Diplomatic text · TLG-E clean (diplomatic Greek; primary witness) + khazarzar (second witness) — PG column chips mark the printed columns.
Series of CommentariesCommentariorum Series
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
PG 13:1599τὴν οὖν πρώτην ἐρωτηθεὶς ἐπήγαγε καὶ τὴν δευτέραν, οὐδὲν αὐτῆς ἀποδέουσαν. εἰ δὲ ἔστι τις πρώτη ἐντολὴ καὶ ἄλλη δευτέρα, εἴη ἄν τις καὶ τρίτη καὶ ἄλλη τετάρτη καὶ καθεξῆς. [ἀκούσαντες γὰρ] γεγραμμένου ἐν τῷ νόμῳ περὶ «τῶν» θείων ῥημάτων ὅτι «ἀφάψατε αὐτὰ ἐπὶ τῆς χειρὸς ὑμῶν, καὶ ἔσται ἀσάλευτα πρὸ ὀφθαλμῶν ὑμῶν» οἱ τὰ ἔργα αὐτῶν ποιοῦντες «πρὸς τὸ θεαθῆναι τοῖς ἀνθρώποις», γράψαντές τινα τοῦ νόμου ῥητὰ εἰς περικομμάτια διφθερίων δύο καὶ περιδήσαντες τὸ μὲν ἕτερον φοροῦσιν ὡς στέφανον ἐπὶ «τῆς» κεφαλῆς τιθέντες κατὰ τοῦ μετώπου τὸ γεγραμμένον, τὸ δὲ ἕτερον κατὰ τοῦ βραχίονος τῆς ἑτέρας τῶν χειρῶν· καὶ καλοῦσι ταῦτα «φυλακτήρια». οὕτω δὲ καὶ περὶ κρασπέδου τι εὑρόντες ἐν «τῷ» Δευτερονομίῳ οἴονται τηρεῖν τὸν νόμον κράσπεδόν τι ποιήσαντες ἐπί τινος κλώσματος ὃ φοροῦσιν ἐπὶ τοῖς ἐνδύμασι. «Οὐ δύνανται γὰρ τὸν ἐν τοῖς δώδεκα τεταγμένον Ζαχαρίαν υἱὸν Βαραχίου ἀνῃρηκέναι οἱ νῦν ὑπὸ τοῦ σωτῆρος ὀνειδιζόμενοι.
τὴν οὖν πρώτην ἐρωτηθεὶς ἐπήγαγε καὶ τὴν δευτέραν, οὐδὲν αὐτῆς ἀποδέουσαν. εἰ δὲ ἔστι τις πρώτη ἐντολὴ καὶ ἄλλη δευτέρα, εἴη ἄν τις καὶ τρίτη καὶ ἄλλη τετάρτη καὶ καθεξῆς. [ἀκούσαντες γὰρ] γεγραμμένου ἐν τῷ νόμῳ περὶ «τῶν» θείων ῥημάτων ὅτι «ἀφάψατε αὐτὰ ἐπὶ τῆς χειρὸς ὑμῶν, καὶ ἔσται ἀσάλευτα πρὸ ὀφθαλμῶν ὑμῶν» οἱ τὰ ἔργα αὐτῶν ποιοῦντες «πρὸς τὸ θεαθῆναι τοῖς ἀνθρώποις», γράψαντές τινα τοῦ νόμου ῥητὰ εἰς περικομμάτια διφθερίων δύο καὶ περιδήσαντες τὸ μὲν ἕτερον φοροῦσιν ὡς στέφανον ἐπὶ «τῆς» κεφαλῆς τιθέντες κατὰ τοῦ μετώπου τὸ γεγραμμένον, τὸ δὲ ἕτερον κατὰ τοῦ βραχίονος τῆς ἑτέρας τῶν χειρῶν· καὶ καλοῦσι ταῦτα «φυλακτήρια». οὕτω δὲ καὶ περὶ κρασπέδου τι εὑρόντες ἐν «τῷ» Δευτερονομίῳ οἴονται τηρεῖν τὸν νόμον κράσπεδόν τι ποιήσαντες ἐπί τινος κλώσματος ὃ φοροῦσιν ἐπὶ τοῖς ἐνδύμασι. «Οὐ δύνανται γὰρ τὸν ἐν τοῖς δώδεκα τεταγμένον Ζαχαρίαν υἱὸν Βαραχίου ἀνῃρηκέναι οἱ νῦν ὑπὸ τοῦ σωτῆρος ὀνειδιζόμενοι.
PG 13:1607ἀλλ’ εἰκὸς [καθώς φησιν Ἰώσηππος] Ζαχαρίαν νῦν λέγεσθαι τὸν Ἰωάννου πατέρα,» περὶ οὗ ἀπὸ μὲν γραφῶν δεῖξαι οὐκ ἔχομεν οὔτε ὅτι υἱὸς ἦν Βαραχίου, οὔτε ὅτι οἱ γραμματεῖς «καὶ οἱ Φαρισαῖοι» ἐφόνευσαν αὐτὸν «μεταξὺ τοῦ ναοῦ καὶ τοῦ θυσιαστηρίου». «ἀλλ’ ἦλθεν εἰς ἡμᾶς τοιαύτη τις παράδοσις,» ὡς ἄρα ὄντος τινὸς περὶ τὸν ναὸν τόπου, ἔνθα ἐξῆν τὰς «μὲν» παρθένους εἰσιέναι καὶ προσκυνεῖν τῷ θεῷ, «τὰς δὲ ἤδη πεπειραμένας κοίτην ἀνδρὸς οὐκ ἐπέτρεπον ἐν ἐκείνῳ. ἡ οὖν Μαρία» μετὰ τὸ γεννῆσαι τὸν σωτῆρα [ἡμῶν] ἐλθοῦσα προσκυνῆσαι ἔστη ἐν τῷ τόπῳ τῶν παρθένων. «καὶ κωλυόντων τῶν εἰδότων αὐτὴν γεννήσασαν ὁ Ζαχαρίας ἔλεγε τοῖς κωλύουσιν ἀξίαν αὐτὴν εἶναι τοῦ τόπου τῶν παρθένων ἔτι παρθένον οὖσαν. ὡς οὖν» σαφῶς παρανομοῦντα καὶ εἰς «τὸν» τόπον τῶν παρθένων ἐπιτρέποντα γυναῖκα γίνεσθαι ἀπέκτειναν «μεταξὺ τοῦ ναοῦ καὶ τοῦ θυσιαστηρίου» οἱ τῆς γενεᾶς ἐκείνης. ὀνειδίζονται γοῦν ὑπὸ τοῦ σωτῆρος οὐχ ὡς υἱοὶ τῶν τοὺς προφήτας ἀποκτεινάντων καὶ τὸν Ζαχαρίαν μετὰ τῶν προφητῶν, ἀλλ’ ὡς αὐτοὶ φονεύσαντες.
ἀλλ’ εἰκὸς [καθώς φησιν Ἰώσηππος] Ζαχαρίαν νῦν λέγεσθαι τὸν Ἰωάννου πατέρα,» περὶ οὗ ἀπὸ μὲν γραφῶν δεῖξαι οὐκ ἔχομεν οὔτε ὅτι υἱὸς ἦν Βαραχίου, οὔτε ὅτι οἱ γραμματεῖς «καὶ οἱ Φαρισαῖοι» ἐφόνευσαν αὐτὸν «μεταξὺ τοῦ ναοῦ καὶ τοῦ θυσιαστηρίου». «ἀλλ’ ἦλθεν εἰς ἡμᾶς τοιαύτη τις παράδοσις,» ὡς ἄρα ὄντος τινὸς περὶ τὸν ναὸν τόπου, ἔνθα ἐξῆν τὰς «μὲν» παρθένους εἰσιέναι καὶ προσκυνεῖν τῷ θεῷ, «τὰς δὲ ἤδη πεπειραμένας κοίτην ἀνδρὸς οὐκ ἐπέτρεπον ἐν ἐκείνῳ. ἡ οὖν Μαρία» μετὰ τὸ γεννῆσαι τὸν σωτῆρα [ἡμῶν] ἐλθοῦσα προσκυνῆσαι ἔστη ἐν τῷ τόπῳ τῶν παρθένων. «καὶ κωλυόντων τῶν εἰδότων αὐτὴν γεννήσασαν ὁ Ζαχαρίας ἔλεγε τοῖς κωλύουσιν ἀξίαν αὐτὴν εἶναι τοῦ τόπου τῶν παρθένων ἔτι παρθένον οὖσαν. ὡς οὖν» σαφῶς παρανομοῦντα καὶ εἰς «τὸν» τόπον τῶν παρθένων ἐπιτρέποντα γυναῖκα γίνεσθαι ἀπέκτειναν «μεταξὺ τοῦ ναοῦ καὶ τοῦ θυσιαστηρίου» οἱ τῆς γενεᾶς ἐκείνης. ὀνειδίζονται γοῦν ὑπὸ τοῦ σωτῆρος οὐχ ὡς υἱοὶ τῶν τοὺς προφήτας ἀποκτεινάντων καὶ τὸν Ζαχαρίαν μετὰ τῶν προφητῶν, ἀλλ’ ὡς αὐτοὶ φονεύσαντες.
PG 13:1614οὐ θαυμαστὸν δέ, εἰ ἔτυχεν ὥσπερ ὁμωνύμους εἶναι τὸν πατέρα Ἰωάννου Ζαχαρίαν τοῦ ἐν τοῖς δώδεκα. «οὕτω» καὶ τὸν πατέρα τοῦ πατρός. εἰ γὰρ καὶ ὤφθη τισὶν ἁγίοις μετὰ τὴν ἀνάστασιν, ἀλλ’ οὐχὶ τοῖς ἀπίστοις Ἰουδαίοις. ἐπεὶ δὲ καὶ ἀναγωγῆς δεῖται τὸ ῥητόν, [
facientes sub pondere gravium mandatorum eos A suffocatum, et fornicationem? Sed illi docent secundum litteram: Legem, Legis sensum spiritaliter non intelligentes, sicut de illis ait Apostolus 45: *Finis autem est legis charitas de corde puro et fide non flecta; a quibus quidam aberrantes conversi sunt in vaniloquium, volentes esse legis doctores, non intelligentes neque quæ loquuntur, neque de quibus affirmant.* Qui enim legem Moysi exponunt secundum litteram, cadentes a dilectione quæ est ex corde puro, et a fide non flecta, in quibus posita est lex spiritalis, omnes vaniloqui sunt. Vaniloquium enim est circumcisio, azyma, pascha, et de mundis et immundis secundum litteram Legis. Hergo qui conversi sunt in vaniloquium, et volunt esse legis doctores, nec tamen sunt secundum veritatem legis, dicunt quidem Legis mandata, non autem intelligunt ea quæ dicunt, nec quid significat legis dicta de quibus affirmant. Ideo dicit de illis Salvator 46: *Dicunt enim, et non faciunt, utputa, dicunt de circumcisione, de pascha, de azymis, de escis, de festivitatibus, de Neomeniis, de Sabbatis, cæterisque legis mandatis, non autem faciunt secundum voluntatem legis, nec enim circumcuntur, sicut est legis voluntas. Unde ait Apostolus 47: Nos enim sumus circumcisio, qui Spirituus Deo servimus, et non in carne confidimus.* Nec immolant pascha, ignorantes quod Pascha nostrum pro nobis immolatus est Christus. Nec manducant azyma secundum legis propositum, quod interpretatur Apostolus, dicens 48: *Epulemur, non in fermento veteri, neque in fermento malitä et nequitioæ, sed in azymis sinceritatis et veriatis.* Sed nec corporaliter pascha celebrant, cum præcipiat lex 49 in Jerusalem civitatem quam elegit Dominus Deus, oportere immolare agnum, et ter in anno apparere omnem masculum in conspectu Domini Dei. Nos autem qui discipuli sumus Jesu, intelligentes eos qui sedent super cathedram Moysi, Scribas et Pharisæos servantes circumcisiones et cætera corporalia legis mandata, longe autem constitutos a spiritalibus legis mandatis, quæcunque dicunt nobis ex lege, intelligentes semsum legis facimus et servamus, nequaquam facientes secundum opera eorum. Nam quæ loquuntur, ex lege quidem videntur dicere, tamen sicut lex docet non faciunt. Nec enim suscipiunt charitatem in corde puro, nec fidem non flectam, in quibus sensus legis positus est; nec intelligunt velam esse super litteram legis, nec audiunt Prophetam hæc intelligentem pariter et petentem: *Revela ocu-los meos, et considerabo mirabilia de lege tua 50.* Et sic alligant onera gravia, et, sicut Lucas ait, importabilia, et imponunt super humeros discipulorum audientium se. Nam corporalia legis mandata secundum litteram onera sunt gravia et alligationes non leves, sicut Petrus testatur in Actibus apostolo- facientes sub pondere gravium mandatorum eos A suffocatum, et fornicationem? Sed illi docent secundum litteram: Legem, Legis sensum spiritaliter non intelligentes, sicut de illis ait Apostolus 45: *Finis autem est legis charitas de corde puro et fide non flecta; a quibus quidam aberrantes conversi sunt in vaniloquium, volentes esse legis doctores, non intelligentes neque quæ loquuntur, neque de quibus affirmant.* Qui enim legem Moysi exponunt secundum litteram, cadentes a dilectione quæ est ex corde puro, et a fide non flecta, in quibus posita est lex spiritalis, omnes vaniloqui sunt. Vaniloquium enim est circumcisio, azyma, pascha, et de mundis et immundis secundum litteram Legis. Hergo qui conversi sunt in vaniloquium, et volunt esse legis doctores, nec tamen sunt secundum veritatem legis, dicunt quidem Legis mandata, non autem intelligunt ea quæ dicunt, nec quid significat legis dicta de quibus affirmant. Ideo dicit de illis Salvator 46: *Dicunt enim, et non faciunt, utputa, dicunt de circumcisione, de pascha, de azymis, de escis, de festivitatibus, de Neomeniis, de Sabbatis, cæterisque legis mandatis, non autem faciunt secundum voluntatem legis, nec enim circumcuntur, sicut est legis voluntas. Unde ait Apostolus 47: Nos enim sumus circumcisio, qui Spirituus Deo servimus, et non in carne confidimus.* Nec immolant pascha, ignorantes quod Pascha nostrum pro nobis immolatus est Christus. Nec manducant azyma secundum legis propositum, quod interpretatur Apostolus, dicens 48: *Epulemur, non in fermento veteri, neque in fermento malitä et nequitioæ, sed in azymis sinceritatis et veriatis.* Sed nec corporaliter pascha celebrant, cum præcipiat lex 49 in Jerusalem civitatem quam elegit Dominus Deus, oportere immolare agnum, et ter in anno apparere omnem masculum in conspectu Domini Dei. Nos autem qui discipuli sumus Jesu, intelligentes eos qui sedent super cathedram Moysi, Scribas et Pharisæos servantes circumcisiones et cætera corporalia legis mandata, longe autem constitutos a spiritalibus legis mandatis, quæcunque dicunt nobis ex lege, intelligentes semsum legis facimus et servamus, nequaquam facientes secundum opera eorum. Nam quæ loquuntur, ex lege quidem videntur dicere, tamen sicut lex docet non faciunt. Nec enim suscipiunt charitatem in corde puro, nec fidem non flectam, in quibus sensus legis positus est; nec intelligunt velam esse super litteram legis, nec audiunt Prophetam hæc intelligentem pariter et petentem: *Revela ocu-los meos, et considerabo mirabilia de lege tua 50.* Et sic alligant onera gravia, et, sicut Lucas ait, importabilia, et imponunt super humeros discipulorum audientium se. Nam corporalia legis mandata secundum litteram onera sunt gravia et alligationes non leves, sicut Petrus testatur in Actibus apostolo- facientes sub pondere gravium mandatorum eos A suffocatum, et fornicationem? Sed illi docent secundum litteram: Legem, Legis sensum spiritaliter non intelligentes, sicut de illis ait Apostolus 45: *Finis autem est legis charitas de corde puro et fide non flecta; a quibus quidam aberrantes conversi sunt in vaniloquium, volentes esse legis doctores, non intelligentes neque quæ loquuntur, neque de quibus affirmant.* Qui enim legem Moysi exponunt secundum litteram, cadentes a dilectione quæ est ex corde puro, et a fide non flecta, in quibus posita est lex spiritalis, omnes vaniloqui sunt. Vaniloquium enim est circumcisio, azyma, pascha, et de mundis et immundis secundum litteram Legis. Hergo qui conversi sunt in vaniloquium, et volunt esse legis doctores, nec tamen sunt secundum veritatem legis, dicunt quidem Legis mandata, non autem intelligunt ea quæ dicunt, nec quid significat legis dicta de quibus affirmant. Ideo dicit de illis Salvator 46: *Dicunt enim, et non faciunt, utputa, dicunt de circumcisione, de pascha, de azymis, de escis, de festivitatibus, de Neomeniis, de Sabbatis, cæterisque legis mandatis, non autem faciunt secundum voluntatem legis, nec enim circumcuntur, sicut est legis voluntas. Unde ait Apostolus 47: Nos enim sumus circumcisio, qui Spirituus Deo servimus, et non in carne confidimus.* Nec immolant pascha, ignorantes quod Pascha nostrum pro nobis immolatus est Christus. Nec manducant azyma secundum legis propositum, quod interpretatur Apostolus, dicens 48: *Epulemur, non in fermento veteri, neque in fermento malitä et nequitioæ, sed in azymis sinceritatis et veriatis.* Sed nec corporaliter pascha celebrant, cum præcipiat lex 49 in Jerusalem civitatem quam elegit Dominus Deus, oportere immolare agnum, et ter in anno apparere omnem masculum in conspectu Domini Dei. Nos autem qui discipuli sumus Jesu, intelligentes eos qui sedent super cathedram Moysi, Scribas et Pharisæos servantes circumcisiones et cætera corporalia legis mandata, longe autem constitutos a spiritalibus legis mandatis, quæcunque dicunt nobis ex lege, intelligentes semsum legis facimus et servamus, nequaquam facientes secundum opera eorum. Nam quæ loquuntur, ex lege quidem videntur dicere, tamen sicut lex docet non faciunt. Nec enim suscipiunt charitatem in corde puro, nec fidem non flectam, in quibus sensus legis positus est; nec intelligunt velam esse super litteram legis, nec audiunt Prophetam hæc intelligentem pariter et petentem: *Revela ocu-los meos, et considerabo mirabilia de lege tua 50.* Et sic alligant onera gravia, et, sicut Lucas ait, importabilia, et imponunt super humeros discipulorum audientium se. Nam corporalia legis mandata secundum litteram onera sunt gravia et alligationes non leves, sicut Petrus testatur in Actibus apostolo- facientes sub pondere gravium mandatorum eos A suffocatum, et fornicationem? Sed illi docent secundum litteram: Legem, Legis sensum spiritaliter non intelligentes, sicut de illis ait Apostolus 45: *Finis autem est legis charitas de corde puro et fide non flecta; a quibus quidam aberrantes conversi sunt in vaniloquium, volentes esse legis doctores, non intelligentes neque quæ loquuntur, neque de quibus affirmant.* Qui enim legem Moysi exponunt secundum litteram, cadentes a dilectione quæ est ex corde puro, et a fide non flecta, in quibus posita est lex spiritalis, omnes vaniloqui sunt. Vaniloquium enim est circumcisio, azyma, pascha, et de mundis et immundis secundum litteram Legis. Hergo qui conversi sunt in vaniloquium, et volunt esse legis doctores, nec tamen sunt secundum veritatem legis, dicunt quidem Legis mandata, non autem intelligunt ea quæ dicunt, nec quid significat legis dicta de quibus affirmant. Ideo dicit de illis Salvator 46: *Dicunt enim, et non faciunt, utputa, dicunt de circumcisione, de pascha, de azymis, de escis, de festivitatibus, de Neomeniis, de Sabbatis, cæterisque legis mandatis, non autem faciunt secundum voluntatem legis, nec enim circumcuntur, sicut est legis voluntas. Unde ait Apostolus 47: Nos enim sumus circumcisio, qui Spirituus Deo servimus, et non in carne confidimus.* Nec immolant pascha, ignorantes quod Pascha nostrum pro nobis immolatus est Christus. Nec manducant azyma secundum legis propositum, quod interpretatur Apostolus, dicens 48: *Epulemur, non in fermento veteri, neque in fermento malitä et nequitioæ, sed in azymis sinceritatis et veriatis.* Sed nec corporaliter pascha celebrant, cum præcipiat lex 49 in Jerusalem civitatem quam elegit Dominus Deus, oportere immolare agnum, et ter in anno apparere omnem masculum in conspectu Domini Dei. Nos autem qui discipuli sumus Jesu, intelligentes eos qui sedent super cathedram Moysi, Scribas et Pharisæos servantes circumcisiones et cætera corporalia legis mandata, longe autem constitutos a spiritalibus legis mandatis, quæcunque dicunt nobis ex lege, intelligentes semsum legis facimus et servamus, nequaquam facientes secundum opera eorum. Nam quæ loquuntur, ex lege quidem videntur dicere, tamen sicut lex docet non faciunt. Nec enim suscipiunt charitatem in corde puro, nec fidem non flectam, in quibus sensus legis positus est; nec intelligunt velam esse super litteram legis, nec audiunt Prophetam hæc intelligentem pariter et petentem: *Revela ocu-los meos, et considerabo mirabilia de lege tua 50.* Et sic alligant onera gravia, et, sicut Lucas ait, importabilia, et imponunt super humeros discipulorum audientium se. Nam corporalia legis mandata secundum litteram onera sunt gravia et alligationes non leves, sicut Petrus testatur in Actibus apostolo- facientes sub pondere gravium mandatorum eos A suffocatum, et fornicationem? Sed illi docent secundum litteram: Legem, Legis sensum spiritaliter non intelligentes, sicut de illis ait Apostolus 45: *Finis autem est legis charitas de corde puro et fide non flecta; a quibus quidam aberrantes conversi sunt in vaniloquium, volentes esse legis doctores, non intelligentes neque quæ loquuntur, neque de quibus affirmant.* Qui enim legem Moysi exponunt secundum litteram, cadentes a dilectione quæ est ex corde puro, et a fide non flecta, in quibus posita est lex spiritalis, omnes vaniloqui sunt. Vaniloquium enim est circumcisio, azyma, pascha, et de mundis et immundis secundum litteram Legis. Hergo qui conversi sunt in vaniloquium, et volunt esse legis doctores, nec tamen sunt secundum veritatem legis, dicunt quidem Legis mandata, non autem intelligunt ea quæ dicunt, nec quid significat legis dicta de quibus affirmant. Ideo dicit de illis Salvator 46: *Dicunt enim, et non faciunt, utputa, dicunt de circumcisione, de pascha, de azymis, de escis, de festivitatibus, de Neomeniis, de Sabbatis, cæterisque legis mandatis, non autem faciunt secundum voluntatem legis, nec enim circumcuntur, sicut est legis voluntas. Unde ait Apostolus 47: Nos enim sumus circumcisio, qui Spirituus Deo servimus, et non in carne confidimus.* Nec immolant pascha, ignorantes quod Pascha nostrum pro nobis immolatus est Christus. Nec manducant azyma secundum legis propositum, quod interpretatur Apostolus, dicens 48: *Epulemur, non in fermento veteri, neque in fermento malitä et nequitioæ, sed in azymis sinceritatis et veriatis.* Sed nec corporaliter pascha celebrant, cum præcipiat lex 49 in Jerusalem civitatem quam elegit Dominus Deus, oportere immolare agnum, et ter in anno apparere omnem masculum in conspectu Domini Dei. Nos autem qui discipuli sumus Jesu, intelligentes eos qui sedent super cathedram Moysi, Scribas et Pharisæos servantes circumcisiones et cætera corporalia legis mandata, longe autem constitutos a spiritalibus legis mandatis, quæcunque dicunt nobis ex lege, intelligentes semsum legis facimus et servamus, nequaquam facientes secundum opera eorum. Nam quæ loquuntur, ex lege quidem videntur dicere, tamen sicut lex docet non faciunt. Nec enim suscipiunt charitatem in corde puro, nec fidem non flectam, in quibus sensus legis positus est; nec intelligunt velam esse super litteram legis, nec audiunt Prophetam hæc intelligentem pariter et petentem: *Revela ocu-los meos, et considerabo mirabilia de lege tua 50.* Et sic alligant onera gravia, et, sicut Lucas ait, importabilia, et imponunt super humeros discipulorum audientium se. Nam corporalia legis mandata secundum litteram onera sunt gravia et alligationes non leves, sicut Petrus testatur in Actibus apostolo- facientes sub pondere gravium mandatorum eos A suffocatum, et fornicationem? Sed illi docent secundum litteram: Legem, Legis sensum spiritaliter non intelligentes, sicut de illis ait Apostolus 45: *Finis autem est legis charitas de corde puro et fide non flecta; a quibus quidam aberrantes conversi sunt in vaniloquium, volentes esse legis doctores, non intelligentes neque quæ loquuntur, neque de quibus affirmant.* Qui enim legem Moysi exponunt secundum litteram, cadentes a dilectione quæ est ex corde puro, et a fide non flecta, in quibus posita est lex spiritalis, omnes vaniloqui sunt. Vaniloquium enim est circumcisio, azyma, pascha, et de mundis et immundis secundum litteram Legis. Hergo qui conversi sunt in vaniloquium, et volunt esse legis doctores, nec tamen sunt secundum veritatem legis, dicunt quidem Legis mandata, non autem intelligunt ea quæ dicunt, nec quid significat legis dicta de quibus affirmant. Ideo dicit de illis Salvator 46: *Dicunt enim, et non faciunt, utputa, dicunt de circumcisione, de pascha, de azymis, de escis, de festivitatibus, de Neomeniis, de Sabbatis, cæterisque legis mandatis, non autem faciunt secundum voluntatem legis, nec enim circumcuntur, sicut est legis voluntas. Unde ait Apostolus 47: Nos enim sumus circumcisio, qui Spirituus Deo servimus, et non in carne confidimus.* Nec immolant pascha, ignorantes quod Pascha nostrum pro nobis immolatus est Christus. Nec manducant azyma secundum legis propositum, quod interpretatur Apostolus, dicens 48: *Epulemur, non in fermento veteri, neque in fermento malitä et nequitioæ, sed in azymis sinceritatis et veriatis.* Sed nec corporaliter pascha celebrant, cum præcipiat lex 49 in Jerusalem civitatem quam elegit Dominus Deus, oportere immolare agnum, et ter in anno apparere omnem masculum in conspectu Domini Dei. Nos autem qui discipuli sumus Jesu, intelligentes eos qui sedent super cathedram Moysi, Scribas et Pharisæos servantes circumcisiones et cætera corporalia legis mandata, longe autem constitutos a spiritalibus legis mandatis, quæcunque dicunt nobis ex lege, intelligentes semsum legis facimus et servamus, nequaquam facientes secundum opera eorum. Nam quæ loquuntur, ex lege quidem videntur dicere, tamen sicut lex docet non faciunt. Nec enim suscipiunt charitatem in corde puro, nec fidem non flectam, in quibus sensus legis positus est; nec intelligunt velam esse super litteram legis, nec audiunt Prophetam hæc intelligentem pariter et petentem: *Revela ocu-los meos, et considerabo mirabilia de lege tua 50.* Et sic alligant onera gravia, et, sicut Lucas ait, importabilia, et imponunt super humeros discipulorum audientium se. Nam corporalia legis mandata secundum litteram onera sunt gravia et alligationes non leves, sicut Petrus testatur in Actibus apostolo- facientes sub pondere gravium mandatorum eos A suffocatum, et fornicationem? Sed illi docent secundum litteram: Legem, Legis sensum spiritaliter non intelligentes, sicut de illis ait Apostolus 45: *Finis autem est legis charitas de corde puro et fide non flecta; a quibus quidam aberrantes conversi sunt in vaniloquium, volentes esse legis doctores, non intelligentes neque quæ loquuntur, neque de quibus affirmant.* Qui enim legem Moysi exponunt secundum litteram, cadentes a dilectione quæ est ex corde puro, et a fide non flecta, in quibus posita est lex spiritalis, omnes vaniloqui sunt. Vaniloquium enim est circumcisio, azyma, pascha, et de mundis et immundis secundum litteram Legis. Hergo qui conversi sunt in vaniloquium, et volunt esse legis doctores, nec tamen sunt secundum veritatem legis, dicunt quidem Legis mandata, non autem intelligunt ea quæ dicunt, nec quid significat legis dicta de quibus affirmant. Ideo dicit de illis Salvator 46: *Dicunt enim, et non faciunt, utputa, dicunt de circumcisione, de pascha, de azymis, de escis, de festivitatibus, de Neomeniis, de Sabbatis, cæterisque legis mandatis, non autem faciunt secundum voluntatem legis, nec enim circumcuntur, sicut est legis voluntas. Unde ait Apostolus 47: Nos enim sumus circumcisio, qui Spirituus Deo servimus, et non in carne confidimus.* Nec immolant pascha, ignorantes quod Pascha nostrum pro nobis immolatus est Christus. Nec manducant azyma secundum legis propositum, quod interpretatur Apostolus, dicens 48: *Epulemur, non in fermento veteri, neque in fermento malitä et nequitioæ, sed in azymis sinceritatis et veriatis.* Sed nec corporaliter pascha celebrant, cum præcipiat lex 49 in Jerusalem civitatem quam elegit Dominus Deus, oportere immolare agnum, et ter in anno apparere omnem masculum in conspectu Domini Dei. Nos autem qui discipuli sumus Jesu, intelligentes eos qui sedent super cathedram Moysi, Scribas et Pharisæos servantes circumcisiones et cætera corporalia legis mandata, longe autem constitutos a spiritalibus legis mandatis, quæcunque dicunt nobis ex lege, intelligentes semsum legis facimus et servamus, nequaquam facientes secundum opera eorum. Nam quæ loquuntur, ex lege quidem videntur dicere, tamen sicut lex docet non faciunt. Nec enim suscipiunt charitatem in corde puro, nec fidem non flectam, in quibus sensus legis positus est; nec intelligunt velam esse super litteram legis, nec audiunt Prophetam hæc intelligentem pariter et petentem: *Revela ocu-los meos, et considerabo mirabilia de lege tua 50.* Et sic alligant onera gravia, et, sicut Lucas ait, importabilia, et imponunt super humeros discipulorum audientium se. Nam corporalia legis mandata secundum litteram onera sunt gravia et alligationes non leves, sicut Petrus testatur in Actibus apostolo- facientes sub pondere gravium mandatorum eos A suffocatum, et fornicationem? Sed illi docent secundum litteram: Legem, Legis sensum spiritaliter non intelligentes, sicut de illis ait Apostolus 45: *Finis autem est legis charitas de corde puro et fide non flecta; a quibus quidam aberrantes conversi sunt in vaniloquium, volentes esse legis doctores, non intelligentes neque quæ loquuntur, neque de quibus affirmant.* Qui enim legem Moysi exponunt secundum litteram, cadentes a dilectione quæ est ex corde puro, et a fide non flecta, in quibus posita est lex spiritalis, omnes vaniloqui sunt. Vaniloquium enim est circumcisio, azyma, pascha, et de mundis et immundis secundum litteram Legis. Hergo qui conversi sunt in vaniloquium, et volunt esse legis doctores, nec tamen sunt secundum veritatem legis, dicunt quidem Legis mandata, non autem intelligunt ea quæ dicunt, nec quid significat legis dicta de quibus affirmant. Ideo dicit de illis Salvator 46: *Dicunt enim, et non faciunt, utputa, dicunt de circumcisione, de pascha, de azymis, de escis, de festivitatibus, de Neomeniis, de Sabbatis, cæterisque legis mandatis, non
βδέλυγμα ἐρημώσεως] κατὰ ἀναγωγὴν ἑτερόδοξος λόγος καὶ ἀσεβὲς δόγμα εἰσαγόμενον ἀπὸ τῶν ῥητῶν τῆς γραφῆς, οἷς χρῶνται οἱ ἑτερόδοξοι. τὸ δὲ «ἑστὸς» δηλοῖ ὅτι κατασκευαῖς βεβαιοῦν θέλει τὰ ἑαυτοῦ δόγματα ὁ Ἀντίχριστος λόγος. ἀεὶ μὲν οὖν τὸν ἀναγινώσκοντα [μάλιστα] δεῖ σπεύδειν νοεῖν τὰς γραφάς, [μάλιστα κλ ] ὅτε δόγμα φανερὸν εἰς ἐρήμωσιν τῆς ψυχῆς πρόκειται [ φέρον εἰς ἐρήμωσιν τὴν ψυχὴν κτλ. Β ] . ἀποτιθεμένους τὸν παλαιὸν ἄνθρωπον [τοῦτο γάρ φησι τὸ ἱμάτιον] [οἱ κατὰ θεωρίαν ἐκλαμβάνοντες τὰ εἰρημένα φασί] τὸ βδέλυγμα ἕστηκε, πῶς ἔστιν ὧδε ἢ ὧδε; καὶ ὁ μὲν ἔξω τῆς πίστεως καὶ τοῦ τῆς ἐκκλησίας κανόνος καὶ τῆς γραφῆς λέγει· ἰδοὺ ἐν τῇ ἐρήμῳ. διὸ «ἐπιφέρεται·» μὴ ἐξέλθητε· ὁ γὰρ σοφίᾳ κοσμικῇ πιστεύσας ἐξῆλθε καὶ γέγονεν ἐθνικός.
facientes sub pondere gravium mandatorum eos A suffocatum, et fornicationem? Sed illi docent secundum litteram: Legem, Legis sensum spiritaliter non intelligentes, sicut de illis ait Apostolus 45: *Finis autem est legis charitas de corde puro et fide non flecta; a quibus quidam aberrantes conversi sunt in vaniloquium, volentes esse legis doctores, non intelligentes neque quæ loquuntur, neque de quibus affirmant.* Qui enim legem Moysi exponunt secundum litteram, cadentes a dilectione quæ est ex corde puro, et a fide non flecta, in quibus posita est lex spiritalis, omnes vaniloqui sunt. Vaniloquium enim est circumcisio, azyma, pascha, et de mundis et immundis secundum litteram Legis. Hergo qui conversi sunt in vaniloquium, et volunt esse legis doctores, nec tamen sunt secundum veritatem legis, dicunt quidem Legis mandata, non autem intelligunt ea quæ dicunt, nec quid significat legis dicta de quibus affirmant. Ideo dicit de illis Salvator 46: *Dicunt enim, et non faciunt, utputa, dicunt de circumcisione, de pascha, de azymis, de escis, de festivitatibus, de Neomeniis, de Sabbatis, cæterisque legis mandatis, non autem faciunt secundum voluntatem legis, nec enim circumcuntur, sicut est legis voluntas. Unde ait Apostolus 47: Nos enim sumus circumcisio, qui Spirituus Deo servimus, et non in carne confidimus.* Nec immolant pascha, ignorantes quod Pascha nostrum pro nobis immolatus est Christus. Nec manducant azyma secundum legis propositum, quod interpretatur Apostolus, dicens 48: *Epulemur, non in fermento veteri, neque in fermento malitä et nequitioæ, sed in azymis sinceritatis et veriatis.* Sed nec corporaliter pascha celebrant, cum præcipiat lex 49 in Jerusalem civitatem quam elegit Dominus Deus, oportere immolare agnum, et ter in anno apparere omnem masculum in conspectu Domini Dei. Nos autem qui discipuli sumus Jesu, intelligentes eos qui sedent super cathedram Moysi, Scribas et Pharisæos servantes circumcisiones et cætera corporalia legis mandata, longe autem constitutos a spiritalibus legis mandatis, quæcunque dicunt nobis ex lege, intelligentes semsum legis facimus et servamus, nequaquam facientes secundum opera eorum. Nam quæ loquuntur, ex lege quidem videntur dicere, tamen sicut lex docet non faciunt. Nec enim suscipiunt charitatem in corde puro, nec fidem non flectam, in quibus sensus legis positus est; nec intelligunt velam esse super litteram legis, nec audiunt Prophetam hæc intelligentem pariter et petentem: *Revela ocu-los meos, et considerabo mirabilia de lege tua 50.* Et sic alligant onera gravia, et, sicut Lucas ait, importabilia, et imponunt super humeros discipulorum audientium se. Nam corporalia legis mandata secundum litteram onera sunt gravia et alligationes non leves, sicut Petrus testatur in Actibus apostolo- facientes sub pondere gravium mandatorum eos A suffocatum, et fornicationem? Sed illi docent secundum litteram: Legem, Legis sensum spiritaliter non intelligentes, sicut de illis ait Apostolus 45: *Finis autem est legis charitas de corde puro et fide non flecta; a quibus quidam aberrantes conversi sunt in vaniloquium, volentes esse legis doctores, non intelligentes neque quæ loquuntur, neque de quibus affirmant.* Qui enim legem Moysi exponunt secundum litteram, cadentes a dilectione quæ est ex corde puro, et a fide non flecta, in quibus posita est lex spiritalis, omnes vaniloqui sunt. Vaniloquium enim est circumcisio, azyma, pascha, et de mundis et immundis secundum litteram Legis. Hergo qui conversi sunt in vaniloquium, et volunt esse legis doctores, nec tamen sunt secundum veritatem legis, dicunt quidem Legis mandata, non autem intelligunt ea quæ dicunt, nec quid significat legis dicta de quibus affirmant. Ideo dicit de illis Salvator 46: *Dicunt enim, et non faciunt, utputa, dicunt de circumcisione, de pascha, de azymis, de escis, de festivitatibus, de Neomeniis, de Sabbatis, cæterisque legis mandatis, non autem faciunt secundum voluntatem legis, nec enim circumcuntur, sicut est legis voluntas. Unde ait Apostolus 47: Nos enim sumus circumcisio, qui Spirituus Deo servimus, et non in carne confidimus.* Nec immolant pascha, ignorantes quod Pascha nostrum pro nobis immolatus est Christus. Nec manducant azyma secundum legis propositum, quod interpretatur Apostolus, dicens 48: *Epulemur, non in fermento veteri, neque in fermento malitä et nequitioæ, sed in azymis sinceritatis et veriatis.* Sed nec corporaliter pascha celebrant, cum præcipiat lex 49 in Jerusalem civitatem quam elegit Dominus Deus, oportere immolare agnum, et ter in anno apparere omnem masculum in conspectu Domini Dei. Nos autem qui discipuli sumus Jesu, intelligentes eos qui sedent super cathedram Moysi, Scribas et Pharisæos servantes circumcisiones et cætera corporalia legis mandata, longe autem constitutos a spiritalibus legis mandatis, quæcunque dicunt nobis ex lege, intelligentes semsum legis facimus et servamus, nequaquam facientes secundum opera eorum. Nam quæ loquuntur, ex lege quidem videntur dicere, tamen sicut lex docet non faciunt. Nec enim suscipiunt charitatem in corde puro, nec fidem non flectam, in quibus sensus legis positus est; nec intelligunt velam esse super litteram legis, nec audiunt Prophetam hæc intelligentem pariter et petentem: *Revela ocu-los meos, et considerabo mirabilia de lege tua 50.* Et sic alligant onera gravia, et, sicut Lucas ait, importabilia, et imponunt super humeros discipulorum audientium se. Nam corporalia legis mandata secundum litteram onera sunt gravia et alligationes non leves, sicut Petrus testatur in Actibus apostolo- facientes sub pondere gravium mandatorum eos A suffocatum, et fornicationem? Sed illi docent secundum litteram: Legem, Legis sensum spiritaliter non intelligentes, sicut de illis ait Apostolus 45: *Finis autem est legis charitas de corde puro et fide non flecta; a quibus quidam aberrantes conversi sunt in vaniloquium, volentes esse legis doctores, non intelligentes neque quæ loquuntur, neque de quibus affirmant.* Qui enim legem Moysi exponunt secundum litteram, cadentes a dilectione quæ est ex corde puro, et a fide non flecta, in quibus posita est lex spiritalis, omnes vaniloqui sunt. Vaniloquium enim est circumcisio, azyma, pascha, et de mundis et immundis secundum litteram Legis. Hergo qui conversi sunt in vaniloquium, et volunt esse legis doctores, nec tamen sunt secundum veritatem legis, dicunt quidem Legis mandata, non autem intelligunt ea quæ dicunt, nec quid significat legis dicta de quibus affirmant. Ideo dicit de illis Salvator 46: *Dicunt enim, et non faciunt, utputa, dicunt de circumcisione, de pascha, de azymis, de escis, de festivitatibus, de Neomeniis, de Sabbatis, cæterisque legis mandatis, non autem faciunt secundum voluntatem legis, nec enim circumcuntur, sicut est legis voluntas. Unde ait Apostolus 47: Nos enim sumus circumcisio, qui Spirituus Deo servimus, et non in carne confidimus.* Nec immolant pascha, ignorantes quod Pascha nostrum pro nobis immolatus est Christus. Nec manducant azyma secundum legis propositum, quod interpretatur Apostolus, dicens 48: *Epulemur, non in fermento veteri, neque in fermento malitä et nequitioæ, sed in azymis sinceritatis et veriatis.* Sed nec corporaliter pascha celebrant, cum præcipiat lex 49 in Jerusalem civitatem quam elegit Dominus Deus, oportere immolare agnum, et ter in anno apparere omnem masculum in conspectu Domini Dei. Nos autem qui discipuli sumus Jesu, intelligentes eos qui sedent super cathedram Moysi, Scribas et Pharisæos servantes circumcisiones et cætera corporalia legis mandata, longe autem constitutos a spiritalibus legis mandatis, quæcunque dicunt nobis ex lege, intelligentes semsum legis facimus et servamus, nequaquam facientes secundum opera eorum. Nam quæ loquuntur, ex lege quidem videntur dicere, tamen sicut lex docet non faciunt. Nec enim suscipiunt charitatem in corde puro, nec fidem non flectam, in quibus sensus legis positus est; nec intelligunt velam esse super litteram legis, nec audiunt Prophetam hæc intelligentem pariter et petentem: *Revela ocu-los meos, et considerabo mirabilia de lege tua 50.* Et sic alligant onera gravia, et, sicut Lucas ait, importabilia, et imponunt super humeros discipulorum audientium se. Nam corporalia legis mandata secundum litteram onera sunt gravia et alligationes non leves, sicut Petrus testatur in Actibus apostolo- facientes sub pondere gravium mandatorum eos A suffocatum, et fornicationem? Sed illi docent secundum litteram: Legem, Legis sensum spiritaliter non intelligentes, sicut de illis ait Apostolus 45: *Finis autem est legis charitas de corde puro et fide non flecta; a quibus quidam aberrantes conversi sunt in vaniloquium, volentes esse legis doctores, non intelligentes neque quæ loquuntur, neque de quibus affirmant.* Qui enim legem Moysi exponunt secundum litteram, cadentes a dilectione quæ est ex corde puro, et a fide non flecta, in quibus posita est lex spiritalis, omnes vaniloqui sunt. Vaniloquium enim est circumcisio, azyma, pascha, et de mundis et immundis secundum litteram Legis. Hergo qui conversi sunt in vaniloquium, et volunt esse legis doctores, nec tamen sunt secundum veritatem legis, dicunt quidem Legis mandata, non autem intelligunt ea quæ dicunt, nec quid significat legis dicta de quibus affirmant. Ideo dicit de illis Salvator 46: *Dicunt enim, et non faciunt, utputa, dicunt de circumcisione, de pascha, de azymis, de escis, de festivitatibus, de Neomeniis, de Sabbatis, cæterisque legis mandatis, non autem faciunt secundum voluntatem legis, nec enim circumcuntur, sicut est legis voluntas. Unde ait Apostolus 47: Nos enim sumus circumcisio, qui Spirituus Deo servimus, et non in carne confidimus.* Nec immolant pascha, ignorantes quod Pascha nostrum pro nobis immolatus est Christus. Nec manducant azyma secundum legis propositum, quod interpretatur Apostolus, dicens 48: *Epulemur, non in fermento veteri, neque in fermento malitä et nequitioæ, sed in azymis sinceritatis et veriatis.* Sed nec corporaliter pascha celebrant, cum præcipiat lex 49 in Jerusalem civitatem quam elegit Dominus Deus, oportere immolare agnum, et ter in anno apparere omnem masculum in conspectu Domini Dei. Nos autem qui discipuli sumus Jesu, intelligentes eos qui sedent super cathedram Moysi, Scribas et Pharisæos servantes circumcisiones et cætera corporalia legis mandata, longe autem constitutos a spiritalibus legis mandatis, quæcunque dicunt nobis ex lege, intelligentes semsum legis facimus et servamus, nequaquam facientes secundum opera eorum. Nam quæ loquuntur, ex lege quidem videntur dicere, tamen sicut lex docet non faciunt. Nec enim suscipiunt charitatem in corde puro, nec fidem non flectam, in quibus sensus legis positus est; nec intelligunt velam esse super litteram legis, nec audiunt Prophetam hæc intelligentem pariter et petentem: *Revela ocu-los meos, et considerabo mirabilia de lege tua 50.* Et sic alligant onera gravia, et, sicut Lucas ait, importabilia, et imponunt super humeros discipulorum audientium se. Nam corporalia legis mandata secundum litteram onera sunt gravia et alligationes non leves, sicut Petrus testatur in Actibus apostolo- facientes sub pondere gravium mandatorum eos A suffocatum, et fornicationem? Sed illi docent secundum litteram: Legem, Legis sensum spiritaliter non intelligentes, sicut de illis ait Apostolus 45: *Finis autem est legis charitas de corde puro et fide non flecta; a quibus quidam aberrantes conversi sunt in vaniloquium, volentes esse legis doctores, non intelligentes neque quæ loquuntur, neque de quibus affirmant.* Qui enim legem Moysi exponunt secundum litteram, cadentes a dilectione quæ est ex corde puro, et a fide non flecta, in quibus posita est lex spiritalis, omnes vaniloqui sunt. Vaniloquium enim est circumcisio, azyma, pascha, et de mundis et immundis secundum litteram Legis. Hergo qui conversi sunt in vaniloquium, et volunt esse legis doctores, nec tamen sunt secundum veritatem legis, dicunt quidem Legis mandata, non autem intelligunt ea quæ dicunt, nec quid significat legis dicta de quibus affirmant. Ideo dicit de illis Salvator 46: *Dicunt enim, et non faciunt, utputa, dicunt de circumcisione, de pascha, de azymis, de escis, de festivitatibus, de Neomeniis, de Sabbatis, cæterisque legis mandatis, non autem faciunt secundum voluntatem legis, nec enim circumcuntur, sicut est legis voluntas. Unde ait Apostolus 47: Nos enim sumus circumcisio, qui Spirituus Deo servimus, et non in carne confidimus.* Nec immolant pascha, ignorantes quod Pascha nostrum pro nobis immolatus est Christus. Nec manducant azyma secundum legis propositum, quod interpretatur Apostolus, dicens 48: *Epulemur, non in fermento veteri, neque in fermento malitä et nequitioæ, sed in azymis sinceritatis et veriatis.* Sed nec corporaliter pascha celebrant, cum præcipiat lex 49 in Jerusalem civitatem quam elegit Dominus Deus, oportere immolare agnum, et ter in anno apparere omnem masculum in conspectu Domini Dei. Nos autem qui discipuli sumus Jesu, intelligentes eos qui sedent super cathedram Moysi, Scribas et Pharisæos servantes circumcisiones et cætera corporalia legis mandata, longe autem constitutos a spiritalibus legis mandatis, quæcunque dicunt nobis ex lege, intelligentes semsum legis facimus et servamus, nequaquam facientes secundum opera eorum. Nam quæ loquuntur, ex lege quidem videntur dicere, tamen sicut lex docet non faciunt. Nec enim suscipiunt charitatem in corde puro, nec fidem non flectam, in quibus sensus legis positus est; nec intelligunt velam esse super litteram legis, nec audiunt Prophetam hæc intelligentem pariter et petentem: *Revela ocu-los meos, et considerabo mirabilia de lege tua 50.* Et sic alligant onera gravia, et, sicut Lucas ait, importabilia, et imponunt super humeros discipulorum audientium se. Nam corporalia legis mandata secundum litteram onera sunt gravia et alligationes non leves, sicut Petrus testatur in Actibus apostolo- facientes sub pondere gravium mandatorum eos A suffocatum, et fornicationem? Sed illi docent secundum litteram: Legem, Legis sensum spiritaliter non intelligentes, sicut de illis ait Apostolus 45: *Finis autem est legis charitas de corde puro et fide non flecta; a quibus quidam aberrantes conversi sunt in vaniloquium, volentes esse legis doctores, non intelligentes neque quæ loquuntur, neque de quibus affirmant.* Qui enim legem Moysi exponunt secundum litteram, cadentes a dilectione quæ est ex corde puro, et a fide non flecta, in quibus posita est lex spiritalis, omnes vaniloqui sunt. Vaniloquium enim est circumcisio, azyma, pascha, et de mundis et immundis secundum litteram Legis. Hergo qui conversi sunt in vaniloquium, et volunt esse legis doctores, nec tamen sunt secundum veritatem legis, dicunt quidem Legis mandata, non autem intelligunt ea quæ dicunt, nec quid significat legis dicta de quibus affirmant. Ideo dicit de illis Salvator 46: *Dicunt enim, et non faciunt, utputa, dicunt de circumcisione, de pascha, de azymis, de escis, de festivitatibus, de Neomeniis, de Sabbatis, cæterisque legis mandatis, non autem faciunt secundum voluntatem legis, nec enim circumcuntur, sicut est legis voluntas. Unde ait Apostolus 47: Nos enim sumus circumcisio, qui Spirituus Deo servimus, et non in carne confidimus.* Nec immolant pascha, ignorantes quod Pascha nostrum pro nobis immolatus est Christus. Nec manducant azyma secundum legis propositum, quod interpretatur Apostolus, dicens 48: *Epulemur, non in fermento veteri, neque in fermento malitä et nequitioæ, sed in azymis sinceritatis et veriatis.* Sed nec corporaliter pascha celebrant, cum præcipiat lex 49 in Jerusalem civitatem quam elegit Dominus Deus, oportere immolare agnum, et ter in anno apparere omnem masculum in conspectu Domini Dei. Nos autem qui discipuli sumus Jesu, intelligentes eos qui sedent super cathedram Moysi, Scribas et Pharisæos servantes circumcisiones et cætera corporalia legis mandata, longe autem constitutos a spiritalibus legis mandatis, quæcunque dicunt nobis ex lege, intelligentes semsum legis facimus et servamus, nequaquam facientes secundum opera eorum. Nam quæ loquuntur, ex lege quidem videntur dicere, tamen sicut lex docet non faciunt. Nec enim suscipiunt charitatem in corde puro, nec fidem non flectam, in quibus sensus legis positus est; nec intelligunt velam esse super litteram legis, nec audiunt Prophetam hæc intelligentem pariter et petentem: *Revela ocu-los meos, et considerabo mirabilia de lege tua 50.* Et sic alligant onera gravia, et, sicut Lucas ait, importabilia, et imponunt super humeros discipulorum audientium se. Nam corporalia legis mandata secundum litteram onera sunt gravia et alligationes non leves, sicut Petrus testatur in Actibus apostolo- facientes sub pondere gravium mandatorum eos A suffocatum, et fornicationem? Sed illi docent secundum litteram: Legem, Legis sensum spiritaliter non intelligentes, sicut de illis ait Apostolus 45: *Finis autem est legis charitas de corde puro et fide non flecta; a quibus quidam aberrantes conversi sunt in vaniloquium, volentes esse legis doctores, non intelligentes neque quæ loquuntur, neque de quibus affirmant.* Qui enim legem Moysi exponunt secundum litteram, cadentes a dilectione quæ est ex corde puro, et a fide non flecta, in quibus posita est lex spiritalis, omnes vaniloqui sunt. Vaniloquium enim est circumcisio, azyma, pascha, et de mundis et immundis secundum litteram Legis. Hergo qui conversi sunt in vaniloquium, et volunt esse legis doctores, nec tamen sunt secundum veritatem legis, dicunt quidem Legis mandata, non autem intelligunt ea quæ dicunt, nec quid significat legis dicta de quibus affirmant. Ideo dicit de illis Salvator 46: *Dicunt enim, et non faciunt, utputa, dicunt de circumcisione, de pascha, de azymis, de escis, de festivitatibus, de Neomeniis, de Sabbatis, cæterisque legis mandatis, non autem faciunt secundum voluntatem legis, nec enim circumcuntur, sicut est legis voluntas. Unde ait Apostolus 47: Nos enim sumus circumcisio, qui Spirituus Deo servimus, et non in carne confidimus.* Nec immolant pascha, ignorantes quod Pascha nostrum pro nobis immolatus est Christus. Nec manducant azyma secundum legis propositum, quod interpretatur Apostolus, dicens 48: *Epulemur, non in fermento veteri, neque in fermento malitä et nequitioæ, sed in azymis sinceritatis et veriatis.* Sed nec corporaliter pascha celebrant, cum præcipiat lex 49 in Jerusalem civitatem quam elegit Dominus Deus, oportere immolare agnum, et ter in anno apparere omnem masculum in conspectu Domini Dei. Nos autem qui discipuli sumus Jesu, intelligentes eos qui sedent super cathedram Moysi, Scribas et Pharisæos servantes circumcisiones et cætera corporalia legis mandata, longe autem constitutos a spiritalibus legis mandatis, quæcunque dicunt nobis ex lege, intelligentes semsum legis facimus et servamus, nequaquam facientes secundum opera eorum. Nam quæ loquuntur, ex lege quidem videntur dicere, tamen sicut lex docet non faciunt. Nec enim suscipiunt charitatem in corde puro, nec fidem non flectam, in quibus sensus legis positus est; nec intelligunt velam esse super litteram legis, nec audiunt Prophetam hæc intelligentem pariter et petentem: *Revela ocu-los meos, et considerabo mirabilia de lege tua 50.* Et sic alligant onera gravia, et, sicut Lucas ait, importabilia, et imponunt super humeros discipulorum audientium se. Nam corporalia legis mandata secundum litteram onera sunt gravia et alligationes non leves, sicut Petrus testatur in Actibus apostolo- facientes sub pondere gravium mandatorum eos A suffocatum, et fornicationem? Sed illi docent secundum litteram: Legem, Legis sensum spiritaliter non intelligentes, sicut de illis ait Apostolus 45: *Finis autem est legis charitas de corde puro et fide non flecta; a quibus quidam aberrantes conversi sunt in vaniloquium, volentes esse legis doctores, non intelligentes neque quæ loquuntur, neque de quibus affirmant.* Qui enim legem Moysi exponunt secundum litteram, cadentes a dilectione quæ est ex corde puro, et a fide non flecta, in quibus posita est lex spiritalis, omnes vaniloqui sunt. Vaniloquium enim est circumcisio, azyma, pascha, et de mundis et immundis secundum litteram Legis. Hergo qui conversi sunt in vaniloquium, et volunt esse legis doctores, nec tamen sunt secundum veritatem legis, dicunt quidem Legis mandata, non autem intelligunt ea quæ dicunt, nec quid significat legis dicta de quibus affirmant. Ideo dicit de illis Salvator 46: *Dicunt enim, et non faciunt, utputa, dicunt de circumcisione, de pascha, de azymis, de escis, de festivitatibus, de Neomeniis, de Sabbatis, cæterisque legis mandatis, non
ὁ δὲ ἀπόκρυφα ἐπαγγελλόμενος ἐρεῖ·
facientes sub pondere gravium mandatorum eos A suffocatum, et fornicationem? Sed illi docent secundum litteram: Legem, Legis sensum spiritaliter non intelligentes, sicut de illis ait Apostolus 45: *Finis autem est legis charitas de corde puro et fide non flecta; a quibus quidam aberrantes conversi sunt in vaniloquium, volentes esse legis doctores, non intelligentes neque quæ loquuntur, neque de quibus affirmant.* Qui enim legem Moysi exponunt secundum litteram, cadentes a dilectione quæ est ex corde puro, et a fide non flecta, in quibus posita est lex spiritalis, omnes vaniloqui sunt. Vaniloquium enim est circumcisio, azyma, pascha, et de mundis et immundis secundum litteram Legis. Hergo qui conversi sunt in vaniloquium, et volunt esse legis doctores, nec tamen sunt secundum veritatem legis, dicunt quidem Legis mandata, non autem intelligunt ea quæ dicunt, nec quid significat legis dicta de quibus affirmant. Ideo dicit de illis Salvator 46: *Dicunt enim, et non faciunt, utputa, dicunt de circumcisione, de pascha, de azymis, de escis, de festivitatibus, de Neomeniis, de Sabbatis, cæterisque legis mandatis, non autem faciunt secundum voluntatem legis, nec enim circumcuntur, sicut est legis voluntas. Unde ait Apostolus 47: Nos enim sumus circumcisio, qui Spirituus Deo servimus, et non in carne confidimus.* Nec immolant pascha, ignorantes quod Pascha nostrum pro nobis immolatus est Christus. Nec manducant azyma secundum legis propositum, quod interpretatur Apostolus, dicens 48: *Epulemur, non in fermento veteri, neque in fermento malitä et nequitioæ, sed in azymis sinceritatis et veriatis.* Sed nec corporaliter pascha celebrant, cum præcipiat lex 49 in Jerusalem civitatem quam elegit Dominus Deus, oportere immolare agnum, et ter in anno apparere omnem masculum in conspectu Domini Dei. Nos autem qui discipuli sumus Jesu, intelligentes eos qui sedent super cathedram Moysi, Scribas et Pharisæos servantes circumcisiones et cætera corporalia legis mandata, longe autem constitutos a spiritalibus legis mandatis, quæcunque dicunt nobis ex lege, intelligentes semsum legis facimus et servamus, nequaquam facientes secundum opera eorum. Nam quæ loquuntur, ex lege quidem videntur dicere, tamen sicut lex docet non faciunt. Nec enim suscipiunt charitatem in corde puro, nec fidem non flectam, in quibus sensus legis positus est; nec intelligunt velam esse super litteram legis, nec audiunt Prophetam hæc intelligentem pariter et petentem: *Revela ocu-los meos, et considerabo mirabilia de lege tua 50.* Et sic alligant onera gravia, et, sicut Lucas ait, importabilia, et imponunt super humeros discipulorum audientium se. Nam corporalia legis mandata secundum litteram onera sunt gravia et alligationes non leves, sicut Petrus testatur in Actibus apostolo- facientes sub pondere gravium mandatorum eos A suffocatum, et fornicationem? Sed illi docent secundum litteram: Legem, Legis sensum spiritaliter non intelligentes, sicut de illis ait Apostolus 45: *Finis autem est legis charitas de corde puro et fide non flecta; a quibus quidam aberrantes conversi sunt in vaniloquium, volentes esse legis doctores, non intelligentes neque quæ loquuntur, neque de quibus affirmant.* Qui enim legem Moysi exponunt secundum litteram, cadentes a dilectione quæ est ex corde puro, et a fide non flecta, in quibus posita est lex spiritalis, omnes vaniloqui sunt. Vaniloquium enim est circumcisio, azyma, pascha, et de mundis et immundis secundum litteram Legis. Hergo qui conversi sunt in vaniloquium, et volunt esse legis doctores, nec tamen sunt secundum veritatem legis, dicunt quidem Legis mandata, non autem intelligunt ea quæ dicunt, nec quid significat legis dicta de quibus affirmant. Ideo dicit de illis Salvator 46: *Dicunt enim, et non faciunt, utputa, dicunt de circumcisione, de pascha, de azymis, de escis, de festivitatibus, de Neomeniis, de Sabbatis, cæterisque legis mandatis, non autem faciunt secundum voluntatem legis, nec enim circumcuntur, sicut est legis voluntas. Unde ait Apostolus 47: Nos enim sumus circumcisio, qui Spirituus Deo servimus, et non in carne confidimus.* Nec immolant pascha, ignorantes quod Pascha nostrum pro nobis immolatus est Christus. Nec manducant azyma secundum legis propositum, quod interpretatur Apostolus, dicens 48: *Epulemur, non in fermento veteri, neque in fermento malitä et nequitioæ, sed in azymis sinceritatis et veriatis.* Sed nec corporaliter pascha celebrant, cum præcipiat lex 49 in Jerusalem civitatem quam elegit Dominus Deus, oportere immolare agnum, et ter in anno apparere omnem masculum in conspectu Domini Dei. Nos autem qui discipuli sumus Jesu, intelligentes eos qui sedent super cathedram Moysi, Scribas et Pharisæos servantes circumcisiones et cætera corporalia legis mandata, longe autem constitutos a spiritalibus legis mandatis, quæcunque dicunt nobis ex lege, intelligentes semsum legis facimus et servamus, nequaquam facientes secundum opera eorum. Nam quæ loquuntur, ex lege quidem videntur dicere, tamen sicut lex docet non faciunt. Nec enim suscipiunt charitatem in corde puro, nec fidem non flectam, in quibus sensus legis positus est; nec intelligunt velam esse super litteram legis, nec audiunt Prophetam hæc intelligentem pariter et petentem: *Revela ocu-los meos, et considerabo mirabilia de lege tua 50.* Et sic alligant onera gravia, et, sicut Lucas ait, importabilia, et imponunt super humeros discipulorum audientium se. Nam corporalia legis mandata secundum litteram onera sunt gravia et alligationes non leves, sicut Petrus testatur in Actibus apostolo- facientes sub pondere gravium mandatorum eos A suffocatum, et fornicationem? Sed illi docent secundum litteram: Legem, Legis sensum spiritaliter non intelligentes, sicut de illis ait Apostolus 45: *Finis autem est legis charitas de corde puro et fide non flecta; a quibus quidam aberrantes conversi sunt in vaniloquium, volentes esse legis doctores, non intelligentes neque quæ loquuntur, neque de quibus affirmant.* Qui enim legem Moysi exponunt secundum litteram, cadentes a dilectione quæ est ex corde puro, et a fide non flecta, in quibus posita est lex spiritalis, omnes vaniloqui sunt. Vaniloquium enim est circumcisio, azyma, pascha, et de mundis et immundis secundum litteram Legis. Hergo qui conversi sunt in vaniloquium, et volunt esse legis doctores, nec tamen sunt secundum veritatem legis, dicunt quidem Legis mandata, non autem intelligunt ea quæ dicunt, nec quid significat legis dicta de quibus affirmant. Ideo dicit de illis Salvator 46: *Dicunt enim, et non faciunt, utputa, dicunt de circumcisione, de pascha, de azymis, de escis, de festivitatibus, de Neomeniis, de Sabbatis, cæterisque legis mandatis, non autem faciunt secundum voluntatem legis, nec enim circumcuntur, sicut est legis voluntas. Unde ait Apostolus 47: Nos enim sumus circumcisio, qui Spirituus Deo servimus, et non in carne confidimus.* Nec immolant pascha, ignorantes quod Pascha nostrum pro nobis immolatus est Christus. Nec manducant azyma secundum legis propositum, quod interpretatur Apostolus, dicens 48: *Epulemur, non in fermento veteri, neque in fermento malitä et nequitioæ, sed in azymis sinceritatis et veriatis.* Sed nec corporaliter pascha celebrant, cum præcipiat lex 49 in Jerusalem civitatem quam elegit Dominus Deus, oportere immolare agnum, et ter in anno apparere omnem masculum in conspectu Domini Dei. Nos autem qui discipuli sumus Jesu, intelligentes eos qui sedent super cathedram Moysi, Scribas et Pharisæos servantes circumcisiones et cætera corporalia legis mandata, longe autem constitutos a spiritalibus legis mandatis, quæcunque dicunt nobis ex lege, intelligentes semsum legis facimus et servamus, nequaquam facientes secundum opera eorum. Nam quæ loquuntur, ex lege quidem videntur dicere, tamen sicut lex docet non faciunt. Nec enim suscipiunt charitatem in corde puro, nec fidem non flectam, in quibus sensus legis positus est; nec intelligunt velam esse super litteram legis, nec audiunt Prophetam hæc intelligentem pariter et petentem: *Revela ocu-los meos, et considerabo mirabilia de lege tua 50.* Et sic alligant onera gravia, et, sicut Lucas ait, importabilia, et imponunt super humeros discipulorum audientium se. Nam corporalia legis mandata secundum litteram onera sunt gravia et alligationes non leves, sicut Petrus testatur in Actibus apostolo- facientes sub pondere gravium mandatorum eos A suffocatum, et fornicationem? Sed illi docent secundum litteram: Legem, Legis sensum spiritaliter non intelligentes, sicut de illis ait Apostolus 45: *Finis autem est legis charitas de corde puro et fide non flecta; a quibus quidam aberrantes conversi sunt in vaniloquium, volentes esse legis doctores, non intelligentes neque quæ loquuntur, neque de quibus affirmant.* Qui enim legem Moysi exponunt secundum litteram, cadentes a dilectione quæ est ex corde puro, et a fide non flecta, in quibus posita est lex spiritalis, omnes vaniloqui sunt. Vaniloquium enim est circumcisio, azyma, pascha, et de mundis et immundis secundum litteram Legis. Hergo qui conversi sunt in vaniloquium, et volunt esse legis doctores, nec tamen sunt secundum veritatem legis, dicunt quidem Legis mandata, non autem intelligunt ea quæ dicunt, nec quid significat legis dicta de quibus affirmant. Ideo dicit de illis Salvator 46: *Dicunt enim, et non faciunt, utputa, dicunt de circumcisione, de pascha, de azymis, de escis, de festivitatibus, de Neomeniis, de Sabbatis, cæterisque legis mandatis, non autem faciunt secundum voluntatem legis, nec enim circumcuntur, sicut est legis voluntas. Unde ait Apostolus 47: Nos enim sumus circumcisio, qui Spirituus Deo servimus, et non in carne confidimus.* Nec immolant pascha, ignorantes quod Pascha nostrum pro nobis immolatus est Christus. Nec manducant azyma secundum legis propositum, quod interpretatur Apostolus, dicens 48: *Epulemur, non in fermento veteri, neque in fermento malitä et nequitioæ, sed in azymis sinceritatis et veriatis.* Sed nec corporaliter pascha celebrant, cum præcipiat lex 49 in Jerusalem civitatem quam elegit Dominus Deus, oportere immolare agnum, et ter in anno apparere omnem masculum in conspectu Domini Dei. Nos autem qui discipuli sumus Jesu, intelligentes eos qui sedent super cathedram Moysi, Scribas et Pharisæos servantes circumcisiones et cætera corporalia legis mandata, longe autem constitutos a spiritalibus legis mandatis, quæcunque dicunt nobis ex lege, intelligentes semsum legis facimus et servamus, nequaquam facientes secundum opera eorum. Nam quæ loquuntur, ex lege quidem videntur dicere, tamen sicut lex docet non faciunt. Nec enim suscipiunt charitatem in corde puro, nec fidem non flectam, in quibus sensus legis positus est; nec intelligunt velam esse super litteram legis, nec audiunt Prophetam hæc intelligentem pariter et petentem: *Revela ocu-los meos, et considerabo mirabilia de lege tua 50.* Et sic alligant onera gravia, et, sicut Lucas ait, importabilia, et imponunt super humeros discipulorum audientium se. Nam corporalia legis mandata secundum litteram onera sunt gravia et alligationes non leves, sicut Petrus testatur in Actibus apostolo- facientes sub pondere gravium mandatorum eos A suffocatum, et fornicationem? Sed illi docent secundum litteram: Legem, Legis sensum spiritaliter non intelligentes, sicut de illis ait Apostolus 45: *Finis autem est legis charitas de corde puro et fide non flecta; a quibus quidam aberrantes conversi sunt in vaniloquium, volentes esse legis doctores, non intelligentes neque quæ loquuntur, neque de quibus affirmant.* Qui enim legem Moysi exponunt secundum litteram, cadentes a dilectione quæ est ex corde puro, et a fide non flecta, in quibus posita est lex spiritalis, omnes vaniloqui sunt. Vaniloquium enim est circumcisio, azyma, pascha, et de mundis et immundis secundum litteram Legis. Hergo qui conversi sunt in vaniloquium, et volunt esse legis doctores, nec tamen sunt secundum veritatem legis, dicunt quidem Legis mandata, non autem intelligunt ea quæ dicunt, nec quid significat legis dicta de quibus affirmant. Ideo dicit de illis Salvator 46: *Dicunt enim, et non faciunt, utputa, dicunt de circumcisione, de pascha, de azymis, de escis, de festivitatibus, de Neomeniis, de Sabbatis, cæterisque legis mandatis, non autem faciunt secundum voluntatem legis, nec enim circumcuntur, sicut est legis voluntas. Unde ait Apostolus 47: Nos enim sumus circumcisio, qui Spirituus Deo servimus, et non in carne confidimus.* Nec immolant pascha, ignorantes quod Pascha nostrum pro nobis immolatus est Christus. Nec manducant azyma secundum legis propositum, quod interpretatur Apostolus, dicens 48: *Epulemur, non in fermento veteri, neque in fermento malitä et nequitioæ, sed in azymis sinceritatis et veriatis.* Sed nec corporaliter pascha celebrant, cum præcipiat lex 49 in Jerusalem civitatem quam elegit Dominus Deus, oportere immolare agnum, et ter in anno apparere omnem masculum in conspectu Domini Dei. Nos autem qui discipuli sumus Jesu, intelligentes eos qui sedent super cathedram Moysi, Scribas et Pharisæos servantes circumcisiones et cætera corporalia legis mandata, longe autem constitutos a spiritalibus legis mandatis, quæcunque dicunt nobis ex lege, intelligentes semsum legis facimus et servamus, nequaquam facientes secundum opera eorum. Nam quæ loquuntur, ex lege quidem videntur dicere, tamen sicut lex docet non faciunt. Nec enim suscipiunt charitatem in corde puro, nec fidem non flectam, in quibus sensus legis positus est; nec intelligunt velam esse super litteram legis, nec audiunt Prophetam hæc intelligentem pariter et petentem: *Revela ocu-los meos, et considerabo mirabilia de lege tua 50.* Et sic alligant onera gravia, et, sicut Lucas ait, importabilia, et imponunt super humeros discipulorum audientium se. Nam corporalia legis mandata secundum litteram onera sunt gravia et alligationes non leves, sicut Petrus testatur in Actibus apostolo- facientes sub pondere gravium mandatorum eos A suffocatum, et fornicationem? Sed illi docent secundum litteram: Legem, Legis sensum spiritaliter non intelligentes, sicut de illis ait Apostolus 45: *Finis autem est legis charitas de corde puro et fide non flecta; a quibus quidam aberrantes conversi sunt in vaniloquium, volentes esse legis doctores, non intelligentes neque quæ loquuntur, neque de quibus affirmant.* Qui enim legem Moysi exponunt secundum litteram, cadentes a dilectione quæ est ex corde puro, et a fide non flecta, in quibus posita est lex spiritalis, omnes vaniloqui sunt. Vaniloquium enim est circumcisio, azyma, pascha, et de mundis et immundis secundum litteram Legis. Hergo qui conversi sunt in vaniloquium, et volunt esse legis doctores, nec tamen sunt secundum veritatem legis, dicunt quidem Legis mandata, non autem intelligunt ea quæ dicunt, nec quid significat legis dicta de quibus affirmant. Ideo dicit de illis Salvator 46: *Dicunt enim, et non faciunt, utputa, dicunt de circumcisione, de pascha, de azymis, de escis, de festivitatibus, de Neomeniis, de Sabbatis, cæterisque legis mandatis, non autem faciunt secundum voluntatem legis, nec enim circumcuntur, sicut est legis voluntas. Unde ait Apostolus 47: Nos enim sumus circumcisio, qui Spirituus Deo servimus, et non in carne confidimus.* Nec immolant pascha, ignorantes quod Pascha nostrum pro nobis immolatus est Christus. Nec manducant azyma secundum legis propositum, quod interpretatur Apostolus, dicens 48: *Epulemur, non in fermento veteri, neque in fermento malitä et nequitioæ, sed in azymis sinceritatis et veriatis.* Sed nec corporaliter pascha celebrant, cum præcipiat lex 49 in Jerusalem civitatem quam elegit Dominus Deus, oportere immolare agnum, et ter in anno apparere omnem masculum in conspectu Domini Dei. Nos autem qui discipuli sumus Jesu, intelligentes eos qui sedent super cathedram Moysi, Scribas et Pharisæos servantes circumcisiones et cætera corporalia legis mandata, longe autem constitutos a spiritalibus legis mandatis, quæcunque dicunt nobis ex lege, intelligentes semsum legis facimus et servamus, nequaquam facientes secundum opera eorum. Nam quæ loquuntur, ex lege quidem videntur dicere, tamen sicut lex docet non faciunt. Nec enim suscipiunt charitatem in corde puro, nec fidem non flectam, in quibus sensus legis positus est; nec intelligunt velam esse super litteram legis, nec audiunt Prophetam hæc intelligentem pariter et petentem: *Revela ocu-los meos, et considerabo mirabilia de lege tua 50.* Et sic alligant onera gravia, et, sicut Lucas ait, importabilia, et imponunt super humeros discipulorum audientium se. Nam corporalia legis mandata secundum litteram onera sunt gravia et alligationes non leves, sicut Petrus testatur in Actibus apostolo- facientes sub pondere gravium mandatorum eos A suffocatum, et fornicationem? Sed illi docent secundum litteram: Legem, Legis sensum spiritaliter non intelligentes, sicut de illis ait Apostolus 45: *Finis autem est legis charitas de corde puro et fide non flecta; a quibus quidam aberrantes conversi sunt in vaniloquium, volentes esse legis doctores, non intelligentes neque quæ loquuntur, neque de quibus affirmant.* Qui enim legem Moysi exponunt secundum litteram, cadentes a dilectione quæ est ex corde puro, et a fide non flecta, in quibus posita est lex spiritalis, omnes vaniloqui sunt. Vaniloquium enim est circumcisio, azyma, pascha, et de mundis et immundis secundum litteram Legis. Hergo qui conversi sunt in vaniloquium, et volunt esse legis doctores, nec tamen sunt secundum veritatem legis, dicunt quidem Legis mandata, non autem intelligunt ea quæ dicunt, nec quid significat legis dicta de quibus affirmant. Ideo dicit de illis Salvator 46: *Dicunt enim, et non faciunt, utputa, dicunt de circumcisione, de pascha, de azymis, de escis, de festivitatibus, de Neomeniis, de Sabbatis, cæterisque legis mandatis, non autem faciunt secundum voluntatem legis, nec enim circumcuntur, sicut est legis voluntas. Unde ait Apostolus 47: Nos enim sumus circumcisio, qui Spirituus Deo servimus, et non in carne confidimus.* Nec immolant pascha, ignorantes quod Pascha nostrum pro nobis immolatus est Christus. Nec manducant azyma secundum legis propositum, quod interpretatur Apostolus, dicens 48: *Epulemur, non in fermento veteri, neque in fermento malitä et nequitioæ, sed in azymis sinceritatis et veriatis.* Sed nec corporaliter pascha celebrant, cum præcipiat lex 49 in Jerusalem civitatem quam elegit Dominus Deus, oportere immolare agnum, et ter in anno apparere omnem masculum in conspectu Domini Dei. Nos autem qui discipuli sumus Jesu, intelligentes eos qui sedent super cathedram Moysi, Scribas et Pharisæos servantes circumcisiones et cætera corporalia legis mandata, longe autem constitutos a spiritalibus legis mandatis, quæcunque dicunt nobis ex lege, intelligentes semsum legis facimus et servamus, nequaquam facientes secundum opera eorum. Nam quæ loquuntur, ex lege quidem videntur dicere, tamen sicut lex docet non faciunt. Nec enim suscipiunt charitatem in corde puro, nec fidem non flectam, in quibus sensus legis positus est; nec intelligunt velam esse super litteram legis, nec audiunt Prophetam hæc intelligentem pariter et petentem: *Revela ocu-los meos, et considerabo mirabilia de lege tua 50.* Et sic alligant onera gravia, et, sicut Lucas ait, importabilia, et imponunt super humeros discipulorum audientium se. Nam corporalia legis mandata secundum litteram onera sunt gravia et alligationes non leves, sicut Petrus testatur in Actibus apostolo- facientes sub pondere gravium mandatorum eos A suffocatum, et fornicationem? Sed illi docent secundum litteram: Legem, Legis sensum spiritaliter non intelligentes, sicut de illis ait Apostolus 45: *Finis autem est legis charitas de corde puro et fide non flecta; a quibus quidam aberrantes conversi sunt in vaniloquium, volentes esse legis doctores, non intelligentes neque quæ loquuntur, neque de quibus affirmant.* Qui enim legem Moysi exponunt secundum litteram, cadentes a dilectione quæ est ex corde puro, et a fide non flecta, in quibus posita est lex spiritalis, omnes vaniloqui sunt. Vaniloquium enim est circumcisio, azyma, pascha, et de mundis et immundis secundum litteram Legis. Hergo qui conversi sunt in vaniloquium, et volunt esse legis doctores, nec tamen sunt secundum veritatem legis, dicunt quidem Legis mandata, non autem intelligunt ea quæ dicunt, nec quid significat legis dicta de quibus affirmant. Ideo dicit de illis Salvator 46: *Dicunt enim, et non faciunt, utputa, dicunt de circumcisione, de pascha, de azymis, de escis, de festivitatibus, de Neomeniis, de Sabbatis, cæterisque legis mandatis, non
PG 13:1622ἰδοὺ ἐν τοῖς ταμείοις, διὸ ἐπι» φέρεται·» μὴ πιστεύσητε. τροπικῶς ἡ τῆς ἀληθείας ἀστραπή, ᾗ ἔοικεν ἡ παρουσία τοῦ υἱοῦ τοῦ ἀνθρώπου, ἐν πάσῃ ἐξομαλίζεται νομικῇ, προφητικῇ, εὐαγγελικῇ, ἀποστολικῇ γραφῇ. καὶ ἐξελθοῦσα ἀπὸ ἀνατολῶν, τῶν ἀρχῶν τοῦ Χριστοῦ, φαίνεται ἕως τῶν κατὰ τὴν οἰκονομίαν τοῦ πάθους δυσμῶν. ὅρα δὲ εἰ μία ἀνατολὴ ὁ νόμος, μία δύσις τὸ πέρας τοῦ νόμου· ἄλλη ἀνατολὴ ἕως δύσεως Ἰησοῦς Χριστὸς ἕως Παύλου, ᾧ ἐσχάτῳ πάντων «ὡσπερεὶ ἐκτρώματι ἐφάνη». καὶ γενικῶς μὲν εἷς Ἀντίχριστος, ὡς τὸ ψεῦδος ἕν· [ε]ἰδικῶς δὲ πολλοὶ καὶ πολλὰ ψευδῆ διδάγματα καὶ δόγματα. ὡς δὲ Χριστοῦ, ἀληθοῦς λόγου, προφῆται, καὶ Ἀντιχρίστου, ὄντος ψευδοῦς λόγου, ψευδοπροφῆται. ὅπου γὰρ τὸ κατὰ τὴν οἰκονομίαν τοῦ πάθους πτῶμα πεσόντος «τοῦ» Ἰησοῦ, «ἵνα τοὺς πεσόντας στήσῃ,» συναχθήσονται οὐχ οἱ τυχόντες, ἀλλ’ οἱ πτεροφυοῦντες μαθηταὶ «καὶ κατὰ τὸν Σολομῶνα κατασκευάσαντες πτέρυγας» ὡς ἀετοὶ μεγαλοφυῶς καὶ βασιλικῶς, «
1621 COMMENTARIORUM SERIES. 1622 dinem veritatis, intrare per cœlestes doctrinas et A sed adhuc addit illi damnationis numerum, ut etiam per convenientes eis actus in regnum cœlorum. secundum Judaismum at Gilius gehennæ. Et sic lluic expositioni conveniens est quod scribit Lu- cas **: Væ vobis legisperitis, quoniam abstulistis clavem scientiæ, et ipsi non introistis, et alios intran- tes prohibuistis. Qui enim criminantur expositionem allegoricam, et docere volunt quia manifesta est di- vina Scriptura et nihil habens amplius quam textus ostendit, neque diviniorem aliquem sensum, et de circumcisione, vel pascha, vel de azymis, vel de escis et potibus, vel de festivitatibus, vel de Neo- meniis, vel de Sabbatis, et non respiciunt quonian in ostensione et umbra futurorum tunc serviebant Judæi, legisperiti quidem sunt, tamen tulerunt clavem scientiæ quantum ad verbum suum, id est omnem legis viam ad intelligenda legitima aufe- rentes: propterea nec ipsi intraverunt, nec alios, quantum ad se, intrare permiserunt. 88 B facit Scriba vel Pharisæus filium gehennæ alterum plus quam se, non quia ipse dupliciter facit, sed quia cum factus fuerit homo, dupliciter filius ge- hennæ per doctrinam doctoris efficitur: et sic fit ille qui docuit, causa secundi erroris illius, ut fiat dupliciter filius gehennæ supra illum qui male do- cuit cum. Alius autem dicit alio modo, quoniam qui ab initio nutriti sunt in lege Moysi, jam sunt filii gehennæ, propterea quod non crediderunt in Christum. Qui autem gentilem reliquerunt vitam, semel judicantes relinquere idololatriam in qua fuerant enutriti, et apprehenderunt Judaicam vitam, duplici poena sunt digni, qui non cum requisitions reliquerunt, neque discutere voluerunt Judaicum verbum, et ipsum quod videtur Judaico verbo esse cognatum, id est professionem Christianorum : nec scrutati sunt ab eis qui utramque sectam idonei sunt docere, ut intelligerent quod verbum verius esset et potius eligendum. Simul discimus ex hoc loco quoniam et eorum qui in gehenna futuri sunt, erit differentia tormentorum, quoniam alter quidem est simpliciter filius gehennæ, alter autem dupliciter. Sed et hoc videre oportet, si adhuc abundantius fiat aliquis filius gehennæ, utputa, tripliciter vel multipliciter secundum multitudinem peccatorum; et si generaliter est fieri aliquem filium gehennæ, utputa Judæum, vel gentilem, aut cujuscunque falsi dogmatis professorem aut et specialiter, ut per singulas species peccatorum fiat quis filius gehennæ utputa qui fornicatur, sit filius gehennæ; et qui adulteratur, dupliciter sit; et qui furtum facit, adhuc tripliciter, secundum quod scriptum est : Qua mensura mensi fueritis, eadem mensura metietur vobis; ut justus quidem secundum nume- rum justitiarum suarum augeatur in gloria, pecca- tor autem secundum numerum peccatorum suoruni multiplicetur in gehenna. Quae sit autem hæc ge- henna, et in quo loco Scripturarum prius est no- minata, qui potest requirat, maxime in divisione hæreditatis Jesu filii Nave, ubi interdum quidem appellatur vallis filiæ Nom, interdum autein vallis Enon quæ est in gehenna. Gehenna enim est vallis. Et observet quoniam, sicut Jerusalem sors est tri- bus Benjamin, et aliæ quædam civitates electæ vel vici, sic et gehenna. Consequens autem est et qui cognoscit quæ sit Jerusalem in divisione veræ hæ- reditatis filiorum Israel, ut intelligat sermonem de gehenna. Qui autem legit diligenter Jesum Nave, videat et qui vici referuntur illic vicinare valli ei quæ dicitur gehenna. Hæc prolixius et manifestius tradere per atramentum, et calamum, et chartain visum mihi est non esse cautum ; utinam et hæc ipsa quæ dicimus non videamur temere et pericu❤ 87 circuitis mare et aridam, ut faciatis unum prosely · tum; et cum fuerit factus, facitis eum filium ge- hennæ duplo quam vos estis ". Hæc convenienter dicuntur post adventum Christi ad Scribas et Pha- risæos Judaicorum verborum, qui diligenter cir- cumeunt plurima loca mundi, ut advenas judaizare suadeant. Quicunque enim post Salvatorem judai- zant, docentur imitari affectum eorum qui dixe- runt in illo tempore: Crucifige, crucifiye eum **. Et iterum: Tolle, tolle a terra hujusmodi *. Do- centur autem et accusare eum, sicut tunc accusa- C bant sacerdotes plebis. Est autem videre eos usque nunc, cum judicatur latro, et testimonium dat ve- ritati Christianus, volentes magis absolvi imitato- rem Barabbæ quam Christi discipulum. Quæ omnia non simpliciter faciunt proselytum filium gehennæ, sed, sicut scriptum est, dupliciter super Scribas et Pharisæos qui proselytum eum fecerunt. Sed dicet aliquis in hoc loco : Quomodo discipulus prosely- tus eis qui nunc sunt Scribæ et Pharisæi miserabiles constituti, non æqualiter efficitur filius gehennæ 841 doctoribus suis, sed dupliciter? Dicit enim quo- uiam debebat minus fieri gehennæ filius: aut si forte, pro dimidia parte ei qui fecit proselytum eum. Aut si et aliquis concedat ut sit discipulus sicut magister ejus, debebat discipulus æqualiter magistro suo D Beri filius gehennæ. Arbitror ergo omnem hominem qui ex conversatione gentili Judæorum factus est proselytus, filium gehennæ fuisse et priusquam pro- selytus efficiatur. Sufficiens est enim etiam vita idololatriis subdita facere hominem filium gehennæ. Talem ergo filium gehennæ salvat quidem et liberat per lavacrum baptismatis sermo Domini nostri Jesu Christi, dans ei potestatem fieri filium Dei, et viam ei ostendens ut efficiatur filius Dei Patris qui est in cœlis. Sermo autem Judæorum non credentium Christo, non solum gentilem non solvit a gehenna, lose dixisse! .4x1, 52. ' 83 flebr. x, 86 ibid. 21. 87 Luc. vi, 38. 16. Væ vobis, Scribæ et Pharisæi hypocritæ, qui 1. ** Matth. xxm, 15. 85 Luc. xxIII, 18.
πρὸς τὸ πάθος Χριστοῦ πεπιστευκότες·
1621 COMMENTARIORUM SERIES. 1622 dinem veritatis, intrare per cœlestes doctrinas et A sed adhuc addit illi damnationis numerum, ut etiam per convenientes eis actus in regnum cœlorum. secundum Judaismum at Gilius gehennæ. Et sic lluic expositioni conveniens est quod scribit Lu- cas **: Væ vobis legisperitis, quoniam abstulistis clavem scientiæ, et ipsi non introistis, et alios intran- tes prohibuistis. Qui enim criminantur expositionem allegoricam, et docere volunt quia manifesta est di- vina Scriptura et nihil habens amplius quam textus ostendit, neque diviniorem aliquem sensum, et de circumcisione, vel pascha, vel de azymis, vel de escis et potibus, vel de festivitatibus, vel de Neo- meniis, vel de Sabbatis, et non respiciunt quonian in ostensione et umbra futurorum tunc serviebant Judæi, legisperiti quidem sunt, tamen tulerunt clavem scientiæ quantum ad verbum suum, id est omnem legis viam ad intelligenda legitima aufe- rentes: propterea nec ipsi intraverunt, nec alios, quantum ad se, intrare permiserunt. 88 B facit Scriba vel Pharisæus filium gehennæ alterum plus quam se, non quia ipse dupliciter facit, sed quia cum factus fuerit homo, dupliciter filius ge- hennæ per doctrinam doctoris efficitur: et sic fit ille qui docuit, causa secundi erroris illius, ut fiat dupliciter filius gehennæ supra illum qui male do- cuit cum. Alius autem dicit alio modo, quoniam qui ab initio nutriti sunt in lege Moysi, jam sunt filii gehennæ, propterea quod non crediderunt in Christum. Qui autem gentilem reliquerunt vitam, semel judicantes relinquere idololatriam in qua fuerant enutriti, et apprehenderunt Judaicam vitam, duplici poena sunt digni, qui non cum requisitions reliquerunt, neque discutere voluerunt Judaicum verbum, et ipsum quod videtur Judaico verbo esse cognatum, id est professionem Christianorum : nec scrutati sunt ab eis qui utramque sectam idonei sunt docere, ut intelligerent quod verbum verius esset et potius eligendum. Simul discimus ex hoc loco quoniam et eorum qui in gehenna futuri sunt, erit differentia tormentorum, quoniam alter quidem est simpliciter filius gehennæ, alter autem dupliciter. Sed et hoc videre oportet, si adhuc abundantius fiat aliquis filius gehennæ, utputa, tripliciter vel multipliciter secundum multitudinem peccatorum; et si generaliter est fieri aliquem filium gehennæ, utputa Judæum, vel gentilem, aut cujuscunque falsi dogmatis professorem aut et specialiter, ut per singulas species peccatorum fiat quis filius gehennæ utputa qui fornicatur, sit filius gehennæ; et qui adulteratur, dupliciter sit; et qui furtum facit, adhuc tripliciter, secundum quod scriptum est : Qua mensura mensi fueritis, eadem mensura metietur vobis; ut justus quidem secundum nume- rum justitiarum suarum augeatur in gloria, pecca- tor autem secundum numerum peccatorum suoruni multiplicetur in gehenna. Quae sit autem hæc ge- henna, et in quo loco Scripturarum prius est no- minata, qui potest requirat, maxime in divisione hæreditatis Jesu filii Nave, ubi interdum quidem appellatur vallis filiæ Nom, interdum autein vallis Enon quæ est in gehenna. Gehenna enim est vallis. Et observet quoniam, sicut Jerusalem sors est tri- bus Benjamin, et aliæ quædam civitates electæ vel vici, sic et gehenna. Consequens autem est et qui cognoscit quæ sit Jerusalem in divisione veræ hæ- reditatis filiorum Israel, ut intelligat sermonem de gehenna. Qui autem legit diligenter Jesum Nave, videat et qui vici referuntur illic vicinare valli ei quæ dicitur gehenna. Hæc prolixius et manifestius tradere per atramentum, et calamum, et chartain visum mihi est non esse cautum ; utinam et hæc ipsa quæ dicimus non videamur temere et pericu❤ 87 circuitis mare et aridam, ut faciatis unum prosely · tum; et cum fuerit factus, facitis eum filium ge- hennæ duplo quam vos estis ". Hæc convenienter dicuntur post adventum Christi ad Scribas et Pha- risæos Judaicorum verborum, qui diligenter cir- cumeunt plurima loca mundi, ut advenas judaizare suadeant. Quicunque enim post Salvatorem judai- zant, docentur imitari affectum eorum qui dixe- runt in illo tempore: Crucifige, crucifiye eum **. Et iterum: Tolle, tolle a terra hujusmodi *. Do- centur autem et accusare eum, sicut tunc accusa- C bant sacerdotes plebis. Est autem videre eos usque nunc, cum judicatur latro, et testimonium dat ve- ritati Christianus, volentes magis absolvi imitato- rem Barabbæ quam Christi discipulum. Quæ omnia non simpliciter faciunt proselytum filium gehennæ, sed, sicut scriptum est, dupliciter super Scribas et Pharisæos qui proselytum eum fecerunt. Sed dicet aliquis in hoc loco : Quomodo discipulus prosely- tus eis qui nunc sunt Scribæ et Pharisæi miserabiles constituti, non æqualiter efficitur filius gehennæ 841 doctoribus suis, sed dupliciter? Dicit enim quo- uiam debebat minus fieri gehennæ filius: aut si forte, pro dimidia parte ei qui fecit proselytum eum. Aut si et aliquis concedat ut sit discipulus sicut magister ejus, debebat discipulus æqualiter magistro suo D Beri filius gehennæ. Arbitror ergo omnem hominem qui ex conversatione gentili Judæorum factus est proselytus, filium gehennæ fuisse et priusquam pro- selytus efficiatur. Sufficiens est enim etiam vita idololatriis subdita facere hominem filium gehennæ. Talem ergo filium gehennæ salvat quidem et liberat per lavacrum baptismatis sermo Domini nostri Jesu Christi, dans ei potestatem fieri filium Dei, et viam ei ostendens ut efficiatur filius Dei Patris qui est in cœlis. Sermo autem Judæorum non credentium Christo, non solum gentilem non solvit a gehenna, lose dixisse! .4x1, 52. ' 83 flebr. x, 86 ibid. 21. 87 Luc. vi, 38. 16. Væ vobis, Scribæ et Pharisæi hypocritæ, qui 1. ** Matth. xxm, 15. 85 Luc. xxIII, 18.
PG 13:1630διὸ οὐ γῦπες, οὐ κόρακες, ἀλλὰ τὸ μὴ νεκροβόρον ζῷον.» οἷς λεκτέον κατὰ τὸ ῥητόν, ὅτι ὡς ἀπὸ τοῦ πολλοῦ τῆς ἐκπυρώσεως καπνοῦ ἢ ἀπὸ τοῦ μηκέτι τρέφεσθαι τοῖς ἀναθυμιάμασιν οἱ μεγάλοι φωστῆρες σκοτίζονται καὶ οὐ διδόασι τὸ φῶς,
mauda, quando manifestati fuerint veri et spiritales A ædificatis sepulcra prophetarum, et ornatis monumenta sensus eorum. similes estis sepulcris dealbatis, quæ a foris quidem varent speciosa, intus vero plena sunt ossibus mortuo- rum et omni spurcitia, sic et vos a foris quidem pa- retis hominibus justi, ab intus autem pleni estis hypo- crisi et iniquitate ⁹⁹. Sicut enim superius ab intus pleni sunt rapina et intemperantia, similiter et hie pleni sunt hypocrisi et iniquitate, quæ comparantur ossibus mortuorum, immunditiae universæ. Hypo- crisis enim, cum sit aliqua simulatio boni, nihil qui- dem habet vitale ex eo bono quod simulat. Ossium autem, ut sic dicam, virtutis illius quam simulat mortua justitia est, aut castitas. Si enim sapienter audiamus quod vult ostendere sermo præsens, in- telligimus quod omnis justitia simulata mortua ju- stitia est. Sicut homo mortuus videtur quidem homo, sed non est homo, sic et mortua castitas nec casti- tas est. Mortua autem [est] quæ non propter Deum, sed in simulatione propter homines fit. Et quemad- modum est in minimis qui personas suscipiunt ali- qurum, et non sunt ipsi quos simulant, sed viden- tur, sic qui justitiam simulat, simulata justitia ejus non est justitia, sed videtur. Est enim non justitia, sed figmentum justitiae. Sic et in seductione casti- tas flecta non est castitas, sed videtur. Propter quod bene assimilantur hujusmodi homines sepulceris deal- batis. A foris videntur justi in conspectu eorum qui nesciunt interiora considerare, ab intus autem pleni sunt ossibus mortuorum. Tanta sunt ossa in eis et im- munditiae, quanta 845 opera simulantur bona ex ma- lo affectu : et videntur a foris justi coram hominibus, non eis quos Scriptura¹ deos appellat, ad quos factum est verbum Dei, sed coram eis qui sicut homines mo- riuntur. Et malum quidem esset, vel unum ossium mortui habere intus in se vel immunditiam aliquam unam. Nunc autem vide exaggerationem Scripturæ de malitia hypocritarum. Sicut enim seculera plena sunt ossibus et immunditia omni, sic et illi pleni sunt hypocrisi et iniquitate, non in una aliqua re simulantes, neque in conspectu unius in omni vita sua, vel duobus vel tribus, quamvis et hoc esset pessimum malum, sed omnibus diebus vitæ suæ in simulationibus vivunt, et aliud quidem sunt, aliud D autem esse putantur. Sunt lascivi quidem ab intus, a foris autem castos se esse ostendunt, simulatores castitatis et virginitatis flectores. Et alii simulatores justitiae, cum sint ab intus iniqui, et alii aliarum virtutum simulatores existunt, cum sint ab intus contrariis vitiis pleni. Sunt quidam et martyrii si- mulatores; quidam autem episcopatus, vel presby- teratus, vel diaconatus, vel ecclesiasticae scientiæ vel doctrinæ, tantum personas et ostentationem vir- tutum habentes, vere autem sunt inimici earumdem virtutum quas simulant. C justorum, et dicitis: Quia si fuissemus in diebus patre- nostrorum, non essemus socii eorum in sanguine pre- phetarum. Itaque testimonium redditis vobis, quia fili- estis eorum qui occiderunt prophetas. Et vos implete mensuram patrum vestrorum. Serpentes, generatio vi- perarum, quomodo fugietis a judicio gehennæ? Ideo ecce ego mitto ad vos prophetas, et sapientes, et Scribæ, et ex illis occidetis et crucifigetis, et ex illis flagellabitis in synagogis vestris, et persequemini de civitate in civitatem, ut veniat super vos omnis sanguis justus qui effunditur super terram ¹. Quantum ad primam faciem pertinet textus, non satis rationabiliter com- minari videtur adversus eos qui ædificant sepulcra prophetarum et ornant monumenta justorum. Quan- tum ad hoc enim solum, laudabile aliquid faciebant, quia sepulcra prophetarum ædificabant, et ornabant monumenta justorum, operibus patrum suorum quibus ausi sunt contra prophetas et sanctos, non consentientes, maxime in eo quod dicunt: Si fuis- semus in diebus patrum nostrorum, non essemus socii eorum in sanguine prophetarum. Quomodo ergo digni erant suscipere væ? Si autem dicit aliquis: Quantum ad opus quidem illud et professionem verborum suorum, non erant rei; propter illud au- tem quod testimonium sibi reddebant esse se eorum filios qui occiderunt prophetas, culpabiles erant; quod nec ipsum verum est. In re enim quæ ex arbi- trio hominis non contingit, quomodo potest homi fieri reus? Non enim ex arbitrio uniusque hoi- minis est, ejus sit filius, boni viri, aut mali viri. Ergo neque propter illud quia ædificabant sepulcra prophetarum, et dicebant: Si fuissemus in diebus patrum nostrorum, non essemus rei, vel rei erant, vel innocentes; sed quia rebus ipsis et similitudine facinorum testimonium sibi reddebant esse se filios eorum qui occiderunt prophetas, implentes mensu- ram patrum suorum, et adhuc adjicientes quod fuer- rat minus, supplentes interfectionem prophetarum at- que justorum interfectione Christi Filii Dei. Propter quod possibile non erat qui hujusmodi actu detine- bantur obnoxii, fugere a judicio gehennæ. Quibus nec suffecit sanguis Christi, sed adhuc illes prophe- tas et Scribas qui fuerunt missi a Christo, interfe- cerunt et crucifixerunt, in synagogis suis flagella- verunt et persecuti sunt de civitate in civitatem. Pro quibus omnibus homicidialibus commissis ju- stum fuerat eos pati excidium Jerusalem, captivita- tem populi, patientia Dei magnitudinem et multitu- dinem facinorum eorum ulterius non sustinente. Venit autem in generationem eorum qui impleve- rant mensuram patrum suorum, et superposuerunt Jesu Christi prophetas, et sapientes, et Scribas, omnis sanguis justus qui effunditur super terram a sanguine Abel fasti, usque ad sanguinem Zachariae filii Barachiæ ³, ejus interfectionem imputat Scri- ¹ Matth. xxiii, 27 et seqq. ² Psal. lxxxii, 6. ² Matth. xxiii, 29 et seqq. ³ Matth. xxiii, 33. 24. Væ vobis, Scribæ et Pharisæi hypocritæ, quia 25. Væ vobis, Scribæ et Pharisæi hypocritæ, qui
οὕτω μαραινομένου τοῦ ἐν τοῖς ἄστροις φωτὸς τὸ λεῖπον γεῶδες οὐ δυνάμενον μετεωρίζεσθαι ἔξεδρον ἀπὸ τῶν οὐρανῶν ἔσται, αἵ τε λογικαὶ τῶν οὐρανῶν δυνάμεις ξένον σάλον παθοῦσαι καὶ τοῦ διεληλυθότος αὐτοὺς πάλιν κατιόντος σαλευθήσονται, τάχα ἐπὶ τὸ βέλτιον, τό τε σημεῖον, ᾧ εἰρηνοποιήθη τὰ ἐν οὐρανῷ καὶ ἐπὶ γῆς φανεῖται,
mauda, quando manifestati fuerint veri et spiritales A ædificatis sepulcra prophetarum, et ornatis monumenta sensus eorum. similes estis sepulcris dealbatis, quæ a foris quidem varent speciosa, intus vero plena sunt ossibus mortuo- rum et omni spurcitia, sic et vos a foris quidem pa- retis hominibus justi, ab intus autem pleni estis hypo- crisi et iniquitate ⁹⁹. Sicut enim superius ab intus pleni sunt rapina et intemperantia, similiter et hie pleni sunt hypocrisi et iniquitate, quæ comparantur ossibus mortuorum, immunditiae universæ. Hypo- crisis enim, cum sit aliqua simulatio boni, nihil qui- dem habet vitale ex eo bono quod simulat. Ossium autem, ut sic dicam, virtutis illius quam simulat mortua justitia est, aut castitas. Si enim sapienter audiamus quod vult ostendere sermo præsens, in- telligimus quod omnis justitia simulata mortua ju- stitia est. Sicut homo mortuus videtur quidem homo, sed non est homo, sic et mortua castitas nec casti- tas est. Mortua autem [est] quæ non propter Deum, sed in simulatione propter homines fit. Et quemad- modum est in minimis qui personas suscipiunt ali- qurum, et non sunt ipsi quos simulant, sed viden- tur, sic qui justitiam simulat, simulata justitia ejus non est justitia, sed videtur. Est enim non justitia, sed figmentum justitiae. Sic et in seductione casti- tas flecta non est castitas, sed videtur. Propter quod bene assimilantur hujusmodi homines sepulceris deal- batis. A foris videntur justi in conspectu eorum qui nesciunt interiora considerare, ab intus autem pleni sunt ossibus mortuorum. Tanta sunt ossa in eis et im- munditiae, quanta 845 opera simulantur bona ex ma- lo affectu : et videntur a foris justi coram hominibus, non eis quos Scriptura¹ deos appellat, ad quos factum est verbum Dei, sed coram eis qui sicut homines mo- riuntur. Et malum quidem esset, vel unum ossium mortui habere intus in se vel immunditiam aliquam unam. Nunc autem vide exaggerationem Scripturæ de malitia hypocritarum. Sicut enim seculera plena sunt ossibus et immunditia omni, sic et illi pleni sunt hypocrisi et iniquitate, non in una aliqua re simulantes, neque in conspectu unius in omni vita sua, vel duobus vel tribus, quamvis et hoc esset pessimum malum, sed omnibus diebus vitæ suæ in simulationibus vivunt, et aliud quidem sunt, aliud D autem esse putantur. Sunt lascivi quidem ab intus, a foris autem castos se esse ostendunt, simulatores castitatis et virginitatis flectores. Et alii simulatores justitiae, cum sint ab intus iniqui, et alii aliarum virtutum simulatores existunt, cum sint ab intus contrariis vitiis pleni. Sunt quidam et martyrii si- mulatores; quidam autem episcopatus, vel presby- teratus, vel diaconatus, vel ecclesiasticae scientiæ vel doctrinæ, tantum personas et ostentationem vir- tutum habentes, vere autem sunt inimici earumdem virtutum quas simulant. C justorum, et dicitis: Quia si fuissemus in diebus patre- nostrorum, non essemus socii eorum in sanguine pre- phetarum. Itaque testimonium redditis vobis, quia fili- estis eorum qui occiderunt prophetas. Et vos implete mensuram patrum vestrorum. Serpentes, generatio vi- perarum, quomodo fugietis a judicio gehennæ? Ideo ecce ego mitto ad vos prophetas, et sapientes, et Scribæ, et ex illis occidetis et crucifigetis, et ex illis flagellabitis in synagogis vestris, et persequemini de civitate in civitatem, ut veniat super vos omnis sanguis justus qui effunditur super terram ¹. Quantum ad primam faciem pertinet textus, non satis rationabiliter com- minari videtur adversus eos qui ædificant sepulcra prophetarum et ornant monumenta justorum. Quan- tum ad hoc enim solum, laudabile aliquid faciebant, quia sepulcra prophetarum ædificabant, et ornabant monumenta justorum, operibus patrum suorum quibus ausi sunt contra prophetas et sanctos, non consentientes, maxime in eo quod dicunt: Si fuis- semus in diebus patrum nostrorum, non essemus socii eorum in sanguine prophetarum. Quomodo ergo digni erant suscipere væ? Si autem dicit aliquis: Quantum ad opus quidem illud et professionem verborum suorum, non erant rei; propter illud au- tem quod testimonium sibi reddebant esse se eorum filios qui occiderunt prophetas, culpabiles erant; quod nec ipsum verum est. In re enim quæ ex arbi- trio hominis non contingit, quomodo potest homi fieri reus? Non enim ex arbitrio uniusque hoi- minis est, ejus sit filius, boni viri, aut mali viri. Ergo neque propter illud quia ædificabant sepulcra prophetarum, et dicebant: Si fuissemus in diebus patrum nostrorum, non essemus rei, vel rei erant, vel innocentes; sed quia rebus ipsis et similitudine facinorum testimonium sibi reddebant esse se filios eorum qui occiderunt prophetas, implentes mensu- ram patrum suorum, et adhuc adjicientes quod fuer- rat minus, supplentes interfectionem prophetarum at- que justorum interfectione Christi Filii Dei. Propter quod possibile non erat qui hujusmodi actu detine- bantur obnoxii, fugere a judicio gehennæ. Quibus nec suffecit sanguis Christi, sed adhuc illes prophe- tas et Scribas qui fuerunt missi a Christo, interfe- cerunt et crucifixerunt, in synagogis suis flagella- verunt et persecuti sunt de civitate in civitatem. Pro quibus omnibus homicidialibus commissis ju- stum fuerat eos pati excidium Jerusalem, captivita- tem populi, patientia Dei magnitudinem et multitu- dinem facinorum eorum ulterius non sustinente. Venit autem in generationem eorum qui impleve- rant mensuram patrum suorum, et superposuerunt Jesu Christi prophetas, et sapientes, et Scribas, omnis sanguis justus qui effunditur super terram a sanguine Abel fasti, usque ad sanguinem Zachariae filii Barachiæ ³, ejus interfectionem imputat Scri- ¹ Matth. xxiii, 27 et seqq. ² Psal. lxxxii, 6. ² Matth. xxiii, 29 et seqq. ³ Matth. xxiii, 33. 24. Væ vobis, Scribæ et Pharisæi hypocritæ, quia 25. Væ vobis, Scribæ et Pharisæi hypocritæ, qui
ὡς τοὺς ἀπίστους εἰς συναίσθησιν ἐλθόντας θρηνῆσαι ἐπὶ τῷ κακῶς εἰρηκέναι Χριστιανισμόν. ... ἢ ἀπὸ τοῦ μηκέτι τρέφεσθαι τοῖς ἀναθυμιάμασιν ...] ... τὸ λεῖπον γεῶδες] χρηστέον εἰς ταῦτα τοῖς ἐν Ἡσαίᾳ περὶ τῆς ἡμέρας κυρίου
mauda, quando manifestati fuerint veri et spiritales A ædificatis sepulcra prophetarum, et ornatis monumenta sensus eorum. similes estis sepulcris dealbatis, quæ a foris quidem varent speciosa, intus vero plena sunt ossibus mortuo- rum et omni spurcitia, sic et vos a foris quidem pa- retis hominibus justi, ab intus autem pleni estis hypo- crisi et iniquitate ⁹⁹. Sicut enim superius ab intus pleni sunt rapina et intemperantia, similiter et hie pleni sunt hypocrisi et iniquitate, quæ comparantur ossibus mortuorum, immunditiae universæ. Hypo- crisis enim, cum sit aliqua simulatio boni, nihil qui- dem habet vitale ex eo bono quod simulat. Ossium autem, ut sic dicam, virtutis illius quam simulat mortua justitia est, aut castitas. Si enim sapienter audiamus quod vult ostendere sermo præsens, in- telligimus quod omnis justitia simulata mortua ju- stitia est. Sicut homo mortuus videtur quidem homo, sed non est homo, sic et mortua castitas nec casti- tas est. Mortua autem [est] quæ non propter Deum, sed in simulatione propter homines fit. Et quemad- modum est in minimis qui personas suscipiunt ali- qurum, et non sunt ipsi quos simulant, sed viden- tur, sic qui justitiam simulat, simulata justitia ejus non est justitia, sed videtur. Est enim non justitia, sed figmentum justitiae. Sic et in seductione casti- tas flecta non est castitas, sed videtur. Propter quod bene assimilantur hujusmodi homines sepulceris deal- batis. A foris videntur justi in conspectu eorum qui nesciunt interiora considerare, ab intus autem pleni sunt ossibus mortuorum. Tanta sunt ossa in eis et im- munditiae, quanta 845 opera simulantur bona ex ma- lo affectu : et videntur a foris justi coram hominibus, non eis quos Scriptura¹ deos appellat, ad quos factum est verbum Dei, sed coram eis qui sicut homines mo- riuntur. Et malum quidem esset, vel unum ossium mortui habere intus in se vel immunditiam aliquam unam. Nunc autem vide exaggerationem Scripturæ de malitia hypocritarum. Sicut enim seculera plena sunt ossibus et immunditia omni, sic et illi pleni sunt hypocrisi et iniquitate, non in una aliqua re simulantes, neque in conspectu unius in omni vita sua, vel duobus vel tribus, quamvis et hoc esset pessimum malum, sed omnibus diebus vitæ suæ in simulationibus vivunt, et aliud quidem sunt, aliud D autem esse putantur. Sunt lascivi quidem ab intus, a foris autem castos se esse ostendunt, simulatores castitatis et virginitatis flectores. Et alii simulatores justitiae, cum sint ab intus iniqui, et alii aliarum virtutum simulatores existunt, cum sint ab intus contrariis vitiis pleni. Sunt quidam et martyrii si- mulatores; quidam autem episcopatus, vel presby- teratus, vel diaconatus, vel ecclesiasticae scientiæ vel doctrinæ, tantum personas et ostentationem vir- tutum habentes, vere autem sunt inimici earumdem virtutum quas simulant. C justorum, et dicitis: Quia si fuissemus in diebus patre- nostrorum, non essemus socii eorum in sanguine pre- phetarum. Itaque testimonium redditis vobis, quia fili- estis eorum qui occiderunt prophetas. Et vos implete mensuram patrum vestrorum. Serpentes, generatio vi- perarum, quomodo fugietis a judicio gehennæ? Ideo ecce ego mitto ad vos prophetas, et sapientes, et Scribæ, et ex illis occidetis et crucifigetis, et ex illis flagellabitis in synagogis vestris, et persequemini de civitate in civitatem, ut veniat super vos omnis sanguis justus qui effunditur super terram ¹. Quantum ad primam faciem pertinet textus, non satis rationabiliter com- minari videtur adversus eos qui ædificant sepulcra prophetarum et ornant monumenta justorum. Quan- tum ad hoc enim solum, laudabile aliquid faciebant, quia sepulcra prophetarum ædificabant, et ornabant monumenta justorum, operibus patrum suorum quibus ausi sunt contra prophetas et sanctos, non consentientes, maxime in eo quod dicunt: Si fuis- semus in diebus patrum nostrorum, non essemus socii eorum in sanguine prophetarum. Quomodo ergo digni erant suscipere væ? Si autem dicit aliquis: Quantum ad opus quidem illud et professionem verborum suorum, non erant rei; propter illud au- tem quod testimonium sibi reddebant esse se eorum filios qui occiderunt prophetas, culpabiles erant; quod nec ipsum verum est. In re enim quæ ex arbi- trio hominis non contingit, quomodo potest homi fieri reus? Non enim ex arbitrio uniusque hoi- minis est, ejus sit filius, boni viri, aut mali viri. Ergo neque propter illud quia ædificabant sepulcra prophetarum, et dicebant: Si fuissemus in diebus patrum nostrorum, non essemus rei, vel rei erant, vel innocentes; sed quia rebus ipsis et similitudine facinorum testimonium sibi reddebant esse se filios eorum qui occiderunt prophetas, implentes mensu- ram patrum suorum, et adhuc adjicientes quod fuer- rat minus, supplentes interfectionem prophetarum at- que justorum interfectione Christi Filii Dei. Propter quod possibile non erat qui hujusmodi actu detine- bantur obnoxii, fugere a judicio gehennæ. Quibus nec suffecit sanguis Christi, sed adhuc illes prophe- tas et Scribas qui fuerunt missi a Christo, interfe- cerunt et crucifixerunt, in synagogis suis flagella- verunt et persecuti sunt de civitate in civitatem. Pro quibus omnibus homicidialibus commissis ju- stum fuerat eos pati excidium Jerusalem, captivita- tem populi, patientia Dei magnitudinem et multitu- dinem facinorum eorum ulterius non sustinente. Venit autem in generationem eorum qui impleve- rant mensuram patrum suorum, et superposuerunt Jesu Christi prophetas, et sapientes, et Scribas, omnis sanguis justus qui effunditur super terram a sanguine Abel fasti, usque ad sanguinem Zachariae filii Barachiæ ³, ejus interfectionem imputat Scri- ¹ Matth. xxiii, 27 et seqq. ² Psal. lxxxii, 6. ² Matth. xxiii, 29 et seqq. ³ Matth. xxiii, 33. 24. Væ vobis, Scribæ et Pharisæi hypocritæ, quia 25. Væ vobis, Scribæ et Pharisæi hypocritæ, qui
καὶ τοῖς ἐν Ζαχαρίᾳ περὶ τοῦ κόψεσθαι τὰς φυλὰς εἰρημένοις. ἐν δὲ ἀναγωγῇ ἐρεῖς σκοτιζόμενον ἥλιον τὸν διάβολον ἐπὶ πολὺ μὲν μετασχηματιζόμενον ὡς ἄγγελον φωτὸς καὶ πολλοὺς ἀπατήσαντα ὡς ἥλιον, ἐπὶ δὲ συντελείας ἐλεγχθησόμενον σκότος καὶ ὑποκριτὴν ἀνατολῆς.
mauda, quando manifestati fuerint veri et spiritales A ædificatis sepulcra prophetarum, et ornatis monumenta sensus eorum. similes estis sepulcris dealbatis, quæ a foris quidem varent speciosa, intus vero plena sunt ossibus mortuo- rum et omni spurcitia, sic et vos a foris quidem pa- retis hominibus justi, ab intus autem pleni estis hypo- crisi et iniquitate ⁹⁹. Sicut enim superius ab intus pleni sunt rapina et intemperantia, similiter et hie pleni sunt hypocrisi et iniquitate, quæ comparantur ossibus mortuorum, immunditiae universæ. Hypo- crisis enim, cum sit aliqua simulatio boni, nihil qui- dem habet vitale ex eo bono quod simulat. Ossium autem, ut sic dicam, virtutis illius quam simulat mortua justitia est, aut castitas. Si enim sapienter audiamus quod vult ostendere sermo præsens, in- telligimus quod omnis justitia simulata mortua ju- stitia est. Sicut homo mortuus videtur quidem homo, sed non est homo, sic et mortua castitas nec casti- tas est. Mortua autem [est] quæ non propter Deum, sed in simulatione propter homines fit. Et quemad- modum est in minimis qui personas suscipiunt ali- qurum, et non sunt ipsi quos simulant, sed viden- tur, sic qui justitiam simulat, simulata justitia ejus non est justitia, sed videtur. Est enim non justitia, sed figmentum justitiae. Sic et in seductione casti- tas flecta non est castitas, sed videtur. Propter quod bene assimilantur hujusmodi homines sepulceris deal- batis. A foris videntur justi in conspectu eorum qui nesciunt interiora considerare, ab intus autem pleni sunt ossibus mortuorum. Tanta sunt ossa in eis et im- munditiae, quanta 845 opera simulantur bona ex ma- lo affectu : et videntur a foris justi coram hominibus, non eis quos Scriptura¹ deos appellat, ad quos factum est verbum Dei, sed coram eis qui sicut homines mo- riuntur. Et malum quidem esset, vel unum ossium mortui habere intus in se vel immunditiam aliquam unam. Nunc autem vide exaggerationem Scripturæ de malitia hypocritarum. Sicut enim seculera plena sunt ossibus et immunditia omni, sic et illi pleni sunt hypocrisi et iniquitate, non in una aliqua re simulantes, neque in conspectu unius in omni vita sua, vel duobus vel tribus, quamvis et hoc esset pessimum malum, sed omnibus diebus vitæ suæ in simulationibus vivunt, et aliud quidem sunt, aliud D autem esse putantur. Sunt lascivi quidem ab intus, a foris autem castos se esse ostendunt, simulatores castitatis et virginitatis flectores. Et alii simulatores justitiae, cum sint ab intus iniqui, et alii aliarum virtutum simulatores existunt, cum sint ab intus contrariis vitiis pleni. Sunt quidam et martyrii si- mulatores; quidam autem episcopatus, vel presby- teratus, vel diaconatus, vel ecclesiasticae scientiæ vel doctrinæ, tantum personas et ostentationem vir- tutum habentes, vere autem sunt inimici earumdem virtutum quas simulant. C justorum, et dicitis: Quia si fuissemus in diebus patre- nostrorum, non essemus socii eorum in sanguine pre- phetarum. Itaque testimonium redditis vobis, quia fili- estis eorum qui occiderunt prophetas. Et vos implete mensuram patrum vestrorum. Serpentes, generatio vi- perarum, quomodo fugietis a judicio gehennæ? Ideo ecce ego mitto ad vos prophetas, et sapientes, et Scribæ, et ex illis occidetis et crucifigetis, et ex illis flagellabitis in synagogis vestris, et persequemini de civitate in civitatem, ut veniat super vos omnis sanguis justus qui effunditur super terram ¹. Quantum ad primam faciem pertinet textus, non satis rationabiliter com- minari videtur adversus eos qui ædificant sepulcra prophetarum et ornant monumenta justorum. Quan- tum ad hoc enim solum, laudabile aliquid faciebant, quia sepulcra prophetarum ædificabant, et ornabant monumenta justorum, operibus patrum suorum quibus ausi sunt contra prophetas et sanctos, non consentientes, maxime in eo quod dicunt: Si fuis- semus in diebus patrum nostrorum, non essemus socii eorum in sanguine prophetarum. Quomodo ergo digni erant suscipere væ? Si autem dicit aliquis: Quantum ad opus quidem illud et professionem verborum suorum, non erant rei; propter illud au- tem quod testimonium sibi reddebant esse se eorum filios qui occiderunt prophetas, culpabiles erant; quod nec ipsum verum est. In re enim quæ ex arbi- trio hominis non contingit, quomodo potest homi fieri reus? Non enim ex arbitrio uniusque hoi- minis est, ejus sit filius, boni viri, aut mali viri. Ergo neque propter illud quia ædificabant sepulcra prophetarum, et dicebant: Si fuissemus in diebus patrum nostrorum, non essemus rei, vel rei erant, vel innocentes; sed quia rebus ipsis et similitudine facinorum testimonium sibi reddebant esse se filios eorum qui occiderunt prophetas, implentes mensu- ram patrum suorum, et adhuc adjicientes quod fuer- rat minus, supplentes interfectionem prophetarum at- que justorum interfectione Christi Filii Dei. Propter quod possibile non erat qui hujusmodi actu detine- bantur obnoxii, fugere a judicio gehennæ. Quibus nec suffecit sanguis Christi, sed adhuc illes prophe- tas et Scribas qui fuerunt missi a Christo, interfe- cerunt et crucifixerunt, in synagogis suis flagella- verunt et persecuti sunt de civitate in civitatem. Pro quibus omnibus homicidialibus commissis ju- stum fuerat eos pati excidium Jerusalem, captivita- tem populi, patientia Dei magnitudinem et multitu- dinem facinorum eorum ulterius non sustinente. Venit autem in generationem eorum qui impleve- rant mensuram patrum suorum, et superposuerunt Jesu Christi prophetas, et sapientes, et Scribas, omnis sanguis justus qui effunditur super terram a sanguine Abel fasti, usque ad sanguinem Zachariae filii Barachiæ ³, ejus interfectionem imputat Scri- ¹ Matth. xxiii, 27 et seqq. ² Psal. lxxxii, 6. ² Matth. xxiii, 29 et seqq. ³ Matth. xxiii, 33. 24. Væ vobis, Scribæ et Pharisæi hypocritæ, quia 25. Væ vobis, Scribæ et Pharisæi hypocritæ, qui
PG 13:1637σελήνην δὲ οὐ δώσουσαν «τὸ φέγγος» τὴν τῶν πονηρευομένων ἐκκλησίαν, ἐπαγγελλομένην μὲν διδόναι τὸ φῶς, τότε δὲ ἐλεγχθησομένην ἀνατραπέντων αὐτῆς τῶν δογμάτων. τοὺς δὲ ἐν ὑψώμασι λόγων ἐπαιρομένους «κατὰ τῆς γνώσεως τοῦ θεοῦ» τοὺς πεσουμένους ἀστέρας ἐκ τοῦ ἰδίου οὐρανοῦ. υἱὸν δὲ ἀνθρώπου ἑαυτόν φησιν ὡς ἐνσώματον ἐλευσόμενον
σελήνην δὲ οὐ δώσουσαν «τὸ φέγγος» τὴν τῶν πονηρευομένων ἐκκλησίαν, ἐπαγγελλομένην μὲν διδόναι τὸ φῶς, τότε δὲ ἐλεγχθησομένην ἀνατραπέντων αὐτῆς τῶν δογμάτων. τοὺς δὲ ἐν ὑψώμασι λόγων ἐπαιρομένους «κατὰ τῆς γνώσεως τοῦ θεοῦ» τοὺς πεσουμένους ἀστέρας ἐκ τοῦ ἰδίου οὐρανοῦ. υἱὸν δὲ ἀνθρώπου ἑαυτόν φησιν ὡς ἐνσώματον ἐλευσόμενον ὥσπερ δέ, ὅτε μετεμορφώθη παραλαβὼν τοὺς τρεῖς μαθητάς, νεφέλη φωτεινὴ ἐπεσκίασεν αὐτούς, οὕτως ἐν τῇ δευτέρᾳ παρουσίᾳ ἐνδοξότερον μεταμορφωθεὶς ἐπὶ πλειόνων ἥξει νεφελῶν, ὡς ἂν οὐ τρισὶν ἀλλὰ πλείοσιν ὁρώμενος. καθὰ καὶ ἀνελήφθη ἐρχόμενος ἐν νεφέλαις, ὡς ἐν ταῖς Πράξεσιν ἔφησεν ὅτι «νεφέλη ὑπέλαβεν αὐτόν, καὶ ἰδοὺ ἄνδρες δύο εἶπον αὐτοῖς· οὗτος ὁ Ἰησοῦς οὕτως ἐλεύσεται, ὃν τρόπον ἐθεάσασθε αὐτὸν πορευόμενον εἰς τὸν οὐρανόν». ἐν δὲ ἀναγωγῇ νεφέλαι, ἐφ’ ὧν ἔρχεται ὁ κύριος, αἱ θεῖαι γραφαὶ δεικνύουσαι τὴν ἔνδοξον τοῦ θεοῦ λόγου ἐπιδημίαν συνάγονται δὲ ὑπὸ τῶν ἀγγέλων τοῦ θεοῦ ἤτοι οἱ ἀπὸ τῆς παρουσίας τοῦ Χριστοῦ μέχρι τῆς συντελείας κλητοὶ καὶ ἐκλεκτοὶ ἢ καὶ οἱ ἀπὸ κτίσεως καὶ καταβολῆς κόσμου χαρέντες ἐπὶ τῷ ἰδεῖν τὴν ἡμέραν Χριστοῦ ὡς Ἀβραάμ.
ὥσπερ δέ, ὅτε μετεμορφώθη παραλαβὼν τοὺς τρεῖς μαθητάς, νεφέλη φωτεινὴ ἐπεσκίασεν αὐτούς, οὕτως ἐν τῇ δευτέρᾳ παρουσίᾳ ἐνδοξότερον μεταμορφωθεὶς ἐπὶ πλειόνων ἥξει νεφελῶν, ὡς ἂν οὐ τρισὶν ἀλλὰ πλείοσιν ὁρώμενος. καθὰ καὶ ἀνελήφθη ἐρχόμενος ἐν νεφέλαις, ὡς ἐν ταῖς Πράξεσιν ἔφησεν ὅτι «νεφέλη ὑπέλαβεν αὐτόν, καὶ ἰδοὺ ἄνδρες δύο εἶπον αὐτοῖς· οὗτος ὁ Ἰησοῦς οὕτως ἐλεύσεται, ὃν τρόπον ἐθεάσασθε αὐτὸν πορευόμενον εἰς τὸν οὐρανόν». ἐν δὲ ἀναγωγῇ νεφέλαι, ἐφ’ ὧν ἔρχεται ὁ κύριος, αἱ θεῖαι γραφαὶ δεικνύουσαι τὴν ἔνδοξον τοῦ θεοῦ λόγου ἐπιδημίαν συνάγονται δὲ ὑπὸ τῶν ἀγγέλων τοῦ θεοῦ ἤτοι οἱ ἀπὸ τῆς παρουσίας τοῦ Χριστοῦ μέχρι τῆς συντελείας κλητοὶ καὶ ἐκλεκτοὶ ἢ καὶ οἱ ἀπὸ κτίσεως καὶ καταβολῆς κόσμου χαρέντες ἐπὶ τῷ ἰδεῖν τὴν ἡμέραν Χριστοῦ ὡς Ἀβραάμ.
σελήνην δὲ οὐ δώσουσαν «τὸ φέγγος» τὴν τῶν πονηρευομένων ἐκκλησίαν, ἐπαγγελλομένην μὲν διδόναι τὸ φῶς, τότε δὲ ἐλεγχθησομένην ἀνατραπέντων αὐτῆς τῶν δογμάτων. τοὺς δὲ ἐν ὑψώμασι λόγων ἐπαιρομένους «κατὰ τῆς γνώσεως τοῦ θεοῦ» τοὺς πεσουμένους ἀστέρας ἐκ τοῦ ἰδίου οὐρανοῦ. υἱὸν δὲ ἀνθρώπου ἑαυτόν φησιν ὡς ἐνσώματον ἐλευσόμενον ὥσπερ δέ, ὅτε μετεμορφώθη παραλαβὼν τοὺς τρεῖς μαθητάς, νεφέλη φωτεινὴ ἐπεσκίασεν αὐτούς, οὕτως ἐν τῇ δευτέρᾳ παρουσίᾳ ἐνδοξότερον μεταμορφωθεὶς ἐπὶ πλειόνων ἥξει νεφελῶν, ὡς ἂν οὐ τρισὶν ἀλλὰ πλείοσιν ὁρώμενος. καθὰ καὶ ἀνελήφθη ἐρχόμενος ἐν νεφέλαις, ὡς ἐν ταῖς Πράξεσιν ἔφησεν ὅτι «νεφέλη ὑπέλαβεν αὐτόν, καὶ ἰδοὺ ἄνδρες δύο εἶπον αὐτοῖς· οὗτος ὁ Ἰησοῦς οὕτως ἐλεύσεται, ὃν τρόπον ἐθεάσασθε αὐτὸν πορευόμενον εἰς τὸν οὐρανόν». ἐν δὲ ἀναγωγῇ νεφέλαι, ἐφ’ ὧν ἔρχεται ὁ κύριος, αἱ θεῖαι γραφαὶ δεικνύουσαι τὴν ἔνδοξον τοῦ θεοῦ λόγου ἐπιδημίαν συνάγονται δὲ ὑπὸ τῶν ἀγγέλων τοῦ θεοῦ ἤτοι οἱ ἀπὸ τῆς παρουσίας τοῦ Χριστοῦ μέχρι τῆς συντελείας κλητοὶ καὶ ἐκλεκτοὶ ἢ καὶ οἱ ἀπὸ κτίσεως καὶ καταβολῆς κόσμου χαρέντες ἐπὶ τῷ ἰδεῖν τὴν ἡμέραν Χριστοῦ ὡς Ἀβραάμ.
PG 13:1645τάχα ἐν τῷ μεταξὺ παρὰ τοῖς προπαιδεύουσι τὰ οὐράνια ἀγγέλοις διατρίβοντες, ἵν’ ὑπὸ τελείῳ διδασκάλῳ, λόγῳ [υἱῷ διεηλ ] θεοῦ, παιδευθέντες συμβασιλεύσωσιν αὐτῷ. ἄλλως τε συκῇ παραβάλλεται ὁ πᾶς κόσμος, οὗ ἡ συντέλεια προφητεύεται, ἢ ἕκαστος τῶν ἐπὶ τὸ μακαρίως ζῆν ὁδευόντων καὶ τὸ ἰδεῖν τὴν Χριστοῦ λόγου ἔνδοξον ἐσομένην αὐτῷ καὶ τελείαν ἐπιδημίαν. ὡς γὰρ ἡ συκῆ, οὕτω καὶ ὁ κόσμος καὶ ἕκαστος τῶν σῳζομένων νῦν μὲν [ὡς ἐν χειμῶνι] δυνάμει ἔχει φύλλα καὶ καρπούς, ὕστερον δὲ ἐνεργείᾳ τῶν ἐν θέρει φανερωθησομένων. καὶ ὁ χειμασθεὶς δὲ ἐν πειρασμῷ ἐπὶ θέρος ὁδεύει φέρων ἁπαλὸν κλάδον, μὴ σκληρὰν καρδίαν,
τάχα ἐν τῷ μεταξὺ παρὰ τοῖς προπαιδεύουσι τὰ οὐράνια ἀγγέλοις διατρίβοντες, ἵν’ ὑπὸ τελείῳ διδασκάλῳ, λόγῳ [υἱῷ διεηλ ] θεοῦ, παιδευθέντες συμβασιλεύσωσιν αὐτῷ. ἄλλως τε συκῇ παραβάλλεται ὁ πᾶς κόσμος, οὗ ἡ συντέλεια προφητεύεται, ἢ ἕκαστος τῶν ἐπὶ τὸ μακαρίως ζῆν ὁδευόντων καὶ τὸ ἰδεῖν τὴν Χριστοῦ λόγου ἔνδοξον ἐσομένην αὐτῷ καὶ τελείαν ἐπιδημίαν. ὡς γὰρ ἡ συκῆ, οὕτω καὶ ὁ κόσμος καὶ ἕκαστος τῶν σῳζομένων νῦν μὲν [ὡς ἐν χειμῶνι] δυνάμει ἔχει φύλλα καὶ καρπούς, ὕστερον δὲ ἐνεργείᾳ τῶν ἐν θέρει φανερωθησομένων. καὶ ὁ χειμασθεὶς δὲ ἐν πειρασμῷ ἐπὶ θέρος ὁδεύει φέρων ἁπαλὸν κλάδον, μὴ σκληρὰν καρδίαν, καὶ αἱ ἐν ἔργοις προκοπαὶ φέρουσι τὰ φύλλα καὶ ἡ τελειότης τοὺς καρπούς [λ. καὶ τελειοτάτους καρπούς διεηλ] . ὡς ἄμπελος δὲ ἀληθινὴ ὁ σωτήρ, οὕτω καὶ συκῆ τὸ ἅγιον πνεῦμα τὸ φέρον τοὺς σωτηρίους καρπούς, τὰ σῦκα τὰ χρηστά, ὧν ἡ παλάθη ἐθεράπευσεν Ἐζεκίαν τὸν βασιλέα. οἱ μὲν πλείους ἀνοίσουσι τὸν λόγον ἐπὶ τὴν καθαίρεσιν τῆς Ἱερουσαλήμ, ἣν εἶδον οἱ καὶ τὸ πάθος τοῦ Χριστοῦ ἰδόντες. λέγει οὖν ὅτι πάντως ἐκβήσεται τὰ εἰρημένα καὶ μενεῖ ἡ γενεὰ τῶν πιστῶν ...
καὶ αἱ ἐν ἔργοις προκοπαὶ φέρουσι τὰ φύλλα καὶ ἡ τελειότης τοὺς καρπούς [λ. καὶ τελειοτάτους καρπούς διεηλ] . ὡς ἄμπελος δὲ ἀληθινὴ ὁ σωτήρ, οὕτω καὶ συκῆ τὸ ἅγιον πνεῦμα τὸ φέρον τοὺς σωτηρίους καρπούς, τὰ σῦκα τὰ χρηστά, ὧν ἡ παλάθη ἐθεράπευσεν Ἐζεκίαν τὸν βασιλέα.
τάχα ἐν τῷ μεταξὺ παρὰ τοῖς προπαιδεύουσι τὰ οὐράνια ἀγγέλοις διατρίβοντες, ἵν’ ὑπὸ τελείῳ διδασκάλῳ, λόγῳ [υἱῷ διεηλ ] θεοῦ, παιδευθέντες συμβασιλεύσωσιν αὐτῷ. ἄλλως τε συκῇ παραβάλλεται ὁ πᾶς κόσμος, οὗ ἡ συντέλεια προφητεύεται, ἢ ἕκαστος τῶν ἐπὶ τὸ μακαρίως ζῆν ὁδευόντων καὶ τὸ ἰδεῖν τὴν Χριστοῦ λόγου ἔνδοξον ἐσομένην αὐτῷ καὶ τελείαν ἐπιδημίαν. ὡς γὰρ ἡ συκῆ, οὕτω καὶ ὁ κόσμος καὶ ἕκαστος τῶν σῳζομένων νῦν μὲν [ὡς ἐν χειμῶνι] δυνάμει ἔχει φύλλα καὶ καρπούς, ὕστερον δὲ ἐνεργείᾳ τῶν ἐν θέρει φανερωθησομένων. καὶ ὁ χειμασθεὶς δὲ ἐν πειρασμῷ ἐπὶ θέρος ὁδεύει φέρων ἁπαλὸν κλάδον, μὴ σκληρὰν καρδίαν, καὶ αἱ ἐν ἔργοις προκοπαὶ φέρουσι τὰ φύλλα καὶ ἡ τελειότης τοὺς καρπούς [λ. καὶ τελειοτάτους καρπούς διεηλ] . ὡς ἄμπελος δὲ ἀληθινὴ ὁ σωτήρ, οὕτω καὶ συκῆ τὸ ἅγιον πνεῦμα τὸ φέρον τοὺς σωτηρίους καρπούς, τὰ σῦκα τὰ χρηστά, ὧν ἡ παλάθη ἐθεράπευσεν Ἐζεκίαν τὸν βασιλέα. οἱ μὲν πλείους ἀνοίσουσι τὸν λόγον ἐπὶ τὴν καθαίρεσιν τῆς Ἱερουσαλήμ, ἣν εἶδον οἱ καὶ τὸ πάθος τοῦ Χριστοῦ ἰδόντες. λέγει οὖν ὅτι πάντως ἐκβήσεται τὰ εἰρημένα καὶ μενεῖ ἡ γενεὰ τῶν πιστῶν ...
οἱ μὲν πλείους ἀνοίσουσι τὸν λόγον ἐπὶ τὴν καθαίρεσιν τῆς Ἱερουσαλήμ, ἣν εἶδον οἱ καὶ τὸ πάθος τοῦ Χριστοῦ ἰδόντες. λέγει οὖν ὅτι πάντως ἐκβήσεται τὰ εἰρημένα καὶ μενεῖ ἡ γενεὰ τῶν πιστῶν ...
τάχα ἐν τῷ μεταξὺ παρὰ τοῖς προπαιδεύουσι τὰ οὐράνια ἀγγέλοις διατρίβοντες, ἵν’ ὑπὸ τελείῳ διδασκάλῳ, λόγῳ [υἱῷ διεηλ ] θεοῦ, παιδευθέντες συμβασιλεύσωσιν αὐτῷ. ἄλλως τε συκῇ παραβάλλεται ὁ πᾶς κόσμος, οὗ ἡ συντέλεια προφητεύεται, ἢ ἕκαστος τῶν ἐπὶ τὸ μακαρίως ζῆν ὁδευόντων καὶ τὸ ἰδεῖν τὴν Χριστοῦ λόγου ἔνδοξον ἐσομένην αὐτῷ καὶ τελείαν ἐπιδημίαν. ὡς γὰρ ἡ συκῆ, οὕτω καὶ ὁ κόσμος καὶ ἕκαστος τῶν σῳζομένων νῦν μὲν [ὡς ἐν χειμῶνι] δυνάμει ἔχει φύλλα καὶ καρπούς, ὕστερον δὲ ἐνεργείᾳ τῶν ἐν θέρει φανερωθησομένων. καὶ ὁ χειμασθεὶς δὲ ἐν πειρασμῷ ἐπὶ θέρος ὁδεύει φέρων ἁπαλὸν κλάδον, μὴ σκληρὰν καρδίαν, καὶ αἱ ἐν ἔργοις προκοπαὶ φέρουσι τὰ φύλλα καὶ ἡ τελειότης τοὺς καρπούς [λ. καὶ τελειοτάτους καρπούς διεηλ] . ὡς ἄμπελος δὲ ἀληθινὴ ὁ σωτήρ, οὕτω καὶ συκῆ τὸ ἅγιον πνεῦμα τὸ φέρον τοὺς σωτηρίους καρπούς, τὰ σῦκα τὰ χρηστά, ὧν ἡ παλάθη ἐθεράπευσεν Ἐζεκίαν τὸν βασιλέα. οἱ μὲν πλείους ἀνοίσουσι τὸν λόγον ἐπὶ τὴν καθαίρεσιν τῆς Ἱερουσαλήμ, ἣν εἶδον οἱ καὶ τὸ πάθος τοῦ Χριστοῦ ἰδόντες. λέγει οὖν ὅτι πάντως ἐκβήσεται τὰ εἰρημένα καὶ μενεῖ ἡ γενεὰ τῶν πιστῶν ...
PG 13:1653ἢ ἐπεὶ πολύσημος ἐν τῇ γραφῇ ἡ γενεὰ λέξις [δηλοῖ γὰρ καὶ τὸν ἐκ περιτομῆς λαὸν καὶ τὸν ἐξ ἐθνῶν] ἀκουστέον, ὅτι οὐ μὴ παρέλθῃ ἡ ἐν ὄψει τοῦ σωτῆρος τῆς καινῆς διαθήκης γενεὰ οὐδὲ ἐλεύσεται ἐπὶ τὰς ἐπαγγελίας, ἕως οὗ πάντα ἃ εἶπεν ὁ σωτὴρ γένηται. καὶ ἑκάστῳ δὲ ἡμῶν ταῦτα γενέσθαι μυστικῶς δεῖ,
ἢ ἐπεὶ πολύσημος ἐν τῇ γραφῇ ἡ γενεὰ λέξις [δηλοῖ γὰρ καὶ τὸν ἐκ περιτομῆς λαὸν καὶ τὸν ἐξ ἐθνῶν] ἀκουστέον, ὅτι οὐ μὴ παρέλθῃ ἡ ἐν ὄψει τοῦ σωτῆρος τῆς καινῆς διαθήκης γενεὰ οὐδὲ ἐλεύσεται ἐπὶ τὰς ἐπαγγελίας, ἕως οὗ πάντα ἃ εἶπεν ὁ σωτὴρ γένηται. καὶ ἑκάστῳ δὲ ἡμῶν ταῦτα γενέσθαι μυστικῶς δεῖ, ἐὰν ἀπὸ τῆς διδασκαλίας ἕως τέλους ἐν πᾶσι τις διαρκέσας μείνῃ ἀπαθὴς ἄχρι τῆς ἐνδόξου Χριστοῦ παρουσίας. τοὺς ἐν οὐρανῷ καὶ ἐν γῇ μετωνυμικῶς οὐρανὸν καὶ γῆν λεγομένους διελεύσεσθαι πᾶσαν τὴν ἑαυτῶν κατάστασιν, ἵνα ἔλθωσιν ἐπὶ τὰ ὑπερέχοντα. οἱ γὰρ τοῦ σωτῆρος λόγοι ἀεὶ τὰ οἰκεῖα ἐνεργήσουσιν ὡς τέλειοι καὶ οὐκ ἐπιδεχόμενοι βελτίους γενέσθαι παρελθόντες ὅ εἰσιν. ἀλλ’ «ὁ οὐρανὸς μὲν καὶ ἡ γῆ παρελεύσονται, οἱ δὲ λόγοι αὐ» τοῦ» μενοῦσι» λόγοι ὄντες τοῦ δι’ οὗ τὰ πάντα ἐγένετο· ὁ γὰρ λόγος τῶν γεγονότων οὐ παρέρχεται, εἰ καὶ αὐτὰ παρέρχεται. ὃ δὲ λέξει, πρὸ μὲν τῆς οἰκονομίας τὸν Χριστὸν τοῦτο λέγειν, μετὰ δὲ τὴν οἰκονομίαν οὐκέτι, ὅτε «ὁ θεὸς αὐτὸν ὑπερύψωσε καὶ ἐχαρίσατο αὐτῷ ὄνομα τὸ ὑπὲρ πᾶν ὄνομα». ἀπέκρυψεν ὁ υἱὸς εἰπὼν μὴ γινώσκειν εἰς τὸ συμφέρον τῶν μαθητῶν.
ἐὰν ἀπὸ τῆς διδασκαλίας ἕως τέλους ἐν πᾶσι τις διαρκέσας μείνῃ ἀπαθὴς ἄχρι τῆς ἐνδόξου Χριστοῦ παρουσίας. τοὺς ἐν οὐρανῷ καὶ ἐν γῇ μετωνυμικῶς οὐρανὸν καὶ γῆν λεγομένους διελεύσεσθαι πᾶσαν τὴν ἑαυτῶν κατάστασιν, ἵνα ἔλθωσιν ἐπὶ τὰ ὑπερέχοντα.
ἢ ἐπεὶ πολύσημος ἐν τῇ γραφῇ ἡ γενεὰ λέξις [δηλοῖ γὰρ καὶ τὸν ἐκ περιτομῆς λαὸν καὶ τὸν ἐξ ἐθνῶν] ἀκουστέον, ὅτι οὐ μὴ παρέλθῃ ἡ ἐν ὄψει τοῦ σωτῆρος τῆς καινῆς διαθήκης γενεὰ οὐδὲ ἐλεύσεται ἐπὶ τὰς ἐπαγγελίας, ἕως οὗ πάντα ἃ εἶπεν ὁ σωτὴρ γένηται. καὶ ἑκάστῳ δὲ ἡμῶν ταῦτα γενέσθαι μυστικῶς δεῖ, ἐὰν ἀπὸ τῆς διδασκαλίας ἕως τέλους ἐν πᾶσι τις διαρκέσας μείνῃ ἀπαθὴς ἄχρι τῆς ἐνδόξου Χριστοῦ παρουσίας. τοὺς ἐν οὐρανῷ καὶ ἐν γῇ μετωνυμικῶς οὐρανὸν καὶ γῆν λεγομένους διελεύσεσθαι πᾶσαν τὴν ἑαυτῶν κατάστασιν, ἵνα ἔλθωσιν ἐπὶ τὰ ὑπερέχοντα. οἱ γὰρ τοῦ σωτῆρος λόγοι ἀεὶ τὰ οἰκεῖα ἐνεργήσουσιν ὡς τέλειοι καὶ οὐκ ἐπιδεχόμενοι βελτίους γενέσθαι παρελθόντες ὅ εἰσιν. ἀλλ’ «ὁ οὐρανὸς μὲν καὶ ἡ γῆ παρελεύσονται, οἱ δὲ λόγοι αὐ» τοῦ» μενοῦσι» λόγοι ὄντες τοῦ δι’ οὗ τὰ πάντα ἐγένετο· ὁ γὰρ λόγος τῶν γεγονότων οὐ παρέρχεται, εἰ καὶ αὐτὰ παρέρχεται. ὃ δὲ λέξει, πρὸ μὲν τῆς οἰκονομίας τὸν Χριστὸν τοῦτο λέγειν, μετὰ δὲ τὴν οἰκονομίαν οὐκέτι, ὅτε «ὁ θεὸς αὐτὸν ὑπερύψωσε καὶ ἐχαρίσατο αὐτῷ ὄνομα τὸ ὑπὲρ πᾶν ὄνομα». ἀπέκρυψεν ὁ υἱὸς εἰπὼν μὴ γινώσκειν εἰς τὸ συμφέρον τῶν μαθητῶν.
οἱ γὰρ τοῦ σωτῆρος λόγοι ἀεὶ τὰ οἰκεῖα ἐνεργήσουσιν ὡς τέλειοι καὶ οὐκ ἐπιδεχόμενοι βελτίους γενέσθαι παρελθόντες ὅ εἰσιν. ἀλλ’ «ὁ οὐρανὸς μὲν καὶ ἡ γῆ παρελεύσονται, οἱ δὲ λόγοι αὐ» τοῦ» μενοῦσι» λόγοι ὄντες τοῦ δι’ οὗ τὰ πάντα ἐγένετο· ὁ γὰρ λόγος τῶν γεγονότων οὐ παρέρχεται, εἰ καὶ αὐτὰ παρέρχεται. ὃ δὲ λέξει, πρὸ μὲν τῆς οἰκονομίας τὸν Χριστὸν τοῦτο λέγειν,
ἢ ἐπεὶ πολύσημος ἐν τῇ γραφῇ ἡ γενεὰ λέξις [δηλοῖ γὰρ καὶ τὸν ἐκ περιτομῆς λαὸν καὶ τὸν ἐξ ἐθνῶν] ἀκουστέον, ὅτι οὐ μὴ παρέλθῃ ἡ ἐν ὄψει τοῦ σωτῆρος τῆς καινῆς διαθήκης γενεὰ οὐδὲ ἐλεύσεται ἐπὶ τὰς ἐπαγγελίας, ἕως οὗ πάντα ἃ εἶπεν ὁ σωτὴρ γένηται. καὶ ἑκάστῳ δὲ ἡμῶν ταῦτα γενέσθαι μυστικῶς δεῖ, ἐὰν ἀπὸ τῆς διδασκαλίας ἕως τέλους ἐν πᾶσι τις διαρκέσας μείνῃ ἀπαθὴς ἄχρι τῆς ἐνδόξου Χριστοῦ παρουσίας. τοὺς ἐν οὐρανῷ καὶ ἐν γῇ μετωνυμικῶς οὐρανὸν καὶ γῆν λεγομένους διελεύσεσθαι πᾶσαν τὴν ἑαυτῶν κατάστασιν, ἵνα ἔλθωσιν ἐπὶ τὰ ὑπερέχοντα. οἱ γὰρ τοῦ σωτῆρος λόγοι ἀεὶ τὰ οἰκεῖα ἐνεργήσουσιν ὡς τέλειοι καὶ οὐκ ἐπιδεχόμενοι βελτίους γενέσθαι παρελθόντες ὅ εἰσιν. ἀλλ’ «ὁ οὐρανὸς μὲν καὶ ἡ γῆ παρελεύσονται, οἱ δὲ λόγοι αὐ» τοῦ» μενοῦσι» λόγοι ὄντες τοῦ δι’ οὗ τὰ πάντα ἐγένετο· ὁ γὰρ λόγος τῶν γεγονότων οὐ παρέρχεται, εἰ καὶ αὐτὰ παρέρχεται. ὃ δὲ λέξει, πρὸ μὲν τῆς οἰκονομίας τὸν Χριστὸν τοῦτο λέγειν, μετὰ δὲ τὴν οἰκονομίαν οὐκέτι, ὅτε «ὁ θεὸς αὐτὸν ὑπερύψωσε καὶ ἐχαρίσατο αὐτῷ ὄνομα τὸ ὑπὲρ πᾶν ὄνομα». ἀπέκρυψεν ὁ υἱὸς εἰπὼν μὴ γινώσκειν εἰς τὸ συμφέρον τῶν μαθητῶν.
μετὰ δὲ τὴν οἰκονομίαν οὐκέτι, ὅτε «ὁ θεὸς αὐτὸν ὑπερύψωσε καὶ ἐχαρίσατο αὐτῷ ὄνομα τὸ ὑπὲρ πᾶν ὄνομα». ἀπέκρυψεν ὁ υἱὸς εἰπὼν μὴ γινώσκειν εἰς τὸ συμφέρον τῶν μαθητῶν.
ἢ ἐπεὶ πολύσημος ἐν τῇ γραφῇ ἡ γενεὰ λέξις [δηλοῖ γὰρ καὶ τὸν ἐκ περιτομῆς λαὸν καὶ τὸν ἐξ ἐθνῶν] ἀκουστέον, ὅτι οὐ μὴ παρέλθῃ ἡ ἐν ὄψει τοῦ σωτῆρος τῆς καινῆς διαθήκης γενεὰ οὐδὲ ἐλεύσεται ἐπὶ τὰς ἐπαγγελίας, ἕως οὗ πάντα ἃ εἶπεν ὁ σωτὴρ γένηται. καὶ ἑκάστῳ δὲ ἡμῶν ταῦτα γενέσθαι μυστικῶς δεῖ, ἐὰν ἀπὸ τῆς διδασκαλίας ἕως τέλους ἐν πᾶσι τις διαρκέσας μείνῃ ἀπαθὴς ἄχρι τῆς ἐνδόξου Χριστοῦ παρουσίας. τοὺς ἐν οὐρανῷ καὶ ἐν γῇ μετωνυμικῶς οὐρανὸν καὶ γῆν λεγομένους διελεύσεσθαι πᾶσαν τὴν ἑαυτῶν κατάστασιν, ἵνα ἔλθωσιν ἐπὶ τὰ ὑπερέχοντα. οἱ γὰρ τοῦ σωτῆρος λόγοι ἀεὶ τὰ οἰκεῖα ἐνεργήσουσιν ὡς τέλειοι καὶ οὐκ ἐπιδεχόμενοι βελτίους γενέσθαι παρελθόντες ὅ εἰσιν. ἀλλ’ «ὁ οὐρανὸς μὲν καὶ ἡ γῆ παρελεύσονται, οἱ δὲ λόγοι αὐ» τοῦ» μενοῦσι» λόγοι ὄντες τοῦ δι’ οὗ τὰ πάντα ἐγένετο· ὁ γὰρ λόγος τῶν γεγονότων οὐ παρέρχεται, εἰ καὶ αὐτὰ παρέρχεται. ὃ δὲ λέξει, πρὸ μὲν τῆς οἰκονομίας τὸν Χριστὸν τοῦτο λέγειν, μετὰ δὲ τὴν οἰκονομίαν οὐκέτι, ὅτε «ὁ θεὸς αὐτὸν ὑπερύψωσε καὶ ἐχαρίσατο αὐτῷ ὄνομα τὸ ὑπὲρ πᾶν ὄνομα». ἀπέκρυψεν ὁ υἱὸς εἰπὼν μὴ γινώσκειν εἰς τὸ συμφέρον τῶν μαθητῶν.
PG 13:1660ἕτερος δέ φησιν, ὅτι ὥσπερ ὁ Παῦλός φησι «τότε καὶ ὁ υἱὸς ὑποταγήσεται τῷ πατρὶ» οὐχ ὡς ἀνυποτάκτου [λ. ἂν ὑποτάκτου ? διεηλ] ποτὲ ὄντος, ἀλλ’ ὡς μηδέπω τῶν μελῶν αὐτοῦ πάντων τελειωθέντων, οὕτως ἐπεὶ τὸ σῶμα τοῦ Χριστοῦ οὐκ οἶδε τὴν ἡμέραν ἐκείνην ἢ τὴν ὥραν, οὐδὲ αὐτὸς λέγει εἰδέναι ... καὶ κατὰ τὴν τῆς γραφῆς περὶ τοῦ εἰδέναι συνήθειαν
1659 ORIGENIS IN MATTHÆUM 1660 quod ait ¹ : Cum videritis abominationem desolatio- A possunt ascendere verbo ad altiora, reexp.cemus nis, quod dictum est per Danielem prophetam, stan- tem in loco sancto, qui legit intelligat. B ab initio proposita Evangelii verba, et secundusa quod possumus exponamus eadem iterum spirita- liter. Et primum quidem suscipiamus verbum de abominatione desolationis stante in loco saneto. Debet enim qui legit diligens esse, et intelligere, at non seducatur a desolationis abominatione. Locus igitur sanctus intelligibilis est omnis dictio Scripto- ræ divinæ, quam locuti sunt sancti prophetæ qui fuerunt a sæculo, Moyses, et post eum cæteri. Non solum autem, sed etiam dictio evangelistarum, vel apostolorum Jesu Christi. In hoc ergo loco sancio omnium Scripturarum tam Veteris Testamenti quam Novi, Antichristus, quod est falsum Verbum, ste:it frequenter per hoc ipsum quod stare videtur in Scripturis divinis, ostendens se quasi sit Deus, et quasi ipse sit Christus Deus Verbum, et ipse est abominatio desolationis. Est enim frequenter vi- dere in argumentationibus impiis dogmatum apud hæreticos hanc abominationem desolationis, id est Antichristum verbum falsum, abominationem de- solantem a Deo omnem hominem qui receperit eam in se abominationem adversantem veritati, extol- lentem se super omne verbum quod est extra eum, quod annuntiatur esse extollentem se et super omne verbum Dei, quod unusquisque (82) bomi- num colere vult, sive vere, sive mendaciter. Nam unumquodque hæreticorum dogma non solum ve- ritati adversatur, sed etiam cæteris dogmatibus si- militer falsis. Et quoniam sic extollitur, ut etiam in templo Scripturarum sedeat, per ipsum templum, id est per ipsas Scripturas, volens se ostendere quoniam ipse vere est Deus Verbum, semper ergo qui divi- nas legit Scripturas, intelligat eas, maxime quando viderit abominationem desolationis, secundum ea quæ diximus, stantem in eo quem exposuimus loco sancto sanctarum Scripturarum. Qui autem intelle- xerit eum, destruet vera traditione, id est illumina- tione adventus Christi qui est veritas, eum verbum qui in alieno loco sancto stare videtur, et intelligens talem abominationem desolationis, irritam faciet eam, et ejiciet a loco sancto in quo stare videtur. Ma- xime autem destruet eum Christus qui loquitur in eo verum lumen. Iste autem Christus, si in aliquo lo- remus. Diximus stare quidem in loco sancto abo- minationem desolationis, principem esse qui Jeru- salem circumdedit exercitu. Itaque quoniam pes- sima contigerunt his qui tunc fuerant in Judæa, ideo hæc futura prophetans populo Dominus di- cit Tunc qui in Judæa sunt, fugiant in montes. Et talia fuerunt quæ contigerunt in tempore illo, ut ita dicamus, ut qui esset super tectum domus, non haberet tempus descendere et tollere aliquid de domo sua; et qui in agro erat, non posset reverti in civitatem et tollere vestimentum suum. Et non erat tunc tempus misericordiæ, neque super præ- gnantes, neque super lactantes, neque super infan- tes earum. Ideo dicit (quantum ad verba dico): Væ prægnantibus, et nutrientibus in illis diebus * Et quasi ad Judæos loquens, qui arbitrabantur in Sabbato non oportere vel agere, vel ambulare viam amplius quam est Sabbati iter, ideo dicit: Orate autem ne fiat fuga vestra in hieme, vel Sabbato *. Non solum enim in Sabbato, sed etiam in hieme pessimum erat salutem quærere per fugam. Refer- tur autem ab his qui Judaicam historiam conscri- pserunt de illis quæ tunc contigerunt, quoniam tri- bulatio magna facta est populo, qualis nunquam fuit ab initio mundi usque ad tempus Christi, sed nec postea fieri potest ut talis eis contingat, pro- pterea quod ausi sunt manus inferre in verum Chri- stum Dei, cujus mysterium et nemen venerans Da- vid, dicebat de Saule persequente et occidere se volente Non injiciam manus meas in Christum Do- mini . Præcisionem autem dierum illorum futuram propter electos Dei qui credunt in Christum, ab- breviationem intelligimus dierum illorum. Tunc autem in magna calamitate populo constituto, et electis qui sunt in Judæa pericula patientibus, multi seductores dicebant: Ecce hic Christus, ecce illic. Quos observare docens discipulos suos dicebat tunc Si quis vobis dixerit: Ecce hic Christus, ecce illic, nolite credere. Surgent enim pseudochri- sti et pseudoprophetæ, et dabunt signa magna et pro- digia. Dicere autem quis potest aut Simonem Ma- D quatur volente audire et prodificari, nou infirmatur, 6 : gum 7, qui dicebat se esse Virtutem Dei magnam, aut si quis ei similis fuit, seducere volens, si pos- sibile esset, et electos. Hæc prævenientes diximus, non adjicientes in hoc loco aliam expositionem, nisi eam quæ secundum textum est, propter cos qui traditione simplici delectantur, ut quæ videntur eis utilia diceremus, quoniam hæc Dominus futura prophetans præscius veritatis exposuit. C 861 sed omne falsum verbum, quod est abomina- tio desolationis stans in loco sancto et sedens in templo Dei, quod est Antichristus, interficiet spi- ritu oris sui per eos qui se præbuerint capaces ipsius. Quod verbum falsum frequenter non stat, sed etiam sedet in templo, quando quasi rationabi- liter et bene constructum videtur. Qui autem vident hanc abominationem desolationis, ita ut possint de ca dicere : Non enim versutias ejus ignoramus, in * ibid. 16. * ibid. 19. * ibid. 20. "I Reg. xxiv, 11. Matth. xxiv, 23, 24. 'Act. * Matth. xxiv, 15. VIII, 9, 10. quisque, etc. 1 41. Nunc autem ipsum textum Evangelii decla- 42. Si autem oportet propter eos qui volunt et (82) Locum sic restitue, quod annuntiatur esse verbum Dei extollentem se et super omne quod unus-
καὶ «ὁ φυλάσσων ἐντολὰς οὐ γνώσεται πταῖσμα» ἀντὶ τοῦ οὐ πείσεται· καὶ «τὸν μὴ γνόντα ἁμαρτίαν ἁμαρτίαν ὑπὲρ ἡμῶν ἐποίησε». τοιοῦτόν τι σημαίνει καὶ τὸ «οὐδὲ ὁ υἱός» καὶ κατὰ τὸ «ἔγνω Ἀδὰμ Εὔαν τὴν γυναῖκα αὐτοῦ» νῦν μὲν προπαρασκευάζει τὴν γνῶσιν τῆς ἡμέρας καὶ ὥρας τοῖς κληρονόμοις· τῆς ἐπαγγελίας τῆς ἀφ’ οὗ «ἑαυτὸν ἐκένωσεν», ἵνα ἅπαντες δι’ οὓς ἀνέλαβε τὴν τοῦ «δούλου μορφήν», γνῶσι τὰ τῆς ἡμέρας καὶ ὥρας, «ἃ ὀφθαλμὸς οὐκ εἶδε καὶ οὖς οὐκ ἤκουσε καὶ ἐπὶ καρδίαν ἀνθρώπου οὐκ ἀνέβη, ἃ ἡτοίμασεν ὁ θεὸς τοῖς ἀγαπῶσιν αὐτόν». τὸ γὰρ ἑκάστου τῆς ἐξόδου τέλος μόνος οἶδεν ὁ θεὸς καὶ ὁ πνεῦμα θεοῦ ἔχων, ὡς Σαμουὴλ τοῦ Σαοὺλ [ ι. ρεγν. 28,] καὶ Ἡλίας τοῦ Ὀχοζίου.
1659 ORIGENIS IN MATTHÆUM 1660 quod ait ¹ : Cum videritis abominationem desolatio- A possunt ascendere verbo ad altiora, reexp.cemus nis, quod dictum est per Danielem prophetam, stan- tem in loco sancto, qui legit intelligat. B ab initio proposita Evangelii verba, et secundusa quod possumus exponamus eadem iterum spirita- liter. Et primum quidem suscipiamus verbum de abominatione desolationis stante in loco saneto. Debet enim qui legit diligens esse, et intelligere, at non seducatur a desolationis abominatione. Locus igitur sanctus intelligibilis est omnis dictio Scripto- ræ divinæ, quam locuti sunt sancti prophetæ qui fuerunt a sæculo, Moyses, et post eum cæteri. Non solum autem, sed etiam dictio evangelistarum, vel apostolorum Jesu Christi. In hoc ergo loco sancio omnium Scripturarum tam Veteris Testamenti quam Novi, Antichristus, quod est falsum Verbum, ste:it frequenter per hoc ipsum quod stare videtur in Scripturis divinis, ostendens se quasi sit Deus, et quasi ipse sit Christus Deus Verbum, et ipse est abominatio desolationis. Est enim frequenter vi- dere in argumentationibus impiis dogmatum apud hæreticos hanc abominationem desolationis, id est Antichristum verbum falsum, abominationem de- solantem a Deo omnem hominem qui receperit eam in se abominationem adversantem veritati, extol- lentem se super omne verbum quod est extra eum, quod annuntiatur esse extollentem se et super omne verbum Dei, quod unusquisque (82) bomi- num colere vult, sive vere, sive mendaciter. Nam unumquodque hæreticorum dogma non solum ve- ritati adversatur, sed etiam cæteris dogmatibus si- militer falsis. Et quoniam sic extollitur, ut etiam in templo Scripturarum sedeat, per ipsum templum, id est per ipsas Scripturas, volens se ostendere quoniam ipse vere est Deus Verbum, semper ergo qui divi- nas legit Scripturas, intelligat eas, maxime quando viderit abominationem desolationis, secundum ea quæ diximus, stantem in eo quem exposuimus loco sancto sanctarum Scripturarum. Qui autem intelle- xerit eum, destruet vera traditione, id est illumina- tione adventus Christi qui est veritas, eum verbum qui in alieno loco sancto stare videtur, et intelligens talem abominationem desolationis, irritam faciet eam, et ejiciet a loco sancto in quo stare videtur. Ma- xime autem destruet eum Christus qui loquitur in eo verum lumen. Iste autem Christus, si in aliquo lo- remus. Diximus stare quidem in loco sancto abo- minationem desolationis, principem esse qui Jeru- salem circumdedit exercitu. Itaque quoniam pes- sima contigerunt his qui tunc fuerant in Judæa, ideo hæc futura prophetans populo Dominus di- cit Tunc qui in Judæa sunt, fugiant in montes. Et talia fuerunt quæ contigerunt in tempore illo, ut ita dicamus, ut qui esset super tectum domus, non haberet tempus descendere et tollere aliquid de domo sua; et qui in agro erat, non posset reverti in civitatem et tollere vestimentum suum. Et non erat tunc tempus misericordiæ, neque super præ- gnantes, neque super lactantes, neque super infan- tes earum. Ideo dicit (quantum ad verba dico): Væ prægnantibus, et nutrientibus in illis diebus * Et quasi ad Judæos loquens, qui arbitrabantur in Sabbato non oportere vel agere, vel ambulare viam amplius quam est Sabbati iter, ideo dicit: Orate autem ne fiat fuga vestra in hieme, vel Sabbato *. Non solum enim in Sabbato, sed etiam in hieme pessimum erat salutem quærere per fugam. Refer- tur autem ab his qui Judaicam historiam conscri- pserunt de illis quæ tunc contigerunt, quoniam tri- bulatio magna facta est populo, qualis nunquam fuit ab initio mundi usque ad tempus Christi, sed nec postea fieri potest ut talis eis contingat, pro- pterea quod ausi sunt manus inferre in verum Chri- stum Dei, cujus mysterium et nemen venerans Da- vid, dicebat de Saule persequente et occidere se volente Non injiciam manus meas in Christum Do- mini . Præcisionem autem dierum illorum futuram propter electos Dei qui credunt in Christum, ab- breviationem intelligimus dierum illorum. Tunc autem in magna calamitate populo constituto, et electis qui sunt in Judæa pericula patientibus, multi seductores dicebant: Ecce hic Christus, ecce illic. Quos observare docens discipulos suos dicebat tunc Si quis vobis dixerit: Ecce hic Christus, ecce illic, nolite credere. Surgent enim pseudochri- sti et pseudoprophetæ, et dabunt signa magna et pro- digia. Dicere autem quis potest aut Simonem Ma- D quatur volente audire et prodificari, nou infirmatur, 6 : gum 7, qui dicebat se esse Virtutem Dei magnam, aut si quis ei similis fuit, seducere volens, si pos- sibile esset, et electos. Hæc prævenientes diximus, non adjicientes in hoc loco aliam expositionem, nisi eam quæ secundum textum est, propter cos qui traditione simplici delectantur, ut quæ videntur eis utilia diceremus, quoniam hæc Dominus futura prophetans præscius veritatis exposuit. C 861 sed omne falsum verbum, quod est abomina- tio desolationis stans in loco sancto et sedens in templo Dei, quod est Antichristus, interficiet spi- ritu oris sui per eos qui se præbuerint capaces ipsius. Quod verbum falsum frequenter non stat, sed etiam sedet in templo, quando quasi rationabi- liter et bene constructum videtur. Qui autem vident hanc abominationem desolationis, ita ut possint de ca dicere : Non enim versutias ejus ignoramus, in * ibid. 16. * ibid. 19. * ibid. 20. "I Reg. xxiv, 11. Matth. xxiv, 23, 24. 'Act. * Matth. xxiv, 15. VIII, 9, 10. quisque, etc. 1 41. Nunc autem ipsum textum Evangelii decla- 42. Si autem oportet propter eos qui volunt et (82) Locum sic restitue, quod annuntiatur esse verbum Dei extollentem se et super omne quod unus-
PG 13:1668ἢ δύο ἐν τῷ ἀγρῷ τῷ ἡγεμονικῷ, ὅ τε τοῦ σπουδαίου νοῦς καὶ ὁ τοῦ φαύλου, καὶ τῶν ἀληθουσῶν ἐν τῷ βαρεῖ μυλῶνι τοῦ κόσμου ψυχῶν ἔνθα ἡ μὲν καλὴ καὶ ἀγαθὴ παραλαμβάνεται, ἡ δὲ φαύλη ὡς ἀναξία ἀφίεται. δύναται δὲ σημαίνεσθαι καὶ τὰ δύο ἐπὶ μιᾶς ὕλης σώματα, ὧν τὸ μὲν τοῦ δικαίου ὁ ἕτερός ἐστι τῶν ἐπὶ τῆς μιᾶς κλίνης ὁ παραλαμβανόμενος, τὸ δὲ τοῦ ἀδίκου ὁ ἕτερος καὶ ἀφιέμενος. καὶ τὸ μὲν σῶμα ὡς ἀσθενὲς ἐπὶ κλίνης ἐστὶν κἂν παραλαμβάνηται, ἡ δὲ ψυχὴ διὰ πολλῶν, [ὧν κλ ] ἀνέχεται ἐν τῷ βίῳ, ἀλήθει ἐν τῷ μυλῶνι τοῦ κόσμου. τούτων οὖν τῶν ἑξῆς οὐχ ὡς περὶ τῆς καθολικῆς, ὡς δὲ περὶ τῆς ἑκάστου συντελείας μάλιστα ἐκληπτέον τὸν λόγον.
1667 ORIGENIS IN MATTHÆUM 1668 verbum est veritatis, nihil patiantur a desolationis A ostendere volens dixit: Si dixerint vobis: Ecce in abominatione, vel eo quod additum fuerat super ve- ros et naturales dies Scripturarum. ; 2 ' solitudine est, nolite exire, de regula fidei. Eos au- tem qui ad schisma simulant divinas Scripturas, ostendere volens dixit: Si dixerint vobis: Ecce in domibus, nolite credere. Quodcunque professi fue- rint de Scripturis, et de mysteriis quæ sunt in eis ad demonstrationem, nolite credere quæ dicuntur. Veritas enim similis est fulguri egredienti ab Oriente, et apparenti usque ad Occidentem: qualis est veritas Ecclesiæ Dei: ab ea enim sola sonus in omnem terram exivit, et in fines orbis terræ terba eorum et velociter currit sola vere veritas Dei **. usque ad Occidentem, ita erit et adventus Filii homi- nis, et reliqua. Scire debemus et illud, quoniam veritatis fulgor non aliquo quidem Scripturarum loco apparet, ex alio autem Scripturarum loco non defenditur, sed ex omni loco Scripturarum, id est sive ex legis, sive prophetarum, sive ex Evange- liorum, sive ex apostolorum Scriptura defenditur : et exiens hic fulgor veritatis ab Oriente, id est ab initiis Christi, apparet usque ad dispensationem passionis ipsius, in qua est occasus ipsius. Et huic tali fulgori similis est Filii hominis adventus, id est verbum veritatis. Et sic autem intelligere possu mus quod ait : Exit ab Oriente, et apparel usque ad Occidentem. Christus Verbum esse, et veri:as, et sapientia ostenditur a primo initio creaturæ mundi usque ad novissimam apostolorum Scripturam, id est a Genesi usque ad apostolicos libras, post quos nullis scripturis ita credendum est sicut illis. Aut ita, quoniam lex et prophetæ usque ad Joan- nem, in quibus est fulgor veritatis : et oriens quidem est lex, occidens autem finis legis Joannes. Sola autem Ecclesia neque subtrahit hujus fulĝoris verbum et sensum, neque addit quasi prophetiam aliud aliquid. Sed si oportet subtiliter quærere quod non 865 singulariter dicta est Oriens, neque sin- gulariter Occidens, sed ita, ab orientibus usque ad occidentes, dicemus quoniam una oriens, et una occi- dens, lex et prophetæ usque ad Joannem; alia oriens usque ad occidentem, Christus Jesus usque ad Pau- lum, cui novissimo apostolorum quasi abortivo appa- ruit Christus ". Considera autem et hoc, quoniam unam superius diximus abominationem desolatio- D nis, quæ dicta est per Danielem prophetam **, stantem in loco sancto: superaddit autem quasi de multis, exsurgent enim pseudochristi. Genera- liter enim unus est Antichristus, species autem illius multæ; tanquam si dicamus, mendacium generaliter unum est, secundum differentias autem falsorum dogmatum inveniuntur multa esse men- dacia. Si enim mendacium nihil differt a mendacio, puta Basilidis, aut Marcionis, aut Valentini, aut Apellis, aut aliquorum similium, unum videtur esse mendacium. Hi autem secundum diversa do- gmata mentiuntur, multi sunt qui exsurgunt. Hi ** Psal. cälvii, 15. * Matth. xxiv, 27. "I Cor. xv, 8. C ecce illic, nolite credere. Exsurgent enim pseudochri- sti et pseudoprophetæ, et dabunt signa magna et pro- digia, ita ut in errorem inducantur, si fieri potest, etiam electi. Ecce prædixi vobis. Si ergo dixerint vobis: Ecce in solitudine est, nolite exire; ecce in domibus, nolite credere. Sicut enim fulgur exit ab oriente, et apparet usque ad occidentem, ita erit ad- ventus Filii hominis. Ubicunque enim fuerit cadaver, illic congregabuntur aquila ". Quoniam diximus abominationem desolationis stantem in loco, esse mendacii verbum quod in loco Scripturarum sancto stare videtur, dicet aliquis, et quomodo quasi non B stante ea illic ita dicet aliquis discipulis Christi : Ecce hic Christus, ecce illic. Alius autem dicet: Ecce in solitudine est ; alius autem: Ecce in domi- bus. Vide ergo si ad hæc dicere possumus quod ait: Ecce hic, ecce illic; quoniam ecce hic, ecce illic, non extra Scripturam foras aspiciendum est. Dicet enim qui seducere voluerit nos et defendere contraria veritati Ecce hic Christus, demonstrans verbi gra- tia hunc Evangelii locum. Alterius autem erroris auctor dicet Ecce hic Christus, offerens ad exem- plum alterum textum, qui videtur defendere men- daci¡ illius verbum quod proposuit vindicare; et sic ex lege, et prophetis, et apostolis profert unusquis. que quæ videntur defendere mendacium illud ut- pote veritatem. Vel sic impletur quod ait: Ecce hic Christus, ecce illic, ostendens non Christum, sed aliquem fictum ejusdem nomiuis, utputa, secundum Marcionis doctrinam, et secundum traditiones Va- lentini, aut Basilidis longam fabulositatem, aut se- cundum Apellis adversus Paulum testimonium ſal- sum. Erunt autem et alii plures qui dicturi sunt discipulis ex divinis Scripturis, conjungentes eis suum proprium sensum: Ecce hic Christus, ecce illic. Si autem dixerint vobis: Ecce in solitudine, no- lite exire; ecce in domibus, nolite credere. Quidam enim secreta proferentes dicunt: Ecce in solitudine. Quando enim secretas et non vulgatas Scripturas proferunt ad confirmationem mendacii sui, videntur dicere: Ecce in solitudine verbum est veritatis. Se- cretæ enim Scripturæ, recte solitudines appellantur, in quibus aut pauci sunt credentes, aut nullus. Q:10- ties autem canonicas proferunt Scripturas in quibus omnis Christianus consentit et credit, videntur di- cere Ecce in domibus verbum est veritatis. Sed nos illis credere non debemus, nec exire a prima et ecclesiastica traditione, nec aliter credere nisi quemadmodum per successionem Ecclesiæ Dei tra- diderunt nobis. Vel sic eorum verborum falsorum professores quidam quidem nec ab initio simulant Scripturas, et sic fallere tentant. Ideo, existimo, eos sermones qui sunt omnino extra Scripturam ** Matth. xxiv. 23 et seqq. * Psal. xv111, 5. Dan. X, 27. I I 47. Sicut fulgur enim exit ab Oriente et apparet 46. Tunc si quis vobis dixerit : Ecce hic Christus,
οὗτοι γὰρ ἤκουσαν γρηγορεῖν, ὧν μακρὰν τὸ καθολικώτερον ἦν, διὰ τὴν ἐσομένην ἐν αὐτοῖς ἐπιδημίαν τοῦ λόγου, οὔπω ὡς ἔμελλεν ἔσεσθαι γενομένην ἐν αὐτοῖς. καὶ ὁ μὲν κύριος ἐλθὼν εἰσέρχεται εἰς οἰκίαν ψυχὴν οἰκοδεσπότης νοῦ[ς], ὁ δὲ κλέπτης ἀντικείμενος διορύσσων τὰς φυσικὰς ἐννοίας τῆς ψυχῆς, ἃς ᾠκοδόμησεν ὁ λόγος, καὶ ἀνατρέπων, ἵνα σκυλεύσῃ, τὸν νοῦν.
1667 ORIGENIS IN MATTHÆUM 1668 verbum est veritatis, nihil patiantur a desolationis A ostendere volens dixit: Si dixerint vobis: Ecce in abominatione, vel eo quod additum fuerat super ve- ros et naturales dies Scripturarum. ; 2 ' solitudine est, nolite exire, de regula fidei. Eos au- tem qui ad schisma simulant divinas Scripturas, ostendere volens dixit: Si dixerint vobis: Ecce in domibus, nolite credere. Quodcunque professi fue- rint de Scripturis, et de mysteriis quæ sunt in eis ad demonstrationem, nolite credere quæ dicuntur. Veritas enim similis est fulguri egredienti ab Oriente, et apparenti usque ad Occidentem: qualis est veritas Ecclesiæ Dei: ab ea enim sola sonus in omnem terram exivit, et in fines orbis terræ terba eorum et velociter currit sola vere veritas Dei **. usque ad Occidentem, ita erit et adventus Filii homi- nis, et reliqua. Scire debemus et illud, quoniam veritatis fulgor non aliquo quidem Scripturarum loco apparet, ex alio autem Scripturarum loco non defenditur, sed ex omni loco Scripturarum, id est sive ex legis, sive prophetarum, sive ex Evange- liorum, sive ex apostolorum Scriptura defenditur : et exiens hic fulgor veritatis ab Oriente, id est ab initiis Christi, apparet usque ad dispensationem passionis ipsius, in qua est occasus ipsius. Et huic tali fulgori similis est Filii hominis adventus, id est verbum veritatis. Et sic autem intelligere possu mus quod ait : Exit ab Oriente, et apparel usque ad Occidentem. Christus Verbum esse, et veri:as, et sapientia ostenditur a primo initio creaturæ mundi usque ad novissimam apostolorum Scripturam, id est a Genesi usque ad apostolicos libras, post quos nullis scripturis ita credendum est sicut illis. Aut ita, quoniam lex et prophetæ usque ad Joan- nem, in quibus est fulgor veritatis : et oriens quidem est lex, occidens autem finis legis Joannes. Sola autem Ecclesia neque subtrahit hujus fulĝoris verbum et sensum, neque addit quasi prophetiam aliud aliquid. Sed si oportet subtiliter quærere quod non 865 singulariter dicta est Oriens, neque sin- gulariter Occidens, sed ita, ab orientibus usque ad occidentes, dicemus quoniam una oriens, et una occi- dens, lex et prophetæ usque ad Joannem; alia oriens usque ad occidentem, Christus Jesus usque ad Pau- lum, cui novissimo apostolorum quasi abortivo appa- ruit Christus ". Considera autem et hoc, quoniam unam superius diximus abominationem desolatio- D nis, quæ dicta est per Danielem prophetam **, stantem in loco sancto: superaddit autem quasi de multis, exsurgent enim pseudochristi. Genera- liter enim unus est Antichristus, species autem illius multæ; tanquam si dicamus, mendacium generaliter unum est, secundum differentias autem falsorum dogmatum inveniuntur multa esse men- dacia. Si enim mendacium nihil differt a mendacio, puta Basilidis, aut Marcionis, aut Valentini, aut Apellis, aut aliquorum similium, unum videtur esse mendacium. Hi autem secundum diversa do- gmata mentiuntur, multi sunt qui exsurgunt. Hi ** Psal. cälvii, 15. * Matth. xxiv, 27. "I Cor. xv, 8. C ecce illic, nolite credere. Exsurgent enim pseudochri- sti et pseudoprophetæ, et dabunt signa magna et pro- digia, ita ut in errorem inducantur, si fieri potest, etiam electi. Ecce prædixi vobis. Si ergo dixerint vobis: Ecce in solitudine est, nolite exire; ecce in domibus, nolite credere. Sicut enim fulgur exit ab oriente, et apparet usque ad occidentem, ita erit ad- ventus Filii hominis. Ubicunque enim fuerit cadaver, illic congregabuntur aquila ". Quoniam diximus abominationem desolationis stantem in loco, esse mendacii verbum quod in loco Scripturarum sancto stare videtur, dicet aliquis, et quomodo quasi non B stante ea illic ita dicet aliquis discipulis Christi : Ecce hic Christus, ecce illic. Alius autem dicet: Ecce in solitudine est ; alius autem: Ecce in domi- bus. Vide ergo si ad hæc dicere possumus quod ait: Ecce hic, ecce illic; quoniam ecce hic, ecce illic, non extra Scripturam foras aspiciendum est. Dicet enim qui seducere voluerit nos et defendere contraria veritati Ecce hic Christus, demonstrans verbi gra- tia hunc Evangelii locum. Alterius autem erroris auctor dicet Ecce hic Christus, offerens ad exem- plum alterum textum, qui videtur defendere men- daci¡ illius verbum quod proposuit vindicare; et sic ex lege, et prophetis, et apostolis profert unusquis. que quæ videntur defendere mendacium illud ut- pote veritatem. Vel sic impletur quod ait: Ecce hic Christus, ecce illic, ostendens non Christum, sed aliquem fictum ejusdem nomiuis, utputa, secundum Marcionis doctrinam, et secundum traditiones Va- lentini, aut Basilidis longam fabulositatem, aut se- cundum Apellis adversus Paulum testimonium ſal- sum. Erunt autem et alii plures qui dicturi sunt discipulis ex divinis Scripturis, conjungentes eis suum proprium sensum: Ecce hic Christus, ecce illic. Si autem dixerint vobis: Ecce in solitudine, no- lite exire; ecce in domibus, nolite credere. Quidam enim secreta proferentes dicunt: Ecce in solitudine. Quando enim secretas et non vulgatas Scripturas proferunt ad confirmationem mendacii sui, videntur dicere: Ecce in solitudine verbum est veritatis. Se- cretæ enim Scripturæ, recte solitudines appellantur, in quibus aut pauci sunt credentes, aut nullus. Q:10- ties autem canonicas proferunt Scripturas in quibus omnis Christianus consentit et credit, videntur di- cere Ecce in domibus verbum est veritatis. Sed nos illis credere non debemus, nec exire a prima et ecclesiastica traditione, nec aliter credere nisi quemadmodum per successionem Ecclesiæ Dei tra- diderunt nobis. Vel sic eorum verborum falsorum professores quidam quidem nec ab initio simulant Scripturas, et sic fallere tentant. Ideo, existimo, eos sermones qui sunt omnino extra Scripturam ** Matth. xxiv. 23 et seqq. * Psal. xv111, 5. Dan. X, 27. I I 47. Sicut fulgur enim exit ab Oriente et apparet 46. Tunc si quis vobis dixerit : Ecce hic Christus,
PG 13:1676καὶ πᾶς δέ, ὃν γρηγοροῦντα ὁ λόγος [εἰ καὶ μηδέπω ὡς ἥλιος, ἀλλ’ ὡς λύχνος] φωτίζει, ἐπιτηρεῖν ὀφείλει καὶ τὸν λύχνον τοῦ κυρίου ἐπὶ δύσει, εἴτε ἐν τῇ ἐξόδῳ τοῦ βίου, εἴτε καθ’ ἣν συντέλεια τοῦ αἰῶνος τούτου γίνεται αὐτῷ. τάχα δὲ μετὰ τὸν κλέπτην ἔρχεται ὁ κύριος· ἐπ’ ἐκεῖνον δὲ ἔρχεται, οὗ ὁ κλέπτης γρηγοροῦντος ἀπέσχετο. ὅρα δὲ εἰ μὴ καὶ τοὺς τὰ τοιαῦτα ἐγχειρισθέντας ἐπισκόπους καὶ διδασκάλους δυσωπεῖ ὁ λόγος. τὸ παρὰ τοῦ Δανιὴλ εἰρημένον πρὸς θάτερον τῶν κατειπόντων τῆς ἁγίας Σωσάννης πρεςβυτέρων «ἤδη γὰρ ὁ ἄγγελος τοῦ θεοῦ λαβὼν φάσιν παρὰ τοῦ θεοῦ σχίσει σε μέσον» [ἑρμηνεύων Ὠριγένης λέγει] γενήσεσθαι πάντως αὐτῷ τοῦτο ἐν τῇ κρίσει κατὰ τὸ εἰρημένον ὑπὸ τοῦ κυρίου, ὅτι «καὶ διχοτομήσει αὐτόν». διχοτόμησις ὅτι [λ. διχοτομήσει δὲ ὅτε διεηλ κλ] «τὸ πνεῦμα ἐπιστρέφει πρὸς τὸν θεὸν ὃς ἔδωκεν αὐτό», ἡ δὲ ψυχὴ μετὰ τοῦ λεγομένου ἐν τῷ εὐαγγελίῳ σώματος ἄπεισιν «εἰς γέενναν». κλαίουσι τοίνυν ἀνθ’ ὧν ἐγέλων, βρύξουσι δὲ τοὺς ὀδόντας λογιζόμενοι τὸ τέλος τοῦ πόνου καὶ τὴν ὑπερβολὴν τῆς κολάσεως οἱονεὶ θέλοντες αὐτὰ γενναίως φέρειν.
1675 ORIGENIS IN MATTHÆUM 16:6 quod esse sibi ipsi attribuerunt, maxime si oportet A vestimenta ejus facta sunt sicut lumen, et visus est in aliquo peccatorum abundantius plangere, plan- gent cum similibus suis. Arbitror autem per hæc ostendi differentias eorum qui videntur in fide fuisse et in suo agmine, non autem placuerunt Deo. Est ergo domus David plangens, qui ex populo consti- tuti digna planctu egerunt, aut de regibus et ma- gnatibus. Qui autem ex doctoribus male vixerunt, sunt tribus Nathan plangens, quoniam Nathan ſuit propheta; docere autem est prophetare. Ita qui sunt peccatores ex his qui præpositi fuerunt Ec- clesiæ, et sacerdotium habuerunt injunctum', et non bene dispensaverunt præposituram suam, tribus sunt domus Levi plangens. Et verum qui- dem dicere, vel de his quæ diximus, vel de tribu Simeon, Dei solius est : nos autem in præsenti ap- tamus, quoniam omnes qui catechizati fuerunt et instructi sunt divino mysterio, nec fuerunt ordinati in aliqua tribuum quas diximus supra, et peccave- runt peccata gravia, quales sunt plurimi laicorum, tribus sunt Simeon: reliqui autem homines, quas dixit tribus relictas, quas specialiter non nomina- vit. Non autem qualecunque est opus dicere et de mulieribus singularum tribuum plangentibus se se- cundum sc. Et vide si potes in singulis quibusque classibus eos quidem qui corporaliores et mundia- liores fuerunt, dicere mulieres ; qui autem eorum comparatione meliores fuerunt, viros fuisse. B C eis Moyses et Elias colloquentes cum eo. Et ecce, in- quit, nubes lucida obumbravit eos, et ecce vox de nube dicens Hic est Filius meus dilectus in quo comple- cui, ipsum audite. Sicut ergo quando transformatus est, resplenduit facies ejus sicut sol, et vestimenta ejus facta sunt sicut lumen, et vox venit de nube dicens: Hic est Filius meus dilectus in quo compla- cui, sic cum venerit iterum, forsitan in speciem transformabitur gloriosam : aut sicut tunc transfor- mnatus est coram tribus discipulis suis, postea ve- niet non super unam nubem, sed super multas, quæ erunt vehiculum ejus. Quoniam autem consequens est ut in meliorem gloriam reformetur, quam fuit transformatus in monte, manifestum est ex eo quod tunc quidein coram tribus tantummodo transforma- tus est, in consummatione autem 869 mundi totius apparebit in gloria multa, ut videant eum omnes in gloria. Et tunc quidem descendens lucida nubes adumbravit eos, postea autem multæ nubes porta- bunt Filium hominis venientem cum vehiculo di gno gloriæ suæ. Dicet autem aliquis, quoniam sicut in fictione hominis accepit Deus limum de terra, el finxit hominem, sic, ut appareat gloria Christi,accept Deus de cœlo et de cœlesti corpore, et corporavit pri- mum quidem in nubem lucidam, in consummatione autem in nubes lucidas, propter quod et nubes cœli dicuntur, secundum quod et limus terræ est dictus. Et dicet Patrem ţalia miranda donare Filio suo qui seipsum humiliavit, et propter dilectionem non rapi - nam arbitratus est esse se æqualem Deo, sed semetipsuM exínanivit ſormam servi accipiens ", et factus est agnus Dei ut tollat mundi peccata 68. Propter hoc enim et Deus superexaltavit eum, et donavit illi nomen quod est super omne nomen ". Non solum autem exaltavit eum secundum spiritum, sed etiam secundum corpus, ut per omnia sit exaltatus. Et corpus quod suscepit de virtute Altissimi, et de Virgine hujusmodi mini- sterium ministrante, debebat honorari ut et super talibus nubibus veniret; forsitan super nubibus ani- matis et rationalibus ut ne sine anima et irrationa- bile esset vehiculum Filii hominis glorificati, sicut fuit sine anima currus, irrationabiles autem equi in quibus visus est assumi Elias, secundum Scriptu · ram dicentem 7 : Et ecce currus igneus et equi ignis. Quoniam autem animatæ et rationabiles nubes erunt, quæ erunt vehiculum Filii Dei, proferimus exempli causa quod dicitur”: Et veritas tua usque ad nubes. Et iterum " : Mandabo nubibus ne pluant super illam pluviam. Maxime autem ex eo quod dicitur : Et ecce nubes lucida adumbravit eos, et ecce vox de nube dicens non quia nubes Filii erat Pater, sed, ut ita dicam, verbum Dei factum est ad eam, sicut factum est ad prophetas. Et sicut qui audit Isaiam dicentem " : Filios genui et exalta- vi, ipsi autem me spreverunt, non Isaiam, sed Deug bus cum virtute et gloria multa ". Quoniam videtur suscepisse Ecclesia catholica cum aliis traditionibus etiam de Christi adventu secundo, quoniam erit in gloria manifestum est. Utrum autem secundum quod scriptum est in hoc loco, nubes corporales at- que sensibiles existimare debemus vehiculum esse ipsius, et secundum hujusmodi nubes multam illam virtutem et gloriam exspectare debemus, aut juxta observationem verbi simplicioris, etiam moraliter est considerandum, aut nec omnino observare debe- mus simplicitatem verbi, sed solummodo moralem exsequi intellectum, non cujuscunque est deliberare et diligenter scrutari singula loca, et postquam tra- ctaverit verbum secundum ea, sic pronuntiare quid potissimum verius sit eorum, et continens evange- licum sensum, et voluntatem Christi, qui ista locu- D tus est. Sed age, nos pauca de modica virtute, si tamen vel ipsam habemus, exponamus his in locis, et primum quidem secundum textum. Videbunt oculis corporalibus Filium hominis in specie huma- na venientem super nubes supernas, quæ ideo nu- bes cœli dicuntur, cum virtute et gloria multa. Et conveniunt huic expositioni quæ superius in Evan- gelio dicuntur hoc modo “ : Cum assumpsisset Je- sus Petrum, et Joannem, et Jacobum, eduxit eos su- per montem excelsum nimis, seorsum, et transfigura- tus est coram eis, et splenduit facies ejus sicut sol, et 67 Philip. 11, 6. 68 Joan. 1, 36. 73 Matth. xvit, 5. '74 Isa. 1, 2. Matth. xxiv, 30. ** Matth. xvit, 1 et seqq. Reg. 11, 11. " Psal. LVI, 11. 73 Isa. V, 6. "Philip. 11, 9. "IV 50. Et videbunt Filium hominis venientem in nubi-
PG 13:1683δέκα παρθένους εἶναί «φησι» τὰς ἐν ἑκάστῃ ψυχῇ αἰσθήσεις ἀποστάσας τῆς εἰδωλολατρείας τῷ παραδέξασθαι «εἴτε προφάσει εἴτε ἀληθείᾳ» τὸν τοῦ θεοῦ καθαρὸν λόγον καὶ παρθενοποιηθείσας. ... αἳ καὶ ἀντανακολουθοῦσαι ὡς αἱ ἀρεταὶ τῇ ὑποστάσει τοῦ Χριστοῦ [αρ. λεξτ. ὁ Χριστός].
δέκα παρθένους εἶναί «φησι» τὰς ἐν ἑκάστῃ ψυχῇ αἰσθήσεις ἀποστάσας τῆς εἰδωλολατρείας τῷ παραδέξασθαι «εἴτε προφάσει εἴτε ἀληθείᾳ» τὸν τοῦ θεοῦ καθαρὸν λόγον καὶ παρθενοποιηθείσας. ... αἳ καὶ ἀντανακολουθοῦσαι ὡς αἱ ἀρεταὶ τῇ ὑποστάσει τοῦ Χριστοῦ [αρ. λεξτ. ὁ Χριστός]. εἰσὶ δὲ αἵ τε κοινῶς νοούμεναι καὶ αἱ ἐν Παροιμίαις «κείμεναι,» διὸ καὶ ἐν τῇ πεντάδι οὐχ αἳ μὲν μωραὶ αἳ δὲ φρόνιμοι, ἀλλ’ εἰ μία καὶ πᾶσαι. ... λαμπάδες δὲ τὰ ὄργανα τοῦ καλῶς καὶ κατὰ λόγον βιοῦντος ἢ ἐναντίως. ἐξῆλθον δὲ εἰς ἀπάντησιν αἱ παραδεξάμεναι τὸ περὶ Χριστοῦ καὶ ἐκκλησίας μυστήριον· ἐξίασι γὰρ ἀπὸ τῆς τοῦ κόσμου πλάνης πρὸς τὸν ἑτοίμως ὁρμῶντα πρὸς αὐτάς. ... ἔλαιον ὁ ἐπιχεόμενος λόγος «τοῦ ψυχικοῦ, τοῦ τὴν ἀγαθὴν πρᾶξιν ἐργαζομένου»... καθεύδουσιν οἱ ἀπανιστάμενοι τοῦ ζωτικοῦ τόνου· οὐκ ἀπολλύουσι γοῦν τὰς λαμπάδας αἱ φρόνιμοι οὐδὲ ἀπροσεκτοῦσι περὶ τὴν τήρησιν τοῦ ἐλαίου. ἐμβοῶσιν οἱ ἄγγελοι ταῖς κοιμωμέναις [ κοιμωμένων διεηλ] αἰσθήσεσι διεγείροντες αὐτάς, «τουτέστι» τὰ «λειτουργικὰ πνεύματα εἰς διακονίαν ἀποστελλόμενα διὰ τοὺς μέλλοντας κληρονομεῖν σωτηρίαν».
εἰσὶ δὲ αἵ τε κοινῶς νοούμεναι καὶ αἱ ἐν Παροιμίαις «κείμεναι,» διὸ καὶ ἐν τῇ πεντάδι οὐχ αἳ μὲν μωραὶ αἳ δὲ φρόνιμοι, ἀλλ’ εἰ μία καὶ πᾶσαι. ... λαμπάδες δὲ τὰ ὄργανα τοῦ καλῶς καὶ κατὰ λόγον βιοῦντος ἢ ἐναντίως. ἐξῆλθον δὲ εἰς ἀπάντησιν αἱ παραδεξάμεναι τὸ περὶ Χριστοῦ καὶ ἐκκλησίας μυστήριον· ἐξίασι γὰρ ἀπὸ τῆς τοῦ κόσμου πλάνης πρὸς τὸν ἑτοίμως ὁρμῶντα πρὸς αὐτάς. ... ἔλαιον ὁ ἐπιχεόμενος λόγος «τοῦ ψυχικοῦ, τοῦ τὴν ἀγαθὴν πρᾶξιν ἐργαζομένου»... καθεύδουσιν οἱ ἀπανιστάμενοι τοῦ ζωτικοῦ τόνου· οὐκ ἀπολλύουσι γοῦν τὰς λαμπάδας αἱ φρόνιμοι οὐδὲ ἀπροσεκτοῦσι περὶ τὴν τήρησιν τοῦ ἐλαίου. ἐμβοῶσιν οἱ ἄγγελοι ταῖς κοιμωμέναις [ κοιμωμένων διεηλ] αἰσθήσεσι διεγείροντες αὐτάς, «τουτέστι» τὰ «λειτουργικὰ πνεύματα εἰς διακονίαν ἀποστελλόμενα διὰ τοὺς μέλλοντας κληρονομεῖν σωτηρίαν».
δέκα παρθένους εἶναί «φησι» τὰς ἐν ἑκάστῃ ψυχῇ αἰσθήσεις ἀποστάσας τῆς εἰδωλολατρείας τῷ παραδέξασθαι «εἴτε προφάσει εἴτε ἀληθείᾳ» τὸν τοῦ θεοῦ καθαρὸν λόγον καὶ παρθενοποιηθείσας. ... αἳ καὶ ἀντανακολουθοῦσαι ὡς αἱ ἀρεταὶ τῇ ὑποστάσει τοῦ Χριστοῦ [αρ. λεξτ. ὁ Χριστός]. εἰσὶ δὲ αἵ τε κοινῶς νοούμεναι καὶ αἱ ἐν Παροιμίαις «κείμεναι,» διὸ καὶ ἐν τῇ πεντάδι οὐχ αἳ μὲν μωραὶ αἳ δὲ φρόνιμοι, ἀλλ’ εἰ μία καὶ πᾶσαι. ... λαμπάδες δὲ τὰ ὄργανα τοῦ καλῶς καὶ κατὰ λόγον βιοῦντος ἢ ἐναντίως. ἐξῆλθον δὲ εἰς ἀπάντησιν αἱ παραδεξάμεναι τὸ περὶ Χριστοῦ καὶ ἐκκλησίας μυστήριον· ἐξίασι γὰρ ἀπὸ τῆς τοῦ κόσμου πλάνης πρὸς τὸν ἑτοίμως ὁρμῶντα πρὸς αὐτάς. ... ἔλαιον ὁ ἐπιχεόμενος λόγος «τοῦ ψυχικοῦ, τοῦ τὴν ἀγαθὴν πρᾶξιν ἐργαζομένου»... καθεύδουσιν οἱ ἀπανιστάμενοι τοῦ ζωτικοῦ τόνου· οὐκ ἀπολλύουσι γοῦν τὰς λαμπάδας αἱ φρόνιμοι οὐδὲ ἀπροσεκτοῦσι περὶ τὴν τήρησιν τοῦ ἐλαίου. ἐμβοῶσιν οἱ ἄγγελοι ταῖς κοιμωμέναις [ κοιμωμένων διεηλ] αἰσθήσεσι διεγείροντες αὐτάς, «τουτέστι» τὰ «λειτουργικὰ πνεύματα εἰς διακονίαν ἀποστελλόμενα διὰ τοὺς μέλλοντας κληρονομεῖν σωτηρίαν».
PG 13:1691πωλοῦσι «δὲ» τὸ ἔλαιον οἱ διδάσκοντες μισθοῦ προσεδρίας, προσοχῆς, φιλομαθίας, σπουδῆς, φιλοπονίας. πολλοὶ γάρ εἰσιν, οἳ αὐτάρκη μὲν πρὸς τὴν χρῆσιν τῆς πολιτείας ἔχουσι λόγον, οὐ μὴν ὥστε καὶ ἑτέρους διδάξαι. ὁ δὲ μὴ ἐν καιρῷ τὸ λογικὸν ἔλαιον κτώμενος ἀπόλλυσιν ὄντως τὸ συνεισελθεῖν εἰς τοὺς γάμους τῷ νυμφίῳ· ὁποῖοί εἰσιν οἱ πρὸς τὴν ἔξοδον μανθάνειν ἀρξάμενοι. ...
πωλοῦσι «δὲ» τὸ ἔλαιον οἱ διδάσκοντες μισθοῦ προσεδρίας, προσοχῆς, φιλομαθίας, σπουδῆς, φιλοπονίας. πολλοὶ γάρ εἰσιν, οἳ αὐτάρκη μὲν πρὸς τὴν χρῆσιν τῆς πολιτείας ἔχουσι λόγον, οὐ μὴν ὥστε καὶ ἑτέρους διδάξαι. ὁ δὲ μὴ ἐν καιρῷ τὸ λογικὸν ἔλαιον κτώμενος ἀπόλλυσιν ὄντως τὸ συνεισελθεῖν εἰς τοὺς γάμους τῷ νυμφίῳ· ὁποῖοί εἰσιν οἱ πρὸς τὴν ἔξοδον μανθάνειν ἀρξάμενοι. ... κόσμος λαμπάδων ἡ κατὰ τὰς αἰσθήσεις εὐαγγελικὴ χρῆσις, ὀφθαλμῶν ἐπὶ τῷ θαυμάζειν τὸν πεποιηκότα καὶ μύειν «ἵνα μὴ ἴδωσιν ἀδικίαν», ἀκοῆς μὴ παραδεχομένης μάταιον μηδὲ «κρίσιν αἵματος», τοῦ δὲ Ἰησοῦ λόγους, γεύσεως ἐσθιούσης Χριστὸν κύριον, ὀσφρήσεως Χριστοῦ εὐωδίας [ ιι. ξορ. 2,] ἀπολαυούσης καὶ τοῦ ἐκκενωθέντος μύρου [ξαντ. 1,] , ἁφῆς ἁπτομένης τοῦ λόγου ὡς Ἰωάννης λέγει «αἱ χεῖρες ἡμῶν ἐψηλάφησαν περὶ τοῦ λόγου τῆς ζωῆς» [ ι. οη. 1,] . συμπέρασμα δὲ τοῦ λόγου, παντὶ καιρῷ παρεσκευάσθαι πρὸς τὴν ἔξοδον. μὴ θαύμαζε δὲ εἰ ἕνεκα τοῦ μὴ διδάξαι τὸν λόγον τοιαῦτά τις πείσεται· Παῦλος γὰρ λέγει· «οὐαί μοι γάρ ἐστιν ἐὰν μὴ εὐαγγελίζωμαι». ...
κόσμος λαμπάδων ἡ κατὰ τὰς αἰσθήσεις εὐαγγελικὴ χρῆσις, ὀφθαλμῶν ἐπὶ τῷ θαυμάζειν τὸν πεποιηκότα καὶ μύειν «ἵνα μὴ ἴδωσιν ἀδικίαν», ἀκοῆς μὴ παραδεχομένης μάταιον μηδὲ «κρίσιν αἵματος», τοῦ δὲ Ἰησοῦ λόγους, γεύσεως ἐσθιούσης Χριστὸν κύριον, ὀσφρήσεως Χριστοῦ εὐωδίας [ ιι. ξορ. 2,] ἀπολαυούσης καὶ τοῦ ἐκκενωθέντος μύρου [ξαντ. 1,] , ἁφῆς ἁπτομένης τοῦ λόγου ὡς Ἰωάννης λέγει «αἱ χεῖρες ἡμῶν ἐψηλάφησαν περὶ τοῦ λόγου τῆς ζωῆς» [ ι. οη. 1,] .
πωλοῦσι «δὲ» τὸ ἔλαιον οἱ διδάσκοντες μισθοῦ προσεδρίας, προσοχῆς, φιλομαθίας, σπουδῆς, φιλοπονίας. πολλοὶ γάρ εἰσιν, οἳ αὐτάρκη μὲν πρὸς τὴν χρῆσιν τῆς πολιτείας ἔχουσι λόγον, οὐ μὴν ὥστε καὶ ἑτέρους διδάξαι. ὁ δὲ μὴ ἐν καιρῷ τὸ λογικὸν ἔλαιον κτώμενος ἀπόλλυσιν ὄντως τὸ συνεισελθεῖν εἰς τοὺς γάμους τῷ νυμφίῳ· ὁποῖοί εἰσιν οἱ πρὸς τὴν ἔξοδον μανθάνειν ἀρξάμενοι. ... κόσμος λαμπάδων ἡ κατὰ τὰς αἰσθήσεις εὐαγγελικὴ χρῆσις, ὀφθαλμῶν ἐπὶ τῷ θαυμάζειν τὸν πεποιηκότα καὶ μύειν «ἵνα μὴ ἴδωσιν ἀδικίαν», ἀκοῆς μὴ παραδεχομένης μάταιον μηδὲ «κρίσιν αἵματος», τοῦ δὲ Ἰησοῦ λόγους, γεύσεως ἐσθιούσης Χριστὸν κύριον, ὀσφρήσεως Χριστοῦ εὐωδίας [ ιι. ξορ. 2,] ἀπολαυούσης καὶ τοῦ ἐκκενωθέντος μύρου [ξαντ. 1,] , ἁφῆς ἁπτομένης τοῦ λόγου ὡς Ἰωάννης λέγει «αἱ χεῖρες ἡμῶν ἐψηλάφησαν περὶ τοῦ λόγου τῆς ζωῆς» [ ι. οη. 1,] . συμπέρασμα δὲ τοῦ λόγου, παντὶ καιρῷ παρεσκευάσθαι πρὸς τὴν ἔξοδον. μὴ θαύμαζε δὲ εἰ ἕνεκα τοῦ μὴ διδάξαι τὸν λόγον τοιαῦτά τις πείσεται· Παῦλος γὰρ λέγει· «οὐαί μοι γάρ ἐστιν ἐὰν μὴ εὐαγγελίζωμαι». ...
συμπέρασμα δὲ τοῦ λόγου, παντὶ καιρῷ παρεσκευάσθαι πρὸς τὴν ἔξοδον. μὴ θαύμαζε δὲ εἰ ἕνεκα τοῦ μὴ διδάξαι τὸν λόγον τοιαῦτά τις πείσεται· Παῦλος γὰρ λέγει· «οὐαί μοι γάρ ἐστιν ἐὰν μὴ εὐαγγελίζωμαι». ...
πωλοῦσι «δὲ» τὸ ἔλαιον οἱ διδάσκοντες μισθοῦ προσεδρίας, προσοχῆς, φιλομαθίας, σπουδῆς, φιλοπονίας. πολλοὶ γάρ εἰσιν, οἳ αὐτάρκη μὲν πρὸς τὴν χρῆσιν τῆς πολιτείας ἔχουσι λόγον, οὐ μὴν ὥστε καὶ ἑτέρους διδάξαι. ὁ δὲ μὴ ἐν καιρῷ τὸ λογικὸν ἔλαιον κτώμενος ἀπόλλυσιν ὄντως τὸ συνεισελθεῖν εἰς τοὺς γάμους τῷ νυμφίῳ· ὁποῖοί εἰσιν οἱ πρὸς τὴν ἔξοδον μανθάνειν ἀρξάμενοι. ... κόσμος λαμπάδων ἡ κατὰ τὰς αἰσθήσεις εὐαγγελικὴ χρῆσις, ὀφθαλμῶν ἐπὶ τῷ θαυμάζειν τὸν πεποιηκότα καὶ μύειν «ἵνα μὴ ἴδωσιν ἀδικίαν», ἀκοῆς μὴ παραδεχομένης μάταιον μηδὲ «κρίσιν αἵματος», τοῦ δὲ Ἰησοῦ λόγους, γεύσεως ἐσθιούσης Χριστὸν κύριον, ὀσφρήσεως Χριστοῦ εὐωδίας [ ιι. ξορ. 2,] ἀπολαυούσης καὶ τοῦ ἐκκενωθέντος μύρου [ξαντ. 1,] , ἁφῆς ἁπτομένης τοῦ λόγου ὡς Ἰωάννης λέγει «αἱ χεῖρες ἡμῶν ἐψηλάφησαν περὶ τοῦ λόγου τῆς ζωῆς» [ ι. οη. 1,] . συμπέρασμα δὲ τοῦ λόγου, παντὶ καιρῷ παρεσκευάσθαι πρὸς τὴν ἔξοδον. μὴ θαύμαζε δὲ εἰ ἕνεκα τοῦ μὴ διδάξαι τὸν λόγον τοιαῦτά τις πείσεται· Παῦλος γὰρ λέγει· «οὐαί μοι γάρ ἐστιν ἐὰν μὴ εὐαγγελίζωμαι». ...
PG 13:1698ὅθεν καὶ οὐχ οἱ δοῦλοι πρὸς τὸν κύριον, ἀλλ’ ἐκεῖνος ἔρχεται, ἵνα κρίνας τὸ κατ’ ἀξίαν ἀποδῷ. καὶ ἃ σπείρει ὁ δίκαιος «εἰς τὸ πνεῦμα», ἐξ οὗ «θερίζει ζωὴν αἰώνιον», θεοῦ ἐστι κτῆμα. πάλιν ὁ δίκαιος «ἐσκόρπισεν, ἔδωκε τοῖς πένησιν»· ταῦτα δὲ συνάγει ὁ κύριος εἰς ἑαυτὸν λογιζόμενος· «
1607 COMMENTARIORUM SERIES. 1698 que prudentem, ut secundum utrumque det con- A quod mores eorum ædificet, et vitam componat, quam quod producit ad sapientiam, et illuminat scientiæ luce eos quorum mens potest sufferre hu- jusmodi lucis splendorem; aut ut ne eis qui pos- sunt acutius audire, pigeat exponere altiora, ut ne exponentes vilia ab ingeniosioribus contemnantur qui naturaliter sunt ingeniosi, aut per exercitatio- nem forsitan sæcularis sapientiæ habentur acuti. Difficile est ergo utrumque in uno, ut et prudens sit, et fidelis, non autem et impossibile; nec enim beatificat eum qui non potest esse, dicens": Beatus servus ille, quem dominus veniens invenerit facientem sic. Amen dico vobis, quod super omnia bona sua constituet eum. servis suis cibum in tempore, valde rarissimum est. Ut enim in tempore det cibum, necessariam habet quis prudentiam; ut autem non adimat cibos in tempore indigentium, opus est fide. Non autem est importunum monere propter peccata quæ in konii- nibus qui videntur credere Christo, et in dispensa- toribus Ecclesiarum plerumque fieri solent, quo- niam et secundum simplicem intellectum muki opus habemus ut fideles simus pariter et prudentes ad dispensandos Ecclesiæ reditus: fideles quidem ut non devoremus quæ sunt viduarum et ut memo- res simus pauperum, et occasionem accipientes ex eo quod scriptum est 68: Dominus constituit his qui Evangelium prædicant, de Evangelio vivere, amplius quæramus cibo simplici et necessariis vestimentis, B venerit facientem sic. Magna promissio fidelibus et prudentibus dispensatoribus prædicatur, et cum eis quibus ait: Esto potestatem habens super quinque civitates", aut, esto potestatem habens super decem civitates. Nam super omnia bona patrisfamilias fieri, quid aliud manifestat nisi hæredes Dei et cɔ- hæredes Christi, et conregnantes cum Christo? Cui omnia sua tradidit Pater, sicut ipse dicit ": Data est mihi potestas in cœlo el in terra; et quemadmo- Jum boni patris Gilius, super omnem patris sub- stantiam constitutus, participat hujusmodi dignita- tem et gloriam fidelibus et prudentibus dispensato- ribus suis, ut sint et ipsi super omnein creaturam et potestatem, ut sint cum Christo. Et vide inter- pretationem ejus quod dicit: Amen, dico vobis quod C super omnia bona sua constituet eum ". Intellige mibi quasi in exemplum accipiens aliquem regem onine regnum sub se habentem, cum quo sunt gentes multæ, et civitates et loca diversa. Itaque dividat ipse satrapis et cæteris principibus qui ali- quid præclare gesserunt, plenitudinem regni sui : omnes quidem constituet super omne regnuni suum, non autem singulos super omnia, sed unumqueinque eorum super aliquam partem regni sui; utputa, hunc quidem super decem civitates, alium super quinque. Et sic omnes erunt super omnia bona, ipse autem solus teneat omnia quasi solus omnium rex. Et tale est quod dicit: Super omnia bona sua constituet eum. Sicut autem audi- vimus de beatitudine danda servis fidelibus ct prudentibus, sic audiamus et de tormentis malo- rum servorum. Dicit enim malus servus in corde suo, præsentem voluptatem præponens bonis futu- ris, et contemnens dominum suum, dicit: Moram facil dominus meus venire". Mentiens autem hoc dicit, volens manducare et bibere cum ebriosis; ct semper somniat, quia post multum temporis ven- turus est dominus ejus; et quasi domino moras fa- ciente, percutit conservos sufferentes, et in servi- ut ne amplius teneamus nobis quam demus esu- rientibus fratribus, et sitientibus, atque pudis, et eis qui necessitatem patiuntur in sæcularibus curis. Prudentes autem, ut unicuique secun.lum dignita- tem uniuscujusque subministremus, recordantes quod dictum est" : Beatus qui intelligit super ege- num et pauperem. Non enim simpliciter de rebus ecclesiasticis dare oportet, ut unum hoc observe- mus, ut ne quæ pauperum sunt devoremus, aut furtum faciamus de eis; sed ut prudenter intelliga- mus indigentium causas propter quas sunt indigen - Les; et uniuscujusque dignitatem quomodo advoca- tus est [educatus], quantum necessarium habet, vel propter quam causam indiget. Non ergo simili- ter est agendu̟m în eis qui ab infantia duriter sunt oducati et stricte, et in eis qui large et deliciose nu- triti sunt, et postea ceciderunt. Nec eadem sunt ministranda viris et mulieribus, aut multum senibus et juvenibus, aut juvenibus quidem et debilibus, propter quod non possunt sibi acquirere escas, et eis qui vel ex parte possunt sibi acquirere escas (84), et eis qui vel ex parte possunt sibi succurrere. Re- quirendum est autem et si multos habeant natos non negligentes, sed omnia facientes, et non sibi sufficienter occurrentes. Et ne plura dicamus, 880 multa sapientia opus est qui vult bene dispensare ecclesiasticos reditus, ut etiam in istis fidelis et prudens dispensator inventus, beatus efficiatur. Forsitan autem et propter multitudinem Christia- ndrum qui non satis circa requisitionem verbi ha- bentur, et tales sunt ad principatum sublevati, ma- gis necessarium habemus audire : Quis est fidelis servus et prudens, quem constituit dominus super fa- miliam suam, ut det illis cibum in tempore”? Ut non effundant rationabilem et spiritalem cibum conser- vis quibuscunque [ qualibuscunque ] simpliciter, et quibus non oportet, volentes se ostendere esse pru- dentes, et magis necessarium habentibus verbum 81 Cor. ix, 14. 7 Matth. XXVIII, 18. 69 Psal. XL, 2. D 70 Matth. xxiv, 45. 7 ibid. 46, 47. 75 Matth. XXIV, 47. 16 ihid. 48. 7 Luc. xix, 19. 73 ibid. 17. 62. Beatus ille servus, quem veniens dominus in- (84) Verba et eis qui vel... acquirere escas desunt in mss. et delenda videntur.
ἐπείνασα γὰρ καὶ ἐδώκατέ μοι φαγεῖν», τὰ εἰς μικροὺς γενόμενα εἰς ἑαυτὸν συνάγων. σπείρωμεν γοῦν καὶ ἀναφέρωμεν αὐτῷ δεκάτας καὶ ἀπαρχάς.
1607 COMMENTARIORUM SERIES. 1698 que prudentem, ut secundum utrumque det con- A quod mores eorum ædificet, et vitam componat, quam quod producit ad sapientiam, et illuminat scientiæ luce eos quorum mens potest sufferre hu- jusmodi lucis splendorem; aut ut ne eis qui pos- sunt acutius audire, pigeat exponere altiora, ut ne exponentes vilia ab ingeniosioribus contemnantur qui naturaliter sunt ingeniosi, aut per exercitatio- nem forsitan sæcularis sapientiæ habentur acuti. Difficile est ergo utrumque in uno, ut et prudens sit, et fidelis, non autem et impossibile; nec enim beatificat eum qui non potest esse, dicens": Beatus servus ille, quem dominus veniens invenerit facientem sic. Amen dico vobis, quod super omnia bona sua constituet eum. servis suis cibum in tempore, valde rarissimum est. Ut enim in tempore det cibum, necessariam habet quis prudentiam; ut autem non adimat cibos in tempore indigentium, opus est fide. Non autem est importunum monere propter peccata quæ in konii- nibus qui videntur credere Christo, et in dispensa- toribus Ecclesiarum plerumque fieri solent, quo- niam et secundum simplicem intellectum muki opus habemus ut fideles simus pariter et prudentes ad dispensandos Ecclesiæ reditus: fideles quidem ut non devoremus quæ sunt viduarum et ut memo- res simus pauperum, et occasionem accipientes ex eo quod scriptum est 68: Dominus constituit his qui Evangelium prædicant, de Evangelio vivere, amplius quæramus cibo simplici et necessariis vestimentis, B venerit facientem sic. Magna promissio fidelibus et prudentibus dispensatoribus prædicatur, et cum eis quibus ait: Esto potestatem habens super quinque civitates", aut, esto potestatem habens super decem civitates. Nam super omnia bona patrisfamilias fieri, quid aliud manifestat nisi hæredes Dei et cɔ- hæredes Christi, et conregnantes cum Christo? Cui omnia sua tradidit Pater, sicut ipse dicit ": Data est mihi potestas in cœlo el in terra; et quemadmo- Jum boni patris Gilius, super omnem patris sub- stantiam constitutus, participat hujusmodi dignita- tem et gloriam fidelibus et prudentibus dispensato- ribus suis, ut sint et ipsi super omnein creaturam et potestatem, ut sint cum Christo. Et vide inter- pretationem ejus quod dicit: Amen, dico vobis quod C super omnia bona sua constituet eum ". Intellige mibi quasi in exemplum accipiens aliquem regem onine regnum sub se habentem, cum quo sunt gentes multæ, et civitates et loca diversa. Itaque dividat ipse satrapis et cæteris principibus qui ali- quid præclare gesserunt, plenitudinem regni sui : omnes quidem constituet super omne regnuni suum, non autem singulos super omnia, sed unumqueinque eorum super aliquam partem regni sui; utputa, hunc quidem super decem civitates, alium super quinque. Et sic omnes erunt super omnia bona, ipse autem solus teneat omnia quasi solus omnium rex. Et tale est quod dicit: Super omnia bona sua constituet eum. Sicut autem audi- vimus de beatitudine danda servis fidelibus ct prudentibus, sic audiamus et de tormentis malo- rum servorum. Dicit enim malus servus in corde suo, præsentem voluptatem præponens bonis futu- ris, et contemnens dominum suum, dicit: Moram facil dominus meus venire". Mentiens autem hoc dicit, volens manducare et bibere cum ebriosis; ct semper somniat, quia post multum temporis ven- turus est dominus ejus; et quasi domino moras fa- ciente, percutit conservos sufferentes, et in servi- ut ne amplius teneamus nobis quam demus esu- rientibus fratribus, et sitientibus, atque pudis, et eis qui necessitatem patiuntur in sæcularibus curis. Prudentes autem, ut unicuique secun.lum dignita- tem uniuscujusque subministremus, recordantes quod dictum est" : Beatus qui intelligit super ege- num et pauperem. Non enim simpliciter de rebus ecclesiasticis dare oportet, ut unum hoc observe- mus, ut ne quæ pauperum sunt devoremus, aut furtum faciamus de eis; sed ut prudenter intelliga- mus indigentium causas propter quas sunt indigen - Les; et uniuscujusque dignitatem quomodo advoca- tus est [educatus], quantum necessarium habet, vel propter quam causam indiget. Non ergo simili- ter est agendu̟m în eis qui ab infantia duriter sunt oducati et stricte, et in eis qui large et deliciose nu- triti sunt, et postea ceciderunt. Nec eadem sunt ministranda viris et mulieribus, aut multum senibus et juvenibus, aut juvenibus quidem et debilibus, propter quod non possunt sibi acquirere escas, et eis qui vel ex parte possunt sibi acquirere escas (84), et eis qui vel ex parte possunt sibi succurrere. Re- quirendum est autem et si multos habeant natos non negligentes, sed omnia facientes, et non sibi sufficienter occurrentes. Et ne plura dicamus, 880 multa sapientia opus est qui vult bene dispensare ecclesiasticos reditus, ut etiam in istis fidelis et prudens dispensator inventus, beatus efficiatur. Forsitan autem et propter multitudinem Christia- ndrum qui non satis circa requisitionem verbi ha- bentur, et tales sunt ad principatum sublevati, ma- gis necessarium habemus audire : Quis est fidelis servus et prudens, quem constituit dominus super fa- miliam suam, ut det illis cibum in tempore”? Ut non effundant rationabilem et spiritalem cibum conser- vis quibuscunque [ qualibuscunque ] simpliciter, et quibus non oportet, volentes se ostendere esse pru- dentes, et magis necessarium habentibus verbum 81 Cor. ix, 14. 7 Matth. XXVIII, 18. 69 Psal. XL, 2. D 70 Matth. xxiv, 45. 7 ibid. 46, 47. 75 Matth. XXIV, 47. 16 ihid. 48. 7 Luc. xix, 19. 73 ibid. 17. 62. Beatus ille servus, quem veniens dominus in- (84) Verba et eis qui vel... acquirere escas desunt in mss. et delenda videntur.
πονηρὸς οὖν ἐπειδὴ μηδεὶς ἀπέλαυσεν οὗ ἔσχεν ἀργυρίου τῶν δυναμένων συνεξετάσαι αὐτῷ τὰ θεῖα μυστήρια. ὀκνηρὸς δὲ ἐπεὶ ἐδειλίασεν ἐργάσασθαι. τραπεζῖται δὲ οἱ ἀκροαταὶ οἱ τὰ «μὲν» καλὰ κατέχοντες δόγματα, τῶν δὲ φαύλων ἀπεχόμενοι. ἀργύρια τοίνυν τοῦ κυρίου εἰσὶ τὰ ἔχοντα τὴν βασιλικὴν τοῦ θεοῦ μορφὴν καὶ τὴν εἰκόνα τοῦ λόγου αὐτοῦ. οἷον πίστιν ἔχοντι τὴν ἐκ τοῦ ἐφ’ ἡμῖν δοθήσεται χάρισμα πίστεως, καὶ ἁπλῶς τῷ ἔχοντί τι τῶν ἐκ κατασκευῆς φυσικῆς ἐνυπαρχόντων αὐτῷ βελτιωθὲν προσοχῇ καὶ ἐπιμελείᾳ τὸ ἐνδέον ἀπὸ θεοῦ δοθήσεται. σκότος δὲ ἐξώτερόν φησιν, ἔνθα οὐδεὶς φωτισμός ἐστιν, τάχα μὲν οὐδὲ σωματικός, πάντως δὲ οὐδεμία ἐπισκοπὴ θείου φωτός.
1607 COMMENTARIORUM SERIES. 1698 que prudentem, ut secundum utrumque det con- A quod mores eorum ædificet, et vitam componat, quam quod producit ad sapientiam, et illuminat scientiæ luce eos quorum mens potest sufferre hu- jusmodi lucis splendorem; aut ut ne eis qui pos- sunt acutius audire, pigeat exponere altiora, ut ne exponentes vilia ab ingeniosioribus contemnantur qui naturaliter sunt ingeniosi, aut per exercitatio- nem forsitan sæcularis sapientiæ habentur acuti. Difficile est ergo utrumque in uno, ut et prudens sit, et fidelis, non autem et impossibile; nec enim beatificat eum qui non potest esse, dicens": Beatus servus ille, quem dominus veniens invenerit facientem sic. Amen dico vobis, quod super omnia bona sua constituet eum. servis suis cibum in tempore, valde rarissimum est. Ut enim in tempore det cibum, necessariam habet quis prudentiam; ut autem non adimat cibos in tempore indigentium, opus est fide. Non autem est importunum monere propter peccata quæ in konii- nibus qui videntur credere Christo, et in dispensa- toribus Ecclesiarum plerumque fieri solent, quo- niam et secundum simplicem intellectum muki opus habemus ut fideles simus pariter et prudentes ad dispensandos Ecclesiæ reditus: fideles quidem ut non devoremus quæ sunt viduarum et ut memo- res simus pauperum, et occasionem accipientes ex eo quod scriptum est 68: Dominus constituit his qui Evangelium prædicant, de Evangelio vivere, amplius quæramus cibo simplici et necessariis vestimentis, B venerit facientem sic. Magna promissio fidelibus et prudentibus dispensatoribus prædicatur, et cum eis quibus ait: Esto potestatem habens super quinque civitates", aut, esto potestatem habens super decem civitates. Nam super omnia bona patrisfamilias fieri, quid aliud manifestat nisi hæredes Dei et cɔ- hæredes Christi, et conregnantes cum Christo? Cui omnia sua tradidit Pater, sicut ipse dicit ": Data est mihi potestas in cœlo el in terra; et quemadmo- Jum boni patris Gilius, super omnem patris sub- stantiam constitutus, participat hujusmodi dignita- tem et gloriam fidelibus et prudentibus dispensato- ribus suis, ut sint et ipsi super omnein creaturam et potestatem, ut sint cum Christo. Et vide inter- pretationem ejus quod dicit: Amen, dico vobis quod C super omnia bona sua constituet eum ". Intellige mibi quasi in exemplum accipiens aliquem regem onine regnum sub se habentem, cum quo sunt gentes multæ, et civitates et loca diversa. Itaque dividat ipse satrapis et cæteris principibus qui ali- quid præclare gesserunt, plenitudinem regni sui : omnes quidem constituet super omne regnuni suum, non autem singulos super omnia, sed unumqueinque eorum super aliquam partem regni sui; utputa, hunc quidem super decem civitates, alium super quinque. Et sic omnes erunt super omnia bona, ipse autem solus teneat omnia quasi solus omnium rex. Et tale est quod dicit: Super omnia bona sua constituet eum. Sicut autem audi- vimus de beatitudine danda servis fidelibus ct prudentibus, sic audiamus et de tormentis malo- rum servorum. Dicit enim malus servus in corde suo, præsentem voluptatem præponens bonis futu- ris, et contemnens dominum suum, dicit: Moram facil dominus meus venire". Mentiens autem hoc dicit, volens manducare et bibere cum ebriosis; ct semper somniat, quia post multum temporis ven- turus est dominus ejus; et quasi domino moras fa- ciente, percutit conservos sufferentes, et in servi- ut ne amplius teneamus nobis quam demus esu- rientibus fratribus, et sitientibus, atque pudis, et eis qui necessitatem patiuntur in sæcularibus curis. Prudentes autem, ut unicuique secun.lum dignita- tem uniuscujusque subministremus, recordantes quod dictum est" : Beatus qui intelligit super ege- num et pauperem. Non enim simpliciter de rebus ecclesiasticis dare oportet, ut unum hoc observe- mus, ut ne quæ pauperum sunt devoremus, aut furtum faciamus de eis; sed ut prudenter intelliga- mus indigentium causas propter quas sunt indigen - Les; et uniuscujusque dignitatem quomodo advoca- tus est [educatus], quantum necessarium habet, vel propter quam causam indiget. Non ergo simili- ter est agendu̟m în eis qui ab infantia duriter sunt oducati et stricte, et in eis qui large et deliciose nu- triti sunt, et postea ceciderunt. Nec eadem sunt ministranda viris et mulieribus, aut multum senibus et juvenibus, aut juvenibus quidem et debilibus, propter quod non possunt sibi acquirere escas, et eis qui vel ex parte possunt sibi acquirere escas (84), et eis qui vel ex parte possunt sibi succurrere. Re- quirendum est autem et si multos habeant natos non negligentes, sed omnia facientes, et non sibi sufficienter occurrentes. Et ne plura dicamus, 880 multa sapientia opus est qui vult bene dispensare ecclesiasticos reditus, ut etiam in istis fidelis et prudens dispensator inventus, beatus efficiatur. Forsitan autem et propter multitudinem Christia- ndrum qui non satis circa requisitionem verbi ha- bentur, et tales sunt ad principatum sublevati, ma- gis necessarium habemus audire : Quis est fidelis servus et prudens, quem constituit dominus super fa- miliam suam, ut det illis cibum in tempore”? Ut non effundant rationabilem et spiritalem cibum conser- vis quibuscunque [ qualibuscunque ] simpliciter, et quibus non oportet, volentes se ostendere esse pru- dentes, et magis necessarium habentibus verbum 81 Cor. ix, 14. 7 Matth. XXVIII, 18. 69 Psal. XL, 2. D 70 Matth. xxiv, 45. 7 ibid. 46, 47. 75 Matth. XXIV, 47. 16 ihid. 48. 7 Luc. xix, 19. 73 ibid. 17. 62. Beatus ille servus, quem veniens dominus in- (84) Verba et eis qui vel... acquirere escas desunt in mss. et delenda videntur.
PG 13:1706εἰ δὲ τὸ σκότος ἐπάνω τῆς ἀβύσσου, αὕτη δὲ ἔξω τοῦ κόσμου, ὥς φασί τινες, κατὰ τοῦτο οἱ ἀνάξιοι τοῦ παντὸς κόσμου ἐκβάλλονται εἰς τὴν ἄβυσσον ἐκείνην, οὐδενὸς φωτίζοντος τὰ ἔξω τῆς τοῦ παντὸς κόσμου κατασκευῆς. πρόβατα δὲ καλεῖ τοὺς ἁγίους διὰ τὸ ἥμερον ... τοὺς δὲ ἀσεβεῖς ἐρίφους διὰ τὸ πηδητικόν. καλεῖ δὲ αὐτοὺς κατηραμένους οὐκ ἀπὸ τοῦ πατρός· τὰ γὰρ ἴδια αὐτῶν ἔργα ποιεῖ αὐτοὺς ἐπικαταράτους. δοκεῖ μέν τισι μία εἶναι καὶ ἡ αὐτὴ παρὰ τοῖς εὐαγγελισταῖς ἅπασιν. τάχα μὲν εἴποι τις τέσσαρας εἶναι τὰς γυναῖκας περὶ ὧν ἀνέγραψαν οἱ εὐαγγελισταί. ἐγὼ δὲ μᾶλλον προστίθημι τῷ τρεῖς αὐτὰς εἶναι, καὶ μίαν μὲν περὶ ἧς ἀνέγραψε [ ἀνέγραψαν κοε] Ματθαῖος καὶ Μᾶρκος [ὡς κλ ] ἐν πολλοῖς ἄλλοις συνᾴδοντες τῆς εὐαγγελικῆς γραφῆς, ἑτέραν δὲ περὶ ἧς ὁ Λουκᾶς, διαφέρουσαν δέ τινα τῶν προειρημένων, περὶ ἧς ὁ Ἰωάννης·
1705 COMMENTARIORUM SERIES. 1 1706 8 B norem colligens sibi virtutem, propter quam quasi minus potenti unum talentum paterfamilias dedit : quod accipiens servus habens aliquam terram fodit, et in altitudines posuit ejus, cum debuisset sursum et in mensas id mittere. Quoniam autem proprii servi tres referuntur illius patrisfamilias esse, qua'ro si possunt postquam crediderunt et servi facti sunt ejus, quasi potentes negotiari. Postea acceperunt a patrefamilias pecuniam ejus, ut quidam quidem operatus sit et lucratus, alius autem lucratus, alius vero præ timore non satis fidelis, domini sui ¡nfodit et abscondit pecuniam. Et apparet in ipsa defen- sione per quam loquitur, quoniam timuit quidem dominum habens Dei timorem, sicut alter zelum Dei, non autem secundum scientiam timens, abs- dicam, neque in dimidio intelligentes rerum ne- A ei sublimiorem. Erat autem aliquis servorum mi- gotia comparatione eorum qui multo sunt meliores, alios autem adhuc minus habere; videbis differen- tias eorum qui eloquia Dei susceperunt a Christo, quoniam alia fuit virtus eorum quibus data sunt quinque talenta, alia quibus duo, alia quibus unum, et alter alterius non capiebat mensuram. Et qui accepit talentum unum, accepit quidem datum non contemptibile: multum est enim et unum talentum talis domini. Tamen tres sunt proprii servi ejus qui peregre profectus est quasi homo, sicut et tria genera sunt eorum qui fructum faciunt. Quoruin quidam quidem faciunt centum, quidam autem sexaginta, quidam vero triginta. Sed ibi etiam ille qui triginta fecit, salvatur: hic autem sermo arguit eum qui unum acceperat talentum, et abscondit in terram. Et quæro qui quinque acceperant ta- lenta, si possunt intelligi perfectiores, qui divinio- rem et sublimiorem acceperunt sensum Scripturæ; qui duo autem acceperunt, super litteram quidem, paulo autem superius ascenderunt, et non ad ma- gnitudinem illam ascendere potuerunt; tertii autem, qui nibil super litteram quam acceperunt in primis. Est ergo et de numeris omnino in his quæ loqui- mur dignus sermo tali nostro Domino Salvatore. Dico autem de quinque, et duobus, et uno. Nos autem modici et talia minus explicare potentes existimamus, ne forte quia omnia quidem sensi- bilia Scripturarum possunt deducere ad sensus di- viniores quos Salomon divinos appellat, et quos dicit Jeremias * sensus cordis, et qui ad Hebræos " dicuntur a Paulo sensus exercitati ad discretionem. Boni quoque et hi sunt qui extra quinque talenta alia quinque sunt lucrati, operantes in eis, et per doctrinam exercitantes seipsos, et ad majorem scientiam erigentes. Conversati enim salutariter et studiose docentes, operati sunt et lucrati sunt alia quinque; quia nemo facile additamentum accepit virtutis alterius, nisi ejus quam habet: utputa, sa- piens in sapientia crescit, fidelis in fide. Aut ita : Alia acquisivit quinque, quoniam unusquisque quod ipse scit, hoc docct alterum, et quanta ipse scit, tanta alterum docet, non amplius. Propterea quidquid 884 habuerit quis in se, hoc alterum docendo acquirit in altero, faciens cum habere D quod habet ipse. Propterea quinque habuit, et non amplius acquisiisse dicitur, nisi quinque quæ ha- buit. Et qui duo, non amplius nisi duo quæ habuit. Si autem debemus et de duobus talentis dicere, et de illis dicimus, quoniam qui non permanserunt in littera, sed quærentes ascendere sensu suo super cam, non autem potentes pervenire super ordinem prædictorum duorum, hi sunt qui ab eo qui cogno- scebat virtutem eorum, acceperunt talenta duo, corporalem doctrinam edocti. Duo enim videtur carnalis numerus esse: et super hæc lucrati sunt duo, id est corporalemi eruditionem, et aliam paulo 7 v, 14. Prov. 11, 5, 19. • Jerem. iv, 19 PATROL. GR. XIII, c condit talentum suum in terra. Tales sunt autem qui neque movent, neque discutiunt quæ dicuntur, neque seipsos ad prodificandas animas tradunt, sed latere volunt quæ acceperunt et crediti sunt. Si quando ergo videris aliquem qui virtutem quidem aliquam acquisivit et habet dicendi, et animas quantumcunque prodificantem, et hanc virtutem occultat, ut tantummodo tradat verbum nudum quod creditus est et accepit, et depositum ejus do- mino suo, et vivit in obscuro multis ignotus etiam magna peccata habentibus, et non se profert in bono quod a Deo accepit, quamvis habeat quamdam religionem conversationis non vituperabilem multis, non dubites dicere eum talem esse qui unum ta- lentum accepit, et abscondit id in terra. Si autem propter illud quod scriptum est, eum talem mitti in tenebras exteriores, displicet tibi quod dicitur, si propterea quod non docuit quis, judicatur quasi qui data sibi virtute ad prodificationem animarum non est usus, recordare apostolicum dictum quod ait: Væ enim mihi est, si non evangelizavero 8. Non enim propter aliam quamcunque conversationem suam vituperabilem, sed propter hoc solum, si non prædicaverit Evangelium, væ sibi confitetur futu- rum. Manifeste enim apparet quoniam ille speravit audire: Serve male et piger, et cætera, nisi evan- gelizasset, quamvis alia vitæ ejus recta fuissent. Hæc enim et his similia debent in mente habere maxime qui mittunt manum suam, id est actum, ad aratrum docendi doctrinam Christi, ut cogno- scentes quibus est væ, non propter aliud nisi quia non docent, repositum, non convertantur retro postquam semel miserint manum suam ad aratrum arantem animas hominum, ut post hoc et semina suscipiant verbi. Iste autem qui sicut homo peregre profectus vocavit servos suos, et tradidit eis bona sua, post multum temporis venit, postquam di- misit aptos ad negotiandum animarum salutem : et ideo forsitan non facile invenitur quis ex eis qui apti fuerint ad hujusmodi opus, ut cito transeat de hac vita sicut est manifestum ex eo quod et apo- 81 Cor. 1x, 16. • Matth. xxv, 26. 54 1
PG 13:1714εἰ γὰρ καὶ ἐν Βηθανίᾳ ἀνέγραψαν τὰ κατὰ τὴν γυναῖκα γενόμενα, Ματθαῖος καὶ Μᾶρκος ἐν οἰκίᾳ Σίμωνος τοῦ λεπροῦ διηγήσαντο τὰ περὶ τούτων ἀπηντηκέναι, Ἰωάννης δέ φησιν ὅτι «πρὸ ἓξ ἡμερῶν τοῦ πάσχα ἦλθεν Ἰησοῦς εἰς Βηθανίαν, ὅπου ἦν «Λάζαρος ὃν» ἤγειρεν ἐκ νεκρῶν» καὶ τὰ ἑξῆς. ἕτερος δέ φησι· «πρὸ μιᾶς τῶν ἀζύμων», ἡμέρας μνημονεύσας ἐκείνης, καθ’ ἣν ἐν τῇ ἑσπέρᾳ τὸ πάσχα ἔμελλε θύεσθαι κτλ. οἱ δὲ λοιποὶ μαθηταί, εἰ καὶ καθαρὸν εἶχον τὸ συνειδός, ἀλλ’ οὖν ἐκείνῳ μᾶλλον ἢ ἑαυτοῖς πιστεύοντες ἠγωνίων. ἐνόμιζε γὰρ ὅτι ἔλαθεν «τὸν κύριον» κτλ. τὸ δὲ τῆς λύπης πάθος ἢ [λ. καὶ ? διεηλ] τῆς ἀδημονίας οὐ περὶ αὐτὴν γένοιτ’ ἂν τὴν θείαν φύσιν· παντὸς γὰρ ἐπέκεινα πάθους ἐστί.
1713 COMMENTARIORUM SERIES. 1714 ratorum venire, et calumniatorum, et novitatis ama- torum, non est religiosum, ut ne margaritæ nimis exoperatæ ante porcos mittantur, neque sancta eani- bus dentur. dent ", et ex parte seipsos cognoscunt, non secun- A teris quæ possunt et in manus hominum male mo- dum quod vere sunt; tandiu non sunt segregati boni a malis; cum autem propter manifestationem filli Dei omnes ad intellectum venerint suum, tunc Salvator segregabit bonos a malis. Oves autem dicti sunt qui salvantur propter mansuetudinem quam didicerunt ab eo qui dicit : Discite a me quia mitis sum et humilis corde, et propter quod usque ad oc- cisionem parati fuerunt venire imitantes Christum, qui sicut ovis ad occisionem ductus est, et sicut agnus coram tondente se sine voce; et non simpli- citer sine voce, sed coram tondente se sine voce, id est coram auferente quæ sunt ipsius et diripiente. Hædi autem dicuntur mali, quia aspera et dura saxa male ascendunt, et per præcipitia eorum incedunt. Sic intellige mihi et sanctos a dextris, qui dextra opera operati sunt, et plenius sunt conversi ad ju- stitiam, quæ semper a dextris est Dei. Propterea secundum dignitatem actuum suorum dextrorum a dextris consistunt, et acceperunt mercedem suorum dextrorum, dextram regis, in qua requies et gloria est. Qui autem ad perversitatem vitæ seipsos sepa- raverunt a dextris propter opera sua pessima et si- nistra, ceciderunt in sinistram, id est in tristitiam tormentorum damnati, propter quod a sinistris con- sistunt. Tunc dicet ad eos qui sunt a 888 dextris, invitans eos ad se: Venite, ut quidquid minus fue- rat eis, cum perfectius uniti fuerint Christo, con- sequantur audientes: Venite, et facientes. Tale est quod dicit apud Lucam": Auferte talentum ab eo, C et date ei qui habet decem. Omnis enim qui habet, addetur ei : qui autem non habet, et quod videtur habere, auferetur ab eo. Vocal autem illos benedi- ctos Patris, addito benedicti Patris mei, ut eminen- tia benedictionis corum manifestetur, qui benedicti sunt a Domino qui fecit cœlum et terram; et forsitan quia sunt aliqui inferiores qui benedicti quidem sunt, non autem Patris. tera. Videtur mihi per hæc, quia non unius justi- tiæ species remuneratur, sicut existimant multi. Absurdum est enim nihil aliud intelligere virtutis in eo qui ita remuneratur, nisi tantum communica- tionem humanitatis. Non enim hoc dicimus ut negli- gentius studeamus humanitatem, cum sit omnibus fidelibus præcipue observanda, sed ut omnia æqua- liter aut ut pene æqualiter studeamus, ut propterea ex omnibus omnem benedictionem percipiamus in B cœlestibus in Christo Jesu. Primum autem scien- dum est quoniam; sicut, quantum ad textum, non sufficit ad consequendam regni cœlestis hæreditatem, dare esurientibus manducare, nisi et cætera feceri- mus quæ subsequuntur, sic non possibile omnia illa secundum textum implere, sicut existimant multi, nisi ex parte egerimus contra Dei mandatum. Ne- cesse est eum et quæstuosum esse, ut det cibum, et potum, et vestimentum Cbristo esurienti, et si- tienti, et algenti in sanctis, ut hoc modo et pere- grinum eum colligat, et infirmum visitet, et eat ad eum in carcerem. Verc autem sive secundum sim- pliciora et corporalia bene facta intelligamus, sive secundum spiritalia, certum est quoniam sive boc, sive illo modo quis faciat opus bonum et nutriat animas spiritalibus cibis, sive qualemcunque speciem boni operis quis fuerit operatus propter Deum, Christo esurienti et sitienti dat cibum et potum. Sive quæ facimus sanctis qui sunt divites meritis, pauperes rebus, sive in quibuslibet qui meritis pau- peres sunt, etsi fuerint divites rebus, sive in qua- libuscunque causis mandatum Christi quis fecerit, Christum cibat et potat, qui fidelium justitiam et ve- ritatem manducat et bibit. Item Christum algentem teximus vestimento, accipientes sapientiæ tecturam a Deo, ut per doctrinam aliquos doceamus, et in- duamus cos viscera misericordiæ, castitatem, man- suetudinem, humilitatem, cæterasque virtutes : qua omnes virtutes spiritalia sunt vestimenta eorum qui audiunt doctrinam docentium eas, secundum euin qui dicit: Induite vos viscera misericordiæ, benigni- tatem, humilitatem, mansuetudinem, et cætera *. Magis autem et ipsum Christum qui hæc omnia fi- delibus est, secundum eum qui dixit * : Induite Do- minum Jesum. Cum ergo ejusmodi vestimentís ve- stierimus unum de minimis in Christo credentibus, ipsum Dominum videmur vestiisse, ut ne, quantum ad nos, nudum sit verbum Dei in mundo. Sed et peregrinum Dei Filium constitutum, et domesticos corporis ejus peregrinos in mundo ab omnibus acti- bus corporalibus, sicut ipse et de se et de discipulis constitutione mundi '. Quod in Latino habet, a con- stitutione mundi, in Græco sic habet: a depositione mundi, et secundum Græcum sermonem exponit quæ secundum Latinum non conveniebat exponere. Quare autem nomine depositionis de mundo fre- quenter utuntur Scripturæ, sicut et hic dicens : D a depositione mundi, quærat qui potest, sciens quia non omne quod creatum est, depositum dicitur, nec scriptum est alicubi, a depositione sedium, aut do- minationum, aut principatuum. Congregans autem ex omnibus nomen depositionis, si forte in altero aliquo dictum est, et comparaus ea cum his quæ dicuntur de mundi depositione, ascendens per ver- bum ad cætera creata quidem, non autem deposita, ex eo quod non est eorum facta depositio, videbis causam nominatæ depositionis, quod nomen tantum de mundo suscipitur. Gredere autem hæc talia lit- 97 | Cor. xi, 12. 98 Matth. xi, 29. * Luc. xix, 24, 26; Matth. xxv, 28, 29. * Matth. vi, 6. * Matth. xxv, 35. Coloss. 111, 12. Rom. 111, 14. · Matth. xxv, 34. 72. Esurivi, et dedistis mihi manducare, et cœ- 74. Accipite regnum quod vobis præparatum est a
θελῆσαι δέ φαμεν τὸν σαρκωθέντα λόγον καὶ τῶν τῆς ἀνθρωπότητος καθικέσθαι μέτρων κτλ. φασὶ δέ τινες ὅτι εἶχέ τι αἰδοῦς πρὸς τὸν διδάσκαλον ὁ Ἰούδας. τούτῳ τῷ ὀνόματι οὐδένα οἴδαμεν τῶν ἀστείων καλούμενον· καὶ γὰρ καὶ ὁ μὴ ἔχων ἔνδυμα γάμου οὕτω ἐκλήθη· «ἑταῖρε, πῶς εἰσῆλθες ὧδε;» καὶ πρὸς τὸν γογγύσαντα ἐργάτην λέλεκται· «ἑταῖρε, οὐκ ἀδικῶ σε». ταῦτα δὲ εἶπεν, ἵνα μὴ οἰηθῶσιν ὅτι ἄκων ἔπαθεν.
1713 COMMENTARIORUM SERIES. 1714 ratorum venire, et calumniatorum, et novitatis ama- torum, non est religiosum, ut ne margaritæ nimis exoperatæ ante porcos mittantur, neque sancta eani- bus dentur. dent ", et ex parte seipsos cognoscunt, non secun- A teris quæ possunt et in manus hominum male mo- dum quod vere sunt; tandiu non sunt segregati boni a malis; cum autem propter manifestationem filli Dei omnes ad intellectum venerint suum, tunc Salvator segregabit bonos a malis. Oves autem dicti sunt qui salvantur propter mansuetudinem quam didicerunt ab eo qui dicit : Discite a me quia mitis sum et humilis corde, et propter quod usque ad oc- cisionem parati fuerunt venire imitantes Christum, qui sicut ovis ad occisionem ductus est, et sicut agnus coram tondente se sine voce; et non simpli- citer sine voce, sed coram tondente se sine voce, id est coram auferente quæ sunt ipsius et diripiente. Hædi autem dicuntur mali, quia aspera et dura saxa male ascendunt, et per præcipitia eorum incedunt. Sic intellige mihi et sanctos a dextris, qui dextra opera operati sunt, et plenius sunt conversi ad ju- stitiam, quæ semper a dextris est Dei. Propterea secundum dignitatem actuum suorum dextrorum a dextris consistunt, et acceperunt mercedem suorum dextrorum, dextram regis, in qua requies et gloria est. Qui autem ad perversitatem vitæ seipsos sepa- raverunt a dextris propter opera sua pessima et si- nistra, ceciderunt in sinistram, id est in tristitiam tormentorum damnati, propter quod a sinistris con- sistunt. Tunc dicet ad eos qui sunt a 888 dextris, invitans eos ad se: Venite, ut quidquid minus fue- rat eis, cum perfectius uniti fuerint Christo, con- sequantur audientes: Venite, et facientes. Tale est quod dicit apud Lucam": Auferte talentum ab eo, C et date ei qui habet decem. Omnis enim qui habet, addetur ei : qui autem non habet, et quod videtur habere, auferetur ab eo. Vocal autem illos benedi- ctos Patris, addito benedicti Patris mei, ut eminen- tia benedictionis corum manifestetur, qui benedicti sunt a Domino qui fecit cœlum et terram; et forsitan quia sunt aliqui inferiores qui benedicti quidem sunt, non autem Patris. tera. Videtur mihi per hæc, quia non unius justi- tiæ species remuneratur, sicut existimant multi. Absurdum est enim nihil aliud intelligere virtutis in eo qui ita remuneratur, nisi tantum communica- tionem humanitatis. Non enim hoc dicimus ut negli- gentius studeamus humanitatem, cum sit omnibus fidelibus præcipue observanda, sed ut omnia æqua- liter aut ut pene æqualiter studeamus, ut propterea ex omnibus omnem benedictionem percipiamus in B cœlestibus in Christo Jesu. Primum autem scien- dum est quoniam; sicut, quantum ad textum, non sufficit ad consequendam regni cœlestis hæreditatem, dare esurientibus manducare, nisi et cætera feceri- mus quæ subsequuntur, sic non possibile omnia illa secundum textum implere, sicut existimant multi, nisi ex parte egerimus contra Dei mandatum. Ne- cesse est eum et quæstuosum esse, ut det cibum, et potum, et vestimentum Cbristo esurienti, et si- tienti, et algenti in sanctis, ut hoc modo et pere- grinum eum colligat, et infirmum visitet, et eat ad eum in carcerem. Verc autem sive secundum sim- pliciora et corporalia bene facta intelligamus, sive secundum spiritalia, certum est quoniam sive boc, sive illo modo quis faciat opus bonum et nutriat animas spiritalibus cibis, sive qualemcunque speciem boni operis quis fuerit operatus propter Deum, Christo esurienti et sitienti dat cibum et potum. Sive quæ facimus sanctis qui sunt divites meritis, pauperes rebus, sive in quibuslibet qui meritis pau- peres sunt, etsi fuerint divites rebus, sive in qua- libuscunque causis mandatum Christi quis fecerit, Christum cibat et potat, qui fidelium justitiam et ve- ritatem manducat et bibit. Item Christum algentem teximus vestimento, accipientes sapientiæ tecturam a Deo, ut per doctrinam aliquos doceamus, et in- duamus cos viscera misericordiæ, castitatem, man- suetudinem, humilitatem, cæterasque virtutes : qua omnes virtutes spiritalia sunt vestimenta eorum qui audiunt doctrinam docentium eas, secundum euin qui dicit: Induite vos viscera misericordiæ, benigni- tatem, humilitatem, mansuetudinem, et cætera *. Magis autem et ipsum Christum qui hæc omnia fi- delibus est, secundum eum qui dixit * : Induite Do- minum Jesum. Cum ergo ejusmodi vestimentís ve- stierimus unum de minimis in Christo credentibus, ipsum Dominum videmur vestiisse, ut ne, quantum ad nos, nudum sit verbum Dei in mundo. Sed et peregrinum Dei Filium constitutum, et domesticos corporis ejus peregrinos in mundo ab omnibus acti- bus corporalibus, sicut ipse et de se et de discipulis constitutione mundi '. Quod in Latino habet, a con- stitutione mundi, in Græco sic habet: a depositione mundi, et secundum Græcum sermonem exponit quæ secundum Latinum non conveniebat exponere. Quare autem nomine depositionis de mundo fre- quenter utuntur Scripturæ, sicut et hic dicens : D a depositione mundi, quærat qui potest, sciens quia non omne quod creatum est, depositum dicitur, nec scriptum est alicubi, a depositione sedium, aut do- minationum, aut principatuum. Congregans autem ex omnibus nomen depositionis, si forte in altero aliquo dictum est, et comparaus ea cum his quæ dicuntur de mundi depositione, ascendens per ver- bum ad cætera creata quidem, non autem deposita, ex eo quod non est eorum facta depositio, videbis causam nominatæ depositionis, quod nomen tantum de mundo suscipitur. Gredere autem hæc talia lit- 97 | Cor. xi, 12. 98 Matth. xi, 29. * Luc. xix, 24, 26; Matth. xxv, 28, 29. * Matth. vi, 6. * Matth. xxv, 35. Coloss. 111, 12. Rom. 111, 14. · Matth. xxv, 34. 72. Esurivi, et dedistis mihi manducare, et cœ- 74. Accipite regnum quod vobis præparatum est a
PG 13:1721καὶ οἱ δύο οὗτοι συμφωνήσαντες ψευδῆ εἶπον· οὐ γὰρ εἶπεν ὁ κύριος, ὅτι λύω τὸν ναόν, ἀλλὰ «λύσατε», «καὶ οὐκ εἶπε «λύσατε τὸν ναὸν τοῦ θεοῦ», ἀλλὰ «λύσατε» τὸν ναὸν τοῦτον», περὶ τοῦ ἰδίου σώματος λέγων, οἱ δὲ Ἰουδαῖοι καὶ [λ. ὡς ? κλ] ψευδῆ οὖσαν ταύτην τὴν φωνὴν ἐδέξαντο. ἄλλο τί ἐστιν ὁ ὅρκος παρὰ τὸν ἐξορκισμόν· οἱ γὰρ δαίμονες πνεύματα ἀόρατα ὄντες ἐξορκίζονται, ἵνα ἐξομολογή- «σωνται.» σὺ δέ, ὦ Καϊάφα, ἑώρας τὸν Ἰησοῦν ἑστῶτα καὶ χωρὶς ἐξορκισμοῦ ἐπιτάσσοντα τοῖς δαίμοσι καὶ τοιαύτην ἐξουσίαν τοῖς μαθηταῖς χαρισάμενον.
καὶ οἱ δύο οὗτοι συμφωνήσαντες ψευδῆ εἶπον· οὐ γὰρ εἶπεν ὁ κύριος, ὅτι λύω τὸν ναόν, ἀλλὰ «λύσατε», «καὶ οὐκ εἶπε «λύσατε τὸν ναὸν τοῦ θεοῦ», ἀλλὰ «λύσατε» τὸν ναὸν τοῦτον», περὶ τοῦ ἰδίου σώματος λέγων, οἱ δὲ Ἰουδαῖοι καὶ [λ. ὡς ? κλ] ψευδῆ οὖσαν ταύτην τὴν φωνὴν ἐδέξαντο. ἄλλο τί ἐστιν ὁ ὅρκος παρὰ τὸν ἐξορκισμόν· οἱ γὰρ δαίμονες πνεύματα ἀόρατα ὄντες ἐξορκίζονται, ἵνα ἐξομολογή- «σωνται.» σὺ δέ, ὦ Καϊάφα, ἑώρας τὸν Ἰησοῦν ἑστῶτα καὶ χωρὶς ἐξορκισμοῦ ἐπιτάσσοντα τοῖς δαίμοσι καὶ τοιαύτην ἐξουσίαν τοῖς μαθηταῖς χαρισάμενον. ἐπεὶ οὖν οὐ γνησίως αὐτὸν ἐπηρώτησεν, ἀρνήσασθαι μὲν ἑαυτὸν οὐκ ἐδύνατο ὁ Χριστὸς υἱὸν εἶναι τοῦ θεοῦ, «ἀλλ’» οὐδὲ διὰ τὴν προπέτειαν τοῦ ἐρωτῶντος ἀπεκρίθη. δεικνὺς αὐτοῦ τὴν ἀσχημοσύνην [τὴν γύμνωσιν τῆς ψυχῆς] καὶ σύμβολον τοῦ διερρῆχθαι τῆς παλαιᾶς ἀρχιερωσύνης τὸ ἔνδυμα. εἰ δὲ μηδεὶς δύναται εἰπεῖν «κύριον Ἰησοῦν, εἰ μὴ ἐν πνεύματι ἁγίῳ», «οὔπω» δὲ «ἦν πνεῦμα «ἅγιον,» ὅτι Ἰησοῦς οὐδέπω ἐδοξάσθη», οὐχ οἷόν τε ἦν οὐδὲ Πέτρον ὁμολογῆσαι, διὸ οὐδὲ ἐγκαλεῖται. πρὸς γοῦν τοὺς ὁμολογοῦντας λέγει ὁ σωτήρ·
ἐπεὶ οὖν οὐ γνησίως αὐτὸν ἐπηρώτησεν, ἀρνήσασθαι μὲν ἑαυτὸν οὐκ ἐδύνατο ὁ Χριστὸς υἱὸν εἶναι τοῦ θεοῦ, «ἀλλ’» οὐδὲ διὰ τὴν προπέτειαν τοῦ ἐρωτῶντος ἀπεκρίθη. δεικνὺς αὐτοῦ τὴν ἀσχημοσύνην [τὴν γύμνωσιν τῆς ψυχῆς] καὶ σύμβολον τοῦ διερρῆχθαι τῆς παλαιᾶς ἀρχιερωσύνης τὸ ἔνδυμα. εἰ δὲ μηδεὶς δύναται εἰπεῖν «κύριον Ἰησοῦν, εἰ μὴ ἐν πνεύματι ἁγίῳ», «οὔπω» δὲ «ἦν πνεῦμα «ἅγιον,» ὅτι Ἰησοῦς οὐδέπω ἐδοξάσθη», οὐχ οἷόν τε ἦν οὐδὲ Πέτρον ὁμολογῆσαι, διὸ οὐδὲ ἐγκαλεῖται.
καὶ οἱ δύο οὗτοι συμφωνήσαντες ψευδῆ εἶπον· οὐ γὰρ εἶπεν ὁ κύριος, ὅτι λύω τὸν ναόν, ἀλλὰ «λύσατε», «καὶ οὐκ εἶπε «λύσατε τὸν ναὸν τοῦ θεοῦ», ἀλλὰ «λύσατε» τὸν ναὸν τοῦτον», περὶ τοῦ ἰδίου σώματος λέγων, οἱ δὲ Ἰουδαῖοι καὶ [λ. ὡς ? κλ] ψευδῆ οὖσαν ταύτην τὴν φωνὴν ἐδέξαντο. ἄλλο τί ἐστιν ὁ ὅρκος παρὰ τὸν ἐξορκισμόν· οἱ γὰρ δαίμονες πνεύματα ἀόρατα ὄντες ἐξορκίζονται, ἵνα ἐξομολογή- «σωνται.» σὺ δέ, ὦ Καϊάφα, ἑώρας τὸν Ἰησοῦν ἑστῶτα καὶ χωρὶς ἐξορκισμοῦ ἐπιτάσσοντα τοῖς δαίμοσι καὶ τοιαύτην ἐξουσίαν τοῖς μαθηταῖς χαρισάμενον. ἐπεὶ οὖν οὐ γνησίως αὐτὸν ἐπηρώτησεν, ἀρνήσασθαι μὲν ἑαυτὸν οὐκ ἐδύνατο ὁ Χριστὸς υἱὸν εἶναι τοῦ θεοῦ, «ἀλλ’» οὐδὲ διὰ τὴν προπέτειαν τοῦ ἐρωτῶντος ἀπεκρίθη. δεικνὺς αὐτοῦ τὴν ἀσχημοσύνην [τὴν γύμνωσιν τῆς ψυχῆς] καὶ σύμβολον τοῦ διερρῆχθαι τῆς παλαιᾶς ἀρχιερωσύνης τὸ ἔνδυμα. εἰ δὲ μηδεὶς δύναται εἰπεῖν «κύριον Ἰησοῦν, εἰ μὴ ἐν πνεύματι ἁγίῳ», «οὔπω» δὲ «ἦν πνεῦμα «ἅγιον,» ὅτι Ἰησοῦς οὐδέπω ἐδοξάσθη», οὐχ οἷόν τε ἦν οὐδὲ Πέτρον ὁμολογῆσαι, διὸ οὐδὲ ἐγκαλεῖται. πρὸς γοῦν τοὺς ὁμολογοῦντας λέγει ὁ σωτήρ·
πρὸς γοῦν τοὺς ὁμολογοῦντας λέγει ὁ σωτήρ·
καὶ οἱ δύο οὗτοι συμφωνήσαντες ψευδῆ εἶπον· οὐ γὰρ εἶπεν ὁ κύριος, ὅτι λύω τὸν ναόν, ἀλλὰ «λύσατε», «καὶ οὐκ εἶπε «λύσατε τὸν ναὸν τοῦ θεοῦ», ἀλλὰ «λύσατε» τὸν ναὸν τοῦτον», περὶ τοῦ ἰδίου σώματος λέγων, οἱ δὲ Ἰουδαῖοι καὶ [λ. ὡς ? κλ] ψευδῆ οὖσαν ταύτην τὴν φωνὴν ἐδέξαντο. ἄλλο τί ἐστιν ὁ ὅρκος παρὰ τὸν ἐξορκισμόν· οἱ γὰρ δαίμονες πνεύματα ἀόρατα ὄντες ἐξορκίζονται, ἵνα ἐξομολογή- «σωνται.» σὺ δέ, ὦ Καϊάφα, ἑώρας τὸν Ἰησοῦν ἑστῶτα καὶ χωρὶς ἐξορκισμοῦ ἐπιτάσσοντα τοῖς δαίμοσι καὶ τοιαύτην ἐξουσίαν τοῖς μαθηταῖς χαρισάμενον. ἐπεὶ οὖν οὐ γνησίως αὐτὸν ἐπηρώτησεν, ἀρνήσασθαι μὲν ἑαυτὸν οὐκ ἐδύνατο ὁ Χριστὸς υἱὸν εἶναι τοῦ θεοῦ, «ἀλλ’» οὐδὲ διὰ τὴν προπέτειαν τοῦ ἐρωτῶντος ἀπεκρίθη. δεικνὺς αὐτοῦ τὴν ἀσχημοσύνην [τὴν γύμνωσιν τῆς ψυχῆς] καὶ σύμβολον τοῦ διερρῆχθαι τῆς παλαιᾶς ἀρχιερωσύνης τὸ ἔνδυμα. εἰ δὲ μηδεὶς δύναται εἰπεῖν «κύριον Ἰησοῦν, εἰ μὴ ἐν πνεύματι ἁγίῳ», «οὔπω» δὲ «ἦν πνεῦμα «ἅγιον,» ὅτι Ἰησοῦς οὐδέπω ἐδοξάσθη», οὐχ οἷόν τε ἦν οὐδὲ Πέτρον ὁμολογῆσαι, διὸ οὐδὲ ἐγκαλεῖται. πρὸς γοῦν τοὺς ὁμολογοῦντας λέγει ὁ σωτήρ·
PG 13:1729«οὐχ ὑμεῖς ἐστε οἱ λαλοῦντες, ἀλλὰ τὸ πνεῦμα τοῦ θεοῦ τὸ λαλοῦν ἐν ὑμῖν». ἐν δὲ τῇ αὐλῇ τοῦ ἀποκτιννύντος γράμματος ἔτι ὢν καὶ ἐν Ἰουδαϊκαῖς παραδόσεσι καὶ ἐντάλμασι καὶ διδασκαλίαις ἀνθρώπων οὐχ ὁμολογεῖ Χριστόν. τήρει δὲ ὅτι ἡ δευτέρα ἄρνησις οὐκ ἔξω τοῦ πυλῶνος, ἀλλ’ ἐν αὐτῷ. αἱ οὖν τρεῖς ἀρνήσεις ἐν νυκτὶ καὶ πρὶν ἐπιστῆναι τὸ σημεῖον τῆς ἡμέρας τὸ διανιστᾶν ἐξ ὕπνου πεφυκός. τάχα δὲ εἰ μετ’ ἀλεκτοροφωνίαν ἠρνεῖτο, ὅτε λέγεται «ἡ νὺξ προέκοψεν, ἡ δὲ ἡμέρα ἤγγικεν», ἀσύγγνωστος ἦν.
«οὐχ ὑμεῖς ἐστε οἱ λαλοῦντες, ἀλλὰ τὸ πνεῦμα τοῦ θεοῦ τὸ λαλοῦν ἐν ὑμῖν». ἐν δὲ τῇ αὐλῇ τοῦ ἀποκτιννύντος γράμματος ἔτι ὢν καὶ ἐν Ἰουδαϊκαῖς παραδόσεσι καὶ ἐντάλμασι καὶ διδασκαλίαις ἀνθρώπων οὐχ ὁμολογεῖ Χριστόν. τήρει δὲ ὅτι ἡ δευτέρα ἄρνησις οὐκ ἔξω τοῦ πυλῶνος, ἀλλ’ ἐν αὐτῷ. αἱ οὖν τρεῖς ἀρνήσεις ἐν νυκτὶ καὶ πρὶν ἐπιστῆναι τὸ σημεῖον τῆς ἡμέρας τὸ διανιστᾶν ἐξ ὕπνου πεφυκός. τάχα δὲ εἰ μετ’ ἀλεκτοροφωνίαν ἠρνεῖτο, ὅτε λέγεται «ἡ νὺξ προέκοψεν, ἡ δὲ ἡμέρα ἤγγικεν», ἀσύγγνωστος ἦν. τάχα δὲ καὶ ὁ «τὸ πνεῦμα τῆς χάριτος» ἐνυβρίσας οὐχ ἁρμόζει Πέτρῳ· οὐ γὰρ ἦν «πνεῦμα». ἀλλὰ καὶ ὁ γνοὺς τὸ «ἐγὼ δοῦλος σὸς καὶ υἱὸς τῆς παιδίσκης σου» ἔξω γίνεται τῆς ἀρνεῖσθαι Χριστὸν ποιούσης παιδίσκης. ὁ τοίνυν ἀκούσας τὸ «ἰδοὺ δὴ εὐλογεῖτε τὸν κύριον πάντες οἱ δοῦλοι κυρίου οἱ ἑστῶτες ἐν οἴκῳ κυρίου, ἐν αὐλαῖς οἴκου θεοῦ ἡμῶν» κτλ. ἵνα δὲ καὶ τῆς ἄλλης παιδίσκης ἀποστῶμεν, νοήσωμεν τὸ «ὡς ὀφθαλμοὶ παιδίσκης εἰς χεῖρας τῆς κυρίας αὐτῆς, οὕτως οἱ ὀφθαλμοὶ ἡμῶν πρὸς κύριον τὸν θεὸν ἡμῶν».
τάχα δὲ καὶ ὁ «τὸ πνεῦμα τῆς χάριτος» ἐνυβρίσας οὐχ ἁρμόζει Πέτρῳ· οὐ γὰρ ἦν «πνεῦμα». ἀλλὰ καὶ ὁ γνοὺς τὸ «ἐγὼ δοῦλος σὸς καὶ υἱὸς τῆς παιδίσκης σου» ἔξω γίνεται τῆς ἀρνεῖσθαι Χριστὸν ποιούσης παιδίσκης. ὁ τοίνυν ἀκούσας τὸ «ἰδοὺ δὴ εὐλογεῖτε τὸν κύριον πάντες οἱ δοῦλοι κυρίου οἱ ἑστῶτες ἐν οἴκῳ κυρίου, ἐν αὐλαῖς οἴκου θεοῦ ἡμῶν» κτλ. ἵνα δὲ καὶ τῆς ἄλλης παιδίσκης ἀποστῶμεν, νοήσωμεν τὸ «ὡς ὀφθαλμοὶ παιδίσκης εἰς χεῖρας τῆς κυρίας αὐτῆς, οὕτως οἱ ὀφθαλμοὶ ἡμῶν πρὸς κύριον τὸν θεὸν ἡμῶν».
«οὐχ ὑμεῖς ἐστε οἱ λαλοῦντες, ἀλλὰ τὸ πνεῦμα τοῦ θεοῦ τὸ λαλοῦν ἐν ὑμῖν». ἐν δὲ τῇ αὐλῇ τοῦ ἀποκτιννύντος γράμματος ἔτι ὢν καὶ ἐν Ἰουδαϊκαῖς παραδόσεσι καὶ ἐντάλμασι καὶ διδασκαλίαις ἀνθρώπων οὐχ ὁμολογεῖ Χριστόν. τήρει δὲ ὅτι ἡ δευτέρα ἄρνησις οὐκ ἔξω τοῦ πυλῶνος, ἀλλ’ ἐν αὐτῷ. αἱ οὖν τρεῖς ἀρνήσεις ἐν νυκτὶ καὶ πρὶν ἐπιστῆναι τὸ σημεῖον τῆς ἡμέρας τὸ διανιστᾶν ἐξ ὕπνου πεφυκός. τάχα δὲ εἰ μετ’ ἀλεκτοροφωνίαν ἠρνεῖτο, ὅτε λέγεται «ἡ νὺξ προέκοψεν, ἡ δὲ ἡμέρα ἤγγικεν», ἀσύγγνωστος ἦν. τάχα δὲ καὶ ὁ «τὸ πνεῦμα τῆς χάριτος» ἐνυβρίσας οὐχ ἁρμόζει Πέτρῳ· οὐ γὰρ ἦν «πνεῦμα». ἀλλὰ καὶ ὁ γνοὺς τὸ «ἐγὼ δοῦλος σὸς καὶ υἱὸς τῆς παιδίσκης σου» ἔξω γίνεται τῆς ἀρνεῖσθαι Χριστὸν ποιούσης παιδίσκης. ὁ τοίνυν ἀκούσας τὸ «ἰδοὺ δὴ εὐλογεῖτε τὸν κύριον πάντες οἱ δοῦλοι κυρίου οἱ ἑστῶτες ἐν οἴκῳ κυρίου, ἐν αὐλαῖς οἴκου θεοῦ ἡμῶν» κτλ. ἵνα δὲ καὶ τῆς ἄλλης παιδίσκης ἀποστῶμεν, νοήσωμεν τὸ «ὡς ὀφθαλμοὶ παιδίσκης εἰς χεῖρας τῆς κυρίας αὐτῆς, οὕτως οἱ ὀφθαλμοὶ ἡμῶν πρὸς κύριον τὸν θεὸν ἡμῶν».
PG 13:1737ἐν τούτοις ὁ Πέτρος ἐξελθὼν ἀπὸ τῶν ἀρνεῖσθαι ποιούντων αὐτὸν ἐκ τῆς ἐν τῷ ἡμαρτηκέναι πικρότητος πικροποιὸν ἐποιήσατο ἐν τῇ μετανοίᾳ τὸν κλαυθμόν. οἱ μὲν Χριστοῦ μαθηταὶ νυκτὸς σκανδαλίζονται, οὗτοι δὲ οὐκ ἐν σκότει προσέχοντες [λ. προσκόπτοντες κλ] διὰ τὸ περιέχον, ἀρχομένης δὲ αὐτοῖς ἡμέρας ἐν ἀπροσεξίᾳ ἁμαρτάνοντες οὐ συγγνωστοί. πεπλάνηνται δὲ καὶ οἰόμενοι θανατώσαντες τὸν Ἰησοῦν σβέσαι αὐτοῦ τὴν διδασκαλίαν καὶ παύσειν τοὺς πιστεύοντας. αὐτοὶ μὲν οὖν ἔδησαν τὸν «λέγοντα τοῖς ἐν δεσμοῖς ἐξέλθετε» καὶ τοῖς πεπεδημένοις «λύεσθε», πληροῦντες τὴν λέγουσαν προφητείαν «δήσωμεν τὸν δίκαιον ὅτι δύσχρηστος ἡμῖν ἐστιν» [ες. 3,] . αὐτὸς δὲ εἰπὼν «διαρρήξωμεν τοὺς δεσμοὺς αὐτῶν» λέγει καὶ τὰ ἑξῆς ἐν τῷ ψαλμῷ. ἀλλ’ οὖν τὸ ἐν αὐτῷ λεῖμμα τῶν Χριστοῦ λόγων ἐνίκησε τὴν φιλαργυρίαν. διὸ οὐ μετὰ τὴν ἀνάστασιν αὐτοῦ οἷον ἐκβιαζόμενος, πρὸ δὲ τῆς ὑπὸ Πιλάτου κατακρίσεως τὴν μετάνοιαν δείκνυσιν. τάχα δὲ καὶ ἰδὼν τὸν Ἰησοῦν παραδοθέντα Πιλάτῳ ὑπεμνήσθη ὅτι καὶ τοῦτο εἰρήκει ὁ Ἰησοῦς καὶ ὅτι ἀναστήσεται. ἀπήγξατο μὲν εἰ καὶ διαπύρως μετανοῶν, «ἀλλ’ οὐ κατ’ ἐπίγνωσιν»...
ἐν τούτοις ὁ Πέτρος ἐξελθὼν ἀπὸ τῶν ἀρνεῖσθαι ποιούντων αὐτὸν ἐκ τῆς ἐν τῷ ἡμαρτηκέναι πικρότητος πικροποιὸν ἐποιήσατο ἐν τῇ μετανοίᾳ τὸν κλαυθμόν. οἱ μὲν Χριστοῦ μαθηταὶ νυκτὸς σκανδαλίζονται, οὗτοι δὲ οὐκ ἐν σκότει προσέχοντες [λ. προσκόπτοντες κλ] διὰ τὸ περιέχον, ἀρχομένης δὲ αὐτοῖς ἡμέρας ἐν ἀπροσεξίᾳ ἁμαρτάνοντες οὐ συγγνωστοί. πεπλάνηνται δὲ καὶ οἰόμενοι θανατώσαντες τὸν Ἰησοῦν σβέσαι αὐτοῦ τὴν διδασκαλίαν καὶ παύσειν τοὺς πιστεύοντας. αὐτοὶ μὲν οὖν ἔδησαν τὸν «λέγοντα τοῖς ἐν δεσμοῖς ἐξέλθετε» καὶ τοῖς πεπεδημένοις «λύεσθε», πληροῦντες τὴν λέγουσαν προφητείαν «δήσωμεν τὸν δίκαιον ὅτι δύσχρηστος ἡμῖν ἐστιν» [ες. 3,] . αὐτὸς δὲ εἰπὼν «διαρρήξωμεν τοὺς δεσμοὺς αὐτῶν» λέγει καὶ τὰ ἑξῆς ἐν τῷ ψαλμῷ. ἀλλ’ οὖν τὸ ἐν αὐτῷ λεῖμμα τῶν Χριστοῦ λόγων ἐνίκησε τὴν φιλαργυρίαν. διὸ οὐ μετὰ τὴν ἀνάστασιν αὐτοῦ οἷον ἐκβιαζόμενος, πρὸ δὲ τῆς ὑπὸ Πιλάτου κατακρίσεως τὴν μετάνοιαν δείκνυσιν. τάχα δὲ καὶ ἰδὼν τὸν Ἰησοῦν παραδοθέντα Πιλάτῳ ὑπεμνήσθη ὅτι καὶ τοῦτο εἰρήκει ὁ Ἰησοῦς καὶ ὅτι ἀναστήσεται. ἀπήγξατο μὲν εἰ καὶ διαπύρως μετανοῶν, «ἀλλ’ οὐ κατ’ ἐπίγνωσιν»...
PG 13:1744ἴσως δὲ ᾠήθη προλαβὼν τὸν Ἰησοῦν τεθνηξόμενον καὶ ὑπαντήσας αὐτῷ ἱκετεύειν γυμνῇ τῇ ψυχῇ ὁμολογῶν τὴν καθ’ ἑαυτοῦ κρίσιν, ὡς δεχθῆναι αὐτοῦ τὴν ἐξομολόγησιν. ... οὐδὲ μνησθεὶς μεθ’ ὅσας περιστάσεις Ἰὼβ λέγει «εἰ γὰρ ὄφελον ἐμαυτὸν χειρώσασθαι ἢ δεηθείς γε ἑτέρου καὶ ποιήσει μοι τοῦτο», ἅτινα τὸ ὁπωσοῦν ἐξάγειν ἑαυτὸν τοῦ βίου ἀναιρεῖ. διὸ οὐ μετὰ τὴν ἀνάστασιν αὐτοῦ οἷον ἐκβιαζόμενος, πρὸ δὲ τῆς ὑπὸ Πιλάτου κατακρίσεως τὴν μετάνοιαν δείκνυσιν. ἐπειδὴ μήπω κατακέκριτο ὑπὸ Πιλάτου ὁ Ἰησοῦς, «ὁ παραδιδοὺς αὐτὸν» Ἰούδας οὐ νομίζων θανάτου ψῆφον ἐξοίσειν κατ’ αὐτοῦ τοὺς ἀρχιερεῖς καὶ προγνοὺς τοῦτο γεγονὸς ἐν συμβουλίῳ δυνάμει εἶδεν τὸν Ἰησοῦν δι’ ὅλου κατακριθέντα.
1743 ORIGENIS IN MATTHÆUM 1744 Pater, si possivile est, transeat callx iste a me; sed A autem hunc qui bibitur passionis, in multis locis nominat Scriptura, præcipue qui a martyribus pro- prie bibitur, sicut est ibi "7: Quid retribuam Do- mino pro omnibus quæ retribuit mihi? Calicem sa- lutaris accipiam, et nomen Domini invocabo. Si ergo calix salutaris calix martyrii est, necesse est ut salvemus calicem illum, totum illum bibentes, quia calix est salutaris, ut nihil fundamus ex eo. Bibit ergo calicem totum, qui patitur pro testimonio quidquid fuerit ei illatum. Effundit autem accipiens, qui vocatus ad martyrium denegat ne aliquid pa- tiatur. Est et alterius generis calix inebrians, quem bibit quis postquam manducaverit præparatam sibi mensam a Deo adversus illos qui tribulant justum. Notandum est autem quoniam Marcus quidem et Lucas hoc ipsum scripserunt, qui et tentatum ex- ponunt a diabolo Jesum. Joannes autem passionem quidem exponit, quemadmodum alii; orantem Je- sum ut transiret ab eo calix non introducit, sicut nec tentatum exponit a diabolo Jesum. Causam au- tem hanc arbitror esse, quoniam hi quidem magis secundum humanam ejus naturam exponunt de ço quam secundum divinam; Joannes autem magis se- cundum divinam quam' secundum humanam inter- pretabatur naturam; divinitas autem intentabilis erat. Ideo tres quidem evangeliste exposuerunt ten- tatum: Joannes autem secundum quod cœperat : In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum ", nescit Deum Ver- bum posse tentari. Sic et hic tres quidem isti retu- lerunt Jesum postulasse a Patre ut transiret calix ab co, quoniam et proprium hominis erat, quantum ad infirmitatem pertinet carnis, velle evadere pas- sionem; Joannes autem, propositum habens expo- nere Jesum Deum Verbum, sciens quia ipse est vita et resurrectio, nescit Deum impassibilem refugere passionem. non sicut ego volo, sed sicut tu. Secundum quod cœ- pit pavere et tristari, secundum illud et orat calicem passionis transire a se; sed non sicut vult, sed sicut vult Pater. Suscipiens enim naturam carnis bumanæ, omnes proprietates implevit, ut non in phantasia ha- buisse carnem existimaretur, sed in verſtate; secun- dum quod in hoc loco orat calicem passionis transire a se, 903 sed non sicut vult ipse, sed sicut vult Pa- ter. Quoniam proprium est omnis hominis fidelis, primum quidem nolle pati aliquid doloris, maxime quod ducit usque ad mortem, quia homo est car- nalis; si autem sic voluerit Deus, acquiescere etiam contra voluntatem suam, quia fidelis est, ne plus videatur in se desperare quam in Deum sperare. Nam sicut multum confidere non debemus, ne no- B stram virtutem videamur profiteri, sic multum pu- sillanimiter agere, et diffidere non debemus, ne Dei adjutoris nostri impotentiam videamur pronuntiare. Hæc ergo voluntas quam dicit: Si possibile est, transeat calix iste a me; sed non sicut ego volo, sed sicut tu, non est secundum substantiam divinamı et impassibilem, sed secundum naturam humanam ejus et infirmam. Altera autem interpretatio loci hujus est talis, quoniam quasi Filius charitatis Dei, secundum præscientiam quidem diligebat eos qui ex gentibus fuerant credituri; Judæos auteni, quasi semen patrum sanctorum, quorum adoptio, et glo- ria, et testamenta, et repromissiones, diligebat quasi ramos bonæ olive. Diligens autem eos vide- bat qualia erant passuri petentes eum ad mortem, et Barabban eligentes ad vitam; ideo dicebat do- lens de eis Pater, si possibile est, transeat calix iste a me. Rursus revocans desiderium suum, et vi- dens quanta utilitas mundi totius esset futura per passionem ipsius, dicebat: Sed non sicut ego volo, sed sicut tu. Videbat adhuc propter illum calicem passionis, etiam Judam qui ex duodecim unus erat, filium fore perditionis. Rursus intelligebat per il- lum calicem passionis, principatus et potestates triumphandas in corpore suo. Propter hos ergo quos in passione sua nolebat perire, dicebat: Pa- ter, si possibile est, transeat calix iste a me; pro- pter salutem autem totius humani generis, quæ per mortem ejus Deo fuerat acquirenda, dicebat quasi Ɗ aliquando Jesus progrediatur a nobis, sed impleat recogitans: Sed non sicut ego volo, sed sicut tu; id est, si possibile est ut sine passione mea omnia illa bona proveniant, quæ per passionem meam sunt proventura, transeat passio hæc a me, ut et mun- dus salvetur, et Judæi in passione mea non pereant. Si autem sine perditione quorumdam, multorum salus non potest introduci, quantum ad justitiam tuam, non trauseat sicut ego volo, sed sicut tu. Ac si dicat: ista quidem est mea voluntas, sed quo- niam tua voluntas multo eminentior est, quasi in - geniti Dei, quasi Patris omnium, propterea magis volo tuam voluntatem fieri quam meam. Calicen C mientes. Et dixit Petro: Sic non potuistis una hora vigilare mecum? Vigilate, et orate, ne intretis in ten- tationem . Quandiu quidem adfuit Jesus discipu- lis suis, non dormierunt; pusillum autem progre- diente eo ab eis, nec una hora potuerunt vigilare eo absente. Propter quod oremus ut nec modicum quod promisit in nobis, dicens: Ecce ego vobiscum ero omnibus diebus, usque ad consummationem ræ- culi. Sic enim vigilabimus eo excutiente somnum ab anima nostra, sine quo possibile non est implere mandatum quod dicit: Nec des somnum oculis tuis, aut palpebris tuis dormitationem, ut evadas sicut da- mula ex retibus et sicut avis ex laqueo “. "1. Tamen veniens ad discipulos, et inveniens dormientes, sus- citat eos verbo ad audiendum, ut jam quasi audien- tibus dicat quod dicet sic " : Non potuistis una hora vigilare mecum? Præcipit autem vigilare, ut vigilantes oremus. Vigilat autem qui facit opera 7 Psal. cxv, 12, 13. 38 Joan. 1, 1. * Matth. xxvi, 40, 41. ** Matth. xxv|11, 20. • Prov. vi, 4, 5. “ Matth. xxvi, 40. 93. Et venit ad discipulos suos, et invenit eos dor-
ἤτοι ἐπὶ τὸν Ἰούδαν ἀναφέρεται τὸ «κατεκρίθη» αἰσθόμενον οἷον κακὸν ἦν ὑπὸ θεοῦ καταδικασθείς ἢ ὁ «μετὰ τὸ ψωμίον εἰσελθὼν εἰς αὐτὸν σατανᾶς», παρὼν αὐτῷ, ἕως Ἰησοῦς παρεδόθη Πιλάτῳ, «ἀπέστη «ἀπ’ αὐτοῦ» ἕως καιροῦ», ὡς χωρῆσαι τὴν μεταμέλειαν ... φησὶ δὲ «ἥμαρτον παραδοὺς αἷμα ἀθῷον» οἰόμενός τι ἀνύσειν. διὸ ἀκούσας «ὅτι» «τί πρὸς ἡμᾶς; σὺ ὄψει» ῥίπτει τὸ ἀργύριον καὶ ἀπάγχεται μὴ φέρων «τὴν περισσοτέραν λύπην».
1743 ORIGENIS IN MATTHÆUM 1744 Pater, si possivile est, transeat callx iste a me; sed A autem hunc qui bibitur passionis, in multis locis nominat Scriptura, præcipue qui a martyribus pro- prie bibitur, sicut est ibi "7: Quid retribuam Do- mino pro omnibus quæ retribuit mihi? Calicem sa- lutaris accipiam, et nomen Domini invocabo. Si ergo calix salutaris calix martyrii est, necesse est ut salvemus calicem illum, totum illum bibentes, quia calix est salutaris, ut nihil fundamus ex eo. Bibit ergo calicem totum, qui patitur pro testimonio quidquid fuerit ei illatum. Effundit autem accipiens, qui vocatus ad martyrium denegat ne aliquid pa- tiatur. Est et alterius generis calix inebrians, quem bibit quis postquam manducaverit præparatam sibi mensam a Deo adversus illos qui tribulant justum. Notandum est autem quoniam Marcus quidem et Lucas hoc ipsum scripserunt, qui et tentatum ex- ponunt a diabolo Jesum. Joannes autem passionem quidem exponit, quemadmodum alii; orantem Je- sum ut transiret ab eo calix non introducit, sicut nec tentatum exponit a diabolo Jesum. Causam au- tem hanc arbitror esse, quoniam hi quidem magis secundum humanam ejus naturam exponunt de ço quam secundum divinam; Joannes autem magis se- cundum divinam quam' secundum humanam inter- pretabatur naturam; divinitas autem intentabilis erat. Ideo tres quidem evangeliste exposuerunt ten- tatum: Joannes autem secundum quod cœperat : In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum ", nescit Deum Ver- bum posse tentari. Sic et hic tres quidem isti retu- lerunt Jesum postulasse a Patre ut transiret calix ab co, quoniam et proprium hominis erat, quantum ad infirmitatem pertinet carnis, velle evadere pas- sionem; Joannes autem, propositum habens expo- nere Jesum Deum Verbum, sciens quia ipse est vita et resurrectio, nescit Deum impassibilem refugere passionem. non sicut ego volo, sed sicut tu. Secundum quod cœ- pit pavere et tristari, secundum illud et orat calicem passionis transire a se; sed non sicut vult, sed sicut vult Pater. Suscipiens enim naturam carnis bumanæ, omnes proprietates implevit, ut non in phantasia ha- buisse carnem existimaretur, sed in verſtate; secun- dum quod in hoc loco orat calicem passionis transire a se, 903 sed non sicut vult ipse, sed sicut vult Pa- ter. Quoniam proprium est omnis hominis fidelis, primum quidem nolle pati aliquid doloris, maxime quod ducit usque ad mortem, quia homo est car- nalis; si autem sic voluerit Deus, acquiescere etiam contra voluntatem suam, quia fidelis est, ne plus videatur in se desperare quam in Deum sperare. Nam sicut multum confidere non debemus, ne no- B stram virtutem videamur profiteri, sic multum pu- sillanimiter agere, et diffidere non debemus, ne Dei adjutoris nostri impotentiam videamur pronuntiare. Hæc ergo voluntas quam dicit: Si possibile est, transeat calix iste a me; sed non sicut ego volo, sed sicut tu, non est secundum substantiam divinamı et impassibilem, sed secundum naturam humanam ejus et infirmam. Altera autem interpretatio loci hujus est talis, quoniam quasi Filius charitatis Dei, secundum præscientiam quidem diligebat eos qui ex gentibus fuerant credituri; Judæos auteni, quasi semen patrum sanctorum, quorum adoptio, et glo- ria, et testamenta, et repromissiones, diligebat quasi ramos bonæ olive. Diligens autem eos vide- bat qualia erant passuri petentes eum ad mortem, et Barabban eligentes ad vitam; ideo dicebat do- lens de eis Pater, si possibile est, transeat calix iste a me. Rursus revocans desiderium suum, et vi- dens quanta utilitas mundi totius esset futura per passionem ipsius, dicebat: Sed non sicut ego volo, sed sicut tu. Videbat adhuc propter illum calicem passionis, etiam Judam qui ex duodecim unus erat, filium fore perditionis. Rursus intelligebat per il- lum calicem passionis, principatus et potestates triumphandas in corpore suo. Propter hos ergo quos in passione sua nolebat perire, dicebat: Pa- ter, si possibile est, transeat calix iste a me; pro- pter salutem autem totius humani generis, quæ per mortem ejus Deo fuerat acquirenda, dicebat quasi Ɗ aliquando Jesus progrediatur a nobis, sed impleat recogitans: Sed non sicut ego volo, sed sicut tu; id est, si possibile est ut sine passione mea omnia illa bona proveniant, quæ per passionem meam sunt proventura, transeat passio hæc a me, ut et mun- dus salvetur, et Judæi in passione mea non pereant. Si autem sine perditione quorumdam, multorum salus non potest introduci, quantum ad justitiam tuam, non trauseat sicut ego volo, sed sicut tu. Ac si dicat: ista quidem est mea voluntas, sed quo- niam tua voluntas multo eminentior est, quasi in - geniti Dei, quasi Patris omnium, propterea magis volo tuam voluntatem fieri quam meam. Calicen C mientes. Et dixit Petro: Sic non potuistis una hora vigilare mecum? Vigilate, et orate, ne intretis in ten- tationem . Quandiu quidem adfuit Jesus discipu- lis suis, non dormierunt; pusillum autem progre- diente eo ab eis, nec una hora potuerunt vigilare eo absente. Propter quod oremus ut nec modicum quod promisit in nobis, dicens: Ecce ego vobiscum ero omnibus diebus, usque ad consummationem ræ- culi. Sic enim vigilabimus eo excutiente somnum ab anima nostra, sine quo possibile non est implere mandatum quod dicit: Nec des somnum oculis tuis, aut palpebris tuis dormitationem, ut evadas sicut da- mula ex retibus et sicut avis ex laqueo “. "1. Tamen veniens ad discipulos, et inveniens dormientes, sus- citat eos verbo ad audiendum, ut jam quasi audien- tibus dicat quod dicet sic " : Non potuistis una hora vigilare mecum? Præcipit autem vigilare, ut vigilantes oremus. Vigilat autem qui facit opera 7 Psal. cxv, 12, 13. 38 Joan. 1, 1. * Matth. xxvi, 40, 41. ** Matth. xxv|11, 20. • Prov. vi, 4, 5. “ Matth. xxvi, 40. 93. Et venit ad discipulos suos, et invenit eos dor-
PG 13:1752... καὶ γέγονε πνικτικὸς καὶ ἀκάθαρτος ἀπομείναντος τῇ σαρκὶ τοῦ αἵματος. καὶ τάχα δευτέρῳ κακῷ «τῇ περισσοτέρᾳ λύπῃ» καταποθεὶς τοῦτο ποιεῖ, οὐ ζητήσας ὀρθῶς «τόπον μετανοίας»...
das, timens ne forte, si manifestum se adversarium A adversus Christum, adversarius Christi princeps praebuisset et proditorem magistri, ipse ei fieret causa evasionis, cum posset, quantum ad ipsius opinionem, ex quibusdam secretioribus disciplinis flagere, et facere se in pervum. Ut ergo nihil tale suspicans Jesus, secundum quod Judas opinabantur, sed putans cum amicum, quomodo nescit sic inoperative comprehendatur, ideo hoc dedit signum, scius jam quoniam si nolisset comprehendendi, nunquam comprehensus fuisset, sed volens præbuit se manibus peccatorum. Ego autem puto quod etiam omnes proditores veritatis, amare veritatem fingen tes, et osculi signa utentes quasi quadam indicatio ne charitatis, produnt Verbum Dei volentibus ipsum tenere adversariis ejus, nihil pacificum indutis, bellicos autem gladios, et injurias, et fustes habentibus. Et dicit proditor Jesu: *Rabbi. Omnes enim harretici, quemadmodum Judas, sie Jesu dictum: *Rabbi, qui et osculantur cum sicut et Judas. Ad quos omnia placability dicit Jesus, cum sint omnes Judas proditor: *Juda, osculo Filium hominis tradis?* Dicit autem ei improperans simulatio- nem amicitiæ ejus: *Amice, ad quid venisti?*? Hoc enim non sine nominem bonorum in Scripturis co- gaoscimus appellatum. Ad malum enim, et non in- dutum nuptialibus vestimentis dicit: *Amice, quid huc venisti non habens vestem nuptialem?* Malus autem est qui et in parola denarii audit: *Amice, non tibi facio injuriam. Nonne ad denarium concevisti mecum? Accipe quod tuum est, et vade. Volo autem et huic novissimo dare sicut et ti?*¹⁹. 98 Luc. xxii, 48. ⁹⁷ Matth. xxvi, 50. ⁹⁸ Matth. xxii, 12. ⁹⁹ Matth. xx, 15, 14. ¹ Matth. xxvi, 50. ¹⁰ ibid. 51. ³ XVIII, 10. ⁴ Isa. vi, 10. ⁵ Matth. XXVI, 52. ⁶ Ephes. vi, 17. ⁷ Matth. XXVI, 52. ⁸ Eccle. x, 8. ⁹ Psal. vii, 17. ¹⁰ Psal. cxix, 7. ¹¹ Matth. XXVI, 55. ¹² II, 15. ¹³ sacerdotum Caiphas. Videtur autem mihi quoniam qui ex gentibus crediderunt, omnes unus populus constituti in Christo, per hoc ipsum quod crediterunt in Christum, facti sunt causa ut præcideretur. Judæorum auditio dextra, secundum quod fuerat prophetatum de eis ⁴: *Grava aures populi hujus, et oculos eorum deprime, ut ne videntes videant, et audientes intelligant, et convertantur, et sanem eos.* 101. Tunc accedentes, manus injecerunt in Jesum et tenuerunt eum ¹. Post osculum continuo nihil differentes turba illa, forsitan timentes ne de manibus corum effugiat Jesus, manus injecerunt in eum. Et ecce unus ex his quierant cum Jesu, extendens manum, exemit gladium suum, et percentiens servum principis sacerdotum, amputavit auriculam ejus ². Unus autem corum qui erant cum Jesu, nondum manifeste concipiens apud se evangelicam patien- tiam illam traditam sibi a Christo, nec pacem quam dedit discipulis suis, sed secundum potestatem datam Judæis per legem de inimicis, extendens ma- num accepit gladium, et percussit servum princi- pis sacerdotum et amputavit auriculam ejus. Sicut autem dicit Joannes ³, ei dextram auriculam am- putavit, apud quem et nomen servi dicitur, quia Malchus vocabatur. Et forsitan quod agebat Petrus, mysterium erat, quoniam Judaici populi dextra au- ditio fuerat amputanda propter malitiam corum demonstratam in Jesum. Nam etsi videntur audire legem modo, cum sinistro auditu audiant umbram traditionis de lege, non veritatem, cum sint servi sermonis profitentis servitium Dei, non autem ser- vientis in veritate. Hujus sermonis mysterium erat 102. Tunc ait Jesus ei: *Converte gladium tuum in locum suum*. ⁵ Mox Jesus ad eum qui fuerat gladio usus, et abstulerat auriculam servi illius dextram, non dixit: *Exime gladium, sed: Converte gladium in locum suum*. Est ergo gladii aliquis huc, ex quo non liet accepere eum qui non vult perire, maxime in gladio. Pacificos enim vult esse Jesus discipulos suos, ut bellicem gladium hunc deponentes, alterum pacificum accipiant gladium, quem dicit Scriptura ⁶ gladium spiritus. Simile autem mihi videtur quod dicit: *Omnes qui accepient gladium, gladio et peribunt* ⁷; id est, omnes qui non sunt pacifici, sed belli concitatores, in eo bello per- ibunt quod concitant, ut sit in eis gladius myste- rium belli et hils. Et puto quod omnes tumultuosi et concitatores bellorum, et conturbantes animas hominum, maxime Ecclesiarum, accepunt gladium in quo et ipsi peribunt; quoniam qui fodit foream, ipse incidit in eam ⁸; quoniam convertetur dolor cor- rum in caput ipsorum, et iniquitas eorum in cere- brum eorum descendet ⁹. Sed et simpliciter audi- tes quod dicit: *Qui accepunt gladium gladio per- ibunt, cavere nos convenit, ut ne occasione mihi- tice aut vindictæ propriarum injuriarum eximanas gladium, aut ob aliquam occasionem, quam omnia evangelica abominatur hæc Christi doctrina, præ- piens ut impleamus quod scriptum est ¹⁰: *Cum his qui oderunt pacem eram pacificus. Si ergo eum odientibus pacem debemus esse pacifici, adversus neminem gladio uti debemus. Ita volens, ad eum qui non didicerat loquens, nos docere omnes quo niam volens tradidit semetipsum pro nobis omnibus, addidit et dicit ¹¹: *An puta quoniam non possunt modo rogare Patrem meum, et exhibebit mihi plus quam duodecim legiones angelorum? tanquam si dicat: Tu quidem sie gladium exemisti, et percus- sisti principis servum, quasi mihi auxilium præ- stans; ego autem si voluissem, poteram rogans Pat- trem non humanum auxilium impetrare, sed me- liorum, id est angelorum, nec unius, sed plusquam duodecim legionum. Ex hoc demonstratur quoniam secundum 908 multitudinem angelorum [simili- tudinem legionum] militie mundialis, sunt et ange- lorum legiones militiae cœlestis, militantium contra legiones daemonum habitantium in sepulcris. Nati et apud Lucam ¹² multitudo militiae cœlestis au-
ὅρα δὲ εἰ μεῖζόν τι περὶ τοῦ σωτῆρος ἐννοῶν ἐκεῖ ἔρριψε τὰ ἀργύρια. ... ὁ δὲ Ἰησοῦς ἠρέμα ὑπαινιττόμενος τὸ ναὶ ὡς πάντων ἀνθρώπων βασιλεὺς ἔφη τὸ «σὺ λέγεις». ὡς ἐπὶ δημοσίῳ ἐγκλήματι παραδοθέντα αὐτὸν ἐρωτᾷ ὁ Πιλᾶτος λέγων «σὺ εἶ ὁ βασιλεὺς τῶν Ἰουδαίων;» ζητήσεις εἰ μυκτηρίζων ἢ ἀμφιβάλλων οὕτως ἐρωτᾷ. ... ἐπεὶ ὁ μὲν ἀρχιερεὺς «διστα- [κ]τικῶς» ἠρώτησε λέγων· «εἰπὲ ἡμῖν, εἰ σὺ εἶ ὁ Χριστός», Πιλᾶτος δὲ ἀποφαντικῶς.
das, timens ne forte, si manifestum se adversarium A adversus Christum, adversarius Christi princeps praebuisset et proditorem magistri, ipse ei fieret causa evasionis, cum posset, quantum ad ipsius opinionem, ex quibusdam secretioribus disciplinis flagere, et facere se in pervum. Ut ergo nihil tale suspicans Jesus, secundum quod Judas opinabantur, sed putans cum amicum, quomodo nescit sic inoperative comprehendatur, ideo hoc dedit signum, scius jam quoniam si nolisset comprehendendi, nunquam comprehensus fuisset, sed volens præbuit se manibus peccatorum. Ego autem puto quod etiam omnes proditores veritatis, amare veritatem fingen tes, et osculi signa utentes quasi quadam indicatio ne charitatis, produnt Verbum Dei volentibus ipsum tenere adversariis ejus, nihil pacificum indutis, bellicos autem gladios, et injurias, et fustes habentibus. Et dicit proditor Jesu: *Rabbi. Omnes enim harretici, quemadmodum Judas, sie Jesu dictum: *Rabbi, qui et osculantur cum sicut et Judas. Ad quos omnia placability dicit Jesus, cum sint omnes Judas proditor: *Juda, osculo Filium hominis tradis?* Dicit autem ei improperans simulatio- nem amicitiæ ejus: *Amice, ad quid venisti?*? Hoc enim non sine nominem bonorum in Scripturis co- gaoscimus appellatum. Ad malum enim, et non in- dutum nuptialibus vestimentis dicit: *Amice, quid huc venisti non habens vestem nuptialem?* Malus autem est qui et in parola denarii audit: *Amice, non tibi facio injuriam. Nonne ad denarium concevisti mecum? Accipe quod tuum est, et vade. Volo autem et huic novissimo dare sicut et ti?*¹⁹. 98 Luc. xxii, 48. ⁹⁷ Matth. xxvi, 50. ⁹⁸ Matth. xxii, 12. ⁹⁹ Matth. xx, 15, 14. ¹ Matth. xxvi, 50. ¹⁰ ibid. 51. ³ XVIII, 10. ⁴ Isa. vi, 10. ⁵ Matth. XXVI, 52. ⁶ Ephes. vi, 17. ⁷ Matth. XXVI, 52. ⁸ Eccle. x, 8. ⁹ Psal. vii, 17. ¹⁰ Psal. cxix, 7. ¹¹ Matth. XXVI, 55. ¹² II, 15. ¹³ sacerdotum Caiphas. Videtur autem mihi quoniam qui ex gentibus crediderunt, omnes unus populus constituti in Christo, per hoc ipsum quod crediterunt in Christum, facti sunt causa ut præcideretur. Judæorum auditio dextra, secundum quod fuerat prophetatum de eis ⁴: *Grava aures populi hujus, et oculos eorum deprime, ut ne videntes videant, et audientes intelligant, et convertantur, et sanem eos.* 101. Tunc accedentes, manus injecerunt in Jesum et tenuerunt eum ¹. Post osculum continuo nihil differentes turba illa, forsitan timentes ne de manibus corum effugiat Jesus, manus injecerunt in eum. Et ecce unus ex his quierant cum Jesu, extendens manum, exemit gladium suum, et percentiens servum principis sacerdotum, amputavit auriculam ejus ². Unus autem corum qui erant cum Jesu, nondum manifeste concipiens apud se evangelicam patien- tiam illam traditam sibi a Christo, nec pacem quam dedit discipulis suis, sed secundum potestatem datam Judæis per legem de inimicis, extendens ma- num accepit gladium, et percussit servum princi- pis sacerdotum et amputavit auriculam ejus. Sicut autem dicit Joannes ³, ei dextram auriculam am- putavit, apud quem et nomen servi dicitur, quia Malchus vocabatur. Et forsitan quod agebat Petrus, mysterium erat, quoniam Judaici populi dextra au- ditio fuerat amputanda propter malitiam corum demonstratam in Jesum. Nam etsi videntur audire legem modo, cum sinistro auditu audiant umbram traditionis de lege, non veritatem, cum sint servi sermonis profitentis servitium Dei, non autem ser- vientis in veritate. Hujus sermonis mysterium erat 102. Tunc ait Jesus ei: *Converte gladium tuum in locum suum*. ⁵ Mox Jesus ad eum qui fuerat gladio usus, et abstulerat auriculam servi illius dextram, non dixit: *Exime gladium, sed: Converte gladium in locum suum*. Est ergo gladii aliquis huc, ex quo non liet accepere eum qui non vult perire, maxime in gladio. Pacificos enim vult esse Jesus discipulos suos, ut bellicem gladium hunc deponentes, alterum pacificum accipiant gladium, quem dicit Scriptura ⁶ gladium spiritus. Simile autem mihi videtur quod dicit: *Omnes qui accepient gladium, gladio et peribunt* ⁷; id est, omnes qui non sunt pacifici, sed belli concitatores, in eo bello per- ibunt quod concitant, ut sit in eis gladius myste- rium belli et hils. Et puto quod omnes tumultuosi et concitatores bellorum, et conturbantes animas hominum, maxime Ecclesiarum, accepunt gladium in quo et ipsi peribunt; quoniam qui fodit foream, ipse incidit in eam ⁸; quoniam convertetur dolor cor- rum in caput ipsorum, et iniquitas eorum in cere- brum eorum descendet ⁹. Sed et simpliciter audi- tes quod dicit: *Qui accepunt gladium gladio per- ibunt, cavere nos convenit, ut ne occasione mihi- tice aut vindictæ propriarum injuriarum eximanas gladium, aut ob aliquam occasionem, quam omnia evangelica abominatur hæc Christi doctrina, præ- piens ut impleamus quod scriptum est ¹⁰: *Cum his qui oderunt pacem eram pacificus. Si ergo eum odientibus pacem debemus esse pacifici, adversus neminem gladio uti debemus. Ita volens, ad eum qui non didicerat loquens, nos docere omnes quo niam volens tradidit semetipsum pro nobis omnibus, addidit et dicit ¹¹: *An puta quoniam non possunt modo rogare Patrem meum, et exhibebit mihi plus quam duodecim legiones angelorum? tanquam si dicat: Tu quidem sie gladium exemisti, et percus- sisti principis servum, quasi mihi auxilium præ- stans; ego autem si voluissem, poteram rogans Pat- trem non humanum auxilium impetrare, sed me- liorum, id est angelorum, nec unius, sed plusquam duodecim legionum. Ex hoc demonstratur quoniam secundum 908 multitudinem angelorum [simili- tudinem legionum] militie mundialis, sunt et ange- lorum legiones militiae cœlestis, militantium contra legiones daemonum habitantium in sepulcris. Nati et apud Lucam ¹² multitudo militiae cœlestis au-
ὅρα «δὲ εἰ» μὴ τὸ μὲν «σὺ εἶπας» τῷ ἀρχιερεῖ λεγόμενον τὸν δισταγμὸν αὐτοῦ λεληθότως ἐλέγχει, τὸ δὲ «σὺ λέγεις» τῷ Πιλάτῳ τὴν ἀπόφασιν «αὐτοῦ» κυροῖ ... διὰ τὸ ἀμετάτρεπτον αὐτῶν οὐδὲν αὐτοῖς «ἀντι» φθέγγεται,
das, timens ne forte, si manifestum se adversarium A adversus Christum, adversarius Christi princeps praebuisset et proditorem magistri, ipse ei fieret causa evasionis, cum posset, quantum ad ipsius opinionem, ex quibusdam secretioribus disciplinis flagere, et facere se in pervum. Ut ergo nihil tale suspicans Jesus, secundum quod Judas opinabantur, sed putans cum amicum, quomodo nescit sic inoperative comprehendatur, ideo hoc dedit signum, scius jam quoniam si nolisset comprehendendi, nunquam comprehensus fuisset, sed volens præbuit se manibus peccatorum. Ego autem puto quod etiam omnes proditores veritatis, amare veritatem fingen tes, et osculi signa utentes quasi quadam indicatio ne charitatis, produnt Verbum Dei volentibus ipsum tenere adversariis ejus, nihil pacificum indutis, bellicos autem gladios, et injurias, et fustes habentibus. Et dicit proditor Jesu: *Rabbi. Omnes enim harretici, quemadmodum Judas, sie Jesu dictum: *Rabbi, qui et osculantur cum sicut et Judas. Ad quos omnia placability dicit Jesus, cum sint omnes Judas proditor: *Juda, osculo Filium hominis tradis?* Dicit autem ei improperans simulatio- nem amicitiæ ejus: *Amice, ad quid venisti?*? Hoc enim non sine nominem bonorum in Scripturis co- gaoscimus appellatum. Ad malum enim, et non in- dutum nuptialibus vestimentis dicit: *Amice, quid huc venisti non habens vestem nuptialem?* Malus autem est qui et in parola denarii audit: *Amice, non tibi facio injuriam. Nonne ad denarium concevisti mecum? Accipe quod tuum est, et vade. Volo autem et huic novissimo dare sicut et ti?*¹⁹. 98 Luc. xxii, 48. ⁹⁷ Matth. xxvi, 50. ⁹⁸ Matth. xxii, 12. ⁹⁹ Matth. xx, 15, 14. ¹ Matth. xxvi, 50. ¹⁰ ibid. 51. ³ XVIII, 10. ⁴ Isa. vi, 10. ⁵ Matth. XXVI, 52. ⁶ Ephes. vi, 17. ⁷ Matth. XXVI, 52. ⁸ Eccle. x, 8. ⁹ Psal. vii, 17. ¹⁰ Psal. cxix, 7. ¹¹ Matth. XXVI, 55. ¹² II, 15. ¹³ sacerdotum Caiphas. Videtur autem mihi quoniam qui ex gentibus crediderunt, omnes unus populus constituti in Christo, per hoc ipsum quod crediterunt in Christum, facti sunt causa ut præcideretur. Judæorum auditio dextra, secundum quod fuerat prophetatum de eis ⁴: *Grava aures populi hujus, et oculos eorum deprime, ut ne videntes videant, et audientes intelligant, et convertantur, et sanem eos.* 101. Tunc accedentes, manus injecerunt in Jesum et tenuerunt eum ¹. Post osculum continuo nihil differentes turba illa, forsitan timentes ne de manibus corum effugiat Jesus, manus injecerunt in eum. Et ecce unus ex his quierant cum Jesu, extendens manum, exemit gladium suum, et percentiens servum principis sacerdotum, amputavit auriculam ejus ². Unus autem corum qui erant cum Jesu, nondum manifeste concipiens apud se evangelicam patien- tiam illam traditam sibi a Christo, nec pacem quam dedit discipulis suis, sed secundum potestatem datam Judæis per legem de inimicis, extendens ma- num accepit gladium, et percussit servum princi- pis sacerdotum et amputavit auriculam ejus. Sicut autem dicit Joannes ³, ei dextram auriculam am- putavit, apud quem et nomen servi dicitur, quia Malchus vocabatur. Et forsitan quod agebat Petrus, mysterium erat, quoniam Judaici populi dextra au- ditio fuerat amputanda propter malitiam corum demonstratam in Jesum. Nam etsi videntur audire legem modo, cum sinistro auditu audiant umbram traditionis de lege, non veritatem, cum sint servi sermonis profitentis servitium Dei, non autem ser- vientis in veritate. Hujus sermonis mysterium erat 102. Tunc ait Jesus ei: *Converte gladium tuum in locum suum*. ⁵ Mox Jesus ad eum qui fuerat gladio usus, et abstulerat auriculam servi illius dextram, non dixit: *Exime gladium, sed: Converte gladium in locum suum*. Est ergo gladii aliquis huc, ex quo non liet accepere eum qui non vult perire, maxime in gladio. Pacificos enim vult esse Jesus discipulos suos, ut bellicem gladium hunc deponentes, alterum pacificum accipiant gladium, quem dicit Scriptura ⁶ gladium spiritus. Simile autem mihi videtur quod dicit: *Omnes qui accepient gladium, gladio et peribunt* ⁷; id est, omnes qui non sunt pacifici, sed belli concitatores, in eo bello per- ibunt quod concitant, ut sit in eis gladius myste- rium belli et hils. Et puto quod omnes tumultuosi et concitatores bellorum, et conturbantes animas hominum, maxime Ecclesiarum, accepunt gladium in quo et ipsi peribunt; quoniam qui fodit foream, ipse incidit in eam ⁸; quoniam convertetur dolor cor- rum in caput ipsorum, et iniquitas eorum in cere- brum eorum descendet ⁹. Sed et simpliciter audi- tes quod dicit: *Qui accepunt gladium gladio per- ibunt, cavere nos convenit, ut ne occasione mihi- tice aut vindictæ propriarum injuriarum eximanas gladium, aut ob aliquam occasionem, quam omnia evangelica abominatur hæc Christi doctrina, præ- piens ut impleamus quod scriptum est ¹⁰: *Cum his qui oderunt pacem eram pacificus. Si ergo eum odientibus pacem debemus esse pacifici, adversus neminem gladio uti debemus. Ita volens, ad eum qui non didicerat loquens, nos docere omnes quo niam volens tradidit semetipsum pro nobis omnibus, addidit et dicit ¹¹: *An puta quoniam non possunt modo rogare Patrem meum, et exhibebit mihi plus quam duodecim legiones angelorum? tanquam si dicat: Tu quidem sie gladium exemisti, et percus- sisti principis servum, quasi mihi auxilium præ- stans; ego autem si voluissem, poteram rogans Pat- trem non humanum auxilium impetrare, sed me- liorum, id est angelorum, nec unius, sed plusquam duodecim legionum. Ex hoc demonstratur quoniam secundum 908 multitudinem angelorum [simili- tudinem legionum] militie mundialis, sunt et ange- lorum legiones militiae cœlestis, militantium contra legiones daemonum habitantium in sepulcris. Nati et apud Lucam ¹² multitudo militiae cœlestis au-
καλῶς δὲ οὐδὲ τῷ Πιλάτῳ ἀπεκρίθη, ὅτι ἀμφιβάλλει εἰ χρὴ αὐτὸν πρὸς τὰς ἀδίκους κατηγορίας ἀπολογεῖσθαι καὶ ὅτι διχογνώμων ἐστὶ περὶ αὐτόν.
das, timens ne forte, si manifestum se adversarium A adversus Christum, adversarius Christi princeps praebuisset et proditorem magistri, ipse ei fieret causa evasionis, cum posset, quantum ad ipsius opinionem, ex quibusdam secretioribus disciplinis flagere, et facere se in pervum. Ut ergo nihil tale suspicans Jesus, secundum quod Judas opinabantur, sed putans cum amicum, quomodo nescit sic inoperative comprehendatur, ideo hoc dedit signum, scius jam quoniam si nolisset comprehendendi, nunquam comprehensus fuisset, sed volens præbuit se manibus peccatorum. Ego autem puto quod etiam omnes proditores veritatis, amare veritatem fingen tes, et osculi signa utentes quasi quadam indicatio ne charitatis, produnt Verbum Dei volentibus ipsum tenere adversariis ejus, nihil pacificum indutis, bellicos autem gladios, et injurias, et fustes habentibus. Et dicit proditor Jesu: *Rabbi. Omnes enim harretici, quemadmodum Judas, sie Jesu dictum: *Rabbi, qui et osculantur cum sicut et Judas. Ad quos omnia placability dicit Jesus, cum sint omnes Judas proditor: *Juda, osculo Filium hominis tradis?* Dicit autem ei improperans simulatio- nem amicitiæ ejus: *Amice, ad quid venisti?*? Hoc enim non sine nominem bonorum in Scripturis co- gaoscimus appellatum. Ad malum enim, et non in- dutum nuptialibus vestimentis dicit: *Amice, quid huc venisti non habens vestem nuptialem?* Malus autem est qui et in parola denarii audit: *Amice, non tibi facio injuriam. Nonne ad denarium concevisti mecum? Accipe quod tuum est, et vade. Volo autem et huic novissimo dare sicut et ti?*¹⁹. 98 Luc. xxii, 48. ⁹⁷ Matth. xxvi, 50. ⁹⁸ Matth. xxii, 12. ⁹⁹ Matth. xx, 15, 14. ¹ Matth. xxvi, 50. ¹⁰ ibid. 51. ³ XVIII, 10. ⁴ Isa. vi, 10. ⁵ Matth. XXVI, 52. ⁶ Ephes. vi, 17. ⁷ Matth. XXVI, 52. ⁸ Eccle. x, 8. ⁹ Psal. vii, 17. ¹⁰ Psal. cxix, 7. ¹¹ Matth. XXVI, 55. ¹² II, 15. ¹³ sacerdotum Caiphas. Videtur autem mihi quoniam qui ex gentibus crediderunt, omnes unus populus constituti in Christo, per hoc ipsum quod crediterunt in Christum, facti sunt causa ut præcideretur. Judæorum auditio dextra, secundum quod fuerat prophetatum de eis ⁴: *Grava aures populi hujus, et oculos eorum deprime, ut ne videntes videant, et audientes intelligant, et convertantur, et sanem eos.* 101. Tunc accedentes, manus injecerunt in Jesum et tenuerunt eum ¹. Post osculum continuo nihil differentes turba illa, forsitan timentes ne de manibus corum effugiat Jesus, manus injecerunt in eum. Et ecce unus ex his quierant cum Jesu, extendens manum, exemit gladium suum, et percentiens servum principis sacerdotum, amputavit auriculam ejus ². Unus autem corum qui erant cum Jesu, nondum manifeste concipiens apud se evangelicam patien- tiam illam traditam sibi a Christo, nec pacem quam dedit discipulis suis, sed secundum potestatem datam Judæis per legem de inimicis, extendens ma- num accepit gladium, et percussit servum princi- pis sacerdotum et amputavit auriculam ejus. Sicut autem dicit Joannes ³, ei dextram auriculam am- putavit, apud quem et nomen servi dicitur, quia Malchus vocabatur. Et forsitan quod agebat Petrus, mysterium erat, quoniam Judaici populi dextra au- ditio fuerat amputanda propter malitiam corum demonstratam in Jesum. Nam etsi videntur audire legem modo, cum sinistro auditu audiant umbram traditionis de lege, non veritatem, cum sint servi sermonis profitentis servitium Dei, non autem ser- vientis in veritate. Hujus sermonis mysterium erat 102. Tunc ait Jesus ei: *Converte gladium tuum in locum suum*. ⁵ Mox Jesus ad eum qui fuerat gladio usus, et abstulerat auriculam servi illius dextram, non dixit: *Exime gladium, sed: Converte gladium in locum suum*. Est ergo gladii aliquis huc, ex quo non liet accepere eum qui non vult perire, maxime in gladio. Pacificos enim vult esse Jesus discipulos suos, ut bellicem gladium hunc deponentes, alterum pacificum accipiant gladium, quem dicit Scriptura ⁶ gladium spiritus. Simile autem mihi videtur quod dicit: *Omnes qui accepient gladium, gladio et peribunt* ⁷; id est, omnes qui non sunt pacifici, sed belli concitatores, in eo bello per- ibunt quod concitant, ut sit in eis gladius myste- rium belli et hils. Et puto quod omnes tumultuosi et concitatores bellorum, et conturbantes animas hominum, maxime Ecclesiarum, accepunt gladium in quo et ipsi peribunt; quoniam qui fodit foream, ipse incidit in eam ⁸; quoniam convertetur dolor cor- rum in caput ipsorum, et iniquitas eorum in cere- brum eorum descendet ⁹. Sed et simpliciter audi- tes quod dicit: *Qui accepunt gladium gladio per- ibunt, cavere nos convenit, ut ne occasione mihi- tice aut vindictæ propriarum injuriarum eximanas gladium, aut ob aliquam occasionem, quam omnia evangelica abominatur hæc Christi doctrina, præ- piens ut impleamus quod scriptum est ¹⁰: *Cum his qui oderunt pacem eram pacificus. Si ergo eum odientibus pacem debemus esse pacifici, adversus neminem gladio uti debemus. Ita volens, ad eum qui non didicerat loquens, nos docere omnes quo niam volens tradidit semetipsum pro nobis omnibus, addidit et dicit ¹¹: *An puta quoniam non possunt modo rogare Patrem meum, et exhibebit mihi plus quam duodecim legiones angelorum? tanquam si dicat: Tu quidem sie gladium exemisti, et percus- sisti principis servum, quasi mihi auxilium præ- stans; ego autem si voluissem, poteram rogans Pat- trem non humanum auxilium impetrare, sed me- liorum, id est angelorum, nec unius, sed plusquam duodecim legionum. Ex hoc demonstratur quoniam secundum 908 multitudinem angelorum [simili- tudinem legionum] militie mundialis, sunt et ange- lorum legiones militiae cœlestis, militantium contra legiones daemonum habitantium in sepulcris. Nati et apud Lucam ¹² multitudo militiae cœlestis au-
PG 13:1760δῆλον γὰρ ἦν ὅτι, εἰ ἀπελογήσατο καὶ παρέστησεν ἑαυτὸν οὐδενὶ ἔνοχον ἐγκλήματι, ἀπέλυσεν ἂν ὁ δικαστὴς «αὐτὸν» λαβὼν ὁδὸν τοῦ χρηστὰ περὶ αὐτοῦ ἀποφήνασθαι· ὅθεν καὶ ὁ ἡγεμὼν «ἐθαύμαζεν» αὐτόν, πῶς δυνάμενος εἰπεῖν πολλὰς ἀπολογίας ἐσιώπα ...
1759 - ORIGENIS IN MATTHÆUM 1760 storiam literæ occidentis. Et putahat quasi intelli- gens Christi sermones, sufficientes esse ad testi- monium contra ipsum, qui testes erant̃ divinitatis ipsius, quantum ad eos qui intelligere possunt; et dicit ad eos qui eadem sapiebant : Ecre nunc audi- stis blasphemiam ejus : quid vobis videtur " ? do- nec respondentes et ipsi adversus animam suam pronuntient de Jesu, quoniam reus est mortis ". Quantum putas fuit erroris ipsam principalem omnium vitam ream mortis pronuntiare, et lan- torum resurgentium testimonio non aspicere fon- tem vitæ, de quo in omnes viventes vita fluebat : quoniam sicut Pater vitam habet in se, sic et Filio dedit vitam habere in semetipso 89 quæ dixit Salvator impleta sunt et in eis qui au- A et gloriam existimavit Judaicam et fabulosam hi- dierunt quod dixit: Amodo videbitis Filium homi- nis sedentem a dextris virtutis. Et dicimus quoniam potest impletum videri, quoniam ex illo, id est tempore dispensationis Filius hominis sedit ad dextram virtutis, et viderunt eum discipuli resur- gentem a mortuis, et per hoc viderunt eum fun- datum ad dextram virtutis, secundum quod tradi- dimus supra. Aut ita : Vide si potes horam et diem metiri non secundum brevitatem, quæ est apud homines, horarum atque dierum, sed secundum longitudinem, quæ est apud Dominum sempiter- num, cui a constitutione mundi usque ad consum- mationem ejus est unus dies quod demonstrat parabola, ubi dicit de conductis mane in vineam, et tertia hora, et sexta, et usque ad undecimam. B Nihil ergo mirum et quod hic dicit Salvator amodo spatium esse brevissimum usque tunc, in quo spatio dicebat: Videbitis Filium hominis sedentem a dextris virtutis, ad illos qui tunc eum audiebant, forte tunc quando dixit Dominus Domino meo: Sede a dextris meis, donec ponam inimicos tuos scabellum pedum tuorum : in quibus erant et illi ad quos dicebat: Amodo videbitis. Inimicus enim erat et Caiphas qui insidiabatur Christo. Et non solum sedentem eum ad dextram virtutis visuros hos prophetabat, sed etiam visuros eum venientem, sicut Matthæus quidem dicit, super nubes cœli. Quæ sunt autem nubes super quas veniet qui fun- datus est a dextris virtutis, aut cum quibus veniet, aut ad quas pertinget veritas Dei secundum quod scriptum est : Et veritas tua usque ad nubes? Hæ sunt vivæ nubes, prophetæ Dei, et apostoli Christi, quibus mandat pluere cum oportuerit, aut non pluere super vineam sine fructu. Si quas au- tem non vult esse hujusmodi nubes super quas et cum quibus veniet Filius hominis apparens, ipse scit. Semper enim super illas et cum illis venit, ostendens suum adventum dignis se Deus Verbum, et sapientia, et veritas, et justitia. Hæc autem quas tradidimus nubes, quasi portantes imaginem coelestis, nubes sunt cœli non transeuntis sedis Dei, et regno Dei dignificatæ, quasi hæredes Dei et cohæredes Christi, et conregnant ei. 84 58 C menta sua dicens: Blasphemavit ". Hæc Domino prophetante inimicus Domini sacerdos ille, quasi non erat propinquus ut videret Filium hominis, et virtutem a cujus dextris sedebat, quasi incli- natus et non potens aspicere sursum, non audiens quæ dicebat, conscidit vestimenta sua, ostendens turpitudinem suam, et nuditatem animæ suæ, et mysterium manifestans, conscindendum esse sacer- dotium vetus, et stolam sacerdotii ejus, et culturæ quæ secundum litteram fuerat. Blasphemiam autem arbitratus est esse magnitudinem verborum Christi, Psal. Cix, 1. 88 Psal. xxxv, 6. Matth. xxvi, 67, 68. ibid. 64. eum ceciderunt. Alii autem palmas in faciem ei dederunt, dicentes : Prophetiza nobis, Christe, quis est qui le percussit . Pessime, sicut arbitror, illi qui audierunt dicentem Jesum: Amen dico vobis, quoniam amodo videbitis Filium hominis sedentem a dextris virtutis Dei, et venientem in nubibus cœli “, ausi sunt exspuere in faciem ejus. Arbitra- bantur enim in eo, quod confunderent eum men- tientem, et quia non sustineret exspuitionis oppro- brium, qui sedebat ad dextram virtutis, et venturus erat in nubibus. Quoniam ignorabant sermones Isaiæ prophetæ hæc eadem prophetantis de eo, et dicentis ex persona ipsius Domini Salvatoriº: Quid, quoniam veni et non erat homo; vocavi, et non erat qui obediret. Nunquid non valet manus mea eruere, aut non possum eripere? Ecce increpatione mea desertum faciam mare, et ponam flumina deserta, et siccabuntur pisces eorum ex eo quod non habent aquam, et morientur in siti. Et indram cœlum te- nebris, et sicut saccum amictum ejus. Dominus dal mihi linguam doctrinæ, ut sciam quomodo me oporteat dicere verbum. Posuit me mane, apposuit mihi aurem ad audiendum, et doctrina Domini aperiet aures meas. Ego autem non sum incredu- lus, neque contradico. Dorsum meum præbui ad 912 flagella, et maxillas meas ad palmas. Faciem autem meam non averti a confusione sputamento- rum, et Dominus Deus factus est adjutor meus. Omnes enim qui sunt ab Ecclesia, confitentur Chri- stum esse qui dicit : Dominus Deus dedit mihi lin- guam doctrinæ, et cætera quæ exposui. Ego autem convenienter et ea quæ superius his erant conjun- cta exposui, volens ostendere de illo glorioso esse hoc prophetatum, ut exspnatur et colaphizetur. Cui autem alii convenit dicere: Veni, nisi Christo qui venit in mundum ? aut quem decebat dicere: Vocavi, et non erat qui obediret, nisi eum qui venit advocandum populum Judæorum, et non est an- ditus, et ideo non eruit populum, neque eripuit eum, sed dereliquit? Christus est autem qui dicit: 56 Matth. XXVI, "Isa. L, 2 seqq. 89 Joan. V, 26. 1 112. Tunc princeps sacerdotum conscidit vesti- D 113. Tunc exspuerunt in faciem ejus, et colaphis 65. * ibid. 66. 38 ibid.
οὐχ ἁπλῶς δὲ θαυμάζει, ἀλλὰ καὶ «λίαν»· τάχα μὲν διὰ τὸ ἄτρεπτον αὐτοῦ καὶ ἀτάραχον πρὸς θάνατον καὶ τὸ ἐν τούτοις γαληνὸν τοῦ προσώπου, τάχα δὲ ἐθαύμαζε καὶ τὴν ὑπὲρ ἄνθρωπον μακροθυμίαν. εἰκὸς ἄρτι ὑποσπόνδων γενομένων Ῥωμαίοις Ἰουδαίων τὸν [λ. τὸ ? κλ] κεχαρισμένον αὐτοῖς ἐν τῇ ἑορτῇ συγχωρεῖσθαι. «
1759 - ORIGENIS IN MATTHÆUM 1760 storiam literæ occidentis. Et putahat quasi intelli- gens Christi sermones, sufficientes esse ad testi- monium contra ipsum, qui testes erant̃ divinitatis ipsius, quantum ad eos qui intelligere possunt; et dicit ad eos qui eadem sapiebant : Ecre nunc audi- stis blasphemiam ejus : quid vobis videtur " ? do- nec respondentes et ipsi adversus animam suam pronuntient de Jesu, quoniam reus est mortis ". Quantum putas fuit erroris ipsam principalem omnium vitam ream mortis pronuntiare, et lan- torum resurgentium testimonio non aspicere fon- tem vitæ, de quo in omnes viventes vita fluebat : quoniam sicut Pater vitam habet in se, sic et Filio dedit vitam habere in semetipso 89 quæ dixit Salvator impleta sunt et in eis qui au- A et gloriam existimavit Judaicam et fabulosam hi- dierunt quod dixit: Amodo videbitis Filium homi- nis sedentem a dextris virtutis. Et dicimus quoniam potest impletum videri, quoniam ex illo, id est tempore dispensationis Filius hominis sedit ad dextram virtutis, et viderunt eum discipuli resur- gentem a mortuis, et per hoc viderunt eum fun- datum ad dextram virtutis, secundum quod tradi- dimus supra. Aut ita : Vide si potes horam et diem metiri non secundum brevitatem, quæ est apud homines, horarum atque dierum, sed secundum longitudinem, quæ est apud Dominum sempiter- num, cui a constitutione mundi usque ad consum- mationem ejus est unus dies quod demonstrat parabola, ubi dicit de conductis mane in vineam, et tertia hora, et sexta, et usque ad undecimam. B Nihil ergo mirum et quod hic dicit Salvator amodo spatium esse brevissimum usque tunc, in quo spatio dicebat: Videbitis Filium hominis sedentem a dextris virtutis, ad illos qui tunc eum audiebant, forte tunc quando dixit Dominus Domino meo: Sede a dextris meis, donec ponam inimicos tuos scabellum pedum tuorum : in quibus erant et illi ad quos dicebat: Amodo videbitis. Inimicus enim erat et Caiphas qui insidiabatur Christo. Et non solum sedentem eum ad dextram virtutis visuros hos prophetabat, sed etiam visuros eum venientem, sicut Matthæus quidem dicit, super nubes cœli. Quæ sunt autem nubes super quas veniet qui fun- datus est a dextris virtutis, aut cum quibus veniet, aut ad quas pertinget veritas Dei secundum quod scriptum est : Et veritas tua usque ad nubes? Hæ sunt vivæ nubes, prophetæ Dei, et apostoli Christi, quibus mandat pluere cum oportuerit, aut non pluere super vineam sine fructu. Si quas au- tem non vult esse hujusmodi nubes super quas et cum quibus veniet Filius hominis apparens, ipse scit. Semper enim super illas et cum illis venit, ostendens suum adventum dignis se Deus Verbum, et sapientia, et veritas, et justitia. Hæc autem quas tradidimus nubes, quasi portantes imaginem coelestis, nubes sunt cœli non transeuntis sedis Dei, et regno Dei dignificatæ, quasi hæredes Dei et cohæredes Christi, et conregnant ei. 84 58 C menta sua dicens: Blasphemavit ". Hæc Domino prophetante inimicus Domini sacerdos ille, quasi non erat propinquus ut videret Filium hominis, et virtutem a cujus dextris sedebat, quasi incli- natus et non potens aspicere sursum, non audiens quæ dicebat, conscidit vestimenta sua, ostendens turpitudinem suam, et nuditatem animæ suæ, et mysterium manifestans, conscindendum esse sacer- dotium vetus, et stolam sacerdotii ejus, et culturæ quæ secundum litteram fuerat. Blasphemiam autem arbitratus est esse magnitudinem verborum Christi, Psal. Cix, 1. 88 Psal. xxxv, 6. Matth. xxvi, 67, 68. ibid. 64. eum ceciderunt. Alii autem palmas in faciem ei dederunt, dicentes : Prophetiza nobis, Christe, quis est qui le percussit . Pessime, sicut arbitror, illi qui audierunt dicentem Jesum: Amen dico vobis, quoniam amodo videbitis Filium hominis sedentem a dextris virtutis Dei, et venientem in nubibus cœli “, ausi sunt exspuere in faciem ejus. Arbitra- bantur enim in eo, quod confunderent eum men- tientem, et quia non sustineret exspuitionis oppro- brium, qui sedebat ad dextram virtutis, et venturus erat in nubibus. Quoniam ignorabant sermones Isaiæ prophetæ hæc eadem prophetantis de eo, et dicentis ex persona ipsius Domini Salvatoriº: Quid, quoniam veni et non erat homo; vocavi, et non erat qui obediret. Nunquid non valet manus mea eruere, aut non possum eripere? Ecce increpatione mea desertum faciam mare, et ponam flumina deserta, et siccabuntur pisces eorum ex eo quod non habent aquam, et morientur in siti. Et indram cœlum te- nebris, et sicut saccum amictum ejus. Dominus dal mihi linguam doctrinæ, ut sciam quomodo me oporteat dicere verbum. Posuit me mane, apposuit mihi aurem ad audiendum, et doctrina Domini aperiet aures meas. Ego autem non sum incredu- lus, neque contradico. Dorsum meum præbui ad 912 flagella, et maxillas meas ad palmas. Faciem autem meam non averti a confusione sputamento- rum, et Dominus Deus factus est adjutor meus. Omnes enim qui sunt ab Ecclesia, confitentur Chri- stum esse qui dicit : Dominus Deus dedit mihi lin- guam doctrinæ, et cætera quæ exposui. Ego autem convenienter et ea quæ superius his erant conjun- cta exposui, volens ostendere de illo glorioso esse hoc prophetatum, ut exspnatur et colaphizetur. Cui autem alii convenit dicere: Veni, nisi Christo qui venit in mundum ? aut quem decebat dicere: Vocavi, et non erat qui obediret, nisi eum qui venit advocandum populum Judæorum, et non est an- ditus, et ideo non eruit populum, neque eripuit eum, sed dereliquit? Christus est autem qui dicit: 56 Matth. XXVI, "Isa. L, 2 seqq. 89 Joan. V, 26. 1 112. Tunc princeps sacerdotum conscidit vesti- D 113. Tunc exspuerunt in faciem ejus, et colaphis 65. * ibid. 66. 38 ibid.
καὶ Σαοὺλ δὲ συγχωρήσας τῷ λαῷ τὸν Ἰωνάθαν δηλοῖ πάτριον αὐτοῖς τὸ τοιοῦτο.» παλαιοῖς δὲ πάνυ ἀντιγράφοις ἐντυχὼν εὗρον καὶ αὐτὸν τὸν Βαραββᾶν Ἰησοῦν λεγόμενον. οὕτως γοῦν εἶχεν ἡ τοῦ Πιλάτου πεῦσις ἐκεῖ· «τίνα θέλετε τῶν δύο ἀπολύσω ὑμῖν, Ἰησοῦν τὸν Βαραββᾶν ἢ Ἰησοῦν τὸν λεγόμενον Χριστόν;» ὅτι γὰρ φθόνῳ παρεδόθη, καὶ Πιλάτῳ δῆλον ἦν. ἄλλως τε δὲ προνοίας ἔργον τὸ ὄναρ, οὐ λεγόμενον μὲν τί ἦν, δεικνύον δὲ ὅτι οὐχ ἵνα μὴ πάθῃ ὁ Ἰησοῦς ἐδείχθη, ἀλλ’ ἵνα σωθῇ ἡ γυνή. μακαρία δὲ ἀπέχουσα ἐν ὀνείροις τὸ παθεῖν, ἵνα μὴ ὑπερπάθῃ.
1759 - ORIGENIS IN MATTHÆUM 1760 storiam literæ occidentis. Et putahat quasi intelli- gens Christi sermones, sufficientes esse ad testi- monium contra ipsum, qui testes erant̃ divinitatis ipsius, quantum ad eos qui intelligere possunt; et dicit ad eos qui eadem sapiebant : Ecre nunc audi- stis blasphemiam ejus : quid vobis videtur " ? do- nec respondentes et ipsi adversus animam suam pronuntient de Jesu, quoniam reus est mortis ". Quantum putas fuit erroris ipsam principalem omnium vitam ream mortis pronuntiare, et lan- torum resurgentium testimonio non aspicere fon- tem vitæ, de quo in omnes viventes vita fluebat : quoniam sicut Pater vitam habet in se, sic et Filio dedit vitam habere in semetipso 89 quæ dixit Salvator impleta sunt et in eis qui au- A et gloriam existimavit Judaicam et fabulosam hi- dierunt quod dixit: Amodo videbitis Filium homi- nis sedentem a dextris virtutis. Et dicimus quoniam potest impletum videri, quoniam ex illo, id est tempore dispensationis Filius hominis sedit ad dextram virtutis, et viderunt eum discipuli resur- gentem a mortuis, et per hoc viderunt eum fun- datum ad dextram virtutis, secundum quod tradi- dimus supra. Aut ita : Vide si potes horam et diem metiri non secundum brevitatem, quæ est apud homines, horarum atque dierum, sed secundum longitudinem, quæ est apud Dominum sempiter- num, cui a constitutione mundi usque ad consum- mationem ejus est unus dies quod demonstrat parabola, ubi dicit de conductis mane in vineam, et tertia hora, et sexta, et usque ad undecimam. B Nihil ergo mirum et quod hic dicit Salvator amodo spatium esse brevissimum usque tunc, in quo spatio dicebat: Videbitis Filium hominis sedentem a dextris virtutis, ad illos qui tunc eum audiebant, forte tunc quando dixit Dominus Domino meo: Sede a dextris meis, donec ponam inimicos tuos scabellum pedum tuorum : in quibus erant et illi ad quos dicebat: Amodo videbitis. Inimicus enim erat et Caiphas qui insidiabatur Christo. Et non solum sedentem eum ad dextram virtutis visuros hos prophetabat, sed etiam visuros eum venientem, sicut Matthæus quidem dicit, super nubes cœli. Quæ sunt autem nubes super quas veniet qui fun- datus est a dextris virtutis, aut cum quibus veniet, aut ad quas pertinget veritas Dei secundum quod scriptum est : Et veritas tua usque ad nubes? Hæ sunt vivæ nubes, prophetæ Dei, et apostoli Christi, quibus mandat pluere cum oportuerit, aut non pluere super vineam sine fructu. Si quas au- tem non vult esse hujusmodi nubes super quas et cum quibus veniet Filius hominis apparens, ipse scit. Semper enim super illas et cum illis venit, ostendens suum adventum dignis se Deus Verbum, et sapientia, et veritas, et justitia. Hæc autem quas tradidimus nubes, quasi portantes imaginem coelestis, nubes sunt cœli non transeuntis sedis Dei, et regno Dei dignificatæ, quasi hæredes Dei et cohæredes Christi, et conregnant ei. 84 58 C menta sua dicens: Blasphemavit ". Hæc Domino prophetante inimicus Domini sacerdos ille, quasi non erat propinquus ut videret Filium hominis, et virtutem a cujus dextris sedebat, quasi incli- natus et non potens aspicere sursum, non audiens quæ dicebat, conscidit vestimenta sua, ostendens turpitudinem suam, et nuditatem animæ suæ, et mysterium manifestans, conscindendum esse sacer- dotium vetus, et stolam sacerdotii ejus, et culturæ quæ secundum litteram fuerat. Blasphemiam autem arbitratus est esse magnitudinem verborum Christi, Psal. Cix, 1. 88 Psal. xxxv, 6. Matth. xxvi, 67, 68. ibid. 64. eum ceciderunt. Alii autem palmas in faciem ei dederunt, dicentes : Prophetiza nobis, Christe, quis est qui le percussit . Pessime, sicut arbitror, illi qui audierunt dicentem Jesum: Amen dico vobis, quoniam amodo videbitis Filium hominis sedentem a dextris virtutis Dei, et venientem in nubibus cœli “, ausi sunt exspuere in faciem ejus. Arbitra- bantur enim in eo, quod confunderent eum men- tientem, et quia non sustineret exspuitionis oppro- brium, qui sedebat ad dextram virtutis, et venturus erat in nubibus. Quoniam ignorabant sermones Isaiæ prophetæ hæc eadem prophetantis de eo, et dicentis ex persona ipsius Domini Salvatoriº: Quid, quoniam veni et non erat homo; vocavi, et non erat qui obediret. Nunquid non valet manus mea eruere, aut non possum eripere? Ecce increpatione mea desertum faciam mare, et ponam flumina deserta, et siccabuntur pisces eorum ex eo quod non habent aquam, et morientur in siti. Et indram cœlum te- nebris, et sicut saccum amictum ejus. Dominus dal mihi linguam doctrinæ, ut sciam quomodo me oporteat dicere verbum. Posuit me mane, apposuit mihi aurem ad audiendum, et doctrina Domini aperiet aures meas. Ego autem non sum incredu- lus, neque contradico. Dorsum meum præbui ad 912 flagella, et maxillas meas ad palmas. Faciem autem meam non averti a confusione sputamento- rum, et Dominus Deus factus est adjutor meus. Omnes enim qui sunt ab Ecclesia, confitentur Chri- stum esse qui dicit : Dominus Deus dedit mihi lin- guam doctrinæ, et cætera quæ exposui. Ego autem convenienter et ea quæ superius his erant conjun- cta exposui, volens ostendere de illo glorioso esse hoc prophetatum, ut exspnatur et colaphizetur. Cui autem alii convenit dicere: Veni, nisi Christo qui venit in mundum ? aut quem decebat dicere: Vocavi, et non erat qui obediret, nisi eum qui venit advocandum populum Judæorum, et non est an- ditus, et ideo non eruit populum, neque eripuit eum, sed dereliquit? Christus est autem qui dicit: 56 Matth. XXVI, "Isa. L, 2 seqq. 89 Joan. V, 26. 1 112. Tunc princeps sacerdotum conscidit vesti- D 113. Tunc exspuerunt in faciem ejus, et colaphis 65. * ibid. 66. 38 ibid.
PG 13:1767εἰ δὲ σύμβολόν ἐστιν αὕτη τῆς ποτε ὑπὸ Πιλάτου κυριευομένης ἀπὸ τῶν ἐθνῶν ἐκκλησίας καὶ οὐκέτι οὔσης αὐτῷ ὑποχειρίου διὰ τὴν εἰς Χριστὸν πίστιν, ζητήσεις· ἀλλόφυλος γὰρ ἡ γυνή. ὡς ἀφοσιούμενος τὸ πρᾶγμα τοῦτο ἐποίησεν ὁ Πιλᾶτος δίκαιον λέγων τὸν σωτῆρα. παρὰ δὲ τὰ νῦν ἔθη Ῥωμαίων ἐνίψατο τὰς χεῖρας, ἴσως Ἰουδαϊκὸν ἔθος ποιῶν. εἰκὸς δὲ κατ’ ἀρχὰς τῆς Ῥωμαϊκῆς βασιλείας τὴν στρατιωτικὴν ἐπιστήμην οὔπω τὴν πρέπουσαν τάξιν ἔχειν, διὸ παρὰ τὰ [νῦν κλ ] Ῥωμαίων ἔθη συνάγεται ἐπ’ αὐτὸν ἡ σπεῖρα καὶ ποιεῖ τὰ γεγραμμένα, διὰ τὸ ἀκοῦσαι αὐτὸν βασιλέα χλευαστικῶς ταῦτα ποιοῦντες. εἰ δὲ ἡ σπεῖρα σύμβολον τῆς στρατιᾶς τοῦ πονηροῦ καὶ εἰ ὑπὸ τῶν ἀοράτων βασιλειῶν ἐνηργοῦντο [ ταῦτα κοε] ἀγνοουσῶν τὴν οἰκονομίαν, ζητήσεις· «εἰ γὰρ ἔγνωσαν, οὐκ ἂν τὸν κύριον τῆς δόξης ἐσταύρωσαν» φησὶν ὁ ἀπόστολος.
εἰ δὲ σύμβολόν ἐστιν αὕτη τῆς ποτε ὑπὸ Πιλάτου κυριευομένης ἀπὸ τῶν ἐθνῶν ἐκκλησίας καὶ οὐκέτι οὔσης αὐτῷ ὑποχειρίου διὰ τὴν εἰς Χριστὸν πίστιν, ζητήσεις· ἀλλόφυλος γὰρ ἡ γυνή. ὡς ἀφοσιούμενος τὸ πρᾶγμα τοῦτο ἐποίησεν ὁ Πιλᾶτος δίκαιον λέγων τὸν σωτῆρα. παρὰ δὲ τὰ νῦν ἔθη Ῥωμαίων ἐνίψατο τὰς χεῖρας, ἴσως Ἰουδαϊκὸν ἔθος ποιῶν. εἰκὸς δὲ κατ’ ἀρχὰς τῆς Ῥωμαϊκῆς βασιλείας τὴν στρατιωτικὴν ἐπιστήμην οὔπω τὴν πρέπουσαν τάξιν ἔχειν, διὸ παρὰ τὰ [νῦν κλ ] Ῥωμαίων ἔθη συνάγεται ἐπ’ αὐτὸν ἡ σπεῖρα καὶ ποιεῖ τὰ γεγραμμένα, διὰ τὸ ἀκοῦσαι αὐτὸν βασιλέα χλευαστικῶς ταῦτα ποιοῦντες. εἰ δὲ ἡ σπεῖρα σύμβολον τῆς στρατιᾶς τοῦ πονηροῦ καὶ εἰ ὑπὸ τῶν ἀοράτων βασιλειῶν ἐνηργοῦντο [ ταῦτα κοε] ἀγνοουσῶν τὴν οἰκονομίαν, ζητήσεις· «εἰ γὰρ ἔγνωσαν, οὐκ ἂν τὸν κύριον τῆς δόξης ἐσταύρωσαν» φησὶν ὁ ἀπόστολος. μὴ νοοῦντες ἃ ἐποίουν. ὁ «στέφανος» δὲ ὁ «ἐξ ἀκανθῶν» αἱ ὑπὸ μεριμνῶν τοῦ βίου συμ» φυεῖ» σαι ἁμαρτίαι, ἃς ἀναλίσκει τῇ ἑαυτοῦ κεφαλῇ ὡς θεός. ἣν λαβὼν ἀφ’ ἡμῶν ὁ Χριστὸς αὐτὸς μὲν οὐκ ἐβλάβη, ἐποίησε δὲ ἰσχυράν, πολὺ τῆς προτέρας στερροτέραν. ἀντέδωκε δὲ ἡμῖν σκῆπτρον οὐρανῶν βασιλείας.
μὴ νοοῦντες ἃ ἐποίουν. ὁ «στέφανος» δὲ ὁ «ἐξ ἀκανθῶν» αἱ ὑπὸ μεριμνῶν τοῦ βίου συμ» φυεῖ» σαι ἁμαρτίαι, ἃς ἀναλίσκει τῇ ἑαυτοῦ κεφαλῇ ὡς θεός.
εἰ δὲ σύμβολόν ἐστιν αὕτη τῆς ποτε ὑπὸ Πιλάτου κυριευομένης ἀπὸ τῶν ἐθνῶν ἐκκλησίας καὶ οὐκέτι οὔσης αὐτῷ ὑποχειρίου διὰ τὴν εἰς Χριστὸν πίστιν, ζητήσεις· ἀλλόφυλος γὰρ ἡ γυνή. ὡς ἀφοσιούμενος τὸ πρᾶγμα τοῦτο ἐποίησεν ὁ Πιλᾶτος δίκαιον λέγων τὸν σωτῆρα. παρὰ δὲ τὰ νῦν ἔθη Ῥωμαίων ἐνίψατο τὰς χεῖρας, ἴσως Ἰουδαϊκὸν ἔθος ποιῶν. εἰκὸς δὲ κατ’ ἀρχὰς τῆς Ῥωμαϊκῆς βασιλείας τὴν στρατιωτικὴν ἐπιστήμην οὔπω τὴν πρέπουσαν τάξιν ἔχειν, διὸ παρὰ τὰ [νῦν κλ ] Ῥωμαίων ἔθη συνάγεται ἐπ’ αὐτὸν ἡ σπεῖρα καὶ ποιεῖ τὰ γεγραμμένα, διὰ τὸ ἀκοῦσαι αὐτὸν βασιλέα χλευαστικῶς ταῦτα ποιοῦντες. εἰ δὲ ἡ σπεῖρα σύμβολον τῆς στρατιᾶς τοῦ πονηροῦ καὶ εἰ ὑπὸ τῶν ἀοράτων βασιλειῶν ἐνηργοῦντο [ ταῦτα κοε] ἀγνοουσῶν τὴν οἰκονομίαν, ζητήσεις· «εἰ γὰρ ἔγνωσαν, οὐκ ἂν τὸν κύριον τῆς δόξης ἐσταύρωσαν» φησὶν ὁ ἀπόστολος. μὴ νοοῦντες ἃ ἐποίουν. ὁ «στέφανος» δὲ ὁ «ἐξ ἀκανθῶν» αἱ ὑπὸ μεριμνῶν τοῦ βίου συμ» φυεῖ» σαι ἁμαρτίαι, ἃς ἀναλίσκει τῇ ἑαυτοῦ κεφαλῇ ὡς θεός. ἣν λαβὼν ἀφ’ ἡμῶν ὁ Χριστὸς αὐτὸς μὲν οὐκ ἐβλάβη, ἐποίησε δὲ ἰσχυράν, πολὺ τῆς προτέρας στερροτέραν. ἀντέδωκε δὲ ἡμῖν σκῆπτρον οὐρανῶν βασιλείας.
ἣν λαβὼν ἀφ’ ἡμῶν ὁ Χριστὸς αὐτὸς μὲν οὐκ ἐβλάβη, ἐποίησε δὲ ἰσχυράν, πολὺ τῆς προτέρας στερροτέραν. ἀντέδωκε δὲ ἡμῖν σκῆπτρον οὐρανῶν βασιλείας.
εἰ δὲ σύμβολόν ἐστιν αὕτη τῆς ποτε ὑπὸ Πιλάτου κυριευομένης ἀπὸ τῶν ἐθνῶν ἐκκλησίας καὶ οὐκέτι οὔσης αὐτῷ ὑποχειρίου διὰ τὴν εἰς Χριστὸν πίστιν, ζητήσεις· ἀλλόφυλος γὰρ ἡ γυνή. ὡς ἀφοσιούμενος τὸ πρᾶγμα τοῦτο ἐποίησεν ὁ Πιλᾶτος δίκαιον λέγων τὸν σωτῆρα. παρὰ δὲ τὰ νῦν ἔθη Ῥωμαίων ἐνίψατο τὰς χεῖρας, ἴσως Ἰουδαϊκὸν ἔθος ποιῶν. εἰκὸς δὲ κατ’ ἀρχὰς τῆς Ῥωμαϊκῆς βασιλείας τὴν στρατιωτικὴν ἐπιστήμην οὔπω τὴν πρέπουσαν τάξιν ἔχειν, διὸ παρὰ τὰ [νῦν κλ ] Ῥωμαίων ἔθη συνάγεται ἐπ’ αὐτὸν ἡ σπεῖρα καὶ ποιεῖ τὰ γεγραμμένα, διὰ τὸ ἀκοῦσαι αὐτὸν βασιλέα χλευαστικῶς ταῦτα ποιοῦντες. εἰ δὲ ἡ σπεῖρα σύμβολον τῆς στρατιᾶς τοῦ πονηροῦ καὶ εἰ ὑπὸ τῶν ἀοράτων βασιλειῶν ἐνηργοῦντο [ ταῦτα κοε] ἀγνοουσῶν τὴν οἰκονομίαν, ζητήσεις· «εἰ γὰρ ἔγνωσαν, οὐκ ἂν τὸν κύριον τῆς δόξης ἐσταύρωσαν» φησὶν ὁ ἀπόστολος. μὴ νοοῦντες ἃ ἐποίουν. ὁ «στέφανος» δὲ ὁ «ἐξ ἀκανθῶν» αἱ ὑπὸ μεριμνῶν τοῦ βίου συμ» φυεῖ» σαι ἁμαρτίαι, ἃς ἀναλίσκει τῇ ἑαυτοῦ κεφαλῇ ὡς θεός. ἣν λαβὼν ἀφ’ ἡμῶν ὁ Χριστὸς αὐτὸς μὲν οὐκ ἐβλάβη, ἐποίησε δὲ ἰσχυράν, πολὺ τῆς προτέρας στερροτέραν. ἀντέδωκε δὲ ἡμῖν σκῆπτρον οὐρανῶν βασιλείας.
PG 13:1775κατὰ μὲν τοὺς τρεῖς Σίμων βαστάζων ἀναφέρεται τὸν Ἰησοῦ σταυρόν, κατὰ δὲ Ἰωάννην «ἑαυτῷ» βαστάζων ὁ «Ἰησοῦς αὐτόν.» εἰ δὲ γέγονε κατὰ τὸ ῥητὸν ἀμφότερα, ζητήσεις, καὶ τί πρότερον, πότερον τὸ τέλος τοῦ βαστάζειν τὸν σταυρὸν Ἰησοῦς ἔλαβεν ἢ Σίμων· εἰκὸς γὰρ μηδενὸς θελήσαντος βαστάσαι τὸν σταυρὸν οὗτος ἔσωθεν πρῶτον ἐβάστασεν αὐτόν, ἐν δὲ τῇ ὁδῷ ἐπέθηκαν «αὐτὸν ἐπὶ» Σίμωνα, οὐ συντυχικῶς μὲν ἀγγαρευθέντα, προορισθέντα δὲ ὑπὸ θεοῦ διακονῆσαι τῷ σταυρῷ Ἰησοῦ, ἐν ᾧ «κόσμος ἐσταύρωται» τοῖς ἁγίοις «καὶ» οἱ ἅγιοι «κόσμῳ».
κατὰ μὲν τοὺς τρεῖς Σίμων βαστάζων ἀναφέρεται τὸν Ἰησοῦ σταυρόν, κατὰ δὲ Ἰωάννην «ἑαυτῷ» βαστάζων ὁ «Ἰησοῦς αὐτόν.» εἰ δὲ γέγονε κατὰ τὸ ῥητὸν ἀμφότερα, ζητήσεις, καὶ τί πρότερον, πότερον τὸ τέλος τοῦ βαστάζειν τὸν σταυρὸν Ἰησοῦς ἔλαβεν ἢ Σίμων· εἰκὸς γὰρ μηδενὸς θελήσαντος βαστάσαι τὸν σταυρὸν οὗτος ἔσωθεν πρῶτον ἐβάστασεν αὐτόν, ἐν δὲ τῇ ὁδῷ ἐπέθηκαν «αὐτὸν ἐπὶ» Σίμωνα, οὐ συντυχικῶς μὲν ἀγγαρευθέντα, προορισθέντα δὲ ὑπὸ θεοῦ διακονῆσαι τῷ σταυρῷ Ἰησοῦ, ἐν ᾧ «κόσμος ἐσταύρωται» τοῖς ἁγίοις «καὶ» οἱ ἅγιοι «κόσμῳ». ἐπεὶ δὲ Κυρήνη τῆς Πενταπόλεώς ἐστιν, τροπικῶς φασιν τὰς [ε διεηλ ] αἰσθήσεις βαστάζειν τὸν τῆς οἰκονομίας σταυρόν. καὶ ἐπεὶ Σίμων ἑρμηνεύεται ΥΠΑΚΟΗ , ὁ τῆς ὑπακοῆς ἐπώνυμος αἴρει αὐτόν. περὶ τοῦ κρανίου τόπου ἦλθεν εἰς ἐμέ, ὅτι Ἑβραῖοι παραδιδόασι τὸ σῶμα τοῦ Ἀδὰμ ἐκεῖ τετάφθαι, ἵν’ ἐπεὶ ἐν τῷ Ἀδὰμ πάντες ἀποθνῄσκομεν, «ἀναστῇ» μὲν ὁ Ἀδάμ, ἐν Χριστῷ δὲ πάντες «ζῳοποιηθῶμεν.» τὸν γὰρ οἶνον μετὰ χολῆς ἔφη Ματθαῖος γευσάμενον μὴ θελῆσαι πιεῖν, μὴ γεύσασθαι δὲ τὴν ἀρχὴν ἐσμυρνισμένον οἶνον Μᾶρκος.
ἐπεὶ δὲ Κυρήνη τῆς Πενταπόλεώς ἐστιν, τροπικῶς φασιν τὰς [ε διεηλ ] αἰσθήσεις βαστάζειν τὸν τῆς οἰκονομίας σταυρόν. καὶ ἐπεὶ Σίμων ἑρμηνεύεται ΥΠΑΚΟΗ , ὁ τῆς ὑπακοῆς ἐπώνυμος αἴρει αὐτόν. περὶ τοῦ κρανίου τόπου ἦλθεν εἰς ἐμέ, ὅτι Ἑβραῖοι παραδιδόασι τὸ σῶμα τοῦ Ἀδὰμ ἐκεῖ τετάφθαι, ἵν’ ἐπεὶ ἐν τῷ Ἀδὰμ πάντες ἀποθνῄσκομεν, «ἀναστῇ» μὲν ὁ Ἀδάμ, ἐν Χριστῷ δὲ πάντες «ζῳοποιηθῶμεν.» τὸν γὰρ οἶνον μετὰ χολῆς ἔφη Ματθαῖος γευσάμενον μὴ θελῆσαι πιεῖν, μὴ γεύσασθαι δὲ τὴν ἀρχὴν ἐσμυρνισμένον οἶνον Μᾶρκος.
κατὰ μὲν τοὺς τρεῖς Σίμων βαστάζων ἀναφέρεται τὸν Ἰησοῦ σταυρόν, κατὰ δὲ Ἰωάννην «ἑαυτῷ» βαστάζων ὁ «Ἰησοῦς αὐτόν.» εἰ δὲ γέγονε κατὰ τὸ ῥητὸν ἀμφότερα, ζητήσεις, καὶ τί πρότερον, πότερον τὸ τέλος τοῦ βαστάζειν τὸν σταυρὸν Ἰησοῦς ἔλαβεν ἢ Σίμων· εἰκὸς γὰρ μηδενὸς θελήσαντος βαστάσαι τὸν σταυρὸν οὗτος ἔσωθεν πρῶτον ἐβάστασεν αὐτόν, ἐν δὲ τῇ ὁδῷ ἐπέθηκαν «αὐτὸν ἐπὶ» Σίμωνα, οὐ συντυχικῶς μὲν ἀγγαρευθέντα, προορισθέντα δὲ ὑπὸ θεοῦ διακονῆσαι τῷ σταυρῷ Ἰησοῦ, ἐν ᾧ «κόσμος ἐσταύρωται» τοῖς ἁγίοις «καὶ» οἱ ἅγιοι «κόσμῳ». ἐπεὶ δὲ Κυρήνη τῆς Πενταπόλεώς ἐστιν, τροπικῶς φασιν τὰς [ε διεηλ ] αἰσθήσεις βαστάζειν τὸν τῆς οἰκονομίας σταυρόν. καὶ ἐπεὶ Σίμων ἑρμηνεύεται ΥΠΑΚΟΗ , ὁ τῆς ὑπακοῆς ἐπώνυμος αἴρει αὐτόν. περὶ τοῦ κρανίου τόπου ἦλθεν εἰς ἐμέ, ὅτι Ἑβραῖοι παραδιδόασι τὸ σῶμα τοῦ Ἀδὰμ ἐκεῖ τετάφθαι, ἵν’ ἐπεὶ ἐν τῷ Ἀδὰμ πάντες ἀποθνῄσκομεν, «ἀναστῇ» μὲν ὁ Ἀδάμ, ἐν Χριστῷ δὲ πάντες «ζῳοποιηθῶμεν.» τὸν γὰρ οἶνον μετὰ χολῆς ἔφη Ματθαῖος γευσάμενον μὴ θελῆσαι πιεῖν, μὴ γεύσασθαι δὲ τὴν ἀρχὴν ἐσμυρνισμένον οἶνον Μᾶρκος.
PG 13:1783ὁ μὲν Ματθαῖος παρατρέχων εἶπεν ὅτι καὶ οἱ συσταυρωθέντες ὠνείδιζον αὐτόν· ἀκριβέστερον δὲ οὗτοςὥσπερ καὶ ἐπηγγείλατο ἐξηγούμενος ἕνα φησὶν εἶναι τὸν βλασφημήσαντα, τὸν δ’ ἕτερον ἐπιτιμᾶν αὐτῷ. εἰκὸς δὲ καὶ κατὰ μὲν τὴν ἀρχὴν ἀμφοτέρους ὠνειδικέναι, ὕστερον δὲ τὸν ἕτερον μεταβεβληκέναι ἐπὶ τὸ πιστεῦσαι αὐτῷ, ὑπομνησθέντα τε ὧν ἐποίει σημείων καὶ ἰδόντα ἀρχόμενον σκοτίζεσθαι τὸν ἀέρα. ὅρα δὲ εἰ ὁ σῳζόμενος λῃστὴς σύμβολόν ἐστιν τῶν μετὰ ἁμαρτίας εἰς Ἰησοῦν πιστευσάντων καὶ λεγόντων· «Χριστῷ συνεσταύρωμαι», συμμορφιζομένων τῷ θανάτῳ αὐτοῦ, «οἳ» καὶ τῆς ἐν παραδείσῳ καταξιοῦνται διατριβῆς διὰ τὸ εἰρηκέναι τὸν κύριον τὸ «σήμερον μετ’ ἐμοῦ ἔσῃ ἐν τῷ παραδείσῳ». τότε γὰρ γίνονται ἐκλείψεις ὅτε πλησιάσωσιν «ἀλλήλοις» οἱ δύο οὗτοι φωστῆρες. γίνεται γὰρ ἔκλειψις ἡλίου, συνόδῳ ὑποδραμούσης αὐτὸν σελήνης, οὐ πανσελήνῳ ὅτε διάμετρός ἐστι τῇ σελήνῃ. «καὶ» Φλέγων «δέ» τις παρ’ Ἕλλησι φιλόσοφος μέμνηται τούτου τοῦ σκότους κτλ. Ματθαῖός τε καὶ Μᾶρκος οὔτε ἥλιον οὔτε ἔκλειψιν ὠνόμασαν, Λουκᾶς δὲ ... ὥσπερ ἡ περὶ τὴν Ἰουδαίαν γῆ καὶ αἱ πέτραι καὶ τὰ μνημεῖα.
ὁ μὲν Ματθαῖος παρατρέχων εἶπεν ὅτι καὶ οἱ συσταυρωθέντες ὠνείδιζον αὐτόν· ἀκριβέστερον δὲ οὗτοςὥσπερ καὶ ἐπηγγείλατο ἐξηγούμενος ἕνα φησὶν εἶναι τὸν βλασφημήσαντα, τὸν δ’ ἕτερον ἐπιτιμᾶν αὐτῷ. εἰκὸς δὲ καὶ κατὰ μὲν τὴν ἀρχὴν ἀμφοτέρους ὠνειδικέναι, ὕστερον δὲ τὸν ἕτερον μεταβεβληκέναι ἐπὶ τὸ πιστεῦσαι αὐτῷ, ὑπομνησθέντα τε ὧν ἐποίει σημείων καὶ ἰδόντα ἀρχόμενον σκοτίζεσθαι τὸν ἀέρα. ὅρα δὲ εἰ ὁ σῳζόμενος λῃστὴς σύμβολόν ἐστιν τῶν μετὰ ἁμαρτίας εἰς Ἰησοῦν πιστευσάντων καὶ λεγόντων· «Χριστῷ συνεσταύρωμαι», συμμορφιζομένων τῷ θανάτῳ αὐτοῦ, «οἳ» καὶ τῆς ἐν παραδείσῳ καταξιοῦνται διατριβῆς διὰ τὸ εἰρηκέναι τὸν κύριον τὸ «σήμερον μετ’ ἐμοῦ ἔσῃ ἐν τῷ παραδείσῳ». τότε γὰρ γίνονται ἐκλείψεις ὅτε πλησιάσωσιν «ἀλλήλοις» οἱ δύο οὗτοι φωστῆρες. γίνεται γὰρ ἔκλειψις ἡλίου, συνόδῳ ὑποδραμούσης αὐτὸν σελήνης, οὐ πανσελήνῳ ὅτε διάμετρός ἐστι τῇ σελήνῃ. «καὶ» Φλέγων «δέ» τις παρ’ Ἕλλησι φιλόσοφος μέμνηται τούτου τοῦ σκότους κτλ. Ματθαῖός τε καὶ Μᾶρκος οὔτε ἥλιον οὔτε ἔκλειψιν ὠνόμασαν, Λουκᾶς δὲ ... ὥσπερ ἡ περὶ τὴν Ἰουδαίαν γῆ καὶ αἱ πέτραι καὶ τὰ μνημεῖα.
PG 13:1790πολλαχοῦ γὰρ ἡ γραφὴ πᾶσαν γῆν τὴν Ἰουδαίαν ὀνομάζει ... εἴτε σκοτεινῆς νεφέλης ἢ νεφῶν ὑποδραμουσῶν τὰς φθανούσας ἐπὶ τὴν Ἰουδαίαν γῆν ἡλιακὰς ἀκτῖνας ἢ τοῦ ἐκεῖσε ἀέρος παχυνθέντος συμπαθοῦντος καὶ αὐτοῦ τῷ γεγονότι ... ὅτε «τοῖς Αἰγυπτίοις πεπολέμηκε δι’ αὐτούς». ... καὶ ἐπεὶ ἐν τῇ ἕκτῃ ἡμέρᾳ γεγένηται ὁ ἄνθρωπος,
1789 COMMENTARIORUM SERIES. 1790 sibi præparaverunt sicut et Christus, ut possint A aliquis qui non negligenter intelligit Scripturas, et B aspicit duo esse vela, unum quidem interius quod ve- lat 927 Sancta sanctorum, alterum autem exterius, sive tabernaculi, sive templi, quæ figuræ erant tabernaculi sancti, quod præparavit ab initio Pater. Quorum velorum templi unum scissum est in duas partes a summo usque deorsum, quando voce ma- gna clamans Jesus emisit spiritum : hoc ostendens, sicut puto, mysterium, quoniam in passione Do- mini Salvatoris velum quod erat a foris, conscis- sum est a summo usque deorsum, ut ab initio mundi usque ad deorsum, id est usque ad finem ejus, conscisso velamine mysteria publicentur, quæ usque ad Christi adventum rationabiliter fue- rant occulta. Et nisi ex parte cognosceremus, sed jam nunc manifestarentur omnia, adhuc in corpore constitutis dilectis Christi discipulis, utrumque velum fuerat conscindendum, id est quod a foris est et interius. Nunc autem quoniam ad scientiam reruin novarum producimur, ideo quod a foris quidem fuerat velum, interim conscinditur a sur- sum usque deorsum, ut quando venerit quod per- fectum est, et revelata fuerint cætera quæ resta- bant, tunc auferatur etiam secundum velum, vt videamus etiam quæ intra secundum velum sunt occultata, veram arcam testamenti, et sicut ipsa se habet natura, videamus cherubim, et propitiato- rium verum, et repositionem mannæ in aureo vase, et omnia manifesta atque majora illis, quæ exeuntes de mundo fiducialiter in manus Dei com- mendare vel tradere spiritum suum. Si ergo intel- leximus quid est magnam vocem clamare, et sic emittere spiritum, id est in manus Dei commendare: sic enim exposuimus supra proferentes expositio- nem evangelistæ Lucæ: si intelleximus quid est in- clinare caput, et tradere spiritum, festinemus vilam nostram servare, ut in exitu nostro possimus et nos magnam vocem clamare, et sic emittere spiritum; aut inclinare caput, et tradere spiritum, sicut Jesus qui inclinavit caput, et quasi supra Patris gremium illud repausans exiit, qui poterat illud in sinu suo fovere, et confortare. Quod si vis audire quid pro- fuit Christo magnam vocem clamasse, et sic emi- sisse spiritum, id est in manus Domini commen- dasse spiritum, et sic emisissè; aut inclinasse ca- put super gremium Patris, et tradidisse spiritum, ardi quod dicit Propheta ་་ : Propter hoc enim non dereliquit animam ejus in inferno, nec dedit eum videre corruptionem. Si ergo et nos ita nos gesse- rimus, ut possimus commendare spiritus nostros En manus Dei, aut inclinare caput super gremiuta Dei, et sic tradere spiritum, sine dubio neque no- stras animas derelinquet in inferno, nec dabit nos in corruptione in perpetuum manere: sed qui il- lum post diem tertium revocavit ab inferis, et nos revocabit in tempore opportuno: et qui illi donavit nt non videat caro ejus corruptionem, nobis dona- bit, non quidem ut non videat caro mostra corrup- tionem, sed ut liberetur a corruptione tempore op- portuno quoniam ille quidem peccatum non fecit, neque dolus inventus est in ore ejus: nos autem justi erimus, si vel aliquando a peccatis recesseri- mus. Deinde autem quoniam iterum voce magna clamans et dicens Pater, in manus tuas commendo spiritum meum, emisit spiritum, ideo eo spiritum emittente signa facta sunt super eum, et prodigia testificantia dignitate ejus hoc modo: Et ecce ve- lum templi scissum est in duas partes a summo usque deorsum “. Quandiu quidem Jesus non susceperat pro hominibus mortem, ipse exspectatio gentium constitutus, velum templi interiora templi velabat: oportebat enim ea velari, donec ille qui solus ea poterat revelare, manifesta faceret ea videre volen- D tibus, ut per mortem Christi Jesu destruentis cre- dentium mortem, qui liberati fuerint a morte, pos- sint aspicere quæ sunt intra velum. Quæ autem fuerint illa non est temporis hujus exponere, quo- niam multam et difficilem interpretationem sunt habentia. Opportunius autem convenit ea exponere in tertio libro Regnorum, et in secundo libro Parali- pomenon, in quibus scriptum est de templo, et de his quæ posita sunt intra velum: hic autem hoc tantum scriptum est, quia velum templi conscissum est in duas partes, a sursum usque deorsum. Quæret autem Psal. LXII, 9, 10. C per legem Moysis fuerant demonstrata, in quibus dixit Deus ad eum: Facias omnia secundum for- manı eorum, quæ ostensa sunt in monte “. Nihil ergo est mirum, quod velum templi conscissum est, quod interiora velabat mysteria, ut videant di- scipuli Christi, accipientes oculos spiritales, ea quæ nulli ante Jesum fuerant demonstrata. Nemo enim nisi solus princeps sacerdotum, quæ fuerant ante velum secundum videt. Sed Aaron quidem, et qui ex eo erant, neque virtutem, neque dignita- tem habebant revelare quæ ipsi videbant alicui al- teri solus autem qui cum jurejurando factus est princeps sacerdotum in æternum secundum ordi- nem Melchisedec, potuit per dispensationem mortis suæ conscindere velum templi in duas partes a sursum usque deorsum, ut videantur quæ fuerant intus oculis qui talia possunt videre. et monumenta aperta sunt, et multa corpora sancto- rum dormientium resurrexerunt, et exeuntes de mo- numentis post resurrectionem ipsius introierunt in sanctam civitatem, et apparuerunt multis ". Et terra mota est, id est omnis caro novo verbo, et novis rebus secundum novum testamentum, et novo cantico, et novis ominibus, atque cœlestibus venien- tibus super terram, sicut et Propheta de hoc ipso in aliquo dicit loco 18 : Conturbati sunt omnes, qui ≫ Matth. xxvir, 51. ¹³ Hebr. vii, 5; Exod. xxv, 40. Matth. XXVII, 51 se4: 11. Psal. xv, 10. 139. Et terra mola est, et petræ scissæ sunt,
καὶ εἰκὸς τὸν ἄνθρωπον τῇ ἕκτῃ ὥρᾳ ἐσφάλθαι, τάχα διὰ τοῦτο ὁ ὑπὲρ σωτηρίας ἀνθρώπων πάσχων ὥρᾳ ἕκτῃ ἐκρεμάσθη [ τῆς ἕκτης ἡμέρας Π λυξ ἕκτῃ ἡμέρᾳ καὶ ἕκτῃ ὥρᾳ τηεοπηψλ.] εἰκὼν δὲ τὸ σκότος τοῦ σκοτίζεσθαι τοὺς ἐπιβαλόντας χεῖρα τῷ φωτί· ὡς γὰρ Αἰγυπτίοις σκότος καὶ τοῖς υἱοῖς Ἰσραὴλ φῶς, οὕτω καὶ νῦν τῇ μὲν ἐκκλησίᾳ φῶς, τοῖς δὲ Ἰουδαίοις σκότος
1789 COMMENTARIORUM SERIES. 1790 sibi præparaverunt sicut et Christus, ut possint A aliquis qui non negligenter intelligit Scripturas, et B aspicit duo esse vela, unum quidem interius quod ve- lat 927 Sancta sanctorum, alterum autem exterius, sive tabernaculi, sive templi, quæ figuræ erant tabernaculi sancti, quod præparavit ab initio Pater. Quorum velorum templi unum scissum est in duas partes a summo usque deorsum, quando voce ma- gna clamans Jesus emisit spiritum : hoc ostendens, sicut puto, mysterium, quoniam in passione Do- mini Salvatoris velum quod erat a foris, conscis- sum est a summo usque deorsum, ut ab initio mundi usque ad deorsum, id est usque ad finem ejus, conscisso velamine mysteria publicentur, quæ usque ad Christi adventum rationabiliter fue- rant occulta. Et nisi ex parte cognosceremus, sed jam nunc manifestarentur omnia, adhuc in corpore constitutis dilectis Christi discipulis, utrumque velum fuerat conscindendum, id est quod a foris est et interius. Nunc autem quoniam ad scientiam reruin novarum producimur, ideo quod a foris quidem fuerat velum, interim conscinditur a sur- sum usque deorsum, ut quando venerit quod per- fectum est, et revelata fuerint cætera quæ resta- bant, tunc auferatur etiam secundum velum, vt videamus etiam quæ intra secundum velum sunt occultata, veram arcam testamenti, et sicut ipsa se habet natura, videamus cherubim, et propitiato- rium verum, et repositionem mannæ in aureo vase, et omnia manifesta atque majora illis, quæ exeuntes de mundo fiducialiter in manus Dei com- mendare vel tradere spiritum suum. Si ergo intel- leximus quid est magnam vocem clamare, et sic emittere spiritum, id est in manus Dei commendare: sic enim exposuimus supra proferentes expositio- nem evangelistæ Lucæ: si intelleximus quid est in- clinare caput, et tradere spiritum, festinemus vilam nostram servare, ut in exitu nostro possimus et nos magnam vocem clamare, et sic emittere spiritum; aut inclinare caput, et tradere spiritum, sicut Jesus qui inclinavit caput, et quasi supra Patris gremium illud repausans exiit, qui poterat illud in sinu suo fovere, et confortare. Quod si vis audire quid pro- fuit Christo magnam vocem clamasse, et sic emi- sisse spiritum, id est in manus Domini commen- dasse spiritum, et sic emisissè; aut inclinasse ca- put super gremium Patris, et tradidisse spiritum, ardi quod dicit Propheta ་་ : Propter hoc enim non dereliquit animam ejus in inferno, nec dedit eum videre corruptionem. Si ergo et nos ita nos gesse- rimus, ut possimus commendare spiritus nostros En manus Dei, aut inclinare caput super gremiuta Dei, et sic tradere spiritum, sine dubio neque no- stras animas derelinquet in inferno, nec dabit nos in corruptione in perpetuum manere: sed qui il- lum post diem tertium revocavit ab inferis, et nos revocabit in tempore opportuno: et qui illi donavit nt non videat caro ejus corruptionem, nobis dona- bit, non quidem ut non videat caro mostra corrup- tionem, sed ut liberetur a corruptione tempore op- portuno quoniam ille quidem peccatum non fecit, neque dolus inventus est in ore ejus: nos autem justi erimus, si vel aliquando a peccatis recesseri- mus. Deinde autem quoniam iterum voce magna clamans et dicens Pater, in manus tuas commendo spiritum meum, emisit spiritum, ideo eo spiritum emittente signa facta sunt super eum, et prodigia testificantia dignitate ejus hoc modo: Et ecce ve- lum templi scissum est in duas partes a summo usque deorsum “. Quandiu quidem Jesus non susceperat pro hominibus mortem, ipse exspectatio gentium constitutus, velum templi interiora templi velabat: oportebat enim ea velari, donec ille qui solus ea poterat revelare, manifesta faceret ea videre volen- D tibus, ut per mortem Christi Jesu destruentis cre- dentium mortem, qui liberati fuerint a morte, pos- sint aspicere quæ sunt intra velum. Quæ autem fuerint illa non est temporis hujus exponere, quo- niam multam et difficilem interpretationem sunt habentia. Opportunius autem convenit ea exponere in tertio libro Regnorum, et in secundo libro Parali- pomenon, in quibus scriptum est de templo, et de his quæ posita sunt intra velum: hic autem hoc tantum scriptum est, quia velum templi conscissum est in duas partes, a sursum usque deorsum. Quæret autem Psal. LXII, 9, 10. C per legem Moysis fuerant demonstrata, in quibus dixit Deus ad eum: Facias omnia secundum for- manı eorum, quæ ostensa sunt in monte “. Nihil ergo est mirum, quod velum templi conscissum est, quod interiora velabat mysteria, ut videant di- scipuli Christi, accipientes oculos spiritales, ea quæ nulli ante Jesum fuerant demonstrata. Nemo enim nisi solus princeps sacerdotum, quæ fuerant ante velum secundum videt. Sed Aaron quidem, et qui ex eo erant, neque virtutem, neque dignita- tem habebant revelare quæ ipsi videbant alicui al- teri solus autem qui cum jurejurando factus est princeps sacerdotum in æternum secundum ordi- nem Melchisedec, potuit per dispensationem mortis suæ conscindere velum templi in duas partes a sursum usque deorsum, ut videantur quæ fuerant intus oculis qui talia possunt videre. et monumenta aperta sunt, et multa corpora sancto- rum dormientium resurrexerunt, et exeuntes de mo- numentis post resurrectionem ipsius introierunt in sanctam civitatem, et apparuerunt multis ". Et terra mota est, id est omnis caro novo verbo, et novis rebus secundum novum testamentum, et novo cantico, et novis ominibus, atque cœlestibus venien- tibus super terram, sicut et Propheta de hoc ipso in aliquo dicit loco 18 : Conturbati sunt omnes, qui ≫ Matth. xxvir, 51. ¹³ Hebr. vii, 5; Exod. xxv, 40. Matth. XXVII, 51 se4: 11. Psal. xv, 10. 139. Et terra mola est, et petræ scissæ sunt,
τριῶν ὡρῶν, φωτὸς πατρικοῦ, ἀπαυγάσματος Χριστοῦ, ἐλλάμψεως ἁγίου πνεύματος. ἡ δὲ φωνή ἐστιν αὕτη· «πάτερ, εἰς χεῖράς σου παρατίθημι τὸ πνεῦμά μου». ἀλλ’ ἕως μὲν οὔπω τῆς ἡμετέρας ὑπεραθλήσας ζωῆς τὸν τῆς σαρκὸς θάνατον ὑπέμεινεν ὁ Χριστός, ἥπλωτό πως «ἔτι τὸ» καταπέτασμα. ἐπεὶ δὲ καὶ «πέτρα ὁ Χριστός», καὶ οἱ μιμηταὶ αὐτοῦ ἀπόστολοι καὶ προφῆται πέτραι ὀνομάζονται ...
1789 COMMENTARIORUM SERIES. 1790 sibi præparaverunt sicut et Christus, ut possint A aliquis qui non negligenter intelligit Scripturas, et B aspicit duo esse vela, unum quidem interius quod ve- lat 927 Sancta sanctorum, alterum autem exterius, sive tabernaculi, sive templi, quæ figuræ erant tabernaculi sancti, quod præparavit ab initio Pater. Quorum velorum templi unum scissum est in duas partes a summo usque deorsum, quando voce ma- gna clamans Jesus emisit spiritum : hoc ostendens, sicut puto, mysterium, quoniam in passione Do- mini Salvatoris velum quod erat a foris, conscis- sum est a summo usque deorsum, ut ab initio mundi usque ad deorsum, id est usque ad finem ejus, conscisso velamine mysteria publicentur, quæ usque ad Christi adventum rationabiliter fue- rant occulta. Et nisi ex parte cognosceremus, sed jam nunc manifestarentur omnia, adhuc in corpore constitutis dilectis Christi discipulis, utrumque velum fuerat conscindendum, id est quod a foris est et interius. Nunc autem quoniam ad scientiam reruin novarum producimur, ideo quod a foris quidem fuerat velum, interim conscinditur a sur- sum usque deorsum, ut quando venerit quod per- fectum est, et revelata fuerint cætera quæ resta- bant, tunc auferatur etiam secundum velum, vt videamus etiam quæ intra secundum velum sunt occultata, veram arcam testamenti, et sicut ipsa se habet natura, videamus cherubim, et propitiato- rium verum, et repositionem mannæ in aureo vase, et omnia manifesta atque majora illis, quæ exeuntes de mundo fiducialiter in manus Dei com- mendare vel tradere spiritum suum. Si ergo intel- leximus quid est magnam vocem clamare, et sic emittere spiritum, id est in manus Dei commendare: sic enim exposuimus supra proferentes expositio- nem evangelistæ Lucæ: si intelleximus quid est in- clinare caput, et tradere spiritum, festinemus vilam nostram servare, ut in exitu nostro possimus et nos magnam vocem clamare, et sic emittere spiritum; aut inclinare caput, et tradere spiritum, sicut Jesus qui inclinavit caput, et quasi supra Patris gremium illud repausans exiit, qui poterat illud in sinu suo fovere, et confortare. Quod si vis audire quid pro- fuit Christo magnam vocem clamasse, et sic emi- sisse spiritum, id est in manus Domini commen- dasse spiritum, et sic emisissè; aut inclinasse ca- put super gremium Patris, et tradidisse spiritum, ardi quod dicit Propheta ་་ : Propter hoc enim non dereliquit animam ejus in inferno, nec dedit eum videre corruptionem. Si ergo et nos ita nos gesse- rimus, ut possimus commendare spiritus nostros En manus Dei, aut inclinare caput super gremiuta Dei, et sic tradere spiritum, sine dubio neque no- stras animas derelinquet in inferno, nec dabit nos in corruptione in perpetuum manere: sed qui il- lum post diem tertium revocavit ab inferis, et nos revocabit in tempore opportuno: et qui illi donavit nt non videat caro ejus corruptionem, nobis dona- bit, non quidem ut non videat caro mostra corrup- tionem, sed ut liberetur a corruptione tempore op- portuno quoniam ille quidem peccatum non fecit, neque dolus inventus est in ore ejus: nos autem justi erimus, si vel aliquando a peccatis recesseri- mus. Deinde autem quoniam iterum voce magna clamans et dicens Pater, in manus tuas commendo spiritum meum, emisit spiritum, ideo eo spiritum emittente signa facta sunt super eum, et prodigia testificantia dignitate ejus hoc modo: Et ecce ve- lum templi scissum est in duas partes a summo usque deorsum “. Quandiu quidem Jesus non susceperat pro hominibus mortem, ipse exspectatio gentium constitutus, velum templi interiora templi velabat: oportebat enim ea velari, donec ille qui solus ea poterat revelare, manifesta faceret ea videre volen- D tibus, ut per mortem Christi Jesu destruentis cre- dentium mortem, qui liberati fuerint a morte, pos- sint aspicere quæ sunt intra velum. Quæ autem fuerint illa non est temporis hujus exponere, quo- niam multam et difficilem interpretationem sunt habentia. Opportunius autem convenit ea exponere in tertio libro Regnorum, et in secundo libro Parali- pomenon, in quibus scriptum est de templo, et de his quæ posita sunt intra velum: hic autem hoc tantum scriptum est, quia velum templi conscissum est in duas partes, a sursum usque deorsum. Quæret autem Psal. LXII, 9, 10. C per legem Moysis fuerant demonstrata, in quibus dixit Deus ad eum: Facias omnia secundum for- manı eorum, quæ ostensa sunt in monte “. Nihil ergo est mirum, quod velum templi conscissum est, quod interiora velabat mysteria, ut videant di- scipuli Christi, accipientes oculos spiritales, ea quæ nulli ante Jesum fuerant demonstrata. Nemo enim nisi solus princeps sacerdotum, quæ fuerant ante velum secundum videt. Sed Aaron quidem, et qui ex eo erant, neque virtutem, neque dignita- tem habebant revelare quæ ipsi videbant alicui al- teri solus autem qui cum jurejurando factus est princeps sacerdotum in æternum secundum ordi- nem Melchisedec, potuit per dispensationem mortis suæ conscindere velum templi in duas partes a sursum usque deorsum, ut videantur quæ fuerant intus oculis qui talia possunt videre. et monumenta aperta sunt, et multa corpora sancto- rum dormientium resurrexerunt, et exeuntes de mo- numentis post resurrectionem ipsius introierunt in sanctam civitatem, et apparuerunt multis ". Et terra mota est, id est omnis caro novo verbo, et novis rebus secundum novum testamentum, et novo cantico, et novis ominibus, atque cœlestibus venien- tibus super terram, sicut et Propheta de hoc ipso in aliquo dicit loco 18 : Conturbati sunt omnes, qui ≫ Matth. xxvir, 51. ¹³ Hebr. vii, 5; Exod. xxv, 40. Matth. XXVII, 51 se4: 11. Psal. xv, 10. 139. Et terra mola est, et petræ scissæ sunt,
PG 13:1798«ἐποικοδομηθέντες ἐπὶ τῷ θεμελίῳ τῶν ἀποστόλων καὶ προφητῶν, ὄντος ἀκρογωνιαίου Ἰησοῦ Χριστοῦ». καὶ νῦν δὲ ἡ καταλιποῦσα τὴν ΚΑΤΑ- ΚΥΛΙΣΤΙΚΗΝ καὶ ΑΣΤΑΤΟΝ Γαλιλαίαν ψυχὴ καὶ ἑπομένη τῷ λόγῳ καὶ ποιοῦσα τὰ προσταττόμενα ὁρᾷ κατὰ ἀλήθειαν καὶ τὴν νεκρότητα τοῦ σώματος Ἰησοῦ καὶ τὸν τρόπον τοῦ μετ’ εὐχῆς αὐτὸν παραθέσθαι τὸ πνεῦμα τῷ πατρί ... πολλῶν δὲ οὐσῶν καὶ ἄλλων γυναικῶν κατ’ ἐξοχὴν αὗται ὠνομάσθησαν αἱ μᾶλλον θεωροῦσαι καὶ διακονοῦσαι καὶ κρεῖττον ἀκολουθοῦσαι· ἡ ἀπὸ τοῦ μεγαλυσμοῦ Μαρία [Μάγδαλα γὰρ ΜΕΓΑΛΥΣΜΟΣ «ἑρμηνεύεται»] καὶ ἡ τῶν ἐπωνύμων τῶν πατριαρχῶν μήτηρ, τοῦ ΠΤΕΡΝΙΣΑΝΤΟΣ τὸν ἀδελφόν, καὶ ἐφ’ ᾧ γεννηθέντι λέγει ἡ μήτηρ «προσθέτω μοι ὁ θεὸς υἱὸν ἕτερον»,
1797 36 37 COMMENTARIORUM SERIES. • 1798 et alii sunt extra eos qui habent Jesum viventeni : A et erit novissimus error pejor priore. Ait autem illis et quidam eorum habent Jesum, et ante passionem Pilatus Habetis custodes; ite, custodite sicut sci- viventem, quidam autem resurgentem a mortuis, tis. Illi autem euntes munierunt sepulcrum, signan- quidam secundum quod multis apparet, non haben- tem speciem neque decorem. Alii autem habent in gloriam reformatum, alii autem vident eum ascen- dentem, et sperant cum eo rapi in nube, ut semper habeantur cum ipso. Ergo Matthæus novum esse monumentum conscripsit, et in petra excisum non exposuit manifeste. Et quod novum erat ab omni corpore mortuo manifestaverunt Lucas et Joannes, quorum unus quidem dixit: In quo nondum erat aliquis positus *: Joannes autem: In quo nondum aliquis positus erat ; plane si nunquam aliquis positus fuerat ibi, postea autem positi sunt; nam quod dicit : In quo nondum aliquis positus erat, B caute considerantibus verbum hoc significatur. Di- cimus ergo ne forte simpliciter intelligere debemus hunc locum, quoniam qui dixit 38 : Consepulti sumus Christo per baptismum, et consurreximus ei, in monumento novo et intelligibili exciso in petra consepultus est et ipse post Christum cum Chri- sto, et omnes qui consepulti sunt Christo in ba- ptismo ut resurgant cum eo ex novo monumento primogeniti ex mortuis, et in omnibus prima- tum tenentis. Volvit autem Joseph non lapides multos ad ostium monumenti, sed unum, et ma- gnum, et majorem quam poterat esse insidiantium virtus, non tamen majorem quam virtus erat angeli descendentis de cœlo, et revolventis ab eo lapidem, et sedentis super ipsum : quoniam omnia quæ sunt circa corpus Christi Jesu, munda sant, et nova, et non simpliciter inagna, sed valde omnia magna. Maria, sedentes contra sepulcrum ". Post hæc charitas duarum Mariarum, Magdalenæ, et matris Jacobi et Joseph, colligavit eas ad monumentum novum, propter corpus Jesu quod fuerat ibi. Et hoc observa quoniam superius duæ istæ Mariæ, et mater filiorum Zebedæi, quam existimamus ipsam esse Salomėm, de longe spectabant mirabilia quæ in passione Christi fiebant, et corpus ejus suspensum in ligno. Hic autem non permanserunt tres: mater enim filiorum Zebedæi non scribitur cum Maria Magda- lena et cum Maria, matre Jacobi et Joseph, simul 931 sedere contra sepulcrum. Forsitan enim usque hoc pervenire potuit mater filiorum Zebe- dæi; istæ autem, quasi majores in charitate, ne- que his quæ postea gesta sunt defuerunt. C convenerunt principes sacerdotum et Pharisæi ad Pilatum, dicentes: Domine, rememorati sumus quod ille seductor dixit adhuc vivens: Post tertium diem resurgam. Jube ergo custodiri sepulcrum usque in diem tertium, ne forte veniant discipuli ejus, el fu- rentur eum, et dicant plebi : Resurrexit a mortuis; ' tes lapidem cum custodibus 4º. Rationis est inter rogare principes sacerdotum qui venerunt ad Pila- tum, ut dicerent hæc quæ dixerunt. Dicite, sacer- dotes, cum dixisset Jesus" : Solvite templum hoc et ego in triduo illud suscitabo, ad quod propositum. eum dixisse putastis? an de solutione et resurre- ctione corporis sui? an de templi destructione et reparatione ipsius? Si enim intellexistis sic, quia de resurrectione sua ista dicebat, quomodo testimo- nium dantes adversus eum dixistis, quoniam hic di- xit: Possum destruere templum hoc, et in triduo reædificare illud ** ? Si autem vere de templo illo in- tellexistis, secundum quod et testimonium præ- buistis, unde modo scitis quoniam dixit post tres dies a mortuis se resurrecturum? Vide ergo quo- modo impietas seipsam suis verbis expugnat. Per hæc enim verba ipsi testimonium suum illud con- demnant, quoniam vere intelligentes eum de resur- rectione corporis sui illa dicere, et scientes conver- terunt sermones ejus ad destructionem et repara- tionem illius insensibilis templi. Adhuc autem in- terrogo Quid dicitis, sacerdotes? nempe quia di- cebat hominibus: Post tres dies resurgam et secreto mandabat discipulis suis ut furentur eum noctu et dicant post tres dies quia surrexit a mor- tuis. Sed hoc ex hoc ipso incredibile est, post tan- los sermones morales quos in populo docuit uni- verso, et post tales et tantas virtutes quas ubique in omni Judæa ostendit, ut falleret discipulos suos verbis, ut etiam ipsi culparent ista mandantem, et ideo nequaquam facerent quod mandabat, maxime propter periculum quod imminebat eis a populo, si confiterentur eum qui ante modicum fuerat cruci- fixus, et doctorem se habere et Christum. Si autem hoc dixisse eum incredibile est, vide nisi conse- quens est ut sicut prodigia fecit, ut sicut Evange- lium suum prædicandum in toto mundo prædixit, et sicut : Ante præsides et reges stabitis *, et sicut : Jerusalem destruetur ab exercitu ; sic et de re- surrectione sua prædixit quod ait : Solvite templum hoc, et ego in triduo suscitabo ipsum ". Propterea et in præjudicium suum locuti sunt sacerdotes et Pharisæi ad Pilatum dicentes, quoniam ille sedu- ctor dixit adhuc vivens, quoniam post tres dies re- surgam 7. Adhuc autem vide quoniam quidam ve- nientes de custodibus in civitatem, nuntiaverunt, non aliis, sed ipsis principibus sacerdotum, omnia quæcunque fuerant facta, ut ex omni parte inexcu- sabilis eorum constituatur impietas: illi autem nec sic miserrimi acquieverunt documentis tantis, ut susciperent quia Jesus erat Christus; sed et post omnia hæc malignabantur propter duritiam cordis sui. Sicut induratum fuerat cor Pharaonis super 39 Matth. xxvII, 61. 40 ibid. 62 et seqq. 45 Luc. xxi, 24. D 37 Joan. xix, 41. 53. 38 Rom. v, 4. 4 Matth. XXVı, 61. * Matth. xxvit, 63. 47 Matth. xxvn, 63. 36 Luc. XXIIS, * Joan. 11, 19. 19. 13. ** Marc. XII, 9. 46 Joan. 144. Erat autem ibi Maria Magdalena, et altera 145. Altera autem die, quæ est post Parascevem,
καὶ ἡ τῶν ΥΙΩΝ ΤΗΣ ΒΡΟΝΤΗΣ μήτηρ ὀνομαζομένη [ παρὰ Μάρκῳ Β ματτηαει] Σαλώμη ὅ «ἐστιν» ΕΙΡΗΝΗ» [λ. ΕΙΡΗΝΙΚΗ ? κλ] τέλος δὲ τῶν καταλιπόντων τὴν Γαλιλαίαν τῶν ἐθνῶν καὶ ἀκολουθούντων Ἰησοῦ τὸ μὴ μόνον ἀναβαίνειν εἰς Ἱερουσαλήμ, ἀλλὰ καὶ σὺν αὐτῷ.
1797 36 37 COMMENTARIORUM SERIES. • 1798 et alii sunt extra eos qui habent Jesum viventeni : A et erit novissimus error pejor priore. Ait autem illis et quidam eorum habent Jesum, et ante passionem Pilatus Habetis custodes; ite, custodite sicut sci- viventem, quidam autem resurgentem a mortuis, tis. Illi autem euntes munierunt sepulcrum, signan- quidam secundum quod multis apparet, non haben- tem speciem neque decorem. Alii autem habent in gloriam reformatum, alii autem vident eum ascen- dentem, et sperant cum eo rapi in nube, ut semper habeantur cum ipso. Ergo Matthæus novum esse monumentum conscripsit, et in petra excisum non exposuit manifeste. Et quod novum erat ab omni corpore mortuo manifestaverunt Lucas et Joannes, quorum unus quidem dixit: In quo nondum erat aliquis positus *: Joannes autem: In quo nondum aliquis positus erat ; plane si nunquam aliquis positus fuerat ibi, postea autem positi sunt; nam quod dicit : In quo nondum aliquis positus erat, B caute considerantibus verbum hoc significatur. Di- cimus ergo ne forte simpliciter intelligere debemus hunc locum, quoniam qui dixit 38 : Consepulti sumus Christo per baptismum, et consurreximus ei, in monumento novo et intelligibili exciso in petra consepultus est et ipse post Christum cum Chri- sto, et omnes qui consepulti sunt Christo in ba- ptismo ut resurgant cum eo ex novo monumento primogeniti ex mortuis, et in omnibus prima- tum tenentis. Volvit autem Joseph non lapides multos ad ostium monumenti, sed unum, et ma- gnum, et majorem quam poterat esse insidiantium virtus, non tamen majorem quam virtus erat angeli descendentis de cœlo, et revolventis ab eo lapidem, et sedentis super ipsum : quoniam omnia quæ sunt circa corpus Christi Jesu, munda sant, et nova, et non simpliciter inagna, sed valde omnia magna. Maria, sedentes contra sepulcrum ". Post hæc charitas duarum Mariarum, Magdalenæ, et matris Jacobi et Joseph, colligavit eas ad monumentum novum, propter corpus Jesu quod fuerat ibi. Et hoc observa quoniam superius duæ istæ Mariæ, et mater filiorum Zebedæi, quam existimamus ipsam esse Salomėm, de longe spectabant mirabilia quæ in passione Christi fiebant, et corpus ejus suspensum in ligno. Hic autem non permanserunt tres: mater enim filiorum Zebedæi non scribitur cum Maria Magda- lena et cum Maria, matre Jacobi et Joseph, simul 931 sedere contra sepulcrum. Forsitan enim usque hoc pervenire potuit mater filiorum Zebe- dæi; istæ autem, quasi majores in charitate, ne- que his quæ postea gesta sunt defuerunt. C convenerunt principes sacerdotum et Pharisæi ad Pilatum, dicentes: Domine, rememorati sumus quod ille seductor dixit adhuc vivens: Post tertium diem resurgam. Jube ergo custodiri sepulcrum usque in diem tertium, ne forte veniant discipuli ejus, el fu- rentur eum, et dicant plebi : Resurrexit a mortuis; ' tes lapidem cum custodibus 4º. Rationis est inter rogare principes sacerdotum qui venerunt ad Pila- tum, ut dicerent hæc quæ dixerunt. Dicite, sacer- dotes, cum dixisset Jesus" : Solvite templum hoc et ego in triduo illud suscitabo, ad quod propositum. eum dixisse putastis? an de solutione et resurre- ctione corporis sui? an de templi destructione et reparatione ipsius? Si enim intellexistis sic, quia de resurrectione sua ista dicebat, quomodo testimo- nium dantes adversus eum dixistis, quoniam hic di- xit: Possum destruere templum hoc, et in triduo reædificare illud ** ? Si autem vere de templo illo in- tellexistis, secundum quod et testimonium præ- buistis, unde modo scitis quoniam dixit post tres dies a mortuis se resurrecturum? Vide ergo quo- modo impietas seipsam suis verbis expugnat. Per hæc enim verba ipsi testimonium suum illud con- demnant, quoniam vere intelligentes eum de resur- rectione corporis sui illa dicere, et scientes conver- terunt sermones ejus ad destructionem et repara- tionem illius insensibilis templi. Adhuc autem in- terrogo Quid dicitis, sacerdotes? nempe quia di- cebat hominibus: Post tres dies resurgam et secreto mandabat discipulis suis ut furentur eum noctu et dicant post tres dies quia surrexit a mor- tuis. Sed hoc ex hoc ipso incredibile est, post tan- los sermones morales quos in populo docuit uni- verso, et post tales et tantas virtutes quas ubique in omni Judæa ostendit, ut falleret discipulos suos verbis, ut etiam ipsi culparent ista mandantem, et ideo nequaquam facerent quod mandabat, maxime propter periculum quod imminebat eis a populo, si confiterentur eum qui ante modicum fuerat cruci- fixus, et doctorem se habere et Christum. Si autem hoc dixisse eum incredibile est, vide nisi conse- quens est ut sicut prodigia fecit, ut sicut Evange- lium suum prædicandum in toto mundo prædixit, et sicut : Ante præsides et reges stabitis *, et sicut : Jerusalem destruetur ab exercitu ; sic et de re- surrectione sua prædixit quod ait : Solvite templum hoc, et ego in triduo suscitabo ipsum ". Propterea et in præjudicium suum locuti sunt sacerdotes et Pharisæi ad Pilatum dicentes, quoniam ille sedu- ctor dixit adhuc vivens, quoniam post tres dies re- surgam 7. Adhuc autem vide quoniam quidam ve- nientes de custodibus in civitatem, nuntiaverunt, non aliis, sed ipsis principibus sacerdotum, omnia quæcunque fuerant facta, ut ex omni parte inexcu- sabilis eorum constituatur impietas: illi autem nec sic miserrimi acquieverunt documentis tantis, ut susciperent quia Jesus erat Christus; sed et post omnia hæc malignabantur propter duritiam cordis sui. Sicut induratum fuerat cor Pharaonis super 39 Matth. xxvII, 61. 40 ibid. 62 et seqq. 45 Luc. xxi, 24. D 37 Joan. xix, 41. 53. 38 Rom. v, 4. 4 Matth. XXVı, 61. * Matth. xxvit, 63. 47 Matth. xxvn, 63. 36 Luc. XXIIS, * Joan. 11, 19. 19. 13. ** Marc. XII, 9. 46 Joan. 144. Erat autem ibi Maria Magdalena, et altera 145. Altera autem die, quæ est post Parascevem,
Second witness · khazarzar edition
Commentariorum series in evangelium Matthaei 4 τὴν οὖν πρώτην ἐρωτηθεὶς ἐπήγαγε καὶ τὴν δευτέραν, οὐδὲν αὐτῆς ἀπο δέουσαν. εἰ δὲ ἔστι τις πρώτη ἐντολὴ καὶ ἄλλη δευτέρα, εἴη ἄν τις καὶ τρίτη καὶ ἄλλη τετάρτη καὶ καθεξῆς. 21 (ἀκούσαντες γὰρ) γεγραμμένου ἐν τῷ νόμῳ περὶ τῶν θείων ῥημάτων ὅτι «ἀφάψατε αὐτὰ ἐπὶ τῆς χειρὸς ὑμῶν, καὶ ἔσται ἀσάλευτα πρὸ ὀφθαλμῶν ὑμῶν» οἱ τὰ ἔργα αὐτῶν ποιοῦντες «πρὸς τὸ θεαθῆναι τοῖς ἀνθρώποις», γράψαντές τινα τοῦ νόμου ῥητὰ εἰς περικομμάτια διφθε ρίων δύο καὶ περιδήσαντες τὸ μὲν ἕτερον φοροῦσιν ὡς στέφανον ἐπὶ τῆς 22 κεφαλῆς τιθέντες κατὰ τοῦ μετώ που τὸ γεγραμμένον, τὸ δὲ ἕτερον κατὰ τοῦ βραχίονος τῆς ἑτέρας τῶν χειρῶν· καὶ καλοῦσι ταῦτα «φυλα κτήρια». οὕτω δὲ καὶ περὶ κρασπέδου τι εὑρόντες ἐν τῷ Δευτερονομίῳ οἴονται τηρεῖν τὸν νόμον κράσπεδόν τι ποιήσαντες ἐπί τινος κλώσματος ὃ φοροῦσιν ἐπὶ τοῖς ἐνδύμασι. 42 Οὐ δύνανται γὰρ τὸν ἐν τοῖς δώδεκα τεταγμένον Ζαχαρίαν υἱὸν Βαραχίου ἀνῃ ρηκέναι οἱ νῦν ὑπὸ τοῦ σω τῆρος ὀνειδιζόμενοι. ἀλλ' εἰ κὸς [καθώς φησιν Ἰώσηππος] Ζαχαρίαν νῦν λέγεσθαι τὸν Ἰωάννου πατέρα, περὶ οὗ ἀπὸ μὲν γραφῶν δεῖξαι οὐκ ἔχομεν οὔτε ὅτι υἱὸς ἦν Βαραχίου, οὔτε ὅτι οἱ γραμματεῖς καὶ οἱ Φαρισαῖοι ἐφόνευσαν αὐτὸν «μεταξὺ τοῦ ναοῦ καὶ τοῦ θυσιαστηρίου». ἀλλ' ἦλθεν εἰς ἡμᾶς τοιαύτη τις παρά δοσις, ὡς ἄρα ὄντος τινὸς περὶ τὸν 43 ναὸν τόπου, ἔνθα ἐξῆν τὰς μὲν παρθένους εἰσιέναι καὶ προσκυνεῖν τῷ θεῷ, τὰς δὲ ἤδη πεπειρα μένας κοίτην ἀνδρὸς οὐκ ἐπ έτρεπον ἐν ἐκείνῳ. ἡ οὖν Μαρία μετὰ τὸ γεννῆσαι τὸν σωτῆρα [ἡμῶν] ἐλθοῦσα προσκυνῆσαι ἔστη ἐν τῷ τόπῳ τῶν παρθένων. καὶ κω λυόντων τῶν εἰδότων αὐτὴν γεννήσασαν ὁ Ζαχαρίας ἔλεγε τοῖς κωλύουσιν ἀξίαν αὐτὴν εἶναι τοῦ τόπου τῶν παρ θένων ἔτι παρθένον οὖσαν. ὡς οὖν σαφῶς παρανομοῦντα καὶ εἰς τὸν τόπον τῶν παρθένων ἐπι τρέποντα γυναῖκα γίνεσθαι ἀπέ κτειναν «μεταξὺ τοῦ ναοῦ καὶ τοῦ θυ σιαστηρίου» οἱ τῆς γενεᾶς ἐκείνης. ὀνειδίζονται γοῦν ὑπὸ τοῦ σω τῆρος οὐχ ὡς υἱοὶ τῶν τοὺς προφή τας ἀποκτεινάντων καὶ τὸν Ζαχαρίαν μετὰ τῶν προφητῶν, ἀλλ' ὡς αὐτοὶ φονεύσαντες. οὐ θαυμαστὸν δέ, εἰ ἔτυχεν ὥσπερ ὁμωνύμους εἶναι τὸν πατέρα Ἰωάν νου Ζαχαρίαν τοῦ ἐν τοῖς δώδεκα. οὕτω καὶ τὸν πατέρα τοῦ πατρός. 54 εἰ γὰρ καὶ ὤφθη τισὶν ἁγίοις μετὰ τὴν ἀνάστασιν, ἀλλ' οὐχὶ τοῖς ἀπίστοις Ἰουδαίοις. 83 ἐπεὶ δὲ καὶ ἀναγωγῆς δεῖται τὸ ῥητόν, (βδέλυγμα ἐρημώ σεως) κατὰ ἀναγωγὴν ἑτερόδοξος λόγος καὶ ἀσεβὲς δόγμα εἰσαγόμε νον ἀπὸ τῶν ῥητῶν τῆς γραφῆς, οἷς χρῶνται οἱ ἑτερόδοξοι. τὸ δὲ «ἑστὸς» δηλοῖ ὅτι κατασκευαῖς βε βαιοῦν θέλει τὰ ἑαυτοῦ δόγματα ὁ Ἀντίχριστος λόγος. 84 ἀεὶ μὲν οὖν τὸν ἀναγινώσκοντα [μάλιστα] δεῖ σπεύδειν νοεῖν τὰς γρα φάς, <μάλιστα κλ> ὅτε δόγμα φανε ρὸν εἰς ἐρήμωσιν τῆς ψυχῆς πρόκειται (φέρον εἰς ἐρήμωσιν τὴν ψυχὴν κτl. Β). 86 ἀποτιθεμένους τὸν παλαιὸν ἄνθρωπον (τοῦτο γάρ φησι τὸ ἱμάτιον) 93 (οἱ κατὰ θεωρίαν ἐκλαμβάνοντες τὰ εἰρημένα φασί) τὸ βδέλυγμα ἕστηκε, πῶς ἔστιν ὧδε ἢ ὧδε; 94 καὶ ὁ μὲν ἔξω τῆς πίστεως καὶ τοῦ τῆς ἐκκλησίας κανόνος καὶ τῆς γραφῆς λέγει· ἰδοὺ ἐν τῇ ἐρήμῳ. 95 διὸ ἐπιφέρεται· μὴ ἐξέλθητε· ὁ γὰρ σοφίᾳ κοσμικῇ πιστεύσας ἐξῆλθε καὶ γέγονεν ἐθνικός. ὁ δὲ ἀπόκρυφα ἐπαγγελλόμενος ἐρεῖ· ἰδοὺ ἐν τοῖς ταμείοις, διὸ ἐπιφέρεται· μὴ πιστεύσητε. τροπικῶς ἡ τῆς ἀληθείας ἀστραπή, ᾗ ἔοικεν ἡ παρουσία τοῦ υἱοῦ τοῦ ἀνθρώπου, ἐν πάσῃ ἐξομαλίζεται νο μικῇ, προφητικῇ, εὐαγγελικῇ, ἀπο στολικῇ γραφῇ. καὶ ἐξελθοῦσα ἀπὸ ἀνατολῶν, τῶν ἀρχῶν τοῦ Χριστοῦ, φαίνεται ἕως τῶν κατὰ τὴν οἰκονομίαν τοῦ πάθους δυσμῶν. 96 ὅρα δὲ εἰ μία ἀνατολὴ ὁ νόμος, μία δύσις τὸ πέρας τοῦ νόμου· ἄλλη ἀνατολὴ ἕως δύσεως Ἰησοῦς Χριστὸς ἕως Παύλου, ᾧ ἐσχάτῳ πάντων «ὡσπερεὶ ἐκτρώματι ἐφάνη». καὶ γενι κῶς μὲν εἷς Ἀντίχριστος, ὡς τὸ ψεῦ δος ἕν· <ε>ἰδικῶς δὲ πολλοὶ καὶ πολλὰ ψευδῆ διδάγματα καὶ δόγματα. 97 ὡς δὲ Χριστοῦ, ἀληθοῦς λόγου, προφῆται, καὶ Ἀντιχρίστου, ὄντος ψευδοῦς λόγου, ψευδοπροφῆται. 98 ὅπου γὰρ τὸ κατὰ τὴν
οἰκονομίαν τοῦ πάθους πτῶμα πεσόντος τοῦ Ἰησοῦ, ἵνα τοὺς πεσόντας στήσῃ, συναχθήσονται οὐχ οἱ τυχόντες, ἀλλ' οἱ πτεροφυοῦν τες μαθηταὶ καὶ κατὰ τὸν Σολο μῶνα κατασκευάσαντες πτέ ρυγας ὡς ἀετοὶ μεγαλοφυῶς καὶ βασιλικῶς, πρὸς τὸ πάθος Χριστοῦ πεπι στευκότες· διὸ οὐ γῦπες, οὐ κόρακες, ἀλλὰ τὸ μὴ νεκρο βόρον ζῷον. 99.10 οἷς λεκτέον κατὰ τὸ ῥητόν, ὅτι ὡς ἀπὸ τοῦ πολλοῦ τῆς ἐκπυρώσεως καπνοῦ ἢ ἀπὸ τοῦ μη κέτι τρέφεσθαι τοῖς ἀναθυμιάμασιν οἱ μεγάλοι φωστῆρες σκοτίζονται καὶ οὐ διδόασι τὸ φῶς, οὕτω μαραινομένου τοῦ ἐν τοῖς ἄστροις φωτὸς τὸ λεῖπον γεῶδες οὐ δυνάμενον μετεωρίζεσθαι ἔξεδρον ἀπὸ τῶν οὐρανῶν ἔσται, αἵ τε λογικαὶ τῶν οὐρανῶν δυνάμεις ξένον σάλον παθοῦσαι καὶ τοῦ διελη λυθότος αὐτοὺς πάλιν κατιόντος σα λευθήσονται, τάχα ἐπὶ τὸ βέλτιον, 100 τό τε σημεῖον, ᾧ εἰρηνοποιήθη τὰ ἐν οὐρανῷ καὶ ἐπὶ γῆς φανεῖται, ὡς τοὺς ἀπίστους εἰς συναίσθησιν ἐλθόντας θρηνῆσαι ἐπὶ τῷ κακῶς εἰρηκέναι Χριστιανισμόν. ... ἢ ἀπὸ τοῦ μηκέτι τρέφεσθαι τοῖς ἀναθυμιάμασιν ...) ... τὸ λεῖπον γεῶδες) 101 χρηστέον εἰς ταῦτα τοῖς ἐν Ἡσαίᾳ περὶ τῆς ἡμέρας κυρίου καὶ τοῖς ἐν Ζαχαρίᾳ περὶ τοῦ κόψε σθαι τὰς φυλὰς εἰρημένοις. 103 ἐν δὲ ἀναγωγῇ ἐρεῖς σκοτιζόμενον ἥλιον τὸν διάβολον ἐπὶ πολὺ μὲν μετασχηματιζόμενον ὡς ἄγγελον φωτὸς καὶ πολλοὺς ἀπατήσαντα ὡς ἥλιον, ἐπὶ δὲ συντελείας ἐλεγχθη σόμενον σκότος καὶ ὑποκριτὴν ἀνα τολῆς. σελήνην δὲ οὐ δώσουσαν «τὸ φέγγος» τὴν τῶν πονηρευομένων ἐκκλησίαν, ἐπαγγελλομένην μὲν διδόναι τὸ φῶς, τότε δὲ ἐλεγχθησομένην ἀνατραπέν των αὐτῆς τῶν δογμάτων. τοὺς δὲ ἐν ὑψώμασι λόγων ἐπαιρο μένους «κατὰ τῆς γνώσεως τοῦ θεοῦ» τοὺς πεσουμένους ἀστέρας ἐκ τοῦ ἰδίου οὐρανοῦ. 108 υἱὸν δὲ ἀνθρώπου ἑαυτόν φησιν ὡς ἐνσώματον ἐλευσόμενον ὥσπερ δέ, ὅτε μετεμορφώθη παραλαβὼν τοὺς τρεῖς μαθητάς, νεφέλη φωτεινὴ ἐπεσκίασεν αὐτούς, οὕτως ἐν τῇ δευτέρᾳ παρουσίᾳ ἐνδοξότερον μετα μορφωθεὶς ἐπὶ πλειόνων ἥξει νεφε λῶν, ὡς ἂν οὐ τρισὶν ἀλλὰ πλείοσιν ὁρώμενος. 110 καθὰ καὶ ἀνελήφθη ἐρχόμενος ἐν νεφέλαις, ὡς ἐν ταῖς Πράξεσιν ἔφησεν ὅτι «νεφέλη ὑπέλαβεν αὐτόν, καὶ ἰδοὺ ἄνδρες δύο εἶπον αὐτοῖς· οὗτος ὁ Ἰησοῦς οὕτως ἐλεύσεται, ὃν τρόπον ἐθεάσασθε αὐτὸν πορευόμενον εἰς τὸν οὐρανόν». 112 ἐν δὲ ἀναγωγῇ νεφέλαι, ἐφ' ὧν ἔρχεται ὁ κύριος, αἱ θεῖαι γραφαὶ δεικνύουσαι τὴν ἔνδοξον τοῦ θεοῦ λόγου ἐπιδημίαν 113 συνά γονται δὲ ὑπὸ τῶν ἀγγέλων τοῦ θεοῦ ἤτοι οἱ ἀπὸ τῆς παρουσίας τοῦ Χριστοῦ μέχρι τῆς συντελείας κλητοὶ καὶ ἐκλεκτοὶ ἢ καὶ οἱ ἀπὸ κτίσεως καὶ καταβολῆς κόσμου χαρέντες ἐπὶ τῷ ἰδεῖν τὴν ἡμέραν Χριστοῦ ὡς Ἀβραάμ. 114 τάχα ἐν τῷ μεταξὺ παρὰ τοῖς προ παιδεύουσι τὰ οὐράνια ἀγγέλοις δια τρίβοντες, ἵν' ὑπὸ τελείῳ διδασκάλῳ, λόγῳ <υἱῷ Diehl > θεοῦ, παιδευθέν τες συμβασιλεύσωσιν αὐτῷ. 118 ἄλλως τε συκῇ παραβάλλεται ὁ πᾶς κό σμος, οὗ ἡ συντέλεια προφητεύεται, ἢ ἕκαστος τῶν ἐπὶ τὸ μακαρίως ζῆν ὁδευόντων καὶ τὸ ἰδεῖν τὴν Χριστοῦ λόγου ἔνδοξον ἐσομένην αὐτῷ καὶ τελείαν ἐπιδημίαν. ὡς γὰρ ἡ συκῆ, οὕτω καὶ ὁ κόσμος καὶ ἕκαστος τῶν σῳζομένων νῦν μὲν (ὡς ἐν χειμῶνι) δυνάμει ἔχει φύλλα καὶ καρπούς, ὕστερον δὲ ἐνεργείᾳ 119 τῶν ἐν θέρει φανερωθησομένων. 120 καὶ ὁ χειμασθεὶς δὲ ἐν πειρασμῷ ἐπὶ θέρος ὁδεύει φέρων ἁπαλὸν κλάδον, μὴ σκληρὰν καρδίαν, καὶ αἱ ἐν ἔργοις προκοπαὶ φέρουσι τὰ φύλλα καὶ ἡ τελειότης τοὺς καρπούς (l. καὶ τελειοτάτους καρπούς Diehl). ὡς ἄμπελος δὲ ἀληθινὴ ὁ σωτήρ, οὕτω καὶ συκῆ τὸ ἅγιον πνεῦμα τὸ φέρον τοὺς σωτηρίους καρπούς, 121 τὰ σῦκα τὰ χρηστά, ὧν ἡ παλάθη ἐθεράπευσεν Ἐζεκίαν τὸν βασιλέα. οἱ μὲν πλείους ἀνοίσουσι τὸν λόγον ἐπὶ τὴν καθαίρεσιν τῆς Ἱερουσαλήμ, ἣν εἶδον οἱ καὶ τὸ πάθος τοῦ Χριστοῦ ἰδόντες. λέγει οὖν ὅτι πάντως ἐκ βήσεται τὰ εἰρημένα καὶ μενεῖ ἡ γενεὰ τῶν πιστῶν ... ἢ ἐπεὶ πολύσημος ἐν τῇ γραφῇ ἡ γενεὰ λέξις (δηλοῖ γὰρ καὶ τὸν ἐκ περιτομῆς λαὸν καὶ τὸν ἐξ ἐθνῶν) 122 ἀκουστέον, ὅτι οὐ μὴ παρέλθῃ ἡ ἐν ὄψει τοῦ σωτῆρος τῆς καινῆς διαθήκης γενεὰ οὐδὲ ἐλεύσεται ἐπὶ τὰς ἐπαγγελίας, ἕως οὗ πάντα ἃ εἶπεν ὁ σωτὴρ γένηται. καὶ
ἑκάστῳ δὲ ἡμῶν ταῦτα γενέσθαι μυστικῶς δεῖ, ἐὰν ἀπὸ τῆς διδασκαλίας ἕως τέλους ἐν πᾶσι τις διαρκέσας μείνῃ ἀπαθὴς ἄχρι τῆς ἐνδόξου Χριστοῦ παρουσίας. 123 τοὺς ἐν οὐρανῷ καὶ ἐν γῇ μετωνυμικῶς οὐρανὸν καὶ γῆν λεγομένους διελεύ σεσθαι πᾶσαν τὴν ἑαυτῶν κατά στασιν, ἵνα ἔλθωσιν ἐπὶ τὰ ὑπερέ χοντα. οἱ γὰρ τοῦ σω τῆρος λόγοι ἀεὶ τὰ οἰκεῖα ἐνεργή σουσιν ὡς τέλειοι καὶ οὐκ ἐπιδεχό μενοι βελτίους γενέσθαι παρελθόν τες ὅ εἰσιν. ἀλλ' «ὁ οὐρανὸς μὲν καὶ ἡ γῆ παρελεύσονται, οἱ δὲ λόγοι αὐτοῦ μενοῦσι» λόγοι ὄντες τοῦ δι' οὗ τὰ πάντα ἐγένετο· 124 ὁ γὰρ λόγος τῶν γεγονότων οὐ παρέρ χεται, εἰ καὶ αὐτὰ παρέρχεται. 125 ὃ δὲ λέξει, πρὸ μὲν τῆς οἰκονομίας τὸν Χριστὸν τοῦτο λέγειν, μετὰ δὲ τὴν οἰκονομίαν οὐκέτι, ὅτε «ὁ θεὸς αὐτὸν ὑπερύψωσε καὶ ἐχαρί σατο αὐτῷ ὄνομα τὸ ὑπὲρ πᾶν ὄνομα». 126 ἀπέκρυψεν ὁ υἱὸς εἰπὼν μὴ γινώσκειν εἰς τὸ συμφέρον τῶν μαθητῶν. ἕτερος δέ φησιν, ὅτι ὥσπερ ὁ Παῦλός φησι «τότε καὶ ὁ υἱὸς ὑποταγήσεται τῷ πατρὶ» οὐχ ὡς ἀνυποτάκτου (l. ἂν ὑποτάκ του̣ Diehl) ποτὲ ὄντος, ἀλλ' ὡς μηδέπω τῶν μελῶν αὐτοῦ πάντων τελειωθέν των, οὕτως ἐπεὶ τὸ σῶμα τοῦ Χριστοῦ οὐκ οἶδε τὴν ἡμέραν ἐκείνην ἢ τὴν ὥραν, οὐδὲ αὐτὸς λέγει εἰδέναι ... 127 καὶ κατὰ τὴν τῆς γραφῆς περὶ τοῦ εἰδέναι συνήθειαν καὶ «ὁ φυλάσσων ἐντολὰς οὐ γνώσεται πταῖσμα» ἀντὶ τοῦ οὐ πείσεται· καὶ «τὸν μὴ γνόντα ἁμαρτίαν ἁμαρ τίαν ὑπὲρ ἡμῶν ἐποίησε». τοιοῦτόν τι σημαίνει καὶ τὸ «οὐδὲ ὁ υἱός» καὶ κατὰ τὸ «ἔγνω Ἀδὰμ Εὔαν τὴν γυναῖκα αὐτοῦ» 128 νῦν μὲν προπαρασκευάζει τὴν γνῶσιν τῆς ἡμέρας καὶ ὥρας τοῖς κληρονό μοις· τῆς ἐπαγγελίας τῆς ἀφ' οὗ «ἑαυτὸν ἐκένωσεν», ἵνα ἅπαντες δι' οὓς ἀνέλαβε τὴν τοῦ «δούλου μορφήν», γνῶσι τὰ τῆς ἡμέρας καὶ ὥρας, «ἃ ὀφθαλμὸς οὐκ εἶδε καὶ οὖς οὐκ ἤκουσε καὶ ἐπὶ καρδίαν ἀνθρώπου οὐκ ἀνέβη, ἃ ἡτοίμασεν ὁ θεὸς τοῖς ἀγαπῶσιν αὐτόν». 130.30 τὸ γὰρ ἑκάστου τῆς ἐξόδου τέλος μόνος οἶδεν ὁ θεὸς καὶ ὁ πνεῦμα 131 θεοῦ ἔχων, ὡς Σαμουὴλ τοῦ Σαοὺλ (I. Regn.28,19) καὶ Ἡλίας τοῦ Ὀχοζίου. 132 ἢ δύο ἐν τῷ ἀγρῷ τῷ ἡγεμονικῷ, ὅ τε τοῦ σπουδαίου νοῦς καὶ ὁ τοῦ φαύλου, καὶ τῶν ἀληθουσῶν ἐν τῷ βαρεῖ μυλῶνι τοῦ κόσμου ψυχῶν ἔνθα ἡ μὲν καλὴ καὶ ἀγαθὴ παραλαμβάνεται, ἡ δὲ φαύλη ὡς ἀναξία ἀφίεται. δύναται δὲ σημαίνε σθαι καὶ τὰ δύο ἐπὶ μιᾶς ὕλης σώματα, ὧν τὸ μὲν τοῦ δικαίου ὁ ἕτερός ἐστι τῶν ἐπὶ τῆς μιᾶς κλίνης ὁ παραλαμ βανόμενος, τὸ δὲ τοῦ ἀδίκου ὁ ἕτερος καὶ ἀφιέμενος. καὶ τὸ μὲν σῶμα ὡς ἀσθενὲς ἐπὶ κλίνης ἐστὶν κἂν παρα λαμβάνηται, ἡ δὲ ψυχὴ διὰ πολλῶν, <ὧν κλ> ἀνέχεται ἐν τῷ βίῳ, ἀλήθει ἐν τῷ μυλῶνι τοῦ κόσμου. 133 τού των οὖν τῶν ἑξῆς οὐχ ὡς περὶ τῆς καθολικῆς, ὡς δὲ περὶ τῆς ἑκάστου συντελείας μάλιστα ἐκληπτέον τὸν λόγον. οὗτοι γὰρ ἤκουσαν γρηγορεῖν, ὧν μακρὰν τὸ καθολικώτερον ἦν, διὰ τὴν ἐσομένην ἐν αὐτοῖς ἐπιδημίαν τοῦ λόγου, οὔπω ὡς ἔμελλεν ἔσεσθαι γενομένην ἐν αὐτοῖς. 134 καὶ ὁ μὲν κύριος ἐλθὼν εἰσέρχεται εἰς οἰκίαν ψυχὴν οἰκοδεσπότης νοῦ(ς), ὁ δὲ κλέπτης ἀντικείμενος διορύσσων τὰς φυσικὰς ἐννοίας τῆς ψυχῆς, ἃς ᾠκοδόμησεν ὁ λόγος, καὶ ἀνατρέπων, ἵνα σκυλεύσῃ, τὸν νοῦν. 135 καὶ πᾶς δέ, ὃν γρηγοροῦντα ὁ λόγος (εἰ καὶ μηδέπω ὡς ἥλιος, ἀλλ' ὡς λύχνος) φωτίζει, 136 ἐπιτηρεῖν ὀφείλει καὶ τὸν λύχνον τοῦ κυρίου 137 ἐπὶ δύσει, εἴτε ἐν τῇ ἐξόδῳ τοῦ βίου, εἴτε καθ' ἣν συντέλεια τοῦ αἰῶνος τούτου γίνεται αὐτῷ. τάχα δὲ μετὰ τὸν κλέπτην ἔρχεται ὁ κύριος· ἐπ' ἐκεῖνον δὲ ἔρχεται, οὗ ὁ κλέπ της γρηγοροῦντος ἀπέσχετο. 138 ὅρα δὲ εἰ μὴ καὶ τοὺς τὰ τοιαῦτα ἐγχειρισθέντας ἐπισκόπους καὶ διδασκάλους δυσωπεῖ ὁ λόγος. 140 τὸ παρὰ τοῦ Δανιὴλ εἰρημένον πρὸς θάτερον τῶν κατει πόντων τῆς ἁγίας Σωσάννης πρεσ βυτέρων «ἤδη γὰρ ὁ ἄγγελος τοῦ θεοῦ λαβὼν φάσιν παρὰ τοῦ θεοῦ σχίσει σε μέσον» [ἑρμηνεύων Ὠριγένης λέγει] γενήσεσθαι πάντως αὐτῷ τοῦτο ἐν τῇ κρίσει κατὰ τὸ εἰρημένον ὑπὸ τοῦ κυρίου, ὅτι «καὶ διχοτομήσει αὐτόν». 144 διχοτόμησις ὅτι (l. διχοτομήσει δὲ ὅτε Diehl κλ) «τὸ πνεῦμα ἐπιστρέφει πρὸς τὸν θεὸν ὃς ἔδωκεν αὐτό», ἡ δὲ ψυχὴ μετὰ τοῦ λεγομένου ἐν τῷ εὐαγγελίῳ σώματος ἄπεισιν «εἰς γέενναν». κλαίουσι τοίνυν ἀνθ' ὧν ἐγέλων,
145 βρύξουσι δὲ τοὺς ὀδόντας λογιζό μενοι τὸ τέλος τοῦ πόνου καὶ τὴν ὑπερβολὴν τῆς κολάσεως οἱονεὶ θέ λοντες αὐτὰ γενναίως φέρειν. δέκα παρθένους εἶναί φησι τὰς ἐν ἑκάστῃ ψυχῇ αἰσθήσεις ἀποστάσας τῆς εἰδωλολατρείας τῷ παραδέξασθαι «εἴτε προφάσει εἴτε ἀληθείᾳ» τὸν τοῦ θεοῦ καθαρὸν λόγον καὶ παρθενοποιηθείσας. ... αἳ καὶ ἀντανακολουθοῦσαι ὡς αἱ ἀρεταὶ τῇ ὑποστάσει τοῦ Χριστοῦ (var. lect. ὁ Χριστός). εἰσὶ δὲ αἵ τε κοινῶς νοούμεναι καὶ αἱ ἐν Παροιμίαις κείμεναι, διὸ καὶ ἐν τῇ πεντάδι οὐχ αἳ μὲν μωραὶ αἳ δὲ φρόνιμοι, ἀλλ' εἰ μία καὶ πᾶσαι. ... λαμπάδες δὲ τὰ ὄργανα τοῦ καλῶς καὶ κατὰ λόγον 147 βιοῦντος ἢ ἐναντίως. ἐξῆλθον δὲ εἰς ἀπάντησιν αἱ παραδεξάμεναι τὸ περὶ Χριστοῦ καὶ ἐκκλησίας μυ στήριον· ἐξίασι γὰρ ἀπὸ τῆς τοῦ κόσμου πλάνης πρὸς τὸν ἑτοίμως ὁρμῶντα πρὸς αὐτάς. ... ἔλαιον ὁ ἐπιχεόμενος λόγος τοῦ ψυχικοῦ, τοῦ τὴν ἀγαθὴν πρᾶξιν ἐργαζο μένου ... καθεύδουσιν οἱ ἀπαν ιστάμενοι τοῦ ζωτικοῦ τόνου· οὐκ ἀπολλύουσι γοῦν τὰς λαμπάδας αἱ φρόνιμοι οὐδὲ ἀπροσεκτοῦσι περὶ τὴν τήρησιν τοῦ ἐλαίου. ἐμβοῶσιν οἱ ἄγγελοι ταῖς κοιμωμέ ναις (κοιμωμένων Diehl) αἰσθήσεσι διεγείροντες αὐτάς, τουτ έστι τὰ «λειτουργικὰ πνεύματα εἰς διακονίαν ἀποστελλόμενα διὰ τοὺς μέλλοντας κληρονομεῖν σωτηρίαν». 149 πωλοῦσι δὲ τὸ ἔλαιον οἱ διδάσκοντες μισθοῦ προσεδρίας, προσοχῆς, φιλομαθίας, σπουδῆς, φι λοπονίας. πολλοὶ γάρ εἰσιν, οἳ αὐτάρκη μὲν πρὸς τὴν χρῆσιν τῆς πολιτείας ἔχουσι λόγον, οὐ μὴν ὥστε καὶ ἑτέρους διδάξαι. ὁ δὲ μὴ ἐν καιρῷ τὸ λογικὸν ἔλαιον κτώμενος ἀπόλλυσιν 150 ὄντως τὸ συνεισελθεῖν εἰς τοὺς γά μους τῷ νυμφίῳ· ὁποῖοί εἰσιν οἱ πρὸς τὴν ἔξοδον μαν θάνειν ἀρξάμενοι. ... κόσμος λαμπά δων ἡ κατὰ τὰς αἰσθήσεις εὐαγγελικὴ χρῆσις, ὀφθαλμῶν ἐπὶ τῷ θαυμά ζειν τὸν πεποιηκότα καὶ μύειν «ἵνα μὴ ἴδωσιν ἀδικίαν», ἀκοῆς μὴ παρα δεχομένης μάταιον μηδὲ «κρίσιν αἵ ματος», τοῦ δὲ Ἰησοῦ λόγους, γεύσεως ἐσθιούσης Χριστὸν κύριον, ὀσφρήσεως Χριστοῦ εὐωδίας (II. Cor. 2,15) ἀπολαυούσης καὶ τοῦ ἐκκε νωθέντος μύρου (Cant. 1,3), ἁφῆς 151 ἁπτομένης τοῦ λόγου ὡς Ἰωάννης λέ γει «αἱ χεῖρες ἡμῶν ἐψηλάφησαν περὶ τοῦ λόγου τῆς ζωῆς» (. Joh. 1,1). συμπέρασμα δὲ τοῦ λόγου, παντὶ καιρῷ παρεσκευάσθαι πρὸς τὴν ἔξοδον. 156.10 μὴ θαύμαζε δὲ εἰ ἕνεκα τοῦ μὴ διδάξαι τὸν λόγον τοιαῦτά τις πείσεται· Παῦλος γὰρ λέγει· «οὐαί μοι γάρ ἐστιν ἐὰν μὴ εὐαγγελίζωμαι». ... ὅθεν καὶ οὐχ οἱ δοῦλοι πρὸς τὸν κύριον, ἀλλ' ἐκεῖνος ἔρχεται, ἵνα κρίνας τὸ κατ' ἀξίαν ἀποδῷ. 159 καὶ ἃ σπείρει ὁ δίκαιος «εἰς τὸ πνεῦμα», ἐξ οὗ «θερί ζει ζωὴν αἰώνιον», θεοῦ ἐστι κτῆμα. 160 πάλιν ὁ δίκαιος «ἐσκόρπισεν, ἔδωκε τοῖς πένησιν»· ταῦτα δὲ συνάγει ὁ κύριος εἰς ἑαυτὸν λογιζόμενος· «ἐπείνασα γὰρ καὶ ἐδώκατέ μοι φαγεῖν», τὰ εἰς μικροὺς γενόμενα εἰς ἑαυτὸν συνάγων. 161 σπείρωμεν γοῦν καὶ ἀναφέρωμεν αὐτῷ δεκάτας καὶ ἀπαρχάς. πονηρὸς οὖν ἐπειδὴ μηδεὶς ἀπέλαυσεν οὗ ἔσχεν ἀργυρίου τῶν δυναμένων συνεξετά σαι αὐτῷ τὰ θεῖα μυστήρια. ὀκνηρὸς δὲ ἐπεὶ ἐδειλίασεν ἐργάσασθαι. τραπεζῖται δὲ οἱ ἀκροαταὶ οἱ τὰ μὲν καλὰ κατέ χοντες δόγματα, τῶν δὲ φαύλων ἀπεχόμενοι. ἀργύρια τοίνυν τοῦ κυρίου εἰσὶ τὰ ἔχοντα τὴν βασιλικὴν τοῦ θεοῦ μορφὴν καὶ τὴν εἰκόνα τοῦ λόγου αὐτοῦ. 162 οἷον πίστιν ἔχοντι τὴν ἐκ τοῦ ἐφ' ἡμῖν δοθήσεται χάρισμα πίστεως, καὶ ἁπλῶς τῷ ἔχοντί τι τῶν ἐκ κα τασκευῆς φυσικῆς ἐνυπαρχόντων αὐτῷ βελτιωθὲν προσοχῇ καὶ ἐπι μελείᾳ τὸ ἐνδέον ἀπὸ θεοῦ δοθήσε ται. 163 σκότος δὲ ἐξώτερόν φησιν, ἔνθα οὐδεὶς φωτισμός ἐστιν, τάχα μὲν οὐδὲ σωματικός, πάντως δὲ οὐδεμία ἐπισκοπὴ θείου φωτός. εἰ δὲ τὸ σκότος ἐπάνω τῆς ἀβύσσου, αὕτη δὲ ἔξω τοῦ κόσμου, ὥς φασί τινες, κατὰ τοῦτο οἱ ἀνάξιοι τοῦ παντὸς κόσμου ἐκ βάλλονται εἰς τὴν ἄβυσσον ἐκείνην, οὐδενὸς φωτίζοντος τὰ ἔξω τῆς τοῦ παντὸς κόσμου κατασκευῆς. 166 πρόβατα δὲ καλεῖ τοὺς ἁγίους διὰ τὸ ἥμερον ... τοὺς δὲ ἀσεβεῖς ἐρίφους διὰ τὸ πη δητικόν. 171 καλεῖ δὲ αὐτοὺς κα τηραμένους οὐκ ἀπὸ τοῦ πατρός· τὰ γὰρ ἴδια αὐτῶν ἔργα ποιεῖ αὐτοὺς ἐπικαταράτους. 178 δοκεῖ μέν τισι μία εἶναι καὶ ἡ αὐτὴ παρὰ τοῖς εὐαγγελισταῖς ἅπασιν. 180 τάχα μὲν εἴποι τις
τέσσαρας εἶναι τὰς γυναῖκας περὶ ὧν ἀνέγραψαν οἱ εὐαγγελισταί. ἐγὼ δὲ μᾶλλον προστίθημι τῷ τρεῖς αὐτὰς εἶναι, καὶ μίαν μὲν περὶ ἧς ἀνέ γραψε (ἀνέγραψαν Koe) Ματθαῖος καὶ Μᾶρκος ὡς κλἐν πολλοῖς ἄλλοις συνᾴδοντες τῆς εὐαγγελικῆς γραφῆς, ἑτέραν δὲ περὶ ἧς ὁ Λουκᾶς, διαφέρουσαν δέ τινα τῶν προειρη μένων, περὶ ἧς ὁ Ἰωάννης· εἰ γὰρ καὶ ἐν Βηθανίᾳ ἀνέγραψαν τὰ κατὰ τὴν γυναῖκα γενόμενα, Ματθαῖος καὶ Μᾶρκος ἐν οἰκίᾳ Σί μωνος τοῦ λεπροῦ διηγήσαντο τὰ περὶ τούτων ἀπηντηκέναι, Ἰωάννης δέ φησιν ὅτι «πρὸ ἓξ ἡμε ρῶν τοῦ πάσχα ἦλθεν Ἰησοῦς εἰς Βηθανίαν, ὅπου ἦν Λάζαρος ὃν ἤγειρεν ἐκ νεκρῶν» καὶ τὰ ἑξῆς. 189 ἕτερος δέ φησι· «πρὸ μιᾶς τῶν ἀζύμων», ἡμέρας μνημονεύσας ἐκείνης, καθ' ἣν ἐν τῇ ἑσπέρᾳ τὸ πάσχα ἔμελλε θύεσθαι κτl. 191 οἱ δὲ λοιποὶ μαθηταί, εἰ καὶ καθαρὸν εἶχον τὸ συνειδός, ἀλλ' οὖν ἐκείνῳ μᾶλλον ἢ ἑαυτοῖς πιστεύοντες ἠγωνίων. 192 ἐνόμιζε γὰρ ὅτι ἔλαθεν τὸν κύριον κτl. «τὸ δὲ τῆς λύπης πάθος ἢ (l. και`̣ Diehl) τῆς ἀδημονίας οὐ περὶ αὐτὴν γένοιτ' ἂν τὴν θείαν φύσιν· παντὸς γὰρ ἐπέκεινα πάθους ἐστί. θελῆσαι δέ φαμεν τὸν σαρκω θέντα λόγον καὶ τῶν τῆς ἀνθρω πότητος καθικέσθαι μέτρων κτλ. 219. φασὶ δέ τινες ὅτι εἶχέ τι αἰδοῦς πρὸς τὸν διδάσκαλον ὁ Ἰούδας. 2 τούτῳ τῷ ὀνόματι οὐδένα οἴδαμεν τῶν ἀστείων καλού μενον· καὶ γὰρ καὶ ὁ μὴ ἔχων ἔνδυμα γάμου οὕτω ἐκλήθη· «ἑταῖρε, πῶς εἰσῆλθες ὧδε;» καὶ πρὸς τὸν γογ γύσαντα ἐργάτην λέλεκται· «ἑταῖρε, οὐκ ἀδικῶ σε». 222 ταῦτα δὲ εἶπεν, ἵνα μὴ οἰηθῶσιν ὅτι ἄκων ἔπαθεν. 227 καὶ οἱ δύο οὗτοι συμφωνήσαντες ψευδῆ εἶπον· οὐ γὰρ εἶπεν ὁ κύριος, ὅτι λύω τὸν ναόν, ἀλλὰ «λύσατε», καὶ οὐκ εἶπε «λύσατε τὸν ναὸν τοῦ θεοῦ», ἀλλὰ «λύσατε τὸν ναὸν τοῦτον», περὶ τοῦ ἰδίου σώματος λέγων, οἱ δὲ Ἰουδαῖοι καὶ (l. ὡς̣ Kl) ψευδῆ οὖσαν ταύτην τὴν φωνὴν ἐδέξαντο. 229 ἄλλο τί ἐστιν ὁ ὅρκος παρὰ τὸν ἐξορκισμόν· οἱ γὰρ δαίμονες πνεύματα ἀόρατα ὄντες ἐξορκίζονται, ἵνα ἐξομολογή σωνται. σὺ δέ, ὦ Καϊάφα, ἑώρας τὸν Ἰησοῦν ἑστῶτα καὶ χωρὶς ἐξορ κισμοῦ ἐπιτάσσοντα τοῖς δαίμοσι 230 καὶ τοιαύτην ἐξουσίαν τοῖς μαθηταῖς χαρισάμενον. ἐπεὶ οὖν οὐ γνησίως αὐτὸν ἐπηρώτη σεν, ἀρνήσασθαι μὲν ἑαυτὸν οὐκ ἐδύνατο ὁ Χριστὸς υἱὸν εἶναι τοῦ θεοῦ, ἀλλ' οὐδὲ διὰ τὴν προπέτειαν τοῦ ἐρωτῶντος ἀπεκρίθη. 233 δεικνὺς αὐτοῦ τὴν ἀσχημοσύ νην (τὴν γύμνωσιν τῆς ψυχῆς) καὶ σύμβολον τοῦ διερρῆχθαι τῆς πα λαιᾶς ἀρχιερωσύνης τὸ ἔνδυμα. 236.30 εἰ δὲ μηδεὶς δύναται εἰπεῖν «κύριον Ἰησοῦν, εἰ μὴ ἐν πνεύ ματι ἁγίῳ», «οὔπω» δὲ «ἦν πνεῦ 237 μα ἅγιον, ὅτι Ἰησοῦς οὐδέπω ἐδοξάσθη», οὐχ οἷόν τε ἦν οὐδὲ Πέτρον ὁμολο γῆσαι, διὸ οὐδὲ ἐγκαλεῖται. πρὸς γοῦν τοὺς ὁμολογοῦντας λέγει ὁ σωτήρ· «οὐχ ὑμεῖς ἐστε οἱ λαλοῦν τες, ἀλλὰ τὸ πνεῦμα τοῦ θεοῦ τὸ λαλοῦν ἐν ὑμῖν». ἐν δὲ τῇ αὐλῇ τοῦ ἀποκτιννύντος γράμματος ἔτι ὢν καὶ ἐν Ἰουδαϊκαῖς παραδόσεσι καὶ ἐντάλ μασι καὶ διδασκαλίαις ἀνθρώπων οὐχ ὁμολογεῖ Χριστόν. τήρει δὲ ὅτι ἡ δευ τέρα ἄρνησις οὐκ ἔξω τοῦ πυλῶνος, ἀλλ' ἐν αὐτῷ. 238 αἱ οὖν τρεῖς ἀρνήσεις ἐν νυκτὶ καὶ πρὶν ἐπιστῆναι τὸ ση μεῖον τῆς ἡμέρας τὸ διανιστᾶν ἐξ ὕπνου πεφυκός. τάχα δὲ εἰ μετ' ἀλεκτοροφωνίαν ἠρνεῖτο, ὅτε λέγεται «ἡ νὺξ προέκοψεν, ἡ δὲ ἡμέρα ἤγγι κεν», ἀσύγγνωστος ἦν. τάχα δὲ καὶ ὁ «τὸ πνεῦμα τῆς χάριτος» ἐνυβρίσας οὐχ ἁρμόζει Πέτρῳ· 239 οὐ γὰρ ἦν «πνεῦμα». 240 ἀλλὰ καὶ ὁ γνοὺς τὸ «ἐγὼ δοῦλος σὸς καὶ υἱὸς τῆς παι δίσκης σου» ἔξω γίνεται τῆς ἀρνεῖ σθαι Χριστὸν ποιούσης παιδίσκης. ὁ τοίνυν ἀκούσας τὸ «ἰδοὺ δὴ εὐλογεῖτε τὸν κύριον πάντες οἱ δοῦλοι κυρίου οἱ ἑστῶτες ἐν οἴκῳ κυρίου, ἐν αὐλαῖς οἴκου θεοῦ ἡμῶν» κτl. ἵνα δὲ καὶ τῆς ἄλλης παιδίσκης ἀποστῶμεν, νοήσωμεν τὸ «ὡς ὀφθαλμοὶ παιδίσκης εἰς χεῖρας τῆς κυρίας αὐτῆς, οὕτως οἱ ὀφθαλ μοὶ ἡμῶν πρὸς κύριον τὸν θεὸν ἡμῶν». 241 ἐν τούτοις ὁ Πέτρος ἐξελθὼν ἀπὸ τῶν ἀρνεῖσθαι ποιούν των αὐτὸν ἐκ τῆς ἐν τῷ ἡμαρτηκέναι πικρότητος πικροποιὸν ἐποιήσατο ἐν τῇ μετανοίᾳ τὸν κλαυθμόν. οἱ μὲν Χριστοῦ μα θηταὶ νυκτὸς σκανδαλίζονται, οὗτοι δὲ οὐκ ἐν σκότει προσέχοντες (l. προσκόπτοντες Kl) διὰ τὸ περιέχον, ἀρχομένης δὲ αὐτοῖς ἡμέρας ἐν ἀπροσεξίᾳ ἁμαρτάνοντες οὐ συγ γνωστοί. 242 πεπλάνηνται δὲ καὶ
οἰόμενοι θανα τώσαντες τὸν Ἰησοῦν σβέσαι αὐτοῦ τὴν διδασκαλίαν καὶ παύσειν τοὺς πιστεύοντας. αὐτοὶ μὲν οὖν ἔδησαν τὸν «λέγοντα τοῖς ἐν δεσμοῖς ἐξέλθετε» καὶ τοῖς πεπεδημένοις «λύεσθε», πληροῦντες τὴν λέγουσαν προφητείαν «δήσωμεν τὸν δίκαιον ὅτι δύσχρηστος ἡμῖν ἐστιν» (Jes. 3,10). αὐτὸς δὲ εἰπὼν «διαρρήξωμεν τοὺς δεσμοὺς αὐτῶν» λέγει καὶ τὰ ἑξῆς ἐν τῷ ψαλμῷ. 244 ἀλλ' οὖν τὸ ἐν αὐτῷ λεῖμμα τῶν Χριστοῦ λόγων ἐνίκησε τὴν φιλαργυρίαν. διὸ οὐ μετὰ τὴν ἀνά στασιν αὐτοῦ οἷον ἐκβιαζόμενος, πρὸ δὲ τῆς ὑπὸ Πιλάτου κατακρίσεως τὴν μετάνοιαν δείκνυσιν. τάχα δὲ καὶ ἰδὼν τὸν Ἰησοῦν παραδοθέντα Πιλάτῳ ὑπε μνήσθη ὅτι καὶ τοῦτο εἰρήκει ὁ Ἰησοῦς καὶ ὅτι ἀναστήσεται. 245 ἀπήγξατο μὲν εἰ καὶ διαπύρως μετανοῶν, «ἀλλ' οὐ κατ' ἐπίγνωσιν» ... ἴσως δὲ ᾠήθη προλαβὼν τὸν Ἰησοῦν τεθνηξόμενον καὶ ὑπαντήσας αὐτῷ ἱκετεύειν γυμνῇ τῇ ψυχῇ ὁμο λογῶν τὴν καθ' ἑαυτοῦ κρίσιν, ὡς δεχθῆναι αὐτοῦ τὴν ἐξομολόγησιν. ... οὐδὲ μνησθεὶς μεθ' ὅσας περιστάσεις Ἰὼβ λέγει «εἰ γὰρ ὄφελον ἐμαυτὸν χειρώσα σθαι ἢ δεηθείς γε ἑτέρου καὶ ποιήσει μοι τοῦτο», ἅτινα τὸ ὁπωσοῦν ἐξάγειν ἑαυτὸν τοῦ βίου ἀναιρεῖ. διὸ οὐ μετὰ τὴν ἀνάστασιν αὐτοῦ οἷον ἐκβιαζόμενος, πρὸ δὲ τῆς ὑπὸ Πιλάτου κατακρίσεως τὴν μετάνοιαν δείκνυσιν. 246 ἐπειδὴ μήπω κατα κέκριτο ὑπὸ Πιλάτου ὁ Ἰησοῦς, «ὁ παραδιδοὺς αὐτὸν» Ἰούδας οὐ νο μίζων θανάτου ψῆφον ἐξοίσειν κατ' αὐτοῦ τοὺς ἀρχιερεῖς καὶ προγνοὺς τοῦτο γεγονὸς ἐν συμβουλίῳ δυνάμει εἶδεν τὸν Ἰησοῦν δι' ὅλου κατα κριθέντα. ἤτοι ἐπὶ τὸν Ἰούδαν ἀναφέρεται τὸ «κατεκρίθη» αἰσθόμενον οἷον κακὸν ἦν ὑπὸ θεοῦ καταδικασθείς ἢ ὁ «μετὰ τὸ ψωμίον εἰσελθὼν εἰς αὐτὸν σατανᾶς», παρὼν αὐτῷ, ἕως Ἰησοῦς παρεδόθη Πιλάτῳ, «ἀπέστη ἀπ' αὐτοῦ ἕως καιροῦ», ὡς χωρῆσαι τὴν μεταμέλειαν ... 247 φησὶ δὲ «ἥμαρτον παραδοὺς αἷμα ἀθῷον» οἰόμενός τι ἀνύσειν. διὸ ἀκούσας ὅτι «τί πρὸς ἡμᾶς; σὺ ὄψει» ῥίπτει τὸ ἀργύριον καὶ ἀπάγχεται μὴ φέρων «τὴν περισσοτέραν λύπην». ... καὶ γέγονε πνικτι κὸς καὶ ἀκάθαρτος ἀπομείναντος τῇ σαρκὶ τοῦ αἵματος. καὶ τάχα δευτέρῳ κακῷ «τῇ περισσοτέρᾳ λύπῃ» κατα ποθεὶς τοῦτο ποιεῖ, οὐ ζητήσας ὀρθῶς «τόπον μετανοίας» ... ὅρα δὲ εἰ μεῖζόν τι περὶ τοῦ σωτῆρος ἐννοῶν ἐκεῖ ἔρριψε τὰ ἀργύρια. ... ὁ δὲ Ἰησοῦς ἠρέμα ὑπαι νιττόμενος τὸ ναὶ ὡς πάντων ἀνθρώ πων βασιλεὺς ἔφη τὸ «σὺ λέγεις». ὡς ἐπὶ δημοσίῳ ἐγκλήματι παραδοθέντα αὐτὸν ἐρωτᾷ ὁ Πιλᾶτος λέγων «σὺ εἶ ὁ βασιλεὺς τῶν Ἰουδαίων;» ζητή σεις εἰ μυκτηρίζων ἢ ἀμφιβάλλων οὕτως ἐρωτᾷ. ... ἐπεὶ ὁ μὲν ἀρχιερεὺς διστα <κ>τικῶς ἠρώτησε λέγων· «εἰπὲ ἡμῖν, εἰ σὺ εἶ ὁ Χριστός», Πιλᾶτος δὲ ἀποφαντικῶς. ὅρα δὲ εἰ μὴ τὸ μὲν «σὺ εἶπας» τῷ ἀρχιερεῖ λεγόμενον τὸν δισταγμὸν αὐτοῦ λεληθότως ἐλέγχει, τὸ δὲ «σὺ λέγεις» τῷ Πιλάτῳ τὴν ἀπό φασιν αὐτοῦ κυροῖ ... 252 διὰ τὸ ἀμετάτρεπτον αὐτῶν οὐδὲν αὐτοῖς ἀντιφθέγγεται, καλῶς δὲ οὐδὲ τῷ Πιλάτῳ ἀπεκρίθη, ὅτι ἀμφιβάλλει εἰ χρὴ αὐτὸν πρὸς τὰς ἀδίκους κατηγορίας ἀπολογεῖ σθαι καὶ ὅτι διχογνώμων ἐστὶ περὶ αὐτόν. 253 δῆλον γὰρ ἦν ὅτι, εἰ ἀπελογήσατο καὶ παρέστησεν ἑαυτὸν οὐδενὶ ἔνοχον ἐγκλήματι, ἀπέλυσεν ἂν ὁ δικαστὴς αὐτὸν λαβὼν ὁδὸν τοῦ χρηστὰ περὶ αὐτοῦ ἀποφήνασθαι· ὅθεν καὶ ὁ ἡγεμὼν «ἐθαύμαζεν» αὐτόν, πῶς δυ νάμενος εἰπεῖν πολλὰς ἀπολογίας ἐσιώπα ... οὐχ ἁπλῶς δὲ θαυμάζει, ἀλλὰ καὶ «λίαν»· τάχα μὲν διὰ τὸ ἄτρεπτον αὐτοῦ καὶ ἀτάραχον πρὸς θάνατον καὶ τὸ ἐν τούτοις γαληνὸν τοῦ προσώπου, τάχα δὲ ἐθαύμαζε καὶ τὴν ὑπὲρ ἄνθρωπον μακροθυμίαν. εἰκὸς ἄρτι ὑποσπόνδων γενομένων Ῥω 254 μαίοις Ἰουδαίων τὸν (l. το`̣ Kl) κεχαρισμένον αὐτοῖς ἐν τῇ ἑορτῇ συγχωρεῖσθαι. καὶ Σαοὺλ δὲ συγχωρήσας τῷ λαῷ τὸν Ἰωνάθαν δηλοῖ πά τριον αὐτοῖς τὸ τοιοῦτο. 255 παλαιοῖς δὲ πάνυ ἀντιγράφοις ἐντυ χὼν εὗρον καὶ αὐτὸν τὸν Βαραββᾶν Ἰησοῦν λεγόμενον. οὕτως γοῦν εἶχεν ἡ τοῦ Πιλάτου πεῦσις ἐκεῖ· «τίνα θέλετε τῶν δύο ἀπολύσω ὑμῖν, Ἰησοῦν τὸν Βαραββᾶν ἢ Ἰησοῦν τὸν λεγόμενον Χριστόν;» 257 ὅτι γὰρ φθόνῳ παρεδόθη, καὶ Πιλάτῳ δῆλον ἦν. ἄλλως τε δὲ προνοίας ἔργον τὸ ὄναρ, οὐ λεγόμενον μὲν τί ἦν, δεικνύον δὲ ὅτι οὐχ ἵνα μὴ πάθῃ ὁ Ἰησοῦς
ἐδείχθη, ἀλλ' ἵνα σωθῇ ἡ γυνή. μακαρία δὲ ἀπέχουσα ἐν ὀνείροις τὸ παθεῖν, ἵνα μὴ ὑπερπάθῃ. 258 εἰ δὲ σύμβολόν ἐστιν αὕτη τῆς ποτε ὑπὸ Πιλάτου κυριευομένης ἀπὸ τῶν ἐθνῶν ἐκκλησίας καὶ οὐκέτι οὔσης αὐτῷ ὑποχειρίου διὰ τὴν εἰς Χριστὸν πίστιν, ζητήσεις· ἀλλόφυλος γὰρ ἡ γυνή. 259 ὡς ἀφοσιούμενος τὸ πρᾶγμα τοῦτο ἐποίησεν ὁ Πιλᾶτος δίκαιον λέγων τὸν σωτῆρα. παρὰ δὲ τὰ νῦν ἔθη Ῥωμαίων ἐνίψατο τὰς χεῖρας, ἴσως Ἰουδαϊκὸν ἔθος ποιῶν. 260 εἰκὸς δὲ κατ' ἀρχὰς τῆς Ῥωμαϊκῆς βασιλείας τὴν στρατιωτικὴν ἐπιστήμην οὔπω τὴν πρέπουσαν τάξιν ἔχειν, διὸ παρὰ τὰ <νῦν κλ> Ῥωμαίων ἔθη συνάγεται ἐπ' αὐτὸν ἡ σπεῖρα καὶ ποιεῖ τὰ γεγραμμένα, διὰ τὸ ἀκοῦσαι αὐτὸν βασιλέα χλευ αστικῶς ταῦτα ποιοῦντες. εἰ δὲ ἡ σπεῖρα σύμβολον τῆς στρατιᾶς τοῦ πονηροῦ καὶ εἰ ὑπὸ τῶν ἀοράτων βασιλειῶν ἐνηργοῦντο (#5 ταῦτα Koe) ἀγνοουσῶν τὴν οἰκο νομίαν, ζητήσεις· 261 «εἰ γὰρ ἔγνωσαν, οὐκ ἂν τὸν κύριον τῆς δόξης ἐσταύρωσαν» φησὶν ὁ ἀπόστολος. μὴ νοοῦντες ἃ ἐποίουν. ὁ «στέφανος» δὲ ὁ «ἐξ ἀκανθῶν» αἱ ὑπὸ μεριμνῶν τοῦ βίου συμφυεῖσαι ἁμαρτίαι, 262 ἃς ἀναλίσκει τῇ ἑαυτοῦ κεφαλῇ ὡς θεός. ἣν λαβὼν ἀφ' ἡμῶν ὁ Χριστὸς αὐτὸς μὲν οὐκ ἐβλάβη, ἐποί ησε δὲ ἰσχυράν, πολὺ τῆς προτέρας στερροτέραν. ἀντέδωκε δὲ ἡμῖν σκῆπ τρον οὐρανῶν βασιλείας. 263 κατὰ μὲν τοὺς τρεῖς Σίμων βαστάζων ἀναφέρεται τὸν Ἰησοῦ σταυρόν, κατὰ δὲ Ἰωάννην ἑαυτῷ βαστάζων ὁ Ἰησοῦς αὐτόν. εἰ δὲ γέγονε κατὰ τὸ ῥητὸν ἀμ φότερα, ζητήσεις, καὶ τί πρότερον, πότερον τὸ τέλος τοῦ βαστάζειν τὸν σταυρὸν Ἰησοῦς ἔλαβεν ἢ Σίμων· εἰκὸς γὰρ μηδενὸς θελήσαντος βαστά σαι τὸν σταυρὸν οὗτος ἔσωθεν πρῶ τον ἐβάστασεν αὐτόν, ἐν δὲ τῇ ὁδῷ ἐπέθηκαν αὐτὸν ἐπὶ Σίμωνα, 264 οὐ συντυχικῶς μὲν ἀγγαρευθέντα, προ ορισθέντα δὲ ὑπὸ θεοῦ διακονῆσαι τῷ σταυρῷ Ἰησοῦ, ἐν ᾧ «κόσμος ἐσταύρωται» τοῖς ἁγίοις «καὶ» οἱ ἅγιοι «κόσμῳ». ἐπεὶ δὲ Κυρήνη τῆς Πενταπόλεώς ἐστιν, τροπικῶς φασιν τὰς <εʹ Diehl> αἰσθήσεις βαστάζειν τὸν τῆς οἰκο νομίας σταυρόν. καὶ ἐπεὶ Σίμων ἑρμηνεύεται ΥΠΑΚΟΗ, ὁ τῆς ὑπακοῆς ἐπώνυμος αἴρει αὐτόν. 265 περὶ τοῦ κρανίου τόπου ἦλθεν εἰς ἐμέ, ὅτι Ἑβραῖοι παραδιδόασι τὸ σῶμα τοῦ Ἀδὰμ ἐκεῖ τετάφθαι, ἵν' ἐπεὶ ἐν τῷ Ἀδὰμ πάντες ἀποθνῄσκομεν, ἀναστῇ μὲν ὁ Ἀδάμ, ἐν Χριστῷ δὲ πάντες ζῳοποιηθῶμεν. 266 τὸν γὰρ οἶνον μετὰ χολῆς ἔφη Ματθαῖος γευσάμενον μὴ θελῆσαι πιεῖν, μὴ γεύσασθαι δὲ τὴν ἀρχὴν ἐσμυρνισμένον οἶνον Μᾶρκος. 270. ὁ μὲν Ματθαῖος παρατρέχων εἶπεν ὅτι καὶ οἱ συσταυρωθέντες ὠνείδιζον αὐτόν· ἀκριβέστερον δὲ οὗτος–ὥσπερ καὶ ἐπηγγείλατο– ἐξηγούμενος ἕνα φησὶν εἶναι τὸν βλασφημήσαντα, τὸν δ' ἕτερον ἐπιτιμᾶν αὐτῷ. 271 εἰκὸς δὲ καὶ κατὰ μὲν τὴν ἀρχὴν ἀμφοτέρους ὠνειδικέναι, ὕστερον δὲ τὸν ἕτερον μεταβεβληκέναι ἐπὶ τὸ πιστεῦσαι αὐτῷ, ὑπομνησθέντα τε ὧν ἐποίει σημείων καὶ ἰδόντα ἀρχόμενον σκοτίζεσθαι τὸν ἀέρα. ὅρα δὲ εἰ ὁ σῳζόμενος λῃστὴς σύμβολόν ἐστιν τῶν μετὰ ἁμαρτίας εἰς Ἰησοῦν πιστευσάντων καὶ λεγόντων· «Χριστῷ συνεσταύρωμαι», συμμορφιζομένων τῷ θανάτῳ αὐτοῦ, οἳ καὶ τῆς ἐν παραδείσῳ καταξιοῦνται διατριβῆς διὰ τὸ εἰρηκέναι τὸν κύριον τὸ «σήμερον μετ' ἐμοῦ ἔσῃ ἐν τῷ παραδείσῳ». 272 τότε γὰρ γίνονται ἐκλείψεις ὅτε πλησιάσωσιν ἀλλήλοις οἱ δύο οὗτοι φωστῆρες. γίνεται γὰρ ἔκλειψις ἡλίου, συνόδῳ ὑποδραμούσης αὐτὸν σελήνης, οὐ πανσελήνῳ ὅτε διάμετρός ἐστι τῇ σελήνῃ. 273 καὶ Φλέγων δέ τις παρ' Ἕλλησι φιλόσοφος μέμνηται τούτου τοῦ σκότους κτl. 274 Ματθαῖός τε καὶ Μᾶρκος οὔτε ἥλιον οὔτε ἔκλειψιν ὠνόμασαν, Λουκᾶς δὲ ... ὥσπερ ἡ περὶ τὴν Ἰουδαίαν γῆ καὶ αἱ πέτραι καὶ τὰ μνημεῖα. 275 πολλαχοῦ γὰρ ἡ γραφὴ πᾶσαν γῆν τὴν Ἰουδαίαν ὀνομάζει ... εἴτε σκοτεινῆς νεφέλης ἢ νεφῶν ὑποδραμουσῶν τὰς φθανούσας ἐπὶ τὴν Ἰουδαίαν γῆν ἡλιακὰς ἀκτῖνας 276 ἢ τοῦ ἐκεῖσε ἀέρος παχυνθέντος συμπαθοῦντος καὶ αὐτοῦ τῷ γεγονότι ... ὅτε «τοῖς Αἰγυπτίοις πεπολέμηκε δι' αὐτούς». ... καὶ ἐπεὶ ἐν τῇ ἕκτῃ ἡμέρᾳ γεγένηται ὁ ἄνθρωπος, καὶ εἰκὸς τὸν ἄνθρωπον τῇ ἕκτῃ ὥρᾳ ἐσφάλθαι, τάχα διὰ τοῦτο ὁ ὑπὲρ σωτηρίας ἀνθρώπων πάσχων ὥρᾳ ἕκτῃ ἐκρεμάσθη (#5 τῆς ἕκτης ἡμέρας Pluc ἕκτῃ
ἡμέρᾳ καὶ ἕκτῃ ὥρᾳ Theophyl.) εἰκὼν δὲ τὸ σκότος τοῦ σκοτίζεσθαι τοὺς ἐπιβαλόντας χεῖρα τῷ φωτί· ὡς γὰρ Αἰγυπτίοις σκότος καὶ τοῖς υἱοῖς 278 Ἰσραὴλ φῶς, οὕτω καὶ νῦν τῇ μὲν ἐκκλησίᾳ φῶς, τοῖς δὲ Ἰουδαίοις σκότος τριῶν ὡρῶν, φωτὸς πατρικοῦ, ἀπαυγάσματος Χριστοῦ, ἐλλάμψεως ἁγίου πνεύματος. 283 ἡ δὲ φωνή ἐστιν αὕτη· «πάτερ, εἰς χεῖράς σου παρατίθημι τὸ πνεῦμά μου». 284 ἀλλ' ἕως μὲν οὔπω τῆς ἡμετέρας ὑπεραθλήσας ζωῆς τὸν τῆς σαρκὸς θάνατον ὑπέμεινεν ὁ Χριστός, ἥπλωτό πως ἔτι τὸ καταπέτασμα. 287 ἐπεὶ δὲ καὶ «πέτρα ὁ Χριστός», καὶ οἱ μιμηταὶ αὐτοῦ ἀπόστολοι καὶ προφῆται πέτραι ὀνομάζονται ... «ἐποικοδομηθέντες ἐπὶ τῷ θεμελίῳ τῶν ἀποστόλων καὶ προφητῶν, ὄντος ἀκρογωνιαίου Ἰησοῦ Χριστοῦ». 293 καὶ νῦν δὲ ἡ καταλιποῦσα τὴν ΚΑΤΑ ΚΥΛΙΣΤΙΚΗΝ καὶ ΑΣΤΑΤΟΝ Γαλιλαίαν ψυχὴ καὶ ἑπομένη τῷ λόγῳ καὶ ποιοῦσα τὰ προσταττόμενα ὁρᾷ κατὰ ἀλήθειαν καὶ τὴν νεκρότητα τοῦ σώματος Ἰησοῦ καὶ τὸν τρόπον τοῦ μετ' εὐχῆς αὐτὸν παραθέσθαι τὸ πνεῦμα τῷ πατρί ... πολλῶν δὲ οὐσῶν καὶ ἄλλων γυναικῶν κατ' ἐξοχὴν αὗται ὠνομάσθησαν αἱ μᾶλλον θεωροῦσαι καὶ διακονοῦσαι καὶ κρεῖττον ἀκολουθοῦσαι· ἡ ἀπὸ τοῦ μεγαλυσμοῦ Μαρία 294 (Μάγδαλα γὰρ ΜΕΓΑΛΥΣΜΟΣ ἑρμηνεύεται) καὶ ἡ τῶν ἐπωνύμων τῶν πατριαρχῶν μήτηρ, τοῦ ΠΤΕΡΝΙΣΑΝΤΟΣ τὸν ἀδελφόν, καὶ ἐφ' ᾧ γεννηθέντι λέγει ἡ μήτηρ «προσθέτω μοι ὁ θεὸς υἱὸν ἕτερον», καὶ ἡ τῶν ΥΙΩΝ ΤΗΣ ΒΡΟΝΤΗΣ μήτηρ ὀνομαζομένη (#5 παρὰ Μάρκῳ Β Matthaei) Σαλώμη ὅ ἐστιν ΕΙΡΗΝΗ (l. EIRHNIKH Kl) 295 τέλος δὲ τῶν καταλιπόντων τὴν Γαλιλαίαν τῶν ἐθνῶν καὶ ἀκολουθούντων Ἰησοῦ τὸ μὴ μόνον ἀναβαίνειν εἰς Ἱερουσαλήμ, ἀλλὰ καὶ σὺν αὐτῷ.
Continue reading PG 13: Sancti Hieronymi Prologus →≣ entire volume