ΤΗΣ ΠΡΟΣ ΤΙΜΟΘΕΟΝ ΠΡΩΤΗΣ ΕΠΙΣΤΟΛΗΣ ΕΞΗΓΗΣΙΣ. THEOPHYLACTI EPISTOLÆ PRIMÆ DIVI PAULI AD Timotheum EXPOSITIO. Υπόθεσις τῆς πρὸς Τιμόθεον πρώτης 547 Argumentum primæ Epistolæ ad Timo -· Επιστολῆς. Τῶν τοῦ Παύλου μαθητῶν ὁ Τιμόθεος ἦν, καὶ οὕτω τις εὐδόκιμος, καὶ τῷ Παύλῳ προστετηκώς, ὥστε καὶ περιτμηθῆναι ὑπ' αὐτοῦ ἑλέσθαι δι' οικονομίαν, καὶ ταῦτα τοῖς ἄλλοις τὴν περιτο μὴν ἀποκηρύσσοντος, καὶ Πέτρῳ δὲ αὐτῷ ἀντιστάντος περὶ αὐτῆς. Καὶ Παῦλος δὲ αὐτὸς πολλαχοῦ μαρτυρεῖ τῷ ἀνδρὶ τούτῳ πολλὴν τὴν ἀρετήν. Τούτῳ γράφει νῦν περὶ πολλῶν ἀναγ καίων 1. 4. Ζητήσειε δ' ἄν τις, Τί δήποτε οὔτε Σίλῃ, οὔτε δὲ Κλήμεντι, οὔτε Λουκᾷ, οὔτε ἄλλῳ εινὶ τῶν συνόντων αὐτῷ, πολλῶν ὄντων, γράψει, ἀλλὰ Τιμοθέῳ καὶ Τίτῳ μόνοις; Καὶ ἔστιν εἰπεῖν, ὅτι ἐκείνους μεθ᾿ ἑαυτοῦ ἔτι περιῆγε, τούτοις δὲ Ἐκκλησίας ενεχείρησεν. "Εδει οὖν τούτους διὰ γραφῶν παρακαλεῖν, καὶ τὰ πρακτέα ἐξηγεῖσθαι 18. Εἰ δὲ ζητοίης 18, Τί δήποτε μὴ προτερον ἐτελείωσε τούτους ἐν πάσῃ τῇ θείᾳ σοφία, καὶ τότε εἰς τὸ διδάσκειν κατέστησεν, ἀλλ' ἐγ χειρίσας αὐτοῖς τὴν διδασκαλίαν, πάλιν γράφει καὶ καταρτίζει; μάθε πρῶτον μὲν, ὅτι οὐδεὶς τέλειος, κἂν διδάσκαλος καταστῇ, ἀλλὰ καὶ οὗ τος δεῖται ἐν πολλοῖς ὁδηγίας ἀπὸ 16 τῶν τελεω· τέρων· ἄλλως τε καὶ τῆς Ἐκκλησίας ἄρτι συνισταμένης οὐ ῥᾴδιον ἦν τὸν ἐπίσκοπον πάντα αὐτὸν διὰ τοῦ λόγου αὐτοῦ διατυποῦσθαι. *Επειτα σκόπει διὰ πάσης τῆς ἐπιστολῆς, ὅτι οὐ τοιαύτη ἐστὶν ἡ πρὸς τὸν Τιμόθεον διδασκα λία, οἵα ἡ πρὸς τοὺς μαθητάς, ἀλλ' οἵα διδασκάλῳ πρέπει. theum. Pauli discipulis Timotheus erat, atque adeo probaius et adjunctus. Prule, ut ab eo circumcidi elegerit per dispensationem, cum tamen ille aliis circumcisionem prohiberet, ipsique Petro hujus causa restitisset. Insuper ipse Paulus plerisque in locis viro huic magnæ virtutis testimonium perhibet. Isti nunc de variis rebus necessariis scribit. Qua rat autem hic quispiam, quare neque Silæ, neque Clementi, neque Lucæ, nec alii cuipiam eorum qui cum ipso erant, cum multi essent, scribat, sed Timotheo Titoque solis? Potest igitur responderi, quod illos secum circumduxerit, istis autem Ecclesias commiserit. Consentaneum itaque erat kos scriptis admonere, el quæ agenda 548 essent explicare. Si autem quæras, cur non hos prius in omni sapientia divina perfectos reddidissel, ac tum docendi muneri præficeret, sed postquam eis docendi munus commiserit, rursum illis scribat, ac perficial? discas primum quidem, quod nemo perfectus sit, etiamsi doctor fuerit, sed et ipse in multis opus habeat institutione atque ductu a perfectioribus: maxime vero in Ecclesia jam recens constituta haud facile erat, ut episcopum per omnia ipsis verbis ipse informaret. Deinde, observa per universam Epistolam hanc, quod non sit talis ad Timotheum institutio, qualis ad discipulos esse solet, sed qualis præceptori convenit. Varia lectiones*. 1. " ἀναγκαίων· ἐπιστέλλει δὲ ταύτην αὐτῷ τὴν ἐπιστολὴν ἀπὸ Λαοδικείας in. Mittit autem eilanc epistolam ex Laodicea. εἰσηγεῖσθαι Ο. ζητοῖεν υ. παρά 0. 18° * Littera o. Oxoniensem, m. S. Marci Vencti codicem designat. PATROL. GR. CXXV.

IN PRIMAM EPISTOLAM AD TIMOTHEUM. 549 CAPUT PRIMUM. Vens. 1. Paulus Apostolus Jesu Christi, juxta mandatum Dei Servatoris nostri. Quia legem est laturus Timotheo, sermonem fide dignum faciens, seipsum apostolum prædicat. Non enim mea, inquit, loquar, sed verba ejus cujus sum legatus. Quare vide ne sis inobediens. Quia vero ingens erat apostoli dignitas, ne videatur arrogans osten· tator, adjicit, juxta mandatum Dei. Non ipse, inquit, functionem hanc mihi arrogavi, verum inevi• abile debitum mihi incumbit, ac Dominicum mandalum impleo. Istud enim, secundum mandatum, efficacius est illo, vocatus. Atqui Pater nusquam ei videtur mandasse, sed Christus. Ad gentes, inquit, longinquas mittam te: et rursus: Cæsari oportet le sisti; et, Tum Spiritus, Segregate mihi Paulum attamen quæ Filii sunt et Spiritus, Patris esse dicit. Audi enim quæ sequuntur, Et Domini Jesu spei nostræ. Viden' commune esse mandatum? Animadverte autem quoniodo ci David de Patre dicat: Spes omnium finium terræ *. Quin etiam et iste ipse Paulus alio in loco dicit: Speraviņus in Deum viventem *; nunc autem Filius dicitur spes nostra: sic omnia tam Patris quam Filii sunt communia. Opportune autem hac cognomina posuit, Servatori et spei. Quandoquidem enim præceptor ipse multis colluctetur difficultatibus (universum enim bellum in ipsum convertitur), quasi co occumbente, étiam qui sub co sunt facilius cadant, juxta illud: Percutiam pastorem, et dispergentur oves *: Non oportet, inquit, succumbere anhno: Servatorem enim habemus, non hominem, sel Deum ipsum et Patrem, qui cito nos a periculis liberabit: et si ab his statim servati non fuerimus, meliora lainen sperare oportet: spes enim nostra, quæ pudefieri non potest, Christus est. His enim duabus de causis pèricula toleramus, vel quod celeriter ex iis conservamár, vel quia bona spe alimnr. Παῦλος ἀπόστολος Ἰησοῦ Χριστοῦ, κατ' ἐπιταγὴν Θεοῦ Σωτῆρος ἡμῶν. Ἐπειδὴ μέλλει νομο θετεῖν τῷ Τιμοθέῳ, ἀξιόπιστον τὸν λόγον ποιῶν, ἑαυτὸν ἀπόστολον ἀνακηρύττει. Οὐ γὰρ τὰ ἐμαυτοῦ, φησί, φθέγξομαι '', ἀλλὰ τὰ τοῦ ἀποστείλαντος - ὥστε ἄρα μὴ παρακούσῃς. Ἐπεὶ δὲ μέγα ἦν τὸ τοῦ ἀποστόλου ἀξίωμα, ἵνα μὴ δόξῃ ἀλαζονεύεσθαι, ἐπήγαγε, κατ' ἐπιταγὴν Θεοῦ. Οὐκ αὐτὸς γὰρ φησίν, ἥρπασα τοῦτο, ἀλλ' ἀπαραίτητόν μοι χρέος ἐστὶ, καὶ ἐπίταγμα πληρῶ Δεσποτικόν. Τοῦ γάρ, κλητὸς 18, τό, κατ' ἐπιταγὴν, ἐναργέστερόν ἐστι. Καὶ μὴν οὐδαμοῦ ὁ Πατὴρ ἐπιτάξας φαίνεται αὐτῷ, ἀλλ' ὁ Χριστός· Εἰς ἔθνη γάρ, φησί, μακρὰν ἐγὼ ἀποστελῶ σε· καὶ αὖθις· Καίσαρι δεῖ σε παραστῆναι· καὶ, Τὸ Πνεῦμα δὲ, Αφερίσατέ γιοι 19 είν Παῦλον. 'Αλλ' ὅμως τὰ τοῦ Υἱοῦ καὶ τοῦ Πνεύματ τος τοῦ Πατρὸς εἶναί φησιν. Ακουε γὰρ καὶ τῶν ἑξῆς. Καὶ Κυρίου Ἰησοῦ, τῆς ἐλπίδος ἡμῶν. Ορᾶς πῶς κοινὴ τὸ ἡ ἐπιταγή; "Ορα δὲ καὶ πῶς ὁ μὲν Δαυίδ περὶ τοῦ Πατρὸς λέγει· 'Ἡ ἐλπὶς πάντων τῶν περάτων τῆς γῆς. Καὶ αὐτὸς δὲ οὗτος ὁ Παῦλος ἀλλαχοῦ, ὅτι 'Ηιπίσαμεν ἐπὶ Θεῷ ζῶντι. Νῦν δὲ ὁ Υἱ; λέγεται ἐλπὶς ἡμῶν. Οὕτω πάντα κοινά Πατρὸς καὶ Υἱοῦ. Ευκαίρως δὲ τὰ ἐπώνυμα ταῦτα τέτ θεικε, τὸ, Σωτῆρος, καὶ τὸ, τῆς ἐλπίδος· ἐπειδὴ γὰρ ὁ διδάσκαλος πολλοῖς παλαίει ταῖς δυσχερείαις· πᾶς γὰρ ὁ πόλεμος ἐπ' αὐτὸν φέρεται, ὡς ἂν τούτου Ο πεσόντος, ευχερέστερον καὶ οἱ ὑπ᾽ αὐτὸν πίπτωσι, κατὰ τό· Πατάξω τὸν ποιμένα, καὶ διασκορπι σθήσονται τὰ πρόβατα· Οὐ χρή, φησί, καταπίπτειν Σωτῆρα γὰρ ἔχομεν, οὐκ ἄνθρωπον, ἀλλ' αὐτὸν τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, ἧς ταχέως ἡμᾶς ἀπαλλάξει τῶν κινδύνων· κἂν μὴ ταχέως σωθῶμεν ἀπὸ τούτων, ἐλπίζειν γε χρὴ τὰ χρηστότερα. Η γάρ ἐλπὶς ἡμῶν ἀκαταίσχυντός ἐστιν ὁ Χριστός. Δυσὶ γὰρ τούτοις φέρομεν τους κινδύνους, ἢ ταχέως ἀπ' αὐτῶν σωζόμενοι, ἢ ἐλπίσι χρησταῖς τρεφόμενοι. Τιμοθέω γνησίῳ τέκνῳ ἐν πίστει. Τουτέστι, δια τῆς πίστεως γεννηθέντι μοι. Τὸ γὰρ ἐν, διά, ἐστίν· ὥσπερ καὶ ἀλλαχοῦ λέγει· Διὰ τοῦ Εὐαγγελίου ἐγὼ ὑμᾶς ἐγέννησα. Ἐγκωμιάζων δὲ αὐτὸν, Οὐ τέκνον, VERS. 2. Tinot/reo genuino filio in fide. Hoc est, per fidem mihi genito. Nam præpositio, in, valet, per: perinde ac 550 alio in loco dicit: Per Evangelium vos genui s. Laudans autem eum, Non Alius tantum es, inquit, sed et genuinus. Genui- φησὶν, εἶ μόνον, ἀλλὰ καὶ γνήσιον. Γνήσιον δὲ αὐτὸν * Act. xxii, 1; xxvu, 27; xiii, 12. Ο φθέγγομα: ο. 18 ἐγκλήματος Ο. 3 Psal. LXIV, 31 Timoth. 1, 10. ♦ Zach. xiii, 7. 8 ] Cor. Varia lectiones. 19 παραστήσατε 0. καινή ο.

EXPOSITIO IN EPIST. I AD TIMOTH. CAP. I. λέγει, καὶ διότι Τιμόθεος τὴν πρὸς αὐτὸν ἔσωσεν mum autem ideo dicit, quod Timotheus præ caομοιότητα ὑπὲρ τοὺς λοιπούς, καὶ ὅτι αὐτὸς ὁ Παῦ λος αὐτὸν γνησίως ἠγάπα. Σοφώτατα δὲ ἔθηκε τὸ, ἐν πίστει, ἵνα ἐπὶ πλέον ἀλείψῃ τὸν Τιμόθεον πρὸς ταύτην ". Εἰ γὰρ ἐν ἀρχῇ τοσαύτην ἐνεδείξατο πίστιν, ὥστε διὰ ταύτης και Παύλου υἱὸς χρηματίσαι καὶ γνήσιος, πολλῷ μᾶλλον νῦν ταύτῃ ὡπλίσθαι δεῖ, καὶ μὴ καταπίπτειν, μηδὲ θορυβείσθαι. Τοῦτο γὰρ πίστεως, τὸ θαῤῥεῖν περὶ τῶν μελλόντων. Χάρις, ἔλεος, εἰρήνη. Οὐδαμοῦ τῶν ἄλλων Επισ στολῶν ἔθηκε τὸν ἔλεον, ἀλλ' ἐνταῦθα μόνον, ἀπὸ πολλῆς φιλοστοργίας πλείονα ἐπευχόμενος τῷ παιδί, ἅτε δεδοικὼς ὑπὲρ αὐτοῦ καὶ τρέμων, ᾧγε καὶ περὶ τοῦ στομάχου ἐπέταττεν, ἅμα δὲ καὶ ὅτι πλείονος οἱ διδάσκαλο δέονται τοῦ ἐλέους. ᾿Απὸ Θεοῦ Πατρὸς ἡμῶν, καὶ Κυρίου Ἰησοῦ Χριστοῦ τοῦ Κυρίου ' ἡμῶν. Πάλιν ἐνταῦθα πα ραμυθία. Εἰ γὰρ Πατὴρ ἡμῶν ὁ Θεὸς, ὡς τέκνων κήδεται· οὐκοῦν καὶ ἐλεήσει, καὶ χάριν δώσει, ὥστε πᾶσιν ἡμᾶς κεχαρισμένους εἶναι, καὶ εἰρήνην άγειν ἀπὸ τῶν ἐχθρῶν. Καθώς παρεκάλεσά σε προσμεῖναι ἐν 'Εφέσῳ, πορευόμενος εἰς Μακεδονίαν. Ὅρα τὸ ἐπιεικές, πῶς οὐ διδασκάλου, ἀλλ᾽ ἱκέτου κέχρηται φωνῇ. Ο γὰρ εἶπεν, Ἐπέταξα, ἀλλὰ, Παρεκάλεσα. Πρὸς γὰρ τοὺς ἡμετέρους μαθητάς οὕτω διακεῖσθαι χρή· πρὸς δὲ τοὺς διεφθαρμένους καὶ τοὺς μὴ γνησίους, ἑτέρως. Παρακαλεῖ δὲ τοῦτον προσμεῖναι ἐν Ἐφέσῳ. Οὐ γὰρ ήρκει ἡ ἐπιστολὴ, ἣν ἐπέστειλεν αὐτοῖς Παῦλος. Πρὸς τὰ γράμματα γὰρ καταφρονητικώτεμον ἔχουσιν οἱ ἄνθρωποι. Ἴσως δὲ καὶ πρὸ τῆς ἐπι στολῆς τοῦτο ἦν. Ζητεῖται δὲ, εἰ νῦν ἐνίδρυσεν ἐκεῖ τὸν Τιμόθεον· καὶ ἔοικε τοῦτο. Φησὶ γὰρ ἐξῆς· "Ινα παραγγείλῃς τισὶ μὴ ἑτεροδιδασκαλεῖν. Οὐκ εἶπεν, Ἵνα παρακαλέσῃς, ἀλλ', Ἵνα παραγγεί1ῃς, ὅπερ αὐστηρότερόν ἐστιν. Οὐκ εἶπε δὲ τούτους ὀνομαστὶ, ἵνα μὴ ἀναισχυντοτέρους ἐργάσηται τοῖς ἐλέγχοις. Ετεροδιδασκαλεῖν δὲ, τὸ ἑτέρας διδασκα λίας παρεισάγειν. Ησαν γὰρ πολλοὶ ἐξ Ἰουδαίων ψευδαπόστολοι, ἐπὶ τὸν νόμον ἕλκοντες, Ερωτι δόξης, καὶ τῷ θέλειν καλεῖσθαι διδάσκαλοι. Μηδὲ προσέχειν μύθοις. Μύθοις, οὐ τὸν νόμον φησὶν, ἀλλὰ τὰς παρατηρήσεις, καὶ τὰ παρακεχαραγμένα δόγματα. Καὶ γενεαλογίαις ἀπεράντοις. Πάππους γὰρ καὶ προπάππους ἀπηρίθμουν, ἵνα δόξαν ἱστορίας ἔχω σιν. Ἀπεράντοις δὲ, ἢ ταῖς εἰς τοὺς ἄνω χρόνους ἀναβαινούσαις, ἢ ταῖς πέρας οὐδὲν ἐχούσαις χρήσι μον, ἢ εὐσύνοπτον, ἀλλὰ δυσπεριλήπτοις καὶ πολυ τρόποις 8. Εἰκὸς δὲ καὶ Ἕλληνας αὐτὸν ἐνταῦθα αἰνίττεσθαι. Οἱ γὰρ μῦθοι τούτων εἰσὶ, καὶ αἱ γενεαλογία:, ὡς τοὺς θεοὺς αὐτῶν καταλεγόντων. teris ipsi simillimus erat: et quia ipsum Paulus genuina charitate prosequebatur. Sapientissime autem posuit, in fide, quo magis Timotheum ad hauc incitet. Si enim in principio tantam exhibnisset fidem, ut propter hanc et Pauli filius diceretur et germanus: multo magis nunc ca armatum esse oportet, et non animum despondere, neque turbari, lloc enim fidei munus est, nempe de futuris confidere. Gratia, misericordia, pax. Nusquam in aliis Epistolis posuit misericordiam, sed hic tantum, ex magno paterno affectu majora filio exoptans; utpote metuens ei, ejusque nomine tremens, cui ct de stomacho præcipiebat: atque etiam quod præceptores majore misericordia opus habeant. Deo Patre nostro, et Domino Jesu Christo Domino nostro. Rursus hic est consolatio. Si enim Deus sit Pater noster, veluti liberoram nostri curam gerit: itaque et míserebitur nostri, gratiamque dalit, ut omnibus nos grati simus, ac pacem la beamus cum hostibus. VERS. 5. Sicut rogari te, ut remaneres Ephesi, cum irem in Macedoniam. Vide mansuetudinem ejus, quemadmodum non doctoris, sed supplicis voce usus sit. Non enim dixit, Mandavi; sed, Rogavi, Erga nostros enim discipulos eo nos affectu imbutos esse oportet: ad perditos autem et non genuinos, secus. Rogat autem hunc ut remaneret Ephesi. Non enim sufficiebat Epistola quam ipsis scripserat Paulus: litteris enim minus cura adhibere solent homines. Fortasse autem et hoe contigit priusquam eis Epistolam scriberet. Quæritur autem an nunc Timotheum illic episcopum constituerat. Quod quidem verisimile est. Nam deinceps dicit: Ut denuntiares quibusdam ne aliter docerent. Non dixit, Ut rogares, scd, ut denuntiares, quod austerius est. Non expressit autem hos nominatiu, ae reprehensione impudentiores faciat. Aliter autem docere, est alia præcepta subintroducere. Fuerunt enim multi ex Judæis pseudapostoli, legi inclinantes præ gloriæ cupiditate, et quod cuperent salutari doctores ac præceptores. VERS. 4. Neque intenderent fabulis. Fabulas non legen dicit, sed observationes et prava dognata. Et genealogiis interminatis. Avos enim et proavos enumerabant, ut historiæ gloriam sibi vindicarent. Infinitis 551 autem, vel quod ad priora tempora collscenderent, vel quia nullum finem utilem aut intellectu facilem haberent, sed quæ difficulter comprebendi possent, et quæ variæ et intricate essent, Verisimile est autem Græcos ipsum hic notare, Illorum enim fabulæ et genealogiæ sunt, quibus deos suos recensent. Varia lectiones Η ταῦτα 0. 11 Θεοῦ 0. 13 πολυπλόκοις 0,

Qua quastiones prastant magis quam adifctionem Dei quæ est in fide. Hoc est, Deus quidem ordinavit ouinia fide suscipienda fore; isti vero questiones suas subintroducentes, Dei ordinem dissolvunt. Vel quia Deus magna nobis donare voluit, ineffabilem etiam dispensationem circa nos exhibuit. Hanc igitur bonitatis ipsius dispensationem fides quidem recipit, genealogiæ vero nequaquam. Quæstiones enim subintroduxerunt, nempe, Quomodo possit hoc fieri? Quomodo credamus de futuris? Quæstio itaque fidem ejicit. Quare itaque Dominus dixit, Quærite, et invenietis? et rursus, Scrutamini Scripturas¹? At, Quærite, quidem de oratione dixit et ardenti desiderio: Scrutamini, vero, ut exactam illarum rationem addiscamus, probeque teneanus eas, ut ita laudem a petitione et inquisitione desistamus. VERS. 5. Finis autem præcepti est charitas ex corde puro. Si præcipias, inquit, non aliter docere, hoc perficies, nempe charitatem. Quod si hanc inserueris, omne perversum dogma peribit. Antea enim cum non esset dilectio, invidia erat; ex bac dominatus cupiditas; ex hac porro docendi Gambitio nascebatur, indeque haereses suboriebantur: nunc autem non sic. Charitatem autem sinceram postulat, non eam tantum quæ in verbis est, verum qua ex corde, coque puro, non fuco et hypocrisi adumbrato: quæ ex affectu et condolentia constet atque promanet Et conscientia bona, et fide non ficta. Quia prædanes prædones etiam diligunt: at enim isthuc non est ex conscientia bona, sed ex prava; neque ex fide non ficta. Qui enim sincere in Deum credit, non sustinet unquam a vera charitate excidere siquidem ea omnes complectitur et fovet. Latro autem prætereuntes occidit: unde colligere poteris, eum qui charitate caret, neque fidelem esse. Αἵτινες ζητήσεις παρέχουσι μᾶλλον ἢ εἰκονο μίαν Θεοῦ τὴν ἐν πίστει. Τουτέστιν, ὁ μὲν Θεός ᾠκονόμησε πίστει δέχεσθαι πάντα· οὗτοι δὲ ζητή σεις εἰσάγοντες, λύουσι τὴν τοῦ Θεοῦ οἰκονομίαν. Η ὅτι μεγάλα ἡμῖν δοῦναι ἠθέλησεν ὁ Θεὸς 1, καὶ ἄῤῥητον οἰκονομίαν πρὸς 18 ἡμᾶς ἐπεδείξατο. Ταύτην τοίνυν τὴν τῆς ἀγαθότητος αὐτοῦ οἰκονομίαν ἡ πίστις μὲν παραδέχεται, αἱ δὲ γενεαλογίαι οὐδαμῶ;. Ζητήσεις γὰρ παρεισήγον 16 - Πῶς ἔνι τοῦτο γενέσθαι; Πῶς πιστεύσομεν περὶ τῶν μελλόντων; ἡ ζήτησις τοίνυν ἐκβάλλει τὴν πίστιν. Πῶς οὖν ὁ Κύριο; εἶπε, Ζητεῖτε, καὶ εὑρήσετε; καὶ αὖθις, Ερευ νάτε τὰς Γραφάς; Τὸ μὲν ζητεῖτε, περὶ αἰτήσεως λέγει, καὶ πόθου σφοδροῦ· τὸ δὲ, ἐρευνᾶτε, τούτο ἔστιν, ὥστε τὴν ἀκρίβειαν αὐτῶν καταμαθεῖν, καὶ εἰδέναι αὐτὰς καὶ παύσασθαι αἰτήσεως ήτοι ζητήσεων $7 Τὸ τέλος δὲ τῆς παραγγελίας ἐστὶν ἀγάπη ἐκ καθαρᾶς καρδίας. Ἐὰν παραγγέλλῃς, φησί, μὴ ἔτεροδιδασκαλεῖν, τοῦτο κατορθώσεις, τὴν ἀγάπην. Ἐὰν δὲ ταύτην ἐμφυτεύσῃς, πᾶν δίγμα διεστραμμένον οἰχήσεται. Πρότερον μὲν γὰρ οὐκ οὔσης ἀγάπης, φθόνος ἦν· ἐκ τούτου δὲ φιλαρχία· ἐκ δὲ ταύτης τὸ θέλειν διδάσκειν· κἀντεῦθεν αἱ αἱρέσεις· νῦν δὲ οὐχ οὕτως. Αγάπην δὲ ἀπαιτεῖ τὴν εἰλικρινή, τὴν οὐ μέχρι ῥημάτων, ἀλλὰ τὴν ἀπὸ καρδίας, καὶ ταύτης καθαρᾶς καὶ μὴ τῇ ὑποκρίσει συνεσκιασμένης ἀλλὰ 10 τὴν ἐκ διαθέσεως καὶ τοῦ συναλγεῖν συνιστα μένην. Και συνειδήσεως ἀγαθῆς, καὶ πίστεως ἀνυπο κρίτου. Ἐπεὶ καὶ λῃσταὶ λῃστὰς φιλοῦσιν· ἀλλ' οὐκ ἔστι τοῦτο ἐκ 80 συνειδήσεως ἀγαθῆς, ἀλλ' ἀπὸ φαύ λης, οὐδὲ ἐκ πίστεως ἀνυποκρίτου. Ο γὰρ πιστεύων εἰλικρινῶς εἰς Θεὸν, οὐκ ἀνέχεταί ποτε τῆς ἀληθοῦς ἀγάπη; ἐκστῆναι οι· ἐκείνη μὲν γὰρ πάντας περιπτύσσεται. 'Ο δὲ λῃστὴς τῶν περιόντων φονεύς. Καντεῦθεν δὲ συλλογίσῃ, ὅτι ὁ μηδὲ τὴν ἀγάπην ἔχων, οὐδὲ πιστός ἐστιν. ἂν τινες ἀστοχήσαντες, ἐξετράπησαν εἰς μα τα:ολογίαν. Τό, ἀστοχεῖν, ἐπὶ τῶν τοξευόντων ἀτές χνως λέγεται. Καὶ ἐνταῦθα οὖν, φησί, τέχνης μὲν ἔδει, ὥστε κατ' εὐθεῖαν βάλλειν 8, καὶ μὴ ἔξω τοῦ σκοποῦ. ᾿Αλλὰ τινὲς ἡστόχησαν τῆς τε ἀγάπης καὶ τῆς πίστεως, καὶ διὰ τοῦτο ἐξετράπησαν εἰς ματαιοVERS. 6. De quibus quidem aberrantes, conversi sunt ad vaniloquium. Αστοχεῖν de jaculatoribus dicitur, qui sine arte sagittas emittunt. Hic itaque, inquit, opus erat arte, ut recta collimarent, neque a scopɔ aberrarent. At enim nonnulli et a fide el a charitate aberrarunt, et propterea deflexerunt adsl vaniloquium. Quomodo autem id contigerit, η λογίαν. Καὶ πῶς, ἐπάγει. subdit. 552 VERS. 7. Volentes esse legis ductores. Hue est, languentes dominatus amore, gloriæque cupiditate insanientes. Non enim tales fuissent, si dilectionem habuissent et fidem. Non intelligentes neque quæ loquuntur, neque de quibus affirmant. Hic reprehendit cus, tanquam ignorent qui sit scopus legis, et ad quod usque • Matth. vn, 7. * Joan. V, θέλοντες εἶναι νομοδιδάσκαλοι. Τουτέστι, φι λαρχίαν νοσοῦντες καὶ δοξομανίαν. Οὐκ ἂν δὲ ἦσαν τοιοῦτοι, εἴπερ ἀγάπην εἶχον καὶ πίστιν. Μὴ νοῦντες μήτε & λέγουσι, μήτε περὶ τίνων διαβεβαιοῦνται. Ενταῦθα διαβάλλει αὐτοὺς ὡς μὴ εἰδότας τὸν τοῦ νόμου σκοπόν, μηδὲ τὸν καιρὸν μέσ Variæ lectiones. 23 δωρήσασθαι ἠθέλησεν ἡμῖν ὁ Χριστός ο. εἰδέναι αὐτὴν, καὶ παύτασθαι τῆς ζητήσεως 0. δε λαλεῖν ο. περί 0. 10 προσήγον ο. 37 ἀλήθειαν καταμαθεῖν, καὶ 18 κεκαλυμμένης ο. ἐν καὶ ο. 30 ἀπὸ 0. οι διεκστῆναι ω.

EXPOSITIO IN EPIST. I AD TIMOTII. CAP. I. χρι τίνος κύριος ἦν. Οὐκοῦν εἰ 88 ἐξ ἀγνοίας, ἀκα- tempus auctoritatem suam τάκριτοί εἰσιν; Οὐδαμῶς· ἀπὸ γὰρ φιλαρχίας ἡ ἄγνοια, καὶ ἀπὸ τοῦ τὴν ἀγάπην μή κατέχειν. θέα λόντες γάρ, φησίν, εἶναι νομοθέται καὶ νομοδιδάσκαλοι, ἀγνοοῦσιν. Ωστε τῆς ἀγνοίας αὐτοὶ ἑαυτοῖς εἰσιν αἴτιο:. Περὶ τίνων δὲ διαβεβαιούνται; Ἴσως περὶ τῶν καθαρσίων καὶ τῶν ἄλλων σωματικών παρατηρημάτων. Οἴδαμεν δὲ ὅτι καλὸς ὁ νόμος, ἐάν τις αὐτῷ νομίμως χρῆται. Τουτέστιν, ἐάν τις μὴ μόνον ἐξηγῆτα: αὐτὸν διὰ ῥημάτων, ἀλλὰ καὶ διὰ τῶν ἔργων τελειεῖ. Ο γὰρ τὰ τοῦ νόμου διδάσκων μὲν, μὴ ποιῶν δὲ, ἀνόμως κέχρηται τῷ νόμῳ. Ἢ καὶ ἑτέρως, νομίμως χρῆται τῷ νόμῳ ὁ δι' αὐτοῦ εἰς Χρισ στον ποδηγούμενος. Ο νόμος γὰρ μὴ ἰσχύων ποδη γῆσαι, ἤτοι δικαιῶσαι, παραπέμπει ἐπὶ 3 Χριστὸν, καὶ τοῦτο σκοπὸς αὐτῷ. Ὥστε τῷ νόμῳ χρᾶται νομίμως, τουτέστιν, ὡς αὐτὸς ὁ νόμος κελεύει, ὅς τὸν Χριστόν προτιμᾷ τοῦ νόμου. retineret. Si itaque ex ignorantia peccarunt, non merentur condemnationem? laudquaquam: nam a cupiditate re gnandi ignorantia proveniebat, et quia charitatem non retinebant. Volentes enim esse, inquit, legislatores, legisque doctores, ignorant: proinde ignorantie istius ipsi sibi sunt auctores. De quibus autem affirmant? Fortasse de purificationibus cæterisque corporalibus observationibus. VERS. 8. Scimus autem quod bona sit lex, si quis ea legitime utatur. Hoc est, si quis eam non solum per verba explicet, sed per opera etiam perficiat Nam qui docet quæ legis sunt, nec facit interim, illegitime usus est lege. Aut aliter, legitime utitur lege, qui per eam ad Christum ducitur. Lex enim cum non possit nos ducere recte, seu justificare, ad Christum nos remittit, atque hic est ipsi scopus. Quocirca lege utitur legitime, hoc est, quemadmodum ipsa les jubet, qui Christum legi praefert. VERS. 9. Sciens hoc, quod justo non est les posita. Quia non expectat ut ab ea discat quid faciendum sit: hoc enim novit, nec supplicium metuit. Justum autem hic intellige, qui virtutem perficit: qui non metu legis, sed propter ipsam honestatem et malitiam odit, et virtutem complectitur, ac majora quam lex postulet, transigit, midigne ferens eam iustitutricem habere, quæ sibi flagra admoveat: sed virilem virtutem spirans, Εἰδὼς τοῦτο, ὅτι δικαίῳ νόμος οὐ κεῖται. Διότι οὐ περιμένει τὸ πρακτέον μαθεῖν ἀπ' αὐτοῦ. Ο δε γὰρ τοῦτο, καὶ οὐδὲ κόλασιν δέδοικε. Δίκαιον δὲ νόει ἐν ταῦθα, τὸν κατωρθωκότα τὴν ἀρετήν· ὃς οὐ διὰ τὸν φόβων τοῦ νόμου, ἀλλὰ δι' αὐτὸ τὸ καλὸν τήν τε που ντρίαν μισεῖ, καὶ τὴν ἀρετὴν περιπτύσσεται, καὶ μείζονα τοῦ νόμου κατορθοί, μὴ ἀξιῶν αὐτὸν παι δευτὴν ἔχειν, μάστιγας αὐτῷ ἐπανατεινόμενον· ἀλλ᾿ ἀνδρεῖον, 88 τι φρονῶν, καὶ τὰ παιδικὰ ὑπερβαίνων, ὥσπερ καὶ ὁ ἰατρὸς τῷ τραύματα ἔχοντι καὶ τῷ νο- puerilia transcendit, perinde ac medicus vulnera σοῦντι ἡτοίμασται, οὐ τῷ ὑγιαίνοντι· καὶ ὁ χαλινός τῷ ἀτακτοῦντι ἵππῳ, οὐχὶ τῷ εὐηνίῳ. Ανόμοις δὲ καὶ ἀνυποτάκτοις, ἀσεβέσι καὶ ἁμαρτωλοῖς, " πατραλώαις καὶ μητραλῴαις, ἀνδροφόνοις, πόρνοις, ἀρσενοκοίταις, ανδραποδισταῖς, ψεύσταις, ἐπιόρκοις. Ἐπεξέρχεται κατ' εξο ἕως τὰ ἁμαρτήματα, ἵνα πείσῃ ἐπαισχυνθῆναι τὴν τοῦ νόμου ἐπιστασίαν. Ταῦτα δὲ πάντα ἦσαν Ἰου δαῖοι. Οι γάρ συνεχῶς εἰδώλοις προσκυνοῦντες, οἱ τὰ τέκνα τοῖς δαίμοσι θύοντες, οἱ τὸν Μωσῆ λιθάζοντες, ὧν αἱ χεῖρες αἵματος πλήρεις, οὐκ ἀσεβεῖς καὶ ἀνο δροφόνοι; Καὶ τἄλλα δὲ πάντα εὑρήσεις αὐτοὺς ὄν τας, εἶχε τὰς ἱστορίας ἐπιλέγοις. Διὰ τοῦτο τοίνυν ἐδόθη αὐτοῖς ὁ νόμος, ἵνα ταύτας τας κακίας ανα στείλῃ. Ο καὶ ἀλλαχοῦ λέγει· Ο νόμος τῶν παραβάσεων χάριν προσετέθη. Τοῖς δὲ δικαίοις, ἅτε μὴ πρὸς παραβάσεις βέπουσιν, ὁ νόμος οὐκ ἀναγκαῖος. Καὶ εἴ τι ἕτερον τῇ ὑγιαινούσῃ διδασκαλίᾳ ἀντίκειται. Καίτοι καὶ τὰ εἰρημένα ἱκανὰ ἦν, ἀλλ' ὅμως καὶ κατὰ περίληψιν * εἶπε καθολικῶς, Καὶ εἴ τι ἕτερον. Δείκνυται δὲ ἐντεῦθεν, ὅτι ἀπὸ διεφθαρμένων habenti aut agrotanti paratus est, non valent probe: ac frenum inordinate se gerenti et inobe dienti equo, non obtemperanti et mansueto necessarium est. VERS. 9, 10. Sed injustis et inobedientibus, impiis et peccatoribus, sceleratis et contaminatis, patricidis et matricidis, homicidis, fornicatoribus, masculorum concubitoribus, plagiariis, mendacibus, perjuris. Speciatim peccata explicat, ut legis prefecturam pudori esse persuadeat. Næc autem omnia Judæi fuerunt. Qui enim frequenter idola adorabant, qui liberos suos dæmonibus immolabant, qui Mosem lapidibus petebant, quorum manus sanguine plenæ erant, nonne hi impii et homicide? Aliaque omnia revera in ipsis invenies, si historias perlustres. Propterea igitur data est illis lex, ut hujusmodi vitia comprimat: quod et alio 553 in loco dicit: Lex prævaricationis gratia latu est. Justis autem, quia ad transgressiones non declinant, lex non est necessaria. Et si quid aliud sanæ doctrinæ adversatur. Etsi quæ commemorata erant, satis certe fuerant, allamen per perilepsin generatim dixit, Et si quid aliud. Ostendit autem hic, quod ex corruptis Varia lectiones. 3 εἰς 0. 38 ανδρικών πο 36 In codicibus impressis in erseruntur hic, ἀνοσίοις καὶ βεβήλοις, absunt a tričus mss, necnon a Chrysostomo, Οι παράληψιν, και, περίλειψιν οι

dogmatis hujusmodi afectiones aditum accipiant: δογμάτων τὰ τοιαῦτα πάθη λαμβάνει την πάροδον sanæ enim doctrinæ hæc omnia sunt contraria. τῇ γὰρ ὑγιαινούσῃ διδασκαλίᾳ ταῦτα πάντα ἀντίVERS. 11. Secundum Evangelium gloriæ beuti Dei. Hanc ad rationem construe: Sanae doctrine, quæ est secundum Evangelium. Gloriæ autem ipsum Evangelium appellat, propter eos qui ob persecutiones pudefiebant, et propter Christi passionem; commoustrans ipsam Christi passionem et persecutiones esse gloriam et splendorem: vel quod præbeant futuram gloriam. Etiamsi enim prasentia, inquit, ignominiam habeant, futura tamen gloriam: atque hanc nobis annuntiat Evangelium; oinne enim evangelium futurorum est, non præsentium. Vel gloriam cultum Dei appellat, quem Evangelium nobis præmonstrat. Quod creditum est mihi. Mibi, inquit, non pseudapostolis: horum enim Evangelium est ignominiæ, non gloriæ. Vers. 12. Gratiam habeo ei qui me confortavit in Christo Jesu Domino nostro. Quia dixerat, quod mihi creditum est, ne videatur ideo gloriari, ad Deum totum refert, Illi, inquiens, gratia debetur, qui vires mihi dedit ut tale onus suscipere valeam: adversus enim quotidianas mortes consistere, non erat humauæ potentiæ. Hæc est vera humilitas: nostra vero humilitas in verbis, non in affectu mentis consistit. Quia fidelem me existimavit, ponens in ministerio. κειται. Κατὰ τὸ Εὐαγγέλιον τῆς δόξης τοῦ μακαρίου Θεοῦ. Οὕτω σύνταξον τοῦτο· τῇ ὑγιαινούσῃ διδασκαλίᾳ, τῇ οὔσῃ κατὰ τὸ Εὐαγγέλιον. Δόξης δὲ αὐτὸ καλεί, διὰ τοὺς αἰσχυνομένους ἐπὶ τοῖς διωγμοῖς, καὶ ἐπὶ τῷ πάθει τοῦ Χριστοῦ, δεικνύων ὅτι δόξα ἐστὶ (Χριστοῦ) καὶ τὸ πάθος τοῦ Χριστοῦ, καὶ οἱ διωγμοί· ἢ καὶ διότι προξενεῖ τὴν μέλλουσαν δόξαν. Εἰ γὰρ καὶ τὰ παρόντα, φησίν, αἰσχύνην ἔχει, ἀλλὰ καὶ τὰ μέλλοντα δόξαν. Καὶ ταύτην εὐαγγελίζεται ἡμῖν τὸ Εὐαγγέ λιον· πᾶν γὰρ εὐαγγέλιον μελλόντων ἐστὶν, οὐ παρόντων. Η δὲ καὶ τὴν λατρείαν τοῦ Θεοῦ φησιν, ἢν τὸ Εὐαγγέλιον ἡμῖν εἰσηγεῖται. ῾Ο ἐπιστεύθην ἐγώ. Εγώ, οὐχ οἱ ψευδαπόστολοι τὸ γὰρ τούτων Εὐαγγέλιον, αἰσχύνης ἐστὶν, οὐ δόξης. Χάριν ἔχω τῷ ἐνδυναμοῦντι με ἐν Χριστῷ 18 Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν. Ἐπειδὴ εἶπεν, ὁ ἐπιστεύ θην ἐγώ, ἵνα μὴ δόξῃ κομπάζειν, ἐπὶ τὸν Θεὸν τὸ πᾶν ἀνάγει, καί φησιν, ὅτι Εκείνῳ χάρις τῷ δόντι δύναμιν εἰς τὸ ὅλως ἰσχύσαι ἀναδέξασθαι τὸ τοιοῦτον 3 φορ τίον. Τὸ γὰρ πρὸς τοὺς καθημερινούς θανάτους ἔστασθαι, οὐκ ἀνθρωπίνης δυνάμεως ἦν. Τοῦτο ἀλη θῆς ταπεινοφροσύνη· τὸ δὲ ἡμέτερον ταπεινοῤῥημοσύνη, οὐ ταπεινοφροσύνη. *Οτι πιστόν με ἡγήσατο, θέμενος εἰς διακο Ne quis ex incredulis dicat, Si totum Dei est, et G rlar. Ἵνα μήτις τῶν ἀπίστων εἴπῃ, ὅτι Εἰ τὸ πᾶν nihil a nobis affertur, curnam Paulum talem fecit, Judam vero non item? hanc objectionem diluit, inquiens: Non simpliciter roboravit me, neque eitra judicium, sed quia inventus sum Adelis. Neque sic tamen locutus est, verum, Quia fidelem me putavit, suam ipsius virtutem rursus contegens. Non enim assero, inquit, me fuisse fidelem, verum ille me talem existimavit. Unde hoc perspicuum? Ex eo quod me posuit in ministerio: quomodo enim me posuisset, nisi aptitudinem in me vidisset? Hanc ad rationem in familiis œconomi gratias agunt dominis, quod sibi crediderint ædium administrationem, atque hoc pro indicio accipiunt, quod aliis fideliores habentur. Insuper Deus etiam ipse de eo dicit, Quoniam vas electionis mihi est, 554 ut portet nomen meum S. Erat igitur idoneus ut portaret: accepit autem virtutem a Deo, ut opus isthuc perficeret. Qui enim gestaturus est magHum Christi nomen, ut ipsum infigat animis eredentium per prædicationem, non exiguo robore indiget. Gestat autem ipsum, quisquis omnia illo digne et cogitat, et dicit, et facit: quemadmodum is qui bujusmodi non fuerit, haudquaquam etiam gestat qui enim, cum neque Christum omnino in • Act. ix, 15. τοῦ Θεοῦ ἐστι, καὶ οὐδὲν παρ' ἡμῶν εἰσφέρεται, τί δήποτε Παῦλον μὲν τοιοῦτον εἰργάσατο 4, τὸν δὲ Ἰού δὲν οὐκέτι; ταύτην ἀναιρεῖ τὴν ἀντίθεσιν, καί φησιν, ὅτι οὐχ ἁπλῶς οὕτως ἐνεδυνάμωσέ με, οὐδὲ ἀκρίτως, ἀλλὰ διότι εὑρέθην πιστός. Καὶ οὐδὲ οὕτως εἶπεν, ἀλλ', Οτι πιστόν με ἡγήσατο, πάλιν συσκιάζων τὸ ἑαυτοῦ κατόρθωμα. Οὐ λέγω γάρ, φησίν, ὅτι ἤμην πιστὸς, ἀλλ' ἐκεῖνος με ἡγήσατο τοιοῦτον. Πόθεν τοῦτο δῆλον; ᾿Απὸ τοῦ θέσθαι με εἰς διακονίαν. Πῶς γὰρ ἂν ἔθετό με, εἰ μὴ ἐπιτηδειότητα εἶδεν ἐν ἐμοί; Οὕτω καὶ ἐν ταῖς οἰκίαις οἰκονόμοι χάριν οἴδασι τοῖς κυρίοις αὐτῶν, τοῦ πιστευθῆναι τὴν οἰκονομίαν, καὶ σημεῖον τοῦτο τίθενται τοῦ πιστότεροι τῶν ἄλλων δοκεῖν. Καὶ ὁ Θεὸς δὲ περὶ αὐτοῦ φησιν, Ότι σκεῦος ἐκλογῆς μοι ἐστι τοῦ βαστάσαι τὸ ὄνομά μου. Ην μὲν οὖν ἐπιτήδειος εἰς τὸ βαστάσαι· ἔλαβε δε δύναμιν παρὰ τοῦ Θεοῦ, ὥστε καὶ τὸ ἔργον τελεῖν. Ο γὰρ βαστάζειν μέλλων τὸ ὄνομα τοῦ Χριστοῦ τὸ μέγα, ὥστε ἐγκαταθεῖναι αὐτὸ ψυχαῖς διὰ τοῦ κηρί γματος, πολλῆς ἰσχύος δεῖται. Βαστάζει δὲ τοῦτο, ὁ πάντα ἀξίως αὐτοῦ ἐι καὶ φρονῶν καὶ λέγων και πράττων· ὡς ἔγε μὴ τοιοῦτος, οὐ βαστάζει. Πῶς γὰρ, ὃς οὐδὲ ἔχει ὅλως ἐν ἑαυτῷ τὸν Χριστόν; Τά τε οὖν ἄλλα πιστὸς “ἦν ὁ Παῦλος, καὶ καθὸ οὐδὲν ἔσφετε - Varia lectiones. θα ενδυναμ- με Χριστῷ ν. 3 τηλικοῦτον οι “ἀπεδείξατο Βι. Η πάντως άξ, αὐτῷ 0. Η χρηστός 1.

EXPOSITIO IN EPIST. I AD TIMOTH. CAP. I. ρίζετο τῶν Δεσποτικων, ἀλλὰ μᾶλλον καὶ τὰ ἑαυτοῦ sese habeat? Tcm in ceteris itaque fidelis erat τῷ Δεσπότῃ ἀνετίθει. Εκοπίασα, φησί, περισσο τέρως πάντων· οὐκ ἐγὼ δὲ, ἀλλὰ ἡ χάρις· καὶ πολλὰ ἄλλα τοιαῦτα. Τὸν πρότερον ὄντα βλάσφημον, καὶ διώκτην, καὶ ὑβριστήν. Ορα πῶς ἐπαίρει τὸν ἔλεον τοῦ Θεοῦ, ἐξηγούμενος τὸν πρότερον αὐτοῦ βίον, Καὶ ὅταν μὲν περὶ Ἰουδαίων διαλέγηται, τῶν πάσης καταγνώσεως ἀξίων, οὐδὲν αὐτοῖς τοιοῦτον ἐπιτίθησι, περὶ ἑαυτοῦ δὲ τοιαῦτα καταλέγει· Οὐ μόνον, φησί, βλάσφημος ἤμην αὐτὸς, οὐδὲ μέχρις ἐμαυτοῦ ἴστην τὴν κακίαν, ἀλλὰ καὶ τοὺς βουλομένους εὐσεβεῖν ἐδίωκον, καὶ οὐχ ἁπλῶς, ἀλλὰ καὶ ὑβριστικώτερον ἀποκεχρημένος τῷ πράγματι. ᾿Αλλὰ ἠλεήθην, ὅτι ἀγνοῶν ἐποίησα ἐν ἀπι στία. Δείκνυσιν ἑαυτὸν τιμωρίας ἄξιον· ὁ γὰρ ἔλεος ἐπὶ τοὺς τοιούτους γίνεται. Τίνος δὲ ἕνεκεν οἱ λοιποί Ἰουδαῖοι οὐκ ἠλεήθησαν; "Οτι οὐκ ἐξ ἀγνοίας ἡμάρτανον, ἀλλὰ καὶ σφόδρα εἰδότες. Πολλοὶ γὰρ, φησίν, ἐκ τῶν Φαρισαίων ἐπίστευον μὲν, οὐχ ὡμολό γησαν δέ· ἠγάπησαν γὰρ τὴν δόξαν τῶν ἀν θρώπων μᾶλλον ἢ τὴν δόξαν τοῦ Θεοῦ. Καὶ ὁ Χριστός, Πῶς δύνασθε, φησί, πιστεύειν, δόξαν παρὰ ἀνθρώπων λαμβάνοντες; Καὶ αὐτοὶ δὲ οἱ Ἰουδαῖοι ἔλεγον, Ορᾶτε ὅτι οὐκ ὠφελεῖτε οὐδὲν, ἴδε ὁ κόσμος ἐπίσω αὐτοῦ ὑπάγει. Πανταχοῦ γὰρ αὐτοὺς τὸ τῆς φιλαρχίας πάθος ενώχλει. Καὶ πάλιν αὐτοὶ εἶπον, ὅτι Οὐδεὶς δύναται ἀφιέναι ἁμαρτίας, εἰ μὴ μόνος ὁ Θεός· καὶ εὐθέως ὁ Ἰησοῦς ἐποίησε τοῦτο, ὅπερ ἔφησαν εἶναι σημείον Θεοῦ. Πῶς οὖν οὐκ ἐπίστευσαν; ἆρα ἀγνοίας ταῦτα; Ἴσως δ᾽ ἄν τις εἴπῃ, Ποῦ οὖν Παῦλος ἦν τότε; Παρὰ τοὺς πόδας Γαμαλιήλ, οὐ τοῖς ὄχλοις ἀναμεμιγμένος· ὁ γὰρ Γαμαλιήλ ιδιοπράγμων ἄνθρωπος ἦν. Πῶς οὖν μετὰ ταῦτα ὁ Παῦλος ἐφυλάκιζεν; Οτι ἑώρα τὸ κήρυγμα αὐξανόμενον, καὶ ἐζήλου λοιπὸν ὑπὲρ τοῦ νόμου, ἐκεῖνο δὲ φιλαρχίας ἕνεκα. Πῶς δὲ ἀκριβὴς ὧν ἐς τὰ νομικά, οὐκ ἔγνω Παῦλος διὰ τῶν Γραφών τὸν Χριστόν; Διὰ τοῦτο καὶ καταγινώσκει ἑαυτὸν ὅτι ἄγνοιαν ἐνόσησεν, ἣν ἡ ἀπιστία ἔτεκε· διὰ τοῦτο καὶ ἐλεσθῆναι φησιν. ' Paulus, tum quatenus nihil herilium bonorum sibi vendicabat, sed potius quæ sua erant, Domino referebat accepta. Laboravi enim, inquit, omnibus aliis abundantius: non ego autem, sed gratia ": ac multa id genus alia. VERS. 13. Qui prius blasphemus fui, el persecutor, et contumeliosus. Expende hic quomodo extollat misericordiam Dei, vitam suam ante actam enarrans. Porro, ubi de Judaeis disputat omni condemnatione dignis, nihil tale ad eos refert, de seipso autem talia recenset: Non solum blasphe mus, inquit, eram ipse, neque ad me usque ipsum statuebam malitiam: sed etiam alios volentes pie vivere persequebar: nec simpliciter, sed contumeliose et violenter rem ipsam peragens. ut Sed misericordiam consecutus sum, quia ignorans feci in incredulitate. Ostendit seipsum supplicio dignum: talibus enim misericordia solet obtingere. Quam vero ob causam reliquorum Judæorum non misertum erat? Quoniam non ex ignorantiş peccaverunt, sed valde scientes. Plerique enim, inquit, ex Pharisæis credebant quidem, attamen non confelebantur': gloriam enim hominum magis dilexerunt, quam gloriam Dei '. Ει Christus: Quomodo polestis, inquit, credere, cum gloriam ab hominibus accipiatis? Quin et ipsi Judaei diccbant, Videlis quod nihil profcitis; ecce mundus post ipsum abit. Ubique enim eos regnandi libido vexabat ac turbabat. Ac rursus dixerunt isti: Nemo potes! remittere peccata, nisi solus Deus ". Statim autem Jesus fecit hoc, quod dixerunt signum esse Dei. Quomodo igitur non crediderunt? nunquid hæc ignorantiæ sunt peccata? Fortasse autem quispiams dixerit: Ubi igitur Paulus tum erat? Ad pedes Gamalielis, non commixtus turbis. Ganaliel enimu homo erat privala sua curans. Quomodo igitur postea Paulus in carcerem conjiciebat? Quia videbat verbum crescere, ac æmulabatur denique pro lege, illi autem regnandi cupiditate stuabant. Quomodo autem Paulus, utpote in lege exacte institutus, Christum per Scripturas non cognovit} Propterea seipsum condemnat, quod ignorantiæ 555 morbo laboravit, quam incredulitas peperit: propterea et misericordiam se consecutum ait. Υπερεπλεόνασε δὲ ἡ χάρις τοῦ Θεοῦ μετὰ πίστεως καὶ ἀγάπης τῆς ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ. Εἰπὼν πολλὰ καὶ μεγάλα περὶ τῆς φιλανθρωπίας του Χρισ στοῦ, ὅτι ἄξιον ὄντα τιμωρία; τῆς ἐσχάτης ηλέησε• νῦν φησιν, ὅτι οὐ μόνον τοῦτο, ἀλλὰ καὶ υἱοθεσίας ἠξίωσε, καὶ ἀδελφὸν, καὶ υἱὸν, καὶ φίλον, καὶ συγκληρονόμον ἐποίησε· τοσοῦτον ἐπλεόνασεν ἡ χάρις τῆς φιλανθρωπίας αὐτοῦ. Ινα δὲ μήτις εἴποι, "Οτι πανταχοῦ ἡ χάρις, ἀνήρηται τὸ λοιπὸν ἡ ἡμετέρα • I Cor. xv, 1º Joan. x11, 42. VERS. 14. Superabundavit autem gratia Dei cum fide ac dilectione quæ est in Christo Jesu. Cum et multa et magua de Christi clementia dixisset, quod ipsum extremo dignum supplicio miseratus sil, nunc ait: Non solum hoc, verum etiam filiorum adoptione dignatus est, et fratrem, et filium, et amicum, et cohæredem fecit, adeo exuberavit gratia clementi ipsius. Ne vero dicat aliquis, Quia ubique gratia est, sublata est igitur nostra ¹¹ Joan. v, 44; xII, 19. "Luc. v, 21. Varia lectiones. +3 τι ώμολόγουν οι ἦν καὶ ο. ἐκ Θεοῦ 0.

voluntas, subdit, Cum fide ac dilectione. Fidem προαίρεσις, επάγει, Μετὰ πίστεως καὶ ἀγάπης. enim, inquit, attuli ego, credens quod possit ure servare: et charitatem, quam etiam ipse in Christo Jes: acquisisi: dilectionis enim erga Dem Christus mihi conciliator est, non lex. Indicat autem cum fide charitatem simul adducendam: ex charitate enim mandatorum legis est peractio, sicut Dominus dixit: Si diligitis me, mandata mea servate 13. VERS. 15. Fidelis sermo, et omni acceptione dignus, quod Jesus Christus venit in mundum peccatores salvos facere. Quia dixerat, Mei, cum perse cutor essem, misertus est: Ne mireris, inquit, peque magnitudini doni et gratiæ diffidas: main propter hoc ipsum venit in mundum, ut etiam omnes peccatores salvos faciat. Fidelis igitur sermo dignusque qui suscipiatur. Non enim propterea quod magna sint quæ; data sunt, ideo dignum est non credere: verum quia immensa est donantis bonitas, hinc dignum est, ut credamus et recipiamus. Hoc autem ad Judaeos etiam, qui legi advercebant animum, extenditur, ut ostendat eis, quodl sine fide non possint salvi esse. Quorum ego primus sum. Quomodo cum alias dixisset, Secundum justitiam legis factus inculpatus 1, nunc primum peccatorum seipsum constituit? Quoniam cum justitia quæ est in Christo, justitia legis collata, peccatum est, ut cui nunc tempus bon relinquatur. Quamdiu enim tempus suum habebat, tamdiu justitia erat; perinde ac luna et lucerna nocte quidem lucent. Quando vero Christus tanquam sol illuxit, tunc ipsam occultavit: errat Maque et plane stultus est, qui sole splendente lucerna utitur. Alio autem in loco hoc etiam dicit: Nam nec glorificatum est, quod claruit 18. Πίστιν γάρ, φησίν, εἰσήνεγκα ἐγώ, πιστεύσας ὅτι δύναταί με σῶσαι· καὶ ἀγάπην, ἣν καὶ αὐτὸς “ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ ἐκτησάμην· τῆς γὰρ πρὸς Θεὸν ἀγά της πρόξενος μοι ὁ Χριστὸς, οὐχ ὁ νόμος. Δείκνυσι δὲ ὅτι μετὰ πίστεως δεῖ καὶ ἀγάπην συνεισάγειν. Ἐξ ἀγάπης γὰρ ἡ τῶν ἐντολῶν κατόρθωσις, ὡς ὁ Κύριος εἶπεν· Ἐὰν ἀγαπᾶτέ με, τὰς ἐντολάς μου τηρήσατε. Πιστὸς ὁ λόγος καὶ πάσης ἀποδοχῆς ἄξιος, ὅτι Ἰησοῦς Χριστὸς εἰς τὸν κόσμον ἦλθεν ἁμαρτω λοὺς σῶσαι. Ἐπειδὴ εἶπεν, ὅτι Διώκτην ὄντα με ηλέησε, Μὴ θαυμάσῃς, φησί, μηδὲ ἀπιστήσῃς ἐπὶ τῷ μεγέθει τῆς δωρεάς. Καὶ γὰρ ἐπ' αὐτῷ τούτῳ εἰς τὸν κόσμον ἦλθεν, ἵνα καὶ πάντας ἁμαρτωλοὺς σώσῃ. Πιστὸς οὖν ὁ λόγος, καὶ ἄξιος παραδέχεσθαι. Οὐ γὰρ ἐπειδὴ μεγάλα ἐστὶ τὰ δεδομένα ἄξιόν ἐστιν ἀπιστεῖν, ἀλλ' ἐπειδὴ ἄπειρος ἡ ἀγαθότης τοῦ δε δόντος, διὰ τοῦτο ἄξιον πιστεύειν καὶ παραδέχεσθαι. Τοῦτο δὲ καὶ πρὸς Ἰουδαίους τοὺς τῷ νόμῳ προσέχοντας ἀποτείνεται, ἵνα δείξῃ αὐτοῖς, ὅτι χωρίς πίστεως οὐκ ἔστι 47 σωθῆναι. ἂν πρῶτός εἰμι ἐγώ. Πῶς ἀλλαχοῦ εἰπών· Κατὰ δικαιοσύνην τὴν ἐν νόμῳ γενόμενος άμεμπτες, νῦν πρῶτον τῶν ἁμαρτωλῶν τάττει ἑαυτόν; Διότι ὡς πρὸς τὴν ἐν Χριστῷ δικαιοσύνην, ἡ ἐν τῷ νόμῳ δικαιοσύνη ἁμαρτία ἐστὶν, ἅτε καιρὸν νῦν μὴ ἔχουσα. Εως μὲν γὰρ εἶχε καιρόν, δικαιοσύνη ἦν· ὥσπερ καὶ ἡ σελήνη καὶ ὁ λύχνος ἐν νυκτὶ φαίνουσιν. "Οτε δὲ ὁ Χριστὸς ἐφάνη, ὥσπερ ἥλιος, τότε αὐτὴν ἀπέ κρυψε· καὶ λοιπὸν ἁμαρτάνει καὶ ἀνόητός ἐστιν ὁ λύχνω χρώμενος, ηλίου φαίνοντος. Καὶ ἀλλαχοῦ δὲ τοῦτό φησιν· Οὐ γὰρ δεδόξασται τὸ δεδοξασμένον. Ἀλλὰ διὰ τοῦτο ἡλεήθην, ἵνα ἐν ἐμοὶ πρώτῳ ἐνδείξηται Ἰησοῦς ὁ Χριστὸς τὴν πᾶσαν μακροθυμίαν, πρὸς ὑποτύπωσιν τῶν μελλόντων στεύειν ἐπ' αὐτῷ εἰς ζωὴν αἰώνιον. Ορα ταπεί νωσιν. Διὰ τοῦτο, φησὶν, ἠλεήθην, ἵνα μηδεὶς ἀπα γορεύῃ λοιπὸν τῶν ἡμαρτηκότων, ἀλλ' εὔελπις ᾖ, ὡς τοῦ πάντων ἁμαρτωλοτέρου Παύλου σωθέντος. Δείκνυσι δὲ διὰ τούτου οὐδὲ ἄξιον όντα συγχωρήσεως ἑαυτὸν, ἀλλὰ διὰ τὴν τῶν ἑτέρων σωτηρίαν τῆς VER. 16. Sed ideo misericordiam consecutus sum, nt in me primo ostenderet Jesus Christus omnem tonganimitatem, ad informationem eorum qui credituri sunt illi in vitam æternam. Vide ejus humilitatem. Propterea, inquit, misericordiam consecuTus sum, Ut nemo deinceps peccatorum 556 desperet, sed bonam spem concipiat sibi condonari notam, cum animadvertat Paulum, qui reliquis omnibus gravius peccasset, salvum esse factum. Per hoc vero ostendit seipsum non fuisse dignum φιλανθρωπίας ἀπολαύσαντα. Οὐκ εἶπε δὲ,. Ινα ἐν condonatione, cæterum propter aliorum salutem 'se clementiam Dei cousecutum esse. Non dixit autem, ut in me ostendat longanimitatem, sed, omnem; perinde quasi dicat: Cum in immensum peccassem, omni misericordia indigebam, universaque ejus clementia, non parte ejus aliquo, ut ii qui ex parte peccatores sunt. Ad informationem, inquit: hoc est, ad exemplar, ad consolationem et adhortationem omnium qui credere velint. ἐμοὶ ἐνδείξηται την μακροθυμίαν, ἀλλὰ, τὴν πᾶσαν, ὡς ἂν εἰ τοῦτο λέγων· "Απειρα ἡμαρτηκώς παντὸς ἐλέους ἐδεόμην, καὶ πάσης αὐτοῦ τῆς φιλανθρωπίας, οὐ μερικῆς, ὡς οἱ ἐκ μέρους ἁμαρτωλοί 10. Πρὸς ὑποτύπωσιν, φησί· τουτέστι, πρὸς ὑπόδειγμα, πρὸς παράκλησιν, πρὸς προτροπὴν " πάντων τῶν θελόν των πιστεύειν. Τῷ δὲ βασιλεῖ τῶν αἰώνων ἀφθάρτῳ, ἀφάτῳ, VERS. 17. Regi autem saculorum, immortali, inri15. 1 Philipp. 11, 6. 18 ft Cor. 1, 40. Varia lectiones. 13 Joan. XIV, κι αὐτὴν ο. 17 ένεστι Ω. το ἁμαρτάνοντες. Ο. 10 προκοπήν θα

EXPOSITIO IN ETIST. I AD TIMOTH. -O - CAP. μόνῳ σοφῷ θεῷ τιμη καὶ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας sibili, soli sapienti Deo honor et gloria in sacula τῶν αἰώνων. Αμήν. Ἐπειδὴ περὶ τοῦ Υἱοῦ μετ γάλα ἐφθέγξατο, καὶ ὅτι τοὺς ἀπεγνωσμένους σώ ζει, ἵνα μή τις νομίσῃ ἀποστερεῖσθαι 50 τὸν Πατέρα, ἀναφέρει καὶ αὐτῷ δόξαν. Ταῦτα δὲ πάντα κοινά καὶ τοῦ Υἱοῦ. Καὶ γὰρ καὶ αὐτὸς βασιλεὺς τῶν αἰώνων. Εἰ γὰρ δημιουργὸς τῶν αἰώνων, πῶς οὐχὶ καὶ βασιλεύς, καὶ ἄφθαρτος, καὶ ἀόρατος τῇ θεότητι, καὶ μόνος σοφός; αὐτὸς γάρ ἐστιν ἡ σοφία τοῦ Πατρός. Ταῦτα δὲ καὶ περὶ τοῦ Πνεύματος· Μόνῳ γὰρ σοφῷ, εἶπεν, οὐ πρὸς ἀντιδιαστολὴν τοῦ Υἱοῦ καὶ τοῦ Πνεύματος· ἄπαγε· ἀλλ᾽ ἐπειδὴ καὶ ἄγγελοι, καὶ ἄνθρωποι σοφίαν ἔχουσι, δείκνυσιν ὅτι αὐτὸς μένος ἐστὶ κυρίως σοφές, ὡς πηγὴ καὶ αἴτιος σου φίας· ὅσα δὲ ἄλλα σοφίαν ἔχει κτίσματα, κατά μέθεξιν ἔχει ταύτην. Τιμὴ δὲ καὶ δόξα, οὐ διὰ ῥη- β μάτων μόνον, ἀλλὰ καὶ διὰ πράξεων. Εκείνη μὲν γὰρ ἡμᾶς εὐγνώμονας μόνον δείκνυσιν· αὕτη δὲ καὶ μιμητὰς αὐτοῦ, ὅ καὶ μεῖζον. Καὶ τὴν διὰ ῥημάτων γὰρ δόξαν διὰ τοῦτο ἀπαιτεῖ, ἵνα αὐτὸν ἀγαπῶμεν, καὶ αὐτῷ προσέχωμεν, καὶ αὐτοῦ ὑπακούωμεν, κάνε τεῦθεν αὐτοὶ ὠφελούμεθα, ὥσπερ καὶ ὁ τοῦ ἡλιακοῦ φωτὸς τὴν δόξαν θαυμάτων, ἑαυτὸν ὠφελεῖ, ἅτε γεννύμενος τῷ φωτὶ, καὶ ἀπολαύων αὐτοῦ πρὸς τὰ ἔργα· ὥσπερ ὁ ἀγνοῶν τοῦ φωτὸς τὴν δόξαν, ἑαυτὸν ἐζημίωσε, μὴ χρώμενος αὐτῷ εἰς ἐργασίαν. Ταύτην τὴν παραγγελίαν παρατίθεμαί σοι, - τέκνον Τιμόθεε. Επειδή παραγγελίαν ἔφησεν, ἡ δὲ παραγγελία δεσποτικώτερον γίνεται, ἐπήγαγε, Τέκνον Τιμόθεε. Οὐ γὰρ αὐθεντικῶς, φησὶν, ἀλλ' G ὡς τέκνῳ, ταύτά φημι. Εἶπε δὲ καὶ τὸ, παρατίθεμαι, ἵνα δηλώσῃ τῆς φυλακῆς σε τὸ ἀκριβές, καὶ ὅτι οὐχ ἡμέτερα & ἔχομεν, ἀλλὰ τοῦ Θεοῦ. "Απερ οὖν ἔδωκε, ταῦτα ὀφείλομεν φυλάττειν. Κατὰ τὰς προαγούσας ἐπί σε τι προφητείας. Τὸ τῆς διδασκαλίας καὶ ἱερωσύνης ἀξίωμα μέγα δ», τῆς τοῦ Θεοῦ δεῖται ψήφου, ὥστε τὸν ἄξιον δέξασθαι. · Διὸ τὸ παλαιὸν ἀπὸ προφητείας ἐγίνοντο οἱ ἱερεῖς, τουτέστιν, ἀπὸ Πνεύματος ἁγίου, προφητεία γὰρ καὶ τὸ τὰ παρόντα λέγειν. Οὕτω καὶ ὁ Τιμόθεος ᾑρέτη σε ἐπὶ τὴν ἱερωσύνην. Ἐπεὶ δὲ καὶ προφη τείας λέγει πολλὰς, ἴσως καὶ ὅτε προσελήφθη εἰς μαθητὴν ἐξ ἀρχῆς, καὶ ὅτε περιετμήθη, καὶ ὅτε ἐχειροτονήθη, πάντα μετὰ προφητείας ἐγένοντο. Φησὶν οὖν, ὅτι παραγγέλλω σοι. κατὰ τὰς προαγούσας ἐπὶ σὲ προφητείας· τουτέστιν, ἀφορῶν πρὸς ἐκείνας, καὶ οἱονεὶ παρ᾽ ἐκείνων διδασκόμενος τί δεῖ ποιεῖν σε, παραινῶ σοι, ἵνα ἀξίως ἐκείνων περιπατής, καὶ μὴ καταισχύνῃς αὐτάς. Ἵνα στρατεύῃ ἐν αὐταῖς τὴν καλὴν στρατείαν, Τί παραγγέλλω σοι; Ἵνα στρατεύῃ ἐν αὐταῖς, τουτέστιν, ἵνα μὴ παρεξέλθης τους νόμους αὐτῶν, ἀλλὰ καθώς σε είλοντο αὗται, καὶ εἰς ὅ είλοντο, ἵνα στρατεύῃ τὴν καλὴν στρατείαν. Ἔστι γὰρ καὶ κακή στρατεία, όταν τις παριστᾷ τὰ μέλη ὅπλα τῇ Ο. sæculorum. Amen. Quia de Filio magna admodum locutus erat, et quod condemnatos servaret, ne quis putet Patrem hic sua gloria privari, ad illum etiam gloriam refert. Hæc autem omnia et ipsi Filio sunt communia: nam et ipse rex est sæculorum. Si enim sæculorum conditor, quoniodo non rex, et immortalis, et invisibilis quoad divinitatem, solusque sapiens? ipse namque est sapientia Patris. llæc quoque de Spiritu dicuntur. Soli enim sapienti dixit, non ad discrimen Filii et Spiritus: apage: verum quia et angeli et homines sapientiam habent, ostendit eum solum proprie sapientem esse, quippe qui sit fons et auctor sapientiæ; quæcunque autem aliæ creaturæ sapientiam hale:t, per participationem habent. Honos autem et gloria, non per verba tantum, verum etiam per opera. Illa enim gratos tantummodo nos ostendit, hæc vero imitatores ipsius efcit, quod majus est. Praeterea gloriam verbis propterea postulát, ut ipsum diligamus, eique attenti simus, ipsique obediamus, adeoque hinc ipsi commodum percipiamus: perinde ac qui solis jubar admiratur, sibimetipsi prodest, quia in lumine gaudet, illoque ad opera utitur: quemaduodum is qui ignorat luminis gloriam, seipsum damno afficit, cum non utitur co ad overationem. in VERS. 18. Hoc præceptum commendo tibi, fili Timothee. Cum præceptum dixisset, præceptum autem lerile magis sit, subintulit, Fili Timothee. Non enim cum auctoritate, inquit, sed ut Glio lec loquor. Dixit autem, commendo, ut exactam cattelam indicaret, et quod non sint nostra quæ habemus, sed Dei. Quæ igitur dedit, ista custodire debemus. Secundum præcedentes in te prophetias. Doctrinæ et sacerdotii dignitas, utpote magna, Dei calculo indiget, ut is qui dignus est, illam suscipiat. Propterea 557 antiquitus a prophetia ercabantur sacerdotes, hoc est, a Spiritu sancto: prophetia enim est, prasentia etiam dicere. Hunc ad modum Timotheus ad sacerdotium electus erat. Quoniam vero prophetias multas esse dicit, fortassis et quando in discipulorum numerum primo adscisceη batur, et quando circumcidebatur, et quando eligebatur, omnia cum prophetia fiebant. Ait ergo, Præcipio tibi juxta præcedentes in te prophetias: hoc est, ad illas respiciens, et veluti ab eis doctus quid te facere deceat, adhortor te ut digne illis ambules, nec cas dedecore afficias. Ut milites in illis bonam militiam. Quid præcipio tibi? Ut milites in ipsis: hoc est, ut non transgrediaris leges ipsarum, sed quemadmodum te istæ clegerunt, et ad quod elegerunt, ut mitites bonam militiam. Est enim et mala militia, quando quis membra sua exhibet arma peccato et impuritati¸ Varia lectiones. 50 ἀποστερῆσθαι οι δε φύσεως ο, τι προσαγούσας πρός σε 0. οι 0. δεῖ, παρ. 0. σε εὑρέθη καὶ ήρθη ο. * εἰπεῖν τοι τί

ຫ Militia autem meminit, ut iniicet, omnibus css ἁμαρτίᾳ καὶ τῇ ἀκαθαρσίᾳ. Στρατείας δὲ ἐμνήσθη. bellum acre, maxime vero doctori. Proindo eum vigilantem esse decet, neque quidquam laxi ostendere. VERS. 19. Habens fidem et bonam couscientiam. Ne existimes, inquit, quod sullicit tibi cum prophetia sacerdotio fungi, verum oportet te habere fidem, ut verbum recte deceas, bonamque consciendiam, hoc est, vitam irreprehensibilem comparare. Ex hac enim est bona conseientia, ut aliis etiam præsidere possis. Ut enim imperatorem primum oportet bonum esse militem, hunc ad modum doctori convenit, ut ipse habeat ea quæ a discipulis exigit. Hinc autem discamus, etiamsi doctorus et præceptores fuerimus, non dedignari neque aspernari superiorum cum judicia tum adhortationes. Quam quidam repellentes, circa fidem sunt narfragium passi. Quam, bonam conscientiam videlicet. Nec immerito: cum enim vita impura fuerit, dogmata etiam inde perversa nascuntur. Ut enim metu futurorum non torqueantur impure viventes, persuadent sibi omnia nostra vana esse. Porro, qui fidem repulerit, et rationibus omnia permiserit, naufragium facit circa Adem. Fides enim portus est tranquillus, mentem in tranquillitate constituens: quæstiones autem fluctus sunt, meutem tanquam in miserabile naufragium nunc hục, nunc illuc rapientes, petrisque allidentes, vel etiam submergenies. Vers. 20. Ex quibus eat Hymenwus et Alexander. Animadvertis quod jam olim fuerint qui perperam docebant, a fide discedentes, rationes et quæstiones sequentes! 558 Ne igitur eriamnum deficias, sicubi ejusmodi conspexeris, sed resiste illis. Ο ἵνα δηλώσῃ, ὅτι καὶ πᾶσι μὲν πόλεμος σφοδρός, μάτ λιστα δὲ τῷ διδασκάλῳ. Ωστε δεῖ νήφειν καὶ μηδὲν χαῦνον ἐνδείκνυσθαι. σε Εχων πίστιν καὶ ἀγαθὴν συνείδησιν. Μη νο μέση;. φησὶν, ἀρκεῖσθαι δε σοι τὸ μετὰ προφητείας ἱεράσασθαι, ἀλλὰ δεῖ σε ἔχειν πίστιν, ὥστε των λόγου ὀρθοτομεῖν, καὶ ἀγαθὴν συνείδησιν, τουτέστι, πολιτείαν ἀκατάγνωστον κεκτῆσθαι. Ἐκ γὰρ ταύτης ἡ ἀγαθὴ συνείδησις, ἵνα καὶ τῶν ἄλλων δύνασαι προΐστασθαι. Ὡς γὰρ τὸν στρατηγὸν δεῖ πρότερον ἀγαθὸν στρατιώτην εἶναι, οὕτω καὶ τὸν διδάσκαλον δεῖ αὐτὸν ἔχειν, ἃ τοὺς μαθητὰς ἀπαιτεῖ. Ἐντεῦθεν " δὲ μανθάνωμεν, κἂν διδάσκαλοι ὦμεν, μὴ ἀπαξιοῦν τὰς τῶν ὑπὲρ ἡμᾶς ἀξιώσεις καὶ παραινέσεις. "Ην τινες ἀπωσάμενοι, περὶ τὴν πίστιν ἐνανάγησαν. Ην, τὴν ἀγαθὴν συνείδησιν δηλονότι. Εἰκόν τως· ὅταν γὰρ ὁ βίος ἀκάθαρτος ᾖ, καὶ δόγματα ἐντεῦθεν διεστραμμένα τίκτεται. Ἵνα γὰρ μὴ τῷ φόβῳ τῶν μελλόντων βασανίζωνται σ' οἱ ἀκαθάρτως ζῶντες, πείθουσιν ἑαυτοὺς, ὅτι πάντα τὰ παρ' ἡμῖν ψευδή. Καὶ ὁ τὴν πίστιν δὲ ἀπωσάμενος 88, καὶ λο γισμοῖς τὸ πᾶν ἐπιτρέψας, ναυαγεί περὶ τὴν πίστιν. Ἡ γὰρ πίστις λιμὴν ἄκλυστος, ἐν γαλήνῃ καθιστώσα τὸν νοῦν· αἱ δὲ ζητήσεις κύματά εἰσι, τὸν νοῦν ὥσπερ εἰς ναυάγιον τ' ἐλεεινὸν ἄλλοτε ἀλλαχοῦ συν αρπάζοντα, καὶ πέτραις προσαράττοντα, ἢ καὶ ἀπο πνίγοντα. ἂν ἐστιν Υμέναιος καὶ ᾿Αλέξανδρος. Ορις πῶς ἔκπαλαι ἦσαν οἱ παραδιδάσκοντες, οἱ τῆς πίσ στεως ἀπεχόμενοι, λογισμοῖς δὲ καὶ ζητήσεσι κατακολουθοῦντες; Μὴ τοίνυν καὶ νῦν ἐκλύου, ὅταν τοι ούτους βλέπῃς, ἀλλ' ἀνθίστασα. Οὓς παρέδωκα τῷ Σατανᾷ, ἵνα παιδευθῶσι μὴ βλασφημεῖν. "Αλλους παιδεύων ὁ Σατανᾶς, πῶς οὐχ ἑαυτὸν παιδεύει; Οὐκ εἶπεν, Ἵνα παιδεύσῃ, ἀλλ', Ἵνα παιδευθώσιν. Οὐ γὰρ ἐκεῖνος τοῦτο ἐργάζεται, ἀλλὰ τοῦτο ἐκβαίνει ἐξ ἀποτελέσματος. "Ωσπερ γὰρ οἱ δήμιοι, μυρίων γέμοντες κακῶν, τοῖς ἄλλοις τοῦ σωφρονεῖν αἴτιοι γίνονται, οὕτω καὶ ὁ διάβολος. Διὰ τὰ δὲ μὴ δι᾽ ἑαυτοῦ τούτους ὁ Παῦλος ἐχόλασεν, Quos tradidi Satanæ, ut discant non blasphemare. Si alios erudit Satanas, quare se ipse non instituit? Non dixit, ut erudiat, sed, ut erudiantur. Non enim ille hoc efficit, sed hoc ex eventu accidit. Ut enim tortores innumeris referti malis, aliis in causa Bunt, at moderate vivant: sic et diabolus. Cur autem istos non per sese Paulus punivit, perimle ac illum Bariesum, et ut Petrus Ananiam? Ut cuin atrocitate poenae major sit contumelia, atque ut ὥσπερ ἐκεῖνον τὸν Βαριησοῦν, ὡς καὶ Πέτρος Αναostendat se Satanæ imperare, atque hinc terribilior evadat. Vel potins, infideles quidem ipsi puniebant, ut discerent se non posse latere. Nain et Ananias incredulus erat, cum adhuc tentaret. Qui vero hoc tandem didicissent, et tum postea aversi essent, Salang tradebant, indicantes ipsis quod non suae ipso rum erant potestatis, sed eorum, apostolorum inquam, vigilantiæ con³missi fuerant. Vel quia eos qui emendari volebant, non puni lant ipsi; incorrig biles vero ipsi puniebant. Quomodo vero tradebatur Satana? Ejiciebatur ex Ecclesia, abjiciebatur a grege, +8 νίαν; Ἵνα μετὰ τῆς σφοδρότητος τῆς κολάσεως καὶ ἡ ὕβρις ᾗ μείζων, καὶ ἵνα δείξῃ ὅτι καὶ τῷ Σατανᾷ ἐπιτάσσει, καὶ ἐκ τούτου φοβερώτερος ᾖ. Μᾶλλον δὲ τοὺς μὲν ἀπίστους αὐτοὶ ἐκόλαζον, ἵνα μάθωσιν ὅτι οὐ δύνανται λαθεῖν. Καὶ γὰρ καὶ Ἀνανίας ἄπιστος ἦν, ὅτι πειράζων. Τοὺς δὲ τοῦτο μαθόντας λοιπόν, εἶτα ἐκτραπέντας, τῷ Σατανᾷ παρεδίδουν, δεικνύνα τες αὐτοῖς, ὅτι οὐχ οἰκείᾳ δυνάμει, ἀλλὰ τῇ αὐτῶν, τῶν ἀποστόλων φημί, συνείχοντο φυλακῇ. Η καὶ ὅτι οὓς μὲν διορθώσασθαι ἡ βούλοντο, οὐκ ἐκόλαζον αὐτοί, τοὺς δὲ ἀδιορθώτους αὐτοὶ ἐκόλαζον. Πῶς δὲ Varia lectiones. 0. σε ὥσπερ ναυαγών Ο. οι ἀρκεῖν ο. να ἐνταῦθα ο. οι σωφρονίζονται οι 39 διαπωσάμενος Ο. υ.

EXPOSITIO IN EPIST. I AD TIMOTH. CAP. II. lum protexit nubes, ita quoque Christi Ecclesiam Spiritus. Si quis igitur est extra lanc, est etiam extra Spiritum, ac deinceps miser et captu facilis. Hujusmodi supplicium est excommunicatio. Deus etiam ipse, dum morbis et afflictionibus peccatores tradit, erudit per læc. Dum judicamur enim, inquit, a Domino erudimur 16. Animadverte autem, quod rationibus inquirere diviua, sit blasphemare. Injuria enim fit divinis rebus, si quis eas humauis rationibus putet comprehendi posse, παρεδίδοτο τῷ Σατανά; Εξεβάλετο τῆς Ἐκκλησίας, tradebaturque nudus lupo. U. enim olim tabernacuἀπορρίπτει τῆς ἀγέλης, καὶ παρεδίδοτο γυμνός τῷ λύκῳ. Ὥσπερ γὰρ πάλαι τὴν σκηνήν ή νεφέλη περιεῖτεν, οὕτω καὶ τὴν Χριστοῦ Ἐκκλησίαν τὸ Πνεῦμα. Εἴ τις οὖν ταύτης ἐκτὸς, καὶ τοῦ Πνεύ ματός ἐστιν ἐκτὸς, καὶ λοιπὸν ἄθλιος 60 καὶ εὐ χείρωτος· τοιοῦτον τὸ τοῦ ἀφορισμοῦ ἐπιτίμιον. Καὶ ὁ Θεὸς δὲ αὐτὸς, νόσοις παραδιδοὺς καὶ κακώσεσι τοὺς ἁμαρτάνσκας, παιδεύει διὰ τούτων. Κρινόμεναι γάρ, φησίν, ὑπὸ Κυρίου παιδευόμεθα. "Ορα δε, ὅτι τὸν λογισμοῖς ζητεῖν τὰ θεῖα, βλασφημεῖν ἐστιν. Υβρις γὰρ τοῖς θείοις, τὸ ὑπ' ἀνθρωπίνων λογια σμῶν δοκεῖν καταλαμβάνεσθαι. Παρακαλῶ οὖν πρῶτον πάντων ποιεῖσθαι δεήσεις, προσευχάς, ἐντεύξεις, εὐχαριστίας ὑπὲρ πάντων ἀνθρώπων, ὑπὲρ βασιλέων, καὶ πάντων τῶν ἐν ὑπεροχῇ ὄντων. Πρώτον πάντων, τουτέστιν, ἐν τῇ καθημερινή λατρεία. Καὶ γὰρ ὁ ἱερεὺς, ὥσπερ κοινὸς τῆς οἰκουμένης πατήρ, ἵστα και πάντων κηδόμενος, ὡς καὶ ὁ Θεὸς ᾧ ἱερᾶται. Ορα δὲ τὴν χάριν ἐκτεταμένην. Αἱ γὰρ Ἰουδαῖκαὶ εὐχαὶ οὐχὶ τοιαῦται. Οὐκ εἶπε δὲ εὐθὺς, ὑπὲρ βασιλέων, ἵνα μὴ δόξῃ κολακεύων οι· ἀλλὰ πρότερον εἰπὼν, ὑπὲρ πάντων ἀνθρώπων, τότε ἐπήγαγεν, ὑπὲρ βα σιλέων. Καν γὰρ ἄπιστοι ὦσιν οἱ βασιλεῖς, εὔχεσθαι δεῖ· ἐπεὶ τότε τοιοῦτοι ἦσαν. Δύο δὲ τὰ ἀγαθὰ γίνεται ἐκ τοῦ ὑπὲρ πάντων εὔχεσθαι ἡμᾶς, ὅτε ἔχθρα και ταλύεται, ἣν ἔχομεν πρός τινας· οὐδεὶς γὰρ δύναται ἀπεχθῶς ἔχειν πρὸς τοῦτον 68, ὑπὲρ οὗ δεήσεις ποιεῖται· καὶ ἔτι αὐτοὶ οι βελτίους γίνονται, τῷ τε τῆς κακίας μεταβάλλεσθαι διὰ τῆς τῶν εὐχῶν συνερ γείας, καὶ τῷ μηκέτι ἐκθηριοῦσθαι πρὸς ἡμᾶς. Ἡλίκον γὰρ ἦν τὸ τοὺς διώκοντας, τοὺς κατακό πτοντας ἀκούειν, ὅτι οἱ ὑπ' αὐτῶν κατακοπτόμενοι ὑπὲρ αὐτῶν εὐχονται; Δέησις δὲ καὶ προσευχὴ, καὶ ἔντευξις, ὡς τὸ αὐτὸ σημαίνοντα παρειλήφθη σαν τῷ ᾿Αποστόλῳ δι' ενάργειαν ", τῇ ἐπιμονῇ τῶν λέξεων ἀπαιτοῦντι ἀπαραιτήτως ποιεῖν τοῦτο 8 παρ. αινεῖ. Τινὲς δὲ διαφορὰν αὐτῶν περιειργάσαντο, δέησιν μὲν εἰπόντες εἶναι ἱκετηρίαν προσφερομένην ὑπὲρ ἀπαλλαγῆς τινων λυπηρών - προσευχὴν δὲ, αἴτησιν ἀγαθῶν· ἔντευξιν δὲ, κατηγορίαν τῶν ἀσεβούντων, ἢ ἀδικούντων, ἢ ἀδιορθώτων. Σκόπει δὲ ὅπως καὶ ὑπὲρ τῶν εἰς ἄλλους 6 γινομένων ἀγαθῶν εὐχαριστεῖν κελευόμεθα, ὅτι τὸν ἥλιον ἀνατέλλει ἐπὶ πονηροὺς καὶ ἀγαθούς, ὅτι πάντας ἐμπιπλᾷ τῶν ἑαυτοῦ ἀγαθῶν, καὶ τοὺς ἀπίστους, καὶ τοὺς βλασ φήμους. Ἐκ τούτου δὲ εἰς φιλαδελφίαν συγκολλώμεθα καὶ ἐνούμεθα. Ο γὰρ εὐχαριστῶν ὑπὲρ τῶν τοῦ πέλας ἀγαθῶν, ἀναγκάζεται καὶ φιλεῖν αὐτ τόν 67. Πολλῷ οὖν μᾶλλον ὑπὲρ τῶν εἰς ἡμᾶς γινομένων εὐχαριστεῖν δεῖ. CAPUT II. VERS. 1. Obsecro igitur primum omnium fiɛri obsecrationes, orationes, postulationes, gratiarum actiones, pro omnibus hominibus, pro regibus et omnibus qui in sublimitate constituti sunt. Primum omnium, id est, in quotidiano cultu, Etenim sacerdos veluti communis orbis terrarum pater, consistit omnium curam gerens, perinde ac Deus, cui sacerdotio fungitur. Observa autem hic gratiam late patentem nam Judæorum preces ejusmodi non sunt. Non statim autem dixit, pro regibus, ue adlulari videatur; sed cum prius dixisset, pro onnibus hominibus, tunc subjunxit, pro regibus. Etiamsi enim infideles fuerint reges, pro ipsis tamen orandum: tunc enim tales erant. Duo autem ista bona oriuntur 559 ex eo quod pro cunctis mortalibus intercedimus: inimicitia dissolvitur, quæ nobis cum aliis est; nemo enim potest hostili animo esse adversus eum pro qun preces ad Deum fundit; ad hac, meliores ipsi redduntur, et quod a vitiis auxilio precuin nostrarum transferuntur, et quod non amplius erga nos cferantur. Quanta enim res esset, ut ii qui persequebantur et czdebant, cos quos ipsi torquebant, pro ipsis orantes audirent? Obsecratio autem, et oratio, et postulatio, ceu idem significantia ab Apostolo ob perspicuitatem assumpta sunt, utpote qui istiusmodi verbis immorando ellagitat, ut id ad quod hortatur, sine recusatione præstarent. Nonnulli autem inter hæc discrimen curiose fecerunt, asserentes, obsecrationem esse supplicationem quæ offertur pro liberatione a rebus tristibus: orationem vero petitionem esse bonorum: postulationem vero, accusationem impie agentium, injuriam inferentium, vel qui sint incorrigibiles. Contemplare autem quomodo et gratias agere jubemur pro beneficiis in alios collatis, quod solem suum oriri faciat super bonos et malos, quod omnes bonis suis impleat, et infideles et blasphemos. Ex hoc autem in fraterna charitate conglutinamur et unimur. Qui enim gratias agil pro proximi bonis, ipsum etiam amare cogitur. Multo igitur magis pro beneficiis in nos collatis gratias agere oportet. 1* 1 Cor. x11, 32. Varia lectiones. το ἄλλοις εὐχείρωτος 0. οι χολακεύειν Ο. 68 τοιοῦτον Ο. 48 ἐκεῖνοι, καὶ, αὐτοὶ ἐκεῖνοι Ο. “ενέργειαν οι και δυσχερῶν ο. σε ἀλλήλου; ο. οι οὐκ ἀναγκάζεται καὶ φιλεῖν αὐτὸν οι πρὸς ο.

VERS. 2. Ut tranquillam et quietam vitam agn mus. Quia verisimile erat Christiani auimum turbari, siquidem mysteriorum tempore pro infidelibus regibus orare jubetur, lucrum apponit, ut ita saltem adhortationem recipiamus. Illorum saluts, inquit, nostra est tranquillitas: beltum enim gerunt, ut nos extra metuun simus. Quomodo igitur ɲon iniquum est, illos pro nostra securitate pericula subire, nos vero ne labia quidem aperire ut pro ipsis interpellemus? ca "Ινα ήρεμον καὶ ἡσύχιον βίον διάγωμεν. Ἐπειδὴ εἰκὸς ἦν τὴν τοῦ Χριστιανοῦ ψυχὴν ταράτ τεσθαι, είγε κελεύεται ἐν τῷ τῶν μυστηρίων καιρώ εύχεσθαι ὑπὲρ ἀπίστων βασιλέων, προστίθησι τὸ κέρδος, ἵνα κἂν οὕτω δεξώμεθα την παραίνεσιν. Ἡ ἐκείνων, φησί, σωτηρία, ἡμῶν ἐστιν ἀμεριμνία στρατεύονται γὰρ ἵν᾿ ἡμεῖς ἐν ἀδείᾳ “ὦμεν. Πώς οὖν οὐκ ἄδικον, ἐκείνους μὲν ὑπὲρ τῆς ἡμῶν ἀσφα λείας το κινδυνεύειν, ἡμᾶς δὲ μηδὲ τὰ χείλη διαίρειν ὑπὲρ αὐτῶν εὐχομένους; Ἐν πάσῃ εὐσεβείᾳ καὶ σεμνότητι. Τοῦτο δὲ προσέθηκεν, ἐπειδὴ πολλοῖς ἡ ἀπὸ τῶν πολέμων ἠρεμία τρυφῆς καὶ ὕβρεως ὑπόθεσις γίνεται, ἐξ ὧν καὶ δόγματα πονηρὰ τίκτεται. "Ινα οὖν διάγωμεν, φησίν, οὐκ ἐν τρυφῇ καὶ ὕβρει, ἀλλ' ἐν πάσῃ εὐσε βείᾳ· πάτῃ, μὴ μόνον τῇ τῶν δογμάτων, ἀλλὰ καὶ τῇ τοῦ βίου (ἔστι γὰρ καὶ διὰ τοῦ βίου ἀσέβεια, ὡς ὅταν λέγῃ, Θεὸν ὁμολογοῦσιν εἰδέναι, τοῖς δὲ ἔργοις ἀρνοῦνται)· ἢ καὶ τῇ καθαρωτάτῃ καὶ πασῶν τι τῶν αἱρέσεων ἀπῳκισμένη. Ωσαύτως καὶ ἐν πάσῃ σεμνότητι, μή μόνῃ τῇ ἀποχῇ τῆς ἀσελ γείας, ἀλλὰ πάσῃ ἀρετῇ. Δεῖ οὖν ἡμᾶς εἰρηνεύοντας ἀπὸ τῶν ἔξω, εἰρηνεύειν καὶ κατὰ ψυχήν, διάγοντας ἐν πάσῃ εὐσεβείᾳ καὶ σεμνότητι· τότε γὰρ ὄντως ἔχοιμεν ἂν ἤρεμον καὶ ἡσύχιον βίον. Τρεῖς γὰρ εἰσι πόλεμοι· ὅ τε βαρβαρικός, καὶ ὁ ἐκ τῶν ἰδίᾳ προς ἡμᾶς ἀπεχθανομένων επαγόμενος ἡμῖν, καὶ ὁ ἔντον ἐκ τῶν παθῶν ἐπεγειρόμενος. Τὸν μὲν οὖν βαρβαρι κὸν πόλεμον ἡ τῶν βασιλέων δραστηριότης πανες, In omni pietate et castitate. Hoc adjecit, quod bellis plerisque deliciarum et injuriae occasio fiat, ex quibus prava etiɔm dogmata nascuntur. Ut igitur vivamus, inquit, non in deliciis aut injuria, sed in omni pietate: omni, inquam, 1:00 ea solum quæ est in dogmatibus, verum ctiam quæ est in vita (est enim et in vita impie tas, ut cum ait, Deum confitentur se nosse, factis autem negant ""), vel quæ purissima est et ab onnibus hæresibus disjuncta. Similiter et in omni castitate, non solum a lascivia abstinendo, sed in omni virtute. Oportet igitur nos pacem habentes cum iis qui foris sunt, in anima pariter esse paca:os, viventes in ourni pietate et castitate: tum “enim vere tranquillam et quietam vitam ducercmus. 560 Tria enim sunt bellorum genera: unum quod a barbaris, alterum quod privatim adversum mos geritur ab his qui nobis inf. nsi sunt, tertium quod intra nos ex pravis motibus excitatur. Belfum certe qufdem s barbaris illatum regum indu- c οἷς δεῖ καὶ ἡμᾶς συνεργεῖν διὰ τῶν εὐχῶν· τοὺς stria sedat, quibus et nos orationibus succurrere δὲ λοιποὺς δύο ἡμεῖς αὐτοὶ παύειν ὀφείλομεν, τὸν ´opus est; reliqua autem dúo nos ipsi sedare debe- μὲν ἐκ τῶν μισούντων ἡμᾶς, τῇ προθυμία " καὶ mus, hoc sane quod ab osoribus nostris nobis τῷ εὐχαῖς ἀμείβεσθαι τὰς θλίψεις· Μετὰ τῶν μι infertur, mansuetudine atque orationibus nostris σούντων γάρ, φησί, τὴν εἰρήνην, ἤμην εἰρηνι afictiones compensando: Cum his enim, inquit, κἐς· καὶ Ἑνδιέβαλόν με, ἐγὼ δὲ προσευχόμην· qui oderunt pacem, eram pacificus 18; et: Detrahebant. τὸν δὲ ἐν ἡμῖν αὐτοῖς, διὰ πάντων τῶν ὅπλων τῆς mihi, ego autem orabam "; illud vero quod in nobis δικαιοσύνης. ipsis est, per omnia justitiæ arma. VERS. 3. Hoc enim bonum et acceptum est coram Servatore nostro Deo. lloc, quale? Orare pro omnibus, et Gracis et haereticis. Et natura quidem bonum est: omnes enim ejusdem sumus naturæ ensores: atque ipsi Deo gratum est. VERS 4. Qui omnes homines vult salvos fieri, et ad agnitionem veritatis venire. Si omnes homines ille vult servari, velis et tu, atque imitare Deum: si autcmn vis, ora. At si ipse hoc vult, dicet aliquis, quid opus est meis precibus? Imo plurimum hoc ipsis commodat, siquidem ad charitatem eos trahit, teque rursus efferari non permittit. Rursus hinc verisimile est cos etiam ad fidem adduci. Salutem enim quæ ex fide est, intellige. Et od agnitionem veritatis, hoc est, fidei in ipsum: sola enim ista est veritas. VERS. 5. Unus enim Deus, unus et mediator Dei 17 Tit. 1, 15. 18 Psal. cxix, 6. 10 Psal. cv, 2. Τοῦτο γὰρ καλὸν καὶ ἀποδεκτὸν ἐνώπιον τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Θεοῦ. Τοῦτο· ποῖον; Τὸ εὔχεσθαι ὑπὲρ πάντων, καὶ Ἑλλήνων καὶ αἱρετικῶν. Καὶ τῇ φύσει ἐστὶ καλόν· πάντες γὰρ τῆς αὐτῆς φύσεως κοινωνούμεν· καὶ τῷ Θεῷ δὲ ἀποδεκτόν. *Ος πάντας ἀνθρώπους θέλει σωθῆναι, καὶ εἰς επίγνωσιν ἀληθείας ἐλθεῖν. Εἰ πάντας ἀνθρώπους θέλῃ σωθῆναι ἐκεῖνος, θέλε καὶ σὺ, καὶ μιμοῦ τὸν Θεόν· εἰ δὲ θέλεις, εὔχου. Εἰ τοίνυν αὐτὸς θέλῃ, φησί, τί δεῖ τῶν παρ' ἐμοῦ εὐχῶν; Μεγάλως τοῦτο ἐκείνοις συμβάλλεται· πρὸς ἀγάπην γὰρ αὐτοὺς Έλκει, και σε πάλιν οὐκ ἀφίησιν ἐκτεθηριώσθαι· ἐντεῦθεν δὲ πάλιν εἰκός ἐστιν ἐκείνους ὑπαχθῆναι εἰς τὴν πίστιν· σωτηρίαν γὰρ τὴν τῆς πίστεως νόε:. Καὶ εἰς ἐπίγνωσιν δὲ ἀληθείας, τουτέστι, τῆς εἰς αὐτὸν πίστεως· μόνη γὰρ αὕτη αλήθεια. Εἰς γὰρ Θεὺς, εἷς καὶ μεσίτης Θεοῦ καὶ ἀνVaria lectiones. • Η μεριμνία ο. το σωτηρίας ο. " καθαρότητι πα. Ο. το προϋπαθείς σε σε 0.

EXPOSITIO IN EPIST. I AD TIMOTH.· CAP. 11. θρώπων ἄνθρωπος Ἰησοῦς Χριστός. Εἰπὼν ὅτι et hominum homo Jesus Christus. Cum dixisset Deum omnes velle salvos fieri, hoc jam confirmat, inquiens: Propter hoc enim vel Filium suum mediatorem misit, ut reconciliet ille seipsum bominibus. Quare igitur non servati sunt omnes? Quia nolunt. Porro, cum ait, unus Deus, non ad differenrentiam Filii dixit hoc, sed idulorum. Quod enim Deus sit, vel inde liquet, quod mediator sit: mediator enim duorum quorumdam medium est, ac utriusque debet esse particeps. Quia igitur Filius Dei et hominum mediator est, amborum est particeps, quippe qui Deus sit et homo, idemque duæ naturæ: neque Deus nudus; non enim suscepissent eum inter quos debebat esse mediator: neque homo nudus et simplex; apud Deum θέλει πάντας σωθῆναι, κατασκευάζει τοῦτο, καὶ φησιν, ὅτι διὰ τοῦτο γὰρ καὶ τὸν Υἱὸν αὐτοῦ μεσίτην πέπομφεν, ἵνα ἀποκαταλλάξῃ ἐκεῖνος αὐτὸν τοῖς ἀν θρώποις. Πῶς οὖν οὐκ ἐσώθησαν πάντες; "Οτι οὐ θέλουσιν. Εἰπὼν δὲ, εἰς Θεός, οὐ πρὸς ἀντιδιαστο λὴν τοῦτο εἶπε τοῦ Υἱοῦ, ἀλλὰ τῶν εἰδώλων. Ότι γὰρ Θεός ἐστι, δῆλον ἀπὸ τοῦ καὶ μεσίτης εἶναι. Ο γάρ μεσίτης δύο τινῶν ἐστι μέσος 78, καὶ ἀμφος τέροις ὀφείλει κοινωνεῖν. Ἐπεὶ γοῦν ὁ Υἱός τοῦ Θεοῦ καὶ ἀνθρώπων μεσίτης, ἀμφοτέρων μετέχει, καὶ Θεὸς ὢν καὶ ἄνθρωπος, δύο φύσεις ὁ αὐτὸς, ούτε Θεός γυμνός· οὐ γὰρ ἂν παρεδέξαντο αὐτὸν, οἷς ἔμελλε μεσιτεύειν· οὔτε ἄνθρωπος ψιλός· ἔδει γὰρ τῷ Θεῷ διαλέγεσθαι. Οὐκ εἶπε δὲ φανερῶς καὶ περὶ τῆς θεότητος τοῦ Χριστοῦ, ἐπειδὴ πολυθεία enim causa agenda erat. Non dixit autem miniτότε ἐκράτει, καὶ ἵνα μὴ νομισθῇ καὶ αὐτὸς πολλούς θεοὺς παρεισάγειν· ὅπουγε οὐδὲ τὸ, εἷς καὶ εἰς, ὅταν λέγηται, προσήκει συντιθέναι, καὶ λέγειν δύο, ἀλλ᾽, εἷς καὶ εἰς· τοσαύτη γὰρ ἡ εὐλάβεια τῆς Γραφῆς. Διὰ τοῦτο οὐκ ἐμνήσθη οὐδὲ τοῦ Πνεύματος, ἵνα μὴ δόξῃ πολύθεος εἶναι. " ῾Ο δοὺς ἑαυτὸν ἀντίλυτρον ὑπὲρ πάντων. Καὶ Ελλήνων. Ἐκεῖνος μὲν οὖν ἀπέθανεν ὑπὲρ πάντων, σὲ δὲ εὔξασθαι οὐκ ἀνέχῃ; Ορα δὲ τὸ, δοὺς ἑαυ τόν. Κατὰ 'Αρειανῶν γὰρ τοῦτο, τῶν λεγόντων ὅτι ἄκων παρεδίδη. Τί δέ ἐστιν ἀντίλυτρον; Ενοχος ἦν ἡ φύσις, ὥστε ἀπολέσθαι, ἀλλ' ἀντ᾽ ἐκείνης ἑαυ τὸν ἔδωκε Το μαρτύριον. Τουτέστι, διὰ τοῦ μαρτυρίου ἐγένετο ὁ Υἱὸς ἀντίλυτρον. Η * έφερμηνεύων τοῦτο, φησὶ νῦν, ὅτι Αντίλυτρον τὸ μαρτύριον λέγω, τουτο ἐστι, τὸ πάθος. Ήλθε γὰρ μαρτυρήσων τῇ ἀλη θείᾳ μέχρι θανάτου· καὶ γὰρ αὐτὸς τὸν Πατέρα ἐφανέρωσε, καὶ τὸ ἀληθὲς δόγμα, καὶ τὸν ἀληθῆ καὶ ἀγγελικόν το βίον αὐτὸς εἰσηγήσατο. Καιροῖς ἰδίοις. Τουτέστι, τοῖς προσήκουσιν. Εἰς ὃ ἐτέθην ἐγὼ κήρυξ καὶ ἀπόστολος. Εἰς ὅ μαρτύριον ἐτέθην ἐγὼ κήρυξ, ὥστε κηρύττειν αὐτ', τουτέστι, τὸν σταυρὸν καὶ τὸν θάνατον τοῦ Χρι στοῦ. Καὶ οὐχ ἁπλῶς κήρυξ, ὥστε ἐν ἑνὶ τόπῳ μό ναν κηρύττειν, ἀλλὰ καὶ ἀπόστολος, ὥστε πανταχού περιμένει. Καὶ ἄλλω; δὲ, μέγα τὸ τοῦ ἀποστόλου ἀξίωμα, καὶ διὰ τοῦτο ἀντιποιείται τούτου. Αλήθειαν λέγω, οὐ ψεύδομαι, διδάσκαλος ἐθνῶν. Τὸ ἀξιόπιστον τῷ λόγῳ περιποιεῖται. Ἐπειδὴ γὰρ οἱ ἄλλοι ἀπόστολοι πρὸς τοῦτο ἀπενάρκων, ἅμα μὲν ὡς βδελυστόμενοι τὰ ἔθνη, ἅμα δὲ ὡς οὐ παραδε χόμενο: 10 - Αὐτός, φησί, λοιπὸν τὸ ἀφωρίσθην ἐθνῶν διδάσκαλος. Εἰ τοίνυν καὶ ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ ὑπὲρ ἐθνῶν ἀπέθανε ", κἀγὼ αὐτῶν εἰμι διδάσκαλος, σύ μὴ κατοκνήσῃς ὑπὲρ αὐτῶν εὔχεσθαι. 15 μεσίτης 0. *· ἀναφέρειν ο. ραδεχθησόμενοι Ο. το ἀληθῶς υ. feste de divinitate Christi, quoniam deorum multorum cultus tunc temporis obtinebat, et ne ipse existimetur deorum multitudinem inducere: siquiden, unus et unus cun dicatur, non oportet conjugere, et dicere duos, sed unus et nus: tanta enim est Scripturæ cautela. llinc neque 561 Spi ritus meminit, ne videatur multorum deorum cultor. VERS. 6. Qui dedit seipsum pretium redemptionis pro omnibus. Etiam pro gentibus. Certe quidem ille pro omnibus mortuus est, tu vero orare non sustines? Observa autem istud: qui dedit seipsum. Adversus enim Arianos hoc facit, qui affirmaut, quod invitus sit traditus. Quid vero est, pretium redemptionis? Natura erat obnoxia interitui, is vero pro illa seipsum dedit. Testimonium. Hoc est, per testimonium Filius factus est pretium redemptionis. Vel interpretaus hoc, dicit nunc: Redemptionis pretium, testimo nium sive martyrium dico,, hoc est, passionem. Venit enim testimonium dicturus veritati adusque mortem; etenim ipse Patiem manifestavit, veramque doctrinam et veram atque angelicam vitam ipse introduxit. Temporibus suis. Id est, convenientibus. VERS. 7. Ad quod positus sum ego præco et apostolus. Ad quod testimionium positus sum ego præco, ut prædicem illud, hoc est, crucem et mortem Christi. Nec simpliciter præco, ut in uno loco tantum prædicem, verum etiam apostolus, ut quocunque circumeam. Porro, magna est apostoli dignitas, ideoque hanc sibi vendicat. Veritatem dico, non mentior, doctor gentium. Auctoritatem et fidem verbo suo conciliat. Quia euin alii apostoli ad hoc officium torpebant, partim quod exsecrarentur gentes, partim vero quod cas non susciperent: Ego, inquit, tandem segregatus sum doctor gentium. Si igitur et Filius Dei pro gentibus mortuus est, egoque ipsarum sum pra ceptor ac doctor, tu ne pigriteris pro eis orare. Varia lectiones. 75 xa! 0. το εὐαγγελικὸν Ο. 80 έπαθε Ο. * σταυρόν, ήγουν τὰ πάθη, καὶ πιο 78 παι

In fide et veritate. Animadverte rursus, în fide. Non in syllogismis, inquit, aut logicis demonstrationibus, verum in fide. Deinde, ne existimes inposturam esse hanc rem, subintulit, in veritate. Non enim, inquit, mendacium est id quod in fide docetur atque traditur, sed in veritate traditur. VERS. 8. Volo ergo viros orare in omni loco. Qui igitur Christus in omni loco orare prohibet? dehortatur enim ne in plateis isthuc faciant, et in cubiculum ingredi jubet». Atqui Christus non retuit in omni loco orare, verum ex abundanti docens ne isthue faciant ad ostentationem, cubieuli meminit, perinde atque cum dicit: Nesciat sinistra tua quid faciat dextera; non de manibus boc dicit, sed modis omnibus docet in eleemosynis faciendis vitandam esse vanam gloriam. Propterea et Paulus 562 in omni luco vult orare viros, tanquam Christus hoc non prohibuerit. Istud autem dixit ad distinctionem Judaicæ orationis: illa enim in uno loco circumscripta erat, templo videlicet, quod erat Hierosolymis. Nobiscum autem non sie agitur: gratia enim incircumscripta est, ac quemadmodum Christianus pro cunctis orat, sic et in omni loco. Levantes puras manus. Non locum orationis, sed modum exacte cognosci oportet. Puras enim manus exigit, id est, mundas ab avaritia, a rapina, a cadibus, a verberibus, eleemosyna ple1128. Sine ira et disceptatione. Hoc est, almque injuria - rum recordatione et commotione adversus fratrem. Disceptationem autem hæsitationem vocat: hoc est, ut non dubitanter et cum hæsitatione accedas, sed credens, et non judicans, hoc est, ambigens an accepturus sis an non, quæ petis. At quomodo học fiet? inquit. Si nihil ipsius voluntati contrarium petas, si nihil rege indignum, sed omnia spiritualia, si cum sanctis ac puris manibus et sine ira. VERS. 9. Similiter et mulieres. Volo, inquit, et ipsas sine ira et disceptatione sanctas manus attollere, et non rapaces, non avaras. Cum enim maritum cogit uxor gemmas ei et ornamenta aurea comparare, ille autem aliena rapit, ipsa omnino rapit. In habitu honesto, cum verecundia et sobrietate ornare seipsas. Majus et eximium quiddam a mulieribus postulat, nempe ut vestiantur honeste, et non curiose: hoc enim est inhonestum. Κατα στολήν autem habitum longiorem dicit, hoc est, ut undique vestiantur et contegantur, et ne impudenter detegantur. Infert enim, cum verecundia el sobrietate. Non in tortis crinibus, aut auro, aut margaritis, aut veste pretiosa. Venit enim ut oret, nonut tripu30 Matth. vi, κι ἐλεημοσύνῃ πο δέχεσθε ο. 88 τῆς βασιλείας Ο. Εν πίστει καὶ ἀληθείᾳ.. Ορα πάλιν τὸν ἐν πίστει. Οὐκ ἐν συλλογισμούς, φησίν, ἢ λογικαῖς ἀποδείξεσιν, ἀλλ' ἐν πίστει. Εἶτα ἵνα μὴ νομίσης ότι ἀπάτη τὸ πρᾶγμά ἐστιν, ἐπήγαγε τ', ἐν ἀληθείᾳ. Οὐκ ἔστι γάρ, φησί, ψεῦδος τὸ ἐν πίστει διδασκόμε νον καὶ παραδιδόμενον, ἀλλ' ἐν ἀληθείᾳ παραδίδοται. Βούλομαι οὖν προσεύχεσθαι τοὺς ἄνδρας ἐν παντὶ τόπῳ. Πῶς οὖν ὁ Χριστὸς κωλύει τὸ ἐν παντὶ τόπῳ εὔχεσθαι; καὶ γὰρ ἀποτρέπει τὸ ἐν ταῖς πλα τείαις τοῦτο ποιεῖν, καὶ εἰς τὸ ταμεῖον εἰσέρχεσθαι κελεύει. Ούτε γοῦν ὁ Χριστὸς ἐκώλυσε τὸ ἐν παντὶ τόπῳ εὔχεσθαι, ἀλλ' ἐκ περιουσίας διδάσκων μὴ πρὸς ἐπίδειξιν τοῦτο ποιεῖν, ταμείον εμνήσθη· ὥσπερ καὶ ὅταν λέγῃ· Μὴ γνώτω ἡ ἀριστερὰ τί ποιεῖ ἡ δε ξιά, οὐ περὶ χειρῶν λέγει, ἀλλὰ τὴν ὑπερβολὴν τοῦ ἀκενοδόξως ἐλεεῖν παρίστησι. Διὰ τοῦτο καὶ ὁ Παῦ λος βούλεται τοὺς ἄνδρας ἐν παντὶ τόπῳ προσεύχε σθαι, ὡς τοῦ Χριστοῦ μὴ τοῦτο κωλύσαντος. Τοῦτο δὲ εἶπε πρὸς ἀντιδιαστολὴν τῆς Ἰουδαϊκῆς εὐχῆς. Εκείνη γὰρ ἐν ἑνὶ περιώριστο τόπῳ, τῷ ναῷ δηλαδὴ τῷ ἐν Ἱεροσολύμοις. Αλλ' ἐφ' ἡμῖν οὐχ οὕτως· ἡ χάρις γὰρ ἀπεριόριστος, καὶ ὥσπερ ὑπὲρ πάντων ὁ Χριστιανὸς εὔχεται, οὕτω καὶ ἐν παντὶ τόπῳ. Επαίροντας ὁσίους χεῖρας. Οὐ τὸν τόπον τῆς εὐχῆς, ἀλλὰ τὸν τρόπον ἀκριβοῦσθαι δεῖ. Οσίου; γὰρ χεῖρας ἀπαιτεῖ, τουτέστι, καθαρὰς ἀπὸ πλεονε ξίας, ἀπὸ ἁρπαγῆς, ἀπὸ φόνων, ἀπὸ πληγῶν, ἐλεη μοσύνην οι βρυούσας. Χωρὶς ὀργῆς καὶ διαλογισμού. Τουτέστι, χωρίς μνησικακίας καὶ ἐμπαθείας τῆς πρὸς τὸν ἀδελφόν. Διαλογισμὸν δὲ τὴν ἀμφιβολίαν φησί· τουτέστιν, ἵνα μὴ ἀμφιβόλως καὶ μετὰ δισταγμοῦ προσέρχῃ, ἀλλὰ πιστεύων καὶ μὴ διακρινόμενος, τουτέστιν, ἀμφι βάλλων ὅτι ἡ λήψῃ, ἢ οὐ λήψει, ἃ αἰτεῖς. Πῶς οὖν ἔσται τοῦτο; φησίν. "Αν μηδὲν αἰτῇς ἐναντίον τοῦ θελήματος αὐτοῦ, ἂν μηδὲν ἀνάξιον τοῦ βασιλέω; Με, ἀλλὰ πάντα πνευματικά, ἂν μετὰ ὁσίων χειρῶν καὶ χωρὶς ὀργῆς. Ωσαύτως καὶ τὰς γυναῖκας. Βούλομαι, φησὶ, καὶ αὐτὰς χωρὶς ὀργῆς καὶ διαλογισμοῦ ὁσίους χεῖρας αἴρειν δε, καὶ μὴ διαρπαζούσας, μὴ πλεονεκτούσας, Οταν γὰρ τὸν ἄνδρα ἀναγκάζῃ ἡ γυνὴ λίθους αὐτῇ πορίζειν καὶ χρυσία ", ὁ δὲ πλεονεκτῇ 88, αὐτὴ πάντ Ο τως ἁρπάζει. Ἐν καταστολῇ κοσμίᾳ, μετ' αἰδοῖς καὶ σω φροσύνης κοσμεῖν ἑαυτάς. Πλέον τι παρὰ τῶν γυναικῶν ἀπαιτεῖ, τὸ ἑστολίσθαι κοσμίως, καὶ μὴ περιέργως· ἀκοσμία γὰρ ἐκεῖνο. Καταστολὴν δὲ λέγει τὸ πάντοθεν περιεσταλῆναι καὶ συγκεκαλύ φθαι, ἀλλὰ μὴ ἀνακεκαλύφθαι ἀναισχύντως. Επά γει γὰρ, μετὰ αἰδοῦς καὶ σωφροσύνης. Μὴ ἐν πλέγμασιν, ἢ χρυσῷ, ἢ μαργαρίταις, ἢ ἱματισμῷ πολυτελεῖ. Προσεύχεσθαι γὰρ ἔρχεται ", Varia lectiones. 83 ἔχειν ο. σε αργύρια 0. 68.χτεί 0. σε προσεύξασθαι γάρ

ST EXPOSITIO IN EPIST. I AD TIMOTH. CAP. II. οὐ χορεῦσαι. Πῶς οὖν ἐμπλέγματα περινοεῖς τῇ κε- dict. Quomodo igitur plicaturae adhibes capiti, φαλῇ, βοστρύχους πλέκουσα, καὶ μαργαρίτας τους cæsariem nimirum plicans, et margaritas alias quiμὲν ἐξαρτῶσα, τοὺς δὲ περικειμένη, τοὺς δὲ ὑπο dem suspendens, alias corpori tuo circumponens, δουμένη, δ καὶ ἐσχάτη ὕβρις; καὶ ταῦτα ἀπὸ δακ alias vero calceamentis accommodans, quæ est ρύων πενήτων καὶ χηρῶν καὶ ὀρφανῶν; Στερεῖς τὴν extrema injuria? idque ex lacrymis pauperum, χήραν τοῦ ῥάκους, ἵνα σὺ πατῇς μαργαρίτας! "Αρα viduarum et orphanorum?·Privas viduam rudi οὖν οὐ μεγάλη ἡ ἀνεξικακία τοῦ Θεοῦ; Αἰτησομένη veste, ut in pedibus calces margaritas! Nonne igiἦλθες ἄφεσιν ἁμαρτιῶν, καὶ ὥσπερ εἰς θυμέλλην tur magna Dei tolcrantia? Venisti petitura remisé εἰτιοῦσα, οὕτω σε αυτήν καλλωπίζεις! Καλή γε αὕτη sionem peccatorum, ac tanquam scenam sis ingresἡ κατάνυξις· πάνυγε ἐπακούσεταί σου ὁ Θεὸς, τὰ sura, ita te exornas | Bella sane est hæc compun• δάκρυα τῶν πενήτων περικειμένης. Εἰ δὲ ὁ πλούτου ctio, teque omnino exaudiet Deus, quæ pauperumi μόνου ἐστὶ τεκμήρια κωλύει Παῦλος, πολλῷ μᾶλλον lacrymis es amicta. Porro, si quæ divitiarum tantum Η περιεργείας ἐστὶν, οἷον ἐπιτρίμματα παρειῶν, sunt indicia, prohibet Paulus, multo magis quæ ὑπογραφὲς ὀφθαλμῶν, φωνὴν διακεκλασμένην, όμμα curiositatis sunt, ut infectiones genarum, et 563 ὑγρὸν, καὶ τἆλλα. picturas ocnlorum, vocem infractam, oculum lubricum, idque genus. alia. Αλλ' 8 πρέπει γυναιξὶν ἐπαγελλομέναις θεο σέβειαν, δι' έργων ἀγαθῶν. Ἀλλὰ κοσμεῖν ἑαυτὰς δι' ἔργων ἀγαθῶν· εἶτα διὰ μέσου, Τοῦτο γὰρ πρέπει γυναιξὶ Χριστιαναῖς ταῖς τὸν ἀληθινὸν ἐς Θεὸν σεβομέναις. "Η καὶ ἄλλως· ἐπειδὴ ἔστι διὰ λόγων ἐπαγγέλλεσθαι εὐσέβειαν 84, προσέθηκε τό, δι' ἔργων ἀγαθῶν. Γυνὴ ἐν ἡσυχία μανθανέτω, ἐν πάσῃ ὑποταγῇ. Οὐ μόνον μέχρι σχημάτων καὶ καταστολής κοσμία ἔστω ή γυνή, ἀλλὰ καὶ μέχρι φωνῆς. Μη σ φθεγγέσθω γὰρ, φησί, μηδὲ περὶ πνευματικῶν, ἀλλὰ μανθανέτω μόνον. Τοῦτο δὲ αὐτῇ ἔσται μᾶλλον, ἐὰν ἡσυχάσῃ. Γυναικὶ δὲ διδάσκειν οὐκ ἐπιτρέπω, οὐδὲ αὐτ θεντεῖν ἀνδρὸς, ἀλλ᾽ εἶναι ἐν ἡσυχίᾳ. Πᾶσαν ἀφορμὴν λαλιᾶς περιείλε τῇ γυναικί. Ἐπειδὴ γὰρ σιγαν παρήγγειλεν, ἵνα μὴ προφάσει εὐλόγῳ τοῦ διδάσκειν λαλεῖεν, Μὴ διδασκέτωσαν, φησί· τοῦτο γὰρ αὐταῖς αὐθεντεῖν ἐστι καὶ ἐξουσιάζειν τοῦ ἀνθρός. ᾿Αλλὰ μὴν ἡ γυνὴ ὑποτάττεσθαι ἐκελεύσθη. Πρὸς τὸν ἄνδρα σου γάρ, φησίν, ἡ ἀποστροφή σου. Ωστε ήσυχάζειν αὐτῇ προσήκει. Διὰ γὰρ τῆς σιγῆς μάλιστα τὴν ὑποταγὴν δείξει. Ισθι δὲ ὅτι οὐχ ἁπλῶς διδάσκειν κωλύει τὴν γυναῖκα, ἀλλ᾿ ἐν ἐκε κλησίᾳ· ἰδίᾳ γὰρ οὐ κεκώλυται δ, ἐπεὶ καὶ ἡ Πρέσκιλλα τὴν ᾿Απολλώ κατήχησε, καὶ ἡ πιστὴ γυνὴ τὸν άνδρα κατηχεί. Αδάμ γὰρ πρῶτον ἐπλάσθη, εἶτα Εὔα. Ἐπειδὴ, φησί, τῶν πρωτείων ἀπέλαυσε τὸ γένος τῶν ἀνδρῶν ἐν τῇ πλάσει, δευτέρα δὲ ἐπιπλάσθη ἡ Εύα, ὀφείλουσι λοιπὸν καὶ αἱ λοιπαὶ γυναῖκες τὰ δευτε ρεῖα ἔχειν τῶν ἀνδρῶν, καὶ ὑποτάττεσθαι. “Ο γὰρ τότε περὶ τὸν ᾿Ἀδὰμ καὶ τὴν Εὔαν συνέβη, τοῦ παντὸς γένους τῶν ἀνδρῶν ἢ τῶν γυναικῶν ἐγένετο. Καὶ ᾿Αδάμ οὐκ ἠπατήθη, ἡ δὲ γυνὴ ἀπατη θεῖσα ἐν παραβάσει γέγονε. Πῶς οὐκ ἠπατήθη ὁ VERS. 10. Sed quod decet mulieres, promittentes pietatem, per opera bona. Sed ornare se per opera bona: deinde interserit: Hoc enim decet Christianas mulieres, quæ verum Deum colunt. Vel aliter: quia fleri potest ut aliquis verbis promittat pietatem, adjecit, per opera δύκα. VERS. 11. Mulier in silentio discat, cum omni subjectione. Non solum ad habitum usque et vestiuum ornata sit mulier, verum etiam usque ad vocem. Non enim loquatur, inquit, ne de spiritualibus quidem; eæterum discat tautumunodo: hoc autem ipsi potius eveniet, si quieta ſfuerit. VERS. 12. Mulieri autem docere non permitto, neque dominari în virum, sed ease in silentio. Omnem loquendi occasionem ademit feminæ. Postquam enim tacere præcepit, ne commodo prætextu docendi loquantur, Ne doceant, inquit: hoc enim est ipsas auctoritatem in maritum habere. Atqui mulieri obedire atque subdi mandatum est. Ad virum tuum enim, inquit, conver«io twa ". Proinde decet eaun esse tranquillam ac tacitam. Per silentium enim maxime subjectionem monstrabit. Noveris autem quod non simpliciter mulierem docere prohibet, sed in ecclesia: privatim enim non prohibetur; quandoquidem Prisca Apollinem instituerit, et fidelis mulier infidelem virum instituit, VERS. 13.Adam enim prius formatus est, deinde Era, Quia, inquit, sexus masculus in creatione primas obtinuit, ac secundo loco formata est Era, debent ergo in posterum etiam reliquæ feminæ secundas obtinere, obedireque viris. Quod enim Adamo et Evæ contigit, universo sane generi cum viroruın tum mulierum contigit. VERS. 14. Et Adam non est seductus, mulier autem seducta in prævaricatione fuit. Quomodo Adam non. 'Αδάμ; Οτι οὐδὲ ἡ Γραφὴ τοῦτο λέγει, ἀλλ' ἡ μὲν est deceptus? Quia neque Scriptura hoc testatur, * Gen. 111, 16. Varia lectiones. οι τὸν ἀληθῶς, καὶ, ἀληθῆ ο. 80 θεοσέβειαν π. το μηδὲν ο. ν τῇ διδασκαλίᾳ αὐταῖς ο. λύθη ο. οι οὐχ ω

sed mulier inquit, Serpens decepit me. Adam autem γυνή φησιν, ὅτι ῾Ο ὅρις ηπάτησέ με non dicit, Mulier imposuit mihi: sed, Dedit mihi. Non est autem æquale persuaderi ab ejusden goneris socio el adjutore, et a bellua serva et subjerta. Illud itaque deceptionis fuit. Ad comparationem igitur feminæ, dicit ipsum non esse deceptum; imo nec Adam quidem lignum vidit quod bonuin essel ad cibum, sed mulier conspicata seducta est, ac deinde viro dedit. Illa itaque a cupiditate seducta est, įs vero a muliere persuasus est. Dieit igitur: Semel mulier docuit, et omnes subvertit: hoc propter non doceat sexus iste. Levis enim est, et facile suscipit, 364 fcileque decipi potest. Observa enim: non dixit, Eva decepta: sed, Mulier, de ipso videlicet muliebri sexu disputans. Perinde namque ut in Adam tora natura moriebatur, sic per Evan in omnes mulieres levitas pervasit; per quain levitatem sane ipsa transgressio locum habuit in Eva primum. ὁ δὲ 'Αδάμ οὐ λέγει, ὅτι Η γυνή ηπάτησέ με, ἀλλ' ὅτι Εδωκέ μει. Οὐκ ἔστι δὲ ἴσον τὸ πεισθῆναι ὁμογενεί και βοηθῷ, καὶ τὸ πεισθῆναι θηρίῳ δούλῳ καὶ ὑποτετα γμένῳ. Ὥστε ἐκεῖνο ἀπάτης. Πρὸς τὴν σύγκρισιν οὖν τῆς γυναικὸς αὐτόν φησι μὴ ἠπατῆσθαι ἀλλ' οὐδὲ ὁ ᾿Αδάμ εἶδε τὸ ξύλον ὅτι καλὸν εἰς βρῶσιν, ἀλλ' ἡ γυνὴ ἰδοῦσα, ἡπατήθη, εἶθ' οὕτως ἔδωκε καὶ τῷ ἀνδρί. Ωστε ἐκείνη μὲν ἀπὸ τῆς ἐπιθυμίας παρ· ἤχθη· οὗτος δὲ τῇ γυναικὶ ἐπείσθη. Φησὶν οὖν, ὅτι "Απαξ ἐδίδαξεν ἡ γυνὴ, καὶ πάντας κατέστρεψε διὰ τοῦτο μὴ διδασκέτω τὸ γένος - κοῦρον γάρ ἐστι καὶ εὐπαράδεκτον, καὶ εὐπαράγωγον. Ορα γάρ, οὐκ εἶπεν· Ἡ δὲ Εὔα απατηθεῖσα, ἀλλ' Η γυνή, περὶ αὐτῆς τῆς γυναικείας φύσεως διαλεγόμενος. "Ωσπερ γὰρ ἐν τῷ ᾿Αδάμ πᾶσα ἡ φύσις ἀπέθνησκεν, οὕτω καὶ ἐπὶ τὰς γυναῖκας πάσας διὰ τῆς Ενας ή κουφότης διέβη· δι᾿ ἣν κουφότητα καὶ ἡ τα ράβασις ἐν αὐτῇ πρώτῃ τῇ Εὐᾳ χώραν ἔσχεν. Σωθήσεται δὲ διὰ τῆς τεκνογονίας. Τί;; Η Εὔα; Οὐχὶ, ἀλλ' ἡ γυνή, τουτέστιν, ἡ γυναικεία φύσις. Μὴ γὰρ κατηφιᾶτε, φησίν, ὦ γυναῖκες· ἔδω κεν ὑμῖν ὁ Θεὸς ἀφορμὴν σωτηρίας, τὴν τεκνογο νίαν· τουτέστι, τὸ τὰ γεννηθέντα ἀναθρέψαι καλῶς· οὐ γὰρ γεννῆσαι μόνον δεῖ, ἀλλὰ καὶ παιδεῖται. Τοῦτο γὰρ ὄντως τεκνογονία· εἰ δ᾽ αὖ, οὐκ ἔστι τεκνογονία, ἀλλὰ τεκνοφθορία Εσται ταῖς γυναιξί. Τί οὖν αἱ παρθένοι; τί δὲ αἱ στεῖραι; ἀπολώλασ: λοιπόν; Απαγε, οὐ τοῦτό φησιν, ὅτι ἐξ οἰκείας ἀρετῆς οὐ σωθήσονται, ἀλλ᾽ ὅτι καὶ ἡ τεκνοτροφία ἔσται ταῖς γυναιξὶ πρόφασις σωτηρίας. Πρόδηλον γὰρ ὅτι ἐνάρετος οὖσα ἡ γυνή, τρέφει καὶ τὰ τέκνα ἐν ἀρε τῇ. Ὥστε ἡ ἐναποκειμένη αὐτῇ ἀρετὴ ποιεῖ καὶ τὴν εἰς τὰ τέκνα διαδιδομένην. "Αρα οὖν καὶ ἡ παρθέ νος ἔχουσα ἀρετὴν, ἀναμφιβόλως σωθήσεται. Δοκεῖ μοι δὲ ὅτι καὶ ἐπειδὴ ἐκώλυσε τὴν γυναῖκα τοῦ δι δάσκειν, ὡς ἂν εἰ παραμυθούμενος αὐτὴν, νῦν δίο δωσιν αὐτῇ οὓς διδάξει. Εἰ γὰρ ἐπιθυμεῖς διδάσκειν, δίδαξον τὰ τέκνα. Τινὲς δὲ, οὐκ οἶδ' ὅπως, τεχνογονίαν ἐνόησαν τὴν τῆς Θεοτόκου. Αὕτη γὰρ γεννήσασα τὸν Σωτήρα, ἔσωσε, φασί, τὰς γυναῖκας. Παντάπασι δὲ ἀσυνάρτητος πρὸς τὰ ἑξῆς ἡ τοιαύτη ἐκδοχή κ. Ακους γάρ. VERs. 15. Salvabitur autem per filiorum generationem. Qua? Evane? Non, sed mulier, id est, sexus muliebris. Ne contristemini enim, inquit, o mulieres dedit vobis Deus occasionem salutis, filiorum generationem hoc est, ut sobolem recte educetis. Non enim satis est gignere, verum etiam institue - re: hæc enim revera liberorum est generatio. Sin minus, non liberorum generatio est, sed pro berorum corruptione habebitur in mulieribus. Quid igitur de virginibus fiet? quid de viduis? perierunt? Haudquaquam: non hoc dicit, quod ex propria virtute non serventur, sed quod libero- ¡um educatio mulieribus erit occasio salutis. Perspicuum enim est, quod mulier virtute prædita, liberos etiam in virtute educat. Proinde virtus quæ illi insita est, causa est illius quæ in sobolem transfunditur. Igitur et virgo virtutibus ornata citra controversiani servabitur. Mihi autem videtur quod quandoquidem vetuisset ne mulier doceset, veluti eam nunc consolans tradit ei quos cocebit. Si enim docere expetis, institue liberos tuos. Nonnulli vero, haud scio qua ratione persua si, per liberorum generationem illam Deiparæ Virginis intellexere. Ipsa enim genito Servatore salvas reddidit, inquiunt, mulieres. Mujusmodi autem acceptio cum sequentibus omnino non cohæret. Si permanserint in fide. Filii videlicet, si conservərint veram fidem atque doctrinam. Et charitate. Hoc est, recta vita. Non enim satis est fides: caput autem et fons rectæ vitæ est charitas. Et sanctificatione cum sobrietate. Sanctificationem corporis puritatem appellat. Quia autein non omnes sunt virgines, apposuit, cum sobrietate. Ewφροσύνη enim dicitur de iis qui legitime in matrim monio conversantur: vel σωφροσύνην munditiem simpliciter dicit. Quid igitur si mater mala liberos οκ τὸ γένος τῶν γυναικῶν 1. Εάν μείνωσιν ἐν τῇ πίστει. Τα τεκνα, ἐὰν φυ λάξωσι τὴν εὐσεβῆ πίστιν νὰ καὶ τὰ δόγματα. Καὶ τῇ ἀγάπῃ. Τουτέστι, τῷ ὀρθῷ βίῳ. Οὐ γὰρ ἀρκεῖ ἡ πίστις, τὸ κεφάλαιον δὲ καὶ ἡ πηγὴ τοῦ ὀρθοῦ βίου, ἡ ἀγάπη. Καὶ τῷ ἁγιασμῷ μετὰ σωφροσύνης. Αγιασμόν τὴν καθαρότητα τοῦ σώματός φησιν. Ἐπεὶ δὲ οὐ πάντες παρθένοι, προσέθηκε, μετὰ σωφροσύνης. Σωφροσύνη γὰρ λέγεται ἐπὶ τῶν ἐννόμως γάμῳ, τρυσομιλησάντων· ἢ σωφροσύνην ἁπλῶς τὴν κοι σμιότητά φησι. Τί οὖν ἂν ἡ μήτηρ κακὴ οὖσα και Variæ lectiones. να τεχνοφορία ο. Οι παραδοχές θα 98 εὐσέβειαν τῆς πίστεως Μ.

EXPOSITIO IN EPIST. 1 AD TIMOTH. CAP. III. λῶς ἀναθρέψῃ. οὐκ εἰκὸς τοῦτο γενέσθαι. Ομως Λ recte educaverit? Haud verisimile est ut hoc faciat: εἰ γένηται, λήψεται μισθὸν καὶ ὑπὲρ τούτων. Τί δὲ ἐὰν καλὴ οὖσα κακῶς ο' ἀνάξῃ; εἰ μὲν ἀμελοῦσα, καὶ χαριζομένη αὐτοῖς, πείσεται τὸ τοῦ Ἠλεί· εἰ δὲ πάντα ποιοῦσα καὶ ἐπιμελουμένη, ὅμως οὐκ ἰσχύ σει να βελτιῶσαι, ὅπερ σπανιάκις ἂν γένοιτο, ὅμως αὕτη τῶν ἱδρώτων τους μισθούς λήψεται, ἐπεὶ καὶ ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ πάντα ποιῶν καὶ λέγων, ὅμως ὀλί γους εἶχε τοὺς πειθομένους. Πιστὸς ὁ λόγος. Ἐπειδὴ ἀμφίβολον ἦν, ὅτι δυνή σονται αἱ μητέρες ἀπολαύειν τῆς τῶν τέκνων ἀρετῆς, φησίν, ὅτι Πιστὸς ὁ λόγος, οὐ ψευδές ἐστι τὸ ῥηθὲν, μηδεὶς δισταζέτω. Εἴ τις ἐπισκοπῆς ὀρέγεται, καλοῦ ἔργου ἐπι θυμεῖ. Ἐν οἷς Τιμοθέω περὶ τοῦ ἐπισκόπου διατάτ τεται, πᾶσι τοῖς ἐν τῇ οἰκουμένῃ διαλέγεται. Εί τις, φησίν, ὀρέγεται τῆς προστασίας, οὐ κωλύω· ἔργου γὰρ καλοῦ ὀρέγεται. Μὴ τῆς ἀρχῆς καὶ τῆς αὐθεν τίας μόνης ἐφιέσθω, ἐπεὶ καὶ Μωσῆς τοῦ ἔργου ἐπεθύμει, οὐ τῆς προστασίας. Προέστη γὰρ τοῦ ἀδικουμένου, πατάξας τὸν ἀδικοῦντα. Ἐπισκοπὴ γὰρ εἴρηται, παρὰ τὸ ἐπισκοπεῖν πάντας. attamen si contingat, accipiet pro his mercedem. Quid vero si bona cum sit, prave institueret? Certe si eos negligens, illisque indulgens hoc fecerit, id quod Eli contigit, patietur: quod si omnia præstiterit, omnemque curam adbibuerit, et tamen illos meliores reddere nequit (quod raro 565 contigit), ista tamen suorum ɛudorum mercedem percipiet: quandoquidem et Filius Dei nihil non faciens et dicens, paucos tamen habuerit qui sibi morem gesserint. CAPUT III. Vers. 1. Fidelis sermo. Qnia ambiguum erat, an matres liberorum suorum virtute frui poterant, subdit, Fidelis sermo: non est mendacium quod dictum est, nemo dubitet. Δεῖ οὖν τὸν ἐπίσκοπον ἀνεπίληπτον εἶναι. Τουτέστι, πᾶσαν ἀρετὴν ἔχοντα, ὡς μήτε άλλους αὐτ τοῦ, μήτε αὐτὸν ἑαυτοῦ ἐπιλαμβάνεσθαι. Ὥστε εἴ τι; ἑαυτῷ συνοῖδεν ἁμάρτημα 8, μηδὲ ἡ ἐπιθυμείτω τοῦ πράγματος, οὗ ἑαυτὸν διὰ τῶν ἔργων ἐξέβαλε. Τον γὰρ ἄρχοντα φωστῆρα δεῖ εἶναι, ὥστε πρὸς αὐτὸν: πάντας ὁρῶντας φωτίζεσθαι καὶ ὁδηγεῖσθαι. Μιᾶς γυναικὸς ἄνδρα. Εἰ ὁ γαμήσας μεριμν τὰ τοῦ κόσμου, τὸν δὲ ἐπίσκοπον οὐ δεῖ τὰ τοῦ κό. στου μεριμναν, πῶς φησι, Μιᾶς γυναικὸς ἄνδρα; Τινὲς μὲν οὖν φασιν, ὅτι τὸν ἀπὸ γυναικὸς ᾐνίξατο, εἰ δὲ μὴ τοῦτο, ἐχέτω μὲν ', φησί, μίαν γυναῖκα, πλὴν ὡς μὴ ἔχων· τουτέστι, μὴ καταδουλούμενος ταῖς ἐπιθυμίαις αὐτῆς. Οὐ νομοθετῶν δὲ τοῦτό φησιν, ὅτι δεῖ γεγαμηκότα είναι πάντως τὸν ἐπίσκοπον. Πῶς γὰρ ὁ λέγων ὅτι, Θέλω πάντας εἶναι ὡς καὶ ἐμαυτόν; Αλλ' ἐπειδὴ ὁ τότε καιρὸς τοιαῦτα ἀπῄτει,· Εἰ γένηται, φησί, μιᾶς ἔστω ἀνήρ. Τοῦτο καὶ διὰ τοὺς Ἰουδαίους, ἐκείνοις γὰρ ἐφεῖτο ἡ πολυγαμία Τινὲς δὲ ἀλογίστως περὶ Ἐκκλησίας ἔφασαν ο λέγειν τὸν ᾿Απόστολον τοῦτο, ἵνα μὴ μεταβαίνῃ, φασὶν, ἀπὸ Ἐκκλησίας εἰς Ἐκκλησίαν· μοιχεία γάρ ἐστι τὸ πρᾶγμα '. Νηφάλιον. Τουτέστιν, ὀξὺν, διορατικὸν, ἀγχίνουν, μηδὲ ὑπὸ φροντίδων καὶ ἀθυμιῶν καταβαπτιζόμε νων, ἀλλ' ἀεὶ διυπνισμένον, ὥστε πάντα βλέπειν, καὶ πᾶσιν ἐφίστασθαι. 28 1 Cor. vu, 7. οι καλούς 0. οι κακούς Ο. 88 ίχυσου π. Η πολυπαιδία 0.. ἔφθασαν οι 1 πάν υ. PATROL. GR. CXXV. Si quis episcopatum desiderat, bonum opus desiderat. Quæ Tinotbeo de episcopo præcipit, omnibus in universo terrarum orbe disserit. Si quis, inquit, præsulatum expetit, non prohibeo: nar bonum opus desiderat. Ne igitur auctoritatem solam expetat, quandoquidem et Moses opus desiderabat, non autem præfecturam: præfuit enim injuriam passo, feriens eum qui intulerat. Episcopalus enim dicitur, eo quod omnes speculetur. VERS. 2. Oportet igitur episcopum irreprehensibilem esse. Hoc est, omni virtute conspicuum, ut neque illum alii, neque ipse seipsum reprehendar. Itaque si quis sibi sit ipse peccatorum conscius, ne desideret episcopatum, a quo seipsum per opera ejecit. Illum enim qui aliis præest, veluti stellam esse oportet, ad omnes in ipsum intuentes illuminandum et dirigendum. Unius uxoris virum. Si is qui duxerit uxorem, sollicitus est pro rebus mundanis, episcopum vero de mundi negotiis sollicitum esse non oportet, qui dicit, Unius uxoris maritum? Certe quidem nonnulli asserunt, quod cælibem innuit et si hoc fieri nequit, habeat quidem unicam uxorem, verum tamen sic quasi non habeat: hoc est cupi… ditatibus ejus non subditus. Porro, non ut legeni sanciat hoc dicit, quod omnino oporteat episcopum uxoratum esse: qui enim istud statuerit, cum alias dicat, Volo vos omnes esse sicut meipsum”? Verum quia tempus ita tum postulabat, Si contingat, inquit, sit unius uxoris vir. Id vero Judæorum causa dicebat: illis vero permittebatur polygamia. Quidam vero absque omni ratione, dixerunt Apostolum hæc de Ecclesia dicere: Ne transeat, inquiunt, ab ecclesia ad ecelesiam: istud enim adulterium est. Sobrium. Hoc est, acutum, perspicacem, solertem, qui curis et moerore non obruatur, sed semper expergefactum, ut omnia videat, omnibusque astel. Varia lectiones. " * ἁμαρτήματα ο. μή ο. · τοῦτον Ο. 3 οὖν ο. * γὰρ ο.

Temperantem. Iloc est moderatum. Ornatum. Hoc est gravitatem præ se ferentem. 566 Hospitalem. Si enim indigenis tantum commodat, affectu laborat. Oportet igitur eum erga peregrinos candidiorem esse: hoc enim maxime ad fraternam charitatem attinet. Doctorem. Quæ supra dicta sunt, etiam a subditis exiguntur; hoc vero maxime omnium episcopo adesse convenit. VERS. 3. Non vinolentum. Non temulentum bic dicit, sed injuriosum et superbum. Non percussorem. Non eum qui manibus non feriat, dicit, sed eum qui importune feriat fratrum conscientiamn. Sed modestum, non litigiosum, non avarum. Docet quomodo non sit vinolentus vel percussor: Si modestus, inquit, fuerit et a pugna alienus. Quoniam vero supra dixit, quod oporteat eum esse hospitalem, nunc addit, non avarum, simul quidem decens, quis sit hospitalis, nempe qui non est avarus: simul vero ut non prætextu hospituin opes colligat. VERS. 4. Qui sua domui bene prasil. Hoc et auctores exteri dicunt, quod is qui œconomicus sit, idem etiam politicus cito fuerit. Qui liberos habeat in subjectione cum omni castiţate. Oportet enim eum domestica præbere exempla. Quis enim credat eum alienum subjecturum, si filium non subjiciat? Quomodo alios castos faciel, qui propria viscera sinit impudice vivere? Porro, cum omni castitate, dicit, et quæ sit in verbo, et habitu, et opere, et ad omnes, et in omni tempore. VERS. 5. Si quis aulem domui suæ praesse nescil, quomodo Ecclesiæ Dei curam habebit? Nihil enim aliud est domus, quam parva Ecclesia. Si igitur medies et facile circumscriptili et cognoscibili non possit præesse, quomodo tot animarum sententias, quas cognoscere non possit, gubernabit? Hawd autem abs re fuerit quærere, cujus rei causa, is qui a laicis postulet, Occidite membra vestra quæ super terram sunt: et iterum, Qui vero sunt Christi, carnem suam crucifrerunt 23: nunc ab episcopo requirit exigua quædam, ac tanto fastigio indigna, ne sit vinolentus, neque percussor, et quæ sequuntur. Atqui Christus etiam jubet ut crucem tollamus, et, Pastor, inquit, bonus animam suam ponit pro ovibus suis ". Debebat igitur Paulus ab episcopo exigere ut angelicam viveret vitam, quæ affectibus careret, quantum ad diguitatis summitatem attinet. Audi igitur. Pauci exactæ hujusmodi vitæ inveniri poterant: pluribus autėm episcopis opus erat, qui singulis civitatibus *ª Gal. v, 24. st Joan. x, 11. • μόνον 0. Η φιλαδελφία 0. 16 ἄγγελον είναι οι 18 ιδίου 0. Σώφρονα. Τουτέστι κατεσταλμένον. Κόσμιον. Τουτέστι σεμνοπρεπή. Φιλόξενον. Εἰ γὰρ τοῖς αὐτόχθοσι μόνοις χρηστεύεται, προσπαθής ἐστι. Δεῖ οὖν εἰς τοὺς ξένους αὐτὸν ἁπλούστερον εἶναι· τοῦτο γὰρ μάλιστα φιλά δέλφον. Διδακτικόν. Τὰ μὲν προῤῥηθέντα καὶ οἱ ἀρχέ μενοι ἀπαιτοῦνται· τοῦτο δὲ πάντων μάλιστα προσεἶναι δεῖ τῷ ἐπισκόπῳ. Μὴ πάροινον. Οὐ τὸν 10 μέθυσον ἐνταῦθα λέγει, ἀλλὰ τὸν ὑβριστήν, τὸν αὐθάδη. Μὴ πλήκτην. Οὐ τὸν μὴ πλήττοντα ταῖς χερσί, φησίν, ἀλλὰ τὸν μὴ εὐκαίρως " πλήττοντα τῶν ἀδελ φῶν τὴν συνείδησιν. Ἀλλ' ἐπιεική, ἄμαχον, ἀφιλάργυρον. Διδάσκει πῶς ἂν οὐκ εἴη πάρο.νος οὐδὲ πλήκτης· Ἐὰν ἐπιεικής, φησί, καὶ ἄμαχος εἴη. Ἐπεὶ δὲ εἶπεν ἄνω, ὅτι δεῖ αὐτὸν εἶναι φιλόξενον, προστίθησι νῦν τὸ ἀφιλάργυμον, ἅμα μὲν διδάσκων τίς ἐστιν ὁ φιλόξενος, ὅτι ὁ ἀφιλάργυρος· ἅμα δὲ καὶ ἵνα μὴ προφάσει τῶν ξένων θησαυρίζῃ. Τοῦ ἰδίου οίκου καλῶς προϊστάμενον. Τοῦτο καὶ οἱ ἔξωθέν φασιν, ὅτι ὁ οἰκονομικός, καὶ πολιτικός ἂν γένοιτο ταχέως. Τέκνα ἔχοντα ἐν ὑποταγῇ μετά πάσης σεμνός τητος. Δεῖ γὰρ οἴκοθεν αὐτὸν παρέχεσθαι τὰ παραδείγματα. Τίς γὰρ πιστεύσειεν ὅτι τὸν ἀλλότριον ὑποτάξει, ὁ τὸν υἱὸν μὴ ὑποτάξας; Πῶς ἄλλους ποιήσει σεμνούς, ὁ τὰ οἰκεῖα σπλάγχνα ἑάσα; ἀσέμνως βιοῦν "; Πάσης δὲ σεμνότητος, τῆς καὶ ἐν λόγῳ, καὶ σχήματι, καὶ ἔργῳ, καὶ πρὸς πάντας, καὶ ἐν παντὶ καιρῷ. Εἰ δέ τις τοῦ οἰκείου 13 οἴκου προστῆναι οὐκ οἶδε, πῶς Εκκλησίας Θεοῦ ἐπιμελήσεται; Οὐδὲν γάρ ἐστιν ὁ οἶκος, ἢ μικρὰ Ἐκκλησία. Εἰ τοίνυν τοῦ μικροῦ καὶ εὐπεριορίστου καὶ εὐδιαγνώστου οὐκ ηδυνήθη προστῆναι, πῶς τοσούτων ψυχῶν γνώμες ἀκατανοήτους κυβερνήσει: "Αξιον δὲ ζητῆσαι, τίνος ἕνεκα ὁ τοὺς λαϊκοὺς ἀπαιτῶν, Νεκρώσατε τὰ μέλη ὑμῶν τὰ ἐπὶ τῆς γῆς· καὶ πάλιν· Οἱ δὲ τοῦ Χριστοῦ τὴν σάρκα ἐσταύρωσαν· νῦν τὸν ἐπίσκοπον ἀπαιτεῖ μικρά τινα καὶ τηλικούτου ύψους ἀνάξια, τὰ μὴ πάροινον εἶναι, μηδὲ πλήκτην, καὶ τὰ ἑξῆς. Καί τοιγε καὶ ὁ Χριστὸς τὸν σταυρὸν αἴρειν διακελεύεται· καὶ, Ο ποιμὴν, φησὶν, ὁ καλὸς τὴν ψυχὴν αὐτοῦ τίθησιν ὑπὲρ τῶν προβάτων. Εδει γοῦν τὸν Παῦ λον ἀπαιτῆσαι τὸν ἐπίσκοπον ἀγγελικόν τινα βίον μετιέναι, ἀπαθῆ, ὅσον πρὸς τὸ ὕψος τοῦ ἀξιώματος. Ακουε οὖν, ὅτι τῆς μὲν ἀκριβείας τοῦ τοιούτου βίου, ὀλίγους ἦν εὑρεθῆναι· ἐπισκόπων δὲ ἔδει πολλῶν, τῶν ἐν ἑκάστῃ πόλει ἡγησομένων. Διὰ τοῦτο σύμμε τρον ἀρετὴν ἀπῄτησεν, ἣν πολλοῖς ἐνὴν εὐρεῖν, ἀλλὰ " Varia lectiones. το οὐ τὸν πάροινον ήτοι μέθυσον Ο. Η ακαίρως Ο. σε βιούνται οι

EXPOSITIO IN EPIST. I AD TIMOTH. - CAP. III. νῦν, φεῦ! ποῦ ἐξεπέσομεν οἱ ἐπίσκοποι, ὡς μηδὲ τῆς pressent. Propterea moderatam ab eis virtutem συμμέτρου ταύτης ἀρετῆς μηδὲ σκιὰν ἐν ἡμῖν εὑρί- 567 postulavit, quæ in multis inveniri non κεσθαι! Φεῖσαι, Κύριε. potuit. At nunc, proh dolor! quo excidimus episcopi, ut ne umbram quidem adeo moderatæ virtutis in nobis deprehendi liceat! Parce nobis, Domine! Μὴ νεόφυτον. Οὐ τὸν νεώτερον ἐνταῦθα λέγει, ἐπείτοιγε Τιμόθεος νεώτερος ἦν, ὡς μαθησόμεθα, του Παύλου λέγοντος· Μηδείς σου τῆς νεότητος καταφρονείτω· ἀλλὰ τὸν νεοκατήχητον. Εγώ γάρ, φησίν, ἐφύτευσα. Ἐπειδὴ γὰρ ἐξ Ἑλλήνων προσᾖεσαν καὶ ἐβαπτίζοντο, Μὴ εὐθέως, φησί, νεοβάπτι στὸς εἰς τὴν τηλικαύτην ἀρχὴν ἀγέσθω. Ἵνα μὴ τυφωθεὶς εἰς κρῖμα καὶ παγίδα εμπέση τοῦ διαβόλου. Εἰ πρὶν ἀκριβὴς μαθητής γενέσθαι, διδάσκαλος γένοιτο, φυσιωθήσεται, φησί, καὶ εἰς τὸ κατάκριμα, καὶ εἰς τὴν καταδίκην τοῦ διαβόλου πεσεῖται, ἣν τινα ἐκεῖνος ἀπὸ 18 τῆς ἀπονοίας ὑπέστη. Δεῖ δὲ αὐτὸν καὶ μαρτυρίαν καλὴν ἔχειν ἀπὸ τῶν ἔξωθεν. Τουτέστιν, ἀπὸ τῶν Ἑλλήνων, ἵνα καὶ αὐτ τοὶ μὴ ἔχωσι τι ἐπιλαμβάνεσθαι αὐτοῦ, ἀλλὰ μᾶλλον καὶ αἰδεῖσθαι. Τί οὖν ἂν δοκῇ μὲν καλὸς, μὴ ᾖ δέ; Δύσκολον μὲν τοῦτο. Οἱ γὰρ ἐχθροὶ καὶ τοὺς πάνω διηκριβωμένους μωμεύονται. Πλὴν οὐδὲ τοῦτο μόνον εἴασεν, ἀλλὰ μετὰ τῆς ἄλλης ἀρετῆς ἔφησε· Δεῖ αὐτὸν καὶ μαρτυρίαν ἔχειν καλήν. Τί οὖν ἂν κακο λογῶσιν αὐτὸν εἰκῆ, ὡς βασκαίνοντες; Οὐκ ἔστι τοῦτο· τὸν γὰρ ἄληπτον ἔχοντα βίον καὶ αὐτοὶ αἱδοῦνται. Κακολογοῦσι μὲν τὸ δόγμα αὐτοῦ, οὐ τὸν βίον· ὥσπερ καὶ τοὺς ἀποστόλους οὐκ ἔλεγον πόρνους, οὐδ' ἀσελγεῖς, ἀλλὰ πλάνους, καὶ ὁ τοῦ κηρύγματος ἦν μένου. Εἰ δὲ καὶ θῶμεν τοῦτο γενέσθαι, καὶ κατὰ συκοφαντίαν διαβάλλεσθαι τὸν ἄνθρωπον, μή καθε ιστάσθω ἐπίσκοπος. Οὐ γὰρ δεῖ ἀναθολοῦσθαι τάς τινων ψυχὰς ἐπὶ τῷ φωστῆρι. Λαμψάτω γὰρ, φησί, τὰ ἔργα ὑμῶν, ὅπως ἂν ἴδωσιν οἱ ἄνθρωποι. Εἰ δὲ τὴν παρ' ἐχθρῶν μαρτυρίαν δεῖ ἔχειν, πολλῷ μᾶλο λον τὴν παρὰ τῶν φίλων. ἵνα μὴ εἰς ὀνειδισμόν ἐμπέση. Μέλλει γὰρ ὀνειδίζεσθαι παρὰ τῶν Ἑλλήνων· δ καὶ τοῦ κηρύ γματός ἐστιν ἐμποδισμός. Καὶ παγίδα του διαβόλου. Ητοι ὅτι ταχέως VERG. 6. Non neophytum. Non hic juniores natu dicit, quandoquidem et Timotheus juvenis erat, quemadmodum discemus, dicente Paulo: Nemo adolescentiam tuam contemnat: verum eum qui nuper in fide sit institutus. Ego enim, inquit, plantavi. Quia enim ex Græcis ad fidem accedebant, et baptizabantur, non statim, inquit, recens baptizatus ad tantum principatum ducatur. Ne in superbiam elatus in judicium incidąt diaboli. Si priusquam perfectus fuerit discipulus, eum esse doctorem contingat, inflabitur, inquit, et in judicium, et in condemnationem diaboli incidet, quam ille ob arrogantiam sustinuit. VERS. 7. Oportet autem ipsum bonum etiam lestimonium kubere ab iis qui foris sunt. Hoc est, a Græcis et infidelibus, ut et illi non habeant quod in illo reprehendant, sed potius eum revereantur. Quid vero si videatur bonus, et tamen non sit? Dificile sane hoc est. Nam adversarii homines vitæ vel exactissimæ carpunt. Verumtamen neque hoc solum reliquit; sed una cum reliqua virtute lixit: Oportet ipsum testimonium habere bonam. Quid vero, si illum temere præ invidia calumnien. tur? Istud feri nequit: nam qui inculpatae vile est, illum et ipsi venerantur. Vituperant quidem ipsius dogma, sed non vitam: quemadmodum apostolos non vocabant fornicatores, neque libidini deditos; sed impostores, quod solius prædicationis erat. Si vero demus hoc fieri, ut homo aliquis etiam per calumniam traducatur, non constituatur episcopus. Non enim convenit, ut aliquorum animæ propter luminare suum obfuscentur. Luceant enini, inquit, opera vestra, ut videant homines 3*? Quod si ab hostibus testimonium requirendum sit, multo magis ab amicis. Ut non in opprobrium incidat. Græcorum enim conviciis petendus est: quod et prædicationis impedimentum est. El laqueum diqboli. Siye quod illi celeriter eum αὐτὸν ἀναιρήσουσιν ἐκεῖνοι, ἢ ὅτι τοῖς αὐτοῖς ἁμαρ- tollent, vel quod in eadem peccata incidit, in quæ τήμασι περιπεσείται οἷς κἀκεῖνοι. Καὶ αὐτὸ δὲ τὸ σκάνδαλον προκεῖσθαι πολλῶν, παγίς ἐστι διαδο λική. Διακόνους ὡσαύτως. Τί δήποτε τους πρεσβυτέρους ἀφῆκεν; Ότι ὰ περὶ ἐπισκόπων εἶπε, ταῦτα καὶ πρεσβυτέροις άρμόττει. Καὶ γὰρ καὶ αὐτοὶ διδασκαλίαν καὶ προστασίαν τῆς Ἐκκλησίας εγκεχειρισμένοι εἰσὶ, μόνῃ τῇ χειροτονία ὑποβεβηκότες. Φησὶν οὖν, ss. Matth. v. 16. ' illi. Porro vet hoe ipsum, in offendiculum multis proponi, lagueus est diaboli. VERS. 8. Diaconos similiter. Cur autem presbyteros prætermisit? Quia quæ de episcopis dixit, ea presbyteris etiam conveniunt. Nam et ipsi docendi munus et præfecturam Ecclesiae habent, sola ordinatione episcopis inferiores. Ait 568 itaque, quod 10 ὑπό 0. Variæ lectiones.

et diaconi similiter, id est, cadem labere debent, Λ ὅτι καὶ οἱ διάκονοι ὡσαύτως, τουτέστιν, ὀφείλουσι nimirum hospitales esse, modesti, non pugnaces, dque genus alia. Pudicos. Ad hæc quæ dicta sunt, que pudicitian. habcant quoNon bilingues. Hoc est, fallaces, dolosos, alia sentientes et alia proloquéntes, aliaque bis, alia vero illis. Non vino multo deditos, non turpe lucrum sectantes. Non dixit, Non temulentos, hoc enim omnino est indignum, verum, Non multum potantes, Eliamsi enim non sint temulenti, potatio tamen immodica animæ vin laxat. Apud veteres enim, qui templum ingrediebantur, omnino non utebantur vino. Turpe lucrum autem sectatur qui nihil quæstus, undecunque proveniat, rejicit. Hic autem: pro non avaro accipe, non turpi lucro inhiantem. VERS. 9. Habentes mysterium fidei in pura conscientia. Hoc est, qui præterquam quod sinceram doctrinam retineant, vitam etiam irreprehensibilem habeant. Pura enim conscientia est in vita quæ reprehendi non potest. τοιαῦτα το ἔχειν, ἤτοι φιλόξενοι εἶναι, ἐπιεικεῖς, ἄμαχοι, καὶ τἆλλα. Σεμνούς. Ἐχέτωσαν, φησί, πρὸς τοῖς εἰρημένος καὶ σεμνότητα. Μὴ διλόγους. Τουτέστιν, ὑπούλους καὶ δολερούς 1, ἄλλα φρονοῦντας καὶ ἄλλα λέγοντας, καὶ ἄλλα τού τοις, καὶ ἄλλα ἐκείνοις. Μὴ οἴνῳ πολλῷ προσέχοντας, μηδὲ αἰσχροκερ δεῖς. Οὐκ εἶπε, Μὴ μεθύσους· τοῦτο γὰρ πάνυ ἀνα άξιον· ἀλλὰ, Μὴ πολυπότας. Κἂν γὰρ μὴ μεθύσωσιν, ἀλλ' ὅμως ἡ πολυποσία χαυνοῖ τὸν τόνον τῆς ψυχῆς. Καὶ οἱ πάλαι γὰρ εἰς τὸ ἱρὸν εἰσιέντες οὐδόλως ἐχρῶντο οίνω. Αἰσχροκερδής δέ ἐστιν, ὁ μηδὲν κέρδος παραιτούμενος κἂν ἐθενδήποτε ᾖ. Ἐνταῦθα δὲ ἀντὶ τοῦ μὴ φιλαργύρου δέξαι τὸν μὴ αἰσχροκερδή. Εχοντας τὸ μυστήριον τῆς πίστεως ἐν καθαρά συνειδήσει. Τουτέστι, μετὰ τοῦ τὸ δόγμα ὀρθὸν της ρεῖν, ἔχοντας καὶ βίον ἀνεπίληπτον. Ἡ γὰρ καθαρά συνείδησις ἐπὶ βίῳ ἀκαταγνώστῳ. Καὶ οὗτοι δὲ δοκιμαζέσθωσαν πρώτον, είτα διακονείτωσαν, ἀνέγκλητοι ὄντες. Ωσπερ, φησί, τὸν ἐπίσκοπον ἀπῄτησα μὴ νεόφυτον εἶναι, οὕτω καὶ τούτους μὴ ἀδοκιμάστους προάγεσθαι, ἀλλὰ τῷ χρόνῳ βασανισθέντας, καὶ φανέντας 18 ἀνεγκλήτους. "Ωσπερ οὐδὲ νεωνήτῳ δούλῳ 10 προστασίαν τις έγχει curam committel, - ρίσει τοῦ οἴκου, πρὶν δόκιμος τῷ χρόνῳ φανῇ. VERS. 10. Εt hi autem probentur primum, deinde ministrent, nullum crimen habentes. Quemadmodum ab episcopo postulavi, inquit, ut non esset neophytus, sic et ab istis, ut nonnisi probati, et longo tempore explorati, atque inculpati reperti proveherentur: sicut recens empto servo non statim quisquam domus suæ priusquam tempore probatus videatur. VERS. 11. Mulieres similiter casias. Non de de quibuslibet mulieribus hæc dicit, cæterum diaconissis. Istud enim Ecclesiæ admodum et necessarium et utile est: nisi enim de his loqueretur, quid erat necessarium, cum de viris diaconis verba faceret, sermonem de mulieribus interserere? Non detrahentes. [loc est, non obtrectatrices, quod anus solent; ædes circumeuntes, atque de hac ad illam murmurantes. Subrias. lioc est, vigilantes. Quoniam enim levis est iste sexus, facileque illi imponi possit, operæ pretium est eas vigiles esse et prudentes, Fideles in omnibus. Hoc est, constantes, cum verbo tum operibus. VERS. 12. Diaconi sint unius uxoris viri. Observa qui eamdem a diaconis virtutem exigat quam ab episcopis. Etenim peræque casti et irreprehensibiles esse debent. Qui filiis bene præsint, et suis domibus. Ubique liberorum curam ponit, ne hanc ob rem cateri scandalum patiantur. 569 VERS. 13. Qui enim bene ministraverint, gradum sibiipsis bonum acquirunt, multamque fiduciam in fide quæ est in Christo Jesu. Gradum, id 10 τὰ αὐτὰ ἔχειν, τουτέστι, φιλοξ. ο. ροτέρας υ. 、 " Γυναῖκας ὡσαύτως σεμνάς. Οὐ περὶ τῶν τυ χευσῶν γυναικῶν λέγει, ἀλλὰ περὶ τῶν διακονισσῶν. Σφόδρα γὰρ ἀναγκαῖον τοῦτο τὸ πρᾶγμα, καὶ χρήσιμον τῇ Ἐκκλησίᾳ. Εἰ μὴ γὰρ περὶ τούτων ἔλεγε, τις χρεία μεταξὺ τοῦ περὶ τῶν διακόνων ἀνδρῶν λόγου, περὶ γυναικῶν παρεμβαλεῖν; Μὴ διαβόλους. Τουτέστι, μὴ καταλάλους, ὅπερ αἱ γραΐδες ειώθασι, τοὺς οἴκους περιερχόμεναι, καὶ ψιθυρίζουσαι τὰ ταύτης πρὸς ἐκείνην. Νηφαλίους. Τουτέστι, διεγηγερμένας. Ἐπειδὴ γὰρ κοῦφον καὶ εὐεξαπάτητον τοῦτο τὸ γένος, δεῖ, φησὶν, αὐτὰς διυπνισμένας εἶναι καὶ ἀγχίνους. Πιστὰς ἐν πᾶσι. Τουτέστι, σταθηρότητα 10 ἐχού Ο σας καὶ ἐν τῷ λόγῳ καὶ ἐν τοῖς ἔργοις. Διάκονοι ἔστωσαν μιᾶς γυναικὸς ἄνδρες. "Ορα πῶς τὴν αὐτὴν ἀπαιτεῖ καὶ παρὰ τῶν διακόνων ἀρε τὴν ἦν καὶ παρ' ἐπισκόπων. Καὶ γὰρ ὁμοίως ἀγνοὶ καὶ ἀνεπίληπτοι ὀφείλουσιν εἶναι. Τέκνων καλῶς προϊστάμενοι, καὶ τῶν ἰδίων οἴκων. Πανταχοῦ τίθησι τὴν τῶν τέκνων προστασίαν, ἵνα μὴ ἀπὸ τούτου οἱ λοιποὶ σκανδαλίζωνται. Οἱ γὰρ καλῶς διακονήσαντες, βαθμὸν ἑαυτοῖς καλὸν περιποιοῦνται, καὶ πολλὴν παῤῥησίαν ἐν πίστει τῇ ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ. Βαθμὸν, τουτέστι, Variæ lectiones. 17 πονηρού: 0. 18 ὀφθέντας ἀθώους m. 18 οἰκέτῃ ο. 10 σταθησ

EXPOSITIO IN EPIST. I AD TIMOTH. - CAP. III. προκοπήν. Οἱ γὰρ ἐν τοῖς κάτω δείξαντες ἑαυτοὺς est, progressum. Qui enim in inferioribus sese viδιεγηγερμένους, ταχέως καὶ ἐπὶ τὰ ἀνωτέρω ελεύ σονται, ὥστε παῤῥησίαν πολλὴν σχεῖν ἐν τῇ πίστει· τουτέστιν, ὥστε ἐνδοξότεροι γενέσθαι, οὐκ ἐν ἀξιώμασι κοσμικοῖς, οὐδὲ ἐν χρήμασιν, ἀλλ᾽ ἐν πίστει, ὃ ἐστιν, ἐν πᾶσι τοῖς κατὰ τὴν πίστιν λόγοις τε καὶ ἔργοις. Τοιοῦτοι οἱ ἐν Ἐκκλησίᾳ λάμποντες, ἀπὸ διακόνων ἐν πρεσβυτερικῷ βαθμῷ καὶ ἐπισκοπικῷ. Ταῦτά σοι γράφω, ἐλπίζων ἐλθεῖν πρὸς σὲ τάχιον. Ἐὰν δὲ βραδύνω, ἵνα εἰδῇς πῶς δεῖ ἐν οἴκῳ Θεοῦ ἀναστρέφεσθαι. "Ινα μὴ τῷ περὶ τούτων διατάττεσθαι εἰς ἀθυμίαν ἐμβάλῃ τὸν μαθητήν, ὡς οὐκέτι ὀφθησομένου τοῦ Παύλου αὐτῷ· φησίν, ὅτι Οὐ διὰ τοῦτο ταῦτα γράφω, ὡς οὐκέτι μέλλων ἐλθεῖν· ἀλλ' ἐλεύσομαι μέν· πλὴν εἰ συμβῇ με βραδύναι, ἵνα ἔχῃς ὑποτύπωσιν πῶς δεῖ ἀναστρέφεσθαι. Καλῶς δὲ εἶπε τὸ, ἐλπίζων. Ἐπειδὴ γὰρ Πνεύματι ἀγόμεν νος οὐκ ᾔδει ποῦ δεῖ ἀπελθεῖν, εἰκότως ἀμφιβάλλει καὶ περὶ τοῦ πρὸς Τιμόθεον ἐλθεῖν. Ητις ἐστὶν Εκκλησία Θεοῦ ζῶντος. Μὴ γὰρ εἴπῃς "' ὅτι ἄνθρωποι αὐτὴν " συγκροτούσι. Θεοῦ γάρ ἐστι ζῶντος, τουτέστι, φοβεροῦ καὶ ἐκδικητοῦ, καὶ οὐ νεκροῦ καὶ ἀσθενοῦς, οἷοι οἱ τῶν Ἑλλήνων. Στύλος καὶ ἑδραίωμα τῆς ἀληθείας. Ἐνταῦθα καὶ πρὸς τὸν Ἰουδαϊκὸν συγκρίνει ναὸν τ8 τὴν Ἐκκλησίαν, καί φησιν ὅτι Ἐκεῖνος μὲν τύπους περιείχε καὶ σκιάς, οἷον κώδωνας καὶ ῥοΐσκους, καὶ ἀρχιερέα μετὰ τῶν θυσιῶν. Ἡ δὲ Ἐκκλησία τῆς ἀληθείας ἐστὶ σύστασις. Πάντα γὰρ τὰ ἐν αὐτῇ τελούμενα, ἀληθινὰ, καὶ οὐδὲν σκιῶδες, οἷα τὰ τοῦ νόμου. Αντί γὰρ κωδώνων, κήρυγμα λαμπρόν· ἀντὶ ῥοΐσκων βίος κατεστεμμένος, καὶ ἔνδον ἔχων τὸν καρπόν· καὶ ἀρχιερεὺς, Υἱὸς Θεοῦ· καὶ μέγα θῦμα, τὸ θεῖον αὐτοῦ σῶμα. Καὶ ὁμολογουμένως μέγα ἐστὶ τὸ τῆς εὐσεβείας. μυστήριον. Καὶ μυστήριον ἐστιν ἡ ὑπὲρ ἡμῶν οἱ κονομία. Καὶ μέγα, καὶ εὐσεβείας, καὶ ὁμολογουμένως μέγα. Οὐ γάρ τις ἀμφιβάλλει περὶ τούτου. Πῶς δὲ μυστήριον, ὅπερ πάντες ἴσασι; Μάλιστα μὲν, οὐ πάντες. Εἰ δὲ καὶ πάντες ἴσασιν, ἀλλὰ νῦν, πρὸ τούτου δὲ οὐ πᾶσι δῆλον ἦν. "Αλλως τε, τὸ μὲν, ὅτι ὁ Θεὸς ἐσαρκώθη, πάντες ἴσασι· τὸ δὲ πῶς, ἀποκέ κρυπται. Καὶ διὰ τοῦτο μυστήριόν τι ἐστιν. Ορα δὲ τὴν πρὸς ἡμᾶς ἀγάπην τοῦ Θεοῦ, εἴπερ τὸ μυστή ριον αὑτοῦ ὅλως ἡμῖν ἐγνώρισε. Θεός εφανερώθη ἐν σαρκί. Ἐπειδὴ περὶ ἱερέων ὁ Παῦλος διαταττόμενος, οὐδὲν τοιοῦτον εἶπεν, οἷον ἐν τῷ Λευϊτικῷ, φησί, Μηδεὶς θαυμαζέτω, εἰ μὴ τοιαῦτα μικρολογοῦμαι. Μέγα ἐστὶ τὸ ἡμέτερον, καὶ οὐδὲν τοιοῦτον ἐκεῖ. Ἐνταῦθα γὰρ Θεὸς ἐφανερώθη. Πῶς; Εν σαρκί. Τῇ γὰρ θεότητι ἀόρατος. Εδικαιώθη ἐν πνεύματι. Η τοῦτό φησιν, ὅτι οι ίδης Ο. giles ostendunt, celeriter ad superiora venient, ut multain fiduciam et libertatem in fide habeant, hoe est, ut celebriores efficiantur: non in mundanis dignitatibus, non in pecuniis, sed in fide, id est, in omnibus quæ sunt secundum fidem, cum verbis tum operibus. Tales sunt ii qui in Ecclesia refulgent, a diaconis presbyteri et episcopi facti. VERS. 14, 15. Hæc tibi scribo, sperans me veniurum ad te cito. Si autem tardavero, ut scias quomodo oporteat te in domo Dei conversari. Ne de his præcipiendo in tristitiam conjiciat discipulum, ceu Paalum non amplius esset visurus: Non propterca, inquit, hæc scribo, tanquam porro non sit venturus, venian enim, sed, si contingat me tardare, ut habeas formulam et exemplar quomodo oporteat te vivere. Bene autem dixit, sperans. Cum enim a Spiritu ductus ignoraret quo sibi abeundum esset, non immerito dubitat de adventu suo ad Timotheum. Quæ est Ecclesia Dei viventis. Noli enim dicere quod ex hominibus ipsa sit conflata: Dei enim est viventis; id est, terribilis et ultoris, non mortui et infirmi, quales sunt Græcorum dii vani. Columna et firmamentum veritatis. Hic cum teinplo Judaico Ecclesiam confert, atque ait: Illud! sane figuras et umbras habebat, veluti tintinnabula et mala punica, et pontificem cum victimis. Ecclesia autem est cœtus veritatis: omnia enim quæ in ea peraguntur, vera sunt, et nihil in ea est umbrosum, qualia sunt quæ lege sanciuntur. Pro tintinnabulis enim clara prædicatio; pro mal's punicis vita est coronata, intus fructum babens. Porro pontifex est Filius Dei: magnumque sacrificium, divinum ipsius corpus. VERS. 16. Ει manifeste magnum est pietatis sacramentum. Sacrainentum sive mysterium est dispensatio illa pro nobis facta. Εt magnum, et pietatis, et manifeste magnum: non enim quisquam de hoc dubitat. Quomodo autem mysterium est quod omnes noverunt? Maxine saue: non omnes norunt. Imo etsi omnes norunt, id tamen nunc evenit: antehac vero non omnibus palam fuit. Praeterea, quod Deus incarnatus est, omnes noverunt: quomodo vero, occultatum est, eamque ob rem mysterium est. Perpende autem charitatem Dei erga nos, siquidem mysterium suum omnino nobis patefecit. Deus manifestatus est in carne. Quia 570 Paulus de sacerdotibus præcipiens, nihil tale dixit quale est in Levitico: Nemo, inquit, demiretur quod de rebus tam levibus non disputo: magnum sane nostrum est, et cui nihil ibi simile est. Ilic enim Deus manifestatus est. Quomodo? In carne. Secundum namque divinitatem est invisibilis. Justificatus est in spiritu. Vel hoc dicit, quod cum Varia lectiones. ταύτην ο. 13 λαόν ο. το μυστήριόν ἐστι τῆς πρὸς ἡμᾶς ἀγάπης τοῦ Θεοῦ Ο.

cmnia pro salute humania fecisset, etsi obduratis ἐπειδὴ πάντα ποιήσας πρὸς σωτηρίαν τῶν ἀνθρώ quibusdan non persuasit, ipse tamen justificatus est, utpote qui quod suum erat fecerit vel quod peccatum non fecit, nec inventus est dolus in ore chus: at alii quidem juxta legem justi, spiritu servitutis detinebantur. Metus enim et pœnas continebat lex: quippe quæ non haberet spiritum adoptionis. Dominus autem omnem justitiam implevit in Spiritu sancto, ejusdem cum illo substantiæ exsistens, habensque ipsum naturaliter secuin manenten, ac per seipsum mobis donans ut per illum ju - stificemur. Qui enim secundum Evangelium justi sunt, revera spirituales, eis qui olim in lege justi fcabantur, sunt longe superiores. Apparuit angelis. Ο mysterium! nobiscum viderunt angeli Filium Dei, cum antea non cernebant. Ecce enim, inquit, accesserunt et ministrabant 30 ei. Ac simpliciter a tempore quo natus est, tantisper dum in cœlum receptus est. În nativitate eninı angeli cum celebrabant, et annuntiabant pastoribus: tum in assumptione angeli ministrabant. Prædicatus est gentibus, creditus est in mundo. Gentibus desperatis, invisis: nec præshcatus est Lantum, verum etiam creditus est universo mundo, qnod ingens est potentia et veritatis ejus qui praedicabatur argumentum. Assumptus est in gloria. Hoc est, in nubibus, angelis etiam ministrantibus. Atqui in cœlum assumptus est, et non sicut Elias, quasi in coelum, ne dicam quod et ipsa assumptio sit gloria. CAPUT 1V. VERS. 1. Spiritus autem manifeste dicit. Hoc est, palam, perspicue, et non adumbrale, quemadmodum lex et prophetæ. Quod in posterioribus temporibus deficient quidam a fide. Quia supra dixerat, quod nonnulli naufragium passi cssent circa fidem: Ne mireris, inquit, quosdam etiamnum judaizare: nam tempus adveniet quando pejora designabunt qui Christiani videntur. Hæc enim de Judæis non dicit, siquidem ii jamdudum, imo vero tunc temporis exstiterunt, verum de Marcionistis, Eneratistis, 571 Manichæis, et universa illorum officina. Attendentes spiritibus impostoribus, ac doctrinis dæmoniorum. Ab his enim eorrepti, tum cibos, tum nuptias calumniabantur. Notat antem et omnes alias hæreses. Omnes enim ex deceptione ac doctrina dæmonum oriuntur. Aperte autem earum hic non meminit, ne jam inde animis cas inserat: verum quæ jam tunc cæperat, hanc demonstravit, ciborum nimirum et nuptiarum bæresin. VERS. 2. In hypocrisi loquentium mendacium. Hoc est, ea quæ mentiuntur, hon per ignorantiam ** Matth. iv, 11. πων, καὶ σκληρούς τινας όντας οὐκ ἔπεισεν, ὅμως αὐτὸς ἐδικαιώθη, ὡς τὸ αὐτοῦ ποιήσας, ἢ ὅτι ἁμαρ τίαν οὐκ ἐποίησεν, οὐδὲ εὑρέθη δόλος ἐν τῷ στόματι αὐτοῦ. 'Αλλ' οἱ μὲν κατὰ νόμον δίκαιοι, πνεύματι δουλείας ενείχοντο. Φόβους γὰρ καὶ κολάσεις ὁ νόμος περιείχε, τὸ πνεῦμα τῆς υἱοθεσίας μὴ ἔχων. Ὁ δὲ Κύριος πάσαν δικαιοσύνην ἐπλήρωσεν ἐν Πνεύματι ἁγίῳ, ὁμοούσιος ὧν αὐτῷ, καὶ ἔχων αὐτὸ συνὸν αὐτῷ φυσικῶς, καὶ δι᾽ ἑαυτοῦ καὶ ἡμῖν διδοὺς τὸ ἐν τούτῳ δικαιοῦσθαι. Καὶ γὰρ οἱ κατὰ τὸ Εὐαγγέλιον δίκαιοι, ὄντως πνευματικοί, πολλῷ τῶν ἐν νόμῳ δικαιουμέ νων πάλαι ὑπερέχοντες. Ωφθη ἀγγέλοις. "Ο μυστήριον! μεθ᾿ ἡμῶν εἶδον οἱ ἄγγελοι τὸν Υἱόν 25 τοῦ Θεοῦ, πρότερον οὐχ ὁρῶντες. Ἰδοὺ γὰρ, φησὶν, ἄγγελοι προσῆλθον, καὶ διηκόνουν αὐτῷ. Καὶ ἁπλῶς ἀφ' οὗ ἐγεννήθη, ἕως οὗ ἀνελήφθη. Κάν τῇ γεννήσει γὰρ ὕμνουν ἄγγελοι και εὐηγγελίζοντο τοῖς ποιμέσι· καὶ τῇ ἀναλήψει ἄγγε λοι διηκόνουν. Εκηρύχθη έθνεσιν, ἐπιστεύθη ἐν κόσμῳ. Εθνεσι τοῖς ἀπεγνωσμένοις, τοῖς διαβεβλημένοις, καὶ οὐκ ἐκηρύχθη μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐπιστεύθη της κόσμῳ παντί, ὃ μέγα σημεῖον τ8 τῆς τοῦ κηρυπτο8 μένου δυνάμεως καὶ ἀληθείας. 'Ανελήφθη ἐν δόξῃ. Τουτέστιν, ἐπὶ τῶν νεφε λῶν, καὶ ἀγγέλων υπηρετούντων. Καίτοι εἰς οὐρα νὸν, καὶ οὐ κατὰ τὸν Ἡλίαν, ὡς εἰς οὐρανὸν, ἵνα μὴ λέγω, ὅτι καὶ αὐτὸ τὸ ἀναληφθῆναι, δόξα. Τὸ δὲ Πνεῦμα ῥητῶς λέγει. Τουτέστι, φανερῶς, σαφῶς, καὶ οὐ συνεσκιασμένως, ὡς νόμος ε7 καὶ προσ φῆται. "Οτι ἐν ὑστέροις καιροῖς ἀποστήσονταί τινες τῆς πίστεως. Ἐπειδὴ εἶπεν ἄνω ὅτι ἐναυάγησάν τινες περὶ τὴν πίστιν, Μὴ θαυμάσῃς, φησὶν, ὅτι νῦν Ἰουδαΐζουσί τινες· ἔσται χαιρὸς ὅτε χείρω 10 ἔσται παρὰ τῶν δοκούντων χριστιανίζειν. Ταῦτα γὰρ λέγει 10 οὐ περὶ Ἰουδαίων· οὗτοι γὰρ ἐν τοῖς πάλαι ἦσαν καιροῖς, ἀλλὰ καὶ τότε· περὶ δὲ Μαρκιωνιστῶν, καὶ Ἐγκρατιτῶν, καὶ Μανιχαίων, καὶ παντὸς αὐτῶν τοῦ τοιούτου ἐργαστηρίου. Προσέχοντες πνεύμασι πλάνης, καὶ διδασκα λίαις δαιμόνων. Ὑπὸ τούτων γὰρ ἐνεργούμενοι, καὶ τὰ βρώματα καὶ τὸν γάμον διέβαλλον. Αἰνίττεται δὲ καὶ πάσας τὰς ἄλλας αἱρέσεις. Πᾶσαι γὰρ ἀπὸ πλάνης καὶ διδασκαλίας δαιμόνων. Ρητῶς δὲ οὐκ ἐμνήσθη ἐνταῦθα, ἵνα μὴ ἐντεῦθεν ἤδη ἐγκατασπείρῃ αὐτὰς ταῖς ψυχαῖς· τὴν δὲ ἤδη ἀρξαμέ νην, ταύτην ήδη παρέδειξε, τὴν τῶν βρωμάτων καὶ τοῦ γάμου. Ἐν ὑποκρίσει ψευδολόγων. Τουτέστιν, αὐτὰ ἁ ψεύδονται, οὐ κατὰ ἄγνοιαν ψεύδονται, ἀλλ᾽ εἰδότες Variæ lectiones. 10 τὸ μυστήριον ο. 1 μυστήριον Ο. 11 ὡς νόμος προφητείας Ο. 10 πλείον. 10 καὶ 0.

EXPOSITIO IN EPIST. I AD TIMOTH. CAP. IV. ὅτι ψευδῆ εἰσιν, ὑποκρίνονται ὡς ἀληθῆ αὐτὰ δι- mentiuntur, verum scientes falsa esse, illa tanδάσκειν. Κεκαυτηριασμένων τὴν ἰδίαν συνείδησιν, κω· Λυόντων γαμεῖν. Τουτέστι, πονηροῦ βίου εἰσί· καὶ ἐπειδὴ συνίσασιν ἑαυτοῖς ἀκαθαρσίαν πολλὴν, διὰ τοῦτο τὸ συνειδὸς αὐτῶν ἀνεξαλείπτους ἔχει τοὺς καυτήρας τοῦ ῥυπαροῦ βίου, καὶ διαβάλλει τὸν γάμον. Ἐπεὶ εἶχε καθαρὸς ἦν αὐτῶν ὁ βίος, καὶ ἡ συνείδησις ἂν αὐτῶν καθαρὰ ἦν, καὶ οὐκ ἂν διέβαλλεν ἃ ὁ Θεὸς ηυλόγησεν. Ὥσπερ ὁ στομαχιῶν διαβάλλει τα βρώ ματα, αὐτὸς ἐν ἑαυτῷ ἔχων ἔνδον τους πονηρούς χυμούς. Τί οὖν; Οὐχὶ καὶ ἡμεῖς κωλύομεν γαμεῖν; μὴ γένοιτο· ἀλλὰ τοὺς μὴ βουλομένους γαμεῖν προτρέπομεν ἐπὶ παρθενίαν· τιμιωτέρα μὲν γὰρ αὕτη· ἀλλ' οὐκ ἤδη ἄτιμος ὁ γάμος, ὥσπερ οὐδὲ ἐπειδὴ ὁ χρυσός τιμιώτερος, ἄτιμος ὁ ἄργυρος. Τὸ γὰρ τιμιώτερον, τιμίου τιμιώτερόν ἐστι· καὶ τὸ κάλλιον, καλοῦ κάλλιον, οὐχὶ κακοῦ. Ὁ μὲν οὖν δυνάμενος, ἐχέτω τὸν τῆς παρθενίας χρυσόν· εἰ δὲ μὴ δύναιτο, τὸν τοῦ γάμου ἄργυρον ἀναδεχέσθω. Ἀπέχεσθαι βρωμάτων, ἃ ὁ Θεὸς ἔκτισεν εἰς μετάληψιν τοῖς πιστοῖς. Οὐκ ὀφείλει ἀπὸ κοινοῦ λαβεῖν τὸ, κωλυόντων, ἀλλ᾽ ἔξωθεν προσθεῖναι τὸ, συμβουλευόντων ἀπέχεσθαι βρωμάτων. Τί δέ; τοῖς ἀπίστοις οὐκ ἔκτισε ταῦτα ὁ Θεός; ναι, ἀλλ' αὐτοὶ ἑαυτοὺς ἀπείργουσι. Τί οὖν; οὐ κεκώλυται ἡ τρυφή; και σφόδρα· ἀλλ' οὐχ ἡ μετάληψις. Ἡ μὲν γὰρ μετάληψις την συμμετρίαν ἔχει, ἡ δὲ τρυφὴ τὴν ἀμετρίαν ". ᾿Αλλὰ καὶ αὐτὴ ἡ τρυφὴ οὐχ ὡς ἀκάθαρτος κεκώλυται, ἀλλ' ὡς ἐκλύουσα διὰ τῆς ἀμετρίας τὴν ψυχήν. Καὶ ἐπεγνωκόσι τὴν ἀλήθειαν. "Αρα τὰ Ἰουδαϊκά τύπος ἦν· νῦν γὰρ ἡ ἀλήθεια. Εκωλύοντο δὲ οἱ Ἰουδαῖο: 8 τῶν πολλῶν, οὐχ ὡς ὁκαθάρτων, ἀλλὰ ἵνα τοῦ τρυφῶν ἐπισχεθῶσι, καὶ ἵνα στενοχω ρηθέντες ἀπὸ τῶν πολλῶν, καὶ σφάττοντες βόας καὶ πρόβατα, ἐπιγνῶσι τίνας θεοὺς ἐκτήσαντο 19 οἱ Αἰγύπτιοι. Αλήθειαν οὖν, ἢ τὴν εἰς Χριστὸν πίστιν νοήσεις· ἡ ἁπλῶς, τοῖς ἐπεγνωκόσι τὴν ἀλήθειαν· ποίαν καὶ εὐθὺς ἐπάγει. "Οτι πᾶν κτίσμα Θεοῦ καλόν. Πάντα γάρ, φησί, καλὰ λίαν. Εἰπὼν δὲ, κτίσμα Θεοῦ, περὶ τῶν ἐδωquam vera docere simulant. Et cauteriatam habentium suam conscientiam, prohibentium nubere. Hoc est, pravæ sunt vitæ: et quia conscii sibi sunt multæ impuritatis, propterea conscientia eorum indelebiles notas sordidæ vitæ inustas babet, atque adeo nuptias calumniatur. Nam si pura esset ipsorum vita, conscientia simul munda fuisset, nec criminata esset quibus Deus benedixit: quemadmodum qui stomacho laborat, cibos reprehenlit, cum ipse intus iu seipso pravis sit humoribus infectus. Quid igitur? Nonne et nos matrimonium prohibemus? Haudquaquam; cnterum eos qui nubere nolunt, ad virginitatem adhortamur: honoratior enim est ista: attamen nuptia interim non sunt ingloriæ, quemadmodum neque argentum nullius est pretii, quia aurum pretiosius est. Nam quod pretiosius est, prelioso pretiosius est: et quod nrelius est, bono melius est, nou malo. Qui ergo potest, virginitatis aurum retineat si vero non possit, matrimonii argentum recipiat. VERS. 3. Abstinere a cibis, quos Deus creavit ad percipiendum cum gratiarum actione fidelibus. Non debes hic repetere, prohibentium, sed aliunde addere, consulentium abstinere a cibis. Quid vero? Bonne et infidelibus Deus cibos creavit? Næ, sed ipsi seipsos inhibent. Quid igitur? nonne deliciæ sunt prohibite? Omnino, sed non ipsa participatio. Nam participatio mediocritatem habet, deliciæ vero immoderationem. Quin etiam ipse deliciæ, non ves luti immundæ sunt prohibitæ, verum quod animam per immoderatum usum dissolvant. Et iis qui cognoverunt veritatem. Judaica igitur fgura erant: nunc enim veritas regnat. Vetabantur autem Judæis multa", non quod immunda essent, verum ut a luxu cohiberentur, utque a multis rebus coerciti, et boves et pecudes mactantes, agnoscerent qualesnam deos fecissent Ægyptii. Per veritatem igitur, aut fidem in Christum intelliges, 572 vel simpliciter, iis qui cognoverunt veritatem: qualis auten sit ista, statim infert. VERS. 4. Quod omnis creatura Dei bona est. Omnia enim, inquit, valde bona erant "e. Dicens δίμων βρωμάτων ἁπάντων ᾐνίξατο. Καὶ ἤδη προκα- aulem, creatura Dei, de omnibus esculentis clam τασπᾷ τὴν αἵρεσιν τῶν τὴν ἀγέννητον ὕλην είπε αγόντων, καὶ ἐκείνης ταῦτα λενόντων εἶναι. Καὶ οὐδὲν ἀπόβλητον, μετὰ εὐχαριστίας λαμξανόμενον· ἁγιάζεται γὰρ διὰ λόγου Θεοῦ καὶ ἐντεύξεως. Οὐκοῦν εἰ ἁγιάζεται, ἀκάθαρτον λοιπόν ἐστιν; Οὐχὶ, ἀλλὰ κατὰ συγχώρησιν τοῦτο τίθησιν. Πρῶτον μὲν γὰρ κατὰ ἔνστασιν φησιν, ὅτι οὐδὲν ἀκάθαρτον, ἔπειτα κατά συγχώρησιν, Δῶμεν, φησὶν, ὅτι γίνεταί τι ἀκάθαρτον· ἀλλ᾽ ἔχεις τὴν ἰατρείαν· " Levit. x1, 2 seqq. Gen. 1, 31. Jocutus est. Jamque hic refellit eorum hæresin qui materiam non genitam, ac cibos ex ea provenire asserunt. VERS. 4, 5. Εt nihil est rejiciendum, quod cum gratiarum actione percipitur: sanctificatur enim per verbum Dei et orationem. Ergone si sanctificatur,. immundum est? Minime, verum per concessionem hoc ponit. Nam primum per instantiam dicit, nihil esse immundum: deinde per concessionem, Demus, inquit, quod quiddam sit immundum; sed liabes Variæ lectiones. μετάληψιν μετὰ εὐχαριστίας m. Οι ἁμαρτίαν ο. 88 Ἰουδαίων πλήθη ο. 85 ἐποίησαν οι

medicinam: signa, gratias age, glorifica Deum, ac σφράγισον, εὐχαρίστησον, δόξασον τὸν Θεὸν, καὶ deficit immunditia. Nam gratiarum actio cuncta purgat: qui vero ingratus est, ipse est immundus et pollutus. Num igitur quod idolis est immolatum, hunc in modum mundare possumus? Possumus, si ignoremus idolothytum esse. Si vero scientes sumpserimus, immundi sumus, non quia illud idolothytum sit, sed quia nos legen transgressi sumus, præcipientem non communicandum mensæ dæmoniorum. Voluntas itaque tua coinquinata est, utpote quia non obtemperasti; non cibus natura fuit pollutus. VERS. 6. Hæc proponens fratribus, bonus eris minister Jesu Christi. Hæc qualia? Quod mysterium magnum est, et quod sic abstinere a cibis et nuptiis, doctrina dæmoniorum est, et alia quæcunque praedixit. Quid autem est, proponens? Pro, cousulens. Non dixit, Præcipiens, nequaquam enim hic est auctoritas. Enutritus verbis fidei et doctrinæ bonæ, quam assecutus es. Supra dixit: Hæc aliis propone: jam vero ait: Tu ipse etiam innutritus, hoc est, continuo et sedulo eadem versans animo, et veluti ruminans. Incessabilem enim ad hæc attentionem indicans, dixit, enutritus. Perinde enim ut corporis alimentum semper sumimus: sic fidei rationibus et sermonibus semper nos oportet innutriri. VERS. 7. Ineptas autem et aniles fabulas devita. Hoc est, tuos commouefac eorum quæ dixi: contra perversos autem ne descendas in arenam: non enim potes illis prodesse, nisi siquando scandalum subnasceretur, veluti nos propter imbecillitatem pugnam adversus ipsos detrectare videamur. Fabulas autem, Judaicas observationes dicit, vel quia conumentitie sunt, vel quia iutempestive. Cogita enim in animo virum triginta 573 annos natum lactere volentem, quam ridiculus erit, quod intempestive hoc faciat? Aniles vero, quod antiquata sint: profanæ autem et immundæ, propterea quod fidem impediant. In metum enim conjicere animam, quæ his omnibus cæremoniis excellentior sit facta, immundorum est præceptorum. Exerce autem teipsum ad pietatem. Hoc est, ad ἀποπίπτει ἡ ἀκαθαρσία. Η μὲν γὰρ εὐχαριστία πάντα καθαρίζει. Ὁ ἀχάριστος δὲ καὶ αὐτὸς ἀκάθαρτος και μιαρός. 'Αρα οὖν καὶ τὸ εἰδωλόθυτεν οὕτω δυνάμεθα καθαίρειν; Ναί, ἐὰν μὴ εἰδῶμεν ὅτι εἰδωλόθυτόν ἐστιν· ἐὰν δὲ γνόντες μεταλάβωμεν, ἀκάθαρτοί εσμεν, οὐχ ὅτι ἐκεῖνο εἰδωλόθυτόν ἐστιν, ἀλλ' ὅτι ἡμεῖς νόμον παρέβημεν, τὸν κελεύοντα μή κοινωνεῖν τραπέζης δαιμονίων. Ὥστε ἡ σὴ προαίρεσ σις μεμόλυνται ὡς παρακούσαντος· οὐ τὸ βρῶμα ἦν μιαρόν φύσει. Ταῦτα ὑποτιθέμενος τοῖς ἀδελφοῖς, διάκονος ἔσῃ καλὸς Ἰησοῦ Χριστοῦ. Ταῦτα, ποῖα; Ὅτι τὸ μυστήριον μέγα ἐστίν· ὅτι τὸ ἀπέχεσθαι οὕτω γά μου καὶ βρωμάτων, δαιμόνων ἐστὶ, καὶ ὅσα ἄλλα προεἶπε. Τί δέ ἐστιν, ὑποτιθέμενος; Αντὶ τοῦ, συμβουλεύων. Οὐκ εἶπεν, Ἐπιτάττων· οὐδαμοῦ γὰρ αύο θεντία ἐνταῦθα. Εντρεφόμενος τοῖς λόγοις τῆς πίστεως καὶ τῆς καλῆς διδασκαλίας, ᾗ παρηκολούθηκας. Εἶπεν, ὅτι Ὑποτίθετο τοῖς ἄλλοις ταῦτα· νῦν φησιν, ὅτι Καὶ αὐτὸς σὺ ἐντρεφόμενος, τουτέστι, συνεχώς τὰ αὐτὰ στρέφων, καὶ οἷον αναμηρυχώμενος. Τὸ γὰρ ἀδιάλειπτον τῆς εἰς τὰ τοιαῦτα προσοχῆς δηλῶν, εἶπε τὸ, ἐντρεφόμενος. "Ωσπερ γὰρ τὴν σωματικὴν τροφὴν ἀεὶ λαμβάνομεν· οὕτω καὶ τοῖς περὶ τῆς πίστεως λόγοις ἀεὶ δεῖ ἐντρέφεσθαι. 33° Τοὺς δὲ βεβήλους καὶ γραώδεις μύθους παραιτοῦ. Τουτέστι, τοῖς μὲν σοῖς παραίνει ἃ εἶπον· πρὸς δὲ τοὺς διεστραμμένους, μηδὲ εἰς γυμνασίαν καταβῇς· οὐ γὰρ ἔστιν αὐτοὺς ὠφελῆσαι, πλὴν εἴ ποτε σκάνδαλον ἀναφύοιτο 88', ὡς δι' ἀσθένειαν ἡμῶν παραιτουμένων τὴν πρὸς αὐτοὺς μάχην. Μύθους δὲ, τὰς Ἰουδαῖκας παρατηρήσεις λέγει, ἢ ὡς παραπεποιημένας, ἢ διὰ τὸ ἄκαιρον. Εννόησον γάρ μοι ἄνδρα τριάκοντα ἔτη θηλάζειν θέλοντα, πῶς ἔσται καταγέλαστος διὰ τὸ ἄκαιρον. Γραώδεις μὲν οὖν, διὰ τὸ πεπαλαιώσθαι· βέβηλοι δὲ καὶ ἀκάθαρτοι, διὰ τὸ ἐμποδίζειν τῇ πίστει. Τὸ γὰρ ὑπὸ φόβον ἄγειν τὴν ἀνωτέρω τούτων γενομένην ψυχήν, τῶν ἀκαθάρτων ἐστὶ παραγγελμάτων. Γύμνασον δὲ σεαυτὸν πρὸς εὐσέβειαν. Τουτο fidem puran, vitamque rectam: id enim est pietas. έστι, πρὸς πίστιν καθαρὰν καὶ βίον ὀρθόν· τοῦτο Opus est igitur exercitio et continuis laboribus: qui enim exercetur, etiamsi certamen non sit præsto, certat ut sudores excitet. VERS. 8. Nam corporalis exercitatio ad modicum utilis est. Quidam jejunium corporalem exercitationem esse dicunt, sed non est: nam istud spirituale est. Verum corporis exercitationem intelligit, que multos labores habens, modicum prodest corpori, et tempore admodum exiguo. Pietas autem ad omnia utilis est, promissionem habens vitæ qua nunc est, et futura. Pietas, inquit, οι γὰρ εὐσέβεια. Γυμνασίας ἄρα χρεία καὶ πόνων δι· ηνεχῶν· ὁ γὰρ γυμναζόμενος καὶ ἀγῶνος μὴ ὄντος, ἀγωνίζεται ἱδρῶτας " ἔχειν. Η γὰρ σωματική γυμνασία πρὸς ὀλίγον ἐστὶν ὠφέλιμος. Τινὲς τὴν νηστείαν φασὶ σωματικήν γυμνασίαν· ἀλλ᾽ οὐκ ἔστι πνευματικὴ γὰρ αὕτη. Ἀλλὰ τὴν τοῦ σώματος ἄσκησιν σημαίνει, ἥτις πόνους ἔχουσα πολλούς, ὀλίγον ὠφέλησε τὸ σῶμα, καὶ πρὸς καιρόν. Ἡ δὲ εὐσέβεια προς πάντα ὠφέλιμός ἐστιν ἐπαγγελίαν ἔχουσα ζωῆς τῆς νῦν καὶ τῆς μελ Varia lectiones. 89' 33. ἀναφύοιτο τοσοῦτο τοῖς πολλοῖς ἱδρῶτος ἄχρ: 0.

EXPOSITIO IN EPIST. I AD TIMOTH. CAP. IV. λούσης. Ἐνταῦθα, φησίν, ἀνακτᾶται τὸν ἄνθρωπον hominem hic reficit. Qui enim nullius mali sili ἡ εὐσέβεια. Ο γὰρ μηδὲν ἑαυτῷ συνειδὼς πονηρὸν, καὶ ἐνταῦθα γάννυται, τὰς ἀπαγγελίας τῶν μελο λόντων ἀγαθῶν βεβαίας ἔχων, καὶ ἐκεῖ δὲ τὴν ἀληθῆ ζωὴν ζῇ. ᾿Απὸ συγκρίσεως δὲ δείκνυσι τὴν ὑπεροχὴν τῆς εὐσεβείας. Πιστὸς ὁ λόγος, καὶ πάσης ἀποδοχῆς ἄξιος. Τουτέστι, ἀληθὴς καὶ ἄξιος εὐπαράδεκτος εἶναι πά σιν, ὡς ἀναμφίβολος. Ποῖος λόγος; ὅτι καὶ ἐνταῦθα καὶ ἐκεῖ ἡ εὐσέβεια ὠφελεῖ. Πανταχοῦ δὲ τῆς Ἐπιστολῆς τοῦτο ἐπάγει, καὶ οὐ δεῖται κατασκευῆς, ἀλλ' ἀποφαίνεται· πρὸς γὰρ Τιμόθεον ἦν ὁ λόγος αὐτῷ. Εἰς τοῦτο γὰρ καὶ κοπιῶμεν καὶ ὀνειδιζόμεθα, ὅτι ἠλπίκαμεν ἐπὶ Θεῷ ζῶντι. Δείκνυσι τίς ἡ εὐσέβεια, καὶ ὅτι ἦν αὐτοὶ οἱ ἀπόστολοι μετέρχονται • 1 καὶ κατασκευάζει πῶς τῆς μελλούσης ζωῆς τὰς ἐλπίδας ἔχει, καί φησιν, Εἰς τοῦτο, ἀντὶ τοῦ, διὰ τοῦτο, καὶ κοπιῶμεν καὶ ὀνειδιζόμεθα. Τίνος γὰρ ἕνεκεν κατακοπτόμεθα, εἰ μὴ τὰ μέλλοντα προσεδοκῶμεν, ἃ δώσει μετὰ τὸν θάνατον ἡμῖν ὁ ζῶν Θεό;; Ενταῦθα μὲν γὰρ πολλάκις στρατιῶται βασιλέως προκινδυνεύσαντες ἀπύλλουσι τὰς ἀμοιβὰς, ἀποθανόντος με ταξὺ ἐκείνου· ἡμῶν δὲ ὁ Βασιλεὺς ζῇ ἀε!, ὥστε καὶ ἀεὶ δίδωσιν. *Ος ἐστι Σωτήρ πάντων ἀνθρώπων, μάλιστα πιστῶν. Τουτέστι, πάντας θέλει σωθῆναι καὶ ἐν· ταῦθα καὶ ἐκεῖ· πλείονα δὲ σπουδὴν ἐνταῦθα περὶ τοὺς πιστοὺς τίθεται …. Εἰ μὴ γὰρ αὐτὸς τούτους ἔσωσε, πῶς ἂν ἀντέσχον ὑπὸ πάντων πολεμούμενοι; Διὰ δὲ τούτων παρορμᾷ τὸν Τιμόθεον πρὸς τοὺς κινδύνους. Μὴ γὰρ ἐκλύου, φησί, τοιοῦτον ἔχων Θεόν, μηδὲ τὴν παρ' ἑτέρων συμμαχίαν ἐπικαλοῦ, ἀλλ' ἔλπιζε ἐπ' ἐκεῖνον· ζῇ γὰρ, καὶ Σωτήρ ἐστι. Παράγγελλε ταῦτα καὶ δίδασκε. Τῶν πραγμά των, τὰ μὲν διδασκαλίας δεῖται, τὰ δὲ, ἐπιταγῆς. Οἷον, περὶ τοῦ ἁρπάζειν, οὐ διδάσκειν χρή, ἀλλ᾽ ἐπιτάττειν, τουτέστι, μετά πλείονος αὐθεντείας ἀπαγορεύειν· περὶ μέντοι τοῦ τὰ ὑπάρχοντα κινοῦν, ἢ περὶ τοῦ παρθενεύειν, ἢ τοῦ πῶς δεῖ πιστεύειν, ἐνταῦθα διδασκαλίας χρεία. Διὰ τοῦτο ἀμφότερα τίθησιν ὁ ᾿Απόστολος· Παράγγελλε καὶ δίδασκε. Καὶ ἄλλως, ὅταν μὲν εἰδότες τι πονηρὸν εἶναι, ὅμως πράττωμεν αὐτό, παραγγελίας δεόμεθα σ· ὅταν δὲ μὴ εἰδ τες, διδασκαλίας. Μηδείς σου τῆς νεότητος καταφρονείτω. Ἐπειδὴ ἡ κοινὴ πρόληψις εὐκαταφρόνητον πρᾶγμα ἡγεῖται τὴν νεότητα, φησὶν, Αυθεντικώτερον παράγγελλε, καὶ μηδείς σου καταφρονείτω, δεῖ γὰρ καὶ ἀκαταφρόνητον εἶναι τὸν διδάσκαλον. Ποῦ οὖν τὸ πρᾶον; ἔνθα μὲν τὰς εἰς αὐτὸν ὕβρεις ἐκδικήσαι δεῖ, πρᾶος ἔστω· ἔνθα δὲ ὑπὲρ σωτηρίας ἄλλων αὐστηρίας δεῖ, μετὰ παῤῥησίας επιταττέτω. Η ὅτι Βίον ἐπιδείκνυσο κόσμιον, καὶ οὐ καταφρονηθήσεταί σου ή νεότης, conscius est, in hoc ævo delectatur, promissiones futurorum bonorum firmas habens; illic autem veram vitam vivit. comparatione autem pietatis excellentiam commonstrat. VER3. 9. Fidelis sermo, et omni acceptione dignus. Hoc est, verus, et dignus est qui accipiatur ab omnibus, utpote qui sit minime dubius. Qualis sermo? quod et hic et illic pietas utilis sit. Per totam autem Epistolam hoc infert, nec opus habet confirmatione, sed enuntiat: ad Timotheum enim ei sermo erat. VERS. 10. In hoc enim et laboramus, et maledicimur, quia speramus in Deo vivente. Ostendit quæ sit pietas, quam ipsi nimirum apostoli exerceant: et confirmat quomodo futuræ vitæ spem habcat, inquiens, In hoc, id est, propter hoc, cum laboramus, tum contumelia afficimur et conviciis petimur. Quam enim ob causam cædimur, nisi futura exspectaremus, quæ dabit post mortem nobis vivens Deus? Hic enim sæpenumero milites, qui pro imperatore pericula subiere, illo interim defuncto mercedem amittunt: noster autem Rex semper vivit: itaque et semper dat. Qui est Servator omnium hominum, maxime fidelium. Hoc est, omnes quidem vult salvos fieri, et hic et illic majorem autem curam hic circa fideles ostendit: nisi enim ipse hos servaret, quomodo ab omnibus oppugnati sustinerent? Per hæc autem incitat Timotheum ad pericula toleranda. Ne enim deficias, inquit, cum talem babeas Deum, neque ab aliis auxilium 574 implora in aflictione, sed enim spera in illum: vivit enim, et Servator est. VERS. 11. Præcipe hac et doce. Res aliæ quidem doctrina indigent, aliæ vero mandato:' veluti de rapina non docere, sed præcipere oportet, hoc est, cum majori auctoritate prohibere. De facultatum vero in pauperes distributione, de virginitatis statu, vel quomodo credendum sit, hic doctrina opus est. Propterea utraque ponit Apostolus, Præcipe ac doce. Ad hæc, quando novimus quidem aliquid esse malum, ac nihilominus illud perpetramus, præcepto cpus est: quando vero non novimus, institutione. VERS. 12. Nemo adolescentiam tuam contemnat. Quia communis opinio contemptibilem rem putat adolescentiam, Præcipe, inquit, majori cum auctoritate, ac nemo te contemnat: oportet enim non contemptibilem esse præceptorem. Ubi igitur mansuetudo? ubi injurias, quibus ipse allicitur, ulcisci oporteat, mansuetus esto: ubi vero aliorum salutis gratia opus est austeritate, cum fiducia imperet. Vel, Vitam ostende honestam, et non veniet in conVaria lectiones. κ' ἐνδείκνυται 4). 88 Παῦλος 0. 35' δεν υ.

THEO CO temptum juventa tua, in quam natura contemplus Λ φύσει ευκαταφρόνητος οὖσα, ἀλλὰ θαυμασθήσεται. cadere solet, sed admirationi potius erit. Iufert igitur: Sed exemplum esto fidelium. Hoc est, Vitæ sis exemplar, optimæque vitæ regula. In verbo. Ut mansuete colloquaris, utque sermonem promptum et præparatum habeas. In conversatione. Vel in vita, vel in ecclesiastico ordine. In charitate. Quæ omnes complectatur. In spiritu. Hoc est, vel in spirituali statu, vel charismate, ne ob istud efferaris. In fide. Recta et indubitata, quando quis Deo eredit, etiam in iis quæ impossibilia videntur. In castitale. Hoc est, puritate, virginitate, vel temperantia. VERS. 13. Dum venio attende lectioni. Si Timo theum lectioni divinarum Scripturarum incumbere jubet, quid, quaeso, nos facere debemus? Quinetiam ipse Paulus ad finem usque vitæ suæ isti lectioni incubuit, qui et alios ad idem studium cohortabatur. Addit vero ei animum per hoc quod dicit, Donec venero, spem faciens ei videndi præceptorem. Verisimile enim erat ipsum præceptore orbatum, Paulum quærere. Cujus autem rei gratia dixit, Dum venio? Quia verisimile erat eum, utpote juvenem, multa ignorare, egereque præsentia Pauli, ut hæc disceret, ait: Interea dum venero, lege Scripturas, et inde habebis, quantum fieri potest, 575 legislationes et præcepta: postquam autem venero, ego tibi suggeram reliqua. Consolationi. Erga moestos videlicet, vel etiama alios animo deficientes. Doctrinæ. Quæ est crga omnes simpliciter, ac de quavis re. VERS. 14. Ne negligas donum quod in te est,quod dasum est tibi per prophetiam. Doctrinæ donum hic intelligit, quod accepit quando episcopus factus erat. Per prophetiam vero, hoc est, imperante Spiritu, ut supra commemoratum est. Cum impositione manuum presbyterii. Hoc est, episcoporum. Non enim presbyteri episcopum ordinabant. Vide autem horrendum istud, quantum possit impositio manuum sacerdotalium. VERS. 15. Hæc meditare, in his esto. Sæpe de eisdem ei præcipit, ut ostendat ei quod maxime omnium in his oporteat studiose versari episcopum. Ut tuus profectus manifestus sit in omnibus. Non in vita tantummodo, verumetiam in verbo doctri næ. Animadverte autem quod in hoc quoque ipsum magnum et admirandum fieri voluerit. Vers. 16. Attende tibi et doctrinæ, persevera in ipsis. lloc est, attende tibi ipsi, ac alios etiam institue. Hoc enim faciens, et teipsum saltum facies, et eos qui te audiunt. Nam qui in doctrinæ sermonibus Επιφέρει οὖν ᾿Αλλὰ τύπος γίνου τῶν πιστῶν. Τουτέστιν, ᾿Αρχέτυπον τοῦ βίου ἔσα,καὶ κανὼν ἀρίστης πολιτείας. Εν λόγῳ. Ωστε ὁμιλεῖν μετ' εὐκολίας, καὶ τὸν λόγον ἕτοιμον ἔχειν καὶ παρεσκευασμένον. Ἐν ἀναστροφῇ. Η τῇ πολιτεία, ἢ τῇ ἐκκλησια στική τάξει. Ἐν ἀγάπῃ. Τῇ πρὸς πάντας. Εν πνεύματι. Η τῇ πνευματικῇ καταστάσει, ἢ τῷ χαρίσματι, ὥστε μὴ ἐπαίρεσθαι ἐπὶ τούτῳ. Ἐν πίστει. Τῇ ὀρθῇ καὶ τῇ ἀδιστάκτῳ, ὅταν τις πιστεύῃ τῷ Θεῷ καὶ περὶ τῶν ἀδυνάτων. 'Εν ἁγνείᾳ. Τουτέστι, καθαρότητα, παρθενία, Η καὶ σωφροσύνῃ. Εως ἔρχομαι πρόσεχε τῇ ἀναγνώσει. Εἰ Τιμό θεον κελεύει προσέχειν τῇ ἀναγνώσει τῶν θείων Γραφῶν, τί λοιπὸν ἡμᾶς χρὴ ποιεῖν; Καὶ αὐτὸς δὲ Παῦλος ἄχρι τέλους προσείχεν ἂν πάντως ταύτῃ, ὅς γε τοῖς ἄλλοις παρήνει. Παραμυθεῖται δὲ αὐτὸν διὰ τοῦ εἰπεῖν, "Εως οὗ ἔρχομαι, ἐλπίδας δοὺς 30 ὅτι ὄψεται τὸν διδάσκαλον. Εἰκὸς γὰρ αὐτὸν ἀπορφανι σθέντα ζητεῖν τὸν Παῦλον. Τίνος δὲ ἕνεκεν εἶπεν, Ἕως ἔρχομαι; Ἐπειδὴ εἰκὸς ἦν αὐτὸν νέον ὄντα πολλά ἀγνοεῖν, καὶ δεῖσθαι τῆς παρουσίας του Παύ λου πρὸς τὸ μαθεῖν ταῦτα, φησίν· "Εως ἔρχομαι ἀναγίνωσκε τὰς Γραφάς, κἀκεῖθεν ἕξεις, ὡς ἔνεστι, τὰς νομοθεσίας. Ἐπειδὰν δὲ ἔλθω, ἐγώ σοι ὑποθήσομαι τα λοιπά. Τῇ παρακλήσει. Τῇ πρὸς τοὺς λελυπημένους, ἢ καὶ ἄλλους ἐκλελυμένως ἔχοντας. Τῇ διδασκαλία. Τῇ πρὸς πάντας ἁπλῶς, καὶ περὶ παντὸς πράγματος. Μὴ ἀμέλει τοῦ ἐν σοὶ χαρίσματος, ὁ ἐδόθη σοι διὰ προφητείας. Τῆς διδασκαλίας τὸ χάρισμά φησιν ἐνταῦθα, ὃ ἐδέξατο ἐπίσκοπος γενόμενος. Διὰ προφητείας δὲ, τουτέστι, προστάξαντος τοῦ Πνεύ ματος, ὡς καὶ ἀνωτέρω εἴρηται. Μετὰ ἐπιθέσεως τῶν χειρῶν τοῦ πρεσβυτερίου. Τουτέστι, τῶν ἐπισκόπων. Οὐ γὰρ δὴ πρεσβύτεροι τὴν ἐπίσκοπον ἐχειροτόνουν. "Ορα δὲ φρικτόν, τί δύναται ἡ ἐπίθεσις τῶν ἱερατικῶν χειρῶν. Ταῦτα μελέτω, ἐν τούτοις ἴσθι. Πολλάκις περὶ τῶν αὐτῶν αὐτῷ παρεγγυᾷ, ἵνα δείξῃ, ὅτι μάλιστα πάντων ἐν τούτοις δεῖ σπουδάζειν 38 τὸν ἐπίσκοπον. Ινα σου ἡ προκοπή φανερὰ ᾗ ἐν πᾶσι. Μὴ ἐν τῷ βίῳ μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐν τῷ λόγῳ τῷ διδασκαλικῷ. Ορα δὲ ὅτι ἠβούλετο αὐτὸν κἀν τούτῳ μέγαν γενέσθαι καὶ θαυμαστόν. Επεχε σεαυτῷ καὶ τῇ διδασκαλίᾳ, ἐπίμενε αὐτοῖς. Τουτέστι, Πρόσεχε σεαυτῷ, καὶ δίδασκε καὶ τοὺς λοιπούς. Τοῦτο γὰρ ποιῶν καὶ σεαυτὸν σώσεις, καὶ τοὺς ἀκούοντάς σου. Ο γὰρ τοῖς τῆς διδασκαλίας Varia lectiones. 25 διδοὺς ἥξειν τὸν δ. Ο. 3 αὐτὸν έχεις. 0. 89 σχολάζειν 0.

EXPOSITIO IN EPIST. I AD TIMOTH. - CAP. V. ἐκτρεφόμενος λόγοις, πρότερον αὐτὸς ὠφελεῖται, ἐν fuerit unutritus, prius quidem ipse adjuvatur, ᾧ ἑτέροις παραινεῖ, ἑαυτὸν κατανύσσων. quo alios adhortatur, seipsum perfciens. Πρεσβυτέρῳ μὴ ἐπιπλήξῃς, ἀλλὰ παρακάλει ὡς πατέρα. Οὐ περὶ τοῦ ἐν Ἐκκλησίᾳ τὸ ἀξίωμα ἔχοντός φησιν, ἀλλὰ περὶ παντὸς γεγηρακότος. Τί οὖν ἐὰν δέηται διορθώσεως; Οὕτω, φησίν, αὐτῷ προσφέρου, ὡς πατρί. Πρεσβύτιδας ὡς μητέρας. Ἐπειδὴ γὰρ τὸ ἐλέγο χεσθαι φορτικόν, καὶ μάλιστα όταν παρὰ νέου για νηται, καὶ πρὸς γέροντα (τριπλή γὰρ τότε ἡ προπέτεια), θεράπευε αὐτό, φησί, διὰ τῆς προσηνείας. Νεωτέρας, ὡς ἀδελφάς. Ἐπειδὴ ἡ ἡλικία θρασύτητα ἔχει, καὶ οὐ δέχεται τοὺς ἐλέγχους, ἡ ἐπιεί κεια, φησί, μεσαζέτω. Εν πάσῃ ἀγνείᾳ. Ἐπειδὴ αἱ πρὸς τὰς νεωτέρας ὁμιλίαι ὑποψίας τίκτουσι, δεῖ δὲ τὸν ἐπίσκοπον καὶ τοιαύταις ὁμιλεῖν, σύ, φησὶν, ἐν πάσῃ ἀγνείᾳ ὁμίλει, τουτέστι, μὴ μόνον τὴν τῆς μίξεως ἁμαρτίαν φυ λαττόμενος, ἀλλὰ καὶ πᾶσαν ἄλλην ὑποψίας άφορο μήν. Τιμοθέῳ δὲ ταῦτα ἐπιτάττει, οὐκ ἐκείνου χάλ ριν, ἀλλ' ἡμῶν τῶν μετὰ ταῦτα, ἵνα τὰς ὑποψίας φυλαττώμεθα. Χήρας τίμα, τὰς ὄντως χήρας. Διὰ τί μηδὲν περὶ παρθένων λέγει; ἴσως ὅτι οὔπω ἦσαν τότε ἐκεῖ. Τιμᾶσθαι δὲ τὰς χήρας προστάττει, διότι οὔτε ἄν δρας ἔχουσι τοὺς προστησομένους, καὶ τὸ πρᾶγμα ἐπονείδιστον δοκεῖ καὶ ἀποτρόπαιον. Διὰ τοῦτο πολλῆς αὐτὰς δεῖ παρὰ τοῦ ἱερέως ἀπολαύειν τῆς τιμῆς· καὶ τὸ μέγιστον, ὅτι καὶ ἄξια: εἰσὶν, ὡς όντως χῆραι. Τίνες δὲ αὗται, προϊὼν μαθήσῃ. "Αρα & οὖν ἔστι καὶ ἄνδρα μὴ ἔχειν, καὶ μὴ εἶναι χήραν. Τὸ δὲ, Τίμα, ἀντὶ τοῦ, Ἐλέει καὶ τὰ ἀναγκαῖα χορήγει. Εἰ δέ τις χήρα ἢ τέκνα ἢ ἔκγονα ἔχει, μανθα νέτωσαν πρώτον τὸν ἴδιον οἶκον εὐσεύειν. Τουτέστι, μανθανέτωσαν τὰ τέκνα καὶ τὰ ἔκγονα τιμὴν τὴν οἰκείαν μητέρα, καὶ εὐποιεῖν καὶ τρέφειν τοῦτο γὰρ λέγει εὐσεβεῖν, τὸ γηροκομεῖν μητέρα ἢ μάμμην· ἐπεὶ καὶ θεῖον ἀξίωμα τὸ τῶν γονέων ὥστε ἐκ τοῦ ἐναντίου, ἀσέβεια τὸ μὴ γηροκομεῖν. Καὶ ἀμοιβὰς ἀποδιδόναι τοῖς προγόνοις· τοῦτο γὰρ ἐστιν ἀποδεκτόν 3 ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ. Τοῖς προγόνοις, τουτέστι, τῇ μητρὶ καὶ τῇ μάμμῃ. "Ορα δὲ τὴν σύνεσιν Παύλου, πῶς τὸ εὐσυνείδητον εἰς μέσον προτίθησι, τὸ ἀμείβεσθαι, φημί, τοὺς προγό νους, ἕνεκεν τῆς ἀνατροφῆς καὶ τῆς αὐξήσεως. Κα! προστίθησι καὶ λογισμόν, "Οτι καὶ τῷ Θεῷ τοῦτο ἀποδεκτόν. Η δὲ ὄντως χήρα καὶ μεμονωμένη ήλπικεν ἐπὶ τὸν Θεόν. Εἶπεν ἄνω, Χήρας τίμα τὰς ὄντως χήρας, καὶ διὰ μέσου παρενθεὶς τὰς μὴ ὄντως χή ρας, τὰς ἐχούσας τέκνα τὰ ὀφείλοντα αὐτῶν φροντί ζειν, νῦν λέγει τίς ἐστιν ἡ ὄντως χήρα· καί φησιν, ὅτι ἡ μηδένα ἔχουσα κηδεμόνα, μὴ τέκνον, μὴ ἔκγου * ἔστι καλὸν καὶ ἀποδεκτόν m. 10 CAPUT V. in VEBS. 1. Seniorem ne objurgaveris, sed obsecra ut patrem. Non loquitur de eo qui in Ecclesia dignitatein habet, sed de quovis grandiori natu. Quid vero si emendatione indigeat 9 Hunc, inquit, ad modum cum eo age, tanquam cum patre. Vers. 2. Anus, ut matres. Quia objurgatio molesta est, maxime si a juvene proficiscatur, idque erga grandævam (triplex enim tum est temeritas), cura eam, inquit, per mansuetudinem. Juvenculas, ut sorores. Quoniam ætas ista audacior est, nee recipit objurgationes, mansuetude, inquit, interveniat. In omni castitate. Quia conversari cum puellis suspiciones parit, et episcopum cum talibus nonnunquam conversari oporteat, cumque eis eolloṛui, tu, inquit, in omni castitate conversare, non solum mistionis peccatum fugiens, verumetiam oinnem aliam suspicionis occasionem. Timotheo autem 576 hæc injungit, non illius gratia, sed nostri post enm, ut suspiciones fugiamus. VERS. 3. Viduas honora, quæ vere sunt viduæ. Cur nihil de virginibus præcipit.? quia nondum illic fortassis erant. Honorari autem viduas præcipit, eo quod non habeant maritos qui illis præsideant, atque res ipsa contumeliosa et averruncanda videtur. Hanc ob rem eas multo bonore a sacerdote suscipi oportet, maxime cum dignæ sint, utpote vere viduæ. Quales autem sint istæ, infra disces. Proinde licet et maritum non habere, et viduam non esse, Honora autem, est pro, Miserere earum, et necessaria suppedita. VERS. 4. Si quæ autem vidua aut filios aut nepotes habet, discant primum domum suam pie tractare. Hoc est, discant liberi et nepotes venerari matrem suam, ac benefacere ei, et alere eam: hoc enim est pie tractare, nempe, matrem vel aviam senio confectam curare. Parentum enim dignitas divina est. Quocirca e contra, scnium non curare, impietas est. Et mutuam vicem reddere parentibus: hoc enim est acceptum coram Deo. Parentibus, id est, matri et avia. Observa hic Pauli prudentiam, quomodo id primum, quod bonam conscientiam faciat. in medium proferat, nempe, progenitoribus vicem rependere, quod nos educarint atque enutrierint, ‹t curam nostri gesserint; adjiciens rationem, Quoniam et hoc Deo gratum est. VERS. 5. Quæ autem vere vidua est et desolata, sperat in Deum. Supra dixit, Honora viduas quæ vere sunt viduæ: quoniam vero illas interposuis· set quæ non sint vere viduæ, nimirum quæ liberos habent, qui illis prospicere debent, jam quænam sit vere vidua, subdit: Quæ nullum, inquiens, Varia lectiones. Ο Κύριον ο.

G4 habeat curatorem, non flium, non nepotem, verum vov, ἀλλ' ἐπὶ μόνον τὸν Θεὸν ἐλπίζουσα· ἦν δεῖ in solum Deum sperat: quæ same honore est am- τιμᾶσθαι καὶ ἐλεεῖσθαι ἐν πάσῃ χορηγία των cienda, et misericordia dignanda in omni suppeditatione necessariarum rerum. Ac perseverat in precationibus et obsecrationibus nocte et die. Idque non immerito: nullum enim alium habens, ad Deum confugit. Cum autem verisimile esset eas contristari, ut quæ omnino tutore et praeside careant, consolatur eas per hoc quod Deum vice omnium habeant. Quamvis enim illa quæ liberos alit, mercedem recipit, at vero tua dignitas non est imminuta, ex eo quod liberos non habeas. VERS. 6. Nam quæ in deliciis est, vivens est mortua. Quia non paucæ viduitatis statum eligunt, quo majore cum libertate agant quæ grata sunt, Quæ deliciis, inquit, dedita est, etiamsi videatur vivere sensililem hanc vitam, mortua tamen est 577 secundum spiritum. Sin autem mulieri, cujus natura semper, atque ætas etiam sæpe infirmitatem conjunctam habet, delicate vivere non permittit, quid viri dicent, qui in deliciis vitam agunt? VERS. 7. Et hac præcipe, ut sint irreprehensibiles. Viden' quod hanc rem seu legem esse velit? Non enim voluntati permittit non deliciari, sed veluti peccatum hoc prohibet: nam, præcipe, hoc significat perinde ac si diceret: Cum severitate prohibe, ne talia attententur. Vers. 8. Si quis autem suorum, et maxime domesticorum, curam non habet. Deliciis dedita, inquit, propterea dum vivit mortua est, adeoque periit, quoniam omnem providentiam in seipsam impendit. Suorum enim, id est, fidelium, habenda cura; maxime vero domesticorum, hoc est, corum qui ad genus et sanguinem pertinent, permagna est habenda cura, cum animi, tumn corporis nomine. Fidem negavit. Quomodo? quoniam opera ejus non sunt ex fide. Si enim credidisset Deo, adivisset cum qui dicit: Domesticos seminis tui ne despexeris 19. Deura, inquit, confitentur se nosse, operibus autem negant 29. ἀναγκαίων. "1 Καὶ προσμένει ταῖς δεήσεσι καὶ ταῖς προστ ευχαῖς νυκτὸς καὶ ἡμέρας. Εἰκότως. Μηδένα γάρ ἄλλο, ἔχουσα, πρὸς τὸν Θεὸν καταφεύγει. Επειδή δὲ εἰκὸς ἦν αὐτὰς λυπεῖσθαι, ὡς πάντα "' ἀπροστατεύτους, παραμυθεῖται αὐτὰς, ὡς τὸν Θεὸν ἀντὶ πάντων ἐχούσας. Εἰ γὰρ καὶ ἡ τεκνοτροφούσα ἔχει μισθόν, ἀλλ᾽ οὐκ ἠλαττώθη καὶ σοὶ τὸ ἀξίωμα ἐκ τοῦ τέκνα μὴ ἔχειν. Et est infideli deterior. Quoniam ille, etsi alienos non curat, suos tamen non negligit, saltem naturæ suasu ductus: hic vero tam Dei, quam naturæ legem tollit, et injuria afficit. Quis vero talem crediderit amico esse affectu erga alienos? Quod si autem misereatur alienos, nonne ex inani gloria istud facit? Expende autem tecum si infideli est deterior qui suis non providet, quem in ordinem is collocabitur qui injuria eos afficit? et quod non satis est cuipiam ad salutem propria virtus, si ipse virtute præditus afines suos non doreat el adhortetur. s9 sa Lvll, 22 Til. 1, 16. •ι πάντοθεν 0. 43 γίνεσθα: 0. ipsam perimit. *Evyista 0. $5 Ἡ δὲ σπαταλώσα, ζῶσα τέθνηκεν. Ἐπειδὴ πολλαὶ τὴν χηρείαν αἱροῦνται, ἵνα μετὰ πλείονος ἀδείας πράττωσι τὰ θυμήρη, φησὶν ὅτι Η σπαταλῶσα, κἂν δοκῇ ζῇν ταύτην τὴν ζωὴν τὴν αἰσθητήν, τέθνηκε κατὰ πνεῦμα. Εἰ δὲ γυναικὶ οὐ συγχωρεῖ σπαταλᾷν, ἔνθα καὶ ἡ φύσις πάντως, καὶ ἡ ἡλικία πολλάκις ἔχει τὴν ἀσθένειαν, τί ἂν εἴποιεν ἄνδρες σπαταλώντες; Καὶ ταῦτα παράγγελλε, ἵνα ἀνεπίληπτοι ὦσιν. Ορᾷς ὅτι ὡς νόμον τὸ πρᾶγμα εἶναι θέλει; Οὐ γὰρ τῇ προαιρέσει ἐπιτρέπει τὸ μὴ τρυφάν, ἀλλ' ὡς ἁμαρτίαν τοῦτο ἀπαγορεύει. Τὸ γὰρ, Παράγγελλε, τοῦτο σημαίνει, ἀντὶ τοῦ, Μετὰ αὐστηρίας κώλυε τοιαῦτα τολμᾶσθαι 4. Εἰ δέ τις τῶν ἰδίων, καὶ μάλιστα τῶν οἰκείων οὐ προνοεῖ. Η σπαταλώσα, φησί, καὶ διὰ τοῦτο τέθνηκε καὶ ἀπόλωλεν, ὅτι πᾶσαν τὴν πρόνοιαν εἰς ἑαυτὴν καταναλίσκει 48. Δεῖ γὰρ προνοεῖσθαι τῶν ἰδίων, τουτέστι, τῶν πιστῶν· καὶ μάλιστα τῶν οἱκείων, τουτέστι, τῶν πρὸς γένους, πᾶσαν πρόνοιαν, καὶ τὴν κατὰ ψυχὴν καὶ τὴν κατὰ σώμα. Τὴν πίστιν ήρνηται. Πῶς; ὅτι τὰ ἔργα οὐκ εἰσὶ πιστεύοντος. Εἰ γὰρ ἐπίστευε τῷ Θεῷ, ήκουεν ἂν αὐτοῦ λέγοντος· Ἀπὸ τῶν οἰκείων τοῦ σπέρματός σου οὐχ ὑπερύψει. Θεόν, φησίν, ὁμολογοῦσιν εἰδέναι, τοῖς δὲ ἔργοις ἀρνοῦνται. Καὶ ἔστιν ἀπίστου χείρων. Διότι ἐκεῖνος μὲν εἰ καὶ τοὺς ἀλλοτρίους, αλλά γε τοὺς οἰκείους οὐ περιορᾷ, τῇ φύσει γοῦν πειθόμενος· αὐτὸς δὲ καὶ τὸν τοῦ Θεοῦ καὶ τὸν τῆς φύσεως νόμον ἀναιρεῖ καὶ ἀδικεῖ· Τίς δ' ἂν τὸν τοι οῦτον πιστεύσειεν εἶναι φιλόστοργον περὶ τοὺς ἀλλοτρίους; Εἰ δὲ καὶ τοὺς ἀλλοτρίους ἐλεεῖ, πῶς οὐ κενδοξία τὸ πρᾶγμα; Συλλόγισαι δὲ, ὅτι εἰ ἀπίστου χείρων, ὁ μὴ προνοιών τῶν οἰκείων, ὁ ἀδικῶν αὐτοὺς που τετάξεται; καὶ ὅτι οὐκ ἀρκεῖ τινι πρὸς σωτηρίαν ἡ οἰκεία ἀρετή, εἴπερ αὐτὸς ἐνάρετος ὤν, μὴ διδάσκει καὶ παραινεί τ τοὺς πρὸς γένους. Varim lectiones. 48 καταναλίσκει, καὶ οὕτως ἑαυτήν τε φθείρει in. Impendit: sic s κατηχεί ο.

(5 CAP. V. EXPOSITIO IN EPIST. I AD TIMOTH.· Χώρα καταλεγέσθω μὴ ἐλάττων ἐτῶν ἑξήκοντα VERS. 9. Vidua eligatur, non minus sexaginta γεγονυῖα, ἑνὸς ἀνδρὸς γυνή. Ἐπειδὴ εἶπεν άνω· annorum, quæ fuerit unius viri uxor. Cum supra τέρω, ὅτι ἡ σπαταλώσα, καὶ μὴ προνοοῦσα τῶν οἱ- dixisset, quod ea quæ voluptatibus dedita est, et χείων, ἀναξία ἐστὶ τοῦ καταλόγου τῶν χηρῶν, νῦν quæ suis non prospicit, indigna est quæ referatur διδάσκει ἡμᾶς τί δεῖ αὐτὴν ἔχειν· καὶ πρῶτον μὲν in catalogum viduarum, nunc nos docet quid eain περὶ τῆς ἡλικίας ἀκριβολογεῖται· τὴν δὲ αἰτίαν habere oporteat. Ac primum quidem de ætate προϊὼν ἐρεῖ. Οὐ γὰρ ἁπλῶς οὕτω τὴν ἑξηκοντοῦσιν exacte disserit. Causam vero in progressu dicet ἐγκρίνει· ἔστι γὰρ καὶ τοιαύτην ἀναξίαν εἶναι. Non enim simpliciter sexagenariam probat: posset Έπειτα καὶ μονογαμίαν αὐτὴν ἀπαιτεῖ, ὡς σημεῖον enim ejusmodi etiam indigna esse. Deinde ab ea σεμνότητος καὶ φιλοσωφροσύνης. Καὶ τὰ ἄλλα δὲ exigit, ut uni marito copulata sit, ceu signum ἑξῆς ἄκουε. honestatis et pudicitiæ. Alia vero quæ requirat audi in sequentibus. Ἐν ἔργοις καλοῖς μαρτυρουμένη. Τοῦτό ἐστι τὸ κυρίως αὐτὴν ἀξιοῦν τοῦ καταλόγου· εἶτα ἀριθμεί καὶ τὰ ἔργα ἰδικώτερον. Εἰ ἐτεκνοτρόφησε. Τεκνοτροφεῖν οὐ τοῦτό ἐστι, τὸ τρέφειν τὰ τέκνα ἁπλῶς, ἀλλὰ τὸ ὡς δεῖ· ὥσπερ καὶ ἀνωτέρω εἶπεν· Ἐὰν ἐπιμείνωσι τῇ πίστει καὶ τῷ ἁγιασμῷ. Εἰ ἐξενοδόχησεν. Ορᾶς πῶς τὰς πρὸς τοὺς πιο κείους εὐεργεσίας προτέθεικε τῶν πρὸς τοὺς ἀλλο τρίους; Προειπών γὰρ, Εἰ ἐτεκνοτρόφησε, τότε ἐπ· ήγαγεν, Εἰ ἐξενοδόχησε· κἂν τἄλλα δ᾽ ἄπορος εἴη τις, οἰκίαν πάντως ἔχει· οὐ γὰρ δὴ αίθριος μένει. Εἰ ἁγίων πόδας ἔνιψε. Τοῦτο εἶπεν, ἐπειδὴ πολλαὶ ξενοδοχοῦσι μὲν, οὐκ αὐταὶ δὲ δι᾿ ἑαυτῶν ὑπουργοῦσι, ἀλλὰ διὰ τῶν θεραπαινίδων. Βουλόμενος οὖν ἐργατικὴν εἶναι τὴν χήραν, καὶ μὴ βλαχικὴν, ο αὐτὴν δι' ἑαυτῆς ὑπουργεῖν κελεύει· ἡ γὰρ βλακεία σπαταλώτης μᾶλλον. Καὶ ἄλλως δὲ, ἵνα μὴ παντελή ἀπορίαν προβάληταί τις πρὸς τὸ μὴ ξενοδοχεῖν, ὡς μηδὲ οἰκίας εὐποροῦσα, φησί, Καὶ μὴν τὸ νίψαι οὐκ ἔστι δαπάνης, οὐδὲ εὐπορίας. "Αγιοι δέ εἰσι πάντες ὅσοι πίστιν ὀρθὴν μετὰ βίου ἔχουσι, κἂν μὴ σημεῖα ἐργάζωνται. Εἰ θλιβομένοις επήρκεσε. Καὶ διὰ χρημάτων, καὶ διὰ προστασίας, καὶ μεσιτείας. Εἰ παντὶ ἔργῳ ἀγαθῷ ἐπηκολούθησε. Οἷον, εἰ αὐτὴ ἐργάσασθαι μὴ ἠδυνήθη, ὅμως ἐκοινώνησεν ἄλλῃ ἐργαζομένῃ, εἰ ὑπούργησε. Τὴν γὰρ σωματικὴν ὑπηρεσίαν εἰσφέρειν προτρέπεται, οἷον, κλίνην στρῶσαι, ἀναπαῦσαι, πρὸς ἃ ἐπιτηδειότεραι αἱ γυναῖκες. Νεωτέρας δὲ χήρας παραιτοῦ. Τίνος ἔνεκεν περὶ τοῦ χρόνου τῶν παρθένων οὐδὲν διατάττεται, καίτοι μείζονος ὄντος τοῦ ἀγῶνος; Εἰκότως· ὅτι ἀπὸ μείζονος προθυμίας ἐκεῖ ὁ ἀγών, καὶ πλείονος τῆς θερμότητος. "Αλλως τε, ἐν τῷ ζητεῖν ἐπὶ τῶν παρ. θένων τὸ εὐπρόσεδρον τῷ Κυρίῳ ἀπερισπάστως, καὶ τὸ μεριμνᾶν τὰ τοῦ Κυρίου, πολλὴν ἀκρίβειαν προξενεῖ τε καὶ ἀπαιτεῖ. ᾿Απὸ δὲ τούτου καὶ ὁ χρόνος δῆλος. Αλλως, χῆραι μὲν νεώτεραι ἐξέπεσον, καὶ διὰ τοῦτο αὐτοὶ παρέσχον τὴν ἀφορμὴν τῆς τοιαύτης νομοθεσίας· ἐκεῖ δὲ τοιοῦτον οὐδέν. $8. VERS. 10. In operibus bonis testimonium habens. Hoc est quod eam proprie catalogo dignam facit, deinde et opera cjus speciatim enumerat. Si liberos educavit. Liberos educare, non est simpliciter liberos alere, sed perinde atque oportet: quemadmodum 578 et supra dixit, Si permanserint in fide et sanctificatione. Si hospitio recepit. Animadvertit quomodo beneficentias, quæ erga proprios, illis quæ erga alienos præstandæ sunt, anteposuit? cum enim prius dixisset, Si liberos educavit, tune intulit: Si hospitio recepit. Etiamsi enim aliarum rerum indiga fuerit aliqua, domum omnino habet: non enim sub dio habitat. Si sanctorum pedes lavit. Hoc dixit, quia multæ hospitio quidem recipiunt, ipsæ autem per seipsas non inserviunt, sed per ancillas. Volens ergo viduam operosam esse, non ignavam, ipsam per sese ministrare jubet: ignavia enim deliciantis potius est. Præterea ne omnino penuriam prætexal aliqua, quominus sit hospitalis, ut qua non abundet re familiari; At vero, inquit, abluere pedes non est magni sumptus neque copiæ. Sancti autem sunt omnes, quotquot fidem reciam cum vita conjunctam habent, etiamsi miracula non operantur. Si tribulationem patientibus subministravit. Pecuniis, patrocinio et intercessione. Si omne opus bonum subsecuta est. Veluti si ipsa operari non potuit, consors tamen fuit alterius quæ operaretur, si subserviit. Corporale enitu ministerium afferre adhortatur, quale est lectum ster· nere, refocillare: ad quæ feminae magis sunt iloner. Vens. 11. Juniores autem viluas devita. Cujus rei gratia de virginum atate nihil præcipit, cum lamen majus sit virginitatis certamen? Merito: ibi enim majoris alacritatis est certamen, vehementiorisque fervoris. Ad hæc, dum requirit in virginibus ut Christo inseparabiliter adhæreant, atque ut in iis quæ Domini sunt, sollicitæ sint, magnam sane et exactam diligentiam postulat. Hinc autem et tempus manifestum est. Præterea, cum viduæ juniores a Christo excidissent, occasionem ips dedere Paulo cur has leges sanxerit: in virginibus autem nihil tale contigerat. Varia lectiones. Η φιλοσοφία; 0. *' ἀπαριθμεῖται ο. να ἔχειν τὴν χεῖρα 0.

Cum enim luxuriatæ fuerint adversus Christum, nubere volunt. Hoc est, quando lascivierint et deliciatæ fuerint, ac quando superbierint adversus Christum, ipsum in sponsum non admittentes, in nuptias deinceps excidunt: non enim viduitatis statum elegerunt cum justa consideratione. Animadverte hic quod et vidua Christum sponsum ·habeat, perinde ac virgo. VERS. 12. Habentes damnationem, quoniam primam fiuem irritam fecerunt. Fidem appellat fœdus. Fefellerunt, inquit, pactuni quod sponso fecerunt, ac propterea habent condemnationem. Οταν γὰρ καταστρηνιάσωσι τοῦ Χριστοῦ, γαμεῖν θέλουσι. Τουτέστιν, ὅταν ἀκκισθῶσιν, ὅταν θρύψωνται, ὅταν καθυπερηφανεύσωνται τοῦ Χριστοῦ, μὴ καταδεχόμεναι αὐτὸν νυμφίον, ἐκπίπτουσι λοιπὸν εἰς τὸν γάμον· οὐ γὰρ είλοντο τὴν χηρείαν μετὰ κρίσεως λογισμοῦ. Ορα δὲ ὅτι καὶ ἡ χήρα τὸν Χριστὸν ἔχει νυμφίον, ὡς καὶ ἡ παρθένος. Εχουσαι κρίμα, ὅτι τὴν πρώτην πίστιν ἠθέ τησαν. Τὴν συνθήκην, λέγει πίστιν. Εψεύσαντο οὖν, φησί, τὴν συμφωνίαν τὴν πρὸς Χριστὸν, καὶ διὰ τοῦτο ἔχουσι κατάκρισιν. Αμα δὲ καὶ ἀργαὶ μανθάνουσι, περιερχόμεναι τὰς οἰκίας. Σὺν τῷ εἰρημένῳ κρίματι καὶ ἔτερον ἁμαρτάνουσι, τὸ μανθάνειν ἀργεῖν ἐκ τοῦ περιιέναι 579 VERS. 15. Simul autem et otiosæ discunt circumire domos. Præter jam commemoraIam damnationem, aliud peccatum admittunt, nempe, discunt oliari, ex eo quod sedes circumneant. τὰς οἰκίας. Πᾶν δὲ κακὸν ἐδίδαξεν ἡ ἀργία. Αρα Omnis autem mali auctor est otium. Quare nedum viros, sed et mulieres otium dedecet. Non solum autem oliose, sed verbose et curiose, loquentes qua non oportet. Nec immerito. Circumeuntes enim aliud agunt, quam quod quæ de bac audiant, ad illam perferant, et que de illa ad hanc ac necessario tandem ad curiositatem labuntur omnia perscrutando; et ad nugas ac deliramenta, cum quæ de omnibus audierunt, omnibus etiam dicunt. VERS. 14. Volo ergo juniores nubere, filius procreare, matres/amilias esse. Inprimis quidem, inquit, optarim eas pacto sua non irrita facere: quia vero matrimonium illa cupiunt, volo et ego ut nubant, indulgens nimirum earum votis. Satius enim est eas matresfamilias esse, id est, suæ domus curam gerere, et operari, quam alienas ædes curiose pererrantes nugari et otiari. Cum autem dixit, Filios procreare, ostendit quod propter liberorum procreationem contrahendum sit matrimonium, ut plures ad Deum adducat. οὐ μόνον ἀνδράσιν, ἀλλὰ καὶ γυναιξὶν ἀνοίκειον τὸ ἀργεῖν. Οὐ μόνον δὲ ἀργαὶ, ἀλλὰ καὶ φλύαροι, καὶ περίεργοι, λαλοῦσαι τὰ μὴ δέοντα. Εικότως. Περιοδεύουσαι γὰρ τὰς οἰκίας, οὐδὲν ἄλλο ἢ τὰ ταύ τῆς πρὸς ἐκείνην φέρουσι, καὶ τὰ ἐκείνης εἰς ταύτην, καὶ ἀναγκαίως προσφέρειν εἰς περιεργίαν ἐκ τοῦ ἐρευνᾶν πάντα, καὶ φλυαρίαν, ἐκ τοῦ λέγειν τὰ πάντων πρὸς πάντας, ἐκτραχηλίζονται. Βούλομαι οὖν νεωτέρας γαμεῖν, τεκνογονεῖν, οἰκοδεσποτεῖν. Προηγουμένως μὲν, φησίν, 46ουλόμην αὐτὰς μὴ ἀθετῆσαι τὰς συνθήκας. Ἐπεὶ δὲ αὗται βούλονται τὴν γάμον, βούλομα: κἀγώ, συγκ καταβαίνων. Κρείττον γὰρ οἰκοδεσποτεῖν, τουτέστι, τοῦ οἰκείου οἴκου φροντίζειν καὶ ἐργάζεσθαι, ἢ ἀλλο τρίους οίκους περιερχομένας φλυαρεῖν καὶ ἀργείν. Εἰπὼν δὲ, Τεκνογονεῖν, ἔδειξεν ὅτι διὰ τεκνογονία» δεῖ ὑπεισιέναι τὸν γάμον, ἵνα πλείονας προσάξῃ τῷ Θεῷ. Μηδεμίαν ἀφορμὴν διδόναι τῷ ἀντικειμένῳ λοιδορίας χάριν. Ἤδη γάρ τινες ἐξετράπησαν ὀπίσω τοῦ Σατανᾶ. Ἐπειδὴ εἶπεν, Οικοδεσποτεῖν, ἵνα μὴ δόξῃ ἄνεσιν αὐταῖς δοῦναι εἰς τρυφήν, ἐπήγα γε· Μηδεμίαν ἀφορμὴν διδόναι. Οὕτω γάρ, φησίν, ἐπιμελοῦ τοῦ οἴκου, ὥστε μή βλαθῆναι τὴν ψυχήν. Καὶ ἄλλως, ἐνταῦθα ἀριθήλως τὸν ἑαυτοῦ σκοπὸν VERS. 15. Nullam occasionem dare adversario maledicti gratia: jam enim quædam aversa sunt post Satanam. Quia dixerat eas matres familias esse debere, ne videatur libertatem eis dare ad delicias, intulit: Nullam occasionem dare. Sic enim, inquit, domus curam habe, ne animam tuam ledas. Praeterea, perspicue hic scopum suum indical, iquare eis indulserit: Ne dent, inquit, occasionem δηλοί, διὰ τί συγκατέβη ταύταις· Διὰ τὸ μὴ διδόναι, diabolo illudendi se ut quæ sponsæ Christi cum essent, factæ sint adulteræ, propter adolescentiæ inconstantiam. Eam ob rem sub matrimonii jugum eas duco, ne solutæ cum sint, mala supra dicta contrabant. VERS. 16. Sin fidelis quispiam, aut fidelis aliqua habet viduas, subininistret illis. Fidelium enim viduæ ab infidelibus ali non debebant, ne viderentur eoruin opera indigere. Cum autem dixit: Subministret illis, quantum satis est, non superfluitatem significavit. Et non gravetur Ecclesia, ut iis quæ vere viduæ sunt sufficiat. Proinde fideles, si suas ipsorum viduas alant, Ecclesiæ viduis pariter conferunt: φησίν, ἀφορμὴν τῷ διαβόλῳ πρὸς τὸ ταύταις ἐμὲ παίζειν, νύμφαις μὲν οὔσαις Χριστοῦ, μοιχαλίσι δὲ γινομέναις διὰ τὸ ἀστήρικτον τῆς νεότητος· διὰ τοῦτο ὑπὸ τὸν ζυγὸν τοῦ γάμου ταύτας ἄγω, ἵνα μὴ ἄνετοι οἶσαι, τὰ προειρημένα κακὰ ἐπισύρωνται. Εἰ δέ τις πιστὸς ἢ πιστὴ ἔχει χήρας, επαρ κείτω αὐταῖς. Τὰς γὰρ τῶν πιστῶν χήρας οὐκ ἔδει παρὰ τῶν ἀπίστων τρέφεσθαι, ἵνα μὴ δόξωσι δεῖσθαι αὐτῶν. Διὰ δὲ τοῦ εἰπεῖν, Επαρκείτω, τὴν αὐτάρ κειαν ἐδήλωσεν, οὐ τὴν πολυτέλεια». Καὶ μὴ βαρείσθω ἡ ᾿Εκκλησία, ἵνα ταῖς ὄντως χήραις επαρκέσῃ. Ωπτε οἱ πιστοὶ τρέφοντες τὰς ἑαυτῶν χήρας, καὶ ταῖς τῆς Ἐκκλησίας χώραις συμ-

CA EXPOSITIO IN EPIST. I AD TIMOTH. - CAP. V. jam opulentius aliiquas ahit, vere nimirum viduas, hoc est, destilotas ac desertas. βάλλονται, οἷα δὴ μὴ βαρυνομένης τῆς Ἐκκλησίας, quandoquidem per ilas non gravetur Ecclesia, quæ καὶ διὰ τοῦτο ἀφθονώτερον τρεφούσης ἃς τρέφει, τὰς ὄντως δηλαδή χήρας, τουτέστι, τὰς ἀπροστατεύτους καὶ μεμονωμένας. Οι καλῶς προεστῶτες πρεσβύτεροι διπλῆς τιμῆς ἀξιούσθωσαν, μάλιστα οἱ κοπιῶντες ἐν λίγῳ καὶ διδασκαλίᾳ. Τίνες οἱ καλῶς προεστῶτες, ὁ Κύριος διδάσκει λέγων· ῾Ο ποιμὴν ὁ καλὸς τὴν ψυχὴν αὐτοῦ τίθησι, μηδενός φειδόμενος, χάριν τῆς τῶν προβάτων κηδεμονίας. Τιμὴν δὲ λέγει την τῶν ἀναγκαίων χορηγίαν, ὡς ἐκ τῶν ἐπαγομένων τῆλον. Καὶ γὰρ δεῖ τοὺς διδασκάλους ἀφθονίᾳ περιβ ῥεῖσθαι τῶν ἀναγκαίων, ἵνα μὴ περισπώμενοι περί ταῦτα, ἀμελῶσι τῆς ἐν διδασκαλίας. Οὕτω καὶ οἱ Λευῖται διήγον ἐν τοῖς πάλαι. Διπλῆς δὲ, ὡς πρὸς τὰς χήρας, ἢ πρὸς τοὺς διακόνους, ἢ ἁπλῶς διπλῆς, ἀντὶ τοῦ, πολλῆς. Ποῦ δέ εἰσιν οἱ λέγοντες, μή χρείαν εἶναι λόγου, ἀλλὰ βίου; ᾿Ακουέτωσαν νῦν Παύλου, πῶς τὸν λόγον μάλιστα τιμᾷ, λέγων· Δεῖ γὰρ καὶ τούτου, είπερ τινὸς ἄλλου. Οταν γὰρ περὶ δογμά των ξ ὁ λόγος, ποῖος βίος ἐνταῦθα ἰσχύει; Λόγον δέ, οὐ τὸν κομπώδη ἀπαιτεῖ, ἀλλὰ τὸν δυνάμεως Γραφικῆς γέμοντα καὶ νοημάτων, κἂν ὁπωσδήποτε λέγηται. Λέγει γὰρ ἡ Γραφή· Οὐ φιμώσεις βοῦν ἀλοῶντα· και· “Άξιος ὁ ἐργάτης τοῦ μισθοῦ αὐτοῦ. Προσ πλέκει μαρτυρίας, μίαν μὲν ἐκ τοῦ νόμου, ἑτέραν δὲ τοῦ Χριστοῦ. Ορα δὲ καὶ ἀμφοτέρωθεν, πῶς ἀπαιτεῖται κάμνειν ὁ διδάσκαλος. Τό τε γὰρ ἀλουν ἐπιπονώτερον πάντων τῶν ἔργων. Ὥστε δεῖ καὶ τὸν διδάσκαλον πρὸς πνίγος παρεσκευάσθαι καὶ ἀνάγκας καὶ πόνους. Καὶ ἐν τῷ εἰπεῖν δὲ, ῾Ο ἐργάτης, ἐμε φαίνει ὅτι οὐ δεῖ τρυφὴν καὶ ἀνέσεις ζητεῖν. Ο γὰρ ἐργάτης ἄξιος τοῦ μισθοῦ αὐτοῦ, ἤτοι τῆς τροφῆς. Ἐκ περιουσίας γὰρ τοῦτο δείκνυσιν. Εἰ γὰρ καὶ μισθοῦ ἄξιος, πολλῷ μᾶλλον τροφῆς. Ὁ δὲ μὴ ἐργάτης, ἀνάξιος. ” Κατὰ πρεσβυτέρου κατηγορίαν μὴ παραδέχου. Κατὰ γὰρ νεωτέρου δεῖ κατηγορίαν σε παραδέ χεσθαι, κατὰ δὲ ἄλλουσι τινός, μή τι γένοιτο. Αλλ' ὡς ἂν εἰ λέγει, Μηδὲ κατ' ἄλλου δε μέν, μάλιστα δὲ κατὰ πρεσβυτέρου. Οὐκ εἶπε δὲ, Μὴ κατακρίνης, ἀλλὰ, Μηδὲ παραδέξῃ ὅλως. Καὶ γὰρ διὰ τὴν ἡλικίαν ἐλάττονα τῶν νέων ἁμαρτάνουσι. Πρεσβύτερον γὰρ ἐνταῦθα τὸν γεγηρακότα δε φησίν. Ἐκτὸς εἰ μὴ ἐπὶ δύο ἢ τριῶν μαρτύρων. Επειδὴ γὰρ πολλὰ κε ἀπὸ ὑπονοίας κρίνονται, δεί, φησίν, εἶναι μάρτυρας τοὺς ἐλέγχοντας, κατὰ τὸν παλαιὸν νόμον. Τί οὖν ἂν καὶ οὗτοι ψεύδωνται; Σπανιάκις μὲν τοῦτο συμβαίνει· ἔνι δὲ ἀπὸ τῆς κρίσεως ἐξετα ζόμενον τοῦτο φανῆναι. Αγαπητὸν δὲ καὶ δύο μάρτ *** Deut. xxv, 24; 20 Joan. Χ, 19 τοῦ λόγου π. VERS. 17. Qui bene præsunt presbyteri duplici honore digni habeantur, maxime qui laborant 580 in verbo et doctrina. Quinam illi sunt, qui bene presunt, Dominus docet, inquiens: Pastor bonus animam suam ponit *, sibi in nulla re parcens, ovium curæ causa. Honorein vero dicit, necessariorum suppeditationem, ut ex iis, qui inferuntur, liquet. Doctores enim rerum necessariarum copia abundare oportet, ne illarum curis distracti, doctrinam negligant hunc ad modum Levitæ in Veteri Testamento vixerunt. Duplici autem honore dixit, vel respectu viduarum, vel diaconorum, vel simpliciter duplici, pro, multo. Ubi vero sunt, qui dicunt non opus verbo, sed vita? Audiant isti nunc Paulum, quanto honore verbum afficiat, dicens: Est enin eo nobis opus, si quoquam alio. Quando enim quæstio de dogmatibus inciderit, qualis hic vita proderit? Verbum autem non fastuosum exigit, sed Scripturæ potentia refertum, adeoque senten - tiis, quacunque tandem ratione proferatur. 30° esse VERS. 18. Dicit enim Scriptura: Non alligalis os bovi trituranti ***; et, Dignus est operarius mercede sna". Testimonia applicat,alterum quidem ex lege, alterum vero Christi. Animadverte autem utrinque, quemadmodum labor a doctore requiratur. Triturare enim, omnibus aliis operibus laboriosius est. Quocirca oportet præceptorem instructum esse adl angorem, ad necessitates et labores. Dein, cum ait, Operarius, iudicat quod delicias et requiem quærere non oportet: nam operarius dignus est mercede sua, sive alimento. Ex abundanti enim lioc ostendit: nam si mercede dignus, multo magis alimonia. Qui vero non est operarius, indignus est. VERS. 19. Adversus seniorem accusationem noli recipere. Ergone adversus juvenem potest accusatio recipi, adversus alium quempiam non item? Alsil, scd idem est ac si dicat: Neque adversus alios, maxime vero adversus seniorem non suscip'atur accusatio. Non dixit autem, Non condemnes, sed, Ne suscipias omnino. Etenim propter at:lem minus peccant quam juvenes. Πρεσβύτερον enim hic senia confectum appellat. Nisi sub duobus aut tribus testibus.Quia multa ex suspicione judicantur, Oportet, inquit, esse tostes qui convincant, secundum veterem legem, Quid autem si et isti mentiantur: Raro sane line contingit: potest tamen hoc a judicio explorari et videri. Æquum autem est duos testes adhiberi, as Levit. x, Varia lectiones. $1 μαρτυρίαν ο. ὅλως ο. Malim hanc pericopen, quæ forsan manca est, sie corrigere: Κατὰ γὰρ κατὰ δὲ ἄλ. τινὸς, οὗ; Μη γένοιτο. ΕπIT. PATROL. δε Ισ. οὐχὶ ο. 58 ἐπὶ ἄλλων 0, κι ἐν γήρᾳ ο. Σε πολλοί θα

eo quod peccata clanculum committuntur. Quid τυρας ἔχειν, διὰ τὸ γενέσθαι λάθρα τὰ ἁμαρτήματα. autem si peccata sint in confesso, testes autem non habeant, sed solam pravam suspicionem? De hoc supra dixit: Oportet eum bonum etiam testimonium habere ab iis qui foris sunt. VERS. 20. Peccantes autem coram omnibus argue, ut et cateri timorem habeant. 581 lloc est, perseverantes in peccato, et quos inquirendo deliquisse inveneris, argue vehementer et severe, non ut indignationem et animum tuum expleas, sed ut reliqui terrore perculsi castigentur. Nam oportet episcopum etiam verendum esse. Quemadmodum enim simpliciter et sine judicio condemnare, arro· gans est, hunc ad modum reos non reprehendere, pestilens est, ad multos morbum extendens. Quomodo igitur Dominus dixit in Evangelio, Si peccavarit in te frater tuus, abi, argue eum inter te et ipsum solum st? Atqui et illum in peccatis persc- *** verantem permittit publice argui. Quid igitur? nonne offendiculum præbet, si publice Gal reprehensio? Imo e diverso magis offendit, si is qui ab omnibus peccasse cognoscitur, non arguatur. Ilanc ob causam Deus Pharaonem”, et Nabuchodonosor et plerosque alios in medium producens punivit, ut vita mortalium emendetur. VERS. 21. Testor coram Deo et Domino Jesu Christo, et eleciis angelis. Cum de multis prius positis disseruisset, nunc quoniam de judicio verba facit, obtestatur eum valde horribiliter. Non enim quia Timotheus erat, reverebatur eum, sed munivit eum. Si enim de seipso dixit, Ne aliis pradicans, ipse reprobus inveniar ", multo magis de Timotheo hoc dicere non est veritus. Vocat autem testem et Patrem et Filium, ut in futuro die facile excusari possit, si quid quod non decet, ipso pracipiente, factum sit. At cujus rei gratia angelos simul assunit? eo quod et angeli in futuro judicio Domino affuturi sint satellites. Est autem et nobis in more, et majores et minores personas in testimonium accipere. Hanc ad rationem Jacob Deum et aram in testem assumit. Quin etiam Moses, Testificor, inquit, cœlum et terram. Adeo enim est mansuetus Deus noster, ut vel servos in testimonium productos recipiat. Electis autem angelis ¿ixit, quandoquidem et dæmones sint angeli, sed rejecti. Τί οὖν ἂν ὡμολόγηνται μὲν τὰ ἁμαρτήματα, μάρτυρας δὲ μὴ ἔχῃ, ἀλλὰ μόνον ἔχει πονηρὰν ὑπό νοιαν; Περὶ τούτου εἶπεν ἄνω, ὅτι δεῖ αὐτὸν καὶ μαρτυρίαν καλὴν ἔχειν ἀπὸ τῶν ἔξωθεν. Τοὺς δὲ ἁμαρτάνοντας, ἐνώπιον πάντων έλεγχε, ἵνα καὶ οἱ λοιποὶ φόβον ἔχωσι. Τουτέστι, Τοὺς ἐπι - μένοντας τῇ ἁμαρτίᾳ, καὶ οὓς εὕρῃς μετὰ ἐρεύνης, ἔλεγχε σφοδρῶς καὶ ἀποτόμως σε, οὐχὶ τὸν θυμόν σου θεραπεύων, ἀλλ᾽ ἵνα οἱ λοιποὶ σωφρονισθῶσι φοβηθέντες. Δεῖ γὰρ καὶ φοβερὸν εἶναι τὸν ἐπί σκοπον. Ωσπερ γὰρ τὸ ἁπλῶς κατακρίνειν, αυθαδες· οὕτω καὶ τὸ μὴ τοὺς ἐνόχους ἐλέγχειν, λοιμῶδες, εἰς πολλοὺς τὴν νόσον ἐκτεῖνον. Πῶς οὖν εἶπεν ὁ Κύρ ριος ἐν Εὐαγγελίοις· Υπαγε, ἔλεγξον αὐτὴν μετα ξὺ σοῦ καὶ αὐτοῦ μόνου, ἐὰν εἰς σὲ ἁμάρτη; Πλὴν κἀκεῖνον ἐμμένοντα τῇ ἁμαρτία, συγχωρεί κοινῇ ἐλέγχεσθαι. Τί οὖν; οὐχὶ σκανδαλίζει τὸ κοινῇ ἐλέγ χεσθαι; τοὐναντίον μὲν οὖν μᾶλλον σκανδαλίζει, τὸ παρά πάντων γινώσκεσθαι τὴν αμαρτάνοντα, καὶ μὴ ἐλέγχεσθαι. Διὰ τοῦτο καὶ ὁ Θεὸς, καὶ τὸν Φαραώ, καὶ τὸν Ναβουχοδονόσορ, καὶ πολλοὺς ἄλλους εἰς μέσ σον ἀγαγὼν ἐκόλασεν, ἵνα σωφρονισθῇ ὁ βίος. Θεοῦ, Διαμαρτύρομαι ἐνώπιον τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ Χριστοῦ, καὶ τῶν ἐκλεκτῶν ἀγγέ λων. Διαλεχθείς περὶ πολλῶν τῶν ἀνωτέρω, νῦν ὅτι περὶ κρίσεως σ' εἶπε, διαμαρτύρεται αὐτὸν καὶ λίαν φρικτῶς. Οὐ γὰρ ἐπειδὴ Τιμόθεος ἦν, ᾐδέσθη, ἀλλ᾽ +σφαλίσατο αὐτόν. Εἰ γὰρ περὶ ἑαυτοῦ ἔλεγε· Μήπως ἄλλοις κηρύξας, αὐτὸς ἀδόκιμος γένωμαι, πολλῷ μᾶλλον περὶ Τιμοθέου οὐκ ἂν ἡδέσθη. Καλεί δὲ μάρτυρα καὶ τὸν Πατέρα καὶ τὸν Υἱὸν, ὡς ἂν ἐν τῇ μελλούσῃ ἡμέρᾳ εὐαπολόγητος ᾖ, εἴ τι γένοιτο παρὰ τὸ δέον, ὡς παραγγείλας. Τοὺς δὲ ἀγγέλους τίνο; ἕνεκεν συμπαραλαμβάνει; Διότι ἐν τῇ κρίσει καὶ ἄγγελοι μέλλουσιν εἶναι σε δορυφόροι του Δε σπότου. Ἔθος δὲ ἐστι καὶ ἡμῖν, καὶ ὑπερέχοντα καὶ ἐλάσσονα πρόσωπα εἰς μαρτυρίαν παραλαμβάνειν. Καὶ ὁ Ἰακὼς καὶ τὸν Θεὸν καὶ βουνὸν μάρο τώρα παραλαμβάνει. Καὶ Μωσῆς· Μαρτύρομαι τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν. Οὕτω γάρ ἐστιν ἐπιεικής δ Θεὸς ἡμῶν, ὥστε καὶ τοὺς δούλους εἰς μαρτυρίαν συμπαραλαμβανομένους δέχεσθαι. Εκλεκτῶν δὲ ἀγγέλων, εἶπε, διότι ἄγγελοι καὶ οἱ δαίμονες, ἀλλ᾽ ἀπόβλητοι. το Ut hæc custodias sine præjudicio, nihil faciens in Ινα ταῦτα φυλάξῃς χωρίς προκρίματος, alteram partem deelinando. Hoc est, ut æqualis sis μηδὲν ποιῶν κατὰ πρόσκλισιν. Τουτέστιν, Ίνα disceptantibus; ut non fat prajudicium: hoc est, ἴσος ἧς τοῖς δικαζομένοις, ἵνα μὴ γένηται πρόκριμα· ut nemo te præoccupet, sibique te conciliando sit τουτέστιν, ἵνα μηδείς σε προκαταλαμβάνῃ, καὶ in causa ut pro ipso sententiam feras, causamque προοικειούμενος 60 σε ποιῇ ὑπὲρ αὐτοῦ ἐντεῦθεν dijudices. Neque facias quidquam secundum apóo- ήδη προκρίνειν καὶ προαποφαίνεσθαι· μηδὲ ποιῇς κλισιν, hoc est, ex affectu in alteram partem τι κατὰ πρόσκλισιν, τουτέστι, κατὰ προσπάθεια, *** Dan. IV. 33 | Cor. 15, Varia lectiones. οι τῆς κρίσεως τῆς τελευταίας ηι. *1* Matth. xviii, 15. ss Exod. xiv. σε μετ' ἀποτομίας Ο. οικειούμ 0. παρεῖναι ο. το οὐρανὸν 0. 18 προσ

EXPOSITIO IN EPIST. I AD TIMOTH. CAP. V. camdem sensum: perinde enim est ac si diceret: Invitatte altera pars, ut ei succurras. Ergo juxta invitationem ejus facere nolito. προσκλινόμενος τῷ ἑνὶ μέρει. Κἂν διὰ τοῦ, η, γρά- inclinans. Quod si per 7) scribatur, retinobit φηται, τὸν αὐτὸν νοῦν σημαίνει· ὡς ἂν εἰ γὰρ τοῦτό φησι· προσκαλεῖται σε τὸ ἓν μέρος εἰς τὸ βοηθεῖν αὐτῷ· μὴ τρίνων ποιήσῃς οι κατὰ τὴν ἐκείνου πρόςκλησιν. Χείρας ταχέως μηδενὶ ἐπιτίθει. Ηλθεν ἐπὶ τὸ κυριώτερον καὶ δ μάλιστα συνέχει τὴν Ἐκκλη σίαν, τὸ τῶν χειροτονιών, καί φησι· Μὴ ταχέως, τουτέστι, μὴ ἐκ πρώτης δοκιμασίας, μηδὲ ἐκ τρί, της, ἀλλὰ πολλάκις ἐξετάσας καὶ ἀκριβῶς. Οὐ γὰρ ἀκίνδυνον τὸ πρᾶγμα. Καὶ πῶς, άκους. Μηδέ κεινώνει ἀλλοτρίαις ἁμαρτίας. Τῶν τε μελλουσῶν ὑπ' αὐτοῦ γίνεσθαι αἴτιος εἶ, καὶ διὰ τοῦτο ὥσπερ τῶν κατορθωμάτων κοινωγείς, οὕτω καὶ τῶν ἁμαρτημάτων ^. Ἀλλὰ δὲ καὶ ἐπὶ ταῖς παρελθούσαις ἐνέχῃ, διότι παρεῖδες αὐτὰς, καὶ τὸ σκέτο; ἐποίησας φῶς, καὶ οὐκ ἀφῆκας αὐτὸν πενθῆς σπι, καὶ ἐν κατανύξει γενέσθαι. Σεαυτὸν ἁγνὸν τήρει. Περὶ σωφροσύνης αὐτῷ παραινεῖ ἐνταῦθα. Μηκέτι υδροπάτει, ἀλλ' οίνῳ ὀλίγῳ χρῶ, διὰ τὸν στόμαχον σου καὶ τὰς πυκνάς σου ἀσθε γείας. Ορᾷς πόσους κόπους ἔχων, ἔτι καὶ ἑαυτὸν συνέτριβεν τῇ ὑδροποσίᾳ; Μάθε δὲ καὶ μὴ δυσχεραί νειν ἐπειδὰν παραινῶσιν ἡμῖν τινες περὶ σωφροσύνης, καὶ γὰρ καὶ Τιμοθέῳ τοσοῦτον ὑδροποτής σαντι, ὥστε οι καὶ πυκνῶς ἀσθενεῖν, παραγγέλλει δ Παῦλος περὶ ἁγνείας. Οὐκ εἶπε δὲ, Οἴκῳ χρῶ, ἀλλ' ἐφύλασεν, ὀλίγῳ, προσθείς. Πρὸς ὑγίειαν, φησίν, c οὐ πρὸς τρυφήν. θερμόν γάρ τι ἡ νεότης, καὶ τα χέως ὑπὸ τοῦ οἴνου παρακινούμενον. Διὰ τί δὲ μὴ ἐπεράπευσεν αὐτὸν ὁ Παῦλος, ὁ νεκροὺς ἀνιστῶν διὰ τῶν σουδαρίων; Ἵνα καὶ νῦν ἐπειδὰν ἴδωμεν ἁγίους κακοπαθοῦντας, μὴ σκανδαλιζώμεθα, καὶ ἵνα μὴ νομίζωμεν τοὺς παλαιοὺς ὑπὲρ τὴν ἡμετέραν φύσιν 68, ἀλλὰ καὶ αὐτοὺς ἀνθρώπους εἶναι πιστεύωμεν· καὶ ἵνα μηδὲ αὐτὸς ἐκεῖνος ὁ Τιμόθεος ἐπαίρηται τῇ ἀρετῇ. Περὶ τούτου δὲ πλατύτερον εἴρηται τῷ μακαρίῳ Ἰωάννῃ ἐν τῇ ἀρχῇ τοῦ τῶν ᾿Ανδριάν των καλουμένου βιβλίου. Δοκεῖ δὲ καὶ φύσει ἐπίνοσος εἶναι ὁ Τιμόθεος, οὐ μόνον κατὰ τὴν στόμαχον, ἀλλὰ καὶ τὰ ἄλλα μέρη. Προσέθηκε γάρ, τὰς πυκνάς σου ἀσθενείας. θοῦσιν Τινῶν ἀνθρώπων αἱ ἁμαρτίαι πρόδηλοί είσι, προάγουσαι εἰς κρίσιν· τισὶ δὲ καὶ ἐπακολους Ἐπειδὴ περὶ χειροτονιῶν διαταττόμενος σ' εἶπε, Μὴ κοινώνει ἁμαρτίαις ἀλλοτρίαις, εἰκὸς ἦν ἀνθυπενεγκεῖν τὸν Τιμόθεον καὶ εἰπεῖν· Τί οὖν ἂν ἀγνοῶ; τοῦτο διορθούμενος, φησίν, ὅτι Τινὲς δῆλα καὶ προφανή ἁμαρτάνουσι, προάγοντα αὐτοὺς εἰς κρίσιν, τουτέστιν, ἐντεῦθεν ἤδη αὐτοὺς κατακρίνοντα, καὶ ἔμπροσθεν αὐτῶν προπορευόμε να, 2 καὶ σὺ διαγνώσῃ· τιγῶν δὲ ἄδηλοι μὲν αὐτό * Act. xix, 12. οι προσέχου τὴν ἐκ, πρ. 0. ὑπερανεστηκέναι τούτους ο. PATROL. GR. CXXV, " VERS. 22. Hanus cito nemini imposueris. Venit ad peculiarius quoddam et quod 582 maxime Ecclesiam constringit, nempe ad ordinum collationem, inquiens; Ne celeriter, hoc est, non ex prima probatione, neque er tertia, sed sape et exacte explorans. Res enim periculo non vacat, Quomodo vero, audi. Neque communicaveris peccatis alienis. Nam eorum quæ ille commissurus est, tu causa es, atque idcirco quemadmodum bonorum operum Øs particeps, sic et peccatorum. Insuper et praterito rum peccatorum es reus, quod ea neglexeris, ac tenebras fecisti lucem, nec dimisisti cum με lugere, et compungeretur. Teipsum castum custodi. Hoc in loco de castitate illi præcipit. VERS. 25. Ne porro aquam bibas, sed vino mo dico ulere, propter stomachum tuum et frequentes infirmitates tuas. Videns quantos labores babens, adhuc seipsuni aquæ potatione aflixerit? Disce itaque non ægre ferre si qui nos ad temperantiam hortentur. Paulus enim Timotheo adeo aquam bibenti, ut et frequenter ægrotaret, de castitate precipit. Non dixit autem, Vino utere: sed core rexit, apponens, modico. Ad sanitatem, inquit, nun ad delicias: fervida enim est juveņļus, facileque a vino irritatur. Quare autem non curavit ipsum Paulus, qui mortuos etiam per sudaria excitavit * 9 Ut etiamnum, si quando videamus sanctos affligi, non offendamur: et ne arbitremur veteres supra nostram naturam constitutos fuisse, verum ut ef ipsus homines esse credanus; atque me ipse eliam Timotheus ob șiṛtutem extollatur. De byc autem fusius disputatum est a divo Joanne Chry: sostomo in principio libri qui de Statuls inscribi tur. Videtur autem Timolbeus natura fuisse lay: guillus, non solum ex stomacho, verum etiam ex aliis partibus: adjecit enim, et ob frequenes infirmitates tuas. VeRs. 24. Quorumdam hominum peccata manifesta sunt, pracedentia ad judicium: quafdam aulem et subsequuntur. Quia de ordinationibus precipiens dixeral, Ne communicaveris peccatis alienis, verisimile autem erat ex adverso inferre Timotheum, ac dicere: Quid si igngrem? huic satisfaciens ait: Quidam manifeste ci aperte patraut ca quae ad judicium eos præcedant, lipc est, jam pos condemnantia, ac ante ipsos præeuntia, quæ et Ju agnosces. Quorumdam autem obscura adhuc Varia lectiones. σε τὸν ἐπίσκοπον υ. οἱ ἁμαρτημάτων τῷ χειροτονουμένῳ m. σε λου ούσαι 0. οι διαλεγόμενος ο.

sunt peccata, fortasse autem cxplorando depre- Λ θεν εἰσὶν αἱ ἁμαρτίαι, ἴσως δὲ ἐξετάξων εὑρήσεις. hendos. Nam, subsequuntur, tale quiddam significat: licet igitur tibi de his cavere in electionibus. Vel quia etiamsi hic lalcant, cosque elegeris, utpote in istis omnino culpa vacans, at vero illic non latebunt. Non onim simul dissolvuntur cum 583 vita, sed sequuntur. Magnus autem Basilius hunc ad modum istud intellexit, tanquam aliud caput per se essel, et ad sermonem de ordinatioabus non pertineat. Verbi gratia: fornicatur quispiam fortassis aut furatur, huic peccatuın istud præcedit ad judicium, trahens eum solum. Docet aliquis prava, et in sapientiae perniciem scholam instituit? hujus peccatum ipsum insequitur. Non enim una cum ipso exstinguitur, sed post eum supersunt luris ejus successores: quales sunt Græcorum sapientes, quales sunt omnes qui præter ecclesiasticum dogma commentaria scripserunt. Dabunt autem isti pœnas, non solum quod ipsi sint seducti, verum etiamn quod akis sequentibus auctores erroris exstiterint. VERS. 25. Similiter et facta bona manifesta sunt, el quæ aliter se habent, abscondi non possunt. lis qui bene agant hoc maximo est solatio, quod bona opera et quæ minus sunt hujusmodi vel hic mamafesta crunt, vel illic ubi omnia nucla. CAPUT VI. VERs.1. Quicunque sub jugo sunt servi, dominos suos omni honore dignos arbitrentur, ne nomen Dei ac doctrina blasphemetur. Adhortare, inquit, et institue, nt etiamsi infideles sint domini, obtemperent eis ·servi, omni honore, cum in verbis, tum in operibus sos dignos judicantes. Ne enim existimes te ideo liberum esse, quiá fidelis sis: liber quidem es natura, sed servus es corpore: quod et ipsum est libertas, servire nimirum pro nomine Christi. Nam infidelis si conspexerit te contumacen, doctrinam vituperabit ceu seditiosos fagiat: sin libenter obedientem, potius admirabitur ipsam, utpote quæ mores vel serviles, qui difficulter componuntur, absolvit. Τὸ γὰρ, ἐπακολουθοῦσι, τοιοῦτόν τι αινίττεται. Εξεστιν οὖν σοι καὶ τούτους φυλάττεσθαι ἐν ταῖς χειροτονίαις. Η δὲ ὅτι κἂν ἐνταῦθα λάθωσι, καὶ χειροτονήσῃς αὐτοὺς, ἀναίτιος πάντως ὢν ἐπὶ τούτοῖς, ἀλλ' ἐκεῖ οὐ λήσονται. Οὐ γὰρ συγκαταλύονται τῷ βίῳ, ἀλλ' ἐπακολουθοῦσιν. Ὁ δὲ πολὺς Βασί λειος οὕτως ἐξεδέξατο τοῦτο, ὡς κεφάλαιον ἕτερον αὐτὸ καθ᾿ αὐτό, καὶ μὴ συντείνον εἰς τὸν περὶ τῶν χειροτονιῶν λόγων. "Οτι πορνεύει τις τυχόν, ἢ κλέπτει, τοῦτον ἡ ἁμαρτία αὕτη προάγει 15 εἰς κρίσιν, ἕλκουσα αὐτὴν μόνον. Διδάσκει τις πονηρά, καὶ συγκροτεί διδασκαλεῖον ἐπ' ὀλέθρου σοφία;; τούτου ἡ ἁμαρτία ἐπακολουθεῖ. Οὐ γὰρ αὐτῷ συναποσβέν νυται, ἀλλ᾽ εἰσὶ μετ' αὐτὸν οἱ τῆς λύμης διάδοχοι οίοι οἱ τῶν Ἑλλήνων σοφοί· οἷοι πάντες οἱ τὰ παρὰ τὸ ἐκκλησιαστικὸν δόγμα συγγραψάμενοι. Δώσουσι δὲ οὗτοι δίκας, οὐ μόνον ὅτι αὐτοὶ ἐπλανήθησαν, ἀλλ' ὅτι καὶ ἄλλοις τοῖς ἐπακολουθήσασιν αἴτιοι τῆς πλάνης γεγόνασιν. Ωσαύτως καὶ τὰ ἔργα τὰ καλὰ πρόδηλα είσι, καὶ τὰ ἄλλως ἔχοντα, κρυβῆναι οὐ δύναται. Μεγίστη παραμυθία τοῦτο τοῖς κατορθοῦσι, τὸ, ἢ ἐνταῦθα δῆλα εἶναι τὰ ἀγαθὰ ἔργα, καὶ τὰ μὴ τοιαῦτα, ἢ ἐκεῖ, ἔνθα γυμνά πάντα. "Οσοι εἰσὶν ὑπὸ ζυγὸν δοῦλοι, τοὺς οἰκείους δεσπότας πάσης τιμῆς ἀξίους ἡγείσθωσαν, ἵνα μὴ τὸ ὄνομα τοῦ Θεοῦ καὶ ἡ διδασκαλία βλασ σημῆται. Παραίνει καὶ δίδασκε, φησίν, ἵνα κάν ἄπιστοι ὦσιν οἱ δεσπόται, ὑπείκωσιν αὐτοῖς οἱ δοῦλοι, πάσης τιμῆς, καὶ τῆς διὰ λίγων, καὶ τῆς δι' ἔργων ἀξιοῦντες. Μὴ γὰρ, ὅτι πιστὸς εἶ, νομίσῃς ἐλεύθερος εἶναι· ἐλεύθερος μὲν εἶ το τῇ φύσει, δοῦλος δὲ τῷ σώματι· δ καὶ αὐτὸ ἐλευθερία ἐστί· τὸ δου λεύειν, φημί, ὑπὲρ τοῦ ὀνόματος τοῦ Χριστοῦ. Ο γὰρ ἄπιστος ἐὰν ἴδῃσε τραχηλιῶντα, κατὰ τοῦ δόσ γματος, βλασφημήσει ὡς στασιαστὰς ποιοῦντος ἐὰν δὲ ὑπείκοντα εὐγνωμόνως, θαυμάσεται μᾶλλον αὐτὸ, ὡς καταρτίζον καὶ τὰ δουλικά ήθη τὰ δυσ κατάρτιστα. VERS. 2. Qui autem fideles labent dominos, now Οἱ δὲ πιστοὺς ἔχοντες δεσπότας, μὴ καταφρο contemnant, quia fratres sunt: sed magis serviant, νείτωσαν, ὅτι ἀδελφοὶ εἰσιν· ἀλλὰ μᾶλλον δου quia fideles sunt et dilecti, qui beneficii sunt partici- " λευσάτωσαν, ὅτι πιστοί εἰσι καὶ ἀγαπητοί, οἱ pes. Non enim quia fratrem nactus es dominum per baptisma, eum asperneris, sed magis propter hoc ipsum servias, quoniam Adelis est dilectus, hoc est, frater pro domino. Cogita porro in animo, quod benefactor tuus est, quod pro te angitur, et sollicitus est, ut te alat, ut vestiat, aliaque tibi necessaria curet. Itaque multum habet juris in te præter hoc quod emerit te. Per hoc autem quod ait, dilectus, ejicit metum, quo servi erga dominos suos affecti sæpe etiam in odium trahuntur, ac σε προκατέχει ο. τῆς εὐεργεσίας ἀντιλαμβανόμενοι. Μὴ γὰρ ὅτι ἀδελφὸν ἔσχες τὸν δεσπότην διὰ τοῦ βαπτίσματος, καταφρονήσῃς αὐτοῦ, ἀλλὰ μᾶλλον διὰ τοῦτο δούλευ σόν, ὅτι πιστός ἐστι [καὶ αὐτὸς] καὶ ἀγαπητὴς, τουτέστιν, ἀδελφὸς ἀντὶ δεσπότου. Αλλ' ἐννόησον ὅτι καὶ εὐεργέτης τοῦ ἐστι, καὶ ὑπὲρ σοῦ κόπτεται καὶ μερι μνα, ἵνα θρέψῃ, ἵνα ἐνδύσῃ, ἵνα τῆς ἄλλης θεραπείας ἀξιώσῃ. Ὥστε πολλὰ ἔχει δίκαια πρὸς σέ, καὶ χωρὶς τοῦ ὠνήσασθαί σε. Διὰ δὲ τοῦ εἰπεῖν, ἀγαπητός, ἐκβάλλει τὸν φόΐον, ὃν ἔγοντες 1 ος απήλη πολ Variæ lectiones. 6ο ίδίους ο. το τῶν ἁμαρτιῶν 0. τι έχουσιν ο.

EXPOSITIO IN EPIST. JAD TIMOTII. CAP. VI. τοὺς δεσπότας. [.' δν] πολλάκις δὲ εἰς μῖσος ἕλκον- claritatem in cjus locum introducit. Magis igitur ται, καὶ ἀντεισάγει τὴν ἀγάπην. Μᾶλλον μὲν οὖν, φησὶ, δουλευσάτωσαν οἱ τῆς εὐεργεσίας αντιλαμβα νόμενοι, τουτέστιν οἱ δούλοι. Καθ᾽ ὑπέρβατον γὰρ 8 λέγει κεῖται· διὰ μέσου δὲ τὸν διότι πιστοί εἰσι καὶ ἀγαπητοί, προσυπακουστέον, οἱ δεσπόται. [l ἁπλῶς ὥσπερ κείται νοητέον τὸν οἱ τῆς εὐεργεσίας ἀντιλαμβανόμενοι, τουτέστιν, οἱ δεσπόται οἱ φρον τίζοντες τοῦ εὐεργετεῖν τοὺς δούλους. Ταῦτα δίδασκε καὶ παρακάλει. Οὐκ ἄρα μόνον αὐθεντεία; δεῖ τῷ διδασκάλῳ, ὡς ἐν τῷ, παράγο γελλε, ἀλλὰ δὲ προσηνείας, ὡς ἐν τῷ, παρακάλει, νῦν. Ιατρὸς γὰρ ἐστι, ποτὲ μὲν μαλάσσων, ποτὲ δὲ ατύπων. Εἴ τις ἑτεροδιδασκαλεῖ, καὶ μία προσέρχεται υγιαίνουσι λόγοις τοῖς τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, καὶ τῇ κατ᾽ εὐσέβειαν διδασκαλία, τετύφωται, μηδὲν ἐπιστάμενος. Ορᾷς ὅτι τὸ μηδὲν ἐπίστασθαι, τοῦτο εἰς ἀπόνοιαν αίρει 18 και πετυφῶσθαι ποιεῖ; καὶ ὅτι ὁ μὴ τοὺς ὑγιαίνοντας παραδεχόμενος λόγους, ἐκεῖνος τετύφωται; Ο γὰρ εὔφος ὄγκος ἐστὶ νοσούσης ψυχῆς, ὥσπερ φλεγμονή ἐπὶ τραύματος σώματος. Εἰ οὖν παρεδέχετο τοὺς τοῦ Κυρίου λόγους, οὐκ ἂν ἐτυφοῦτο. Ἐκεῖνος ἑαυ τὸν ἐκένωσε, τοὺς πόδας τῶν μαθητῶν ἔνιψεν· εἶπεν, ότι Μάθητε ἀπ' ἐμοῦ ἔτι ταπεινός εἰμι· ἐκεῖνος μακάρισε τοὺς ταπεινοὺς τῷ πνεύματι· ἐκεῖνος τὸν τελώνην δικαιούμενον ἀπὸ ταπεινοφροσύνης παρεισήγαγε. Ταῦτα ὁ μὴ παραδεχόμενος, μηδὲ ἐπιστάμενο;, ἀναγκαίως τετύφωται. ᾿Αλλὰ νοσῶν περὶ ζητήσεις καὶ λογομαχίας. Αρα νοσεῖν ἐστι τὸ ζητεῖν ὅπου γὰρ οὐκ ἔστι κίστις, ἅπαντα νοσεῖ, καὶ οὐδὲν, ἀλλ' ἢ μάχαι τί πτονται λόγων, τοῦ πιθανοτέρου τὸν ἕτερον ἀνατρέπειν δοκοῦντος. Ἡ πίστις ὀφθαλμός ἐστιν· ὁ μὴ ἔχων ὀφθαλμούς, οὐδὲν εὑρίσκει, ἀλλὰ μόνον ζητες. Εξ ὧν γίνεται φθόνος, ἔρις, βλασφημίας, μπόνοιαι πονηραί. Τουτέστι, δόγματα πονηρὰ ἀπὸ τῶν ζητήσεων. Τότε γὰρ βλασφημοῦμεν, καὶ περὶ Θεοῦ ἃ μὴ δεῖ ὑπονοοῦμεν, ὅταν εἰς ζητήσεις ἐμπέ τωμεν. Παραδιατριβαί. Τουτέστι, σχολαί μάταιαι. Διατριβάς γὰρ τὰς σχολὰς ἔθος καλεῖν. "Η ὅτι καθά περ τὰ ψωραλέα τῶν προβάτων παρατριβόμενα, νόσου πληροί καὶ τὰ ὑγιαίνοντα· οὕτω καὶ οὗτοι παρατριβόμενος ἑτέροις, διαφθείρουσιν αὐτούς. Διεφθαρμένων ἀνθρώπων τὸν νοῦν, καὶ ἀπεστερημένων τῆς ἀληθείας, νομιζόντων πορισμέν εἶναι τὴν εὐσέβειαν. Ορᾷς ὅτι αἱ λογομαχίαι καὶ αἰσχροκέρδειαν τίκτουσιν; Εἰκότως. Καὶ γὰρ μαθητάς πλείονας οἱ λογομάχοι ἐπισυρόμενοι, ἐκ 35 Matth. x1, 29. so Matth. v, 5 36. Luc. xv!!, το φέρει ο. το λογομαχείν m. serviunt, inquit, qui beneficii 584 sunt particpes, servi videlicet. Per hyperbaton enim positura est quod dicit: medium autem insertum est, quia fideles sunt et dilecti, subaudi, domini. Vel simpliciter quemadmodum jacet textus intelligendus sit: Beneficii sunt participes, nempe domini, qui sollicite cogitant quomodo servis beneficium imperti:ant. Blac doce et exhortare. Ergo prarceptori opus est, gon solum auctoritate, quae in verbo, pracipe, indicatur, verum etiam mansuetudine, ut nunc in serbo, exhortare. Medicus enim est, nonnunquam emollientia, nonnunquam vero constipantia adņi - bens. VERS. 5. Si quis aliter docet, et non acquiescit sanis sermonibus Domini nostri Jesu Christi, et ei guæ secundum pietatem est doctrinæ, inflatus est, njhil sciens. Viden'quod nihil scire, hoc ipsumi ad arrogantiam tollit, ipflatosque reddit? et quod sanos sermones qui non admittit, ille inflatur? Inflatio enim est ægrotantis animæ tumor, quemadmodum inflammatio in corporis vulnere. Si igitur susciperet Domini sermones, non ingaretur. Ille eximanivit semetipsum, pedes discipulorum lavit: dixit etiam: Discite a me quia humilis sum 35. Ille bumiles spiritu beatos prædicavit s: ille publicanum ex humili mente justificatum insinuavit. Ilæc quisquis non recipit neque novit, necessario iuftus est. VERS. 4. Sed languens circa quaestiones et pugnas verborum. Ergo quæstiones proponere est ægrotare; nam ubi non est fides, illic amņia agrolant, neque quidquam aliud atque pugne verhorum pascuntur, cum is qui aptior est ad persuadendum, alterum subvertere putet. Files oculug est: qui non habet oculos, nihil invenit, sed solummodo quærit. Ex quibus oritur invidiᾳ, lis, blasphemi, εκα spiciones prave. lloc est, prava dogmata e quæstiq nibus nascuntur. Tum enim blasphemamus, ac cle Deo quæ non conveniunt suspicamur, quando in quæstiones inciderimus. de Vans. 5. Confictationes. lloc est, inancs scholas, sive disputationes. Nam διατριβάς, σχολὰς, vocare solent. Vel quod, quemadmodum scabiosa oves, dum affricant sesc, sanas quoque morbo inficiunt: sic et isti, cum aliis conflictantes, corrumpunt cos. Mente corruptorum hominum, et qui veritate privati sunt, existimantium quæstum esse pietatem. Viden' quod verborum pugnæ turpem quæstum pariant? Et merito quidem. Nam contentiosi plures discipulos ad se trahentes, ex iis 585 luVaria lectiones.

crum faciunt, atque co magis contentiones exercent, τούτων χρηματίζονται, καὶ ἐπὶ πλέον τὰς λογομα ut plures pelliciant. talibus abstine. Non dixit, Collidere cum illis, vel reluctare eis, sed, Abstine, videlicet post unam et alteram admonitionem. Homines enim pecuniarum causa dimicantes, quando in tuam sententiam adduces? Incorrigibiles igitur cum sint, aversare illos. VERS. 6. Est autem quæstus magnus pietas cum sufficientia. Illi quidem male existimant quæstum esse pietatem: est autem pietati quæstus, non quemadmodum illi arbitrantur, sed longe præstantiori ratione, non quando pecunias habeat, sed quando non habeat. Sufficientia enim est magnæ stabilesque opes. Proinde non deficiant animo pii, Lanquam inopes. VERS. 7. Nihil enim intulimus in mundum: haud du bium quod nec auferre quid possumus. Ostendit quæstum cui illi incumbunt, nullum esse: hic enini manet, nec nobiscum ex hoc sæculo migrat. Itaque quid opus est nobis superfluis, si nihil nobiscum eo abducturi sumus? VERS. 8. Habentes autem alimenta et quibus tegamur, his contenti erimus. Definit hic que sit sufficientia: tantum, inquit, habere, quautumn satis sit ad hoc ut alamur tantum, non ut deliciemur: ac ejusmodi vestiri indumentis quæ corpus conte⚫ gant hoc autem et vulgare pallium faciet. VERS. 9. Qui autem volunt divites fieri, incidunt in tentationem et laqueum. Adhortatur sumpto ab hujus mundi rebus argumento. Prætermitto enim, inquit, futura, sed quæ hic sunt respicite. Non dixit autem, divites, sed, volentes divites fieri. Potest enim quispiam pecunias habere atque cas probe dispensare, quippe qui aspernetur eas, atque in usum pauperum eroget: quod non est volentis ditescere. In tentationem autem et laqueum incidunt, quatenus ob opes a fide aberrant, et periculis objiciuntur, atque omnes reformidant. Et desideria multa stulta ét nociva. Quomodo cnim non est stultum siinias et callos alere, et belluas ac pisces in vivariis vel receptaculis concludere, equos exornare auro, et ad tectum aquam sursum ducere, ac in pavimento domus ture faciem ceu iu speculo contemplari ob splendorem? Hæc sane stulta sunt ac nexia, quæ animæ divitias lædunt, sensibilesque absumunt. Plerique autem tyrannidem affectantes, sibiipsis malum accersiverunt. Quæ mergunt homines. Ut ne emergere quidem possint. In interitum et perditionem. Et præsentem, uti dictum est, et futuram. 586 VERS. 10. Radix enim omnium malorum est avaritia. Neque enim viventibus parcit, neque mortuis, sed hos quoque deprædatur: in parentes et fratres insurgit, ac quæ Dei sunt spoliat. Tulle ** χίας ἀσκοῦσιν, ἵνα πλείονας ἐπισπάσωνται. Αφίστατο ἀπὸ τῶν τοιούτων. Οὐκ εἶπε, Συμ. πλέκου τοῖς τοιούτοις, καὶ ἀντιμάχου, ἀλλ, ἀφί στασο, δηλονότι, μετὰ μίαν καὶ δευτέραν νουθεσίαν ἀνθρώπους γὰρ χρημάτων ἕνεκα μαχομένους πότε πεῖσαι δυνήσῃ; Αδιορθώτους τοίνυν ὄντας ἐκ· τρέπου. Εστι δὲ πορισμός μέγας ἡ εὐσέβεια μετά αυταρκείας. Ἐκεῖνοι μὲν, φησί, κακῶς νομίζουσε περισμὸν τὴν εὐσέβειαν. Εστι δὲ τῇ εὐσεβεία το πορισμός, οὐχ ὡς ἐκεῖνοι οἴονται, ἀλλὰ μειζόνως· οὐχ ὅταν χρήματα ἔχῃ, ἀλλ' ὅταν μὴ ἔχη. Η γάρ αὐτάρκεια μέγας πλοῦτος καὶ μόνιμος. Ὥστε μὴ καταπιπτέτωσαν οἱ εὐσεβεῖς, ὡς ἀχρήματοι. Οὐδὲν γὰρ εἰσενέγκαμεν εἰς τὸν κόσμον, δῆλον ὅτι οὐδὲ ἐξενεγκεῖν τι δυνάμεθα. Δείκνυσιν ὅτι ὁ πορισμὸς ὃν ἐκεῖνοι σπεύδουσιν, οὐδείς τὰ ἐστιν. Ενταῦθα γὰρ μένει, καὶ οὐ συναποδημεῖ ἡμῖν. Ὥστε τί δεῖ ἡμῖν τῶν περιττῶν, εἰ μηδὲν μέλλομεν ἐκεῖ συνεπάγεσθαι; *Εχοντες δὲ διατροφὰς καὶ σκεπάσματα, τούτοῖς ἀρκεσθήσομεθα. "Ορίζεται ἐνταῦθα τίς ἐστιν ἡ αὐτάρκεια, καί φησιν, ἔχειν τοσαῦτα ὅσα πρὸς τὸ θρέψαι ἀρκεῖ μόνον, οὐ πρὸς τὸ τρυφῆσαι, καὶ τοι αῦτα ἀμφιέννυσθαι οἷα σκέπει τὸ σῶμα· τοῦτο δὲ καὶ τὸ τυχὸν ποιήσει ἱμάτιον. Οἱ δὲ βουλόμενοι πλουτεῖν, ἐμπίπτουσιν εἰς πειρασμὸν καὶ παγίδα. ᾿Απὸ τῶν ἐνταῦθα προτρέ πει. Ἐὼ γὰρ τὰ μέλλοντα, ἀλλὰ τὰ ἐνταῦθα, φησί, βλέπετε. Οὐκ εἶπε δὲ, οἱ πλουτοῦντες, ἀλλ', οἱ βου λόμενοι πλουτεῖν. Ἔστι γὰρ καὶ χρήματα έχοντα καλῶ; οἰκονομεῖν ταῦτα, καταφρονοῦντα δηλαδὴ αὐτῶν καὶ κενοῦντα, ὅπερ οὐκ ἔστι βούλεσθαι πλού τεῖν. Εἰς πειρασμὸν δὲ καὶ παγίδα ἐμπίπτουσι, καθὰ καὶ τῆς πίστεως ἀποπλανώνται, καὶ κινδύνοις περιβάλλονται διὰ τὸν πλοῦτον, καὶ πάντας φοβοῦν ται. Καὶ ἐπιθυμίας πολλὰς ἀνοήτους καὶ βλαβεράς. Πῶς γὰρ οὐκ ἀνόητον τὸ πιθήκους τρέφειν καὶ αἰ λούρους, καὶ θηρία καὶ ἰχθύας ἐν ταῖς αὐλαῖς ἀποκλείειν, καὶ ἵππους κοσμεῖν χρυσῷ, καὶ εἰς στέ γην τ' ἀνάγειν ὕδωρ, καὶ τῷ ἐδάφει τοῦ οἴκου ένα οπτρίζεσθαι διὰ τὴν στιλπνότητα; Ταῦτα ἀνόητα καὶ βλαβερὰ καὶ τὸν τῆς ψυχῆς πλοῦτον ἐλάπτοντα, καὶ τὸν αἰσθητὸν δαπανώντα. Πολλοὶ δὲ καὶ τυραννίδος ἐπιθυμήσαντες, ἐβλάβησαν 18. Αἵτινες βυθίζουσι τοὺς ἀνθρώπους. Ὥστε μηδὲ ἀνενεγκεῖν δύνασθαι. Εἰς ὄλεθρον καὶ ἀπώλειαν. Καὶ τὴν ἐνταῦθα, ὡς εἴρηται, καὶ τὴν μέλλουσαν. Ρίζα γὰρ πάντων τῶν κακῶν ἐστιν ἡ φίλ αργυρία. Οὔτε γὰρ τῶν ζώντων φείδεται, οὔτε τῶν νεκρῶν, ἀλλὰ καὶ τούτους σκυλεύει· γονεῦσι καὶ ἀδελφοῖς ἐπανιστᾷ, καὶ τὰ τοῦ Θεοῦ συλᾷ. Ανελε Varia lectiones. τὸ ἀληθείᾳ ο. το οὐδέν ο. το εἰ μηδενὸς μέλλομεν ἐκεῖ καρποῦσθαι m. νήσαντες ἐβλ. ο. 17 εἴσω τῶν στέγη; Ο. 6 τυραν

EXPOSITIO IN EPIST. I AD TIMOTH. CAP. VI. ταύτην, καὶ οὐκ ἔσται πορνεία· ἡ γὰρ πόρνη προΐεται. πόλεμος ἢ ἔχθρα, οὐδὲ hanc, et nullum bellum aut inimicitia aderit, ne ἀργυρίου ἕνεκεν ἑαυτὴν que fornicatio: scortum enim argenti causa sese prostituit. *Ης τινες ὀρεγόμενοι ἀπεπλανήθησαν τῆς πίσ στεως. Οὐκ ἐξ γὰρ τὴν ὁδὸν τῆς ἀληθείας 19.00 ἰδεῖν ἡ φιλαργυρία, ἀνθέλκουσα τοὺς ὀφθαλμοὺς πρὸς ἑαυτήν. Πῶς γὰρ πιστεύσει τῷ τὴν πτωχείαν εἰσηγουμένη Ευαγγελίω ὁ χρηματιστής; Οὐκ ἔστι τοῦτο. Καὶ περιέπειραν ἑαυτοὺς ὀδύναις πολλαῖς. Καὶ ἐν τῷ βίῳ τούτῳ. Πάσα γὰρ ἀποδύρονται; πόσα θρηνούσι; Καλῶς δὲ τὸ Περιέτειραν. Ωσπερ γάρ ἀκανθαί εἰσιν αἱ τοῦ πλούτου μέριμναι, ὡς καὶ ὁ Κύριος εἶπεν. Ὅθεν ἂν ἄγηταί τις, ᾗμαξαν τὰς χεῖρας, τραύματα εργαζόμενοι σι καὶ ἐδύνας. Σὺ δὲ, ὦ ἄνθρωπε τοῦ Θεοῦ. Μέγα τὸ ἀξίωμα· πάντες μὲν γὰρ ἄνθρωποι τοῦ Θεοῦ, κυρίως δὲ οἱ δίκαιοι, οὐ κατά τὸν τῆς δημιουργίας λόγον μόνον, ἀλλὰ καὶ τὸν τῆς οἰκειώσεως. Εἰ τοῦ Θεοῦ ἄνθρω της εἶ, μὴ τὰ ἀποστρέφοντα ἀπὸ τοῦ Θεοῦ ζήτει, ἀλλὰ τί; Ταῦτα φευγε, δίωκε δὲ δικαιοσύνην. Αμφό τερα μετὰ ἐπιτάσεως 89 Οὐ γὰρ εἶπεν, Απόστηθι καὶ πρόσιθι· ἀλλὰ, φεύγε καὶ δίωκε· Δικαιοσύ την δέ, ὥστε μὴ πλεονεκτεῖν, ὡς οἱ βουλόμενοι πλουτεῖν. Ευσέβειαν. Τὴν τῶν δογμάτων. Πίστιν. Ητις ἐστὶν ἐναντία τῇ ζητήσει. Αγάπην. Τουτέστιν, ὀρθὴν πολιτείαν. Ταύτης γὰρ τὸ κεφάλαιον ἡ ἀγάπη. Ὑπομονὴν, πραότητα. ᾿Απὸ τῆς ἀγάπης καὶ ἡ ὑπομονή, καὶ ἡ πραότης. Πάντα γάρ στέγει ἡ ἀγάπη, καὶ μακροθυμεί 4. Αγωνίζου τὸν καλὸν ἀγῶνα της πίστεως. Τουτέστιν, ὑπὲρ τῆς πίστεως ἵσταση εδραῖος καὶ ἀκαταγώνιστος, διά τε λόγου δυνάμεως καὶ βίου και θαρότητος. Επιλαβοῦ τῆς αἰωνίου ζωῆς. Ἰδοὺ καὶ ὁ μισθὸς καὶ τὸ ἔπαθλον, ἡ ζωὴ ἡ αἰώνιος. Εἰς ἦν καὶ ἐκλήθης. Επ' ἐλπίδα γὰρ ζωῆς αιωνίου ἐκλήθης. Quam quidam appetentes, erraverunt a fide. Avaritia enim oculos ad seipsam retrahens, non sinit nos viam veritatis cernere. Quomodo enim is qui lucro deditus est, Evangelio credet paupertate: suadenti? Hoc fieri non potest. Confixeruntque seipsos doloribus multis. Etiam in hac vita. Quantum enim lugent? quantum limentantur? Pulchre autem dixit, Confixerunt. Spina rum enim instar sunt divitiarum sollicitudines”, perinde ac Dominus dixit. Unde si tetige it las quisquam, manus ernentas faciunt, vulnera infli - gentes, atque dolores parientes. Καὶ ὡμολόγησας τὴν καλὴν ὁμολογίων ενώ πιον πολλῶν μαρτύρων. Ενταῦθα αὐτοῦ τὴν παρῥησίαν καὶ τὴν ἀνδρείαν ἐπαινεῖ, ὡς ἐν κινδύνοις ὁμολογήσαντος τὸν Χριστόν. Η ομολογίαν, τὴν ἐν τῇ κατηχήσει λέγει, καθ᾽ ἦν ὁμολογοῦμεν ἀποτάσε σεσθαι τῷ Σατανά, καὶ συντάσσεσθαι τῷ Χριστῷ. Ορα δὲ, ὅτι οὐχ ὁμολογίας μόνης χρεία, ἀλλὰ καὶ ὑπομονῆς, ὥστε διαπαντὸς ἐμμένειν τῇ ὁμολογίᾳ· καὶ ἀγῶνος σφοδροῦ, ὥστε μη παρατραπήναι. Παραγγέλλω σοι ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ. Καὶ τὸν ρίβον αύξων, καὶ ἀσφαλέστερον ποιῶν τὸν μαθητην 85, μάρτυρα καλεῖ τὸν Θεόν, δεικνὺς ὡς οὐκ ἀν- * Matth. XIII, Vers. 11. Tu vero, homo Dei. Ingens hæc est dignitas. Omnes quidem sunt homines Dei, peculiari ter vero justi, non solum creationis ratione, verum etiam proprietatis. Si Dei homo es, ne quæras avertentia te a Deo. Sed quid? llac (uge; secture autem justitiam. Utraque cum intentione et augmento protulit. Non enim dixit, Discede et accede: sed, Faye et seclare: Justi tiam autem, ut non defraudes, quemadmodum qui volunt ditescere. Pietatem. Qua est dogmatum. Fidem. Quæ est contraria quæstioni. Charitatem. Hoc est, rcetam conversationem: hujus enim summa et caput est dilectio. Patientiam, mansuetudinem. charitate patientia et mansuetudo promanat: charitas enim ommia sustinet, et longanimis est. VERS. 12. Certamen bonum fidei certa. Hoc est, Pro fide firmus invictusque persiste, per verbi po· tentiam ac vitæ puritatem, Apprehende vitam æternam. Ecce et merces et præmium, æterna vita. In quam vocatus es. Ad spem enim æternæ vitæ, vocatus es. Et confessus es confessionem bonam coram multis testibus. Ilic fiduciam et fortitudinem ejus laudat, μt qui in periculis confessus sit Dominum Christum. Vel confessionem illam dicit quæ est in catechismo, qua profitemur nos Salame renuntiare, atque a Christi partibus stare. Animadverte vero, quod non solum confessione opus est, verumetiam patientia, ut semper perduremus in confessione; 587 certamineque vehementi, ne de via deflectamus. VERS. 15. Præcipio tibi coram Deo. Quo metum adaugeat, et discipulum securiorem reddat, testem vocat Deum, ostendens non esse humana praecepία: Variæ lectiones. 19.80 σωτηρίας 0. περιποιού είναι ο. μεθ' υπερβολῆς. Αν τὴν κατὰ Θεὸν πολ. ο. μένων, καὶ μακρ. υ. το Τιμόθεον ο. δὲ ὁ γὰρ ὑπο-

atque testen semper in hcute gerens, recordatione Ορώπινα τα παραγγέλματα· καὶ ἵνα τον μάρτυρα ejus aiiine commoveatur. ἀεὶ ἐν τῇ διανοία ἔχων, κατασείηται τὴν διάνοιαν τῇ μνήμῃ. Qui omnia vivifical. In his consolatio est adversus pericula, el resurrectionis commonitio: perinde quasi dicat: Ne metwas mortem: Dei enim servus es qui potest omuia vivificare. Et ɩhristo Jesu, qui testimonium reddidit sub Pontio Pilato bona'n confessionem. Rursum adhorLatio sumpta est a doctore. Teslatus est ille, deheinus igitur et nos ipsum imitari. Interroganti enim Pilato, Tune rex es? respondit: Ego in hoe naius sum: ct: Veni ut testimonium perhibeam vertκαι στο ; multa jue alia confessus ac testatus est. VERS. 14. Ut serves mandalam sine macula et ir. reprehensibile. lloc est, neque quoad dogmata, neque quoad vitam labem aliquam tibiipsi imprimas. Usque in adventum Domini nostri Jesu Christi. Hoc est, usque ad obitum a exitum tuum ex hoc seculo. Atqui sic non dixit, sed, usque in adventum, ut magis ipsum excitet, tremendam illam gloriam ei in memoriam revocando. VERS. 15. Quem ostendet temporibus suis. Hoc est, convenientibns, destinatis: ne igitur mareas quod jam non venerit, Beatus et solus potens. Et hæc consolationem præbent; ut non ad hæc, quæ in hoc mundo beata videntur, defigat oculos, verum ad illum potius, qui est ipsa beatitudo, in quo nihil triste est aut injucundum: nec metuat qui hic sunt potentes et teges. Simul autem confirmat quod ostendet aðventum suum: solus énim potens est. Hæc autem Damia de Filio dicuntur. Dixit auten, solus, ad discrimen mortalium, vel deorum falso ita dictorum, et non reliquarum sanctarum personarum. VERS. 16. Rex regum, et Dominus dominantium, qui solus habet immortalitatem. Proprie enim ipse essentialiter habet immortalitatem: angeli autem, etsi immortales sint, hoc tamen nón a natura, sed gratia possident: itaque non habent, sed participant. Et lucem inhabitat inaccessibilem. Numquid igitur loco continetur? Aliudne lumen, et aliud ipse est? Atqui is ipsum lumen est. Animadvertis quod si quidquam ardui loqui velimus, lingua nostra sit impotens? Inaccessibilem autem dicit, quam nemo accedere possit ob nimium splendorem. 588 Quem nullus hominum vidit, neque videre potest. Secundum divinitatem videlicet: nam secun dum humanitatem visus est. Divus autem Joannes Chrysostonius supra quidem de Filio, deinde tanquam principaliter de Patre dicantur, ista omnia intellexit, etiamsi et Filio et Spiritui conveniant. 7ª Joan. xvIII, 37, 16 εἶπεν ο. 87 τῇ ἐπιφανείᾳ 0. 80 σάρκτο. Τοῦ ζωοποιοῦντος τὰ πάντα. Ενταῦθα παρά κλησίς ἐστι πρὸς τοὺς κινδύνους, καὶ τῆς ἀναστάσεις ὑπόμνησις· ὡς ἂν εἰ ἔλεγε· Μὴ φοβηθῇς τὸν θά στον Θεοῦ γὰρ εἰ δοῦλος, τοῦ δυναμένου τὰ πάντα ζωογονείν. Καὶ Ἰησοῦ Χριστοῦ τοῦ μαρτυρήσαντος ἐπὶ Ποντίου Πιλάτου τὴν καλὴν ὁμολογίαν. Πάλιν ἀπὸ τοῦ διδασκάλου ή προτροπή. Εμαρτύρησεν ἐκεῖνος, ἐφείλομεν καὶ ἡμεῖς μιμεῖσθαι, αἰτίν. Εἰπόντος γὰρ τοῦ Πιλάτου, Εἰ βασιλεὺς εἶ; φησίν, Ἐγὼ εἰς τοῦτο γεγένημαι· καὶ. Ἦλθον μαρτι ρῆσαι τῇ ἀληθείᾳ, καὶ πολλὰ ἕτερα εμαρτύρησε καὶ ὡμολόγησε. Τηρῆσαι σε τὴν ἐντολὴν ἄσπιλον καὶ ἀνεπί ληπτον. Τουτέστι, μήτε δογμάτων ἕνεκεν, μήτε βίου, κηλίδά τινα ἑαυτῷ προστριβόμενον. Μέχρι τῆς ἐπιφανείας τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ. Τουτέστι, μέχρι τῆς τελευτῆς σου, μέχρι τῆς ἐξόδου. Αλλ' οὐκ εἶπεν οὕτως, ἀλλὰ, μέχρι τῆς ἐπιφανίας, ἵνα μᾶλλον αὐτὸν διεγείρῃ, ἀναμνήσας τῆς δόξης ἐκείνης τῆς φρικτῆς. *Ην καιροῖς ἰδίοις δείξει. Τουτέστι, τοῖς προσἤκουσι, τοῖς ἀφωρισμένοις. Μή τοίνυν λυποῦ ὅτι μὴ ἤδη γέγονεν. Ο μακάριος καὶ μόνος δυνάστης. Καὶ ταῦτα εἰς παράκλησιν, ἵνα μὴ πρὸς τὰ ἐνταῦθα δοκοῦντα μακάρια βλέπῃ, ἀλλὰ πρὸς ἐκεῖνον, ὅς ἐστιν αὐτομακαριότης, ἐν ᾧ οὐδὲν λυπηρὸν ἢ ἀηδές· μηδὲ φοβῇται τοὺς ἐνταῦθα δυνάστας καὶ βασιλεῖς. "Αμα δε καὶ κατασκευάζει ὅτι δείξει τὴν ἐπιφάνειαν 67. Δυνά στης γάρ ἐστι μόνος. Ταῦτα δὲ πάντα περὶ τοῦ Υἱοῦ. Τὰ δὲ μόνος, πρὸς ἀντιδιαστολὴν τῶν ἀνθρώπων, ἢ τῶν ψευδωνύμων θεῶν, οὐχὶ τῶν ἄλλων ἁγίων ὑποστάσεων. Ὁ βασιλεὺς τῶν βασιλευόντων, καὶ Κύριος τῶν κυριευόντων, ὁ μόνος ἔχων ἀθανασίαν. Κυρίως γὰρ αὐτὸς ἔχει οὐσιωδῶς τὴν ἀθανασίαν· άγα γελοὶ δὲ, εἰ καὶ ἀθάνατοι, ἀλλ' οὐ φύσει, χάριτι δέ ὥστε οὐκ ἔχουσιν, ἀλλὰ μετέχουσι. Φῶς οἰκῶν ἀπρόσιτον. "Αρα τόπῳ ἐμπεριείλη πται; 'Αρα ἄλλο τὸ φῶς καὶ ἄλλο αὐτό;; Καὶ μὴν αὐτόφως ἐστίν. Ορᾷς ὅτι καὶ ὅταν τι μέγα φθέγξασθαι βουληθώμεν, ἀδυνατεῖ ἡ γλῶττα; Απρόσιτος δὲ, ᾧ οὐδεὶς προσελθεῖν δύναται διὰ τὴν ἄγαν λαμ πρότητα. Ὃν εἶδεν οὐδεὶς ἀνθρώπων, οὐδὲ ἰδεῖν δύναται. Κατὰ τὴν θεότητα δηλαδή· κατὰ γὰρ τὴν ἀνθρωπότητα 88 ὡράθη. Ὁ δὲ μακάριος Ἰωάννης ἄνω μὲν περὶ τοῦ Υἱοῦ, εἶτα ὡς προηγουμένως λεγόμενα περὶ τοῦ Πατρὸς ταῦτα πάντα ἐδέξατο, εἰ καὶ τῷ Υἱῷ καὶ τῷ Πνεύματι οἰκεῖα. Varia lectiones.

- EXPOSITIO IN EPIST. I AD TIMOTH. Ο τιμὴ καὶ κράτος αἰώνιον. Αμήν. Εἰ τοίνυν ἀεὶ κράτος αὐτῷ, μὴ δείσης, κἂν νῦν οὐ δείκνυται. 'Αεὶ τιμὴ αὐτῷ, μὴ καταπέσης, κἂν νῦν ἀτιμά η ται. Τοῦτο μόνον δυνάμεθα πάντες ποιεῖν ἀκατακρί τως, δοξάζειν αὐτὸν, οὐ περιεργάζεσθαι. Καλῶς δὲ ἐνταῦθα θεολογεῖ. Ἐπειδὴ γὰρ μάρτυρα εκάλεσε τὸν Θεόν, καταλέγει τὴν δόξαν αὐτοῦ, ἵνα ἀκούων μαλ λον ἐντραπῇ. Τοῖς πλουσίοις ἐν τῷ νῦν αἰῶνι. Εἰσὶ καὶ ἄλλοι πλούσιοι, ἀλλ' οὐκ ἐν τῷ νῦν αἰῶνι, ἀλλ᾽ ἐν τῷ μέλ. λοντι, οἱ δίκαιοι δηλαδή. Παράγγελε μὴ ὑψηλοφρονεῖν. Απόνοιαν γὰρ καὶ ἀλαζονείαν τὰ χρήματα τίκτουσι. Μηδὲ ἠλπικέναι ἐπὶ πλούτου αδηλότητι. Εὐθέως αὐτοὺς κατέσπασεν. Τί γὰρ ἐπαίρῃ, φησίν, ἐπὶ πράγματι ἀδήλῳ, καὶ εὐμεταπτώτῳ, καὶ ἀστάτῳ; Αλλ᾽ ἐπὶ Θεῷ τῷ ζῶντι τῷ παρέχοντι ἡμῖν πάντα πλουσίως εἰς ἀπόλαυσιν. Τουτέστιν, ἀέρα, ὕδωρ, φῶς, ἐτησίους τροπάς, καὶ ὥρας, καὶ τἆλλα πάντα, καὶ μετὰ πολλῆς τῆς ἀφθονίας, κἂν ἡ πλεονεξία ιδιοποιῇ ὅσα λαμβάνει. Οὗτος 89 πλοῦτος μόν:- μος καὶ ζῶν, οὐ φθειρόμενος. Καὶ ἐντεῦθεν δὲ μαθήσῃ, ὅτι πλούσιον ὁ Θεὸς πάντα ἄνθρωπον ἐποίησε, πάντα τα κοινά χαρισάμενος μάταιος τοί νυν ὁ λυπούμενος ὡς ὢν πένης. Αγαθοεργείν, πλουτεῖν· ἐν ἔργοις καλοῖς. Από κοινοῦ τὸ Παράγγελλε αὐτοῖς ἀγαθοεργεῖν, καὶ τὰ ἑξῆς· εἰ γὰρ πλουτεῖν θέλεις, ἐν ἀγαθοεργίᾳ πλούτει. Εὐμεταδότους εἶναι. Τοῦτο τῶν χρημάτων 30. Κοινωνικούς. Τοῦτο τῆς ἀγάπης. Κοινωνικούς γὰρ νόει τοὺς ὁμιλητικούς, τους προσηνείς. Ἀποθησαυρίζοντας ἑαυτοῖς θεμέλιον καλὸν εἰς τὸ μέλλον. Ὅπου θεμέλιος, ἐκεῖ πάντα βέβαια καὶ ἀκίνητα· ἐπεὶ οὖν τὰ τῆς ἀρετῆς. καὶ τὰ τοῦ μέλο λοντος αἰῶνος ἑδραῖα, διὰ τοῦτο θεμελίου ἐμνή - σθη. Ινα ἐπιλάβωνται τῆς αἰωνίου ζωῆς. Ἡ γὰρ τῶν ἀγαθῶν ἔργων πρᾶξι, ἦν καὶ θεμέλιον ὠνομασε, τὴν ἀπόλαυσιν οἱ ἐκείνης προξενῆσαι δύναται. *Ο Τιμόθεε, τὴν παρακαταθήκην φύλαξον. Ταῦτα πάντα ἃ ὑπ' ἐμοῦ ἐνετάλθης, ὡς Δεσποτικά ὄντα φύλαξον, μηδὲν τούτων ἐλαττώσῃς. Εκτρεπόμενος " τὰς βεβήλους κενοφωνίας. Τὰς ἀκαθάρτους, τὰς μιαράς. Κενοφωνίας δὲ τὰς ματαιολογίας φησίν. Αρα οὖν ἐστι καὶ κενοφωνία οὐ βέβηλος. Ο δὲ μακάριο; Ἰωάννης τὰς νεωτέρας CAP. VI. Cui honor ét imperium· sempiternum. Amen. Sí igitur ipse imperium semper obtinet, ne meluas, etiamsi nunc non ostendatur. Semper honor ipsi: ne desperes, si nune cermas ipsum contumelia afoi. fue tantum omnes inculpate praestare. possumus, illum nimirum glorificare, et non curiose de co inquirere. Egregio autem hic theologum agit. Cum enim testem vocasset Deum, gloriam ejus recen-et, quo majorem reverentiam auditori incutiat. Vers. 17. Divitibus hujus sæculi. Sunt et alii divites, verum non in hoc sæculo, cæteram in futuro, justi videlicet. Præcipe non sublinie sapere. Arrogantiam enim et ostentationem divitiæ pariunt. Non sperare in divitiarum incertitudine. Statim illos deprimit. Quid enim, inquit, ob rem ineertam, caducam et ineonstantem attolleris? Sed in Deo virente, qui præstat nobis omnia abunde ad fruendunt. lloc est, aerem, aquam, lumen, annuas temporum conversiones, et anni tempora, cæteraque omnia, caque in magna copia, etiamsi avaritia omnia sibi ascribat quæcunque accipit. Iste enim est divitiæ stabiles, et viventes, nunquam corrumpendae. Hinc autem disces, quod Deus omnem hominem divitem fecerit, quippe qui cuncta donaverit communia. Vanus igitur est, qui perinde ac si pauper esset, centrislatur. VERS. 18. Bene agere, divites fieri in bonis operibus. Ad utrumque pertinet, Præcipe eis bene operari, et quu sequuntur. Si enim ditari cupis, bonis operibus abunda.. Facile tribuere. Hoc pecuniarum est. Communicare. Istud est charitatis. Per commuDicanites cuin, societatis a:antes et humanos intellige. ' VERS. 19. Thesaurizare sibi fundamentum bonum in futurum. Ubi fundamentum est, ibi omnia sunt firma et immobilia. Quia vero virtutis et futuri sæculi bona stabilia sunt, eam ob causam fundamenti meminit. Ut apprehendant vitam æternam. Bonorum enim operum peractio, quam et fundamentum nominavit, illius fruitionem præstare p::ssunt, VERS. 20. Ο Timothee, depositum custodi. llac omnia, quæ a me tibi sunt mandata, tanquam a Domino provenientia 589 custodi, neque horu aliquid imminuas. Devitans profanas vocum vanitates. Impuras nimirum et pollutas. Vocum autem vanitates vaniloquentias dicit. Est igitur vocum quaedam vanitas, quæ non est profana. Divus Varia lectiones. 10 καὶ γὰρ ὁ πλοῦτος οὗτος μόνιμος, ο μέλλων. ἐντεῦ. ο. οι χρημάτων, ήγουν ἐλευθεριότητα; Μ. γιον ζωήν ο. οι εκτρέπου υ. autem κι αιών

Joannes Chrysostomus recentes adhortationes και- Α' παραινέσεις καινοφωνίας εἶπε, διὰ τῆς, αι, διφθόγε νοφωνίας dixit, per αι diphthongum in prinια του τό, και, γράφων, ὡς ἔοικε. syllaba scribens, ut videtur. El oppositiones falsi nominis scientiæ. Quando enim fides non adfuerit, sed ab humanis cogitationibus omnia nascuntur, scientia non est, sed mentitur nomen. Observa autem objectiones quasdam esse, ad quas he respondere quidem oportet, seď istas vitare, et cum talibus non congredi. Καὶ ἀντιθέσεις τῆς ψευδωνύμου γνώσεως. Οταν γὰρ πίστις μὴ ᾖ, ἀλλ' ἀπὸ τῶν ἀνθρωπίνων λογισμῶν πάντα τίκτηται, γνώσις οὐκ ἔστιν, ἀλλὰ ψεύδεται τὸ ὄνομα. Σημείωσαι δὲ ὅτι εἰσὶν ἀντιθέσεις, πρὸς ἃς οὐδὲ ἀποκρίνεσθαι χρή, ἀλλ' ἐκτρέπεσθαι ταύτας, καὶ μὴ συμπλέκεσθαι τοῖς τοιούτοις. Veks 21. Quam quidam promittentes, circa fidem αν τινες επαγγελλόμενοι, περὶ τὴν πίστιν Exciderunt. Necesse enim est eum qui humanas ήστόχησαν. Ανάγκη γὰρ τὸν λογισμοῖς ἀκολουrationes sectatur, a fide aberrare: fides enim θοῦνταν ἀνθρωπίνοις, τῆς πίστεως ἀστοχεῖν· ἡ γὰρ rationes non admittit. Opinor autem Apostolum πίστις λογισμούς οὐ παραδέχεται. Οἶμπι δὲ ταῦτα haec dicere de iis qui tam nominabantur Gnostici, λέγειν τὸν ᾿Απόστολον περὶ τῶν τότε λεγομένων Γνω qui omnf impuritate repleti erant: ideoque vocum στικῶν, τῶν πάσης ἀκαθαρσίας πεπληρωμένων, διδ frovitates profanas nominavit. Istorum autem καὶ βεβήλους ὠνόμασε κενοφωνίας. Τούτων δὲ τῆς haresi præluit Nicolaus, qui unus erat e septem αἱρέσεως προστάτης Νικόλαος, ὁ τῶν ἑπτὰ διακόνων diaconis. 590 Gratia tecum, Amen. Sigillum omnium ipsi comprecatur, nempe gratiam Dei, a qua omne bonum et datur et custoditur: qua et nos utinamı abunde fruamur, non perdentes bona quæ ab ipsa accepimus, sed conservantes hæc per ipsain, ει glorificantes Christum charismatum datorem, cum Patre et Spiritu; cui gloria in sæcula sæculorum. Amen. να προσομιλοῦντα nr. εἷς. Η χάρις μετὰ σοῦ, 'Αμήν. Την σφραγίδα πάνι των ἐπεύχεται αὐτῷ τὴν χάριν τοῦ Θεοῦ, ἀπ' ἧς καὶ δίδοται πᾶν ἀγαθὸν καὶ φυλάττεται. Ης καὶ ἡμεῖς ἀπολαύοιμεν δαψιλῶς, ἃ παρ' αὐτῆς ἐδεξά μεθα ἀγαθὰ μὴ ἀπολλύντες, ἀλλὰ συντηροῦντες. ταῦτα δι' αὐτῆς, καὶ δοξάζοντες Χριστὸν τὸν τῶν χαρισμάτων δοτήρα, σὺν Πατρὶ καὶ Πνεύματι· ᾧ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. Variæ lectiones. ΤΗΣ ΠΡΟΣ ΤΙΜΟΘΕΟΝ ΔΕΥΤΕΡΑΣ ΕΠΙΣΤΟΛΗΣ ΕΞΗΓΗΣΙΣ. THEOPHYLACTI EPISTOLE SECUNDÆ DIVI PAULI AD TIMOTHEUM EXPOSITIO. Argumentum secanda Epistolæ ad Timotheum. G 591 Υπόθεσις τῆς πρὸς Τιμόθεον δευτέρας Curnam alteraṁ hanc Timotheo Epistolam scribit? Dixerat in priori: Spero me ad te venturum celerius; non contigit autem hoc, detinebatur enim a Nerone. Consulatur itaque illum per litteras vice Επιστολῆς. τι δήποτε καὶ δευτέραν ἐπιστέλλει τῷ Τιμο θέῳ Επιστολήν; Εἶπεν ἐν τῇ προτέρᾳ· Ελπίζω πρός σε ἐλθεῖν τάχιον. Οὐκ ἐξεγένετο δὲ τοῦτο· κατείχετο γὰρ παρὰ τοῦ Νέρωνος. Παραμυθείται

EXPOSITIO IN EPIST. II AD TIMOTH. 90' οὖν αὐτὸν δεν πραγμάτων ἀντὶ τῆς παρουσίας, & adventus sui: qui fortasse afligebatur jam propier Ίσως τεθλιμμένον καὶ διὰ τὴν ἀπουσίαν, καὶ διὰ τὸ βάρος τῆς ἀρχῆς. Καὶ οἱ μεγάλοι γὰρ πρὸς κυβέρνησιν Εκκλησίας σκιάζουσι, πολλοίς - βαπτιζόμενοι κύμασι πάντοθεν, και μάλιστα τότε, ὅτε πανταχοῦ πόλεμοι. Καλεῖ δὲ αὐτὸν καὶ πρὸς ἑαυτόν. Πρὸς γὰρ τῷ τέλει ήδη ήν. absemian, et propter onus episcopatus. Nam et magni viri ad Ecclesia gubernationem labefactantur, multis immersi undique procellis, tum vero marine, quando undique 592 bella instant. Invitat autem Timotheum ad se. Jam enim fini proximus eral. IN 11 EPISTOLAM AD TIMOTHEUM. Παῦλος ἀπόστολος Ιησοῦ Χριστοῦ διὰ θελή ματος Θεοῦ, κατ' ἐπαγγελίαν ζωῆς τῆς ἐν Χρι στῷ Ἰησοῦ. Εὐθὺς ἐκ τοῦ προοιμίου διανέστησεν αὐτοῦ τὴν ψυχήν. Μή γάρ μοι τοὺς ἐνταῦθα κινδύνους εἴπῃς, φησίν. Οὗτοι τίκτουσιν [ἐν] ἡμῖν τὴν αἰώνιον ζωήν. Απόστολοι γεγόναμεν, ἵνα ἀποθάνωμεν καὶ ζήσωμεν αἰωνίως. Ἵνα γὰρ μὴ ἀκούσας ὅτι ἐν κινδύνοις ἐστὶν ὁ διδάσκαλος, ἀντὶ τοῦ παρακληθῆναι, μᾶλλον λυπηθῇ, διὰ τοῦτο ἐξ ἀρχῆς παραμυ θεῖται. Εἰ δὲ κατ' ἐπαγγελίαν ἐστὶ, μὴ ζήτει αὐτ τὴν ἐντεῦθεν ἤδη. Εν Χριστῷ Ἰησοῦ δὲ ἡ ζωή, ταυτέστιν ἡ σὺν Χριστῷ· ἢ ὅτι αὐτὸς ἡμῖν ταύτην καὶ δίδωσι καὶ συνέχει. Η μὲν γὰρ αισθητική οι ζωὴ ἐν βρώμασι καὶ πόμασιν· ἡ δὲ νοητική 38 ἐν Χριστῷ συνέχεται. Αὐτὸς γάρ ἐστι ἡμῖν τὰ πάντα, Τιμοθέῳ ἀγαπητῷ τέκνῳ. Εστι καὶ τέκνον εἶναι, ἀλλ' οὐκ ἀγαπητόν. Ο τοίνυν Τιμόθεος ἀγαπητός ἦν, διὰ τὴν ἀρετὴν πάντως. Δείκνυσιν οὖν ἐκ τούτου, ὅτι οὐχ ὡς ὀργισθεὶς αὐτῷ, ἢ κατεγνωκώς τι αὐτοῦ ἀπολιμπάνεται· ᾿Αγαπητός γάρ μοι εἶ· ἀλλὰ βίᾳ καὶ ἀνάγκῃ. Χάρις, ἔλεος, εἰρήνη ἀπὸ Θεοῦ Πατρὸς, καὶ Χριστοῦ Ἰησοῦ τοῦ Κυρίου ἡμῶν. "Απερ καὶ πρότερον, ταῦτα καὶ νῦν αὐτῷ ἐπεύχεται. Ανάγνωθι οὖν τὴν ἐν τῇ προτέρᾳ Ἐπιστολὴ εἰς ταῦτα παραγραφήν. Χάριν ἔχω τῷ Θεῷ. Ορᾶς ἀγάπης ὑπερβολὴν; Εὐχαριστώ, φησί, τῷ Θεῷ, ὅτι ἀγαπῶν σε μέμνημαί σου. Τοῦτο ἔστιν ἀγάπη ἀληθὴς, ὅταν ἐγκαλλωπίζηται τις τῇ πρὸς τὸν δεῖνα φιλίᾳ. • τη λατρεύω από προγόνων ἐν καθαρᾷ συνει δήσει. Πῶς ἐν καθαρᾷ συνειδήσει, ὅπου γε ήγνόει τὸν Χριστὸν ἐξ ἀρχῆς; "Ητοι οὖν συνείδησιν ἐνταῦθα τὸν βίον φησί· κἂν γὰρ ἰουδαϊζεν, ἀλλὰ σεμνός τις τὸν βίον ἦν· ἢ ὅτι καὶ ὅτε ἐδίωκε, κατὰ ζῆλον οι αισθητή ο. οι γυητή οι CAPUT I. 593 VERs 1. Paulus apostolus Jesu Christi per voluntatem Dei, secundum promissionem vitæ quæ est in Christo Jesu. In ipso station procemio excitavit ejus animum. Ne enim mihi dicas, inquit, presentia pericula: nam illa nobis pariunt æternam vitam. Apostoli facti sumus, ut moriamur, et vivamus in sempiternum. Ne enim, cum audiret præceptorem suum in periculis constitutum, 30latii loco magis turbetur, propterea in ipso statim principio eum consolatur. Si autem secundum promissionem est, ne quæras eam statim evenire. In Christo autem Jesu vita est id est, cum Christo vel quia ipse hanc nobis donat et continet. Vita enim sensitiva in cibo et potu constat: intellectualis autem in Christo continetur. Ipse enim est nobis omnia. VERS. 2. Timotheo dilecto flio. Potest aliquis esse filius, sed non dilectus. Timotheus autemi dilectus erat, propter virtutem omnino. Ostendit igitur ex hoc, quod non veluti iratus ipsi, aut quod aliquid in eo damnet, ipsum relinquat; Dilectus enim mihi es, inquit: sed vis et necessitas id effecit. Gratia, misericordia, pax a Deo Patre et Chris:c Jesu Domino nostro. Quæ prius, eadem etiamīnum ipsi comprecatur. Lege igitur quæ in priore Epistola ad hunc locum annotata sunt. VERS. 3. Gratias ago Deo. Viden' charitatis magnitudinem? Gratias ago, inquit, Deo, quoniam diligens te memini tui. Hæc est vera dilectio, quando quis amicitiam qua alium diligit, sibi gloriae esse ducit. Cui servio a progenitoribus in pura conscientia. Quomodo in pura conscientia, cum Christum al initio ignorarit? Aut igitur conscientiam hic vitan. dicit: etsi enim judaizabat, puram tamen et honestam vitam ducebat: vel quia tum etiam cum Varia lectiones.