ τὸν Ἡσαΐαν ἀναφέρεται, ὥσπερ τὸ «ἐν φόνῳ μαχαίρας ἀπέθανον» ἐπὶ τὸν Ζαχαρίαν φονευθέντα «μεταξὺ τοῦ ναοῦ καὶ τοῦ θυσιαστηρίου», ὡς ὁ σωτὴρ ἐδίδαξε μαρτυρῶν, ὡς οἶμαι, γραφῇ οὐ φερομένῃ μὲν ἐν τοῖς κοινοῖς καὶ δεδημευμένοις βιβλίοις, εἰκὸς δ' ὅτι ἐν ἀποκρύφοις φερομένῃ. Ἠτιμώθησαν δὲ ἐν τῇ πατρίδι παρὰ τοῖς Ἰουδαίοις καὶ περιελθόντες «ἐν μηλωταῖς, ἐν αἰγείοις δέρμασιν, ὑστερούμενοι, θλιβόμενοι» καὶ τὰ ἑξῆς. «Πάντες» γὰρ «οἱ θέλοντες ζῆν εὐσεβῶς ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ διωχθήσονται». Εἰκὸς δ' ὅτι τοῦτο ἐπιστάμενος ὁ Παῦλος, τὸ προφήτην ἐν τῇ ἰδίᾳ πατρίδι τιμὴν οὐκ ἔχειν, πολλαχοῦ τὸν λόγον κηρύξας, οὐκ ἐκήρυξεν ἐν Ταρσῷ. Καὶ οἱ ἀπόστολοι διὰ τοῦτο κατέλιπον τὸν Ἰσραήλ, ἐποίησαν δὲ τὸ προστεταγμένον ὑπὸ τοῦ σωτῆρος· «Μαθητεύσατε πάντα τὰ ἔθνη» καὶ τὸ «ἔσεσθέ μοι μάρτυρες ἔν τε Ἱερουσαλὴμ καὶ πάσῃ τῇ Ἰουδαίᾳ καὶ Σαμαρείᾳ καὶ ἕως ἐσχάτου τῆς γῆς». Πεποιήκασι μὲν οὖν τὸ προστεταγμένον ἐν τῇ Ἰουδαίᾳ καὶ Ἱερουσαλήμ· ἀλλ' ἐπεὶ προφήτης ἐν τῇ ἰδίᾳ πατρίδι τιμὴν οὐκ ἔχει, μὴ παραδεξαμένων Ἰουδαίων τὸν λόγον, ἀπεληλύθασιν εἰς τὰ ἔθνη. Πρόσχες δὲ εἰ δύνασαι, διὰ τὸ «ἐκχεῶ ἀπὸ τοῦ πνεύματός μου ἐπὶ πᾶσαν σάρκα καὶ προφητεύσουσι» πεπληρωμένον μετὰ τὴν παρου σίαν τοῦ σωτῆρος ἐν ταῖς ἀπὸ τῶν ἐθνῶν ἐκκλησίαις, λέγειν ὅτι οἱ πρότερον ἐκ τοῦ κόσμου καὶ διὰ τοῦ πιστεύειν γενόμενοι οὐκέτι ἐκ τοῦ κόσμου ἐν τῇ ἰδίᾳ πατρίδι, τῷ κόσμῳ, ἅγιον πνεῦμα λαβόντες καὶ προφητεύσαντες τιμὴν οὐκ ἔχουσιν, ἀλλὰ ἀτιμάζονται. Διὸ μακάριοί εἰσι τὰ αὐτὰ τοῖς προφήταις παθόντες κατὰ τὸ ὑπὸ τοῦ σωτῆρος λεγόμενον· «Κατὰ ταὐτὰ γὰρ ἐποίουν τοῖς προφήταις οἱ πατέρες αὐτῶν.» Τούτοις δέ τις ἐμμελῶς
13
προσέχων, εἰ διὰ τὸ πάνυ εὐτόνως βιοῦν καὶ ἐλέγχειν τοὺς ἁμαρτάνοντας μισοῖτο καὶ ἐπι βουλεύοιτο, ὡς διωκόμενος καὶ ὀνειδιζόμενος «ἕνεκεν δικαιοσύνης» οὐ μόνον οὐ λυπηθήσεται, ἀλλὰ καὶ χαρήσεται καὶ ἀγαλλιάσεται, πειθόμενος διὰ ταῦτα μισθὸν ἔχειν πολὺν «ἐν τοῖς οὐρανοῖς» ἀπὸ τοῦ ὁμοιώσαντος αὐτὸν τοῖς προφήταις ἐκ τοῦ ταὐτὰ πεπονθέναι. Ἀτιμάζεσθαι τοίνυν ἐν τῷ κόσμῳ καὶ παρὰ τοῖς ἁμαρτάνουσι, βαρουμένοις τῷ βίῳ τοῦ δικαίου, χρὴ τὸν ζηλοῦντα βίον προφητικὸν καὶ χωρήσαντα τὸ ἐν ἐκείνοις πνεῦμα. 10.19 Ἑξῆς ἔστιν ἰδεῖν τὸ οὐκ ἐποίησεν ἐκεῖ δυνάμεις πολλὰς διὰ τὴν ἀπιστίαν αὐτῶν. Διὰ τούτων δὲ διδασκόμεθα ὅτι αἱ δυνάμεις ἐν τοῖς πιστεύουσιν ἐγίνοντο, ἐπεὶ «παντὶ τῷ ἔχοντι δοθήσεται καὶ περισσευθήσεται», ἐν ἀπίστοις δὲ οὐ μόνον οὐκ ἐνήργουν αἱ δυνάμεις, ἀλλ' ὡς ὁ Μᾶρκος ἀνέγραψεν, οὐδὲ ἐδύναντο ἐνεργεῖν. Πρόσχες γὰρ τῷ «οὐκ ἠδύνατο ἐκεῖ οὐδεμίαν ποιῆσαι δύναμιν»· οὐ γὰρ εἶπεν «οὐκ ἤθελεν», ἀλλ' «οὐκ ἠδύνατο», ὡς ἐρχομένης μὲν ἐπὶ τὴν ἐνεργοῦσαν δύναμιν συμπράξεως ὑπὸ πίστεως ἐκείνου εἰς ὃν ἐνήργει ἡ δύναμις, κωλυομένης δὲ ἐνεργεῖν ὑπὸ τῆς ἀπιστίας. Ὅρα οὖν ὅτι πρὸς τοὺς εἰπόντας· «Διὰ τί οὐκ ἠδυνήθημεν ἐκβαλεῖν αὐτό;» εἶπε· «Διὰ τὴν ὀλιγοπιστίαν ὑμῶν», καὶ πρὸς τὸν ἀρξάμενον καταποντίζεσθαι Πέτρον λέλεκται· «Ὀλιγόπιστε, εἰς τί ἐδίστασας;» Ἀλλὰ καὶ ἡ αἱμορροοῦσα, μὴ ἀξιώσασα περὶ τῆς θεραπείας, ἀλλὰ μόνον λογισαμένη, εἰ ἅψαιτο «τοῦ κρασπέδου τοῦ ἱματίου αὐτοῦ», ὅτι ἰαθήσεται, «ἰάθη παραχρῆμα», καὶ ὁμολογεῖ τῷ τρόπῳ τῆς ἰάσεως ὁ σωτὴρ λέγων· «Τίς μου ἥψατο; Ἐγὼ γὰρ ἔγνων δύναμιν ἐξελθοῦσαν ἀπ' ἐμοῦ.» Καὶ τάχα ὥσπερ ἐπὶ τῶν σωμάτων ἐστί τισι πρός τινα φυσικὴ ὁλκή, ὡς τῇ μαγνησίᾳ λίθῳ πρὸς σίδηρον καὶ τῷ καλουμένῳ νάφθᾳ πρὸς πῦρ, οὕτως τῇ τοιᾷδε πίστει πρὸς θείαν δύναμιν· καθὸ εἴρηται καὶ τὸ «ἐὰν ἔχητε πίστιν ὡς κόκκον σινάπεως, ἐρεῖτε τῷ ὄρει τούτῳ· μετάβηθι ἔνθεν ἐκεῖ, καὶ μετα βήσεται». Ἀκριβῶς δὲ δοκοῦσί μοι ὁ Ματθαῖος καὶ ὁ Μᾶρκος τὸ ὑπερέχον τῆς θείας δυνάμεως παραστῆσαι βουλόμενοι ὅτι καὶ ἐν ἀπιστίᾳ δύναται, ἀλλ' οὐκ ἐπὶ πλεῖον δύναται, ὅσον δύναται ἐν πίστει τῇ τῶν εὐεργετουμένων, εἰρηκέναι οὐχ ὅτι οὐκ ἐποίησε δυνάμεις διὰ τὴν ἀπιστίαν αὐτῶν, ἀλλ' οὐκ ἐποίησεν ἐκεῖ δυνάμεις πολλάς. Καὶ ὁ Μᾶρκος δὲ οὐκ εἶπεν ὅτι «οὐκ ἐδύνατο ἐκεῖ οὐδεμίαν ποιῆσαι δύναμιν» καὶ ἔστη ἐπὶ τούτῳ, ἀλλὰ προσέθηκεν· «Εἰ μὴ ὀλίγοις ἀρρώστοις ἐπιθεὶς τὰς χεῖρας ἐθεράπευσε», νικώσης τῆς ἐν αὐτῷ δυνάμεως καὶ οὕτως τὴν ἀπιστίαν. Δοκεῖ δέ μοι ὅτι, ὥσπερ ἐπὶ τῶν σωματικῶν οὔτε αὐτάρκης γεωργία πρὸς συγκομιδὴν καρπῶν, ἐὰν μὴ τὸ περιεχόμενον εἰς τοῦτο συνεργῇ–μᾶλλον δὲ τὸ περιέχον–ποιότητι ὁποίᾳ βούλεται ὁ κοσμῶν καὶ ποιῶν αὐτὸ ὁποῖον θέλει, οὔτε τὸ περιέχον χωρὶς γεωργίας–μᾶλλον δὲ ὁ προνοῶν οὐ ποιήσαι ἂν ἀνατεῖλαι ἀπὸ τῆς γῆς τὰ ἀπὸ τῆς γῆς ἀνατέλ λοντα χωρὶς γεωργίας· ἅπαξ γὰρ τοῦτο πεποίηκεν ἐν τῷ «βλαστησάτω ἡ γῆ βοτάνην χόρτου, σπεῖρον σπέρμα κατὰ γένος καὶ καθ' ὁμοιότητα»–, οὕτω δὴ οὔτε τὰ ἐνεργή ματα τῶν δυνάμεων χωρὶς πίστεως τῆς τῶν θεραπευομένων τὸ αὐτοτελὲς ἔργον ἐπιδείκνυται πρὸς ἴασιν οὔθ' ἡ πίστις, ὁποία ποτ' ἂν ᾖ, χωρὶς τῆς θείας δυνάμεως. Καὶ τὸ γεγραμ μένον δὲ περὶ σοφίας ἐφαρμόσεις καὶ τῇ πίστει καὶ ταῖς ἀρεταῖς κατ' εἶδος, ὥστε τοιοῦτον ποιῆσαι λόγον· «Κἂν γάρ τις ᾖ τέλειος» ἐν πίστει «ἐν υἱοῖς ἀνθρώπων, τῆς ἀπὸ σοῦ» δυνάμεως «ἀπούσης εἰς οὐδὲν λογισθήσεται», ἢ «τέλειος» τῇ σωφροσύνῃ, ὡς «ἐν υἱοῖς ἀνθρώπων, τῆς ἀπὸ σοῦ» σωφροσύνης «ἀπούσης, εἰς οὐδὲν λογισθήσεται», ἢ «τέλειος» ἐν δικαιοσύνῃ καὶ ταῖς λοιπαῖς ἀρεταῖς, «τῆς ἀπὸ σοῦ» δικαιοσύνης <ἀπούσης> καὶ τῶν ἀπὸ σοῦ λοιπῶν ἀρετῶν «εἰς οὐδὲν λογισθήσεται». Ὅθεν «μὴ καυχάσθω ὁ σοφὸς ἐν τῇ σοφίᾳ αὐτοῦ, μηδὲ ὁ ἰσχυρὸς ἐν τῇ ἰσχύϊ αὐτοῦ»· τὸ γὰρ καυχήσεως ἄξιον οὐχ ἡμέτερον, ἀλλὰ δῶρόν ἐστι τοῦ θεοῦ ἡ ἀπ' αὐτοῦ σοφία καὶ ἡ ἀπ' αὐτοῦ ἰσχὺς καὶ οὕτω τὰ λοιπά. 10.20 Ἐν ἐκείνῳ τῷ καιρῷ ἤκουσεν Ἡρώδης ὁ τετράρχης τὴν ἀκοὴν Ἰησοῦ, καὶ εἶπε τοῖς παισὶν ἑαυτοῦ· οὗτός ἐστιν Ἰωάννης ὁ
14
βαπτιστής (14, 1. [–]). Παρὰ δὲ τῷ Μάρκῳ οὕτως καὶ παρὰ τῷ Λουκᾷ οὕτως. Διαφόρους δόξας εἶχον περὶ τῶν πραγμάτων Ἰουδαῖοι, τινὰς μὲν ψευδεῖς, ὁποίας ἐφρόνουν οἱ Σαδδουκαῖοι περὶ ἀναστάσεως νεκρῶν ὡς οὐκ ἐγειρομένων, καὶ περὶ ἀγγέλων ὡς οὐχ ὑπαρχόντων, ἀλλὰ τροπολογουμένων τῶν περὶ αὐτῶν ἀναγεγραμμένων μόνον καὶ μηδὲν ὡς πρὸς τὴν ἱστορίαν ἀληθὲς ἐχόντων· ἑτέρας δὲ [ὡς] ἀληθεῖς, ὡς περὶ ἀναστάσεως νεκρῶν ὅτι ἐγείρονται, ἐδίδασκον οἱ Φαρισαῖοι. Τὸ οὖν ζητούμενον κατὰ τὸν τόπον ἐστίν, εἰ τοιαύτη τις ἦν περὶ ψυχῆς δόξα, ἣν ἐφρόνει Ἡρώδης ἐσφαλμένως καί τινες τῶν ἀπὸ τοῦ λαοῦ, ὅτι ὁ πρὸ ὀλίγου ἀναιρεθεὶς ὑπ' αὐτοῦ Ἰωάννης ἀνέστη ἀπὸ τῶν νεκρῶν μετὰ τὸ ἀποκεφαλισθῆναι, καὶ ἦν αὐτὸς ἑτέρῳ ὀνόματι χρώμενος καὶ καλούμενος νῦν Ἰησοῦς, δεκτικὸς τῶν αὐτῶν δυνάμεων, αἳ πρότερον ἐνήργουν ἐν τῷ Ἰωάννῃ. Ποίαν οὖν ἔχει πιθα νότητα τὸν ἐπὶ τοσοῦτον γνώριμον παντὶ λαῷ καὶ διαβόητον ἐν ὅλῃ τῇ Ἰουδαίᾳ, ὃν ἔλεγον υἱὸν εἶναι «τοῦ τέκτονος» καὶ Μαρίας καὶ ἀδελφοὺς ἔχειν τοιούσδε καὶ ἀδελφάς, νομίζεσθαι εἶναι οὐχ ἕτερον Ἰωάννου, ᾧ πατὴρ ἦν Ζαχαρίας καὶ μήτηρ Ἐλισάβετ, οὐδ' αὐτοὶ ἄσημοι ἐν τῷ λαῷ; Εἰκὸς δ' ὅτι ὁ λαὸς φρονοῦντες περὶ τοῦ Ἰωάννου «ὅτι ὄντως προφήτης ἦν», καὶ τοσοῦτοι τυγχάνοντες ὡς φοβεῖσθαι τοὺς Φαρισαίους, διὰ τὸ μὴ δυσάρεστον δοκεῖν τῷ λαῷ λέγειν, ἀποκρίνεσθαι, πότερον «ἐξ οὐρανοῦ ἦν ἢ ἐξ ἀνθρώπων» τὸ βάπτισμα αὐτοῦ, οὐκ ἠγνόουν υἱὸν αὐτὸν τυγχάνειν Ζαχαρίου. Τάχα δὲ καὶ εἴς τινας ἔφθασεν αὐτῶν τὰ τῆς ἑωραμένης ὀπτασίας ἐν τῷ ναῷ, φανέντος τῷ Ζαχαρίᾳ τοῦ Γαβριήλ. Ποίαν δὴ οὖν ἔχει πιθανότητα ἡ τοῦ εἴτε Ἡρώδου εἴτε τινῶν ἀπὸ τοῦ λαοῦ ἀπάτη, πρὸς τὸ νομίσαι ὅτι οὐ δύο τινὲς γεγόνασιν ὁ Ἰωάννης καὶ ὁ Ἰησοῦς, ἀλλ' εἷς καὶ ὁ αὐτὸς ὢν Ἰωάννης, ἀναστὰς μετὰ τὸ ἀποκεφαλισθῆναι ἐκ τῶν νεκρῶν, ἐκλήθη Ἰησοῦς; Λέγοι δ' ἄν τις τὴν τῆς μετενσωματώσεως ψευδοδοξίαν γεγονέναι ἐν τῷ Ἡρώδῃ καί τισι τῶν ἀπὸ τοῦ λαοῦ, ἀφ' ἧς ᾤοντο τόν ποτε Ἰωάννην ἐν γενέσει γενέσθαι καὶ ἐκ νεκρῶν ἐληλυθέναι εἰς τὸν βίον ὡς Ἰησοῦν. Ἀλλ' οὐδὲ ταύτην τὴν ψευδοδοξίαν πιθανὴν ἐᾷ νομισθῆναι ὁ μεταξὺ χρόνος τῆς γενέσεως Ἰωάννου καὶ Ἰησοῦ, οὐ πλεῖον μηνῶν ἓξ τυγχάνων. Τάχα δὲ μᾶλλον τοιαύτη τις ὑπόληψις ἦν ἐν τῷ Ἡρώδῃ, ὅτι αἱ ἐνεργήσασαι δυνάμεις ἐν τῷ Ἰωάννῃ μετέστησαν ἐπὶ τὸν Ἰησοῦν, ἀφ' ὧν ὁ Ἰωάννης βαπτιστὴς εἶναι πεπίστευτο ἐν τῷ λαῷ. Καὶ χρήσαιτό τις ἐπιχειρήματι τοιούτῳ· ὥσπερ διὰ τὸ πνεῦμα καὶ τὴν δύναμιν Ἠλίου καὶ οὐ διὰ τὴν ψυχὴν αὐτοῦ περὶ Ἰωάννου λέγεται· «Αὐτός ἐστιν Ἠλίας ὁ μέλλων ἔρχεσθαι», τοῦ ἐν Ἠλίᾳ πνεύματος καὶ τῆς ἐν ἐκείνῳ δυνάμεως μετεληλυθυιῶν ἐπὶ τὸν Ἰωάννην, οὕτως ᾤετο ὁ Ἡρώδης τὰς ἐν Ἰωάννῃ δυνάμεις ἐν μὲν τῷ Ἰωάννῃ ἐνηργηκέναι τὰ τοῦ βαπτίσματος καὶ τῆς διδασκαλίας –»Ἰωάννης γὰρ ἐποίησε σημεῖον οὐδὲ ἕν»–, ἐν δὲ τῷ Ἰησοῦ τὰς τεραστίους δυνάμεις. Τὸ δ' ὅμοιόν τις φήσει ὑπειληφέναι τοὺς εἰρηκότας Ἠλίαν πεφηνέναι ἐν τῷ Ἰησοῦ, ἢ προφήτην ἕνα «τῶν ἀρχαίων» ἐγηγέρθαι. Οὐδὲν δὲ ζητήσεως ἔχεται τὸ δόγμα τῶν εἰρηκότων «ὅτι προφήτης ὡς εἷς τῶν προφητῶν» ἦν Ἰησοῦς. Ψευδὴς μὲν οὖν ὁ τοῦ εἴτε Ἡρώδου λόγος, <ὃς> περὶ τοῦ Ἰησοῦ ἐστιν ἀναγεγραμμένος, εἴτε ὁ ὑπό τινων εἰρημένος. Πλὴν δοκεῖ μοι μᾶλλον ἔχεσθαι πιθανότητος τὸ ἀνάλογον τῷ «ἐν πνεύματι καὶ δυνάμει Ἠλίου» προεληλυθέναι τὸν Ἰωάννην τοῖς νῦν ὑπονοουμένοις περὶ Ἰωάννου καὶ Ἰησοῦ ὑπὸ τούτων. Ἐπεὶ δὲ πρῶτον μὲν ἐμάθομεν ὅτι μετὰ τὸν πειρασμὸν ὁ σωτὴρ «ἀκούσας ὅτι Ἰωάννης παρεδόθη, ἀνεχώρησεν εἰς τὴν Γαλιλαίαν», δεύτερον δὲ ὅτι <Ἰωάννης> ἐν τῷ δεσμωτηρίῳ τυγχάνων, ἀκούσας τὰ περὶ τοῦ Ἰησοῦ, «πέμψας δύο τῶν μαθητῶν αὐτοῦ εἶπεν αὐτῷ· Σὺ εἶ ὁ ἐρχόμενος, ἢ ἕτερον προσδοκῶμεν;» καὶ τρίτον ἁπαξαπλῶς ὅτι Ἡρώδης εἶπε περὶ τοῦ Ἰησοῦ, ὅτι αὐτός ἐστιν Ἰωάννης ὁβαπτιστής· αὐτὸς ἠγέρθη ἀπὸ τῶν νεκρῶν, οὐδαμόθεν δὲ προέγνωμεν τὸν τρόπον τῆς ἀναιρέσεως τοῦ βαπτιστοῦ, διὰ τοῦτο νῦν καὶ τοῦτο ἀνέγραψεν ὁ Ματθαῖος, καὶ ὁ Μᾶρκος δὲ αὐτῷ παραπλησίως· ὁ δὲ Λουκᾶς τὰ πολλὰ τῆς παρὰ τούτοις
15
παρεσιώπησεν ἱστορίας. 10.21 Ἔχει δὲ οὕτως ἡ τοῦ Ματθαίου λέξις· Ὁ γὰρ Ἡρώδης κρατήσας τὸν Ἰωάννην, ἔδησεν αὐτὸν ἐν τῇ φυλακῇ. Εἰς ταῦτ' οὖν δοκεῖ μοι ὅτι, ὥσπερ «ὁ νόμος καὶ οἱ προφῆται μέχρι Ἰωάννου» μεθ' ὃν ἔληξεν ἡ προφητικὴ ἀπὸ Ἰουδαίων χάρις, οὕτως ἡ τῶν βασιλευσάντων ἐν τῷ λαῷ ἐξουσία μέχρι τοῦ ἀναιρεῖν τοὺς νομιζομένους ἀξίους θανάτου αὐτοῖς ὑπάρχουσα ἕως Ἰωάννου ἦν, καὶ ἀναιρεθέντος τοῦ τελευταίου τῶν προφητῶν παρανόμως ὑπὸ τοῦ Ἡρώδου ἀφῃρέθη ὁ Ἰουδαίων βασιλεὺς τῆς τοῦ ἀναιρεῖν ἐξουσίας. Εἰ γὰρ μὴ ἀφῄρητο αὐτὴν ὁ Ἡρώδης, οὐκ ἂν ἐδίκασεν ὁ Πιλᾶτος τὸν Ἰησοῦν τὴν ἐπὶ θανάτῳ, ἀλλ' ἤρκεσεν ἂν εἰς τοῦτο Ἡρώδης μετὰ τῆς τῶν ἀρχιερέων καὶ πρεσβυτέρων τοῦ λαοῦ εἰς τοῦτο βουλῆς. Καὶ τότε, οἶμαι, πεπλήρωται τὸ ὑπὸ τοῦ Ἰακὼβ πρὸς Ἰούδαν τοῦτον εἰρημένον τὸν τρόπον· «Οὐκ ἐκλείψει ἄρχων ἐξ Ἰούδα, οὐδὲ ἡγούμενος ἐξ Ἰσραήλ, ἕως ἂν ἔλθῃ ᾧ ἀπόκειται, καὶ αὐτὸς προσδοκία ἐθνῶν.» Τάχα δὲ καὶ ἀφῃρέθησαν τὴν ἐξουσίαν ταύτην Ἰουδαῖοι, τῆς θείας παρασχούσης προνοίας τῇ τοῦ Χριστοῦ διδασκαλίᾳ ἐν τῷ λαῷ νομήν, ἵνα, κἂν κωλύηται ὑπὸ Ἰουδαίων αὕτη, ἀλλὰ μὴ μέχρι ἀναιρέσεως τῶν πιστευόντων χωρῇ, δοκούσης κατὰ νόμον γίγνεσθαι. Ἡρώδης δὲ κρατήσας τὸν Ἰωάννην ἔδησεν ἐν φυλακῇ καὶ ἀπέθετο σύμβολον ποιῶν τοῦ–τὸ ὅσον ἐφ' ἑαυτῷ καὶ τῇ κακίᾳ τοῦ λαοῦ–καταδῆσαι καὶ κατακλεῖσαι λόγον τὸν προφητικὸν καὶ κωλῦσαι αὐτὸν ἔτι μένειν τῆς ἀληθείας κήρυκα ἐπ' ἐλευθερίᾳ, ὡς τὸ πρότερον. Τοῦτο δὲ πεποίηκεν Ἡρώδης διὰ Ἡρωδιάδα τὴν γυναῖκα Φιλίππου τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ· ἔλεγε γὰρ αὐτῷ ὁ Ἰωάννης· οὐκ ἔξεστί σοι ἔχειν αὐτήν. Οὗτος δὲ ὁ Φίλιππος ἦν τετράρχης «τῆς Ἰτουραίας καὶ Τραχωνίτιδος χώρας». Τινὲς μὲν οὖν οἴονται ὅτι, ἀποθανόντος Φιλίππου θυγατέρα καταλιπόντος, Ἡρωδιάδα ἔγημε τὴν τοῦ ἀδελφοῦ γυναῖκα ὁ Ἡρώδης, τοῦ νόμου τὸν γάμον ἐν ἀπαιδίᾳ συγχωροῦντος. Ἡμεῖς δέ, μηδαμῆ σαφῶς εὑρίσκοντες τεθνηκέναι τὸν Φίλιππον, μεῖζον ἔτι τὸ παρανόμημα τῷ Ἡρώδῃ λογιζόμεθα γεγονέναι, ὅτι καὶ ζῶντος ἀπέστησε τοῦ ἀδελφοῦ τὴν γυναῖκα. 10.22 Διόπερ προφητικῇ παρρησίᾳ κεκοσμημένος ὁ Ἰωάννης καὶ μὴ καταπληττόμενος τὸ βασιλικὸν ἀξίωμα τοῦ Ἡρώδου, μηδὲ διὰ τὸ δέος τοῦ θανάτου παρασιωπῶν περὶ τοῦ τηλικού του ἁμαρτήματος, ἔλεγε τῷ Ἡρώδῃ θείου πληρωθεὶς φρονήματος· Οὐκ ἔξεστί σοι ἔχειν αὐτήν· οὐ γὰρ «ἔξεστί σοι ἔχειν τὴν γυναῖκα τοῦ ἀδελφοῦ σου». <Καὶ> ὁ μὲν Ἡρώδης, κρατήσας τὸν Ἰωάννην, δήσας ἀπέθετο ἐν τῇ φυλακῇ, μὴ τολμῶν πάντη ἀποκτεῖναι «τὸν προφητικὸν λόγον» καὶ ἀνελεῖν ἀπὸ τοῦ λαοῦ· ἡ δὲ τοῦ βασιλέως τῆς Τραχωνίτιδος γυνή, πονηρά τις οὖσα δόξα καὶ μοχθηρὰ διδασκαλία, θυγατέρα ἐγέννησεν ὁμώνυμον, ἧς τὰ δοκοῦντα εὔρυθμα κινήματα ἀρέσαντα τῷ Ἡρώδῃ τὰ γενέσεως ἀγαπῶντι πράγματα, αἴτια γεγένηται τοῦ μηκέτι εἶναι ἐν τῷ λαῷ κεφαλὴν προφητικήν. Μέχρι δὲ τοῦ δεῦρο νομίζω τὰ δοκοῦντα κατὰ τὸν νόμον εἶναι κινήματα τοῦ λαοῦ τῶν Ἰουδαίων μὴ ἄλλο τι τυγχάνειν ἢ τῆς Ἡρωδιάδος θυγατρός. Ἀλλ' ἡ Ἡρωδιάδος ὄρχησις ἐναντία ἦν ὀρχήσει ἁγίᾳ, ἣν οἱ μὴ ὀρχησάμενοι ὀνειδισθήσονται ἀκούοντες· «Ηὐλήσαμεν ὑμῖν καὶ οὐκ ὠρχήσασθε.» Καὶ ἐν γενεθλίοις δὲ παρανόμου βασιλεύοντος αὐτῶν λόγου ὀρχοῦνται, ὡς ἀρέσκειν ἐκείνῳ τῷ λόγῳ τὰς κινήσεις αὐτῶν. Ἐτήρησε μὲν οὖν τις τῶν πρὸ ἡμῶν τὴν ἀναγεγραμμένην ἐν Γενέσει τοῦ Φαραὼ γενέθλιον καὶ διηγήσατο ὅτι ὁ φαῦλος τὰ γενέσεως ἀγαπῶν πράγματα ἑορτάζει γενέθλιον. Ἡμεῖς δὲ ἀπ' ἐκείνου ταύτην εὑρόντες ἀφορμὴν ἐπ' οὐδεμιᾶς γραφῆς εὕρομεν ὑπὸ δικαίου γενέθλιον ἀγομένην. Ἄδικος γὰρ μᾶλλον ἐκείνου τοῦ Φαραὼ ὁ Ἡρώδης· καὶ γὰρ ὑπ' ἐκείνου μὲν ἐν γενεθλίῳ ἀρχισιτο ποιὸς ἀναιρεῖται, ὑπὸ δὲ τούτου Ἰωάννης, οὗ «μείζων ἐν γεννητοῖς γυναικῶν οὐδεὶς ἐγήγερται», περὶ οὗ ὁ σωτὴρ λέγει· «Ἀλλὰ τί ἐξεληλύθατε; προφήτην ἰδεῖν; ναὶ λέγω ὑμῖν, καὶ περισσότερον προφήτου.» Ἀλλὰ εὐχαριστητέον τῷ θεῷ ὅτι, εἰ καὶ ἡ προφητικὴ ἀπὸ τοῦ λαοῦ ἦρται χάρις, ἡ πάσης ἐκείνης μείζων ἐξεχύθη εἰς τὰ ἔθνη διὰ τοῦ σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ, «ὃς ἐγένετο ἐν
16
νεκροῖς ἐλεύθερος». «Εἰ γὰρ καὶ ἐσταυρώθη ἐξ ἀσθενείας, ἀλλὰ ζῇ ἐκ δυνάμεως θεοῦ.» Ἔτι δὲ ὅρα τὸν λαὸν παρ' ᾧ καθαρὰ μὲν καὶ ἀκάθαρτα ἐξετάζεται βρώματα, καταφρονεῖται δὲ προφητεία ἐπὶ πίνακι ἀντὶ ὄψου προσαγομένη. Τὴν δὲ κεφαλὴν τῆς προ φητείας Ἰουδαῖοι οὐκ ἔχουσι, τὸ κεφάλαιον πάσης προφητείας Χριστὸν Ἰησοῦν ἀρνούμενοι. Καὶ ἀποκεφαλίζεται ὁ προφήτης δι' ὅρκους, ἐφ' οἷς μᾶλλον ἐπιορκεῖν ἢ εὐορκεῖν ἔδει· οὐ ταὐτὸν γὰρ ἦν ἔγκλημα προπετείας ὅρκων καὶ τῆς διὰ τὴν προπέτειαν ἐπιορκίας <καὶ τὸ δι' εὐορκίας> ἔγκλημα ἀναιρέσεως προφητικῆς. Καὶ οὐ διὰ τοῦτο μόνον ἀποκεφα λίζεται, ἀλλὰ καὶ <διὰ> τοὺς συνανακειμένους, βουλομένους μᾶλλον ἀναιρεθῆναι τὸν προφήτην ἢ ζῆν. Συνανάκεινται δὲ καὶ συνεστιῶνται λόγῳ μοχθηρῷ Ἰουδαίων βασιλεύοντι οἱ ἐπὶ τῇ γενέσει αὐτοῦ εὐφραινόμενοι. Χρήσῃ δέ ποτε χαριέντως τῷ ῥητῷ πρὸς τοὺς προπετῶς ὀμνύοντας καὶ θέλοντας ἐμπεδοῦν ὅρκους ἐπὶ παρανομίᾳ παραληφθέντας, λέγων ὅτι οὐ πᾶσα τήρησις ὅρκων ἐστὶ καθήκουσα, ὡς οὐδὲ ἡ τοῦ Ἡρώδου. Ἔτι δὲ πρόσχες ὅτι οὐ μετὰ παρρησίας, ἀλλὰ κρύφα καὶ ἐν φυλακῇ φονεύει τὸν Ἰωάννην ὁ Ἡρώδης· καὶ γὰρ οὐ μετὰ παρρησίας ἀρνεῖται ὁ νῦν Ἰουδαίων λαὸς τὰς προφητείας, δυνάμει δὲ καὶ ἐν κρυπτῷ αὐτὰς ἀρνεῖται καὶ ἐλέγχεται αὐταῖς ἀπιστῶν. Ὥσπερ γὰρ εἰ ἐπίστευον Μωσῇ, τῷ Ἰησοῦ ἐπίστευσαν ἄν, οὕτως εἰ ἐπίστευον τοῖς προφήταις, προσήκαντο ἂν τὸν προφητευόμενον. Ἀπιστοῦντες δὲ τούτῳ κἀκείνοις ἀπιστοῦσι καὶ ἀποτέμνουσιν ἐν φυλακῇ κατακλείσαντες «τὸν λόγον τὸν προφητικόν», καὶ ἔχουσιν αὐτὸν νεκρὸν καὶ διαιρεθέντα καὶ μηδαμοῦ ὑγιῆ, ἐπεὶ μὴ νοοῦσιν αὐτόν. Ἀλλ' ἡμεῖς ὁλόκληρον ἔχομεν τὸν Ἰησοῦν, πληρωθείσης τῆς περὶ αὐτοῦ λεγούσης προφητείας· «Ὀστοῦν <αὐτοῦ> οὐ συντριβήσεται.» 10.23 Οἱ μαθηταὶ δὲ ἐλθόντες τοῦ Ἰωάννου θάπτουσιν αὐτοῦ τὸ λείψανον, καὶ ἐλθόντες ἀπήγγειλαν τῷ Ἰησοῦ. Ὁ δὲ ἀνεχώρησεν εἰς ἔρημον τόπον, τὰ ἔθνη· καὶ μετὰ τὴν τῶν προφητῶν ἀναίρεσιν ὄχλοι αὐτῷ ἠκολούθησαν ἀπὸ τῶν παν ταχοῦ πόλεων. Ὅντινα πολὺν ὄντα θεασάμενος ἐσπλαγχνίσθη καὶ ἐθεράπευσε τοὺς ἀρρώστους αὐτῶν, καὶ μετὰ τοῦτο τρέφει τοῖς εὐλογηθεῖσι καὶ πλεονάσασιν ἐξ ὀλίγων ἄρτων τοὺς ἀκολουθήσαντας αὐτῷ. Ἀκούσας δὲ ὁ Ἰησοῦς ἀνεχώρησεν ἐκεῖθεν ἐν πλοίῳ εἰς ἔρημον τόπον κατ' ἰδίαν (14, 12. [–]). Τὸ μὲν ῥητὸν διδάσκει ἡμᾶς ὅση δύναμις ἀπὸ τῶν διω κόντων καὶ τῆς προσδοκίας τοῦ διὰ τὸν λόγον ἐπιβου λεύεσθαι ἀναχωρεῖν· τοῦτο μὲν γὰρ κατὰ τὸ εὐλόγιστον γένοιτ' ἄν, τὸ δὲ δυνάμενον ἔξω εἶναι τῶν περιστατικῶν ὁμόσε χωρεῖν αὐτοῖς προπετές ἐστι καὶ θρασύ. Τίς δὲ ἔτι ἀμφιβάλοι ἂν περὶ τοῦ ἐκκλίνειν τὰ τοιαῦτα, τοῦ Ἰησοῦ οὐ μόνον ἐπὶ τοῖς κατὰ τὸν Ἰωάννην ἀναχωρήσαντος, ἀλλὰ καὶ διδάσκοντος καὶ λέγοντος· «Ἐὰν διώκωσιν ὑμᾶς ἐν τῇ πόλει ταύτῃ, φεύγετε εἰς τὴν ἑτέραν.» Ἐπελθόντα μὲν οὖν οὐ παρ' ἡμᾶς πειρασμὸν ἀναγκαῖον ὑπομένειν εὐγενῶς λίαν καὶ τεθαρρηκότως· παρὸν δὲ ἐκκλίνειν, τοῦτο μὴ ποιεῖν τολμηρόν. Ἐπεὶ δὲ μετὰ τὸ ῥητὸν καὶ κατὰ ἀναγωγὴν τὸν τόπον ἐξεταστέον, λεκτέον ὅτι ἐπιβουλευθείσης παρὰ Ἰουδαίοις τῆς προφητείας καὶ ἀναιρεθείσης, διὰ τὸ τιμᾶσθαι παρ' αὐτοῖς τὰ γενέσεως πράγματα καὶ κατὰ ἀποδοχὴν κενῶν κινήσεων γεγενημένων, ὡς μὲν παρ' ἀληθείᾳ δικαζούσῃ, ἀρρύθμων καὶ ἐκμελῶν, ὡς δ' ὑπολαμβάνει ὁ τῶν φαύλων ἄρχων καὶ οἱ συνεστιώμενοι αὐτῷ, εὐρύθμων καὶ ἀρεσκόντων ἐκείνοις, ἀναχωρεῖ ὁ Ἰησοῦς ἀπὸ τοῦ τόπου ἐν ᾧ προφητεία ἐπιβουλευθεῖσα κατεδικάσθη. Ἀνα χωρεῖ δὲ εἰς τὸν ἔρημον θεοῦ παρὰ τοῖς ἔθνεσι τόπον, ἵνα ὁ τοῦ θεοῦ λόγος, αἰρομένης τῆς βασιλείας ἀπ' ἐκείνων καὶ διδομένης «ἔθνει ποιοῦντι τοὺς καρποὺς αὐτῆς», γένηται ἐν τοῖς ἔθνεσι, καὶ δι' αὐτὸν «πολλὰ» γένηται «τὰ τέκνα τῆς ἐρήμου μᾶλλον» μήτε νόμον μήτε προφήτας δεδιδαγμένης «ἢ τῆς ἐχούσης τὸν ἄνδρα», τὸν νόμον. Ὅτε μὲν οὖν πάλαι ὁ λόγος παρὰ Ἰουδαίοις ἦν, οὐχ οὕτως ἦν παρ' αὐτοῖς, ὡς παρὰ τοῖς ἔθνεσι· διὸ λέλεκται ἐν πλοίῳ, τουτέστι τῷ σώματι, εἰς τὸν ἔρημον τόπον κατ' ἰδίαν γεγονέναι, ἀκούσαντα περὶ τῆς ἀναιρέσεως τοῦ προφήτου. Κατ' ἰδίαν δέ, γενόμενος
17
εἰς τὴν ἔρημον, ἦν ἐν αὐτῇ, τῷ ἰδιάζοντα εἶναι τὸν λόγον καὶ τὴν διδασκαλίαν αὐτοῦ παρὰ τὰ εἰθισμένα ἐν τοῖς ἔθνεσι γίνεσθαι καὶ νενομισμένα. Καὶ οἱ ἐν τοῖς ἔθνεσιν ὄχλοι ἀκούσαντες λόγον ἐπιδεδημηκέναι τῇ ἐρήμῳ αὐτῶν καὶ τοῦτον κατ' ἰδίαν τυγχάνειν, ὡς προα ποδεδώκαμεν, ἠκολούθησαν αὐτῷ ἀπὸ τῶν ἰδίων πόλεων τῷ ἕκαστον καταλελοιπέναι τὰ πάτρια τῆς δεισιδαιμονίας ἔθη καὶ τῷ τοῦ Χριστοῦ προσεληλυθέναι νόμῳ. Πεζῇ δὲ αὐτῷ καὶ οὐκ ἐν πλοίῳ ἠκολούθησαν, ἅτε μὴ τῷ σώματι, ἀλλὰ γυμνῇ τῇ ψυχῇ καὶ τῇ ἀπὸ τοῦ λόγου πεισθείσῃ προαιρέσει ἠκολουθηκότες τῇ εἰκόνι τοῦ θεοῦ. Καὶ πρὸς τούτους γε ὁ Ἰησοῦς ἐξέρχεται μὴ χωροῦντας προσιέναι πρὸς αὐτόν, ἵνα τοῖς ἔξω γενόμενος, ἔσω τοὺς ἔξω εἰσαγάγῃ. Πολὺς δὲ ὁ ἔξω ὄχλος, εἰς ὃν ἐξέρχεται ὁ τοῦ θεοῦ λόγος, καὶ ἐκχέας τὸ φῶς τῆς ἐπισκοπῆς αὐτοῦ εἰς αὐτὸν εἶδεν αὐτόν, καὶ ἰδὼν τοῦ ἐλεεῖσθαι μᾶλλον αὐτοὺς ἀξίους διὰ τὸ ἐν τοιοῖσδέ τισιν εἶναι, ὡς φιλάνθρωπος πέπονθεν ὁ ἀπαθὴς τῷ σπλαγχνισθῆναι, καὶ οὐ μόνον ἐσπλαγχνίσθη ἀλλὰ καὶ τοὺς ἀρρώστους αὐτῶν ἐθεράπευσεν ἔχοντας ποικίλα καὶ παντοδαπὰ ἀπὸ τῆς κακίας ἀρρωστήματα. 10.24 Εἰ δὲ θέλεις ἰδεῖν ποῖά ἐστι τὰ τῆς ψυχῆς ἀρρωστή ματα, κατανόει μοι τοὺς φιλαργύρους καὶ τοὺς φιλοδόξους καὶ τοὺς φιλόπαιδας καὶ εἴ τίς ἐστι φιλόγυνος· καὶ τούτους γὰρ ἐν τοῖς ὄχλοις ἰδὼν καὶ σπλαγχνισθεὶς ἐπ' αὐτοῖς ἐθεράπευσεν. Οὐ πᾶν δὲ ἁμάρτημα νομιστέον ἀρρωστίαν εἶναι, ἀλλ' ὅπερ ἐναπέσκηψεν ὅλῃ τῇ ψυχῇ. Οὕτω γὰρ ἔστιν ἰδεῖν τοὺς μὲν φιλαργύρους ὅλους τεταμένους ἐπὶ τὸ ἀργύριον καὶ τὴν τούτου φρουρὰν καὶ συναγωγήν, τοὺς δὲ φιλοδόξους ἐπὶ τὸ δοξάριον, κεχήνασι γὰρ περὶ τὸν ἀπὸ τῶν πολλῶν καὶ χυδαιοτέρων ἔπαινον. Καὶ τὸ ἀνάλογον νοήσεις ἐπὶ ὧν ὠνομάσαμεν λοιπῶν, καὶ εἴ τι ἄλλο τούτοις ἐστὶ παραπλήσιον. Ἐπεὶ οὖν διηγούμενοι τὸ ἐθεράπευσε τοὺς ἀρρώστους αὐτῶν εἴπομεν μὴ πᾶν ἁμάρτημα εἶναι ἀρρώσ τημα, ἄξιον ἀπὸ τῆς γραφῆς καὶ περὶ τῆς διαφορᾶς τούτων παραμυθήσασθαι. Φησὶ δὴ ὁ ἀπόστολος Κορινθίοις ποικίλα ἔχουσιν ἁμαρτήματα γράφων· «Διὰ τοῦτο ἐν ὑμῖν πολλοὶ ἀσθενεῖς καὶ ἄρρωστοι καὶ κοιμῶνται ἱκανοί.» Ἄκουε γὰρ ἐν τούτοις τοῦ «καὶ» συνδέσμου, πλέκοντος καὶ συμπε πλεγμένον ποιοῦντος ἐκ διαφόρων ἁμαρτημάτων, καθὸ οἱ μέν εἰσιν ἀσθενεῖς, ἕτεροι δὲ ἄρρωστοι πλέον ἢ ἀσθενεῖς, καὶ ἄλλοι παρ' ἀμφοτέρους οἱ κοιμώμενοι. Οἱ μὲν γὰρ ὀλισθηρῶς διὰ τὴν τῆς ψυχῆς ἀδυναμίαν πρὸς τὸ ὁτιποτοῦν ἁμαρτάνειν ἔχοντες, κἂν μὴ ὅλοι ὦσιν εἴδους τινὸς ἁμαρτίας ὡς οἱ ἄρρωστοι, ἀσθενεῖς εἰσι μόνον. Οἱ δὲ ὅλῃ ψυχῇ καὶ ὅλῃ καρδίᾳ καὶ ὅλῃ διανοίᾳ, ἀντὶ τοῦ τὸν θεὸν ἀγαπᾶν, ἀγαπῶντες ἀργύρια ἢ δοξάρια ἢ γύναια ἢ παῖδας, οὗτοι πλέον ἢ ἀσθενείας πεπόνθασιν καί εἰσιν ἄρρωστοι. Κοιμῶνται δὲ οἱ, δέον προσέχειν καὶ ἐγρηγορέναι τῇ ψυχῇ, τοῦτο μὲν οὐ ποιοῦντες, ἀπὸ δὲ πολλῆς ἀπροσεξίας νυστάζοντες τὴν προαίρεσιν καὶ ὑπνώττοντες τοῖς λογισμοῖς· οἵτινες «ἐνυ πνιαζόμενοι σάρκα μὲν μιαίνουσι, κυριότητα δὲ ἀθετοῦσι, δόξας δὲ βλασφημοῦσιν». Οὗτοι δὲ διὰ τὸ κοιμᾶσθαι ἐν κεναῖς εἰσι φαντασίαις καὶ παραβαλλομέναις ἐνυπνίοις, ταῖς περὶ τῶν πραγμάτων, τὰ μὲν ὕπαρ καὶ ἀληθῆ οὐκ ἀποδεχόμενοι, ὑπὸ δὲ τῶν ἐν ταῖς κεναῖς φαντασίαις ἀπατώ μενοι. Περὶ ὧν καὶ ἐν τῷ Ἡσαΐᾳ λέγεται τὸ «ὃν τρόπον ἐνυπνιάζεται ὁ διψῶν ὡς ὁ πίνων, καὶ ἐξαναστὰς ἔτι διψᾷ, ἡ δὲ ψυχὴ αὐτοῦ εἰς κενὸν ἤλπισεν, οὕτως ἔσται ὁ πλοῦτος πάντων τῶν ἐθνῶν ὅσοι ἐπεστράτευσαν ἐν Ἱερουσαλήμ». Εἰ καὶ ἐδόξαμεν οὖν παρεκβεβηκέναι, διηγούμενοι διαφορὰν ἀσθενῶν καὶ ἀρρώστων καὶ κοιμωμένων, διὰ τὸ τὸν ἀπόσ τολον ἐν τῇ πρὸς Κορινθίους εἰρηκέναι ἃ ἐξεθέμεθα, τὴν παρέκβασιν πεποιήμεθα βουληθέντες παραστῆσαι τί σημαίνε ται νοητὸν ἐκ τοῦ καὶ ἐθεράπευσε τοὺς ἀρρώστους αὐτῶν. 10.25 Μετὰ τοῦτό φησιν ὁ λόγος ὅτι ὀψίας δὲ γενομένης προσῆλθον αὐτῷ οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ λέγοντες· ἔρημός ἐστιν ὁ τόπος καὶ ἡ ὥρα παρῆλθεν ἤδη· ἀπόλυσον οὖν τοὺς ὄχλους, ἵνα ἀπελθόντες εἰς τὰς κώμας ἀγοράσωσιν ἑαυτοῖς βρώματα (14, [–]). Καὶ πρῶτόν γε τήρησον ὅτι μέλλων τοὺς
18
τῆς εὐλογίας ἄρτους διδόναι τοῖς μαθηταῖς, ἵνα παραθῶσι τοῖς ὄχλοις, «ἐθεράπευσε τοὺς ἀρρώστους», ἵν' ὑγιάναντες τῶν τῆς εὐλογίας μεταλάβωσιν ἄρτων· οὐ γὰρ δύνανται οἱ ἔτι ἄρρωστοι χωρῆσαι τοὺς τῆς Ἰησοῦ εὐλογίας ἄρτους. Ἀλλὰ καὶ ἐάν τις, δέον ἀκούειν τοῦ «δοκιμαζέτω δὲ ἕκαστος ἑαυτόν, καὶ οὕτως ἐσθιέτω ἐκ τοῦ ἄρτου» καὶ τὰ λοιπά, τούτων μὲν μὴ κατακούῃ, ὡς ἔτυχε δὲ μεταλαμβάνῃ ἄρτου κυρίου καὶ ποτηρίου αὐτοῦ, ἀσθενὴς ἢ ἄρρωστος γίνεται ἢ καὶ ἐκ τοῦ, ἵν' οὕτως εἴπω, καροῦσθαι ὑπὸ τῆς τοῦ ἄρτου δυνάμεως κοιμώμενος. 11.t ὨΡΙΓΕΝΟΥΣ ΤΩΝ ΕΙΣ ΤΟ ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟΝ ἘΞΗΓΗΤΙΚΩΝ ΤΟΜΟΣ ΙΑʹ 11. Ὀψίας δὲ γενομένης προσῆλθον αὐτῷ οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ–τουτέστιν ἐπὶ συντελείᾳ τοῦ αἰῶνος, καθ' ὃν ἔστιν εὐκαίρως εἰπεῖν τὸ «ἐσχάτη ὥρα ἐστίν», ἐν τῇ Ἰωάννου ἐπιστολῇ κείμενον–, οἵτινες μηδέπω νοοῦντες ὃ ἔμελλε ποιεῖν ὁ λόγος φασὶν αὐτῷ ὅτι ἔρημός ἐστιν ὁ τόπος, ὁρῶντες τὴν τοῦ θείου [καὶ] νόμου καὶ λόγου ἐρημίαν ἐν τοῖς πολλοῖς. Λέγουσι δ' αὐτῷ τὸ καὶ ἡ ὥρα <ἤδη> παρῆλθεν, οἱονεὶ παρελήλυθε τὸ εὔκαιρον νόμου καὶ προφητῶν. Τάχα δὲ τοῦτο ἔλεγον, ἀναφέροντες τὸν λόγον, καὶ διὰ τὸ τὸν Ἰωάννην ἀποκεκεφαλίσθαι καὶ τὸν νόμον καὶ τοὺς προφήτας, οἳ ἦσαν μέχρι Ἰωάννου, πεπαῦσθαι. Παρῆλθεν οὖν, φασίν, ἡ ὥρα, καὶ οὐ πάρεστι τροφὴ τῷ τὸν καιρὸν αὐτῆς μηκέτι ἐνεστηκέναι, ἵν' οἱ ἐν τῇ ἐρήμῳ ἀκολουθήσαντές σοι νόμῳ καὶ προφήταις δουλεύσωσι. Καὶ ἔτι φασὶν οἱ μαθηταί· Ἀπόλυσον οὖν αὐτούς, ἵν' ἕκαστος, εἰ μὴ δύναται ἀπὸ τῶν πόλεων, ἀλλ' ἀπὸ τῶν κωμῶν, τῶν ἀτιμοτέρων χωρίων, ὠνήσηται βρώματα. Ταῦτα μὲν ἔφασκον οἱ μαθηταί, ἀπο γινώσκοντες τοῖς ὄχλοις εὑρεθήσεσθαι, μετὰ τὸ καταλελύσθαι τὸ γράμμα τοῦ νόμου καὶ πεπαῦσθαι προφητείας, παραδόξους καὶ καινὰς τροφάς. Ἀλλ' ὁ Ἰησοῦς ὅρα τί ἀποκρίνεται τοῖς μαθηταῖς, μονονουχὶ βοῶν καὶ σαφῶς λέγων· ὑμεῖς μὲν ὑπολαμβάνετε ὅτι, ἐὰν ἀπέλθωσιν ἀπ' ἐμοῦ ὁ πολὺς ὄχλος χρῄζοντες τροφῶν, ταύτας εὑρήσουσιν ἐν κώμαις μᾶλλον ἢ παρ' ἐμοί, καὶ ἐν συστήμασιν ἀνθρώπων–οὐ πολιτῶν ἀλλὰ κωμητῶν–μᾶλλον ἢ ὅτε παραμενοῦσί μοι. Ἐγὼ δὲ ὑμῖν ἀποφαίνομαι ὅτι, οὗ μὲν ὑπολαμβάνετε χρῄζειν αὐτούς, οὐ χρῄζουσιν–οὐ γὰρ χρείαν ἔχουσι τοῦ ἀπελθεῖν–· οὗ δὲ νομίζετε αὐτοὺς μὴ ἔχειν χρείαν–τουτέστιν ἐμοῦ, ὡς μὴ δυναμένου αὐτοὺς τρέφειν–, τούτου παρὰ τὴν ὑμετέραν προσδοκίαν χρείαν ἔχουσιν. Ἐπεὶ οὖν παιδεύσας ὑμᾶς ἱκανοὺς ἐποίησα πρὸς τὸ διδόναι τοῖς δεομένοις λογικὴν τροφήν, ὑμεῖς δότε τοῖς ἀκολουθήσασί μοι ὄχλοις φαγεῖν· ἔχετε γὰρ δύναμιν ἀπ' ἐμοῦ λαβόντες τοῦ δοῦναι τοῖς ὄχλοις φαγεῖν, ᾗτινι εἰ ἦτε ἐπιστάντες, κατενοήσατε ἄν, ὅτι πολλῷ πλεῖον ἐγὼ δύναμαι αὐτοὺς θρέψαι, καὶ οὐκ εἰρήκειτε ἄν· Ἀπόλυσον τοὺς ὄχλους, ἵνα ἀπελθόντες ἀγοράσωσιν ἑαυτοῖς βρώματα. 11. Ὁ μὲν οὖν Ἰησοῦς, δι' ἣν ἔδωκε δύναμιν καὶ ἑτέρων θρεπτικὴν τοῖς μαθηταῖς, εἶπε· Δότε αὐτοῖς ὑμεῖς φαγεῖν. Οἱ δὲ μὴ ἀρνούμενοι μὲν τὸ δύνασθαι διδόναι ἄρτους, πολλῷ δὲ ὀλιγωτέρους αὑτοὺς νομίζοντες εἶναι καὶ οὐχ ἱκανοὺς τρέφειν τοὺς ἀκολουθήσαντας τῷ Ἰησοῦ, οὐδὲ θεωροῦντες ὅτι ἕκαστον ἄρτον <ἢ> λόγον ὁ Ἰησοῦς λαβὼν εἰς ὅσον βούλεται ἐκτείνει, ποιῶν αὐτὸν διαρκῆ πᾶσιν ὅσους ἐὰν θρέψαι θέλῃ, φασίν· οὐκ ἔχομεν ὧδε εἰ μὴ πέντε ἄρτους καὶ δύο ἰχθύας, πέντε μὲν ἴσως αἰνισσόμενοι ἄρτους εἶναι τοὺς αἰσθητοὺς τῶν γραφῶν λόγους καὶ διὰ τοῦτο ἰσαρίθμους ταῖς πέντε αἰσθήσεσιν, δύο δὲ ἰχθῦς ἤτοι τὸν προφορικὸν καὶ τὸν ἐνδιάθετον λόγον, ὡσπερεὶ ὄψον τυγχάνοντας τῶν ἐν ταῖς γραφαῖς αἰσθητῶν κειμένων, ἢ τάχα καὶ τὸν φθάσαντα ἐπ' αὐτοὺς περὶ πατρὸς καὶ υἱοῦ λόγον. Διὸ καὶ αὐτὸς «ἔφαγεν ἰχθύος ὀπτοῦ» ἀναστὰς «μέρος λαβὼν» ἀπὸ τῶν μαθητῶν, καὶ ἀποδεξάμενος ἣν ἐδύναντο ἐκ μέρους ἀπαγγεῖλαι αὐτῷ περὶ τοῦ πατρὸς θεολογίαν. Ἡμεῖς μὲν οὖν οὕτως τῷ περὶ τῶν πέντε ἄρτων καὶ δύο ἰχθύων ἐπιβαλεῖν δεδυνήμεθα λόγῳ· εἰκὸς δὲ ὅτι οἱ μᾶλλον ἡμῶν συναγαγεῖν δυνάμενοι τοὺς πέντε ἄρτους καὶ τοὺς δύο ἰχθύας παρ' ἑαυτοῖς πλείονα καὶ κρείττονα δύναιντ' ἂν ἀποδοῦναι περὶ τούτων νοῦν. Παρατηρητέον μέντοι ὅτι τοὺς
19
πέντε ἄρτους καὶ τοὺς δύο ἰχθύας οἱ μαθηταὶ λέγουσιν ἔχειν παρὰ τῷ Ματθαίῳ καὶ τῷ Μάρκῳ καὶ τῷ Λουκᾷ, οὔθ' ὅτι πύρινοι οὔθ' ὅτι κρίθινοι ἦσαν ὑποσημειωσάμενοι· ὁ δὲ Ἰωάννης μόνος κριθίνους εἶπεν εἶναι τοὺς ἄρτους, διὸ τάχα οὐδὲ οἱ μαθηταὶ ὁμολογοῦσιν <ἔχειν> αὐτοὺς παρ' ἑαυτοῖς ἐν τῷ τοῦ Ἰωάννου εὐαγγελίῳ, ἀλλὰ λέγουσι παρ' αὐτῷ ὅτι «ἔστι παιδάριον ὧδε ὃς ἔχει πέντε ἄρτους κριθίνους καὶ δύο ὀψάρια». Καὶ ὅσον μὲν οἱ πέντε ἄρτοι οὗτοι καὶ οἱ δύο ἰχθύες οὐκ ἐφέροντο ὑπὸ τῶν μαθητῶν τῷ Ἰησοῦ, οὐκ ηὔξανον οὐδὲ ἐπλήθυνον οὐδὲ ἐδύναντο τρέφειν πλείονας· ὅτε δὲ λαβὼν αὐτοὺς ὁ σωτὴρ πρῶτον ἀνέβλεψεν εἰς τὸν οὐρανόν, ταῖς ἀκτῖσι τῶν ὀφθαλμῶν αὐτοῦ οἱονεὶ καταβιβάζων δύναμιν ἐκεῖθεν, τὴν ἀνακραθησομένην τοῖς ἄρτοις καὶ τοῖς ἰχθύσι, μέλλουσι τρέφειν τοὺς πεντακισχιλίους, καὶ μετὰ τοῦτο ηὐλόγησε τοὺς πέντε ἄρτους καὶ τοὺς δύο ἰχθύας, τῷ λόγῳ καὶ τῇ εὐλογίᾳ αὔξων καὶ πληθύνων αὐτούς, καὶ τρίτον μερίζων καὶ κλῶν ἔδωκε τοῖς μαθηταῖς, ἵν' ἐκεῖνοι τοῖς ὄχλοις παραθῶσι, τότε διήρκεσαν οἱ ἄρτοι καὶ οἱ ἰχθύες, ὡς φαγεῖν πάντας καὶ κορεσθῆναι καί τινας τῶν εὐλογηθέντων ἄρτων μὴ χωρῆσαι φαγεῖν. Ἐπερίσσευσε γὰρ τοῖς ὄχλοις τοσαῦτα ἃ κατὰ μὲν τοὺς ὄχλους οὐκ ἦν, κατὰ δὲ τοὺς δυναμένους μαθητὰς ἆραι τὸ περισσεῦον τῶν κλασμάτων καὶ ἀποθέσθαι εἰς κοφίνους πληρουμένους τῶν περισσευμάτων, ὄντας τὸν ἀριθμὸν τοσούτους ὅσαι αἱ φυλαὶ τοῦ Ἰσραήλ. Περὶ μὲν οὖν τοῦ Ἰωσὴφ ἐν Ψαλμοῖς γέγραπται· «Αἱ χεῖρες αὐτοῦ ἐν τῷ κοφίνῳ ἐδούλευσαν», περὶ δὲ τῶν Ἰησοῦ μαθητῶν ὅτι ἦραν τὸ περισσεῦον τῶν κλασμάτων οἱ δώδεκα, οἶμαι, δώδεκα κοφίνους οὐχ ἡμιτελεῖς, ἀλλὰ πλήρεις. Καί εἰσιν, οἶμαι, μέχρι τοῦ δεῦρο καὶ ἕως τῆς συντελείας τοῦ αἰῶνος οἱ πλήρεις κόφινοι δώδεκα τῶν κλασμάτων ἄρτου ζῶντος, οὓς μὴ δύνανται οἱ ὄχλοι ἐσθίειν, παρὰ τοῖς τῶν ὄχλων κρείττοσι μαθηταῖς τοῦ Ἰησοῦ. Ἦσαν δὲ οἱ ἐσθίοντες ἀπὸ τῶν πέντε ἄρτων τῶν πρὸ τῶν περισσευσάντων κοφίνων δώδεκα συγγενεῖς τῷ πέντε ἀριθμῷ μέχρι τῶν αἰσθητῶν φθάσαντες καὶ διὰ τοῦτο πεντακισχίλιοι· ἢ καὶ μέχρι τῶν αἰσθητῶν ἔφθασαν οἱ φαγόντες, ἐπεὶ καὶ οὗτοι ἀπὸ τοῦ ἀναβλέψαντος εἰς οὐρανὸν ἐτράφησαν καὶ εὐλογήσαντος καὶ κλάσαντος αὐτούς, καὶ οὐ παῖδες οὐδὲ γυναῖκες, ἀλλ' ἄνδρες. Εἰσὶ γὰρ καὶ ἐν αἰσθηταῖς, οἶμαι, τροφαῖς διαφοραί, ὡς τινὰς μὲν αὐτῶν εἶναι <τῶν> καταργησάντων «τὰ τοῦ νηπίου», τινὰς δὲ τῶν νηπίων ἔτι καὶ σαρκίνων «ἐν Χριστῷ». 11.3 Καὶ ταῦτα δὲ ἡμῖν λέλεκται διὰ τὸ οἱ ἐσθίοντες ἦσαν ἄνδρες πεντακισχίλιοι χωρὶς παιδίων καὶ γυναικῶν· ὅπερ ἀμφίβολόν ἐστιν· ἢ γὰρ οἱ φαγόντες ἦσαν ἄνδρες πεντα κισχίλιοι καὶ οὐδεὶς ἦν ἐν τοῖς ἐσθίουσι παιδίον ἢ γυνή, ἢ ὅτι μόνον ἄνδρες πεντακισχίλιοι ἦσαν μὴ ἀριθμουμένων μήτε παίδων μήτε γυναικῶν. Τινὲς μὲν οὖν, ὡς φθάσαντες εἰρή καμεν, οὕτως ἐξειλήφασιν, ὅτι οὔτε παιδία οὔτε γυναῖκες παρῆσαν τοῖς ηὐξηκόσι καὶ πεπληθυσμένοις ἀπὸ τῶν πέντε ἄρτων καὶ τῶν δύο ἰχθύων. Εἴποι δ' ἄν τις ὅτι, πολλῶν φαγόντων καὶ κατ' ἀξίαν καὶ δύναμιν μετειληφότων ἀπὸ τῶν τῆς εὐλογίας ἄρτων, οἱ μὲν ἀριθμῶν ἄξιοι– ἀνάλογον τοῖς ἐν τῇ βίβλῳ τῶν Ἀριθμῶν ἀριθμηθεῖσιν εἰκοσαετέσιν Ἰσραηλίταις– ἄνδρες ἦσαν· οἱ δὲ μὴ ἄξιοι τηλικούτου λόγου καὶ ἀριθμοῦ παῖδες ἦσαν καὶ γυναῖκες. Τροπολόγει δέ μοι καὶ τοὺς παῖδας κατὰ τὸ «οὐκ ἠδυνήθην ὑμῖν λαλῆσαι ὡς πνευματικοῖς ἀλλ' ὡς σαρκίνοις, ὡς νηπίοις ἐν Χριστῷ», καὶ τὰς γυναῖκας κατὰ τὸ «βούλομαι δὲ τοὺς πάντας ὑμᾶς παρθένον ἁγνὴν παραστῆσαι τῷ Χριστῷ», τοὺς δὲ ἄνδρας κατὰ τὸ «ὅτε γέγονα ἀνήρ, κατήργηκα τὰ τοῦ νηπίου». Μὴ παρέλθωμεν <δὲ> ἀδιήγητον καὶ τὸ κελεύσας τοὺς ὄχλους ἀνακλιθῆναι ἐπὶ τοῦ χόρτου, λαβὼν τοὺς πέντε ἄρτους καὶ τοὺς δύο ἰχθύας, ἀναβλέψας εἰς τὸν οὐρανὸν ηὐλόγησε, καὶ κλάσας ἔδωκε τοῖς μαθηταῖς τοὺς ἄρτους, οἱ δὲ μαθηταὶ τοῖς ὄχλοις. Καὶ ἔφαγον πάντες. Τί γὰρ σημαίνει τὸ καὶ κελεύσας πάντας τοὺς ὄχλους ἀνακλιθῆναι ἐπὶ τοῦ χόρτου καὶ τί ἄξιόν ἐστι τῆς κελεύσεως Ἰησοῦ νοῆσαι κατὰ τὸν τόπον; Νομίζω δὲ ὅτι τοὺς ὄχλους ἐκέλευσεν ἀνακλιθῆναι ἐν τῷ χόρτῳ διὰ τὸ ἐν Ἡσαΐᾳ λελεγμένον
20
«πᾶσα σὰρξ χόρτος», τουτέστιν ὑποκάτω ποιῆσαι τὴν σάρκα καὶ ὑποτάξαι «τὸ φρόνημα τῆς σαρκός», ἵν' οὕτω τις δυνηθῇ ὧν εὐλογεῖ ἄρτων <ὁ> Ἰησοῦς μεταλαβεῖν. Εἶτα ἐπεὶ τάγματα διάφορά ἐστι τῶν δεομένων τῆς ἀπὸ Ἰησοῦ τροφῆς, μὴ πάντων τοῖς ἴσοις λόγοις τρεφομένων, διὰ τοῦτο οἶμαι τὸν μὲν Μᾶρκον πεποιηκέναι· «Καὶ ἐπέταξεν αὐτοῖς πᾶσιν ἀνακλιθῆναι συμπόσια συμπόσια ἐπὶ τῷ χλωρῷ χόρτῳ. Καὶ ἀνέπεσον πρασιαὶ πρασιαὶ ἀνὰ ἑκατὸν καὶ πεντήκοντα», τὸν δὲ Λουκᾶν· «Εἶπε δὲ πρὸς τοὺς μαθητὰς αὐτοῦ· κατακλίνατε αὐτοὺς κλισίας ὡσεὶ ἀνὰ πεντήκοντα.» Ἔδει γὰρ τοὺς ἀναπαυσομένους ἐπὶ ταῖς Ἰησοῦ τροφαῖς ἤτοι ἐν τάγματι εἶναι τῶν ἑκατόν, <ὄντος> ἱεροῦ ἀριθμοῦ καὶ τῷ θεῷ διὰ τὴν μονάδα ἀνακει μένου, ἢ ἐν τάγματι τῶν πεντήκοντα, ἀριθμῷ περιέχοντι τὴν ἄφεσιν κατὰ τὸ μυστήριον τοῦ Ἰωβηλαίου γινομένου διὰ πεντηκονταετίας, καὶ τῆς κατὰ τὴν Πεντηκοστὴν ἑορτῆς. Οἶμαι δὲ ὅτι οἱ δώδεκα κόφινοι ἦσαν παρὰ τοῖς μαθηταῖς πρὸς οὓς εἴρηται· «Καθήσεσθε ἐπὶ δώδεκα θρόνους κρίνοντες τὰς δώδεκα φυλὰς τοῦ Ἰσραήλ.» Καὶ ὥσπερ λέγοιτο ἂν μυστήριον εἶναι θρόνος κρίνοντος φυλὴν Ῥουβεὶμ καὶ θρόνος κρίνοντος φυλὴν Συμεὼν καὶ ἄλλος φυλὴν Ἰούδα καὶ οὕτω καθεξῆς, οὕτως εἴη ἂν καὶ κόφινος τροφῆς Ῥουβεὶμ καὶ ἄλλος Συμεὼν καὶ ἄλλος Λευΐ. Οὐ κατὰ τὸν παρόντα δέ ἐστι λόγον νῦν τοσοῦτον ἐκβῆναι τοῦ προκειμένου, ὡς συναγαγεῖν τὰ περὶ τῶν δώδεκα φυλῶν καὶ ἰδίᾳ τὰ περὶ ἑκάστης αὐτῶν καὶ εἰπεῖν τίς ἑκάστη τοῦ Ἰσραὴλ φυλή. 11.4 Καὶ εὐθέως ἠνάγκασε τοὺς μαθητὰς ἐμβῆναι εἰς τὸ πλοῖον καὶ προάγειν αὐτὸν εἰς τὸ πέραν, ἕως οὗ ἀπολύσει τοὺς ὄχλους (14, [–]). Παρατηρητέον ποσάκις εἴρηται κατὰ τοὺς αὐτοὺς τόπους τὸ ὄνομα οἱ ὄχλοι καὶ ἄλλο ὄνομα οἱ μαθηταί, ἵν' ἐκ τῆς παρατηρήσεως καὶ τῆς περὶ τούτου συναγωγῆς θεωρηθῇ ὅτι τὸ προκείμενον τοῖς εὐαγγελισταῖς ἦν διὰ τῆς εὐαγγελι κῆς ἱστορίας παραστῆσαι διαφορὰς τῶν προσερχομένων τῷ Ἰησοῦ· ὧν οἱ μέν εἰσιν ὄχλοι καὶ οὐ χρηματίζουσι μαθηταί, ἕτεροι δὲ οἱ μαθηταὶ κρείττους τυγχάνοντες τῶν ὄχλων. Ἀρκεῖ δὲ ἐπὶ τοῦ παρόντος ὀλίγα ῥητὰ ἡμᾶς παραθέσθαι, ἵνα ἀπὸ τούτων κινηθείς τις τὸ ὅμοιον ποιήσῃ ἐπὶ ὅλων τῶν εὐαγγελίων. Γέγραπται τοίνυν, ὡς κάτω τῶν ὄχλων τυγχανόντων, τῶν δὲ μαθητῶν ἀναβάντι εἰς τὸ ὄρος τῷ Ἰησοῦ δυναμένων προσελθεῖν ἔνθα οὐχ οἷοί τε ἦσαν οἱ ὄχλοι γενέσθαι, τοιαῦτα· «Ἰδὼν δὲ τοὺς ὄχλους ἀνέβη εἰς τὸ ὄρος· καὶ καθίσαντος αὐτοῦ προσῆλθον αὐτῷ οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ· καὶ ἀνοίξας τὸ στόμα αὐτοῦ ἐδίδασκεν αὐτοὺς λέγων· μακάριοι οἱ πτωχοὶ τῷ πνεύματι» καὶ τὰ ἑξῆς. Καὶ πάλιν ἐν ἄλλῳ τόπῳ, ὡς τῶν ὄχλων δεομένων θεραπείας, λέλεκται· «Ἠκολού θησαν αὐτῷ ὄχλοι πολλοί, καὶ ἐθεράπευσεν αὐτούς.» Οὐχ εὕρομεν δὲ περὶ τῶν μαθητῶν ἀναγεγραμμένην θεραπείαν· ἐπεὶ εἴ τίς ἐστιν ἤδη μαθητὴς τοῦ Ἰησοῦ, ὑγιαίνει ἐκεῖνος καὶ καλῶς ἔχων δεῖται τοῦ Ἰησοῦ οὐχ ᾗ ἰατροῦ, ἀλλὰ κατὰ τὰς ἄλλας αὐτοῦ δυνάμεις. Πάλιν ἐν ἄλλῳ τόπῳ· «Λαλοῦν τος αὐτοῦ τοῖς ὄχλοις, ἡ μήτηρ αὐτοῦ καὶ οἱ ἀδελφοὶ εἱστήκεσαν ἔξω ζητοῦντες λαλῆσαι αὐτῷ»· ὅπερ αὐτῷ ἐδηλώθη, πρὸς ὃν ἀπεκρίνατο «ἐκτείνας τὴν χεῖρα», οὐκ ἐπὶ τοὺς ὄχλους ἀλλ' «ἐπὶ τοὺς μαθητάς, καὶ εἶπεν· ἰδοὺ ἡ μήτηρ μου καὶ οἱ ἀδελφοί μου», καὶ μαρτυρῶν τοῖς μαθηταῖς ὡς ποιοῦσι τὸ θέλημα τοῦ ἐν οὐρανοῖς πατρὸς καὶ διὰ τοῦτο ἀξιωθεῖσι τῶν συγγενῶν καὶ οἰκειοτάτων ὀνομάτων πρὸς τὸν Ἰησοῦν, ἐπιφέρει τῷ «ἰδοὺ ἡ μήτηρ μου καὶ οἱ ἀδελφοί μου»· «Ὅστις ἂν ποιήσῃ τὸ θέλημα τοῦ πατρός <μου> τοῦ ἐν τοῖς οὐρανοῖς, αὐτός μου καὶ ἀδελφὸς καὶ ἀδελφὴ καὶ μήτηρ ἐστί.» Καὶ πάλιν ἐν ἄλλῳ τόπῳ γέγραπ ται ὅτι «πᾶς ὁ ὄχλος ἐπὶ τὸν αἰγιαλὸν εἱστήκει, καὶ ἐλάλησεν αὐτοῖς πολλὰ ἐν παραβολαῖς»· εἶτα μετὰ τὴν τοῦ σπόρου παραβολὴν «προσελθόντες», οὐκέτι οἱ ὄχλοι ἀλλ' «οἱ μαθηταί, εἶπον αὐτῷ», οὐχὶ «διὰ τί ἐν παρα βολαῖς» ἡμῖν «λαλεῖς;» ἀλλὰ «διὰ τί ἐν παραβολαῖς λαλεῖς αὐτοῖς;» Ὅτε καὶ «ἀποκριθεὶς εἶπεν», οὐ τοῖς ὄχλοις ἀλλὰ τοῖς μαθηταῖς τὸ «ὑμῖν δέδοται γνῶναι τὰ μυστήρια τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν», «τοῖς δὲ λοιποῖς ἐν παραβολαῖς». Οὐκοῦν τῶν
21
προσερχομένων τῷ ὀνόματι τοῦ Ἰησοῦ οἱ μὲν γινώσκοντες «τὰ μυστήρια τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν» μαθηταὶ χρηματίζοιεν ἄν· οἷς δὲ τὸ τοιοῦτον «οὐ δέδοται», ὄχλοι οἱ τῶν μαθητῶν ἥττους λέγοιντ' ἄν. Πρόσχες γὰρ ἐπιμελῶς ὅτι τοῖς μαθηταῖς εἶπε τὸ «ὑμῖν δέδοται γνῶναι τὰ μυστήρια τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν», περὶ δὲ τῶν ὄχλων τὸ «ἐκείνοις δὲ οὐ δέδοται». Καὶ ἐν ἄλλῳ τόπῳ ἀφίησι μὲν «τοὺς ὄχλους», οὐχὶ δὲ τοὺς μαθητάς, καὶ ἔρχεται «εἰς τὴν οἰκίαν»· καὶ «εἰς τὴν οἰκίαν» αὐτοῦ «προσῆλθον αὐτῷ», οὐχὶ οἱ ὄχλοι ἀλλ' «οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ λέγοντες· Φράσον ἡμῖν τὴν παραβολὴν τῶν ζιζανίων τοῦ ἀγροῦ». Ἀλλὰ καὶ ἐν ἄλλῳ τόπῳ, ἡνίκα «ἀκούσας» τὰ περὶ Ἰωάννου «ὁ Ἰησοῦς ἀνεχώρησεν ἐν πλοίῳ εἰς ἔρημον τόπον κατ' ἰδίαν», «οἱ ὄχλοι ἠκολούθησαν αὐτῷ», ὅτε «ἐξελθὼν εἶδε πολὺν ὄχλον καὶ σπλαγχνισθεὶς ἐπ' αὐτοῖς ἐθεράπευσε τοὺς ἀρρώστους αὐτῶν», τῶν ὄχλων οὐχὶ τῶν μαθητῶν· «ὀψίας δὲ γενομένης προσῆλθον αὐτῷ», οὐχ οἱ ὄχλοι ἀλλ' «οἱ μαθηταί, λέγοντες», ὡς ἕτεροι τῶν ὄχλων, «ἀπόλυσον τοὺς ὄχλους, ἵνα ἀπελθόντες εἰς τὰς κώμας ἀγοράσωσιν ἑαυτοῖς βρώματα». Ἀλλὰ καὶ ἡνίκα «λαβὼν τοὺς πέντε ἄρτους καὶ τοὺς δύο ἰχθύας, ἀναβλέψας εἰς τὸν οὐρανὸν εὐλόγησε καὶ κλάσας τοὺς ἄρτους» οὐ τοῖς ὄχλοις ἀλλὰ «τοῖς μαθηταῖς ἔδωκεν», ἵνα οἱ μαθηταὶ δῶσι «τοῖς ὄχλοις», μὴ χωροῦσιν ἀπ' αὐτοῦ λαβεῖν ἀλλὰ μόγις διὰ τῶν μαθητῶν δεχομένοις τοὺς τῆς εὐλογίας Ἰησοῦ ἄρτους· καὶ οὐδὲ τούτους πάντας ἐσθίουσι, χορτασθέντες γὰρ οἱ ὄχλοι καταλελοίπασι «τὸ περισσεῦον» ἐν κοφίνοις οὖσι πλήρεσι δώδεκα ***. 11.5 Οὗ δὲ ἕνεκεν ταῦτα παρειλήφαμεν, ἐστὶ τὸ προκείμενον ὅτι χωρίσας ὁ Ἰησοῦς τῶν ὄχλων τοὺς μαθητὰς ἠνάγκασεν αὐτοὺς ἐμβῆναι εἰς τὸ πλοῖον καὶ προάγειν αὐτὸν εἰς τὸ πέραν, ἕως οὗ ἀπολύσει αὐτὸς τοὺς ὄχλους. Οὐ γὰρ ἠδύναντο οἱ ὄχλοι εἰς τὸ πέραν ἀπελθεῖν, ὡς οὐ μυστικῶς Ἑβραῖοι οἵτινες ἑρμηνεύονται περατικοί· ἀλλὰ τοῦτο ἔργον ἦν τῶν Ἰησοῦ μαθητῶν, λέγω δὲ <τὸ> εἰς τὸ πέραν ἀπελθεῖν καὶ ὑπερβῆναι «τὰ βλεπόμενα» καὶ σωματικὰ ὡς «πρόσ καιρα», φθάσαι δὲ ἐπὶ «τὰ μὴ βλεπόμενα καὶ αἰώνια». Εὐεργεσία οὖν αὐτάρκης ἦν τοῖς ὄχλοις ἀπὸ τοῦ Ἰησοῦ αὐτοῖς διδομένη, μὴ δυναμένοις διὰ τὸ ὄχλους εἶναι ἀπελθεῖν εἰς τὸ πέραν, ἀπολυθῆναι ἀπὸ τοῦ Ἰησοῦ. Ἥντινα ἀπόλυσιν οὐδεὶς ἔχει ἐξουσίαν ἀπολύειν ἢ ὁ Χριστὸς μόνος, καὶ οὐχ οἷόν τέ ἐστιν ἀπολυθῆναί τινα μὴ πρότερον φαγόντα ἄρτων ὧν ὁ Ἰησοῦς εὐλογεῖ, οὐχ οἷόν τε δὲ φαγεῖν <τινα> τῶν ἄρτων τῆς εὐλογίας Ἰησοῦ εἰ μὴ ὡς ἐκέλευσεν ὁ Ἰησοῦς ποιήσαντα καὶ ἀνακλιθέντα «ἐπὶ τοῦ χόρτου», ὡς ἀποδε δώκαμεν. Ἀλλ' οὐδὲ τοῦτο οἷόν τε ποιῆσαι τοὺς ὄχλους μὴ ἀκολουθήσαντας τῷ Ἰησοῦ ἀπὸ τῶν ἰδίων πόλεων «ἀναχωρήσαντι εἰς ἔρημον τόπον κατ' ἰδίαν». Καὶ πρότερον μὲν ἀξιούμενος ὑπὸ τῶν μαθητῶν ἀπολῦσαι «τοὺς ὄχλους», οὐκ ἀπέλυσεν, ἕως ἔθρεψε τοῖς ἄρτοις τῆς εὐλογίας· νῦν δὲ ἀπολύει, τῶν μαθητῶν πρότερον ἀναγκασθέντων ἐμβῆναι εἰς τὸ πλοῖον, καὶ ἀπολύει αὐτοὺς κάτω που τυγχάνοντας, κάτω γὰρ ἡ ἔρημος· αὐτὸς δὲ ἀνέβη εἰς τὸ ὄρος προσεύ ξασθαι. Καὶ τοῦτο δὲ παρατηρητέον, ὅτι εὐθέως μετὰ τὸ τραφῆναι τοὺς πεντακισχιλίους ἠνάγκασεν ὁ Ἰησοῦς τοὺς μαθητὰς ἐμβῆναι εἰς τὸ πλοῖον καὶ προάγειν αὐτὸν εἰς τὸ πέραν. Πλὴν οὐ δεδύνηνται οἱ μαθηταὶ προάγειν τὸν Ἰησοῦν εἰς τὸ πέραν, ἀλλὰ μέχρι τοῦ μέσου τῆς θαλάσσης φθάσαντες, βασανιζο μένου τοῦ πλοίου τῷ τὸν ἄνεμον αὐτοῖς εἶναι ἐναντίον, ἐφοβήθησαν, περὶ τετάρτην φυλακὴν τῆς νυκτὸς ἐλθόντος πρὸς αὐτοὺς τοῦ Ἰησοῦ. Καὶ εἰ μὴ ἀναβεβήκει εἰς τὸ πλοῖον ὁ Ἰησοῦς, οὔτ' ἂν ὁ τοῖς πλέουσι μαθηταῖς ἐναντιούμενος ἐπαύσατο ἄνεμος, οὔτ' ἂν «διαπεράσαντες ἦλθον» εἰς τὸ πέραν οἱ πλέοντες. Καὶ τάχα βουλόμενος τῇ πείρᾳ αὐτοὺς διδάξαι ὅτι οὐχ οἷόν τέ ἐστι χωρὶς αὐτοῦ ἀπελθεῖν εἰς τὸ πέραν, ἠνάγκασε μὲν ἐμβῆναι εἰς τὸ πλοῖον καὶ προάγειν αὐτὸν εἰς τὸ πέραν· μὴ δυνηθεῖσι δ' αὐτοῖς πλέον τοῦ μέσου τῆς θαλάσσης διελθεῖν ἐπιφανεὶς καὶ ποιήσας τὰ γεγραμμένα, ἔδειξεν ὅτι ὁ εἰς τὸ πέραν γιγνόμενος Ἰησοῦ αὐτῷ συμπλέοντος φθάνει ἐκεῖ. Τί δὲ τὸ πλοῖον εἰς ὃ ἠνάγκασεν
22
ἐμβῆναι τοὺς μαθητὰς ὁ Ἰησοῦς, ἢ τάχα ὁ τῶν πειρασμῶν καὶ περιστάσεων ἀγών, εἰς ὃν ἀναγκαζόμενός τις ὑπὸ τοῦ λόγου καὶ οἱονεὶ οὐχ ἑκὼν ἔρχεται, βουλομένου τοῦ σωτῆρος γυμνάσασθαι τοὺς μαθητὰς ἐν τῷ βασανιζομένῳ τούτῳ πλοίῳ ὑπὸ τῶν κυμάτων καὶ τοῦ ἐναντίου ἀνέμου; Ἐπειδὴ δὲ εὐθέως ἠνάγκασε τοὺς μαθητὰς ἐμβῆναι εἰς τὸ πλοῖον καὶ προάγειν αὐτὸν εἰς τὸ πέραν, ὀλίγον <δ'> ἐναλλάξας τὴν λέξιν ἀνέγραψε καὶ ὁ Μᾶρκος ποιήσας· «καὶ εὐθέως ἠνάγκασε τοὺς μαθητὰς αὐτοῦ ἐμβῆναι εἰς τὸ πλοῖον καὶ προάγειν αὐτὸν εἰς τὸ πέραν εἰς Βηθσαϊδᾶ», ἀναγκαῖον ἐπιστῆσαι τῷ ἠνάγκασεν, ἐπὰν πρότερον ἴδωμεν τὰ τῆς ὀλίγης παραλλαγῆς τοῦ Μάρκου, ὡρισμένον πλεῖον ἐμφαίνοντος διὰ τῆς τοῦ ἄρθρου προσθήκης· οὐ γὰρ ταὐτὸν ἐμφαίνεται ἀπὸ τοῦ εὐθέως ἠνάγκασε τοὺς μαθητάς, ἔχει δέ τι πλεῖον τὸ «τοὺς μαθητὰς αὐτοῦ» παρὰ τῷ Μάρκῳ γεγραμμένον παρὰ τὸ ἁπλῶς τοὺς μαθητάς. Τάχα οὖν ἵνα καὶ τῇ λέξει παραστῶμεν, οἱ μὲν μαθηταὶ δυσαποσπάστως ἔχοντες τοῦ Ἰησοῦ οὐδὲ κατὰ τὸ τυχὸν αὐτοῦ χωρίζεσθαι δύνανται, βουλόμενοι παρεῖναι αὐτῷ· ὁ δὲ κρίνας αὐτοὺς πεῖραν λαβεῖν κυμάτων καὶ ἐναντίου ἀνέμου, οὐκ ἂν γενομένου εἰ ἦσαν μετὰ τοῦ Ἰησοῦ, ἀνάγκην αὐτοῖς ἐπήρτησε χωρισ θεῖσιν αὐτοῦ ἐμβῆναι εἰς πλοῖον. Ἀναγκάζει μὲν οὖν τοὺς μαθητὰς ἐμβῆναι εἰς τὸ πλοῖον τῶν πειρασμῶν ὁ σωτὴρ καὶ προάγειν αὐτὸν εἰς τὸ πέραν καὶ ἐπέκεινα τῶν περι στάσεων διὰ τὸ νικᾶν αὐτὰς γενέσθαι. Οἱ δὲ εἰς τὸ μέσον τῆς θαλάσσης καὶ τῶν ἐν πειρασμοῖς γενόμενοι κυμάτων καὶ τῶν ἐναντίων ἀνέμων κωλυόντων αὐτοὺς ἀπελθεῖν εἰς τὸ πέραν, παλαίοντες οὐ δεδύνηνται χωρὶς τοῦ Ἰησοῦ νικῆσαι τὰ κύματα καὶ τὸν ἐναντίον ἄνεμον καὶ φθάσαι εἰς τὸ πέραν. Διόπερ ἐλεήσας αὐτοὺς ὁ λόγος πάντα τὰ παρ' ἑαυτοῖς πράξαντας, ἵνα εἰς τὸ πέραν γένωνται, ἦλθε πρὸς αὐτοὺς περιπατῶν ἐπὶ τὴν θάλασσαν αὐτῷ μὴ ἔχουσαν κύματα οὐδὲ ἄνεμον ἐναντιοῦσθαι δυνάμενον, εἰ καὶ ἐβούλετο. Καὶ γὰρ οὐ γέγραπται ἦλθε πρὸς αὐτοὺς περιπατῶν ἐπὶ τὰ κύματα, ἀλλ' ἐπὶ τὰ ὕδατα. Ὁ δὲ Πέτρος εἶπε· Κέλευσόν με ἐλθεῖν πρός σε, οὐκ ἐπὶ τὰ κύματα, ἀλλ' ἐπὶ τὰ ὕδατα· ὅστις κατὰ τὰς ἀρχάς, εἰπόντος αὐτῷ τοῦ Ἰησοῦ ἐλθέ, καταβὰς ἀπὸ τοῦ πλοίου περιεπάτησεν, οὐκ ἐπὶ τὰ κύματα, ἀλλ' ἐπὶ τὰ ὕδατα, ἐλθεῖν πρὸς τὸν Ἰησοῦν, ἐπεὶ δὲ ἐδίστασεν, εἶδεν ἰσχυρὸν τὸν ἄνεμον, οὐκ ὄντα ἰσχυρὸν τῷ ἀποθεμένῳ τὴν ὀλιγοπιστίαν καὶ τὸν δισταγμόν. Καὶ ἀναβάντος τοῦ Ἰησοῦ μετὰ Πέτρου εἰς τὸ πλοῖον, ἐκόπασεν ὁ ἄνεμος, μηδὲν ἔτι δυνάμενος ἐνεργεῖν εἰς αὐτὸ ἀναβάντος τοῦ Ἰησοῦ. 11. Καὶ τότε οἱ μαθηταὶ διαπεράσαντες ἦλθον εἰς τὴν γῆν Γενησαρέτ, ἧς τὴν ἑρμηνείαν εἰ ἔγνωμεν, καὶ ἀπ' αὐτῆς ὠνάμεθα ἄν τι πρὸς τὴν τῶν προκειμένων διήγησιν. Παρα τήρει δέ, ἐπεὶ «πιστὸς ὁ θεός», οὐκ ἐῶν πειρασθῆναι τοὺς ὄχλους ὑπὲρ ὃ δύνανται, τίνα τρόπον ὁ υἱὸς τοῦ θεοῦ τοὺς μὲν μαθητὰς ἠνάγκασεν ἐμβῆναι εἰς τὸ πλοῖον, ὡς ἰσχυρο τέρους καὶ δυναμένους ἐπὶ τὸ μέσον τῆς θαλάσσης φθάσαι καὶ ὑπομεῖναι τὴν ἀπὸ τῶν κυμάτων βάσανον, ἕως ἄξιοι τῆς θείας βοηθείας γένωνται καὶ ἴδωσι τὸν Ἰησοῦν καὶ ἀκούσωσιν <λαλοῦντος αὐτοῦ καὶ δυνηθῶσιν> ἀναβάντος αὐτοῦ διαπεράσαι καὶ ἐλθεῖν εἰς τὴν γῆν Γενησαρέτ, τοὺς δὲ ὄχλους ἀπολύσας, οὐ λαβόντας πεῖραν ὡς ἀσθενεσ τέρους πλοίου καὶ κυμάτων καὶ ἐναντιουμένου ἀνέμου, ἀνέβη εἰς τὸ ὄρος κατ' ἰδίαν προσεύξασθαι. Περὶ τίνος δὲ προσεύξασθαι, ἢ τάχα περὶ μὲν τῶν ὄχλων, ἵνα ἀπολυθέντες μετὰ τοὺς τῆς εὐλογίας ἄρτους μηδὲν ἐναντίον τῇ ἀπὸ τοῦ Ἰησοῦ ἀπολύσει πράξωσι, περὶ δὲ τῶν μαθητῶν, ἵνα ἀναγκασθέντες ὑπ' αὐτοῦ ἐμβῆναι εἰς τὸ πλοῖον καὶ προάγειν αὐτὸν εἰς τὸ πέραν μηδὲν πάθωσιν ἐν τῇ θαλάσσῃ, μήθ' ὑπὸ τῶν βασανιζόντων τὸ πλοῖον αὐτῶν κυμάτων μήθ' ὑπὸ τοῦ ἐναντίου ἀνέμου; Καὶ θαρρήσας εἴποιμι ἂν ὅτι, διὰ τὴν τοῦ Ἰησοῦ πρὸς τὸν πατέρα περὶ τῶν μαθητῶν εὐχήν, οὐδὲν πεπόνθασιν οὗτοι, θαλάσσης καὶ κυμάτων καὶ ἐναντίου ἀνέμου αὐτοῖς ἀντιπρασσόντων. Ὁ μὲν οὖν ἁπλούστερος ἀρκείσθω τῇ ἱστορίᾳ· ἡμεῖς δέ, εἴ ποτε ἀνάγκαις πειρασμῶν περιπίπτομεν, ἀναμιμνη σκώμεθα ὅτι ἠνάγκασεν ἡμᾶς ὁ Ἰησοῦς ἐμβῆναι εἰς τὸ πλοῖον, αὐτὸν βουλόμενος
23
ἡμᾶς προάγειν εἰς τὸ πέραν. Οὐ γὰρ δυνατὸν μὴ πειρασμοὺς ὑπομείναντας κυμάτων καὶ ἀνέμου ἐναντίου εἰς τὸ πέραν φθάσαι. Εἶτ' ἐπειδὰν ἴδωμεν πολλὰ τὰ περιεστηκότα ἡμᾶς πράγματα καὶ χαλεπὰ καὶ κάμνοντες μετρίως αὐτὰ ἐπὶ ποσὸν διανηξώμεθα, λογι ζώμεθα ὅτι τὸ πλοῖον ἡμῶν μέσον ἐστὶ τῆς θαλάσσης τότε βασανιζόμενον ὑπὸ τῶν κυμάτων βουλομένων ἡμᾶς ναυαγῆσαι «περὶ τὴν πίστιν» ἤ τινα τῶν ἀρετῶν. Ἀλλ' ἐπὰν τὸ πνεῦμα τοῦ πονηροῦ βλέπωμεν ἀντιπρᾶττον ἡμῶν τοῖς πράγμασιν, ἐννοήσωμεν ὅτι τότε ἡμῖν ἐναντίος ἐστὶν ὁ ἄνεμος. Ἐπὰν οὖν ταῦτα πάσχοντες τρεῖς φυλακὰς τῆς νυκτὸς τοῦ ἐν τοῖς πειρασμοῖς σκότους διανύσωμεν, κατὰ τὸ δυνατὸν ἀγωνιζόμενοι καλῶς καὶ τηροῦντες ἑαυτοὺς πρὸς τὸ μὴ ναυαγῆσαι «περὶ τὴν πίστιν» ἤ τινα τῶν ἀρετῶν, πρώτην φυλακὴν τὸν πατέρα τοῦ σκότους καὶ τῆς κακίας, καὶ δευτέραν τὸν υἱὸν αὐτοῦ τὸν ἀντικείμενον καὶ ἐπαιρόμενον «ἐπὶ πάντα λεγόμενον θεὸν ἢ σέβασμα», καὶ τρίτην τὸ ἐναντίον τῷ ἁγίῳ πνεύματι πνεῦμα, τότε πιστεύωμεν ὅτι τετάρτης ἐνεστηκυίας φυλακῆς, ὅτε «ἡ νὺξ προέκοψεν, ἡ δὲ ἡμέρα ἤγγικεν», ἐλεύσεται πρὸς ἡμᾶς ὁ υἱὸς τοῦ θεοῦ, ἵν' εὐτρεπίσῃ ἡμῖν τὴν θάλασσαν περιπατῶν ἐπ' αὐτῆς. Καὶ ἐπὰν ἴδωμεν τὸν λόγον ἡμῖν ἐμφανιζόμενον, ταραχθη σόμεθα μὲν πρὶν τρανῶς καταλαβεῖν ὅτι ὁ σωτὴρ ἡμῖν ἐπιδεδήμηκεν, οἰόμενοι ἔτι φάντασμα θεωρεῖν, καὶ φοβού μενοι κεκραξόμεθα· ἀλλ' αὐτὸς εὐθέως ἡμῖν λαλήσει λέγων· Θαρσεῖτε, ἐγώ εἰμι, μὴ φοβεῖσθε. Καὶ θερμότερον κινούμενος ἀπὸ τοῦ θαρσεῖτε εἴ τις ἐν ἡμῖν εὑρεθείη Πέτρος, ὁδεύων μὲν «ἐπὶ τὴν τελειότητα», οὐδέπω δὲ τοιοῦτος γεγενημένος, καταβὰς ἀπὸ τοῦ πλοίου, ὡς ἔξω τοῦ πειρασμοῦ γινόμενος ἐκείνου ἐν ᾧ ἐβασανίζετο, περιπατήσει μὲν κατ' ἀρχὰς βουλόμενος ἐλθεῖν πρὸς τὸν Ἰησοῦν ἐπὶ τὰ ὕδατα, ὡς ἔτι δὲ ὀλιγόπιστος καὶ ὡς ἔτι διστάζων ὄψεται ἰσχυρὸν τὸν ἄνεμον καὶ φοβηθήσεται καὶ ἄρξεται μὲν καταποντί ζεσθαι, οὐ πείσεται δὲ τοῦτο διὰ τὸ τὸν Ἰησοῦν μεγάλῃ καλεῖν φωνῇ καὶ λέγειν αὐτῷ· Κύριε, σῶσόν με. Εἶτ' εὐθέως ἔτι λαλοῦντος τοῦ τοιούτου Πέτρου καὶ λέγοντος· Κύριε, σῶσόν με, ἐκτενεῖ τὴν χεῖρα ὁ λόγος, ὀρέγων τῷ τοιούτῳ βοήθειαν, καὶ ἐπιλήψεται αὐτοῦ ἀρξαμένου κατα ποντίζεσθαι καὶ ὀνειδίσει αὐτῷ ἐπὶ τῇ ὀλιγοπιστίᾳ καὶ τῷ δισταγμῷ. Πλὴν τήρει ὅτι οὐκ εἶπεν· ἄπιστε, ἀλλά· ὀλιγόπιστε, καὶ ὅτι λέλεκται· εἰς τί ἐδίστασας, ἔχων μέν τι τῆς πίστεως, κλίνων δὲ καὶ πρὸς τὸ ἐναντίον αὐτῇ; 11. Καὶ ἐπὶ τούτοις γε καὶ ὁ Ἰησοῦς καὶ ὁ Πέτρος ἀνα βήσονται εἰς τὸ πλοῖον καὶ κοπάσει ὁ ἄνεμος καὶ οἱ ἐν τῷ πλοίῳ ἐννοήσαντες ἀφ' οἵων διεσώθησαν κινδύνων, προσ κυνήσουσι λέγοντες, οὐχ ἁπλῶς· θεοῦ υἱὸς εἶ, ὡς καὶ οἱ δύο δαιμονιζόμενοι, ἀλλά· ἀληθῶς θεοῦ υἱὸς εἶ· ὅπερ λέγουσιν οἱ ἐν τῷ πλοίῳ μαθηταί, οὐ γὰρ ἄλλους τῶν μαθητῶν νομίζω τοῦτο εἰρηκέναι. Ἐπὰν δὲ ἐν τούτοις ὅλοις γενώμεθα διαπεράσαντες, ἐλευσόμεθα εἰς τὴν γῆν, ἔνθα προάγειν ἡμῖν ἐκέλευσεν ὁ Ἰησοῦς. Τάχα δὲ καὶ δηλοῦταί τι ἀπόρρητον καὶ κεκρυμ μένον μυστήριον περί τινων σεσωσμένων ὑπὸ τοῦ Ἰησοῦ ἀπὸ τοῦ καὶ ἐπιγνόντες αὐτὸν οἱ ἄνδρες τοῦ τόπου ἐκείνου, δῆλον δ' ὅτι τοῦ ἐν τῷ πέραν, ἀπέστειλαν εἰς ὅλην τὴν περίχωρον ἐκείνην, περίχωρον τοῦ πέραν–οὐκ ἐν αὐτῷ <τῷ> πέραν, ἀλλὰ περὶ αὐτό, –καὶ προσήνεγκαν αὐτῷ πάντας τοὺς κακῶς ἔχοντας. Ἐν τούτῳ δὲ τήρει ὅτι προσήνεγκαν αὐτῷ οὐ πολλοὺς κακῶς ἔχοντας μόνον, ἀλλὰ πάντας τοὺς ἐν τῇ περιχώρῳ ἐκείνῃ. Οἱ δὲ προσενεχθέντες αὐτῷ κακῶς ἔχοντες παρεκάλουν αὐτὸν ἵνα κἂν μόνον ἅψωνται τοῦ κρασπέδου τοῦ ἱματίου αὐτοῦ, χάριν ἀπ' αὐτοῦ αἰτοῦντες ταύτην, ἐπεὶ μὴ ἦσαν ὁποία ἡ «αἱμορροοῦσα γυνὴ τὰ δώδεκα ἔτη» καὶ «προσελθοῦσα ὄπισθεν» καὶ ἁψαμένη «τοῦ κρασπέδου τοῦ ἱματίου αὐτοῦ», ὅτι «ἔλεγεν ἐν ἑαυτῇ· εἰ μόνον ἅψομαι τοῦ ἱματίου αὐτοῦ, σωθήσομαι» –τήρει γὰρ <τὸ σύμφωνον> ἐν τοῖς περὶ τοῦ κρασπέδου τοῦ ἱματίου αὐτοῦ–διὸ «παραχρῆμα ἔστη ἡ ῥύσις τοῦ αἵματος αὐτῆς». Οἱ δὲ ἀπὸ τῆς περιχώρου τῆς γῆς Γενησαρέτ, εἰς ἣν διαπεράσαντες ἦλθον ὁ Ἰησοῦς καὶ οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ, οὐκ ἀφ' ἑαυτῶν προσῆλθον τῷ Ἰησοῦ ἀλλὰ προσήχθησαν ὑπὸ τῶν
24
ἀποστειλάντων, ἅτε μὴ δυνάμενοι διὰ τὸ σφόδρα κακῶς ἔχειν προσελθεῖν ἀφ' ἑαυτῶν, καὶ οὐδὲ μόνοι ἥψαντο τοῦ κρασπέδου, ὡς ἡ αἱμορροοῦσα, ἀλλὰ παρακαλεσάντων ἐκείνων. Πλὴν καὶ τούτων ὅσοι ἥψαντο διεσώθησαν. Εἰ δὲ ἔστι τις διαφορὰ τοῦ διεσώθησαν ἐπὶ τούτων εἰρημένου πρὸς τὸ σωθῆναι <ἐκείνην>–εἴρηται γὰρ πρὸς τὴν αἱμορ ροοῦσαν· «ἡ πίστις σου σέσωκέ σε»–, καὶ αὐτὸς ἐπιστήσεις. 11. Τότε προσέρχονται αὐτῷ ἀπὸ Ἱεροσολύμων Φαρισαῖοι καὶ γραμματεῖς λέγοντες· διὰ τί οἱ μαθηταί σου παραβαί νουσι τὴν παράδοσιν τῶν πρεσβυτέρων; οὐ γὰρ νίπτονται τὰς χεῖρας ὅταν ἄρτον ἐσθίωσιν (15, 1. [–]). Ὁ παρατηρήσας κατὰ ποῖον καιρὸν προσῆλθον τῷ Ἰησοῦ ἀπὸ Ἱεροσολύμων Φαρισαῖοι καὶ γραμματεῖς λέγοντες· Διὰ τί οἱ μαθηταί σου παραβαίνουσι τὴν παράδοσιν τῶν πρεσβυτέρων καὶ τὰ ἑξῆς, εἴσεται ὅτι ἀναγκαίως ὁ Ματθαῖος οὐχ ἁπλῶς ἀνέγραψε προσεληλυθέναι τοὺς ἀπὸ Ἱεροσολύμων Φαρισαίους καὶ γραμματεῖς τῷ σωτῆρι πυνθανομένους αὐτοῦ τὰ ἐκκείμενα, ἀλλὰ πεποίηκε· Τότε προσέρχονται αὐτῷ ἀπὸ Ἱεροσολύμων. Πότε οὖν τότε, κατανοητέον. Ἡνίκα «διαπεράσαντες ἦλθον εἰς τὴν γῆν Γενησαρὲτ» τῷ πλοίῳ ὁ Ἰησοῦς καὶ οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ, κοπάσαντος τοῦ ἀνέμου ἀφ' οὗ ἐπιβέβηκεν ὁ Ἰησοῦς τῷ πλοίῳ, καὶ ὅτ' «ἐπιγνόντες αὐτὸν οἱ ἄνδρες τοῦ τόπου ἐκείνου ἀπέστειλαν εἰς ὅλην τὴν περίχωρον ἐκείνην καὶ προσήνεγκαν αὐτῷ πάντας τοὺς κακῶς ἔχοντας καὶ παρεκάλουν ἵνα κἂν μόνον ἅψωνται τοῦ κρασπέδου τοῦ ἱματίου αὐτοῦ· καὶ ὅσοι ἥψαντο διεσώθησαν», τηνικάδε προσῆλθον αὐτῷ ἀπὸ Ἱεροσολύμων Φαρισαῖοι καὶ γραμματεῖς, μὴ καταπλαγέντες τὴν ἐν τῷ Ἰησοῦ δύναμιν ἰασαμένην τοὺς κἂν «μόνον τοῦ κρασπέδου τοῦ ἱματίου αὐτοῦ» ἁψαμένους, φιλαιτίως δὲ ἐγκαλοῦντες ἐπὶ τοῦ διδασκάλου, οὐ περὶ παραβάσεως ἐντολῆς θεοῦ ἀλλὰ παραδόσεως μιᾶς Ἰουδαϊκῶν πρεσβυτέρων. Καὶ εἰκὸς ὅτι αὐτὸ τὸ τῶν φιλαιτίων ἔγκλημα παρίστησι τὴν τῶν μαθητῶν Ἰησοῦ εὐλάβειαν, μηδεμίαν ἀφορμὴν διδόντων ἐπιλήψεως ὡς περὶ παραβάσεως ἐντολῶν θεοῦ τοῖς Φαρισαίοις καὶ γραμματεῦσιν, οἵτινες οὐκ ἂν προσή νεγκαν τὸ περὶ παραβάσεως τοῖς μαθηταῖς Ἰησοῦ ἔγκλημα ὡς παραβαίνουσι τὴν ἐντολὴν τῶν πρεσβυτέρων, εἴπερ εἶχον ἐπιλαμβάνεσθαι τῶν ἐγκαλουμένων καὶ ἀποδεικνύναι αὐτοὺς παραβαίνοντας ἐντολὴν θεοῦ. Μὴ νομίσῃς δὲ ταῦτα κατασκευαστικὰ εἶναι τοῦ δεῖν τηρεῖσθαι τὸν κατὰ τὸ γράμμα Μωσέως νόμον, ἐπεὶ οἱ τοῦ Ἰησοῦ μαθηταὶ ἕως τότε αὐτὸν ἐφύλαττον· οὐ γὰρ πρὸ τοῦ παθεῖν «ἐξηγόρασεν ἡμᾶς ἐκ τῆς κατάρας τοῦ νόμου» ὁ ἐν τῷ παθεῖν ὑπὲρ ἀνθρώπων «γενόμενος ὑπὲρ ἡμῶν κατάρα». Ἀλλ' ὡσπερεὶ καθηκόντως καὶ Παῦλος «τοῖς Ἰουδαίοις Ἰουδαῖος» ἐγένετο, «ἵνα Ἰουδαίους κερδήσῃ»,τί ἄτοπον τοὺς ἀποστόλους ἐν Ἰουδαίοις ποιουμένους τὰς διατριβάς, κἂν τὰ πνευματικὰ νοῶσι τοῦ νόμου, χρῆσθαι τῇ συμπεριφορᾷ, ὡς καὶ Παῦλος Τιμόθεον περιτεμὼν καὶ θυσίαν κατά τινα νομικὴν εὐχὴν προσαγαγών, ὡς ἐν ταῖς τῶν ἀποστόλων γέγραπται Πράξεσι; Πλὴν πάνυ φαίνονται φιλεγκλήμονες οἱ περὶ μὲν ἐντολῆς θεοῦ μηδὲν ἔχοντες ἐγκαλεῖν τοῖς Ἰησοῦ μαθηταῖς, μόνον δὲ περὶ πρεσβυτέρων παραδόσεως μιᾶς. Καὶ μάλιστα ἐμφαίνεται οὕτως τὸ φιλέγκλημον, ὅτι παρ' αὐτοῖς τοῖς ἰαθεῖσιν ἀπὸ τοῦ κακῶς ἔχειν προσάγουσι τὸ ἔγκλημα, τῷ μὲν δοκεῖν κατὰ τῶν μαθητῶν, τὸ δ' ἀληθὲς τὸν διδάσκαλον διαβάλλειν προαιρού μενοι· ὅ<τι> καὶ παράδοσις ἦν τῶν πρεσβυτέρων τὸ νίπτεσθαι ὡς ἀναγκαῖον πρὸς εὐσέβειαν. Ὤιοντο γὰρ κοινὰς μὲν καὶ ἀκαθάρτους εἶναι χεῖρας τὰς τῶν μὴ νιψαμένων πρὸ τοῦ ἀρτοφαγεῖν, καθαρὰς δὲ καὶ ἁγίας γεγονέναι τὰς τῶν ἀποπλυνομένων ὕδατι, οὐ συμβολικῶς, <ἀλλ'> ἀνάλογον τῷ κατὰ τὸ γράμμα Μωσέως νόμῳ. Ἡμεῖς δὲ οὐ κατὰ τὴν τῶν παρ' ἐκείνοις πρεσβυτέρων παράδοσιν, ἀλλὰ κατὰ τὸ εὔλογον καθαίρειν πειρώμεθα ἑαυτῶν τὰς πράξεις καὶ οὕτως τὰς τῶν ψυχῶν νίπτεσθαι χεῖρας, ὅταν μέλλωμεν ἐσθίειν οὓς αἰτοῦμεν ἀπὸ τοῦ φίλου ἡμῖν θέλοντος εἶναι Ἰησοῦ «τρεῖς ἄρτους»· «κοιναῖς» γὰρ καὶ «ἀνίπτοις» καὶ οὐ καθαραῖς χερσὶν οὐ χρὴ τῶν ἄρτων μεταλαμβάνειν. 11. Ὁ δὲ
25
Ἰησοὺς οὐκ ἐγκαλεῖ περὶ παραδόσεως αὐτοῖς πρεσβυτέρων Ἰουδαίων, ἀλλὰ περὶ τῶν ἐντολῶν θεοῦ ἀναγκαιοτάτων δύο, ὧν ἡ μὲν ἑτέρα πέμπτη ἦν τῆς δεκαλόγου οὕτως ἔχουσα· «Τίμα τὸν πατέρα σου καὶ τὴν μητέρα σου, ἵν' εὖ σοι γένηται, καὶ γένῃ μακροχρόνιος ἐπὶ τῆς γῆς ἧς κύριος ὁ θεός σου δίδωσί σοι», ἡ δὲ λοιπὴ ἐν τῷ Λευϊτικῷ τοῦτον ἐγέγραπτο τὸν τρόπον· «Ἐὰν ἄνθρωπος κακῶς εἴπῃ τὸν πατέρα αὐτοῦ καὶ τὴν μητέρα αὐτοῦ, θανάτῳ θανατούσθω· πατέρα αὐτοῦ ἢ μητέρα κακῶς εἶπεν, ἔνοχος ἔσται.» Ἀλλ' ἐπεὶ αὐτὴν θέλομεν ἰδεῖν τὴν λέξιν ἣν ἐξέθετο ὁ Ματθαῖος, ὅτι ὁ κακολογῶν πατέρα ἢ μητέρα θανάτῳ τελευτάτω, ἐπίστησον μήποτε ἐλήφθη ἀπὸ τοῦ τόπου ἔνθα γέγραπται· «Ὃς τύπτει πατέρα αὐτοῦ ἢ μητέρα αὐτοῦ, θανάτῳ τελευτάτω» καὶ «ὁ κακολογῶν πατέρα αὐτοῦ ἢ μητέρα αὐτοῦ, θανάτῳ τελευτάτω». Οὕτως μὲν οὖν εἶχον αἱ ἀπὸ τοῦ νόμου λέξεις περὶ τῶν δύο ἐντολῶν. Ὁ δὲ Ματθαῖος ἐκ μέρους καὶ ἐπιτετμημένως αὐτὰς ἐξέθετο καὶ οὐκ αὐταῖς λέξεσι. Τί δὲ ἐγκαλεῖ τοῖς ἀπὸ Ἱεροσολύμων Φαρισαίοις καὶ γραμματεῦσιν ὁ σωτήρ, λέγων αὐτοὺς παραβαίνειν τὴν ἐντολὴν τοῦ θεοῦ διὰ τὴν ἑαυτῶν παράδοσιν, κατανοητέον. Καὶ ὁ μὲν θεὸς εἶπε· «Τίμα τὸν πατέρα σου καὶ τὴν μητέρα σου», διδάσκων τὴν δέουσαν τιμὴν ἀπονέμειν γονεῦσι τὸν ἐξ αὐτῶν γεννώμενον. Ταύτης τῆς πρὸς τοὺς γονεῖς τιμῆς μέρος ἦν καὶ τὸ κοινωνεῖν αὐτοῖς τῶν βιωτικῶν χρειῶν εἰς διατροφὰς καὶ σκεπάσματα καὶ εἴ τι ἄλλο οἷός τε ἦν χαρίζεσθαί <τις> τοῖς ἑαυτοῦ γονεῦσιν. Οἱ δὲ Φαρισαῖοι καὶ οἱ γραμματεῖς τοιαύτην ἐναντιουμένην τῷ νόμῳ παρά δοσιν ἐκδεδώκασιν, ἀσαφέστερον ἐν τῷ εὐαγγελίῳ κειμένην, ᾗ οὐδ' αὐτοὶ ἐπιβεβλήκειμεν ἄν, εἰ μὴ τῶν Ἑβραίων τις ἐπιδέδωκεν ἡμῖν τὰ κατὰ τὸν τόπον οὕτως ἔχοντα. Ἔσθ' ὅτε, φησίν, οἱ δανεισταὶ δυστραπέλοις περιπίπτοντες χρεώ σταις καὶ δυναμένοις μέν, μὴ βουλομένοις δὲ ἀποδιδόναι τὸ χρέος, ἀνετίθεσαν τὸ ὀφειλόμενον εἰς τὸν τῶν πενήτων λόγον, οἷς ἐβάλλετο εἰς τὸ γαζοφυλάκιον ὑπὸ ἑκάστου, ὡς ἐδύνατο, τῶν βουλομένων αὐτοῖς κοινωνεῖν. Ἔλεγον οὖν ἔσθ' ὅτε τοῖς ὀφείλουσι κατὰ τὴν οἰκείαν διάλεκτον· Κορβᾶν ἐστιν ὃ ὀφείλεις μοι, τουτέστι δῶρον· ἀνέθηκα γὰρ αὐτὸ εἰς λόγον τῆς εἰς θεὸν εὐσεβείας τοῖς πένησιν. Εἶτα ὁ χρεώστης, ὡς μηκέτι ἀνθρώποις, ἀλλὰ τῷ θεῷ ὀφείλων καὶ τῇ εἰς αὐτὸν εὐσεβείᾳ, οἱονεὶ συνεκλείετο πρὸς τὸ καὶ μὴ βουλόμενος ἀποδοῦναι τὸ χρέος, οὐκέτι μὲν τῷ δανειστῇ, ἤδη δὲ εἰς τὸν λόγον τῶν πενήτων τῷ θεῷ ἐξ ὀνόματος τοῦ δανειστοῦ. Ὅπερ οὖν ὁ δανειστὴς ἐποίει τῷ χρεώστῃ, τοῦτό ποτέ τινες τῶν υἱῶν τοῖς γονεῦσιν, καὶ ἔλεγον αὐτοῖς ὅτι, ὃ ἂν ἐξ ἐμοῦ ὠφεληθῇς, πάτερ ἢ μῆτερ, τοῦτο ἴσθι ἀπὸ τοῦ κορβᾶν λαμβάνειν, ἐκ τοῦ λόγου τῶν θεῷ ἀνακειμένων πενήτων. Εἶτα ἀκούοντες οἱ γονεῖς ὅτι κορβᾶν ἐστιν ἀνακείμενον τῷ θεῷ τὸ διδόμενον αὐτοῖς, οὐκέτι ἐβούλοντο λαμβάνειν, εἰ καὶ πάνυ ἔχρῃζον τῶν ἀναγκαίων, ἀπὸ τῶν υἱέων. Οἱ οὖν πρεσβύτεροι τοιαύτην παράδοσιν εἰς τοὺς ἀπὸ τοῦ λαοῦ ἔλεγον ὅτι, ὅστις ἂν τῷ πατρὶ ἢ τῇ μητρὶ εἴπῃ τὸ διδόμενόν τινι αὐτῶν κορβᾶν εἶναι καὶ δῶρον, οὗτος οὐκέτι ὀφειλέτης ἐστὶ πρὸς τὸν πατέρα ἢ τὴν μητέρα ἐν δόσει τῶν πρὸς τὰς τοῦ βίου χρείας. Ταύτην οὖν ἐλέγχει ὡς οὐχ ὑγιῶς ἔχουσαν παράδοσιν ὁ σωτήρ, ἀλλὰ ἐναντιουμένην τῇ ἐντολῇ τοῦ θεοῦ. Εἰ γὰρ ὁ μὲν θεὸς λέγει τὸ τίμα τὸν πατέρα καὶ τὴν μητέρα, ἡ δὲ παράδοσις ἔλεγεν· οὐκ ὀφείλει τιμᾶν τὸν πατέρα ἢ τὴν μητέρα τῇ δόσει ὁ ἀναθεὶς τῷ θεῷ ὡς κορβᾶν τὸ δοθησόμενον ἂν τοῖς γεγεννηκόσι, δῆλον ὅτι ἠκυροῦτο ἡ τοῦ θεοῦ περὶ τιμῆς γονέων ἐντολὴ ὑπὸ τῆς τῶν Φαρισαίων καὶ γραμματέων παραδόσεως, λεγούσης μηκέτι δεῖν τιμᾶν τὸν πατέρα καὶ τὴν μητέρα τὸν ἅπαξ ἀνατεθεικότα τῷ θεῷ ὃ ἔλαβον ἂν οἱ γεγεννηκότες. Καὶ ὡς φιλάργυροί γε οἱ Φαρισαῖοι, ἵνα τῇ προφάσει τῶν πενήτων λαμβάνωσι καὶ τὰ δοθησόμενα ἂν τοῖς γονεῦσί τινος, τὰ τοιαῦτα ἐδίδασκον. Καὶ μαρτυρεῖ γε αὐτῶν τῇ φιλαργυρίᾳ τὸ εὐαγγέλιον λέγον· «Ἤκουον δὲ ταῦτα πάντα οἱ Φαρισαῖοι φιλάργυροι ὄντες καὶ ἐξεμυκτή ριζον αὐτόν.» Εἴ τις οὖν καὶ τῶν λεγομένων ἐν ἡμῖν πρεσβυτέρων, ἢ ὅπως ποτὲ ἀρχόντων τοῦ λαοῦ, μᾶλλον
26
τῷ ὀνόματι τοῦ κοινοῦ βούλεται διδόναι τοῖς πένησιν ἤπερ τοῖς οἰκείοις τῶν διδόντων, εἰ τύχοιεν τῶν ἀναγκαίων χρῄζοντες καὶ μὴ δύναιντο οἱ διδόντες ἀμφότερα ποιεῖν, ἀδελφὸς ἂν οὗτος ἐνδίκως λέγοιτο τῶν ἀκυρωσάντων τὸν λόγον τοῦ θεοῦ διὰ τὴν παράδοσιν ἑαυτῶν Φαρισαίων καὶ ἐλεγχθέντων ὑπὸ τοῦ σωτῆρος ὑποκριτῶν. Καὶ σφόδρα γε ἀποτρεπτικά ἐστιν ἐκ τοῦ λόγου τῶν πενήτων λαμβάνειν τινὰ προθύμως καὶ νομίζειν «πορισμὸν εἶναι τὴν ἑτέρων εὐσέβειαν», οὐ μόνα <δὲ> ταῦτα, ἀλλὰ καὶ τὰ περὶ τοῦ προδότου Ἰούδα γεγραμ μένα, ὃς τῷ μὲν δοκεῖν ἐπρέσβευε περὶ τῶν πενήτων καὶ ἀγανακτῶν ἔλεγεν· «Ἠδύνατο τοῦτο τὸ μύρον πραθῆναι δηναρίων τριακοσίων, καὶ δοθῆναι πτωχοῖς», τὸ δ' ἀληθὲς «κλέπτης ἦν καὶ τὸ γλωσσόκομον ἔχων τὰ βαλλόμενα ἐβάσταζεν». Εἴ τις οὖν καὶ νῦν τὸ τῆς ἐκκλησίας ἔχων γλωσσόκομον λέγει μέν, ὡς καὶ ὁ Ἰούδας, ὑπὲρ πενήτων, τὰ δὲ βαλλόμενα βαστάζει, τὴν μερίδα ἑαυτῷ τιθείη μετὰ τοῦ ταῦτα πράξαντος Ἰούδα. Δι' ἃ ὡς γάγγραινα νομὴν ἐσχηκότα ἐν τῇ ψυχῇ αὐτοῦ, ὁ διάβολος ἔβαλεν αὐτοῦ «εἰς τὴν καρδίαν» τὸν σωτῆρα παραδοῦναι, καὶ παραδεξάμενον «τὸ πεπυρωμένον» περὶ τούτου «βέλος» ὕστερον, αὐτὸς εἰσελθὼν εἰς τὴν ψυχὴν αὐτοῦ ἐπλήρωσεν αὐτόν. Καὶ τάχα ἐπὰν λέγῃ ὁ ἀπόστολος· «Ῥίζα πάντων τῶν κακῶν ἐστιν ἡ φιλαργυρία», διὰ τὴν Ἰούδα λέγει φιλαργυρίαν, ἥτις ῥίζα πάντων τῶν κακῶν ἐστι τῶν κατὰ τοῦ Ἰησοῦ. 11.10 Ἀλλὰ γὰρ ἐπανέλθωμεν ἐπὶ τὰ προκείμενα, ἐν οἷς ὁ σωτὴρ δύο ἀπὸ τοῦ νόμου ἐπιτεμόμενος ἐντολὰς ἐξέθετο, τὴν μὲν ἀπὸ τῆς δεκαλόγου ἀπὸ τῆς Ἐξόδου, τὴν δὲ ἀπὸ τοῦ Λευϊτικοῦ ἢ τῶν ἄλλων ἀπό τινος τῶν ἐν τῇ Πεντατεύχῳ. Εἶτα ἐπεὶ διηγησάμεθα πῶς ἠκύρωσαν τὸν λόγον τοῦ θεοῦ φάσκοντα· τίμα τὸν πατέρα σου καὶ τὴν μητέρα σου, οἱ λέγοντες· οὐ τιμήσει τὸν πατέρα ἢ τὴν μητέρα αὐτοῦ, ὃς ἂν εἴπῃ τῷ πατρὶ ἢ τῇ μητρὶ αὐτοῦ· δῶρον ὃ ἐὰν ἐξ ἐμοῦ ὠφεληθῇς, ζητήσαι τις ἂν πῶς οὐ παρέλκει τὸ ὁ κακολογῶν πατέρα ἢ μητέρα θανάτῳ τελευτάτω. Ἔστω γάρ, οὐ τιμᾷ τὸν πατέρα καὶ τὴν μητέρα τῷ καλουμένῳ κορβᾶν ἀνατιθεὶς τὰ δοθησόμενα ἂν εἰς τιμὴν πατρὸς καὶ μητρός, πῶς οὖν ἡ τῶν Φαρισαίων παράδοσις ἀκυροῖ καὶ τὸν λέγοντα· ὁ κακολογῶν πατέρα ἢ μητέρα θανάτῳ τελευτάτω; Ἀλλὰ μήποτε ὃς ἐὰν εἴπῃ τῷ πατρὶ ἢ τῇ μητρί· δῶρον ὃ ἂν ἐξ ἐμοῦ ὠφεληθῇς ὡσπερεὶ λοιδορίαν ἐπιφέρει τῷ πατρὶ ἢ τῇ μητρί, οἷον ἱεροσύλους λέγων τοὺς γονεῖς λαμβάνοντας τὰ ἀνακείμενα τῷ κορβᾶν ἀπὸ τοῦ ἀνατεθεικότος αὐτὰ αὐτῷ. Ἰουδαῖοι οὖν υἱοὺς ὡς κακολογοῦντας πατέρα ἢ μητέρα τοὺς λέγοντας τῷ πατρὶ ἢ τῇ μητρί· δῶρον, ὃ ἐὰν ἐξ ἐμοῦ ὠφεληθῇς κολάζουσι κατὰ τὸν νόμον· ὑμεῖς δὲ τῇ μιᾷ ὑμῶν παραδόσει δύο ἐντολὰς τοῦ θεοῦ ἀκυροῦτε. Εἶτα οὐκ αἰδεῖσθε ἐγκαλοῦντες τοῖς ἐμοῖς μαθηταῖς οὐδεμίαν μὲν ἐντολὴν παραβαίνουσι–πορεύονται γὰρ «ἐν πάσαις ταῖς ἐντολαῖς αὐτοῦ καὶ δικαιώμασιν ἀμέμπτως»–, παρα βαίνουσι δὲ πρεσβυτέρων παράδοσιν εὐλαβείᾳ τοῦ μὴ παραβῆναι ἐντολὴν θεοῦ. Ὅπερ εἰ καὶ ὑμῖν προέκειτο, τὴν μὲν περὶ τιμῆς πατρὸς καὶ μητρὸς ἐντολὴν ἐφυλάξατε ἂν καὶ τὴν λέγουσαν ὁ κακολογῶν πατέρα ἢ μητέρα θανάτῳ τελευτάτω, τὴν δὲ ἐναντιουμένην ταῖς ἐντολαῖς ταύταις τῶν πρεσβυτέρων παράδοσιν οὐκ ἂν ἐφυλάξατε. 11.11 Μετὰ δὲ ταῦτα ὅλας τὰς παρὰ Ἰουδαίοις τῶν πρεσβυτέρων παραδόσεις ἀπὸ τῶν προφητικῶν βουλόμενος διαβάλλειν λόγων, παρέθετο ῥητὸν ἀπὸ τοῦ Ἡσαΐου, ὅπερ αὐταῖς λέξεσιν οὕτως ἔχει· «Καὶ εἶπε κύριος· ἐγγίζει μοι ὁ λαὸς οὗτος ἐν τῷ στόματι αὐτῶν» καὶ τὰ ἑξῆς. Καὶ προείπομέν γε ὅτι οὐκ αὐταῖς λέξεσιν ἀνέγραψεν ὁ Ματθαῖος τὸ προφητικόν. Εἰ δὲ δεῖ, διὰ τὸ εὐαγγέλιον χρησάμενον αὐτῷ, κατὰ τὸ δυνατὸν αὐτὸ διηγήσασθαι, προσληψόμεθα τὴν ἀνωτέρω λέξιν, χρησίμως, οἶμαι, ἡμῖν τετηρημένην εἰς διήγησιν τῆς ἐν τῷ εὐαγγελίῳ ἀπὸ τοῦ προφήτου εἰλημμένης. Ἔχει δὲ οὕτως ἀπ' ἀρχῆς τὸ ἐν τῷ Ἡσαΐᾳ ῥητόν· «Ἐκλύθητε καὶ ἔκστητε, κραιπαλήσατε οὐκ ἀπὸ σίκερα οὐδ' ἀπὸ οἴνου· ὅτι πεπότικεν ὑμᾶς κύριος πνεῦμα κατα νύξεως, καὶ καμμύσει τοὺς ὀφθαλμοὺς αὐτῶν καὶ τῶν προφητῶν αὐτῶν καὶ τῶν ἀρχόντων αὐτῶν, οἱ ὁρῶντες
27
τὰ κρυπτά. Καὶ ἔσται ὑμῖν τὰ ῥήματα ταῦτα πάντα ὡς οἱ λόγοι τοῦ βιβλίου τοῦ ἐσφραγισμένου, ὃ ἐὰν δῶσιν αὐτὸ ἀνθρώπῳ ἐπισταμένῳ γράμματα λέγοντες· ἀνάγνωθι ταῦτα· καὶ ἐρεῖ· οὐ δύναμαι ἀναγνῶναι, ἐσφράγισται γάρ. Καὶ δοθήσεται τὸ βιβλίον τοῦτο εἰς χεῖρας ἀνθρώπου μὴ ἐπιστα μένου γράμματα, καὶ ἐρεῖ αὐτῷ· ἀνάγνωθι τοῦτο· καὶ ἐρεῖ· οὐκ ἐπίσταμαι γράμματα. Καὶ εἶπε κύριος· ἐγγίζει μοι ὁ λαὸς οὗτος» καὶ τὰ ἑξῆς ἕως τοῦ «οὐαὶ οἱ ἐν κρυφῇ βουλὴν ποιοῦντες καὶ ἔσται ἐν σκότει τὰ ἔργα αὐτῶν». Προσλαβὼν τοίνυν τὴν προκειμένην ἐν τῷ εὐαγγελίῳ λέξιν ἐθέμην τινὰ τῶν πρὸ αὐτῆς καί τινα τῶν ἑξῆς αὐτῆς, ἵνα παραστήσωμεν τίνα τρόπον ἀπειλεῖ καμμύσειν «τοὺς ὀφθαλμοὺς» τῶν ἀπὸ τοῦ λαοῦ ὁ λόγος ἐκστάντων καὶ κραιπαλησάντων καὶ πεποτισμένων «πνεύματι κατανύ ξεως», ἀπειλεῖ δὲ καμμύσαι καὶ τοὺς προφήτας αὐτῶν καὶ τοὺς ἐπαγγελλομένους ὁρᾶν «τὰ κρυπτὰ» ἄρχοντας αὐτῶν. Ἅπερ, οἶμαι, γεγένηται μετὰ τὴν τοῦ σωτῆρος ἐπιδημίαν ἐν τῷ λαῷ ἐκείνῳ· γέγονε γὰρ αὐτοῖς πάντα τὰ ῥήματα ὅλων μὲν τῶν γραφῶν, καὶ τοῦ Ἡσαΐου δέ, «ὡς λόγοι βιβλίου ἐσφραγισμένου». Τὸ δὲ «ἐσφραγισμένου» εἴρηται οἱονεὶ κεκλεισμένου τῇ ἀσαφείᾳ καὶ μὴ ἠνοιγμένου τῇ σαφηνείᾳ· ὅπερ ἐπίσης τοῖς μηδὲ τὴν ἀρχήν, διὰ τὸ μὴ εἰδέναι γράμματα, ἀναγνῶναι αὐτὸ δυναμένοις καὶ τοῖς ἐπαγγελλομένοις εἰδέναι γράμματά ἐστιν ἀσαφές, οὐ γινώσ κουσι τὸν ἐν τοῖς γεγραμμένοις νοῦν. Καλῶς οὖν ἐπιφέρει <τού>τοις ὅτι, ἐπὰν ἐκλυθεὶς ἀπὸ τῶν ἁμαρτημάτων ὁ λαὸς καὶ ἐκστὰς μανῇ κατ' αὐτοῦ, οἷς καὶ κραιπαλήσει κατ' αὐτοῦ «πνεύματι κατανύξεως», ὃ ποτισθήσεται ὑπὸ τοῦ κυρίου καμμύοντος αὐτῶν τοὺς ὀφθαλμοὺς ὡς ἀναξίους τοῦ βλέπειν, καὶ τῶν προφητῶν αὐτῶν καὶ τῶν ἀρχόντων αὐτῶν τῶν ἐπαγγελλομένων βλέπειν τὰ κρυπτὰ τῶν ἐν ταῖς θείαις γραφαῖς μυστηρίων, καὶ ἐπὰν καμμύσωσιν αὐτῶν οἱ ὀφθαλμοί, τότε αὐτοῖς ἔσται τὰ προφητικὰ ῥήματα ἐσφραγισμένα καὶ ἐπικεκρυμμένα· ὅπερ πεπόνθασιν ὁ λαὸς ὁ τῶν μὴ πιστευόντων εἰς τὸν Ἰησοῦν ὡς Χριστόν. Ἐπὰν δὲ γένηται τὰ προφητικὰ αὐτοῖς «ὡς λόγοι βιβλίου ἐσφραγισμένου», οὐ μόνον τοῖς μὴ εἰδόσιν, ἀλλὰ καὶ τοῖς ἐπαγγελλομένοις εἰδέναι γράμματα, τότε εἶπεν ὁ κύριος μόνῳ «τῷ στόματι» ἐγγίζειν τὸν λαὸν τῶν Ἰουδαίων τῷ θεῷ· καὶ «τοῖς χείλεσι» τιμᾶν αὐτόν φησι, διότι «ἡ καρδία αὐτῶν» διὰ τὴν εἰς τὸν Ἰησοῦν ἀπιστίαν πόρρω ἐστὶν ἀπὸ κυρίου. Καὶ νῦν μάλιστα, ἐξ οὗ τὸν σωτῆρα ἡμῶν ἠρνήσαντο, λεχθείη ἂν ὑπὸ τοῦ θεοῦ περὶ αὐτῶν τὸ μάτην δὲ σέβονταί με· οὐκέτι γὰρ διδάσκουσιν ἐντάλματα θεοῦ, ἀλλὰ ἀνθρώπων καὶ διδασκαλίας οὐκέτι τὰς ἀπὸ τῆς τοῦ πνεύματος σοφίας, ἀλλὰ τὰς ἀνθρωπίνας. Ὅθεν τούτων αὐτοῖς συμβαινόντων, μετέθηκεν ὁ θεὸς τὸν τῶν Ἰουδαίων λαὸν καὶ ἀπώλεσε «τὴν σοφίαν» αὐτῶν τῶν παρ' αὐτοῖς σοφῶν–οὐκέτι γάρ ἐστι σοφία παρ' αὐτοῖς ὡς οὐδὲ προφητεία–, ἀλλὰ καὶ «τὴν σύνεσιν τῶν συνετῶν» τοῦ λαοῦ κατορώρυχέ που καὶ ἔκρυψεν ὁ θεός, καὶ οὐκέτι ἐστὶ λαμπρὰ καὶ ἐπιφανής. Διὸ κἂν δοκῶσι βουλήν τινα «βαθέως» ποιεῖν, οὐ διὰ τοῦ κυρίου αὐτὴν ποιοῦντες ταλανίζονται· κἂν κρυπτά τινα ἐπαγγέλλωνται βουλῆς θείας, ψεύδονται, ἐπεὶ τὰ ἔργα αὐτῶν οὐ φωτός ἐστιν <καὶ ἡμέρας>, ἀλλὰ σκότους καὶ νυκτός. Διὰ βραχέων δὲ ἔδοξεν ἡμῖν ἐκθέσθαι τὴν προφη τείαν καὶ τὴν ἐπὶ ποσὸν σαφήνειαν αὐτῆς, ἐπείπερ ἐμνήσθη αὐτῆς ὁ Ματθαῖος. Ἐμνήσθη <δὲ> καὶ ὁ Μᾶρκος, ἀφ' οὗ χρησίμως παραστησόμεθα περὶ τῆς παραβάσεως τῶν πρεσβυτέρων δοξάντων νίπτειν τὰς χεῖρας, ὅταν ἄρτον ἐσθίωσιν οἱ Ἰουδαῖοι, τὰ κατὰ τὸν τόπον οὕτως ἔχοντα· «Οἱ γὰρ Φαρισαῖοι καὶ πάντες οἱ Ἰουδαῖοι ἐὰν μὴ πυγμῇ νίψωνται τὰς χεῖρας οὐκ ἐσθίουσι, κρατοῦντες τὴν παράδοσιν τῶν πρεσβυτέρων, καὶ ἀπ' ἀγορᾶς ἐὰν μὴ βαπτίσωνται οὐκ ἐσθίουσι, καὶ ἄλλα τινά ἐστιν ἃ παρέλαβον κρατεῖν, βαπτισ μοὺς ποτηρίων καὶ ξεστῶν καὶ χαλκείων καὶ κλινῶν.» 11.12 Καὶ προσκαλεσάμενος τὸν ὄχλον, εἶπεν αὐτοῖς· ἀκούετε καὶ συνίετε καὶ τὰ ἑξῆς (15, 10–20). Σαφῶς διὰ τούτων ὑπὸ τοῦ σωτῆρος διδασκόμεθα, ἀναγινώσκοντες ἐν τῷ Λευϊτικῷ καὶ ἐν τῷ Δευτερονομίῳ τὰ περὶ καθαρῶν καὶ ἀκαθάρτων βρωμάτων,
28
ἐφ' οἷς ὡς παρανομοῦσιν ἐγκαλοῦσιν ἡμῖν οἱ σωματικοὶ Ἰουδαῖοι καὶ οἱ ὀλίγῳ διαφέροντες αὐτῶν Ἐβιωναῖοι, μὴ νομίζειν τὸν σκοπὸν εἶναι τῇ γραφῇ τὸν πρόχειρον περὶ τούτων νοῦν. Εἰ γὰρ οὐ τὸ εἰσερχόμενον εἰς τὸ στόμα κοινοῖ τὸν ἄνθρωπον, ἀλλὰ τὸ ἐξερχόμενον ἐκ τοῦ στόματος, καὶ μάλιστα ἐπεὶ καὶ ἐν τῷ κατὰ τὸν Μᾶρκον ταῦτα ἔλεγεν ὁ σωτὴρ «καθα ρίζων πάντα τὰ βρώματα», δῆλον ὅτι οὐ κοινούμεθα μὲν ἐσθίοντες ἃ Ἰουδαῖοί φασι, τῷ γράμματι τοῦ νόμου δουλεύειν ἐθέλοντες, εἶναι ἀκάθαρτα, τότε δὲ κοινούμεθα ὅτε, δέον τὰ χείλη ἡμῶν δεδέσθαι «αἰσθήσει» καὶ ποιεῖν ἡμᾶς οἷς λέγομεν «ζυγὸν καὶ σταθμόν», λέγομεν μὲν τὰ παρα τυχόντα, διαλογιζόμεθα δὲ τὰ μὴ δέοντα, ἀφ' ὧν ἡ πηγὴ ἡμῖν ἔρχεται τῶν ἁμαρτημάτων. Καὶ πρέπον γέ ἐστι θεοῦ νόμῳ ἀπαγορεύειν τὰ ἀπὸ κακίας καὶ προστάσσειν τὰ κατ' ἀρετήν, τὰ δὲ τῷ ἰδίῳ λόγῳ ἀδιάφορα ταῦτα ἐᾶν ἐπὶ χώρας, δυνάμενα διὰ τὴν προαίρεσιν καὶ τὸν ἐν ἡμῖν λόγον ἁμαρ τανόμενα μὲν κακῶς πράττεσθαι, κατορθούμενα δὲ γίγνεσθαι καλῶς. Ταῦτα δέ τις ἐπιμελῶς νοήσας ὄψεται ὅτι καὶ τὰ νομιζόμενα ἀγαθὰ οἷόν τέ ἐστι κακῶς καὶ ἀπὸ πάθους λαβόντα ἁμαρτάνειν, καὶ τὰ λεγόμενα ἀκάθαρτα δυνατὸν κατὰ λόγον ἐν χρήσει ἡμῖν γινόμενα λογίζεσθαι καθαρά. Ὥσπερ γὰρ τοῦ <μὲν> ἁμαρτάνοντος Ἰουδαίου ἡ περιτομὴ εἰς ἀκροβυστίαν λογισθήσεται, τοῦ δὲ κατορθοῦντος ἀπὸ τῶν ἐθνῶν ἡ ἀκροβυστία εἰς περιτομήν, οὕτως τὰ μὲν νομιζόμενα καθαρὰ λογισθήσεται εἰς ἀκάθαρτα τῷ μὴ δεόντως αὐτοῖς μηδὲ ὅτε δεῖ, μηδὲ ὅσον δεῖ, μηδὲ ὅθεν δεῖ χρωμένῳ, τὰ δὲ λεγόμενα ἀκάθαρτα «πάντα» γίνεται «καθαρὰ τοῖς καθαροῖς· τοῖς γὰρ μεμιασμένοις καὶ ἀπίστοις οὐδὲν καθαρόν, ἐπεὶ μεμίανται αὐτῶν καὶ ὁ νοῦς καὶ ἡ συνείδησις»· καὶ ταῦτα μεμιασμένα ἅπαντα ποιεῖ μιαρὰ ὧν ἂν ἅψηται, ὡς πάλιν ἐκ τοῦ ἐναντίου ὁ καθαρὸς νοῦς καὶ ἡ καθαρὰ συνείδησις πάντα ποιεῖ καθαρά, κἂν δοκῇ ἀκάθαρτα τυγχάνειν· οὐδὲ γὰρ ἀπὸ ἀκολασίας οὐδὲ ἀπὸ φιληδονίας οὐδὲ μετὰ διακρίσεως περιελκούσης εἰς ἑκάτερα οἱ δίκαιοι χρῶνται τοῖς βρώμασιν ἢ πόμασι, μεμνημένοι τοῦ «εἴτε ἐσθίετε εἴτε πίνετε εἴτε τι ἄλλο ποιεῖτε, εἰς δόξαν θεοῦ ποιεῖτε». Εἰ δὲ χρὴ ὑπογράψαι τὰ κατὰ τὸ εὐαγγέλιον ἀκάθαρτα βρώματα, φήσομεν ὅτι τοιαῦτά ἐστι τὰ ἀπὸ πλεονεξίας πεπορισμένα καὶ ἀπὸ αἰσχροκερδείας περιγεγενημένα καὶ ἀπὸ φιληδονίας λαμβανόμενα καὶ ἀπὸ τοῦ θεοποιεῖσθαι τιμωμένην τὴν γαστέρα, ὅταν αὐτὴ καὶ αἱ κατ' αὐτὴν ὀρέξεις καὶ μὴ ὁ λόγος ἄρχῃ τῆς ψυχῆς ἡμῶν. Ἀλλὰ καὶ γινώσκοντες δαιμονίοις κεχρῆσθαί τινα, ἢ μὴ γινώσκοντες μέν, ὑπονοοῦντες δὲ καὶ διακρινόμενοι περὶ τούτου, εἰ χρησαίμεθα τοῖς τοιούτοις, οὐκ «εἰς δόξαν θεοῦ» αὐτοῖς κεχρήμεθα οὐδὲ ἐν ὀνόματι Χριστοῦ, οὐ μόνον τῆς περὶ τοῦ εἰδωλόθυτα εἶναι ὑπολήψεως κατακρινούσης τὸν ἐσθίοντα, ἀλλὰ καὶ τῆς περὶ τούτου διακρίσεως. «Ὁ γὰρ διακρι νόμενος, κατὰ τὸν ἀπόστολον, ἐὰν φάγῃ κατακέκριται, ὅτι οὐκ ἐκ πίστεως· πᾶν δὲ ὃ οὐκ ἐκ πίστεως ἁμαρτία ἐστίν.» «Ἐκ πίστεως» μὲν οὖν ἐσθίει ὁ πεπιστευκὼς μὴ ἐν εἰδωλείοις τεθύσθαι τὸ ἐσθιόμενον μηδὲ πνικτὸν αὐτὸ εἶναι ἢ αἷμα, οὐκ «ἐκ πίστεως» δὲ ὁ περὶ τούτων τινὸς διακρινόμενος· καὶ κοινωνὸς δὲ «τῶν δαιμονίων» γίνεται ὁ καὶ αὐτὰ εἰδὼς «δαιμονίοις» τεθύσθαι καὶ οὐδὲν ἧττον χρώμενος μετὰ μεμολυσμένης τῆς περὶ τῶν δαιμονίων κοινωνησάντων τῷ θύματι φαντασίας. Καὶ ὁ ἀπόστολος μέντοι ἐπιστάμενος μὴ τὴν φύσιν τῶν βρωμάτων αἰτίαν εἶναι βλάβης τῷ χρωμένῳ ἢ ὠφελείας τῷ ἀπεχομένῳ, ἀλλὰ τὰ δόγματα καὶ τὸν ἐνυπάρχοντα λόγον, εἶπε· «Βρῶμα δὲ ἡμᾶς οὐ παρίστησι τῷ θεῷ· οὔτε γὰρ ἐὰν φάγωμεν περισσευόμεθα, οὔτε ἐὰν μὴ φάγωμεν ὑστερούμεθα.» Καὶ ἐπείπερ ἠπίστατο τοὺς μεγαλοφυέστερον νοοῦντας κατὰ τὸν νόμον, τίνα τὰ καθαρὰ καὶ τίνα τὰ ἀκάθαρτα, ἀποστάντας τῆς περὶ τοῦ χρῆσθαι ὡς καθαροῖς καὶ ἀκαθάρτοις διαφορᾶς καὶ δεισιδαιμονίας–οἶμαι–ἐν διαφόροις, ἀδιαφορεῖν τῇ χρήσει τῶν βρωμάτων καὶ διὰ τοῦτο ὑπὸ Ἰουδαίων ὡς παρανόμους κρίνεσθαι, διὰ τοῦτο εἶπέ που· «Μὴ οὖν κρινέτω τις ὑμᾶς ἐν βρώσει ἢ ἐν
29
πόσει» καὶ τὰ ἑξῆς, διδάσκων ἡμᾶς ὅτι τὰ μὲν κατὰ τὸ γράμμα σκιά ἐστι, τὰ δ' ἀληθῆ τοῦ νόμου ἐναποκείμενα τούτοις νοήματα μέλλοντά ἐστιν ἀγαθά, ἐν οἷς ἔστιν εὑρεῖν, τίνα τὰ καθαρὰ τῆς ψυχῆς πνευματικὰ βρώματα καὶ τίνα τὰ ἀκάθαρτα ἐν λόγοις ψευδέσι καὶ ἐναντίοις βλάπτοντα τὸν τρεφόμενον ἐν αὐτοῖς· «σκιὰν γὰρ εἶχεν ὁ νόμος τῶν μελλόντων ἀγαθῶν». 11.13 Ὥσπερ δὲ ἐν πολλοῖς κατανοητέον τὸ θαυμαζόμενον παρὰ Ἰουδαίοις ἐπὶ τοῖς τοῦ σωτῆρος λόγοις ὅτι ἐν ἐξουσίᾳ ἐλέγοντο, οὕτως καὶ ἐπὶ τῶν κατὰ τὸν τόπον. Τὸν ὄχλον γοῦν προσκαλεσάμενος εἶπεν αὐτοῖς· ἀκούετε καὶ συνίετε καὶ τὰ ἑξῆς, καὶ τοῦτ' ἔλεγε Φαρισαίων σκανδαλιζομένων ἐπὶ τούτῳ τῷ λόγῳ, ὡς διὰ τὰ μοχθηρὰ δόγματα καὶ τὴν φαύλην περὶ τοῦ νόμου ἐκδοχὴν οὐκ ὄντων φυτείας τοῦ ἐν οὐρανοῖς ἑαυτοῦ πατρὸς καὶ διὰ τοῦτο ἐκριζουμένων· ἐξερριζώθησαν γὰρ μὴ παραδεξάμενοι τὴν ἀπὸ τοῦ πατρὸς γεωργουμένην ἄμπελον ἀληθινὴν Ἰησοῦν Χριστόν. Πῶς γὰρ ἠδύναντο εἶναι φυτεία τοῦ πατρὸς οἱ ἐπὶ τοῖς Ἰησοῦ σκανδαλισθέντες λόγοις, ἀφιστᾶσι μὲν τοῦ «μὴ ἅψῃ μηδὲ γεύσῃ μηδὲ θίγῃς, ἃ ἦν πάντα εἰς φθορὰν τῇ ἀποχρήσει, κατὰ τὰ ἐντάλματα καὶ διδασκαλίας τῶν ἀνθρώπων», προσάγουσι δὲ τὸν συνετὸν ἑαυτῶν ἀκροατὴν τῷ «τὰ ἄνω» περὶ τούτων ζητεῖν καὶ «μὴ <τὰ> ἐπὶ γῆς», ὡς οἱ Ἰουδαῖοι; Καὶ ἐπεὶ διὰ τὰ μοχθηρὰ δόγματα οὐ φυτεία ἦσαν τοῦ ἐν οὐρανοῖς πατρὸς οἱ Φαρισαῖοι, διὰ τοῦτο ὡς περὶ ἀνιάτων αὐτῶν λέγει τοῖς μαθηταῖς τὸ ἄφετε αὐτούς· ἄφετε διὰ τοῦτο ὅτι τυφλοὶ ὄντες, δέον αὐτοὺς αἰσθάνεσθαι τῆς τυφλότητος καὶ ζητεῖν ὁδηγούς, οἱ δὲ καὶ ἐπαγγέλλονται ἀναισθητοῦντες τῆς ἑαυτῶν τυφλότητος ὁδηγεῖν τυφλούς, οὐ λογιζόμενοι ἐμπεσεῖσθαι εἰς βόθυνον, περὶ οὗ ἐν Ψαλμοῖς γέγραπται· «Λάκκον ὤρυξε καὶ ἀνέσκαψεν αὐτὸν καὶ ἐμπεσεῖται εἰς βόθρον ὃν εἰργάσατο.» Ἀλλαχοῦ μὲν οὖν γέγραπται ὅτι «ἰδὼν τοὺς ὄχλους ἀνέβη εἰς τὸ ὄρος· καὶ καθίσαντος αὐτοῦ προσῆλθον αὐτῷ οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ», ἐνταῦθα δὲ ὀρέγει χεῖρα τῷ ὄχλῳ, προσκαλεσάμενος αὐτὸν καὶ ἀφιστὰς τῆς ῥητῆς τῶν κατὰ νόμον ἐρωτημάτων ἐκδοχῆς, ὅτε πρῶτον μὲν ἔλεγεν αὐτοῖς· ἀκούετε καὶ συνίετε, οὐδέπω συνιεῖσιν ὧν ἤκουον, ἑξῆς δὲ ὡς ἐν παραβολαῖς ἔλεγεν αὐτοῖς· οὐ τὸ εἰσερχόμενον εἰς τὸ στόμα κοινοῖ τὸν ἄνθρωπον, ἀλλὰ τὸ ἐκπορευόμενον. 11.14 Μετὰ ταῦτα ἄξιον ἰδεῖν λέξιν συκοφαντουμένην ὑπὸ τῶν φασκόντων οὐ τὸν αὐτὸν εἶναι νόμου καὶ εὐαγγελίου Ἰησοῦ Χριστοῦ θεόν· οἵτινές φασιν ὅτι οὐκ ἔστιν ὁ Ἰησοῦ Χριστοῦ οὐράνιος πατὴρ γεωργὸς τῶν κατὰ τὸν Μωσέως νόμον οἰομένων θεὸν εὐσεβεῖν. Αὐτὸς εἶπεν ὁ Ἰησοῦς τοὺς Φαρισαίους, οἳ ἦσαν λατρεύοντες τῷ κτίσαντι τὸν κόσμον καὶ τὸν νόμον θεῷ, εἶναι φυτείαν ἣν οὐκ ἐφύτευσεν ὁ οὐράνιος αὐτοῦ πατήρ, καὶ διὰ τοῦτο αὐτὴν ἐκριζοῦσθαι. Εἴποιεν δ' ἂν καὶ ταῦτα ὅτι οὐκ ἄν, εἴπερ πατὴρ ἦν τοῦ Ἰησοῦ ὁ «εἰσαγαγὼν» καὶ φυτεύσας τὸν ἀπὸ Αἰγύπτου ἐξελθόντα λαὸν «εἰς ὄρος κληρονομίας» ἑαυτοῦ, «εἰς ἕτοιμον κατοι κητήριον» ἑαυτοῦ, εἶπεν ἂν ὁ Ἰησοῦς ἐπὶ τοῖς Φαρισαίοις ὅτι πᾶσα φυτεία ἣν οὐκ ἐφύτευσεν ὁ πατήρ μου ὁ οὐράνιος ἐκριζωθήσεται. Πρὸς ταῦτα δὲ φήσομεν ὅτι ὅσοι διὰ τὴν μοχθηρὰν περὶ τῶν κατὰ τὸν νόμον ἐκδοχὴν οὐκ ἦσαν φυτεία τοῦ ἐν οὐρανοῖς πατρός, οὗτοι τετύφλωντο «τὰ νοήματα», ὡς «μὴ πιστεύοντες τῇ ἀληθείᾳ ἀλλὰ εὐδο κοῦντες τῇ ἀδικίᾳ» ὑπὸ τοῦ θεοποιηθέντος ἀπὸ τῶν υἱῶν τοῦ αἰῶνος τούτου καὶ διὰ τοῦτο λεγομένου παρὰ τῷ Παύλῳ θεοῦ «τοῦ αἰῶνος τούτου». Καὶ μὴ νομίσῃς Παῦλον ἡμῶν ἀληθῶς εἶναι λέγειν αὐτὸν θεόν· ὡς γὰρ μὴ οὖσα θεὸς «ἡ κοιλία» τῶν ὑπερτιμώντων τὴν ἡδονὴν φιληδόνων μᾶλλον ἢ φιλοθέων λέγεται ὑπὸ Παύλου εἶναι «θεὸς» αὐτῶν, οὕτως μὴ ὢν θεὸς ὁ ἄρχων τοῦ αἰῶνος τούτου, περὶ οὗ φησιν ὁ σωτήρ· «νῦν ὁ ἄρχων τοῦ κόσμου τούτου κέκριται», θεὸς εἶναι λέγεται τῶν μὴ βουληθέντων τὸ «πνεῦμα τῆς υἱοθεσίας» λαβεῖν, ἵνα γένωνται υἱοὶ τοῦ αἰῶνος ἐκείνου καὶ «τῆς ἀναστάσεως τῆς ἐκ νεκρῶν», καὶ διὰ τοῦτο μεινάντων ἐν τῇ υἱότητι τοῦ αἰῶνος τούτου. Ταῦτα δέ μοι ἔδοξεν, εἰ καὶ παρεκβατικῶς εἴρηται, ἀναγκαίως παρειλῆφθαι διὰ τὸ τυφλοί εἰσιν
30
ὁδηγοὶ τυφλῶν. Τίνες δή; οἱ Φαρισαῖοι, ὧν «ὁ θεὸς τοῦ αἰῶνος τούτου ἐτύφλωσε τὰ νοήματα», ὄντων «ἀπίστων» παρὰ τὸ μὴ πεπιστευκέναι εἰς Ἰησοῦν Χριστόν, καὶ ἐτύφλωσεν «εἰς τὸ μὴ αὐγάσαι αὐτοῖς τὸν φωτισμὸν τοῦ εὐαγγελίου τῆς δόξης τοῦ θεοῦ ἐν προσώπῳ τοῦ Χριστοῦ». Οὐ μόνον δὲ ἀπ' ἐκείνων φευκτέον ὁδηγεῖσθαι τυφλῶν τῶν αἰσθανομένων δεῖσθαι ὁδηγῶν, παρὰ τὸ μηδέπω αὐτοὺς ἀπειληφέναι τὴν δύναμιν τοῦ δι' αὑτῶν βλέπειν· ἀλλὰ γὰρ καὶ ἐπὶ πάντων τῶν ἐπαγγελλομένων ὁδηγεῖν ἐν ὑγιεῖ διδασκαλίᾳ ἐπιμελῶς ἀκουστέον, καὶ κρίσιν ὑγιῆ τοῖς λεγομένοις προσακτέον, μήποτε κατ' ἄγνοιαν τυφλῶν καὶ μὴ βλεπόντων τὰ πράγματα τῆς ὑγιοῦς διδασκαλίας ὁδηγούμενοι, τυφλοὶ καὶ αὐτοὶ διὰ τὸ μὴ βλέπειν τὸν νοῦν τῶν γραφῶν τυγχάνοντες φανῶμεν, ὡς ἀμφοτέρους, τόν τε ὁδηγοῦντα καὶ <τὸν> ὁδηγούμενον, ἐμπεσεῖν εἰς τὸν βόθυνον περὶ οὗ προειρήκαμεν. Ἑξῆς δὲ τούτοις γέγραπται τίνα τρόπον ὁ Πέτρος ἀποκριθεὶς εἶπε τῷ σωτῆρι–ὡς μὴ νοήσας τὸ οὐ τὸ εἰσερχόμενον εἰς τὸ στόμα κοινοῖ τὸν ἄνθρωπον, ἀλλὰ τὸ ἐκπορευόμενον ἐκ τοῦ στόματος–τὸ φράσον ἡμῖν τὴν παραβολήν. Πρὸς ὃ ὁ σωτήρ φησι τὸ ἀκμὴν καὶ ὑμεῖς ἀσύνετοί ἐστε, οἱονεὶ τοσούτῳ μοι συνόντες χρόνῳ ἔτι οὐ συνίετε τοῦ βουλήματος τῶν λεγομένων, καὶ ἔτι οὐ νοεῖτε ὅτι διὰ τοῦτο οὐ κοινοῖ τὸν ἄνθρωπον, ἐπεὶ τὸ εἰσερχόμενον αὐτοῦ εἰς τὸ στόμα εἰς τὴν κοιλίαν χωρεῖ καὶ προχωροῦν ἀπ' αὐτῆς εἰς ἀφεδρῶνα βάλλεται. Οὐ παρὰ τὸν νόμον, ᾧ πιστεύειν ἐδόκουν, οὐκ ἦσαν φυτεία τοῦ πατρὸς Ἰησοῦ Φαρισαῖοι, ἀλλὰ παρὰ τὴν μοχθηρὰν περὶ τοῦ νόμου καὶ τῶν ἐν αὐτῷ γεγραμμένων ἐκδοχήν. Δύο γὰρ νοουμένων κατὰ τὸν νόμον, διακονίας τε «θανάτου» τῆς ἐντετυπω μένης «γράμμασι» καὶ οὐδὲν οἰκεῖον ἐχούσης πρὸς τὸ πνεῦμα, καὶ διακονίας ζωῆς τῆς νοουμένης ἐν τῷ πνευματικῷ νόμῳ, οἱ μὲν δυνάμενοι ἀπὸ διαθέσεως ἀληθευούσης λέγειν τὸ «οἴδαμεν γὰρ ὅτι ὁ νόμος πνευματικός ἐστι», καὶ διὰ τοῦτο «ὁ νόμος ἅγιος, καὶ ἡ ἐντολὴ ἁγία καὶ δικαία καὶ ἀγαθή», οὗτοι ἦσαν φυτεία ἣν ἐφύτευσεν ὁ οὐράνιος πατήρ· οἱ δὲ μὴ τοιοῦτοι ἀλλὰ τὸ ἀποκτεῖνον «γράμμα» περιέ ποντες μόνον οὐκ ἦσαν φυτεία τοῦ θεοῦ, ἀλλὰ τοῦ πωρώσαντος αὐτῶν τὴν καρδίαν καὶ κάλυμμα ἐπιθέντος αὐτῇ, ἰσχύον ἐν ἐκείνοις ὅσον οὐκ ἐπέστρεφον πρὸς τὸν κύριον· «ἐὰν γάρ τις ἐπιστρέψῃ πρὸς τὸν κύριον, περιαιρεῖται τὸ κάλυμμα· ὁ δὲ κύριος τὸ πνεῦμά ἐστιν.» Εἴποι δ' ἄν τις κατὰ τὸν τόπον γενόμενος ὅτι, ὥσπερ οὐ τὸ εἰσερχόμενον εἰς τὸ στόμα κοινοῖ τὸν ἄνθρωπον, κἂν νομίζηται εἶναι ὑπὸ Ἰουδαίων κοινόν, οὕτως οὐ τὸ εἰσερχό μενον εἰς τὸ στόμα ἁγιάζει τὸν ἄνθρωπον, κἂν ὑπὸ τῶν ἀκεραιοτέρων νομίζηται ἁγιάζειν ὁ ὀνομαζόμενος ἄρτος τοῦ κυρίου. Καὶ ἔστιν, οἶμαι, ὁ λόγος οὐκ εὐκαταφρόνητος καὶ διὰ τοῦτο δεόμενος σαφοῦς διηγήσεως οὕτως ἐμοὶ δοκούσης ἔχειν. Ὥσπερ οὐ τὸ βρῶμα, ἀλλ' ἡ συνείδησις τοῦ μετὰ διακρίσεως ἐσθίοντος κοινοῖ τὸν φαγόντα–»ὁ» γὰρ «διακρινόμενος ἐὰν φάγῃ κατακέκριται, ὅτι οὐκ ἐκ πίσ τεως», καὶ ὥσπερ οὐδὲν καθαρὸν οὐ παρ' αὐτό ἐστι τῷ μεμιασμένῳ καὶ ἀπίστῳ, ἀλλὰ παρὰ τὸν μιασμὸν αὐτοῦ καὶ τὴν ἀπιστίαν, οὕτως τὸ ἁγιαζόμενον «διὰ λόγου θεοῦ καὶ ἐντεύξεως» οὐ τῷ ἰδίῳ λόγῳ ἁγιάζει τὸν χρώμενον. Εἰ γὰρ τοῦτο, ἡγίαζεν ἂν καὶ τὸν ἐσθίοντα «ἀναξίως» τοῦ κυρίου, καὶ οὐδεὶς ἂν διὰ τὸ βρῶμα τοῦτο ἀσθενὴς ἢ ἄρρωστος ἐγίνετο ἢ ἐκοιμᾶτο· τοιοῦτον γάρ τι ὁ Παῦλος παρέστησεν ἐν τῷ «διὰ τοῦτο ἐν ὑμῖν πολλοὶ ἀσθενεῖς καὶ ἄρρωστοι καὶ κοιμῶνται ἱκανοί». Καὶ ἐπὶ τοῦ ἄρτου τοίνυν τοῦ κυρίου ἡ ὠφέλεια τῷ χρωμένῳ ἐστίν, ἐπὰν ἀμιάντῳ τῷ νῷ καὶ καθαρᾷ τῇ συνειδήσει μεταλαμβάνῃ τοῦ ἄρτου. Οὕτω δὲ οὔτε ἐκ τοῦ μὴ φαγεῖν, παρ' αὐτὸ τὸ μὴ φαγεῖν ἀπὸ τοῦ ἁγιασθέντος λόγῳ θεοῦ καὶ ἐντεύξει ἄρτου, «ὑστερούμεθα» ἀγαθοῦ τινος, οὔτε ἐκ τοῦ φαγεῖν «περισσεύομεν» ἀγαθῷ τινι. Τὸ γὰρ αἴτιον τῆς ὑστερήσεως ἡ κακία ἐστὶ καὶ τὰ ἁμαρτήματα, καὶ τὸ αἴτιον τῆς περισ σεύσεως ἡ δικαιοσύνη ἐστὶ καὶ τὰ κατορθώματα· ὡς τοιοῦτο εἶναι τὸ παρὰ τῷ Παύλῳ λεγόμενον ἐν τῷ «οὔτε ἐὰν φάγωμεν περισσεύομεν, οὔτε ἐὰν μὴ φάγωμεν ὑστερού μεθα». Εἰ δὲ πᾶν τὸ
31
εἰσπορευόμενον εἰς τὸ στόμα εἰς τὴν κοιλίαν χωρεῖ καὶ εἰς ἀφεδρῶνα ἐκβάλλεται, καὶ τὸ ἁγιαζόμενον βρῶμα «διὰ λόγου θεοῦ καὶ ἐντεύξεως» κατ' αὐτὸ μὲν τὸ ὑλικὸν εἰς τὴν κοιλίαν χωρεῖ καὶ εἰς ἀφεδρῶνα ἐκβάλλεται. Κατὰ δὲ τὴν ἐπιγενομένην αὐτῷ εὐχὴν «κατὰ τὴν ἀναλογίαν τῆς πίστεως» ὠφέλιμον γίνεται καὶ τῆς τοῦ νοῦ αἴτιον διαβλέψεως ὁρῶντος ἐπὶ τὸ ὠφελοῦν· καὶ οὐχ ἡ ὕλη τοῦ ἄρτου ἀλλ' ὁ ἐπ' αὐτῷ εἰρημένος λόγος ἐστὶν ὁ ὠφελῶν τὸν μὴ «ἀναξίως» τοῦ κυρίου ἐσθίοντα αὐτόν. Καὶ ταῦτα μὲν περὶ τοῦ τυπικοῦ καὶ συμβολικοῦ σώματος. Πολλὰ δ' ἂν καὶ περὶ αὐτοῦ λέγοιτο τοῦ λόγου, ὃς γέγονε «σὰρξ» καὶ «ἀληθινὴ βρῶσις», ἥντινα ὁ φαγὼν πάντως «ζήσεται εἰς τὸν αἰῶνα», οὐδενὸς δυναμένου φαύλου ἐσθίειν αὐτήν· εἰ γὰρ οἷόν τε ἦν ἔτι φαῦλον μένοντα ἐσθίειν τὸν γενόμενον σάρκα λόγον, ὄντα καὶ ἄρτον ζῶντα, οὐκ ἂν ἐγέγραπτο ὅτι «πᾶς ὁ φαγὼν τὸν ἄρτον τοῦτον ζήσεται εἰς τὸν αἰῶνα». 11.15 Ἑξῆς τούτῳ ἴδωμεν πῶς τὰ ἐκπορευόμενα καὶ κοινοῦντα τὸν ἄνθρωπον οὐ παρὰ τὸ ἐκ τοῦ στόματος ἐκπορεύεσθαι κοινοῖ τὸν ἄνθρωπον, ἀλλὰ τὴν αἰτίαν ἔχει τῆς κοινώσεως ἐν τῇ καρδίᾳ, ὅτε ἐξέρχονται ἀπ' αὐτῆς, πρὸ τῶν ἐκπορευομένων διὰ τοῦ στόματος, διαλογισμοὶ πονηροί, ὧν ἐν εἴδει εἰσὶ φόνοι, μοιχεῖαι, πορνεῖαι, κλοπαί, ψευδομαρτυρίαι, βλασφημίαι· ταῦτα γάρ ἐστι τὰ κοινοῦντα τὸν ἄνθρωπον, ὅτε ἐξέρχεται ἀπὸ τῆς καρδίας καὶ ἐξελθόντα ἀπ' αὐτῆς διαπορεύεται διὰ τοῦ στόματος, ὡς εἰ ἔξω τῆς καρδίας μὴ ἐγίνετο ἀλλ' αὐτοῦ που περὶ τὴν καρδίαν κατείχετο, οὐκ ἐπιτρεπόμενα διὰ τοῦ στόματος λαλεῖσθαι, τάχιστα ἂν ἠφάνιστο καὶ οὐκέτι ἄνθρωπος ἐκοινοῦτο. Πηγὴ οὖν καὶ ἀρχὴ πάσης ἁμαρτίας διαλογισμοὶ πονηροί· μὴ γὰρ ἐπικρατησάντων τούτων, οὔτε φόνοι οὔτε μοιχεῖαι οὔτ' ἄλλο τι τῶν τοιούτων ἔσονται. Διὰ τοῦτο πάσῃ φυλακῇ τηρητέον ἑκάστῳ τὴν ἑαυτοῦ καρδίαν· καὶ γὰρ ἐν ἡμέρᾳ κρίσεως ἐλθὼν «ὁ κύριος» «φωτίσει τὰ κρυπτὰ τοῦ σκότους καὶ φανερώσει τὰς βουλὰς τῶν καρδιῶν», «μεταξὺ» πάντων «τῶν λογισμῶν» ἀνθρώπων «κατηγο ρούντων ἢ καὶ ἀπολογουμένων», ἡνίκα ἐὰν κυκλώσῃ αὐτοὺς τὰ διαβούλια ἑαυτῶν. Τοιοῦτοι δ' εἰσὶν οἱ πονηροὶ διαλογισμοί, ὡς ἔσθ' ὅτε καὶ τὰ δοκοῦντα ἀγαθὰ καί, ὅσον ἐπὶ τῇ κρίσει τῶν πολλῶν, ἐπαινετὰ ψεκτὰ ποιεῖν. Ἐὰν γοῦν ποιῶμεν «ἐλεημοσύνην» «ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων», ἐν τοῖς διαλογισμοῖς ἡμῶν σκοποῦντες «τὸ θεαθῆναι» τοῖς ἀνθρώποις φιλάν θρωποι καὶ ἐπὶ φιλανθρωπίᾳ δοξασθῆναι, ἀπέχομεν «τὸν» ἀπὸ τῶν ἀνθρώπων «μισθόν»· καὶ ἁπαξαπλῶς πᾶν τὸ γινόμενον μετὰ τοῦ ἐν τῷ πράττοντι συνειδότος ἐπὶ τῷ δοξασθῆναι «ὑπὸ τῶν ἀνθρώπων» οὐκ ἔχει τέλος ἀπὸ τοῦ βλέποντος «ἐν τῷ κρυπτῷ» καὶ ἀποδιδόντος τὸν μισθὸν τοῖς ἐν τῷ κρυπτῷ καθαροῖς. Οὕτως οὖν καὶ ἡ δοκοῦσα ἁγνεία, ἐὰν διαλογισμοὺς ἔχῃ τοὺς ἐπὶ κενοδοξίᾳ ἢ φιλοκερδίᾳ, καὶ ἡ νομιζομένη ἐκκλησιαστικὴ διδασκαλία, ἐὰν ἐν λόγῳ κολακείας ἀνελευθερία γίνηται ἢ προφάσει πλεονεξίας ἢ ζητοῦντός τινος τὴν ἀπὸ ἀνθρώπων ἐπὶ διδασ καλίᾳ δόξαν, οὐκ ἔστι λελογισμένη ὑπὸ τῶν τεθέντων ἀπὸ τοῦ θεοῦ «ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ» πρῶτον ἀποστόλων, δεύτερον προφητῶν καὶ τρίτον διδασκάλων. Τὸ δ' ὅμοιον ἐρεῖς καὶ ἐπὶ τοῦ ὀρεγομένου «ἐπισκοπῆς» διὰ τὴν παρὰ ἀνθρώποις δόξαν ἢ τὴν ἀπὸ ἀνθρώπων κολακείαν ἢ τὸν ἀπὸ τῶν προσιόντων τῷ λόγῳ πορισμὸν διδόντων προφάσει εὐσεβείας. Ὁ γοῦν τοιοῦτος ἐπίσκοπος οὐ «καλοῦ ἔργου ἐπιθυμεῖ» οὐδὲ δύναται εἶναι ἀνεπίληπτος οὐδὲ νηφάλιος οὐδὲ σώφρων, μεθύων ὑπὸ δόξης καὶ ἀκολάστως αὐτῆς ἐμφορούμενος. Τὸ δὲ αὐτὸ καὶ περὶ πρεσβυτέρων καὶ διακόνων ἐρεῖς. Ταῦτα δέ, εἰ καὶ δόξομέν τισιν ἐν παρεκβάσει εἰρηκέναι, ὅρα εἰ μὴ ἀναγκαίως λέλεκται διὰ τὸ πηγὴν εἶναι πάντων τῶν ἁμαρτη μάτων τοὺς πονηροὺς διαλογισμούς, δυναμένους μολῦναι καὶ τά, εἰ χωρὶς αὐτῶν πράττοιντο, δικαιώσαντα ἂν τὸν ποιήσαντα. Τίνα μὲν οὖν τὰ κοινοῦντα, κατὰ δύναμιν ἡμῖν ἐξήτασται. Τὸ δὲ ἀνίπτοις χερσὶ φαγεῖν οὐ κοινοῖ τὸν ἄνθρωπον· ἀλλά, εἰ δεῖ τολμήσαντα εἰπεῖν, κοινοῖ τὸ ἀνίπτῳ καρδίᾳ ὁτιποτοῦν φαγεῖν, ὃ πέφυκε τὸ ἡγεμονικὸν ἡμῶν ἐσθίειν. 11.16 Καὶ
32
ἐξελθὼν ἐκεῖθεν ὁ Ἰησοῦς ἀνεχώρησεν εἰς τὰ μέρη Τύρου καὶ Σιδῶνος, καὶ ἰδοὺ γυνὴ Χαναναία (15, 21. 22 [–]). Πόθεν ἐκεῖθεν ἢ ἀπὸ γῆς Γενησαρέτ, περὶ ἧς προείρητο· «Καὶ διαπεράσαντες ἦλθον εἰς τὴν γῆν Γενησαρέτ»; Ἀνεχώρησε δὲ τάχα διὰ τὸ σκανδαλίζεσθαι τοὺς Φαρισαίους ἀκούσαντας ὅτι «οὐ τὸ εἰσερχόμενον, ἀλλὰ τὸ ἐκπορευόμενον κοινοῖ τὸν ἄνθρωπον». Ὅτι δὲ διὰ τοὺς ὑπονοουμένους ἐπιβουλεύειν, εἴ ποτε, ἀνεχώρησε, δῆλον ἐκ τοῦ «ἀκούσας δὲ ὅτι Ἰωάννης παρεδόθη ἀνεχώρησεν εἰς τὴν Γαλιλαίαν». Τάχα διὰ τοῦτο καὶ ὁ Μᾶρκος ἀναγράφων τὰ κατὰ τὸν τόπον φησὶν ὅτι «ἀναστὰς ἦλθεν εἰς τὰ ὅρια Τύρου. Καὶ εἰσελθὼν εἰς τὴν οἰκίαν οὐδένα ἠθέλησε γνῶναι»· <καὶ> εἰκὸς ὅτι τοὺς σκανδαλισθέντας ἐπὶ τῇ διδασκαλίᾳ αὐτοῦ Φαρισαίους περιίστατο, περιμένων τὸν ἐπιτηδειότερον εἰς τὸ παθεῖν καὶ καλῶς ὡρισμένον καιρόν. Εἴποι δ' ἄν τις ὅτι Τύρος καὶ Σιδὼν ἀντὶ τῶν ἐθνῶν λέλεκται· ἀναχωρήσας οὖν ἀπὸ τοῦ Ἰσραὴλ εἰς τὰ μέρη τῶν ἐθνῶν παραγίνεται. Τύρος μὲν οὖν παρ' Ἑβραίοις ὀνομαζομένη μεταλαμβάνεται Σόρ, ἥτις ἑρμηνεύεται "συνοχή"· Σιδὼν δὲ οὕτως καὶ παρ' Ἑβραίοις ὀνομαζομένη μεταλαμβάνεται εἰς τὸ "θηρῶντες"3. Ἐν δὲ τοῖς ἔθνεσι καὶ οἱ θηρῶντές εἰσιν αἱ πονηραὶ δυνάμεις, καὶ πολλὴ συνοχὴ παρ' αὐτοῖς ἡ ἐν τῇ κακίᾳ καὶ τοῖς πάθεσιν. Ἐξελθὼν οὖν ἀπὸ τῆς Γενησαρὲτ ὁ Ἰησοῦς ἀνεχώρησε μὲν ἀπὸ τοῦ Ἰσραήλ, ἦλθε δὲ οὐκ εἰς Τύρον καὶ Σιδῶνα ἀλλ' εἰς τὰ μέρη Τύρου καὶ Σιδῶνος, τῷ ἐκ μέρους νῦν πιστεύειν τοὺς ἀπὸ τῶν ἐθνῶν, ὡς εἰ εἰς πᾶσαν Τύρον καὶ Σιδῶνα ἐπεδήμησεν, οὐδεὶς ἄπιστος ἐν αὐτῇ κατελείφθη. Κατὰ δὲ τὸν Μᾶρκον «ἀναστὰς ὁ Ἰησοῦς ἦλθεν εἰς τὰ ὅρια Τύρου», τῆς συνοχῆς τῶν ἐθνῶν, ἵνα καὶ ἀπὸ τῶν ὁρίων ἐκείνων οἱ πιστεύοντες σωθῆναι δυνηθῶσιν, ἐπὰν ἐξέλθωσιν αὐτά. Πρόσχες γὰρ τῷ καὶ ἰδοὺ γυνὴ Χαναναία ἀπὸ τῶν ὁρίων ἐκείνων ἐξελθοῦσα ἔκραξε λέγουσα· ἐλέησόν με, <κύριε> υἱὲ Δαυίδ· ἡ θυγάτηρ μου δεινῶς δαιμονίζεται.» Καὶ οἶμαι ὅτι οὐκ ἂν μὴ ἐξελθοῦσα ἀπὸ τῶν ὁρίων ἐκείνων κράζειν πρὸς Ἰησοῦν ἐδύνατο ἀπὸ μεγάλης, ὡς ἐμαρτυρήθη, πίστεως. Καὶ «κατὰ τὴν ἀναλογίαν γε τῆς πίστεως» ἐξέρχεταί τις ἀπὸ τῶν ἐν τοῖς ἔθνεσιν ὁρίων, ἃ «ὅτε διεμέριζεν ἔθνη ὁ ὕψιστος, ἔστησε κατὰ ἀριθμὸν υἱῶν Ἰσραὴλ» καὶ τὴν ἐπὶ πλεῖον φορὰν αὐτῶν ἐκώλυσεν. Ἐνταῦθα μὲν οὖν ὅρια εἴρηταί τινα Τύρου καὶ Σιδῶνος, ἐν δὲ τῇ Ἐξόδῳ ὅρια τοῦ Φαραώ, ἐν οἷς, φασί, γίνονται αἱ κατὰ τῶν Αἰγυπτίων μάστιγες. Καὶ νομιστέον γε ἕκαστον ἡμῶν ἁμαρτάνοντα μὲν ἐν τοῖς ὁρίοις εἶναι Τύρου ἢ Σιδῶνος ἢ Φαραὼ καὶ τῆς Αἰγύπτου ἤ τινος τῶν ἔξω τῆς τοῦ θεοῦ κληροδοσίας, μεταβάλλοντα δὲ ἀπὸ τῆς κακίας εἰς ἀρετὴν ἐξέρχεσθαι μὲν ἀπὸ τῶν κατὰ τὰ φαῦλα ὁρίων, φθάνειν δὲ ἐπὶ τὰ ὅρια τῆς μερίδος τοῦ θεοῦ, καὶ ἐν τούτοις οὔσης διαφορᾶς, ἥτις φανεῖται τοῖς τὰ τοῦ μερισμοῦ καὶ τῆς κληροδοσίας τοῦ Ἰσραὴλ δυναμένοις ἀνάλογον τῷ πνευματικῷ συνιστάναι νόμῳ. Πρόσχες δὲ καὶ τῇ οἱονεὶ ἀπαντήσει γενομένῃ τοῦ Ἰησοῦ πρὸς τὴν Χαναναίαν γυναῖκα· ὁ μὲν γὰρ ἔρχεται ὡς ἐπὶ τὰ μέρη Τύρου καὶ Σιδῶνος, ἡ δὲ ἐξελθοῦσα τῶν ὁρίων ἐκείνων κέκραγε λέγουσα· ἐλέησόν με, κύριε υἱὲ Δαυίδ. Χαναναία δὲ ἦν ἡ γυνή, ὅπερ μεταλαμ βάνεται εἰς τὸ "ἡτοιμασμένη ταπεινώσει"3. Οἱ μὲν δίκαιοι ἡτοιμασμένοι εἰσὶν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν καὶ τῇ ἐν τῇ βασιλείᾳ τοῦ θεοῦ ὑψώσει· οἱ δὲ ἁμαρτωλοὶ ἡτοιμασμένοι ταπεινώσει τῆς ἐν αὑτοῖς κακίας καὶ τῶν κατ' αὐτὴν πράξεων –ἑτοιμαζόντων αὑτοὺς αὐτῇ–καὶ τῆς βασιλευούσης «ἐν τῷ θνητῷ αὐτῶν σώματι» ἁμαρτίας. Πλὴν ἡ Χαναναία ἐξελθοῦσα ἀπὸ τῶν ὁρίων ἐκείνων ἐξῄει ἀπὸ τοῦ ἡτοιμάσθαι τῇ ταπεινώσει, κεκραγυῖα καὶ λέγουσα· «ἐλέησόν με, κύριε υἱὲ Δαυίδ.» 11.17 Συνάγαγε δὲ ἀπὸ τῶν εὐαγγελίων, τίνες μὲν αὐτὸν καλοῦσιν υἱὸν Δαυίδ, ὡς αὕτη καὶ οἱ ἐν Ἱεριχοῖ τυφλοί, τίνες δὲ υἱὸν θεοῦ καὶ ἤτοι χωρὶς τῆς ἀληθῶς προσθήκης, ὡς οἱ δαιμονιζόμενοι λέγοντες· «Τί ἡμῖν καὶ σοί, υἱὲ τοῦ θεοῦ», τίνες δὲ μετὰ τῆς ἀληθῶς προσθήκης, ὡς οἱ ἐν τῷ πλοίῳ προσκυνοῦντες, «ἀληθῶς θεοῦ υἱὸς εἶ» λέγοντες αὐτῷ. Καὶ γὰρ χρήσιμος, οἶμαι, ἔσται σοι ἡ τούτων συναγωγὴ
33
πρὸς τὸ ἰδεῖν τὴν διαφορὰν τῶν προσιόντων, τίνες μὲν οἱονεὶ τῷ γενομένῳ «ἐκ σπέρματος Δαυὶδ κατὰ σάρκα» προσίασι, τίνες δὲ τῷ ὁρισθέντι υἱῷ θεοῦ «ἐν δυνάμει κατὰ πνεῦμα ἁγιωσύνης», καὶ τούτων τίνες μὲν μετὰ τοῦ ἀληθῶς, τίνες δὲ χωρὶς τούτου. Εἶτα πρόσχες ὅτι ἡ Χαναναία μὲν οὐ περὶ υἱοῦ, ὃν οὐδὲ τὴν ἀρχὴν γεγεννηκέναι φαίνεται, ἀλλὰ περὶ θυγατρὸς παρακαλεῖ δεινῶς δαιμονιζομένης, ἄλλη δὲ μήτηρ υἱὸν ἐκκομιζόμενον νεκρὸν ἀπολαμβάνει ζῶντα. Καὶ πάλιν ὁ μὲν ἀρχισυνάγωγος περὶ δωδεκαετοῦς θυγατρὸς ἀξιοῖ ὡς ἀποτεθνηκυίας, ὁ δὲ βασιλικὸς περὶ υἱοῦ ὡς ἔτι νοσοῦντος καὶ ἀποθνῄσκειν μέλλοντος. Δαιμονῶσα τοίνυν θυγάτηρ καὶ υἱὸς νεκρὸς δύο ἦσαν μητέρων, καὶ τεθνηκυῖα θυγάτηρ καὶ υἱὸς πρὸς θάνατον ἀσθενῶν τῶν δύο πατέρων, ὧν ὁ μὲν ἀρχισυνάγωγος, ὁ δὲ βασιλικὸς ἦν. Ἔχειν δὲ ταῦτα πείθομαι λόγους περὶ γενῶν ἐν ψυχαῖς διαφόρων, ἅστινας ὁ Ἰησοῦς ζωοποιῶν ἰᾶται. Καὶ πάντα δέ, ὅσα θεραπεύει ἐν τῷ λαῷ, μάλιστα ὑπὸ τῶν εὐαγγελιστῶν ἀναγεγραμμένα γέγονε μὲν τότε, ἵνα οἱ μὴ ἄλλως πιστεύοντες, ἐὰν μὴ ἴδωσι «σημεῖα καὶ τέρατα», πιστεύσωσι· σύμβολα δὲ ἦν τὰ τότε τῶν ἀεὶ ὑπὸ τῆς δυνάμεως Ἰησοῦ ἐπιτελουμένων. Οὐκ ἔστι γὰρ ὅτε ἕκαστον τῶν γεγραμμένων ὑπὸ τῆς δυνάμεως Ἰησοῦ κατὰ τὴν ἑκάστου ἀξίαν οὐ γίνεται. Γένους μὲν οὖν χάριν ἡ Χαναναία οὐδὲ ἀποκρίσεως ἀξία ἦν τῆς ἀπὸ Ἰησοῦ τυχεῖν, ὁμολογοῦντος οὐκ ἐπ' ἄλλο τι ἀπεστάλθαι παρὰ τοῦ πατρὸς ἢ πρὸς τὰ πρόβατα τὰ ἀπολω λότα οἴκου Ἰσραήλ, γένος ψυχῶν διορατικῶν ἀπολωλός. Προαιρέσεως δὲ ἕνεκα καὶ τοῦ προσκεκυνηκέναι Ἰησοῦ υἱῷ τοῦ θεοῦ ἀποκρίσεως τυγχάνει, ἐλεγχούσης αὐτῆς τὴν δυσγένειαν καὶ τὴν ἀξίαν αὐτῆς παριστάσης, ὅτι ψιχίων ὡς κυνίδιον καὶ οὐκ ἄρτων ἦν ἀξία. Ὡς δὲ ἐπιτείνασα τὴν προαίρεσιν καὶ παραδεξαμένη τὸν Ἰησοῦ λόγον ἐπιδικάζεται, κἂν ὡς κυνίδιον τυχεῖν ψιχίων, καὶ ὁμολογεῖ κυρίους τοὺς εὐγενεστέρους, τότε τυγχάνει ἀποκρίσεως δευτέρας μαρτυ ρούσης αὐτῆς τῇ πίστει ὡς μεγάλῃ καὶ ἐπαγγελλομένης ἔσεσθαι αὐτῇ ὃ βούλεται. Ἀνάλογον δ' οἶμαι τῇ «ἄνω Ἱερουσαλὴμ» ἐλευθέρᾳ, μητρὶ Παύλου καὶ τῶν παρα πλησίων αὐτῷ, δεήσει νοῆσαι τὴν Χαναναίαν, μητέρα τῆς δεινῶς δαιμονιζομένης, σύμβολον τυγχάνουσαν μητρὸς τοιᾶσδε ψυχῆς. Καὶ ἐπίστησον εἰ μὴ εὔλογόν ἐστιν εἶναι καὶ πολλοὺς πατέρας καὶ πολλὰς μητέρας, ἀνάλογον τοῖς πατράσιν Ἀβραάμ, πρὸς οὓς ἀπῄει ὁ πατριάρχης, καὶ τῇ Ἱερουσαλὴμ μητρί, ὡς Παῦλός φησι περὶ ἑαυτοῦ καὶ τῶν ὁμοίων αὐτῷ. Εἰκὸς δὲ ἐξεληλυθυῖαν ταύτην, ἧς σύμβολον ἡ Χαναναία, ἀπὸ τῶν ὁρίων Τύρου καὶ Σιδῶνος, ὧν τύποι ἦσαν οἱ ἐπὶ γῆς τόποι, προσεληλυθυῖαν τῷ σωτῆρι ἠξιωκέναι αὐτὸν καὶ ἔτι νῦν ἀξιοῦν λέγουσαν· ἐλέησόν με, κύριε υἱὲ Δαυίδ· ἡ θυγάτηρ μου δεινῶς δαιμονίζεται. Εἶτα ὁ καὶ τοῖς ἔξωθεν καὶ τοῖς μαθηταῖς, ὅτε δεῖ, ἀποκρινόμενος εἶπε τὸ οὐκ ἀπεστάλην, διδάσκων ὅτι εἰσί τινες προηγούμεναι ψυχαὶ νοεραὶ καὶ διορατικαὶ ἀπολωλυῖαι, τροπικῶς λεγόμεναι πρόβατα οἴκου Ἰσραήλ, ἅπερ, οἶμαι, οἱ ἁπλούστεροι ἐπὶ τοῦ «κατὰ σάρκα» Ἰσραὴλ νομίζοντες λελέχθαι, ἀναγκαίως προσήσονται ὅτι ὁ σωτὴρ ἡμῶν ἀπεστάλη ὑπὸ τοῦ πατρὸς οὐχὶ πρὸς ἄλλους ἢ τοὺς Ἰουδαίους ἐκείνους ἀπολωλότας. Ἡμεῖς δὲ οἱ εὐχόμενοι ἐξ ἀληθείας λέγειν· «Εἰ καὶ Χριστόν ποτε κατὰ σάρκα ἐγνώκαμεν, ἀλλὰ νῦν οὐκέτι γινώσκομεν», ἴσμεν τοῦ λόγου προηγούμενον εἶναι ἔργον σῴζειν τοὺς συνετωτέρους· οἰκειότεροι γὰρ οὗτοι παρὰ τοὺς ἀμβλυτέρους αὐτῷ τυγχάνουσιν. Ἀλλ' ἐπεὶ τὰ ἀπολωλότα πρόβατα οἴκου Ἰσραὴλ παρὰ τὸ «κατ' ἐκλογὴν χάριτος λεῖμμα» ἠπείθησαν τῷ λόγῳ, διὰ τοῦτο «ἐξελέξατο τὰ μωρὰ τοῦ κόσμου, τὸν μὴ Ἰσραὴλ μηδὲ διορατικόν, ἵνα καταισχύνῃ τοὺς σοφοὺς» τοῦ Ἰσραήλ, καὶ ἐκάλεσε «τὰ μὴ ὄντα» συνετὸν ἔθνος, παραδοὺς αὐτοῖς ὃ ἠδύναντο χωρῆσαι, «τὴν μωρίαν τοῦ κηρύγματος», καὶ εὐδοκήσας «σῶσαι» τοὺς εἰς τοῦτο «πιστεύοντας», ἵνα διελέγξῃ «τὰ ὄντα», «ἐκ τοῦ στόματος νηπίων καὶ θηλαζόντων» καταρ τισάμενος αὐτῷ «αἶνον», ἐπεὶ γέγονεν ἐχθρὰ τῇ ἀληθείᾳ. Ἐλθοῦσα δὲ ἡ Χαναναία προσεκύνει ὡς θεῷ τῷ Ἰησοῦ λέγουσα· κύριε, βοήθησόν μοι. Ὁ δὲ
34
ἀποκριθεὶς εἶπεν· οὐκ ἔξεστι λαβεῖν τὸν ἄρτον τῶν τέκνων καὶ βαλεῖν τοῖς κυνα ρίοις. Ζητήσαι δ' ἄν τις τὸ βούλημα καὶ ταύτης τῆς λέξεως, ἐπεὶ μέτρου μὲν παρόντος ἄρτων, ὡς μὴ δύνασθαι καὶ τὰ τέκνα ἐσθίειν ἄρτους καὶ κυνίδια τῆς οἰκίας, ἢ κάλλους ἄρτων εὖ εἰργασμένων, <ὡς> οὐχ οἷόν τε κατὰ τὸ εὔλογον κυνιδίοις δίδοσθαι τροφὴν τὸν καλῶς εἰργασμένον τῶν τέκνων ἄρτον, οὐδὲν δὴ τοιοῦτον φαίνεται ἐπὶ τῆς Ἰησοῦ δυνάμεως, ἀφ' ἧς δυνατὸν ἦν καὶ τὰ τέκνα μεταλαμβάνειν καὶ τὰ λεγόμενα κυνίδια. Ὅρα οὖν μήπως, πρὸς τὸ οὐκ ἔξεστι λαβεῖν τὸν ἄρτον τῶν τέκνων, λεκτέον ὅτι ὁ κενώσας ἑαυτὸν τῷ «μορφὴν δούλου» ἀνειληφέναι μέτρον δυνάμεως, καθ' ὃ ἐχώρει τὰ ἐν κόσμῳ πράγματα, ἐκόμισεν· ἀφ' ἧς δυνάμεως καὶ ᾐσθάνετό τινα ἐξέρχεσθαι ποσότητα ἀπ' αὐτοῦ, ὡς δῆλον ἐκ τοῦ «ἥψατό μού τις· ἐγὼ γὰρ ἔγνων δύναμιν ἐξεληλυθυῖαν ἀπ' ἐμοῦ». Ἀπὸ τούτου οὖν τοῦ μέτρου τῆς δυνάμεως ἐταμιεύετο, τοῖς μὲν προηγουμένοις καὶ καλουμένοις υἱοῖς πλείονα ἐπιδιδούς, τοῖς δὲ μὴ τοιούτοις ἐλάττονα, ὡς τοῖς κυνιδίοις. Ἀλλ' εἰ καὶ ταῦτα οὕτως ἐγίνετο, οὐδὲν ἧττον, ὅπου μεγάλη πίστις, ἔδωκε τὸν ἄρτον τῶν τέκνων ὡς τέκνῳ τῇ διὰ τὴν ἐν Χαναναίᾳ δυσγένειαν κυνιδίῳ τυγχανούσῃ. Τάχα δὲ καὶ τῶν λόγων Ἰησοῦ εἰσί τινες ἄρτοι, οὓς τοῖς λογικωτέροις ὡς τέκνοις ἔξεστι διδόναι μόνοις, καὶ ἄλλοι λόγοι οἱονεὶ ψιχία ἀπὸ τῆς μεγάλης ἑστίας καὶ τραπέζης τῶν εὐγενεστέρων καὶ κυρίων, οἷς χρήσαιντ' ἄν τινες ψυχαὶ ὡς κύνες. Καὶ κατὰ τὸν Μωσέως δὲ νόμον περί τινων γέγραπται «τῷ κυνὶ» ἀπορρίψαι αὐτά, καὶ ἐμέλησε τῷ ἁγίῳ πνεύματι ἐντείλασθαι περί τινων βρωμάτων, ἵνα κυσὶ παραλειφθῇ. Ἄλλοι μὲν οὖν ὑπολαμβανέτωσαν, ξένοι τοῦ ἐκκλησιασ τικοῦ λόγου, μεταβαίνειν τὰς ψυχὰς ἀπὸ σωμάτων ἀνθρωπίνων ἐπὶ σώματα κύνεια κατὰ τὴν διάφορον κακίαν. Ἡμεῖς δὲ μηδαμῶς τοῦτο εὑρίσκοντες ἐν τῇ θείᾳ γραφῇ, φαμὲν ὅτι κατάστασις λογικωτέρα μεταβάλλει εἰς ἀλογωτέραν, ἐκ πολλῆς ῥᾳθυμίας καὶ ἀμελείας τὸ τοιοῦτον πάσχουσα· ὁμοίως δὲ καὶ ἀλογωτέρα προαίρεσις παρὰ τὸ τοῦ λόγου ἠμεληκέναι ἐπιστρέφει ποτὲ εἰς τὸ λογικὴ εἶναι, ὡς τό ποτε κυνίδιον, τὸ ἀγαπῶν ἐσθίειν ἀπὸ τῶν ψιχίων τῶν πιπτόντων ἀπὸ τῆς τραπέζης τῶν κυρίων αὐτοῦ, ἥκειν εἰς κατάστασιν τέκνου. Μέγα γὰρ συμβάλλεται ἀρετὴ μὲν πρὸς τὸ ποιῆσαι τέκνον θεοῦ, κακία δὲ καὶ τὸ λυσσῶδες ἐν λόγοις ὑβριστικοῖς καὶ τὸ ἀναιδὲς πρὸς τὸ ποιῆσαί τινα χρηματίσαι, κατὰ τὸν τῆς γραφῆς λόγον, κύνα. Τὸ δ' ὅμοιον νοήσεις καὶ ἐπὶ τῶν λοιπῶν ὀνομάτων τῶν κατὰ τὰ ἄλογα ζῶα. Πλὴν ὁ ἐλεγχθεὶς ὡς κύων καὶ μὴ ἀγανακτήσας ἐπὶ τῷ ἀνάξιος εἶναι λέγεσθαι ἄρτου τέκνων, καὶ μετὰ πάσης ἀνεξικακίας εἰπὼν τὸν τῆς Χαναναίας ἐκείνης λόγον τὸν φήσαντα· ναί, κύριε· καὶ γὰρ τὰ κυνάρια ἐσθίει ἀπὸ τῶν ψιχίων τῶν πιπτόντων ἀπὸ τῆς τραπέζης τῶν κυρίων αὐτῶν, τεύξεται τῆς προσηνεστάτης ἀποκρίσεως Ἰησοῦ λέγοντος αὐτῷ· μεγάλη σου ἡ πίστις, ἐπὰν τηλικαύτην ἀναλάβῃ πίστιν, καὶ λέγοντος· γενέσθω σοι ὡς θέλεις, ἵνα καὶ αὐτὸς ἰαθῇ καί, εἴ τινα καρπὸν ἐγέννησε δεόμενον ἰάσεως, καὶ οὗτος θεραπευθῇ. 11.18 Καὶ μεταβὰς ἐκεῖθεν ὁ Ἰησοῦς–δῆλον δὲ ἐκ τῶν προειρημένων, ὅτι ἀπὸ τῶν μερῶν Τύρου καὶ Σιδῶνος –ἦλθε παρὰ τὴν θάλασσαν τῆς Γαλιλαίας ἥτις ἐστὶν ἡ συνήθως ὀνομαζομένη Γενησαρῖτις λίμνη, καὶ πάλιν ἀνέβη εἰς τὸ ὄρος ἔνθα ἀναβὰς ἐκαθέζετο (15, [–]). Ἔστιν οὖν εἰπεῖν ὅτι εἰς τὸ ὄρος τοῦτο, ὅπου καθέζεται ὁ Ἰησοῦς, οὐχ ὑγιαίνοντες ἀναβαίνουσι μόνον, ἀλλὰ μετὰ τῶν ὑγιαινόντων καὶ οἱ διάφορα πάθη πεπονθότες. Καὶ τάχα τοῦτο τὸ ὄρος, ἔνθα ἀναβὰς καθέζεται ὁ Ἰησοῦς, ἡ κοινοτέρως ἐστὶν ὀνομαζομένη ἐκκλησία, ἀνεστηκυῖα διὰ τὸν λόγον τοῦ θεοῦ παρὰ τὴν λοιπὴν γῆν καὶ τοὺς ἐπ' αὐτῆς· ὅπου προσέρχονται οὐχ οἱ μαθηταὶ καταλιπόντες τοὺς ὄχλους, ὡς ἐπὶ τῶν μακαρισμῶν, ἀλλὰ πολλοὶ ὄχλοι, οἵτινες αὐτοὶ μὲν οὐ κατηγοροῦνται ὡς κωφοὶ ἤ τι πεπονθότες, ἔχουσι δὲ μεθ' ἑαυτῶν τοὺς τοιούτους. Καὶ γὰρ ἔστιν ἰδεῖν μετὰ τῶν προσερχομένων ὄχλων εἰς τοῦτο τὸ ὄρος, ἔνθα ὁ υἱὸς καθέζεται τοῦ θεοῦ, τινὰς μὲν κεκωφωμένους πρὸς τὰ ἐπαγγελλόμενα, ἄλλους δὲ
35
τυφλοὺς τὴν ψυχὴν καὶ μὴ βλέποντας «τὸ ἀληθινὸν φῶς», καὶ ἄλλους χωλοὺς καὶ μὴ δυναμένους κατὰ λόγον πορεύεσθαι, καὶ ἄλλους κυλλοὺς καὶ μὴ δυναμένους κατὰ λόγον ἐργάζεσθαι. Οὗτοι τοίνυν οἱ ταῦτα κατὰ ψυχὴν πεπονθότες, οἱ μετὰ τῶν ὄχλων εἰς τὸ ὄρος ἀναβάντες, ἔνθα ἦν ὁ Ἰησοῦς, ὅσον μὲν ἔξω τῶν ποδῶν εἰσι τοῦ Ἰησοῦ, οὐ θεραπεύονται ὑπ' αὐτοῦ· ἐπὰν δέ, ὡς τοιαῦτα πεπονθότες, ῥιφῶσιν ὑπὸ τῶν ὄχλων παρὰ τοὺς πόδας αὐτοῦ καὶ τὰ τελευταῖα τοῦ σώματος τοῦ Χριστοῦ, οὐδὲ τούτων ἄξιοι τὸ ὅσον ἐφ' ἑαυτοῖς τυγχάνοντες, τότε ὑπ' αὐτοῦ θεραπεύονται. Καὶ ἐπὰν ἴδῃς ἐν τῷ τῆς κοινότερον ἐκκλησίας λεγομένης ἀθροίσματι ἐρριμμένους μετὰ τοὺς τελευταίους αὐτῆς, οἱονεὶ καὶ παρὰ τοὺς πόδας τοῦ Ἰησοῦ σώματος, τῆς ἐκκλησίας, τοὺς κατηχουμένους προσελθόντας μετὰ τῆς ἰδίας κωφότητος καὶ τυφλότητος χωλότητός τε καὶ κυλλό τητος, καὶ τῷ χρόνῳ θεραπευομένους κατὰ τὸν λόγον, οὐκ ἂν ἁμάρτοις τοὺς τοιούτους λέγων ἀναβάντας μετὰ τῶν ὄχλων τῆς ἐκκλησίας εἰς τὸ ὄρος, ὅπου ἦν ὁ Ἰησοῦς, ἐρρίφθαι παρὰ τοὺς πόδας αὐτοῦ καὶ τεθεραπεῦ<σ>θαι αὐτούς, ὥστε τὸν ὄχλον τῆς ἐκκλησίας θαυμάζειν βλέποντας ἀπὸ τηλικούτων κακῶν μεταβολὰς ἐπὶ τὸ βέλτιον γενομένας, ὥστ' ἂν εἰπεῖν· οἱ πρότερον κωφοὶ ὕστερον λαλοῦσι τὸν λόγον τοῦ θεοῦ καὶ οἱ «χωλοὶ περιπατοῦσι», πληρουμένης καὶ τῆς τοῦ Ἡσαΐου οὐ μόνον ἐν σωματικοῖς ἀλλὰ καὶ ἐν πνευματικοῖς προφητείας, λέγοντος· «Τότε ἁλεῖται ὡς ἔλαφος ὁ χωλός, καὶ τρανὴ ἔσται γλῶσσα μογγιλάλων.» Κἀκεῖ δέ, εἰ μὴ ἀποκληρωτικῶς εἴρηται τὸ «ὡς ἔλαφος ἁλεῖται ὁ χωλός», φήσομεν μὴ μάτην ἐλάφῳ καθαρῷ ζώῳ καὶ πολεμίῳ τῶν ὄφεων καὶ μηδὲν βλάπτεσθαι ὑπὸ ἰοῦ αὐτῶν δυναμένῳ παραβεβλῆσθαι τοὺς πρότερον χωλοὺς καὶ διὰ τὸν Ἰησοῦν ἁλλομένους ὡς ἔλαφον. Πληροῦται δὲ καὶ κατὰ τὸ βλέπεσθαι κωφοὺς λαλοῦντας ἡ λέγουσα προφητεία· «καὶ τρανὴ ἔσται γλῶσσα μογγιλάλων» ἢ μᾶλλον ἡ φάσκουσα· «οἱ κωφοὶ ἀκούσατε.» Καὶ οἱ τυφλοὶ δὲ βλέπουσι κατὰ τὴν λέγουσαν προφητείαν ἑξῆς τῷ «οἱ κωφοὶ ἀκούσατε» καὶ «οἱ τυφλοὶ ἀναβλέψατε ἰδεῖν». Οἱ τυφλοὶ δὲ βλέπουσιν, ὅτε βλέποντες τὸν κόσμον «ἐκ μεγέθους τοῦ κάλλους τῶν κτισμάτων ἀναλόγως» αὐτοῖς τὸν γενεσιουργὸν θεωροῦσι, καὶ ὅτε «τὰ ἀόρατα αὐτοῦ (τοῦ θεοῦ) ἀπὸ κτίσεως κόσμου τοῖς ποιήμασι νοούμενα» καθορῶσι, τουτέστιν ἐπιμελῶς καὶ σαφῶς ὁρῶσι καὶ νοοῦσι. Ταῦτα δὲ βλέποντες οἱ ὄχλοι ἐδόξαζον τὸν θεὸν Ἰσραήλ, καὶ δοξάζουσι πειθόμενοι ὅτι ὁ αὐτὸς θεὸς πατήρ ἐστι τοῦ θεραπεύσαντος τοὺς προειρημένους καὶ θεὸς τοῦ Ἰσραήλ· οὐ γὰρ «Ἰουδαίων μόνον ὁ θεός» ἐστιν, ἀλλὰ «καὶ ἐθνῶν». Ἀναβιβάζωμεν οὖν μεθ' ἑαυτῶν ἐπὶ τὸ ὄρος ἔνθα καθέζεται ὁ Ἰησοῦς, τὴν ἐκκλησίαν αὐτοῦ, τοὺς βουλομένους ἀναβαίνειν ἐπ' αὐτὸ μεθ' ἡμῶν κωφούς, τυφλούς, χωλούς, κυλλούς, καὶ ἑτέρους πολλούς, καὶ ῥίπτωμεν αὐτοὺς παρὰ τοὺς πόδας τοῦ Ἰησοῦ, ἵνα θεραπεύσῃ αὐτούς, ὥστε θαυμάσαι ἐπὶ τῇ τούτων θεραπείᾳ τοὺς ὄχλους. Οἱ γὰρ μαθηταὶ οὐκ ἀναγε γραμμένοι εἰσὶ τὰ τοιαῦτα θαυμάζειν, καίτοιγε παρόντες τῷ Ἰησοῦ καὶ τότε, ὡς δῆλον ἐκ τοῦ «ὁ δὲ Ἰησοῦς προσκαλεσάμενος τοὺς μαθητὰς αὐτοῦ εἶπε· σπλαγχνίζομαι ἐπὶ τὸν ὄχλον» καὶ τὰ ἑξῆς. Τάχα δὲ εἰ ἐπιμελῶς προσέχοις τῷ προσῆλθον αὐτῷ ὄχλοι πολλοί, εὕροις ἂν ὅτι οἱ μαθηταὶ τότε οὐ προσῆλθον αὐτῷ, ἀλλὰ πάλαι ἀρξάμενοι ἀκολουθεῖν καὶ εἰς τὸ ὄρος ἠκολούθησαν αὐτῷ. Προσῆλθον δὲ αὐτῷ οἱ τῶν μαθητῶν ἐλάττους καὶ τότε πρῶτον αὐτῷ προσιόντες, <οἵτινες> οὐ τὰ ὅμοια τοῖς μετ' αὐτῶν ἀναβεβηκόσι πεπόνθασι. Παρατήρει δὲ ἐν τῷ εὐαγγελίῳ τίνες μὲν ἀναγεγραμμένοι εἰσὶν ἠκολου θηκέναι τῷ Ἰησοῦ, τίνες δὲ προσεληλυθέναι, τίνες δὲ προσῆχθαι, καὶ τίνες διῃρῆσθαι εἰς προάγοντας καὶ εἰς ἀκολουθοῦντας, καὶ τῶν προσεληλυθότων τίνες αὐτῷ ἐν τῇ οἰκίᾳ προσῆλθον καὶ τίνες ἀλλαχοῦ τυγχάνοντι. Πολλὰ γὰρ ἂν εὕροις ἐκ τῆς παρατηρήσεως «πνευματικοῖς πνευματικὰ» συγκρίνων ἄξια τῆς ἐν τοῖς εὐαγγελίοις ἀκριβοῦς σοφίας. 11.19 Ὁ δὲ Ἰησοῦς προσκαλεσάμενος τοὺς μαθητὰς αὐτοῦ εἶπεν (15, [–]). Ἀνωτέρω μὲν ἐπὶ τῆς ὁμοίας ταύτῃ περὶ τῶν ἄρτων ἱστορίας πρὸ τῶν
36
ἄρτων «ἐξελθὼν (ὁ Ἰησοῦς) εἶδε πολὺν ὄχλον, καὶ ἐσπλαγχνίσθη ἐπ' αὐτὸν καὶ ἐθεράπευσε τοὺς ἀρρώστους αὐτῶν. Καὶ ὀψίας δὲ γενομένης προσῆλθον αὐτῷ οἱ μαθηταὶ λέγοντες· Ἔρημός ἐστιν ὁ τόπος καὶ ἡ ὥρα παρῆλθεν ἤδη· ἀπόλυσον αὐτοὺς» καὶ τὰ ἑξῆς· νῦν δὲ μετὰ τὴν θεραπείαν τῶν κωφῶν καὶ τῶν λοιπῶν σπλαγχνίζε ται ἐπὶ τὸν ὄχλον τρεῖς ἤδη ἡμέρας προσμένοντα αὐτῷ καὶ μὴ ἔχοντα φαγεῖν. Καὶ ἐκεῖ μὲν οἱ μαθηταὶ περὶ τῶν πεντακισχιλίων ἀξιοῦσιν, ἐνθάδε δὲ ἀφ' ἑαυτοῦ περὶ τῶν τετρακισχιλίων λέγει. Κἀκεῖνοι μὲν ὀψίας τρέφονται ἡμέραν αὐτῷ συνδιατρίψαντες, οὗτοι δὲ μαρτυρηθέντες ὅτι αὐτῷ τρεῖς ἡμέρας προσέμειναν μεταλαμβάνουσι τῶν ἄρτων, ἵνα μὴ ἐκλυθῶσιν ἐν τῇ ὁδῷ. Κἀκεῖ μὲν «πέντε ἄρτους καὶ δύο ἰχθύας» φασὶν οἱ μαθηταὶ ἔχειν μόνους οὐ πυθομένῳ, ἐνθάδε δὲ πυθομένῳ ἀποκρίνονται περὶ ἑπτὰ ἄρτων καὶ ὀλίγων ἰχθυδίων. Κἀκεῖ μὲν κελεύει «τοὺς ὄχλους ἀνακλιθῆναι» οὐκ ἀναπεσεῖν «ἐπὶ τοῦ χόρτου»· καὶ γὰρ ὁ Λουκᾶς «κατακλίνατε αὐτοὺς» ἀνέγραψε καὶ ὁ Μᾶρκος «ἐπέταξε» φησὶν «αὐτοῖς πάντας ἀνα κλῖναι», ἐνθάδε δὲ οὐ κελεύει ἀλλὰ παραγγέλλει τῷ ὄχλῳ ἀναπεσεῖν. Πάλιν ἐκεῖ μὲν <ταῖς> αὐταῖς λέξεσιν οἱ τρεῖς εὐαγγελισταί φασιν ὅτι «λαβὼν τοὺς πέντε ἄρτους καὶ τοὺς δύο ἰχθύας, ἀναβλέψας εἰς τὸν οὐρανὸν ηὐλόγησεν», ἐνθάδε δέ, ὡς ὁ Ματθαῖος καὶ Μᾶρκος ἀνέγραψαν, εὐχαρισ τήσας ὁ Ἰησοῦς ἔκλασε. Κἀκεῖ μὲν «ἐπὶ τοῦ χόρτου» ἀνακλίνονται, ἐνθάδε δὲ ἐπὶ τὴν γῆν ἀναπίπτουσι. Ζητήσεις δὲ ἐν τοῖς κατὰ τοὺς τόπους τὸ τοῦ Ἰωάννου παρηλλαγμένον, ὃς ἐπ' ἐκείνης μὲν τῆς πράξεως ἀνέγραψεν ὅτι εἶπεν ὁ Ἰησοῦς· «Ποιήσατε τοὺς ἀνθρώπους ἀναπεσεῖν» καὶ ὅτι «εὐχαριστήσας ἔδωκε τοῖς ἀνακειμένοις» ἀπὸ τῶν ἄρτων, ταύτης δὲ οὐδὲ τὴν ἀρχὴν ἐμνημόνευσε. Προσέχων οὖν τῇ διαφορᾷ τῶν κατὰ τοὺς τόπους ἐπὶ τοῖς ἄρτοις γεγραμμένων, τούτους νομίζω τάγματος εἶναι διαφέροντος παρ' ἐκείνους· διόπερ οὗτοι μὲν ἐν ὄρει τρέφονται, ἐκεῖνοι δὲ ἐν ἐρήμῳ τόπῳ, καὶ οὗτοι μὲν τρεῖς παραμείναντες τῷ Ἰησοῦ ἡμέρας, ἐκεῖνοι δὲ μίαν, ἧς ἐν τῇ ἑσπέρᾳ ἐτράφησαν. Ἔτι δὲ εἰ μὴ ταὐτόν ἐστι τὸ ἀφ' ἑαυτοῦ ποιῆσαι τὸν Ἰησοῦν τῷ ἀπὸ τῶν μαθητῶν ἀκούσαντα πρᾶξαι, ὅρα εἰ μὴ διαφέρουσιν οἱ εὐεργετηθέντες ὑπὸ τοῦ Ἰησοῦ αὐτόθεν ἐπὶ τῷ εὐεργετῆσαι θρέψαντος αὐτούς ***. Εἰ δὲ κατὰ τὸν Ἰωάννην κρίθινοι ἦσαν οἱ ἄρτοι, ἀφ' ὧν «ἐπερίσσευσαν» οἱ δώδεκα κόφινοι, οὐδὲν δὲ τοιοῦτον περὶ τούτων λέγεται, πῶς οὐ βελτίους οὗτοι παρὰ τοὺς προτέρους; Κἀκείνων μὲν «τοὺς ἀρρώστους ἐθεράπευσεν», ἐνταῦθα δὲ τοὺς μετὰ τῶν ὄχλων οὐκ ἀρρώστους θεραπεύει, ἀλλὰ τυφλοὺς καὶ χωλοὺς καὶ κωφοὺς καὶ κυλλούς· διὸ καὶ ἐπὶ τούτοις μὲν θαυμάζουσιν οἱ τετρακισχίλιοι, ἐπὶ δὲ τοῖς ἀρρώστοις οὐδὲν τοιοῦτον λέλεκται. Κρείττους δέ εἰσιν, οἶμαι, οἱ φαγόντες ἀπὸ τῶν ἑπτὰ εὐχαριστηθέντων ἄρτων τῶν φαγόντων ἀπὸ τῶν πέντε εὐλογηθέντων, καὶ οἱ φαγόντες ἀπὸ τῶν ὀλίγων ἰχθυδίων παρὰ τοὺς φαγόντας ἀπὸ τῶν δύο· τάχα δὲ καὶ οἱ ἀναπεσόντες ἐπὶ τὴν γῆν παρὰ τοὺς ἀνακλιθέντας «ἐπὶ τοῦ χόρτου». Καὶ ἐκεῖνοι μὲν ἀπὸ ὀλιγωτέρων ἄρτων «δώδεκα κοφίνους» καταλείπουσιν, οὗτοι δὲ ἀπὸ πλειόνων ἑπτὰ σπυρίδας, τῷ χωρητικώτεροι εἶναι μειζόνων. Καὶ τάχα οὗτοι μὲν ἐπιβαίνουσι πάντων τῶν γηΐνων καὶ ἀναπίπτουσιν ἐπ' αὐτῶν, οἱ δ' «ἐπὶ τοῦ χόρτου» ἐπὶ μόνης τῆς σαρκὸς αὐτῶν· «πᾶσα» γὰρ «σὰρξ χόρτος». Πρόσχες καὶ μετὰ ταῦτα ὅτι τούτους ἀπολῦσαι ὁ Ἰησοῦς νήστεις οὐ θέλει, ἵνα μὴ ἐκλυθῶσιν ὡς κενοὶ τῶν ἄρτων Ἰησοῦ, καὶ ἔτι ἐν τῇ ὁδῷ τυγχάνοντες τῇ ἐπὶ τὰ οἰκεῖα βλαβῶσι. Σημείωσαι δὲ εἴ που ἀναγέγραπται ὁ Ἰησοῦς ἀπολελυκέναι, ἵν' ἴδῃς διαφορὰν τῶν μετὰ τὸ τραφῆναι ὑπ' αὐτοῦ ἀπολυθέντων καὶ τῶν ἄλλως ἀπολυθέντων· παράδειγμα δὲ ἄλλως ἀπολυθέντος τὸ «γύναι, ἀπολέλυσαι τῆς ἀσθενείας σου». Πρὸς δὲ τούτοις οἱ μὲν ἀεὶ συνόντες τῷ Ἰησοῦ μαθηταὶ οὐκ ἀπολύονται ἀπ' αὐτοῦ, οἱ δὲ ὄχλοι φαγόντες ἀπολύονται. Καθὰ πάλιν οἱ μαθηταὶ μηδὲν μέγα φρονοῦντες περὶ τῆς Χαναναίας φασίν· «Ἀπόλυσον αὐτήν, ὅτι κράζει ὄπισθεν ἡμῶν», ὁ δὲ σωτὴρ οὐδαμῶς αὐτὴν ἀπολύων φαίνεται· εἰπὼν γὰρ
37
αὐτῇ· «Ὦ γύναι, μεγάλη σου ἡ πίστις· γενηθήτω σοι ὡς θέλεις», ἰάσατο μὲν τὴν θυγατέρα αὐτῆς «ἀπὸ τῆς ὥρας ἐκείνης», οὐ μέντοι γέγραπται ὅτι ἀπέλυσεν αὐτήν. Τοσαῦτα καὶ εἰς τὸ ἐκκείμενον ῥητὸν ἐπὶ τοῦ παρόντος ἐξετάσαι καὶ ἰδεῖν δεδυνήμεθα.
38
Continue reading PG 13: Commentariorum Series →≣ entire volume