πολλαὶ διὰ δόξαν αίρεσιν συνιστώντες, η συνείδασε πολλὴν τὴν σαθρότητα. Ο δὲ λέγει τοιοῦτόν ἐστι· Μὴ ὑποπτεύσῃς με άλλα φρονεῖν, καὶ ἄλλα λέγειν· καθαρόν μοι ἐστι τὸ συνειδός, ὥσπερ ἀεὶ, και νῦν. Οὐ ψεύδομαι τοίνυν λέγων ὅτι φιλώ σε, καὶ ἀεὶ μέμνη μαί σου. perset ueretur Christum, ex zelo persequeretur, e Λ ἐδίωκε, καὶ οὐ κατὰ ἀνθρώπινου λογισμόν, ὡς ο fon ex humana ratione, perinde ac plerique ub vanam gloriam hæresin constituentes, in qua multæ putredinis conscii sunt. Quod autem dicit, tale est: Ne suspiceris me alia cogitare, et alia dicere: pura est mihi conscientia ut semper, 594 sie etiamnum. Non mentior igitur, cum dicam quod te amo, ac semper memini tui. Quod sine intermissione habeam tui memoriam in orationibus meis nocte ac die, desiderans te videre. Gratias ago Deo, quod, meniui tui. Non simpliciter autem, sed in precationibus, die ac nocte Deumi interpellans pro te, ut impleat desiderium meum quod habeo ut videam te. Quomodo igitur meipsum tanta voluptate libenter privarem, si modo venire possem? Quare autem manifeste non dicit causam, quod retineatur impediaturque a Nerone? Ne statim in exordio ipsum perturbet. In fine autem hanc causam revelat. VERS. 4. Memor lacrymarum tuarum, ut gandio implear. Sic construe: Desiderans te videre, ut gaudio implear: deinde interjecto, memor lacrymarum tuarum. Etsi enim natura ab amicitiæ affectu alienus essem, lacrymæ tamen tuæ suffeiunt ut me flectant, cum ad memoriam mihi redeunt. Verisimile enim erat Timotheum a Paulo divulsum, lamentari magis, quam infantem a mamma abstractum. VERS. 5. Recordationem accipiens ejus fidei quæ est in te non ficta. Non solum lacrymarum tuarum ο recordatus, desidero te videre, verum etiam fidci tuæ non fucata. Magna enim et justa haec tibi causa est, ut a me diligaris. Quæ primum inhabitavit in avia tua Loide, et matre tua Eunice. Aliud praeterea est encomium, quod non ab infidelibus ortum duxerit, sed a fidelibus, etsi ex Judæis. Pater tamen ejus Graecus crat. Observa autem quomodo lex cœperit dissolvi, hujusmodi factis jam tum commistionibus. Persuasus sum autem quod et in te. Quoniam majorum bona, si quidem nos tales simus, nobis in gloriam cedunt, sin minus, contumeliæ nobis loco sunt: propterea, inquit, majorum fides ctiam in te est, uti certo persuasus sum. Merito igitur non fucatam hanc labes, ut quæ a majoribus tuis in te etiam fundata sit, ut adeo non possit concui. VERS. 6. Propter quam causam admonco te ut resuscites gratiam Dei. Quia, inquit, novi te non simulatam habere fidem, excito te, ut gratiam Spiritus, quam accepisti ad præfecturam Ecclesiæ, ad signorum operationem, et simpliciter ad omnem quæ episcopum deceat virtutem, ut hanc exsuscites, hoc est, ut semper vivam et floridam facias. Quemadmodum enim ignis lignis indigel, hunc ad modum gratia Spiritus opus habet promplitudine, et altentione, et vigilantia, ut semper ferveat: nam nisi hae praesto sint, exstinguitur; quemadmodum 595 et alio in loco dicit: Spiritum nolite castinguere. Ως ἀδιάλειπτον ἔχω τὴν περὶ σοῦ μνείαν ἐν ταῖς δεήσεσί μου νυκτὸς καὶ ἡμέρας, ἐπιποθώ σε ἰδεῖν. Εὐχαριστῶ τῷ Θεῷ, ὅτι μέμνημεί σου. Οὐχ ἁπλῶς δὲ, ἀλλ' ἐν ταῖς δεήσεσι, καὶ νυκτὸς καὶ ἡμέρας τὸν Θεὸν παρακαλῶν ὑπὲρ σοῦ, ὡς ἂν πλη ρώσῃ μου τὸν πόθον, ὃν ἔχω, ὥστε ἰδεῖν σε. Πῶς οὖν ἐστέρησα ἂν ἐμαυτὸν ἑκὼν τοσαύτης ἡδονῆς, εἶχε ἡδυνάμην ἐλθεῖν; Διὰ τί οὖν οὐ λέγει φανερῶς τὴν αἰτίαν, τὸ κατέχεσθαι παρὰ Νέρωνος; Ἵνα μὴ λυπήσῃ αὐτὸν ἐξ ἀρχῆς. Πρὸς τῷ τέλει δὲ ταύτην ἀνακαλύπτει. Μεμνημένος σου τῶν δακρύων, ἵνα χαρᾶς πληρωθῶ. Οὕτω σύνταξον· Ἐπιποθών σε ἰδεῖν, Ένα χαρᾶς πληρωθῶ· εἶτα διὰ μέσου, μεμνημένος σου τῶν δακρύων. Εἰ γὰρ καὶ σφόδρα ἄφιλος φύσει, ἤμην, ἀλλ' οὖν γε τὰ δάκρυά σου ἱκανὰ κάμψαι με, εἰς μνήμην ἐλθόντα. Εἰκὸς γὰρ ἦν τὸν Τιμόθεο ἀποσχιζόμενον Παύλου, οδύρεσθαι μᾶλλον ἢ παιδίον τοῦ μασθοῦ ἀποσπώμενον. Ὑπόμνησιν λαμβάνων τῆς ἐν σοὶ ἀνυποκρίτου πίστεως. Οὐ μόνον τῶν δακρύων μεμνημένος, ἐπιποθώ σε ἰδεῖν, ἀλλὰ καὶ τῆς ἀδόλου σου πίστεως· μέγα γάρ σοι καὶ τοῦτο δικαίωμα πρὸς τὸ ἀγαπά σθαι ὑπ' ἐμοῦ. "Ητις ένῴκησε πρῶτον ἐν τῇ μάμμῃ σου Λωΐδι, καὶ τῇ μητρί σου Εθνίκῃ. Καὶ ἄλλο ἐγχε μιον, ὅτι οὐκ ἀπὸ ἀπίστων ἐγένετο, ἀλλ' ἀπὸ πιστῶν, εἰ καὶ ἐξ Ἰουδαίων. Ο μέντοι πατὴρ αὐτοῦ Ελ· λην ἦν. Ορα δὲ πῶς ὁ νόμος ἤρξατο καταλύεσθαι, τῶν ἐπιμίξεων τούτων γινομένων. Πέπεισμαι δὲ ὅτι καὶ ἐν σοί. Ἐπειδὴ τὰ τῶν προγόνων καλὰ, ἐὰν μὲν καὶ ἡμεῖς τοιοῦτοι ὦμεν, δοξάζει ἡμᾶς, εἰ δὲ μή, εἰς αἰσχύνην μᾶλλον ἡμῖν εἰσι, διὰ τοῦτό φησιν, ὅτι ἡ τῶν προγόνων πίστις καὶ ἐν σοί ἐστιν, ὡς ἀκριβῶς πέπεισμαι. Εἰκότως οὖν ἀνυπόκριτον ἔχεις ταύτην, ὡς ἄνωθεν τεθεμελιωμένην, καὶ σαλεύεσθαι οὐκ ἔχουσαν. Δι' ἣν αἰτίαν ἀναμιμνήσκω σε ἀναζωπυρείν τὸ χάρισμα τοῦ Θεοῦ. Διότι, φησίν, οἶδα σε ἀτυπία κριτον ἔχοντα πίστιν, διεγείρω σε, ὥστε τὴν χάριν τοῦ Πνεύματος, ἣν ἔλαβες εἰς προστασίαν τῆς Ἐκ κλησίας, εἰς σημείων ἐργασίαν, καὶ ἁπλῶς, εἰς πά σαν τὴν ἐπισκόπω πρέπουσαν ἀρετὴν ταύτην ἀναξε. πυρείν, τουτέστιν, ἀεὶ ζῶσαν καὶ ἀκμάζουσαν ἐργά ζεσθαι. Ὥσπερ γὰρ τὸ πῦρ δεῖται ξύλων, οὕτω καὶ ἡ χάρις τοῦ Πνεύματος δείται προθυμίας, καὶ προσοχῆς, καὶ νήψεως, ἵνα ἀεὶ ἀναζέη· ὡς ἐὰν μὴ ταῦτα παρῶσι, σβέννυται, ὡς καὶ ἀλλαχοῦ λέγει το Πνεῦμα μὴ σβέννυτε.

EXPOSITIO IN EPIST. I ῾Ο ἐστιν ἐν σοὶ διὰ τῆς ἐπιθέσεως τῶν χειρῶν μου. Εστι μὲν ἐν σοὶ ἡ χάρις αὕτη, ἣν ἔλαβες ἅμα τῷ ἐπιθεῖναί μέ σοι τὰς χεῖρας, ὅτε σε εχειροτόνουν ἐπίσκοπον· πλὴν σφοδρότερον τὸ πῦρ ἔργασαι. Ον ἔλαβες λόγον, παῤῥησίας εμπλήσον καὶ ἀνδρείας· στῆθι γενναίως. Οὐ γὰρ ἔδωκεν ἡμῖν ὁ Θεὸς πνεῦμα δειλίας, ἀλλὰ δυνάμεως. Τουτέστιν, οὐ διὰ τοῦτο ἐλάβομεν τὸ Πνεῦμα, ἵνα ὑποστελλώμεθα, ἀλλ᾽ ἵνα δυνατοὶ ὦμεν πρὸς τοὺς πειρασμούς, και παρρησιαζώμεθα πολλοῖς γὰρ δίδωσι πνεῦμα δειλίας, ὡς ἐν ταῖς βασιλείαις γέγραπται· Καὶ ἐπέπεσε πνεῦμα δειλίας ἐπ' αὐτοὺς· τουτέστι, φόβον αὐτοῖς ἐνέθηκε. Καὶ ἀγάπης. Τῆς τε πρὸς αὐτὸν, καὶ τῆς πρὸς τὸν πλησίον. Καὶ τὸ ἀγαπᾶν γὰρ τὸν Θεὸν ὡς πα Ξέρα, ἐκ τοῦ Πνεύματος ἔχομεν τοῦ ποιοῦντος ἡμᾶς κράζειν· Ἀββᾶ ὁ Πατήρ. Καὶ τὸ μὴ σαλεύεσθαι ἐκ τῆς πρὸς τὸν πλησίον ἀγάπης, χάρισμά ἐστιν ἀπὸ θείας δυνάμεως γινόμενον, ὥσπερ αὖ τὸ σκανδαλ ζεσθαι, ἀπὸ δειλίας και μικροψυχίας. Πλὴν δεῖ καὶ ἡμᾶς προτέρους ἐπιδείκνυσθαι τὰ παρ' ἑαυτῶν. καὶ σωφρονισμού. Η ἵνα σώφρονες ὦμεν, καὶ ὑγιεῖς τὴν διάνοιαν, καὶ ἐν καταστάσει· ἡ ἵνα σωφρο νισμὸν ἔχωμεν τὸ Πνεῦμα, κἄν τις πειρασμὸς ἡμῖν Επιγένηται, πρός σωφρονισμόν τοῦτον δεχώμεθα· * ἵνα καὶ ἄλλοις ὦμεν σωφρονισταὶ καὶ παιδευτεί. Μὴ οὖν ἐπαισχυνθῇς τὸ μαρτύριον τοῦ Κυρίου ἡμῶν. Πολλοὶ τρισάθλιοι ἀνθρωπίνοις λογισμοῖς ἐξετάζοντες τὰ ὑπὲρ κατάληψιν, αἰσχύνην νομίζουσι τὰ τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ σταυρωθῆναι λέγειν, ἀγνοοῦνδες ὅτι διὰ τοῦ σταυροῦ τούτου ὁ κατάδικος άνθρωπος υἱὸς Θεοῦ ἐγένετο. Σὺ οὖν, ὦ Τιμόθεε, μὴ ἐπαισχυνθῇς τὸ μαρτύριον καὶ τὸν θάνατον τοῦ Χριστοῦ, τὸν διὰ τοῦ σταυροῦ, ἀλλὰ παρρησιάζου μᾶλο λον, καὶ κήρυττε τοῦτον. Οὐκ εἶπε δὲ, Μὴ δείσης, ἀλλα, Μὴ ἐπαισχυνθῇς, ἵνα δείξῃ ὅτι οὐκ ἔχει κίν δυνον τὸ πρᾶγμα, ἀλλὰ μόνον αἰσχύνην· εἰ ταύτης καταφρονήσεις, ἀκίνδυνα τἄλλα. Μηδὲ ἐμὲ τὸν δέσμιον αὐτοῦ. Μὴ αἰσχυνθῇς, εἰ ἐγὼ ὁ νεκροὺς ἐγείρων, ὁ τῆς οἰκουμένης διδάσκα λοι, δέδεμαι. Οὐ γὰρ ὡς κακοῦργος δέδεμαι, ἀλλ' αὐτοῦ εἰμι δέσμιος, τουτέστι, δι' αὐτόν. Εἰ γὰρ ἐκεῖνος σταυρὸν οὐκ ἐπαισχύνθη, πῶς ἐγὼ τὰ δεσμά; } Αλλά συγκακοπάθησον τῷ Εὐαγγελίῳ. Τουτο ἔστι, μὴ ἁπλῶς δείξῃς, ὅτι οὐκ ἐπαισχύνῃ, ἀλλὰ τῇ !πείρᾳ καὶ διὰ τῶν ἔργων, καὶ κοινωνὸς γενοῦ καὶ τῷ Χριστῷ καὶ ἐμοὶ τῶν αὐτῶν. Ταῦτα δὲ καὶ διὰ τῶν ἀνωτέρω ᾐνίξατο, εἰπὼν, ὅτι Δέδωκεν ἡμῖν Πνεύμα δυνάμεως. Τί δέ ἐστι, συγκακοπάθησον τῷ Εὐαγγελίῳ; 'Αρα ὡς τοῦ εὐαγγελίου κακοπα θοῦντος; Οὐκ ἔστι τοῦτο· ἀλλ᾽ ἢ τοῦτο λέγει, ὅτι Συγκακοπάθησον ἐμοὶ, διὰ τὸ Εὐαγγέλιον, ἢ Εὐαγ γέλιον λέγει πάντας τοὺς τοῦ Εὐαγγελίου κήρυκας καὶ μύστας, ὡς καὶ ἐν τῇ πρὸς Κορινθίους. Συγ κακοπάθησον οὖν τοῖς τοῦ Εὐαγγελίου. Ἴσως δέ τις 23 11 Cor. 15, 12. AD TIMOTII. CAP. I. Quæ est in te per impositionem manuum mearum. In te quidem habitat ipsa gratia, quam accepisti cum imponerem ego tibi manus, quando episcopi.n te consecrabam. Atqui ignem istum vehementiorem effice quod accepisti verbum fiducia et fortitudine impleas: fortiter persta. VERS. 7. Non enim dedit nobis Deus spiritum timoris, sed virtutis. Hoc est, non propterea arcepimus Spiritum, ut submittamur, verum ut potentes simus adversus tentationes, et libere loquamur: plerisque enim dat spiritum timoris, ut in Regum libris memoriæ proditum est: Ac cecidit spiritus tinoris super eos: hoc est, metum ipsis incussit. Et charitatis. Tum erga ipsum, tum erga proximum. Quod enim Deum veluti patrem diligamus, a Spiritu habemus faciente nos clamare: Abba, Pater. Præterea, quod a proximi dilectione non excutimur, donum est a divina potentia proveniens: quemadmodum rursus offendi, est a meta et pusillanimitate. Verumtamen oportet et nos prius ostendere quæ sunt a nobis ipsis. El sobrietatis. Vel ut sobrii simus, et sane mentis et constitutionis; vel ut Spiritum ipsum loco castigationis habeamus, ac si qua nobis tentatio acciderit, ipsam ad emendationem accipiamus, vel ut aliis eliam simus castigatores et institutores. VERS. 8. Noli itaque erubescere testimonium Domini nostri. Plerique ter miseri, humanis rationibus explorantes quæ sunt ultra humani ingenii captum, ignominiam putant asseverare Filium Dei cruci affixum esse, ignorantes quod per crucem hane homo morti obnoxius, filius Dei factus sit. Te itaque, ο Timothee, haud pudeat testimonii sive martyrii, necnon mortis Christi quam in cruce sustinuit: sed eo potius liberius loquere, et prædicate illam. Non dixit autem, Ne metuas, sed, Ne crubescas: ut ostendat nihil esse periculi in re, sed solam ignominiam: quam si contempseris, cætera periculo vacant. Neque me vinctum ejus. Ne pudlefias, inquit, s ego qui mortuos excito, orbis terrarum doctor, vinctus sim. Non enim ut maleficus vinctus sum, sed ejus vinctus sum, Loc est propter ipsum. Si enim ille crucem non erubuit, quomodo me vineaJorum pudel.it? Sed simul affligere cum Evangelio. lloc est, tou simpliciter ostendas quod non te pudet, verum experientia et per opera ostende, et Christi et n.ci in iisdem particeps esto. Hac autem et per superior. 596 indicavit, dicens: Dedit nobis Spiritum virtutis. Quid autem est, simul afft gere cum Evangelio 2 Num Evangelium alligitur? laudquaquam: sed vel hoc dicit: Simul mecum affligere propter Evangelium vel Evangelium appellat omnes et Evangelii praecones et mystas, sicut et in priori ad Corinthios. Simul igitur affligere cum Evangelii winistris. Fortasse autem aliquis curiosius allic-

tionem Evangelii dicet impedimentum et incredu- περιεργότερον κακοπάθειαν τοῦ Εὐαγγελίου ἐρεῖ τὸν litatem in illud. Tu igitur una cumn Evangelio ἐμποδισμὸν καὶ τὴν πρὸς αὐτὸ ἀπιστίαν. Συγκιν. hunc in modum laboranti periclitare. δύνευσαν τα οὖν καὶ σὺ τῷ οὕτω πάσχοντι οι ΕυαγSecundum virtutem Dei. Quia molestum erat quod divit, simul affligere, lenit illud: Non enim, inquit, tua virtnte, sed Christi, hoc facies: tu est electio et promptitudo. VeRs. 9. Qui servavit nos, et vocavit rocativne sancta. Potentia Dei signa ob oculos ponit. Servavit enin, inquit, nos, et cun procul erauus, vocavit aul seipsum, ut sanctos nos faceret. Qui igitur nolentes servavit, multo magis nunc volentibus succurrel. Non secundum opera nostra, sed secundum proposilum suum et gratiam. Nullo agente, nemine conγελία Κατὰ δύναμιν Θεοῦ. Ἐπεὶ φορτικὸν ἦν τὸ κακοπάθησον, παραμυθεῖται αὐτό 98. Μή γάρ, φησί, δυνάμει τῇ σῇ, ἀλλὰ τῇ τοῦ Χριστοῦ· σὲν τὸ ἐλέσθαι καὶ ἡ προθυμία. Τοῦ σώσαντος ἡμᾶς, καὶ καλέσαντος κλήσει ἁγίᾳ. Δείκνυσι τὰ τεκμήρια τῆς δυνάμεως τοῦ Θεοῦ. Εσωσε γὰρ ἡμᾶς, φησί, καὶ πόῤῥω ὄντας ἐκάλεσε πρὸς ἑαυτὸν, ὡς ἂν, ἁγίους ἡμᾶς ἐργάσηται. Ο οξ μὴ θέλοντας σώτας, πολλῷ μᾶλλον νῦν θέλουσι συν εργήσει. Οὐ κατὰ τὰ ἔργα ἡμῶν, ἀλλὰ κατὰ ἰδίαν πρό θεσιν καὶ χάριν. Οὐδενὸς ἀναγκάζοντος, οὐδενὸς sulente, verum ex proprio proposito, hoc est, συμβουλεύοντος, ἀλλ' ἐξ ιδίας προθέσεως, τουτέστιν, per sese, sua bonitate motus. Quæ data est nobis in Christo Jesu ante tempora secularia. lluc est, præformatum, sine principio, et ante sæcula, ut daretur nobis per Christum Jesum Dominum nostrum. Non parvi autem est momenti res, Deum non ex consilii sui mutatione, sed ante sæcula de nobis ista voluisse. VERS. 10. Manifestata est autem nunc per apparitłonem Servatoris nostri Jesu Christi. Etiamsi enim prædefinita erat gratia, nunc tamen primum manifestata est, quando apparuit Servator. Qui destruxit quidem mortem, illuminavit autem vitam et incorruptionem per Evangelium In proprio quidem corpore re ipsa mortem delevit, cum illud incorruptum reddidit: nos vero per Evangelium illuminavit, ut vitain speremus et immortalitatem. Nondum enim actu immortalitate donati sumus, verum exspectamus, atque spɩm istam nobis ratam fecit Evangelium. VERS. 11. Ad quod positus sum ego pradicator et apostolus, doctorque gentium. Cujus rei gratia doctorem gentium nunc se appellavit? Ut Timotheo ostendat oportere etiam ipsum cum gentibus conversari, neque propterea decidere animo, sed me imitari, qui propter Evangelii præconium jam vinctus sum. VERS. 12. Ob quam causam etiam hac patior. Quod sim prædicator gentium. Non enim ceu malefactor. Simul autem 597 sermoni suo parit fidem: Nisi enim, inquit, credidissem mortem esse abolitam, ista non paterer. Sed non pudefio. Animadvertis quomodo operibus probat, quod Timotheum docebat, nimirum, ne puderet eum afflictionum? Scio enim cui credidi, et certus sum quod potens est depositum meum servare in illum diem. Deus bone! quanta hæc fiducia! quam indubitata spes! Novi, inquit, sumque certo persuasus. Depositum autem vel fidem ac prædicationem dicit, quod ipse εἴκοθεν ἐκ τῆς ἀγαθότητος αὐτοῦ ὁρμώμενος. Τὴν δοθεῖσαν ἡμῖν ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ πρὸ χρόνων αιωνίων. Τουτέστι, προτυπωθεῖσαν ἀνάρχω; καὶ προαιωνίως δοθῆναι ἡμῖν διὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ τοῦ Κυρίου ἡμῶν. Οὐ μικρὸν δὲ καὶ τοῦτο, τὸ μὴ ἐκ μεταμελείας, ἀλλὰ προαιωνίως ταῦτα τὸν Θεὸν βούλεσθαι ἐφ' ἡμῖν. Φανερωθεῖσαν δὲ νῦν διὰ τῆς ἐπιφανείας τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ. Εἰ γὰρ καὶ προώριστο ἡ χάρις, ἀλλὰ νῦν ἐφανερώθη, ὅτε ἐπέφηνεν ὁ Σωτήρ. Καταργήσαντος μὲν τὸν θάνατον, φωτίσαντος δὲ ζωὴν καὶ ἀφθαρσίαν διὰ τοῦ Εὐαγγελίου. Εν μὲν τῷ οἰκείῳ σώματι κατήργησεν ἐμπράκτως τὸν θάνατον, ἀφθαρτίσας αὐτό ἡμᾶς δὲ ἐφώτιζε διὰ τοῦ Εὐαγγελίου ἐλπίζειν τὴν ζωὴν καὶ τὴν ἀφθαρσίαν. Οὐ γὰρ ἤδη ἡμεῖς ἠφθαρτίσθημεν ἐνεργείᾳ, ἀλλὰ μέλλομεν, καὶ τὴν ἐλπίδα ταύτην τὸ Εὐαγγέλιον ἡμῖν ἐβεβαίωσεν. Εἰς ὃ ἐτέθην ἐγὼ κήρυξ καὶ ἀπόστολος, καὶ διδάσκαλος ἐθνῶν. Τίνος ένεκεν διδάσκαλον ἑαυτὸν ἐθνῶν νῦν ὠνόμαστε; Τῷ Τιμοθέῳ δεικνύων ὅτι Δεῖ καὶ σὲ τοῖς ἔθνεσιν ὁμιλεῖν, καὶ μὴ καταπίπτειν, ἀλλ᾽ ἐμὲ μιμεῖσθαι τὸν διὰ τὴν διδασκαλίαν Εὐαγγε λίου δεδεμένον. Δι' ἣν αἰτίαν καὶ ταῦτα πάσχω. Διὰ τὸ εἶναι κήρυξ τῶν ἐθνῶν. Οὐ γὰρ ὡς κακοῦργος. Αμα δὲ καὶ ἀξιόπιστον ποιεῖ τὸν λόγον, ὅτι Ἐὰν μὴ ἐπίστευον καταβληθῆναι 88 τὸν θάνατον, οὐκ ἂν ταῦτα ἔπισχον. Αλλ' οὐκ ἐπαισχύνομαι. Ορᾷς πῶς διὰ τῶν ἔργων ἐνδείκνυται ὁ ἐδίδασκε τὸν Τιμόθεον, τὸ μὴ αἰσχύνεσθαι τὰ πάθη; Οἶδα γὰρ ᾧ πεπίστευκα, καὶ πέπεισμαι ὅτι δυνατός ἐστι τὴν παρακαταθήκην μου φυλάξαι εἰς ἐκείνην τὴν ἡμέραν. Βαβαὶ τῆς παρρησίας. καὶ τῆς ἀδιστάκτου ἐλπίδος! Οἶδα, φησὶ, καὶ πέπεισμαι ἀσφαλῶς. Παρακαταθήκην δὲ ἢ τὴν πίστιν Varia lectiones. οι συγκακοπάθησον ο. οι ὄντως κάμνοντι ο. ας τοῦ:00. Οι κατακλιθήναι 0.

EXPOSITIO IN EPIST. I AD TIMOTII. CAP. I. φησὶ καὶ τὸ κήρυγμα, ὅτι αὐτὸς ὁ παραπέμενός μοι qui hæc apud ne reposuit, Christus, eadem servaΧριστὸς φυλάξει ταῦτα, καὶ πάσχω πάντα ὥστε τὸν θησαυρόν μου μὴ συληθῆναι· ἢ τοὺς πιστοὺς λέγει, οὓς παρέθετο αὐτῷ ὁ Χριστός, ἢ οὓς αὐτὸς παρέθετο τῷ Κυρίῳ, ὡς καὶ ἀλλαχοῦ φησι· Παρα τίθεμαι ὑμᾶς τῷ Κυρίῳ· ὡς ἂν εἰ ἔλεγεν, ὅτι οὐκ αἰσχύνομαι, ἐλπίζων ὅτι πολλούς προσάξω τῷ Θεῷ, ο; καὶ φυλάξει, ὡς ἄν με ὑπὲρ αὐτῶν δοξάσῃ '. "Η παρακαταθήκην λέγει τὴν ἀντιμισθίαν· καὶ γὰρ πᾶς ὁ καλόν τι ποιῶν, τῷ Θεῷ αὐτὸ παρατίθησιν, ὡς ἂν ἐν καιρῷ ὑπὲρ αὐτοῦ στεφανωθῇ. Υποτύπωσιν ἔχε τῶν ὑγιαινόντων λόγων. Ὥσπερ ζωγράφος ἔγραψά σοι, καὶ ὑπετυπωσάμην εἰκόνα καὶ ἀρχέτυπον, ἵνα πρὸς τοῦτο ἀφορῶν καὶ αὐτὸς ζωγραφῇς ταύτην τὴν ὑποτύπωσιν τῶν ἐμῶν λόγων· τουτέστι, τὸ ἀρχέτυπον ἔχε, κἄν τι δέῃ ζω γραφῆσαι, ἀπ' αὐτῆς λάμβανε και ζωγράφει. Πάντα γὰρ ἐκεῖ ἐναπόκεινται. Ων παρ' ἐμοῦ ἤκουσας. Οὐ διὰ γραμμάτων μόνον, ἀλλὰ καὶ στόμα κατὰ στόμα. Μὴ τοίνυν ἐλλειπῶς ἔχειν νομίζομεν τὰς Επιστολάς, ὡς μὴ περὶ πάντων διαλαμβανούσας, ὅπου γε ἀγράφως πολλὰ παρέθετο. Ἐν πίστει καὶ ἀγάπῃ τῇ ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ. Τουτέστιν, οἱ λόγοι μου καὶ περὶ πίστεως καὶ ἀγάτης διαγορεύουσιν· ὅ ἐστι περὶ δογμάτων καὶ περὶ βίου· κἄν τι δέῃ δογματίσαι ενάρετον, ἢ εἰπεῖν, ἢ πρᾶξαι, ἐκεῖθέν σοι λαβεῖν ἔξεστι. Τὴν καλὴν παρακαταθήκην φύλαξαν, διὰ Πνεύματος ἁγίου τοῦ ἐνοικοῦντος ἐν ἡμῖν. Τὰς περὶ πίστεως, τὰς περὶ βίου παρατεθείσας σοι ο ἐντολὰς, ἢ τὸ χάρισμα ὃ ἔλαβες, ὡς καὶ ἀνωτέρω εἶπε. Πῶς δὲ φυλάξει;; Οὐκ ἀνθρωπίνῃ ἰσχύει, ἀλλὰ διὰ Πνεύματος ἁγίου, ὃ ἐνοικεῖ ἐν ἡμῖν διὰ τοῦ βαπτίσματος. Ἐὰν δὲ τηρήσωμεν αὐτὸ καὶ οὐ διώ ξωμεν διὰ τῶν φαύλων πράξεων, φυλάξει καὶ αὐτὸ ἡμῖν πάντα ὅσα παρὰ Θεοῦ ἔχομεν. Σπούδασον οὖν φυλάττειν τὸ Πνεῦμα, καὶ αὐτὸ πάλιν τηρήσει σοι τὴν παρακαταθήκην. Ἐὰν γὰρ μὴ Κύριος φυλάξη πόλιν, εἰς ματην ἡγρύπνησεν ὁ φυλάσσων. Οἶδας τοῦτο, ὅτι ἀπεστράφησαν με πάντες οι ἐν τῇ 'Ασίᾳ, ὧν ἐστι Φύγελλος καὶ 'Ερμογένης. Ἐξηγεῖται τοὺς πειρασμούς, οὐχ ἵνα καταβάλλῃ τὸν μαθητήν, ἀλλ᾽ ἵνα μᾶλλον πείσῃ, εἶχε καὶ αὐτὸς τοῖς ἴσοις περιπέσει, μὴ ξένον τι παθεῖν, ἀλλὰ φέρειν. Ἐπειδὴ γὰρ συνελήφθη ὑπὸ Νέρωνος, κατέλιπον αὐτὸν πάντες οἱ ἐν τῇ Ἀσίᾳ, τουτέστιν, οἱ ἐκ τῆς Ασίας ἐνδημοῦντες τῇ Ῥώμη. Δῴη Έλεος ὁ Κύριος τῷ Ονησιφόρου οἴκῳ. Ορα φιλοσοφίαν· τοὺς μὲν καταλιπόντας οὐ κατη ράσατο, ἀλλ᾽ ἁπλῶς μόνον * ἀφηγήσατο τὸ γεγονός. Τῷ δὲ φροντίσαντι αὐτοῦ ἐπεύχεται, καὶ οὐκ αὐτῷ μόνῳ, ἀλλὰ καὶ παντὶ τῷ οἴκῳ αὐτοῦ· οὕτως ἦσαν ἐνάρετοι, οὕτως αὐτοὺς Ὀνησιφόρος επαίδευσεν, » Psal. cxx11, 4. · αὐτοῦ δοξασθῇ ο. bit: omniaque patior, ne thesauro isto meo spolier; vel fideles dicit, quos Christus ipsi commen davit, aut quos ipse commendavit Domino: sicut et alio in loco dicit, Commendo vos Domino. Perinde ac si dicat: Non erubesco, sperans nie non paucos adducturum Deo, quos et custouliet, ut illørum gratia me glorificet. Vel depositum mercedem dicit. Qui enim boni quidquam agit, veluti apud Deum isthue reponit, ut propter ipsum tenpore opportuno coronetur. VERS. 13. Formam habe sanorum sermonum. Pictoris instar depinxi atque expressi tibi imaginem et archetypum, ad quem ipse respiciens, hanc formam depingere possis: sermonum meorum hoc est, archetypum habe, ac si quid pingendum fuerit, ab illa imagine sume, ac pinge: illic enim omnia reposita sunt. Quos a me audiristi. Non per litteras tantum, verum coram. Ne igitur mancas putemus Epistolas, quippe quod de omnibus non pertractent, siquidem multa tradidit sine litteris. În fidɛ et dilectioue, quæ est in Christo Jesu, Hoc est, sermones mei de fide et charitate disserunt, hoc est de doctrina et vita: et si quid ducere, vel dicere, vel agere oportet quod virtutem spiret, illinc tibi petere licet. VERS. 14. Bonum depositum custodi, per Spiritum sanctum qui inhabitat in nobis. Nimirum quæ de fide, quæ de vita tradita sunt tibi pracepta, vel gratiam quam accepisti, quemadmodum supra dixit. Quomodo autem custodies? Non humano robore, sed per Spiritum sanctum, qui inhabitat in nobis per baptisma, Quod si ipsum servaverimus, et non per prava opera propulerimus, ipse etiam omnia quæ a Deo habemus, nobis custodiet. Da igitur operam, ut custodias Spiritum, et ipse rursus servabit tibi depositum. Nisi enim Dominus cue stodierit civitatem, frustra vigilat qui custodit eam 39. VERS. 15. Novisti hoc, quod arersi sint a me 598 omnes qui suut in Asia, ex quibus est Phygellus et Hermogenes. Tentationes recenset, non ut dejiciat discipulum, sed ut magis persuadeat, ne is, si in consimiles tentationes incidat, nova se pati arbitretur, sed æquo animo ferat. Postquam enim a Nerone comprehensus esset, dereliquerunt eum omnes qui in Asia erant, hoe est, qui ex Asia Romæ tum praesentes erant. Vers. 16. Det misericordiam Dominus Onesiphori domui. Vide philosophiam ejus. Eos qui a se defecerant, non exsecratus est, sed simpliciter rem gestam Lantummodo narravit. Pro illo autem qui sui curam gesserat, preces fundit: nec ipsi tantummodo, verum etiam universæ ejus domui; adeo virtute ful-` serunt, adeo præclare eos Onesiphorus instituerat. Varia lectiones. • διαλαβούσας ο. ο διαλαμβάνουσιν Ο. μᾶλλον ο.

Quoniam sape me refrigeravit. Tanquam athletam quempiam afflictionum æstu detentum, refrigeratone me dignatus est, non semcl, sed sapius. Hanc ad rationem et nos facere oportet, ac semper incitare cos qui boni quidpiam exercent: sic enim fiet ut participes præmii eorum reddamur. Nolito enim mihi Paulum objicere. Certe Paulus, etiamsi neminem adjutorem habuisset, firmus tamen permansisset. At alius aliquis fortasse non perseverabiy, nisi aliquem habuerit, qui suffulciat eum. Si igitur aliquis inventus fuerit qui eum adjuvet, cjusque curam gerat, planum est talem victoriæ ejus consortem fieri: quod si victori.e, coronarum etiam. Nam et in bellis apud veteres, qui sarcinas et impedimenta custodiebaut, aequalem cum militi.. bus prædam sortiebantur. Nec puduit eum catena mea. Ubique pudorem dicit, non periculum, fluciam Timotheo reddens, quasi solus pudor, et non periculum rei inesset. Atqui periculum certe aderat: nam et Nero sæviebat adversus Paulum, ut qui instituisset quempiam ex domesticis ipsius. VERS. 17. Verum cum esset Roma, diligentius quasivit me, et invenit. Non solum, inquit, non fugit meum occursum, verum etiam me quæsivit, es invenit: quod magnæ et fortitudinis et fidei argumentum. VERS. 18. Det ei Dominus invenire wisericordiam a Domino in die illa. Misertus est unei, inquit: recipiat igitur retributionem in tremenda die, quando multa misericordia opus erit omnibus, imo ipsis sanens. Si antem Onesiphorus, qui pro Christi nomine periculis sese objecit, per misericordiam servatur, multo magis nos. llic autem prosiliunt qui Marcionis dogmate inficiuntur. En duo, inquiunt, Domini. Sed non ita se res habet. Unus est enim Dominus 40, sicut et hic ipse Paulus alio in loco ait. Est autem ip more Scripturæ sic 599 loqui, ut, Pluit Dominus a Domino ", hoc est, a seipso. Hunc ad modum et hic. Quod si et Patrem et Filium hic significari acceperis, nibil absurdi admittetur: nam et Pater Dominus est, et Filius Dominus, et Spiritus Dominus: sed unus tamen Dominus in tribus personis indicatur. Animadverte autem quod hic non dixerit, Det ei Dominus aliud quiddam, sed, misericordiam. Et quanta Ephesi ministravit mihi, tu melius nosti. Assuefactus est, inquit, ad bona opera: 1011 semel fecit, sed et Ephesi et Roma. Talem oportet esse Christianum, qui semper bonum operetur, etiam per omnem vitæ cursum. CAPUT II. VERS. 1. Tu igitur, fili mi, confortare. Quid ais? Dixisti te vinctum esse, adcoque omnes te deseruisse jam vero quasi nihil triste patiaris, in60 Ephes. 1, 5. * Gen, xix, 24.,. 8 Ο φρονοῦντες 0. "Οτι πολλάκις με ανέψυξε. Καθάπερ ἀθλητήν τινα ὑπὸ αὐχμοῦ συνεχόμενον τῶν θλίψεων, αναψύ ξ:ως ἠξίωσεν, οὐχ ἅπαξ, ἀλλὰ πολλάκις. Οὕτω δεῖ καὶ ἡμᾶς ποιεῖν, πάντοθεν καὶ ἀεὶ συγκροτεῖν τοὺς ἀγαθόν τι μετιόντα;· οὕτω γὰρ κοινωνοὶ αὐτοῖς ἐπό μεθα τῶν μισθών. Μὴ γάρ μοι τὸν Παῦλον εἴπῃς. Ὁ Παῦλος, και μηδένα εἶχε τὸν συγκροτοῦντα, ἔμει νεν ἂν ἕδραῖος. Ἀλλ᾽ ἴσως ἄν τις ἄλλος οὐ καρτερήαει. ἐὰν μὴ ἔχῃ τὸν ἀντιστηρίζοντα. Ἐὰν οὖν εὑρεθῇ τις συγκροτῶν αὐτὸν καὶ ἐπιμελούμενος αὐτοῦ, πρόδηλον ὅτι τῆς νίκης κοινωνεῖ· εἰ δὲ τῆς νίκης, καὶ τῶν στεφάνων. Κἂν τοῖς πολέμοις δὲ τὸ παλαιὸν οἱ τὰ σκεύη φυλάττοντες, τους στρατιώταις ἐξ ἴσου διελάγχανον τῶν λαφύρων, Καὶ τὴν ἅλυσίν μου οὐκ ἐπῃσχύνθη. Πανταχού τὴν αἰσχύνην λέγει, οὐ τὸν κίνδυνον, παραθαρρύνων Τιμόθεον, ὡς αἰσχύνης μόνης, καὶ οὐ κινδύνου προς όντος. Καίτοι γε καὶ κίνδυνος προσῆν· ὁ γὰρ Νέρων ἐμαίνετο κατά Παύλου, ὡς κατηχήσαντός τινα τῶν οἰκείων αὐτῷ. Αλλά γενόμενος ἐν Ρώμῃ σπουδαιότερον ἐζήτησέ με, καὶ εὗρει. Οὐ μόνον οὐκ ἔφυγέ μου την συντυχίαν, ἀλλὰ καὶ ἐπεζήτησέ με, καὶ εἶμεν, δ μεγάλης ανδρείας καὶ πίστεως, Δη αὐτῷ ὁ Κύριος εὑρεῖν ἔλεος παρὰ Κυρίου ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ. Ἠλέησέ με, φησί λάβοι τοίνυν τὴν ἀνταπόδοσιν ἐν τῇ φρικτῇ ἡμέρᾳ, ὅτε πολλού ἐλέους χρεία πᾶσι, καὶ τοῖς ἁγίοις. Εἰ δὲ Ονησιφό φος, ὁ κινδύνοις ἑαυτὸν παραβάλλων, διὰ Χριστὸν, ἀπὸ ἐλέους σώζηται, πολλῷ μᾶλλον ἡμεῖς. Ἐνταῦθα δὲ ἐπιπηδώσιν οἱ τὰ Μαρκίωνος νοσοῦντες", Ιδού, λέγοντες, δύο Κύριος· Ἀλλ' οὐκ ἔστι τοῦτο. Εἰς γὰρ Κύριος, ὡς οὗτος αὐτὸς ὁ Παῦλος ἀλλαχοῦ φησιν. Εθος δὲ τῇ Γραφῇ οὕτω κεχρῆσθαι τῷ λόγῳ, ὡς τὸ "Εβρεξε Κύριος παρὰ Κυρίου, τουτέστι παρ' ἑαυ τοῦ. Οὕτω καὶ ἐνταῦθα. Εἰ δὲ καὶ τὸν Πατέρα καὶ τὸν Υἱὸν δηλοῦσθαι ἐνταῦθα δέξῃ, οὐδὲ τοῦτο ἄτοπον. Καὶ ὁ Πατὴρ γὰρ Κύριος, καὶ ὁ Υἱός Κύριος, καὶ τὸ Πνεῦμα Κύριος· ἀλλ᾽ εἶ; Κύριος ταῖς τρισὶν ὑποστά σεσιν ἐμφαινόμενος. "Ορα δὲ ὅτι οὐκ εἶπε· Δώῃ αὐτῷ ὁ Κύριος ἕτερόν τι, ἀλλ᾽, ἔλεος. Καὶ ὅσα ἐν Ἐφέσῳ διηκόνησε, βέλτιον σὺ γινώσκεις. Συνήθης ἐστί, φησί, τῇ ἀγαθοεργία οὐχ ἅπαξ ἐποίησεν, ἀλλὰ καὶ ἐν Ἐφέσῳ καὶ ἐν Ῥώμῃ. Τοιοῦτον εἶναι δεῖ τὸν Χριστιανὸν, ἀεὶ τὸ ἀγαθὸν ἐργάζεσθαι, καὶ δι' ὅλης τῆς ζωῆς, Σὺ οὖν, τέκνον μου, ἐνδυναμοῦ. Τί λέγεις; Εἶπας ὅτι δέδεσαι, ὅτι πάντες σε ἀπεστράφησαν, καὶ ὥσπερ οὐδὲν δεινὸν εἰπὼν, ἐπιφέρεις· Σὺ οὖν, Varia lectiones.

EXPOSITIO IN EPIST. II AD TIMOTII. CAP. II. τέκνον μου, ἐνδυναμοῦ; Ναὶ, δι' αὐτὸ τοῦτο lers: Tu igitur, fili mi, confortare? N:, ob hoc ipsum μᾶλλον, ὅτι ἐγὼ ἐν δεινοῖς, σὺ ἐνδυναμοῦ· εἰ μὲν to magis, quia ego captivus detineor, robustus γὰρ ἐγὼ ὁ διδάσκαλος οὐκ ἔπασχον τοιαῦτα, ἴσως esto. Si enim ego præceptor tuus talia non paterer, Εδει σε καταπίπτειν, ὡς ἐν κινδύνοις βεβηκότα potuisses forsan tu succumbere, quippe qui juvenis νέον καὶ ἄπειρον. Νῦν δὲ οὐ μικρά σοι παράκλησις et inexpertus in pericula incidisses. Jam vero haud πρὸς τὸ φέρειν γενναίως τὰ συμπίπτοντα, ὅτι καὶ parum tibi consolationis præbet, ut generose feras αὐτό; τοιαῦτα πάσχω, ὡς τῆς τοῦ πράγματος φύλ quæ tibi evenient, quandoquidem et ipse hujusσεως ἐχούσης τους κινδύνους, ἀλλ᾽ οὗ τῆς σῆς modi patiar; tanquam rei natura pericula habeat, ἀπειρίας. Ἐπεὶ καὶ καθόλου πᾶς ἐλάττων ἐν οἷμα non tua imperitia. Siquidem in universum unusquisδήποτε πράγματι κινδύνοις περιπεσών παρακαλεῖ- que inferior, in quocunque negotio in pericula inκαι μεγάλως, ὅταν καὶ τὸν αὐτοῦ μείζονα ἐν τοῖς ciderit, magnam accipit consulationem, si videat αὐτοῖς ἐρα. "Ορα δὲ μετὰ πόσης φιλοστοργίας παρο seipso majorem iisdem immergi. Expende autem αι εἶ, τέκνον μου, λέγων· ὡς ἂν εἰ γὰρ τὴν ψυχὴν quam palerno affectu adhortetur, Fili mi, dicens: τῷ βήματι ἐνεστάλαξεν. Εἰ τέκνον εἶ, τὸν πατέρα quodammodo enim animam cum verbo instillavit. μιμού. Si filius cs, patrem imitare. Ἐν τῇ χάριτι, τῇ ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ. Μὴ μόνον ἀπὸ τοῦ κατ' ἐμὲ ὑποδείγματος ἐνδυναμοῦ, ἀλλὰ μάλιστα διὰ τῆς χάριτος τοῦ Χριστοῦ. Ἐκεί την έχει συναγωνιζομένην ', δι' ἧς ἐλάβα μεν ἐξουσίαν πατεῖν ἐπάνω όφεων καὶ σκορπίων, καὶ ἐπὶ πᾶσαν τὴν δύναμιν τοῦ ἐχθροῦ, καὶ ὑπὸ μηδενὸς ἀδικεῖ σθαι. Καὶ ἃ ἤκουσας παρ' ἐμοῦ διὰ πολλῶν μαρτύ ρων. ήκουσας, οὐχ ἃ συνεζήτησας· ἡ γὰρ πίστις ἐξ ἀκοῆς. Ηκουσας δὲ οὐ λάθρα, ἀλλὰ μετὰ παρρησίας, πολλών παρόντων. Τινὲς δὲ, πολλοὺς μάρτυρας, νόμον καὶ προφήτας ἐνόησαν. Γραφι καὶ γὰρ μαρτυρίαις " συνεκροτείτό μοι ὁ λόγος. Ταῦτα παράθου πίτοῖς ἀνθρώποις. Οὐκ εἶπεν· Εἰπὲ, ἀλλά - Παράθου, καθάπερ ἐπὶ θησαυροῦ. Τὸ γὰρ παρατιθέμενον, ἐν ἀσφαλείς παρακατατίθεται ". Ποιεῖ δὲ διὰ τούτου τὸν μαθητὴν προσεκτικώτερον. Πιστοῖς, οὐ συλλογιστικῆς καὶ συζητικοῖς· πιστοῖς δὲ, τοῖς μὴ προδιδούσι τὴν παρακαταθήκην. Οἵτινες ἱκανοὶ ἔσονται καὶ ἑτέρους διδάξαι. Τί γὰρ ὄφελος, ὅταν τις αὐτὲς μὲν πιστὸς ᾖ, καὶ πάντα δέχεται ἀζητήτως, μὴ δύναται δὲ καὶ εἰς ἑτέρους ἐξάγειν 10 τὴν διδασκαλίαν; Καὶ αὖ, εἰ μὴ προδιδῶ μὲν τὸν λόγον αὐτὸς, οὐ δύνηται δὲ καὶ ἄλλους τοιούτους ποιεῖν; Δύο τοίνυν ἔχειν δεῖ, καὶ πιστὸν εἶναι, καὶ διδακτικὸν τὸν διδάσκαλου. Ταῦτα γὰρ δῆλον, ὅτι περὶ πρεσβυτέρων καὶ ἐπι σκόπων αὐτῷ διατάττεται, οὐ περὶ λαϊκῶν· τοῦτο γὰρ ἄτοπον, ὅπου γε αὐτὸς ὁ Παῦλος καὶ Ἕλλησι καὶ Ἰουδαίοις ἐπέστελλεν ". Οἶμαι δὲ ὅτι καὶ περί τινων μυστικωτέρων λέγει, ἃ δεῖ πιστοῖς καὶ διδα κτικοῖς παρατίθεσθαι. Σὺ οὖν κακοπάθησον ὡς καλός στρατιώτης Ἰησοῦ Χριστοῦ. Ορᾷς ὅτι τὸ κακοπαθεῖν στρατ ώτου; Ὥστε τὸ μὴ κακοπαθεῖν οὐ στρατιώτου. Οἱ τοίνυν χρή δυσχεραίνειν, εἰ κακοπαθεί τις ἐν στρατιώταις ταχθείς. Ὅσον δὲ τὸ ἀξίωμα εἶναι „ In gratia quæ est in Christo Jesu. Non soluın meo exemplo confortare, verum præcipue per gratiam Christi. Illam habe certaminis sociam, per quam accepimus potestatem, ut conculcemus serpentes et scorpiones, et omnem potentiam hostis, et ut a nemine injuria aliciamur. Vers. 2. Et quæ nudivisti a me per multos testes. Quæ audivisti, non que inquisivisti: hides cum ex auditu. Audivisti autem non clanculum, sed libere et palam, multis prxsentibus. Nonnulli auten, inultos testes, legem et prophetas intellexerunt. Nam sermo meus Scripture testimoniis instruebatur. lac commenda fidelibus hominibus. No: ait: Dir, sed: Conwmenda, veluti de thesauro. Quod enim commendatur et deponitur, ut in tuto sit reponitur. 600 Reddit autem per hac discipulum attentiorem. Fidelibus, non syllogisticis et disputativis: fidelibus vero, depositum non prodentibus. Qui idonei erunt et alios docere. Quid enim prod. est, si quis ipse fidelis sit, ac omnia eitra inquisitionem et hæsitationem aecipiat, doctrinam autem aliis depromere nequeat? ac rursus cum non prodat ipse quidem verbum, non possit autem alios consimiles reddere? Duo igitur habere oportet doctorem: alterum, ut fidelis sit, alterum, ut docere possit. Perspicuum enim est quod hæc de presbyteris et episcopis ipsi præcipit, non de laicis: nam hoc absurdum est: siquidem ipse Paulus et Gracis et Judæis scripserit. Opinor autem ipsum de quibusdamı secretioribus hæc dicere, quæ fidelibus, iisquequi alios instituere possint, committenda sunt. VERS. 5. Tu igitur feras afflictionem, ut bonus miles Jesu Christi. Animadvertis quod adversa pati ad militem spectat? Itaque adversa non pati, haudquaquam militis est officiunt. Non est igitur agro ferendum animo, si quis in militum ordine Varia lectiones. παραμυθείται Ο. 11 ἐκήρυττεν. Η συναγωνιστήν Ο. R Η γραφαῖς γὰρ μυρίαις Ο. παρατίθεται ο. 10 ἐξέχειν. Ο.

constitutus calamitates sustineat. At quanta digni- στρατιώτην Χριστοῦ, ὅπου γε μέγα τινὲς οἴονται tas est, militem esse Christi, cum magnificum τὸ τοῦ ἐπιγείου βασιλέως στρατιῶται εἶναι; quid existiment quidam terreni regis milites esse? VERS. 4. Nemo qui militat, implicatur vitæ negotiis, ut ei qui ipsum in militiam delegit pluceat. Hæc ad omnes tam episcopos quam doctores dieta sunt. Significantem autem vim habet, Implicatur. Hujusmodi enim negotia vincula revera sunt et serpentes. Negotiis porro dicens, tumultus ac furEas notavit, per ipsa etiam vocabula dehortans. Quid teipsum implicas? quid in turbas atque negotia teipsum immittis? Solam militiam cura, sic placebis imperataţi tuo Christo, qui te in militiam delegit. VERS. 5. Quod si certet etiam aliquis, non cord- 13 natur, nisi legitime certaverit. Hoc est, non si certamen inierit, hoc satis est: neque si inunetus fuerit, neque si manus conseruerit, nisi et de cibo potuque ac temperantia athletis sancitas leges olservarit, atque cas quæ luctæ modum referunt. Non enim simpliciter pro sua cuique libidine permittitur luctari, verum leges athleticæ hac de re feruntur. Porro vide ejus sapientiam. Militis meminit, ut indicet quod ad cædem et mortes oporteal paratos esse; atque etiam athlet:r, ut in omnibus perseveret, ac in exercitio semper vivat. VERS. 6. Laborantem agricolam oportet primum dle fructibus accipere. Tertium exemplum profert, quod præceptori magis est conveniens. Militis enim et 601 athlete paradigmata subditis etiam conveniunt: calonus autem non sui ipsius curam gerit, sed terræ, haudque exiguam compensationein accipit a frugum prorentu. Hunc ad modum præceptor non inutiliter laborat, verum præ aliis ipse truetur suis sudoribus, Deo abunde mercedem ei reddente. Ne quis igitur ob mercedis dilationem imiquo fiat anino, Jan nunc, inquit, accipis, in ipso dalore est retributio: si nihil aliudl, saltem animarum utilitas magno inde tibi lucro cedet. Nonnulli autem de honore doctoribus exhibendo hac dicunt: at id rationi non est consentaneum. Animadverte porro, quod non simpliciter agricolam dixerit, sel, laborandent, hoc est, qui afigitur, non qui simpliciter operatur. WERS. 7. Intellige quæ dico. Quia obschre qua - dantenus omnia dixit, de milite, de athleta, de agricola, Intellige, inquit. Hujus enim rei gratia hæc dixi, ut te exacuam. Deinde comprecatur ei, ut genuino filio. Det enim tibi Dominus intellectum in omnibus. Non solum in his quæ dixi, verum etiam in omnibus et verbis et operibus. VERS. 8. Memor esto Dominum Jesum Christum resurrexisse a mortuis, ex semine Dapid. Hoc dicit Οὐδεὶς στρατευόμενος ἐμπλέκεται ταῖς τοῦ βίου πραγματείαις, ἵνα τῷ στρατολογήσαντι ἀρέσῃ. Ταῦτα πρὸς πάντας εἴρηται ἐπισκόπους καὶ διδασκάλους. Εμφαντικὸν δὲ τὸ, Εμπλέκεται. Τῷ ὄντι γὰρ δεσμὰ καὶ ὄφεις εἰσὶ τὰ τοιαῦτα. Καὶ πραγματείαις δὲ εἰπών, τοὺς θορύβους καὶ τὰς ὀχλήσεις ηνίξατο, καὶ ἀπὸ αὐτῶν τῶν λέξεων ἀπο τρέπων. Τί σεαυτὸν ἐνδεσμεῖς; τί εἰς ὀχλήσεις καὶ πραγματείας σεαυτὸν ἐμπλέκεις; Τῆς στρατείας μόνης φρόντιζε. καὶ οὕτως ἀρέσεις Χριστῷ τῷ εἰς στρατείαν ἐκλεξαμένῳ σε. Ἐὰν δὲ καὶ ἀθλῇ τις, οὐ στεφανοῦται, ἐὰν μὴ νομίμως ἀθλήσῃ. Τουτέστιν, οὐκ ἐὰν εἰς τὸν ἀγῶνα εἰσέλθῃ, ἀρκεῖ τοῦτο, οὐδὲ ἐὰν ἀλείψηται, οὐδὲ ἐὰν συμπλακῇ, ἀλλ' ἐὰν μὴ καὶ τοὺς περὶ βρωμάτων καὶ πομάτων, καὶ σωφροσύνης άθλη τικούς 48 νόμους φυλάξῃ, καὶ τοὺς ἐν τῷ τρόπῳ τῆς πάλης. Οὐ γὰρ ἁπλῶς καὶ ὡς θέλει ἕκαστος, ἐφεῖται αὐτῷ παλαίειν, ἀλλὰ νόμοι καὶ περὶ τούτου ἀθλητικοί. Ορα δὲ σοφίαν. Στρατιώτου εμνήσθη, ἵνα δείξῃ ὅτι εἰς σφαγὰς καὶ θανάτους δεῖ ἡτον μάσθαι· καὶ ἀθλητοῦ, ἵνα πάντα καρτερῇ, καὶ ἐν ἀσκήσει ᾗ διαπαντός. Τὸν κοπιῶντα γεωργὸν δεῖ πρώτον τῶν καρπῶν μεταλαμβάνειν. Λέγει καὶ τρίτον ὑπόδειγμα, διδασκάλῳ μᾶλλον ἁρμόδιον. Τὰ γὰρ τοῦ στρατιώτου καὶ τοῦ ἀθλητοῦ, καὶ τοῖς ἀρχομένοις οἰκεῖα· ὁ γεωργὸς οὐχ φαυτοῦ ἐπιμελεῖται, ἀλλὰ τῆς γῆς, καὶ ἀμοιβὴν οὐ μικρὰν λαμβάνει τὴν ἀπὸ τῆς καρποφορίας. Οὕτω καὶ ὁ διδάσκαλος οὐκ ἀνόνητα πονεί, ἀλλὰ πρὸ τῶν ἄλλων αὐτὸς ἀπολαύσει τῶν οἰκείων Ιδρώτων, τοῦ Θεοῦ δαψιλῶς αὐτὸν ἀμειβομένου. Ινα τοίνυν μὴ δυσχεραίνῃ τις πρὸς τὸ μέλλον τῆς ἀντιμισθίας. Ηδη, φησίν, ἀπολαμβάνεις, ἐν αὐτῷ τῷ κόπῳ ἡ ἀντίδοσις, εἰ μηδὲν ἄλλο, ἡ ὠφέλεια γοῦν τῶν ψυχῶν " μέγα σοι κέρδος ἐντεῦθεν ήδη. Τινὲς δὲ περὶ τοῦ τιμᾶσθαι τοὺς διδασκάλους φασὶ τοῦτο, ἀλλ' οὐκ ἔχει λόγον. Ορα δὲ, οὐχ ἁπλῶς γεωργὸν εἶπεν, ἀλλὰ, τὸν κοπιώντα, τουτέστι τὸν κοπτόμενον, οὐχ ἁπλῶς ἐργαζόμενον, Νόει Ο λέγω. Ἐπειδὴ αἰνιγματωδῶς πάντα εἶπε, τὰ τοῦ στρατιώτου, τὰ τοῦ ἀθλητού, τὰ τοῦ γεωρ γου, Νέει, φησί. Τούτου γὰρ χάριν ταῦτα εἶπον οὕτως, ἵνα σε ἐξύνω 18. Εἶτα ἐπεύχεται, ὡς γνησί τέχνη. Δῴη γάρ σοι ὁ Κύριος σύνεσιν ἐν πᾶσιν. Οὐ μόνον τούτοις οἷς εἶπον, ἀλλὰ πᾶσι καὶ λόγοις καὶ έργοις. Μνημόνευς Ἰησοῦν Χριστὸν ἐγηγερμένον ἐκ νεκρῶν, ἐκ σπέρματος Δαβίδ. Τοῦτο λέγει καὶ διὰ Varia lectiones. 10 πράγματα ο. 13 αθλητοί, ο. 1 ἀσφάλεια ἀγνοούντων ψυ. ο. 18 σε δόκιμον δείξω πι.

EXPOSITIO IN EPIST. II AD TIMOTH. CAP. II. τοὺς αἱρετικούς. Ησαν μὲν γάρ τινες καὶ τότε, & propter hæreticos. Nam et tum fuerunt nonnull οι αἰσχύνην ἐνόμιζον τὸ τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ παθεῖν, καὶ διὰ τοῦτο ἴσως τὴν φαντασίαν εἰσῆγον. Οὕτω γὰρ ἐταπεινώθη ὁ Θεὸς δι' ἡμᾶς, ὡς καὶ αἰσχύ νεσθαι τοὺς ἀνθρώπους περιάπτειν Θεῷ τὴν τοσαύ την ταπείνωσιν. Λέγει δὲ καὶ διὰ τὸ παραμυθή σασθαι αὐτὸν, δεικνὺς ὅτι καὶ αὐτὸς ὁ διδάσκαλος Χριστὸς διὰ πάθους ἐνίκησε τὸν θάνατον. Τούτου μνημόνευε, καὶ οὐκ ὀκλάσεις πρὸς τὰ πάθη. Κατὰ τὸ Εὐαγγέλιον μου. "Ησαν γάρ τινες ἕτερα εὐαγγελιζόμενοι· ἀλλ' οὐκ ἐκείνοις, ἀλλὰ τῷ ἐμῷ Εὐαγγγελίῳ δεν προσέχειν. Ἐν ᾧ κακοπαθῶ μέχρι δεσμῶν, ὡς κακοῦργος. Πάλιν ἀφ' ἑαυτοῦ παραμυθεῖται τὸν μαθητήν, καὶ ὅτι κακοπαθεί λέγων, καὶ ὅτι πονηρὰν δόξαν ἀποφέρεται. Αλλ' ὁ λόγος τοῦ Θεοῦ οὐ δέδεται. Ἵνα μήτις εἴπῃ· Καὶ τί τὸ ὄφελος; Τί δὲ τὸ θαῦμα, εἰ δέδεσαι; · Δεῖξόν μοι κέρδος, δείξόν μοι θαυμαστόν τι· φησὶν, ὅτι ὁ λόγος οὐ δέδεται. Μὴ γὰρ αἰσθητὸν ἔργον ἐστὶν, ἵνα ἐμποδίζηται τοῦ σώματος δεδεμένου. Λόγος ἐστὶ θεῖον χρῆμα, καὶ Θεοῦ λόγος· ἡμῶν δεδεμένων, λέλυται καὶ τρέχει. Ἰδοὺ γὰρ καὶ δε δεμένοι γράφομεν καὶ κηρύττομεν. Εἶδες θαῦμα, είδες κέρδος. Διὰ τοῦτο πάντα υπομένω 10 διὰ τοὺς ἐκλε κτούς. Ἰδοὺ καὶ τοῦτο προτροπή. Οὐχ ὑπὲρ ἐμαυ τοῦ γάρ, φησί, πάσχω, ἀλλ' ὑπὲρ τῆς ἑτέρων σωτηρίας· οὐχ ἵνα αὐτὸς δοξασθῶ, ἀλλ᾿ ἕνα ἕτεροι. Τίνες δὲ οὗτοι; Οἱ ἐκλεκτοί τοῦ Θεοῦ. Εἰ οὖν G θεὸς αὐτοὺς ἐξελέξατο, πάντα δεῖ ἡμᾶς πάσχειν ὑπὲρ αὐτῶν. "Ινα καὶ αὐτοὶ σωτηρίας τύχωσι τῆς ἐν Χρισ στῷ Ἰησοῦ. Καὶ αὐτοὶ, ὥσπερ καὶ ἡμεῖς. Ωσπερ δι' ἡμᾶς, φησὶν, ὁ Θεὸς ἔπαθεν, ἵνα σωθῶμεν, οὕτω καὶ ἡμεῖς πάσχομεν δι' ἐκείνους ". Ωστε ἀνταπόδοσίς ἐστι τὸ πρᾶγμα, οὐ χάρις. Εἶτα, ἵνα μὴ εἴπῃ τις αὐτῷ· Τί λέγεις; Σὺ ἐν δεσμοῖς μέλλεις 18 ἀπολέσθαι, καὶ ἄλλοις σωτηρίας αἴτιος γενέσθαι ἀλαζονεύῃ; Οὐ ταύτης, φησί, λέγω τῆς σω ματικῆς σωτηρίας, ἀλλὰ τῆς ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῆς ἀληθινῆς, τῆς ἐνδόξου· ἡ γὰρ σωματική σωτηρία άδοξος. "Ακους γὰρ καὶ τῶν ἐφεξῆς. Μετὰ δόξης αιωνίου. Οὐ μόνον ἵνα σωθῶσιν, ἀλλὰ τὸ μείζον, ἵνα καὶ δοξασθῶσι μεθ᾿ ἡμῶν αἰωνίως. Ὥστε εἰ καὶ αἰσχύνην ἔχει τὰ δεσμὰ, ἀλλὰ καὶ δόξαν προξενεῖ τοῖς ἐκλεκτοῖς, καὶ ταύτην αἰώνιον. Εἰ δὲ ἄλλοις, πολλῷ μᾶλλον ἐμοὶ, τῷ ταῦτα περικειμένῳ. Μὴ οὖν ἀδημόνει ἐπ' ἐμοί. Πιστὸς ὁ λόγος. Ἐπειδὴ πολλοὶ ἀμφιβάλλουσι περὶ τῆς μελλούσης ζωῆς καὶ δόξης, λέγοντες - "Οτε ζω, τότε θανάτῳ ἐκδίδομαι, καὶ ὅτε ἐποθάνω, ζήσω; καὶ τὰ τοιαῦτα· διὰ τοῦτο βεβαιοί τὸν πάσχω 0. 17 ἐκεῖνον 0. 18 θέλεις Ο. PATROL. GR. LXXV. qui ignominiam arbitrabantur, quod Filius Dei pateretur, ac propterea fortasse passionem phantasticam induxerunt. Adeo enim humiliatus est Deus propter nos, ut crubescant etiam homines tantam humiliationem Deo applicare. Ista autem ideo dicit, ut animum ei addat, ostendens quod et ipse præceptor noster Christus per passionein mortem vicerit. Istbuc recordare, et baud labefaclaberis ad afflictiones. Secundum Evangelium meum. Fuerant enim quidam qui diversa pradicabant: atqui non illis, yerum Evangelio meo est intendendum. VERS. 9. In quo laboro usque ad vincula, quasi mule operans. Iterum a seipso discipulum consolatur, dicens et quod afligitur, et quod pravam opinionem aufert. Sed verbum Dei non est alligatum. Ne quis dicat, Ecquæ est commoditas? quid vero mirum quod ligatus es? Ostende mihi lucrum, ostende mihi aliquid mirandum; Verbum, inquit, non est ligatuin: non enim sensibile opus est, ut illud corpore ligato impediatur. Divina res est verbum, Deique verbum nobis ligatis solutum est et currit: ecce enim ligati scribimus et prædicamus. Vidisti quod est admirandum, vidisti lucrum. VERS. 10. Ideo omnia sustineo propter electos. En et isthuc habet adhortationem. 602 Non pro meipso enim patior, inquit, sed pro aliorum salute non ut ego glorificer, sed ut alii. Qui vero sunt isti? Electi Dei. Si igitur Deus ipsos elegit, omnia opor tet nos pati pro ipsis. Ut et ipsi salutem consequantur, quæ est in Christo Jesu. Ipsi, quemadmodum et nos. Sicut propter nos, inquit, Deus passus est ut servemur, sic et nos patimur propter illos. Compensatio itaque hac res est, non gratia. Praeterea, ne quis ei objiciat, Quid ais? tu in vinculis periturus es, et le aliorum salutis auctorem fore ostentas? Non banc, inquit, corporalem salutem dico, sed eam quæ est in Christo Jesu, veram ac celebrem: corporalis enim salus est ingloria. Audi enim quæ sequuntur. Cum gloria æterna. Non solum ut serventur, sed quod majus est, ut glorificentur nobiscum in sempiternum. Quare etiamsi ignominiam habeant vincula, gloriam tamen præbent electis, eamque sempiternam. Quod si aliis, multo magis et mihi, qui hisce sum constrictus. Ne igitur mei causa contristeris. VERS. 11. Fidelis sermo. Quia plerique ambigunt de futura vita et gloria, dicentes: Quando νίνο, tum morti trador; et quando mortuus fuero, vivam? idque genus alia: propterea sermonem confiripat, Varia lectiones.

inquiens, Fidelis sermo. Qualis? Quod electi cele- λόγον, καί φησι· Πιστὸς ὁ λόγος. Ποἶο;; Ὅτι brem et æternain salutem assequentur. οἱ ἐκλεκτοὶ ἐνδόξου καὶ αἰωνίου σωτηρίας ἐπιτεύ ξονται. Nam si commortui sumus, el convivemus. Confirmat idem humanis etiam rationibus. Atqui supra hujus rei indicium dedit cum diceret: Memen!o Jesum resurrexisse a mortuis; indicavit enim quod post mortem resurrexerit. Quomodo igitur confirmat? Si in tristibus communicamus, in bonis non similiter? Hoc ne homo quidem faceret, quanto minus Deus, qui fons est justitiæ et bonitatis? Mortem autem dicit, tum eam quæ per baptisma est, tum eam quæ per passiones et tentaLiones. VERS. 12. Si sustinemus, et conregnabimus. Non satis est semel in mortem se quempiam tradere, sed semper. In singulos enim dies, inquit, morior** Multa igitur patientia nobis opus est ad hoc, :t simul regnare cum Christo nobis obveniat. Si negabimus, et ille negabit nos. Sermonem suum etiam ab iis quæ contra eveniunt confirmat. Non enim in bonis tantummodo, verum etiam in inalis sunt compensationes. Qui enim, inquit, negarerit me, negabo et eum ". Cogita autem tecum quanta sit ille passurus, qui a Christo abuegatus fuerit. Vɛrs. 13. Si non credimus, ille fidelis permanet. 603 Si non credimus quod resurrexit, nihil is inde læditur ipse namque verus est, stabilis est, sive asseramus, sive negemus. Negare seipsum non potest. Hoc est, non potest non esse: non habet naturam, ut in nibilum abeat: semper manet, etiamsi nos non confiteamur illum. Proinde non ad illum venit commodum aut damnum, sive profiteamur ipsum, sive negemus, verum ad nos utraque perveniunt. VERS. 14. Hac commone. Ne quis existimet Timotheum ipsum ista discere opurtere, Alios, inquit, admoneas. Testificans coram Domino, non contendere verbis ud nullam utilitatem ad subversionem audientium. Quia voluptas huic rei inest, animaque humana nunquam non cupit inquirere atque verbis contendere, Tu, inquit, ipsis testificare coram Deo, ne sint contentiosi: hoc est, præcipe ipsis, in testen Deum assumens, ut sciant quod si le contempsefint, ille eos judicabit. Non solum enim nibil prodest verborum pugna, neque quidquam lucri affert, verum etiam magnum detrimentum inde oritur. Subvertitur enim auditorum fides, veluti turris aliqua, disputationum phalangis. VERS. 15. Sollicite cura teipsum probatum exhibere Deo, operarium inconfusibilem. Interpretatur quomodo probatus fiat, nimirum si operarius sit in - confusibilis: hoc est, si ipsum nihil eorum quæ, ad pietatem pertinent, facere pudeat. Sic enim * 1 Cor. xv, 31. * Matth. x, 33. 18 τὸ μυστήριον τοῦτο 0. Εἰ γὰρ συναπεθάνομεν, καὶ συζήσομεν. Και τασκευάζει τὸ αὐτὸ καὶ διὰ λογισμῶν ἀνθρωπίνων. Καίτοι καὶ ἀνωτέρω τεκμήριον τούτου 18 δέδωκεν εἰπών· Μνημόνευε Ἰησοῦν Αγηγερμένον ἐκ νεκρῶν· ἔδειξε γὰρ ἔτι μετά θάνατον ἀνέστη. Πῶς οὖν κατασκευάζει; Εἰ ἐν τοῖς σκυθρωποῖς κοινωνοῦμεν, ἐν τοῖς χρηστοῖς οὐκ ἔστι τοῦτο; Οὐδὲ ἄνθρωπος ποιήσειε, πόσῳ μᾶλλον ὁ Θεός, ἡ πηγὴ τῆς δικαιοσύνης καὶ ἀγαθότητος; Βά νατον δὲ λέγει, τόν τε διὰ τοῦ βαπτίσματος, τίν τε διὰ τῶν παθημάτων καὶ πειρασμῶν. Εἰ ὑπομένομεν, καὶ συμβασιλεύσομεν. Οὐκ ἀρχεῖ τὸ ἅπαξ εἰς θάνατον ἐκδοῦναί τινα ἑαυτὸν, ἀλλὰ τὸ διαπαντός. Καθ' ἡμέραν γάρ, φησίν, ἀποΘνήσκω. Πολλῆς οὖν δεῖ ὑπομονῆς εἰς τοῦτο, ἵνα καὶ τὸ συμβασιλεῦσαι ἡμῖν περιγένηται. Εἰ ἀρνησόμεθα, κἀκεῖνος ἀρνήσεται ἡμᾶς. Καὶ ἀπὸ τῶν ἐκ τοῦ ἐναντίου συμβησομένων κατασκευάζει τὸν λόγον. Οὐ γὰρ ἐν τοῖς χρηστοῖς μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐν τοῖς ἐναντίοις αἱ ἀμοιβαί. "Ος γάρ, φησίν, ἀρνήσεται με, ἀρνήσομαι κἀγὼ αὐτόν. Εννόησον δὲ τί παθεῖν εἰκὸς τὸν ἀρνηθέντα ὑπὸ Χριστοῦ. Εἰ ἀπιστοῦμεν, ἐκεῖνος πιστὸς μένει. Εἰ ἀπιστοῦμεν ὅτι ἀνέστη, οὐδὲν ἀπὸ τούτου βλάπτεται. Ἐκεῖνος γὰρ ἀληθῆς ἐστι, βέβαιος ἐστιν, ἐάν τε εἴπωμεν, ἄν τε μὴ εἴπωμεν. Αρνήσασθαι ἑαυτὸν οὐ δύναται. Τουτέστιν, οὐ δύναται μὴ εἶναι. Οὐκ ἔχει φύσιν εἰς τὸ μὴ ὂν αὐτ τὸν χωρῆσαι· ἀεὶ μένει, κἂν ἡμεῖς μὴ ὁμολογώμεν αὐτόν. Ὥστε οὐκ εἰς ἐκεῖνον ἔρχεται ἡ ὠφέλεια ἢ ἡ βλάβη, κάν τε ὁμολογῶμεν, κἄν τε ἀρνώμεθα, ἀλλ εἰς ἡμᾶς ἀμφότερα. Ταῦτα ὑπομίμνησκε. "Ινα μή τις νομίσῃ ὅτι αὐ τὸς ὁ Τιμόθεος ἐδεῖτο ταῦτα διδαχθῆναι, φησί· Τοὺς ἄλλους ὑπομίμνησκε. Διαμαρτυρόμενος ἐνώπιον τοῦ Κυρίου, μὴ λο γομαχεῖν εἰς οὐδὲν χρήσιμον, ἐπὶ καταστροφῇ τῶν ἀκουόντων. Ἐπειδὴ λιχνίαν ἔχει τὸ πρᾶγμα, καὶ ἀεὶ βούλεται ἡ ἀνθρωπίνη ψυχή συζητεῖν καὶ λογομαχεῖν, Σύ, φησί, διαμαρτύρου αὐτοῖς ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ, μὴ λογομαχεῖν· ἀντὶ τοῦ, Παράγγελλε, μάρτυρα παραλαμβάνων τὸν Θεὸν, ἵνα εἰδῶσιν, ὅτι ἐάν σου καταφρονῶσιν, ἐκεῖνος αὐτοὺς κρινεῖ. Οὐ μόνον γὰρ οὐδὲν χρησιμεύει ή λογομαχία, οὐδὲ φέρει τι κέρδος, ἀλλὰ καὶ βλάβη πολλὴ γίνεται. Καταστρέ φεται γὰρ ἡ πίστις τῶν ἀκουόντων, ὥσπερ τις πύρ γος, ὑπὸ μοχλῶν τινων τῶν συζητήσεων. Σπούδασον σεαυτὸν δόκιμον παραστῆσαι τῷ Θεῷ, ἐργάτην ἀνεπαίσχυντον. Ἑρμηνεύει πῶς ἂν δόκιμος γένοιτο, εἰ ἐργάτης ἀνεπαίσχυντος εἴη· τουςἐστιν, εἰ μηδὲν τῶν εἰς εὐσέβειαν ἡκόντων ἐπαισχύ νεται ποιεῖν. Οὕτω γὰρ εὐδοκιμήσεις παρὰ τῷ Variæ lectiones.

EXPOSITIO IN EPIST. 11 AD TIMOTH. - CAP. II. Δεσπότῃ, πάντα υφιστάμενος ὑπὲρ αὐτοῦ, πάντα ἐρ- probatus eris apud Dominum, si omnia ejus causa γαζόμενος. Πανταχοῦ δὲ πολλὴν περὶ τῆς αἰσχύνης ποιεῖται τὴν σπουδήν, διότι τοῖς πολλοῖς αἰσχύνη ἦν καὶ ὁ σταυρὸς τοῦ Χριστοῦ, καὶ τὸ κήρυγμα αὐτοῦ, ὡς ἰδιωτικόν· καὶ αὐτοὶ οἱ ἀπόστολοι, ὡς εὐτελεῖς, καὶ τὰ ἔσχατα πάσχοντες. Σὺ οὖν, φησί, μὴ ἐπαισχύ. μου. Ορθοτομοῦντα τὸν λόγον τῆς ἀληθείας. Πολλοὶ γὰρ παρασπῶσιν αὐτὸν καὶ παρέλκουσιν, ἀλλὰ σὺ πρὸς τὸ ὀρθὸν ἄγε. “Η ἐπειδὴ οὐκ εἶπεν, ἀπευ θύνοντα, ἄλλο τι δέδωκε νοεῖν. Ωσπερ ἐπὶ δέρματός τινος καὶ ἱμάντος περιττά τινα καὶ νόθα ἔχοντος, Τέμνε, φησί, τὰ ἀλλότρια ἐκ τοῦ κηρύγματος, καὶ ἔκκοπτε τῇ μαχαίρᾳ τοῦ λόγου. Τὰς δὲ βεβήλους κενοφωνίας περιίστασο. Τουτἐστι, παραιτοῦ. Πανταχοῦ δὲ ὁ μακάριος Ἰωάννης κενοφωνίας, τὰς καινοτομίας δίδωσι νοεῖν. Τινὲς δὲ τὸ, περιίστασο, ἀντὶ τοῦ, περισσῶς ἵστασο, εἰς τὸ παῦσαι καὶ κωλύσαι, νοοῦσιν· ὅπερ οὐκ ἔστιν. Ἐπὶ πλεῖον γὰρ προκόψουσιν ἀσεβείας. Καὶ ὁ λόγος αὐτῶν, ὡς γάγγραινα, νομὴν ἕξει. ΑκάΟκτον, φησὶν, ἐστὶ τὸ κακὸν, οὐκέτι Ιατρείαν δεχόμενον. Τὸ πᾶν γὰρ λυμαίνονται, καὶ ἀδιόρθωτοί εἰσι. Γάγγραινα γὰρ νόσημά ἐστι σηπεδόνας έγρα ζόμενον, καὶ τὰ κύκλῳ ἐπινεμόμενον. ἂν ἐστιν Υμέναιος καὶ Φιλητός· οἵτινες περὶ τὴν ἀλήθειαν ἡστόχησαν, λέγοντες τὴν ἀνάστα σιν ήδη γεγονέναι, καὶ ἀνατρέπουσι τήν τινων πίστιν. Καλῶς ἀνωτέρω εἶπε τὸ, Ἐπὶ πλεῖον προκόψουσιν ἀσεβείας. Δοκεῖ μὲν γὰρ τοῦτο μόνον εἶναι τὸ δεινὸν, τὸ περὶ τῆς ἀναστάσεως - πολλὰ μέντοι ἐξ αὐτοῦ τίκτεται. Εἰ γὰρ ἡ ἀνάστασις ἤδη γέγονεν, ἀνῄρηται ἡ κρίσις καὶ ἡ ἀνταπόδοσις, καὶ οἱ μὲν ἀγαθοὶ ἀπέλαυσαν ὀδυνῶν καὶ θλίψεων· οἱ δὲ φαῦλοι ἐκολάσθησαν το τρυφῶντες. Καὶ τί δεῖ λοιπὸν ἀρετῆς, εἰ αἱ ἀμοιβαὶ τοιαῦται; Οὐκ εἶπε δὲ, ὅτι τὴν πάντων πίστιν, ἀλλὰ, τὴν τινῶν, τουτέστι, τῶν σαθροτέρων. Επιφέρει οὖν Ο μέντοι στερεὸς θεμέλιος τοῦ Θεοῦ ἔστηκε. Ο λέγει, τοιοῦτόν ἐστιν· Οὐ πάντες ἀνετράπησαν, sustineas, omnia opereris. Ubique autem sedulo mentionem facit pudoris eo quod multis ignominiosa res videbatur et crux Christi, et prædicatio ejus, utpote quæ rudis erat, atque ipsi eliam apostoli, ceu contemptibiles, atque extrema passi. Tu igitur, inquit, ne rubore suffundaris. Recto tractantem verbum veritatis. Plerique eninr divellunt et torquent ipsum; tu vero ad id quod rectum est adducito. Vel quia non dixit, dirigentem, aliud quiddam nobis intelligendum dedit. Veluti enim de pelle quapiam et loro, superflua quædam et corrupta continente, prædicatione tua aliena abscinde, inquit, et verbi gladio dissera. VERS. 16. Profana autem inaniloquia devita.Hoc est, aversare. Ubique autem Chrysostomus pro και νοφωνίας, id est, vaniloquentias, καινοτομία;, hoc est, vocum vel rerum novarum studium intelligendum innuit. Nonnulli autem, περιίστα στο, pro, valde insta, ut cessare facias et prohibeas, accipiunt: quod sane non convenit. VERS. 17. Ad majorem enim impietatem proficient. 604. Quorum sermo ut cancer serpit. Malum est, inquit, quod cohiberi non possit, nec ulterius medicinam admittit: nam omnia vastant, et sunt incorrigibiles. Cancer enim morbus est putredinem efliciens, adeoque circumcirca omnia depascens. VERS. 18. Εx quibus est Hymenaus et Philelus. Qui a veritate exciderunt, dicentes resurrectionem jam factam esse, ac subvertunt quorumdam fidem. Recte paulo ante dixit, Ad majorem impietatem profcient. Videtur enim malum hoc unicum esse, quod de resurrectione disseminant: multa tamen ex eo alia absurda nascuntur. Si enim resurrectio jam facta est, sublatum est judicium et retributio, et boni quidem hic retulerunt mœrores et amictiones: pravi vero, per delicias scilicet ac vcluptates, puniti sunt. Quid itaque virtute opus est, si hujusmodi sint remunerationes? Non dixit autem, omnium fidem, sed, quorundam, nenpe debiliorum. Infert igitur: VERS. 19. Sed firmum fundamentum Dei stat. Quod dicit, est hujusmodi: Non omnes subversi ἀλλ᾽ οἱ ἀβέβαιο. Εἰ γὰρ μὴ τοιοῦτοι ἦσαν, οὐκ ἂν sunt, sed instabiles tantum. Nisi enim tales fuisκατέπεσον. Ὥσπερ οὐδὲ ὁ Ἀδὰμ πρὸ τῆς προσβολῆς βέβαιος ἦν· οἱ μέντοι πεπηγότες ἑστήκασι βέβαιοι καὶ ἀκίνητοι. Ορα δὲ, καὶ στερεός, καὶ θεμέλιος. Οὕτως ἔχεσθαι δεῖ τῇ; πίστεως. Εχων τὴν σφραγίδα ταύτην. Εγνω Κύριος τοὺς ὄντας αὐτοῦ· καὶ, ᾿Αποστήτω ἀπὸ ἀδικίας πᾶς ὀνομάζων τὸ ὄνομα Κυρίου. Τουτέστιν, ἔχων ὡσανεί λίθος τις γράμματά τινα καὶ γνωρίσματα εγκεκολαμμένα αὐτῷ δι' αὐτῶν τῶν ἔργων, καὶ αὐτῷ ἐφαρμόζοντα, τό, Εγνω Κύριος, καὶ τὰ ἑξῆς. Τουτο ἐστι, προεγνώσθησαν ὑπὸ Θεοῦ, ὡς αὐτοῦ ἔντες το εδοξάσθησαν Ο. sent, non excidissent a file. Queniadmodum neque Adam ante oppugnationem firmus erat: at vero qui fixi sunt, steterunt illi et immobiles. Adverte autem, et firmum, dixit, et fundamentum. Hunc iu modum fidei adbærendum est. Habens signaculum hoc: Novit Dominus qui sin! sui: ac, Discedat ab iniquitate omnis qui nominat nomen Domini. Hoc est, habens tanquam lapis aliquis litteras quasdam et notas sibi insculptas per ipsa opera, easque sibi convenientes, istud: Novit Dominus, et quæ sequuntur: hoc est, a Deo sunt præcogniti, ut qui_omnino ad eum pertineant, Varia lectiones.

ΤΗ πῆναι τοῖς σαθροτέροις. Αδικίας δὲ, τῆς ἐν δόγματι πλάνης, φησίν, ἢ ἁπλῶς πάσης ἀδικίας; Ὁ ἀδικῶν οὐκ ἔστι τοῦ θεμελίου, οὐκ ἔστι τοῦ Θεοῦ. Πῶς γὰρ; ἐκείνου δικαίου ὄντος; οὐκ ἔχει τὴν σφραγίδα. "Ορα δὲ ὅτι εἰ ὁ ὀνομάζων τὸ ὄνομα Κυρίου, ὀφείλει ἀφ ίστασθαι ἀπὸ ἀδικίας, ὁ μὴ ἀφιστάμενος, οὐδὲ ὄνομάζειν ἄξιος. Οὐχ ὡραῖος γὰρ αἶνος ἐν στόματι ἁμαρτωλοῦ. atque praelecti sunt, ne pervertatur cum putri- ὁλοτελῶς· καὶ προεξελέγησαν, ὥστε μὴ συνανατραdioribus. Iniquitatem autem errorem appellat in dogmatibus, vel simpliciter quamcunque injustiLiam. Qui enim injurius est, non est fundamenti, non est Dei. Quomodo enim, cum ille justus est? Nou label signaculum. Expende autem, quod si is qui nominat nomen Domini, ab injustitia desistere debet; qui non desistit, ne dignus quidem est qui nomen Domini nominet. Non est enim speciosa laus in ore peccatoris. Εν μεγάλῃ δὲ οἰκίᾳ οὐκ ἔστι μόνον σκεύη χρυσᾶ καὶ ἀργυρᾶ, ἀλλὰ καὶ ξύλινα καὶ ἐστράκινα. Ἐπειδὴ πολλοὶ ταράττονται, διὰ τί εἰσιν ἐν τῷ κόσμῳ οἱ πονηροί, ἀφεὶς τὰς ἄλλας αἰτίας ὁ Παῦ λος, νῦν ταύτην φησί· διότι καὶ ἐν μεγάλῃ οἰκίᾳ Vers. 20. In magna autem domo non solum sunt rasa aurea el argentea, verum etiam lignea alque testacea. Quia multi turbati quærunt quam ob causam sint in mundo pravi, aliis causis dimissis, nunc hanc reddit: propterea quod in magna !:wo vasa sunt diversa. Magnam autem domum β σκεύη εἰσὶ διάφορα. Μεγάλην δὲ οἰκίαν τὸν κόσμον amundum dicit, non ipsam Ecclesiam: in ea enim nihil vult esse ligneum, sed omnia aurea et argentea, 605 ubi Christi corpus est, ubi Virgo est quare naculam non habet. Et quædam quidem sunt in honorem, quædam aulem. in contumeliam. Aurea sane vasa, hoc est virtutibus compti, ad honorem; lignea vero ac testacea, hoc est scelerati, ad ignominiam servantur. Non autem dixit, in usum et inutilitatem: pravi enim etsi non ad virtutem, ad mundi tamen constitutionem utiles sunt, et ad quasdam dispensationes, ut Pharao. VERS. 21. Si quis ergo emundaverit se ab istis, erit was in honorem sanctificatum. Animadvertis quod φησίν, οὐ γὰρ τὴν Ἐκκλησίαν· ἐν ταύτῃ γὰρ οὐδὲν ξύλινον εἶναι βούλεται, ἀλλὰ πάντα χρυσᾶ καὶ ἀργυ ρᾶ, ἔνθα σῶμα Χριστοῦ, ἔνθα Παρθένος ει μη Εχουσα σπίλον. Καὶ ἃ μὲν ἐστιν εἰς τιμὴν, ἃ δὲ εἰς ἀτιμίαν. Τὰ μὲν χρυσᾶ, ἤτοι οἱ ἐνάρετοι, εἰς τιμήν· τὰ δὲ ξύλινα καὶ ὀστράκινα, τουτέστιν, οἱ φαῦλοι, εἰς ἀτιμίαν. Οὐκ εἶπε δὲ, εἰς χρῆσιν καὶ ἀχρηστίαν, διότι καὶ οἱ φαῦλοι, εἰ καὶ μὴ πρὸς ἀρετήν, αλλά γε πρὸς τὴν τοῦ κόσμου ἁπλῶς σύστασιν χρησιμεύουσι, καὶ πρός τινας δὲ οἰκονομίας, ὡς ὁ Φαραώ. Ἐὰν οὖν τις ἐκκαθάρῃ ἑαυτὸν ἀπὸ τούτων 39, ἔσται σκεῦος εἰς τιμὴν ἡγιασμένον. Ορᾷς ὅτι non est natura, neque materialis necessitatis, ut οὐ φύσεώς ἐστιν, οὐδὲ τῆς ὑλικῆς ἀνάγκης, ὡς οἱ Manichæi dicunt, esse aureum ac testaceum quem. piam, sed voluntatis nostræ? Licet enim cuivis seipsum emundare, hoc est, perfecte mundare a testacea ac lignea voluntate, aureamque et argenteam eficere. Paulus erat testaceus, sed facius est aureus: Judas contra aureus erat, sed factus est teslaceus. Atqui si teslacea vituperantur, quomodo alio in loco dicit: Habentes thesaurum hunc in rasis ficlilibus“? Illic de corporis natura loquitur. Quemadmodum enim testa nibil est aliud atque lutum torrefactum, sic et corpus nostrum nibil aliud est atque lutum animæ calore firmatum. Hic autem de voluntate loquitur. Et utile Domino. Lignea igitur inutilia sunt ad præcipuum scopum Domini Dei, qui vult omnes homines salvos fieri, etiamsi alia quadam ratione, ut dictum est, utilia esse videantur. Ad omne opus bonum paratum. Hoc est, etiamsi tempus vel opportunitas agendi non fuerit, attamen paratum erit sive ad martyrium, sive ad virginitatem. Vers. 22. Juvenilia autem desideria fuge. Juveniles cupiditates non solius fornicationis sunt, verum etiani omnis absurda concupiscentia, sive imperium Μανιχαίοί φασι, τὸ εἶναι χρυσοῦν ἢ ἐστράκινον, ἀλλὰ τῆς προαιρέσεως ἡμῶν; Εξεστι γὰρ ἑκάστῳ ἑαυτὸν ἐκκαθαίρειν, τουτέστι, τελείως αποκαθαίρειν ἀπὸ τῆς ὀστρακίνης καὶ ξυλίνης προαιρέσεως, καὶ χρυσῆν καὶ ἀργυρᾶν ἐγκαθισταν. Ὁ Παῦλος ὀστράκινος ἦν, ἀλλ' ἐγένετο χρυσοῦς· ὁ Ἰούδας χρυσοῦς ἦν, ἀλλ᾽ ἐγένετο ἐστράκινος. Εἰ οὖν διαβέβληται τὰ ὀστράκινα, πῶς ἀλλαχοῦ φησιν· ἔχοντες τὸν θησαυρὸν τοῦτον ἐν ὀστρακίνοις σκεύεσιν; Ἐκεῖ περὶ τῆς τοῦ σώματος φύσεώς φησιν. Ωσπερ γὰρ τὸ ἔστρακον ούτ δὲν ἄλλο ἐστὶν ἢ πηλὸς ὡπτημένος, οὕτω καὶ τὸ σῶμα ἡμῶν οὐδὲν ἄλλο ἢ πηλὸς τῇ θερμότητι τῆς ψυ χῆς στερεούμενος. Ενταῦθα δὲ περὶ τῆς προαιρέσεως. Καὶ εὔχρηστον τῷ Δεσπότῃ. Αρα οὖν τὰ ξύ λινα ἄχρηστά εἰσι πρὸς τὸν προηγούμενον σκοπὸν τοῦ Δεσπότου Θεοῦ, ὅστις θέλει πάντας σωθῆναι, κάν, ὡς εἴρηται, δοκῶσι κατ᾿ ἄλλον τρόπον χρησιμεύειν. Εἰς πᾶν ἔργον ἀγαθὸν ἡτοιμασμένον. Τουτέστι, κἂν μὴ καιρὸς ἐπιστῇ τοῦ πρᾶξαι, ὅμως ἔτοιμον καὶ παρεσκευασμένον ἔσται, κἂν πρὸς μαρτυρίαν, κἂν πρὸς παρθενίαν. Τὰς δὲ νεωτερικὰς ἐπιθυμίας φεύγε. Νεωτερι καὶ ἐπιθυμίαι, οὐχ αἱ τῆς πορνείας μόνον, ἀλλὰ καὶ πᾶσα ἄτοπος ἐπιθυμία, κἂν δυναστείας ἐρᾷ τις, κἂν 46 11 Cor. 17, 4. Varim lectiones. 31 παρθενία Ο. 28 τῶν τοιούτων Θ.

EXPOSITIO IN EPIST. II AD TIMOTH. - CAP. II. χρημάτων· ἀνόητοι " γὰρ αὗται αἱ ἐπιθυμίαι καὶ sive opes espetat aliquis: stultae enim sunt ej φαντασίαι, καὶ φρενῶν ἀβεβαίων. Ορα πῶς καὶ γύρων νεωτερίζεται ". Δίωκε δὲ δικαιοσύνην. Δικαιοσύνην τὴν καθόλου ἀρετὴν λέγει. Πίστιν. Τὴν ἀληθῆ καὶ βεβαίαν, καὶ πρὸς τοὺς φιλουμένους συνδιάθεσιν· ὡσανεὶ ἔλεγε· Μὴ ἔσο ἄπιστος καὶ ἀβέβαιος. Επιφέρει οὖν εὐθύς· ་ Αγάπην, εἰρήνην μετὰ τῶν ἐπικαλουμένων τον Κύριον ἐκ καθαρᾶς καρδίας. Τουτέστιν, ἐκεί νοις θάρρει μόνοις, τοῖς ἀνυπούλως καὶ ἀδήλως ἐπικαλουμένοις τὸν Κύριον, τοῖς εἰρηνικοῖς, τοῖς ἁμάχοι; 15, μετ' ἐκείνων ἀναμίγνυσο. Τὰς δὲ μωρὰς καὶ ἀπαιδεύτους ζητήσεις παραιτοῦ, εἰδὼς ὅτι γεννῶσι μάχας. Ορᾶς πῶς πάνω ταχοῦ ἀπάγει αὐτὸν τῶν ζητήσεων; οὐχ ὅτι οὐκ εἶχεν ἱκανῶς ἀνατρέπειν αὐτάς· εἶχε γάρ ἀλλὰ διότι ἄχρηστον καὶ τὸ ὅλως εἰς τοιούτους ἀγῶνας παρεμ βάλλειν ἑαυτόν. Οὐδὲν γὰρ ἀγαθὸν τέλος ἐξ αὐτῶν, ἀλλ' ἡ μάχαι καὶ ἐπέχθειαι. Ταύτας οὖν παραιτοῦ, τὰς μωράς. Ὥστε εἰσὶν έτεραι ζητήσεις, αἱ περὶ τῶν Γραφῶν, ὃς οὐ δεῖ παραιτεῖσθαι ὡς μὴ γεννώσας δηλαδὴ μάχας. Ορα λοιπὴν πῶς σφάλλονται οι μαχόμενοι ἐν ταῖς περὶ τῶν Γραφών δῆθεν ζητήθεσι. Δοῦλον δὲ Κυρίου οὐ δεῖ μάχεσθαι, ἀλλ᾽ ἤπιον εἶναι πρὸς πάντας. Ηπιον, τουτέστι, πρᾶον. Πῶς οὖν λέγει· Ελεγχε αὐτοὺς μετὰ πάσης ἐπιταγῆς καὶ ἀποτόμως, καὶ, Μηδείς σου τῆς νεότητος Ο καταφρονείτω; Διότι ὁ σφοδρός έλεγχος ο τότε μάλιστα δάκνει, ὅτε μετ' ἐπιεικείας γένηται. Ενεστι γὰρ μετὰ πραότητος καθάψασθαι μᾶλλον, ἢ μετὰ θρασύτητος ἐντρέψαι. Διδακτικόν. Πρὸς τοὺς μαθεῖν βουλομένους. Α1ρετικὲν γὰρ μετὰ μίαν καὶ δευτέραν νουθεσίαν παραιτοῦ. Ανεξίκακον. Μάλιστα τοῦτο ἔχειν χρὴ, καὶ ἀναμένειν τὴν ἐπιστροφὴν, καὶ ἀεὶ λέγειν, καὶ μὴ εὐθὺς ἐκκόπτειν. Ορα γὰρ καὶ τὸ παρεπόμενον Ἐν πραότητι παιδεύοντα τοὺς ἀντιδιατιθεμέ τους 18. Μετὰ θρασύτητος γὰρ καὶ μάχης οὐκ ἄν τι τῶν χρησίμων δυνηθείη συνιδεῖν ἡ ψυχή, διότι τὸν μέλλοντά τι τῶν χρησίμων μαθεῖν, χρὴ πρὸ τῶν ἄλ λων ἁπάντων ἡδέως ἔχειν πρὸς τὸν διδάσκοντα 18. Πῶς δ᾽ ἂν ἡδέως ἔχοι πρὸς τὸν θρασυνόμενον καὶ ὑβρίζοντα; Πῶς οὖν φησιν, ὅτι Αἱρετικὸν ἄνθρωπου μετὰ μίαν καὶ δευτέραν νουθεσίαν παραιτοῦ; Ἐκεῖ τὸν ἀδιόρθωτον λέγει, ἂν οἶδεν ἀνίατα νοσοῦντα· ἐνταῦθα δὲ περὶ τῶν οὔπω ἀνιάτων, δ καὶ ἐκ τῶν ἑξῆς δῆλον. * | Tim. iv, 12. * Tit. 1, 25. Tit. 111, 10. modi cupiditates et imaginationes, instabiliumqne mentium. Vide autem quomodo grandævus ac senio confectus juvenum mores imitatur. Sectare justitiam. Per justitiam omnem virtutem complectitur. Fidem. Veram et stabilem, et erga eos quos smes, affectum, perinde quasi dicat: Ne sis infidelis et instabilis. Statim igitur infert: Charitatem, pacem cum iis qui invocant Dominum ex puro corde. Hoc est, illis tantummodo fide, qui citra dolum invocant Dominum, pacificis, pugna carentibus, cum illis conversare. VERS.23.Stultas autem et sine disciplina quæstiones devita, sciens quod generent 606 pugnas. Viden' quo - modo nusquam non abducat ipsum a quæstionibus? non quod non abunde satis posset eas confutare: poterat eíim; verum quod inutile erat omnino in hujusmodi sese certamina injicere: niil enim boni ex eis proficiscitur, præterquam pugnæ et odia. Hlasce igitur devita, stultas nimirum. Proinde sunt et aliæ quæstiones, nempe de Scripturis quæ non fugienda, utpote quæ pugnas non pariant. Observa itaque quomodo aberrent qui in quæstionibus utique quæ de Scripturis sunt contendunt. VERS. 24. Servum autem Domini non oportet pur grare, sed mansuetum esse erga omnes. "Ηπιον, id est, mitem, mansuetum. Quomodo igitur dicit: Argue ipsof cum omni imperio, et severe 4? et, Nemo luam adolescentiam contemnat “? Eo quod vehementes reprehensio tum maxime mordeat, quando cum mansuetudine ft. Licet enim magis cum mansuetudine perstringere, quam cum asperitate pudefacere. Propensum ad docendum? Eos videlicet qui discere volunt. Hæreticum enim post unam el secundam admonitionem devita 41. Patientem. Hoc eum potissimum habere convenit, et ut exspectet conversionem, et ut semper prædicet, et non statim abscindat. Considera enim quod sequitur. VERS. 25. Cum mansuetudine erudientem eos qui resistant. Cum exasperatione namque et pugna haud quidquam utile cernere poterit tua anima, eo quod eum qui aliquid commodi percepturus sit, oporteat præ omnibus aliis amico esse affectu erga præceptorem. Quomodo autem bene affectus esse possit erga insolescentem et contumeliosum? Qui igitur dicit: Hæreticum hominem post unam et secundam admonitionem devita? Illic incorrigibilemı dicit, quem novit insanabili morbo laborare: hic autem de illis loquitur, qui nondum oninem medicinam refugiunt: quod e sequentibus etiam planuns est. Varia lectiones. σ 13 ανόνητοι ο. οι νεωτερικεύεται ο. 38 τοῖς ἐπικαλουμένοις τὸν Κύριον ο. 49 ἐπαγόμενον ο. 18 ἀντικαθισταμένους Ο. 10 καθηγητήν τα σφόδρα ελεγχόμενο: Θ.

Si quando dederit eis Deus penitentiam ad cogno- Μή ποτε δῷ αὐτοῖς ὁ Θεὸς μετάνοιαν, εἰς scendam veritatem. Fortasse, inquit, corrigentur. Istud autem, fortasse, de incertis est ac dubiis. Proinde ab iis qui manifeste sunt insanabiles abstinendum est: de quorum autem salute adbuc hæsitatur, correctio est tentanda. Porro hic tecum reputa, quomodo docens humilem mentis affectum non dixerit, fortasse possis, sed, fortasse dederit eis Dominus resipiscere. Et si quid contingat, Domini est, inquit, tu itaque ne attollere. Quamobrem etsi cuipiam nos persuaserimus, ne existimemus quod ipsi persuadeamus. VERS. 26. Εt resipiscant a diaboli laqueo. Hæc non de doctrina tantum, verum etiam de vita intellige. In laqueo namque 607 diaboli sunt homines, non solum dogmatum causa, verum etiam vitæ. Quocirca et qui circa vitam labuntur, patienter corrigendi sunt. Ut enim passer, etiamsi una tansum parte, pede nimirum, contineatur, in ejus potestate est qui laqueum fixit: consimilem ad modum et nos, etiamsi non utrisque, hoc est, fide et vita delineamur, sed solum vita, in potestate diaboli sumus. quo captivi tenentur ad ipsius voluntatem. In errore, inquit, natant, sed capti a Deo ad ipsius voluntatem, id est Dei, fortasse resipiscent ab aquis erroris. Voluntas autem Dei est, non solum credere, verum etiam recte vivere. Quare de vita etiam hæc intellige, non solum de dogmatibus. Quidam autem istud, a quo captivi tenentur, de diabolo intellexerunt, et reliqua ad eumdem modure. CAPUT III. VERS. 1. Hoc autem scito, quod in diebus novis - simis instabunt tempora periculosa. Quia tunc temporis multi improbi erant, ne ob ista Timotheus perturbaretur, prædixit ei, In domo magna, et eætera: nunc vero ait, tales etiam posthac futuros. Quinetiam temporibus Moysis Joannes et Jambres Luerunt. Quare non est hodie nova isthæc res, neque ad te usque pertinget tantum. Ne igitur ægre feras. Tempora porro periculosa, id est, valde mala. Nos de diebus autem hoc intelligendum est, (qua enim diei malitia est? ) verum de illorum dierum malis et rebus et hominibus. Nam et nos in consueto sermone tempora dicimus mala et bona, a rebus quæ in iis eveniunt, aut ab hominibus. VERS. 2. Erant enim homines seipsos amantes. Statim quod omnium malorum est causa ponit, non quæ proximi sunt, sed quæ sua tantum ipsius, spectare, Φίλαυτος enim ile est, qui se solum amnat: ex quo contingit, ut ne seipsum quidem tandem vere amet. Quemadmodum enim in memIris unius damnum ad reliqua etiam membra pertransit, et in ædificiis pari ratione: sic et in Ecclesia, qui fratrem suum negligit, seseque tanlummodo curat, seipsum etiam perdit, ἐπίγνωσιν ἀληθείας. Ἴσως, φησὶν, ἔσται τις διόρ θωτις. Τὸ δὲ, ἴσως, ἐπὶ τῶν ἀδήλων ἐστὶ καὶ ἀμφι βόλων. Ωστε τῶν μὲν προδήλως ἀνιάτων ἀφίστασθαι χρή· τοὺς δὲ ἀμφιβόλους πειρᾶσθαι διορθοῦν. Ορα δὲ πῶς διδάσκων ταπεινοφρονεῖν, οὐκ εἶπε, μήποτε δυνηθῇς, ἀλλὰ, μήποτε δῷ αὐτοῖς Κύριος ανανήψαι. Κἂν γένηταί τι, φησί, τοῦ Κυρίου ἐστὶ, σὺ μὴ ἐπαί ρου. Ὥστε κἂν πείσωμέν τινα καὶ ἡμεῖς, μὴ λου ζώμεθα ὡς αὐτοὶ πείθομεν. Καὶ ἀνανήψωσιν ἐκ τῆς τοῦ διαβόλου παγίδες. Ταῦτα μὴ περὶ δογμάτων μόνον, ἀλλὰ καὶ περὶ βίου νύει. Ἐν τῇ παγίδι γὰρ τοῦ διαβόλου εἰσὶν οἱ ἄνθρω ποι, οὐ δογμάτων ἕνεκεν, ἀλλὰ καὶ βίου. Ωστε καὶ τοὺς περὶ τὸν βίον σφαλλομένους ἀνεξικακως διορ θοῦσθαι δεῖ. Ὡς γὰρ ὁ στρουθός, κἂν ἐξ ἑνὸς μέσ ρους, τοῦ ποδὸς λέγω, κατέχηται, ὑπὸ τὴν ἐξουσίαν ἐστὶ τοῦ τὴν παγίδα στήσαντος· οὕτω καὶ ἡμεῖς, κἂν μὴ ἐξ ἀμφοῖν, πίστεως λέγω καὶ βίου, κατεχώ μεθα, ἀλλ᾽ ἐκ τοῦ βίου μόνου, ὑπὸ τὴν ἐξουσίαν ἐσμὲν τοῦ διαβόλου. Εζωγρημένοι ὑπ' αὐτοῦ εἰς τὸ ἐκείνου θέλημα. Ἐν πλάνῃ, φησί, νήχονται· ἀλλὰ ζωγρηθέντες ὑπὸ Θεοῦ εἰς τὸ ἐκείνου θέλημα, τουτέστι τοῦ Θεοῦ, ἴσως ἀνανήψουσιν ἀπὸ τῶν ὑδάτων τῆς πλάνης. Θέλημα δὲ τοῦ Θεοῦ, οὐ τὸ πιστεύειν μόνον, ἀλλὰ καὶ τὸ βιοῦν ὀρθῶς. Ωστε καὶ περὶ βίου ταῦτα νόει, μή μόνον περὶ δογμάτων. Τινὲς δὲ τὸν ἐζωγρημέν νοι ὑπ' αὐτοῦ, τοῦ διαβόλου ἐνόησαν, καὶ τὰ ἑξῆς ὡσαύτως. Τοῦτο δὲ γίνωσκε, ὅτι ἐν ἐσχάταις ἡμέραις ἐν στήσονται καιροι χαλεποί. Ἐπειδὴ πολλοὶ πονηροί κατὰ τοὺς τότε καιρούς ἦσαν, ἵνα μὴ θορυβῆται ὁ Τιμόθεος ἐπὶ τούτοις, προεῖπε μὲν αὐτῷ, ὅτι Ε, μεγάλῃ οἰκίᾳ, καὶ τὰ ἑξῆς· λέγει δὲ καὶ νῦν ὅτι μετὰ ταῦτα ἔσονται. ᾿Αλλὰ μὴν καὶ ἐπὶ Μωϋσέως Ἰαννῆς καὶ Ἰαμβρῆς ἦσαν. Ὥστε οὐ κενοφανὲς τὸ πράγμα, οὐδὲ μέχρι σοῦ στήσεται. Μή τοίνυν δυσχέ ραινε. Καιροὶ δὲ χαλεποί, τουτέστι πάνυ πονηροί. Οὐ περὶ ἡμερῶν δὲ τοῦτο νοητέον, (τίς γὰρ πονηρία ἡμέρας;) ἀλλὰ περὶ τῶν ἐν ταῖς ἡμέραις πονηρῶν καὶ πραγμάτων καὶ ἀνθρώπων. Καὶ ἡμεῖς ἐν τῇ συνηθείᾳ οὕτω λέγομεν καιρούς πονηροὺς καὶ οὐ πονηρούς, ἀπὸ τῶν ἐν αὐτοῖς συμβαινόντων πρα γμάτων, ἢ ἀπὸ τῶν ἀνθρώπων. Εσονται γὰρ οἱ ἄνθρωποι φίλαυτοι. Εὐθὺς τὸ πάντων αἴτιον τῶν κακῶν τίθησι, τὸ μὴ τὰ τοῦ πλησίον, ἀλλὰ τὰ αὐτοῦ μόνου σκοπεῖν. Φίλαυτος γὰρ ὁ ἑαυτὸν μόνον φιλῶν· ἐξ οὗ συμβαίνει τὸ μηδὲ ἑαυτὸν φιλεῖν. "Ωσπερ γὰρ ἐν τοῖς μέλεσιν ἡ τοῦ ἑνὸς βλάβη καὶ εἰς τὰ λοιπὰ διαβαίνει, καὶ ἐπὶ τῶν οἰκοδομημάτων ὡσαύτως· οὕτω καὶ ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ, ὁ ἀμελῶν τοῦ ἀδελφοῦ, καὶ ἑαυτὸν μόνον τημελῶν, καὶ ἑαυτῷ λυμαίνεται. '

EXPOSITIO IN EPIST. II AD TIMOTH.- CAP. III. Φιλάργυροι. Εἰπὼν τὴν ρίζαν, ἐπάγει ἰδικῶς καὶ τοὺς ἀπ' αὐτῆς κλάδους, ὧν πρῶτος καὶ μέγιστος ή φιλαργυρία (α). Ωσπερ γὰρ ἐκ τῆς ἀγάπης παν καλόν, οὕτως ἐκ τῆς φιλαυτίας πᾶν κακόν, ἀντικει μένης τῇ ἀγάπῃ. Ἡ μὲν γὰρ πλατεῖα ἐστι, καὶ πανε ταχοῦ ἐπκέχυται· ἡ δὲ φιλαυτία στενοῖ τὸ πλάτος ταύτης, καὶ εἰς ἕνα μόνον συστέλλει. Αλαζόνες. Κατὰ ἄνθρωπον κομπάζοντες. Υπερήφανοι, βλάσφημοι. Προκοπτούσης τῆς κακίας, ἤδη καὶ ἐπὶ Θεὸν ἡ ὕβρις. Όταν γάρ τις τῶν ἀνθρώπων καταλαζονεύσηται, εἶτα καὶ πᾶν κατόρθωμα ἑαυτῷ ἐπιγράφῃ, καὶ οὐχὶ τῇ θείᾳ χάριτι, τότε ἤδη καὶ βλασφημεί. Γονεῦσιν ἀπειθεῖς, ἀχάριστοι, ἀνόσιοι, ἄστορ γοι, άσπονδοι. Εἰκότως· εἰ γὰρ Θεὸν βλασφημοῦσι, πῶς γονεῖς τιμήσουσιν; Ο δὲ γονεῖς μὴ τιμῶν, καὶ πρὸς πάντας ἔσται ἀχάριστος. Ὁ δὲ τοιοῦτος καὶ ἀνόσιος, ὅτι τὴν ὁσίαν καὶ τὸ ὀφειλόμενον ἀθετεῖ· ἀλλὰ καὶ ἄστοργος. Τίνα γὰρ στέρξει ἄλλον, ὁ τὸν εὐεργέτην αποπτύσας; Καὶ ἄσπονδος, μηδενί σπενδόμενος, είγε μηδὲ τῷ εὐεργέτη. Διάβολοι. Τουτέστι, πάντας κακολογούντες. Ο γὰρ μηδὲν ἑαυτῷ συνειδὼς ἀγαθὸν, πάντας διαβάλλει, ἑαυτῷ παραμυθίαν τινὰ περιποιούμενος, τῷ δοκεῖν, καὶ ἐπινοῶν. Ἀκρατεῖς. Καὶ γλώττης, καὶ γαστρὸς, καὶ τῶν ἄλλων ἁπάντων. Ανήμεροι. Ορᾷς τίνας ποιεῖ ἡ φιλαυτία καὶ ἡ φιλαργυρία; Θηρία ἀντὶ ἀνθρώπων. Ἀφιλάγαθοι. Παντὸς ἀγαθοῦ ἐχθροί. Προδόται. Τῆς φιλίας. Προπετεῖς. Τουτέστιν, ἀβέβαιοι, οὐδὲν σταθερὸν ἔχοντες. Τετυρωμένοι. Απονοίας πεπληρωμένοι. Φιλήδονοι μᾶλλον ἢ φιλόθεοι. Αναγκαίως ἔνθα γὰρ φιλία τῶν τοῦ κόσμου τερπνῶν, ἐκεῖ θεῖος πόθος οὐκ ἔστιν. Έχοντες μόρφωσιν εὐσεβείας, τὴν δὲ δύναμιν αὐτῆς ἠργημένοι. Τουτέστι, σχηματίζονται Avari. Cum dixisset radicem, infért speciatim et ab ea enatos ramos, quoruin et primus et maximus est avaritia: perinde namque ac ex charitate omne bonum, sic ex philautia, utpote charitati opposita, omne malum profluit. Nain charitas est lata, ct quocunque effunditur: philautia vero latitudinem ejus in arctum constringit, et in unum tantummodo contrabit. 608 Elati. Qui sese adversus alics efferunt et ostentant. Superbi, blasphemi. Procedente malitia, ad Deum usque injuria pertingit. Quando enim aliquis adversus homines arrogans fuerit, sibique omnem virlutem ascripserit, et non divinæ gratiæ, tum demumi Llasphemus est. Parentibus non obedientes, ingrati, scelesti, sine affectione, sine pace. Idque non immerito: nam si Deum blasphemant, quomodo parentes venerabuntur? Qui autem parentes suos non bonorat, erga omnes ingratus erit. Qui autem talis est, is est et scelestus, quia sanctitatem et officium rejicit. Quinetiam a charitatis affectu alienus: quem enim alium dilectionis affectu complectetur, qui beneſaclorem suum respuit? Et sine pace, nemini reconciliatur, siquidem non ipsi benefactori. VERS. 3. Criminatores. Iloc est, omnibus maledicentes. Qui enim nullius boni sibi conscius est, omnes alios criminatur, sibi ipsi hoc pacto consolationem quamdam acquirere visus et excogitans. Incontinentes. Lingua scilicet et ventre aliisque cunctis. Immites. Animadvertis quosnam faciat amor sui et avaritia? Belluas nimirum pro liominibus. Sine benignitate. Omnis boni hostes. VERS. 4. Proditores. Amicitiæ. Præcipites. Hoc est. instabiles, nihil stabile babentes. Tumidi. Arrogantia pleni. Voluptatum amatores magis quam Dei. Necessario hoc sequitur. Ubi enim est hujus mundi voluptatum amor, illic divinum desiderium non est. VERS. 5. Habentes speciem pietatis, virtutem autem ejus abnegantes. Hoc est, speciem quamdam μόνον τὴν ἀσέβειαν καὶ ὑποκρίνονται, διὰ δὲ τῶν pietatis præ se ferunt ac simulant tantum, operibus ἔργων ἀρνοῦνται ταύτην. Σημείωσαι δὲ ὅτι ἡ δύναμις τῆς εὐσεβείας, καὶ τὰ οἱονεὶ νεῦρα, ἐν τοῖς ἔργοις δείχνονται. Εἰκότως οὖν λέγεται χωρὶς ἔργων νεκρὰ εἶναι. Μόρφωσιν δὲ ἀλλαχοῦ ὁ ᾿Απόστολος ἐπὶ καλοῦ παρέλαβεν· ὁ γὰρ διδάσκαλος μόρφωσιν γνώσεως ἔχει, τουτέστι, πλάττει καὶ μορφοῖ τὴν γνῶσιν ἐν τοῖς μαθηταῖς. Καὶ τούτους ἀποτρέπου. Εἰ ἐν ὑστέροις καιροίς ἔσονται, πῶς φησι, Τούτους ἀποτρέπου; Εἰκὸς μὲν καὶ τότε τοιούτους εἶναί τινας, εἰ καὶ μὴ μεθ᾽ ὑπερβολῆς, ἀλλ᾽ ὅμως εἶναι, ὡς ἂν εἰ ἔλεγε, Τοὺς τοιούautem eam negant. Observa autem hic vim fidei, atque adeo nervos per opera monstrari: merito igitur dicitur sine operibus esse mortua. Specien autem alio in loco Apostolus in bonam partem assumpsit: præceptor enim formationem cognitionis et scientiæ habet, hoc est, fingit et format scientiam in discipulis. Et hos devita. Si in extremis temporibus erunt, quomodo dicit, Εt hos deria? Verisimile quidem est tunc etiam tales fuisse quosdam, etsi non omnino tanta copia, fuisse tamen, perinde ac si dieat (α) Aut hic legendum φιλαυτία, ut habet cod. S. Marci Venet., aut paulo post legendum φιλαργύ ρία, avaritia, ut sensus recte se habeat.

[20 Cum tales etiampum inveniuntur, devita: sicut et γ τους καὶ νῦν εὑρισκομένους [καλῶς ποιῶν] ἀποτρέπουν subdit; Ex his sunt qui penetrant domos. Vel quia postremos dies eos dicit Paulus, qui obitum statim suum secuturi essent, in quibus Timotheus adhuc superstes 609 futurus erat. Vel, quod etiam verius magnus ille Chrysostomus judicat, per Timotheum omnes adhortatur ut tales fugiant. VERS. 6. Ex his enim sunt qui penetrant domos. Impudentiam eorum indicat per hoc quod ait: qui penetrant; necnon honestatis absentiam, adulationem et imposturæ magnitudinem. Et captivas ducunt mulierculas. Non dixit, deeipientes, sed, captivas ducentes, tanquam mancipiis utentes; talis enim est qui decipitur. Observa autem mulierum esse decipi, imo potius muliercularum. Proinde vir si in fraudem inducatur, muliercula dici queat. Oneratas peccatis. Peccatorum copiam indicat, et inordinatam et confusam vitam. Non enim simpliciter mulieribus imponunt, nec enim natura est accusanda, verum habentes cumulum peccatorum, decipiunt. Qui enim nullius sibi boni conscius est, pravis doctoribus cito obtemperat, seipsum consolans quasi non sit daturus pœnas propter opera sua. Que variis desideriis aguntur. Pecuniarum videlicet, gloria, deliciarum, mundi muliebris: notat autem et turpes cupiditates. Observa autem istud, aguntur, tanquam de brutis animalibus dictum. VERS. 7. Semper discentes, et nunquam ad scientiam veritatis pervenire valentes. Num itaque venia dignae sunt? Nequaquam, sed venia potius privanda. Quia enim seipsas peccatis accumularunt et cupiditatibus, excaecata est illarum mens. Quare quod non possint discere, non est naturæ, sed voluntati earum ascribendum. Vers. 8. Quemadmodum autem Jannes et Jambres restiterunt Mosi, ita et hi resistunt veritati. Magi isti fuerunt Mosis temporibus. Unde autem nomina eorum norat Paulus, cum Scriptura non indicarit? Vel citra Scripturam tradita sunt per majorum memoriam et commemorationem: vel per Spiritum sanctum verisimile est ea novisse Paulum. Homines mente corrupti, reprobi circa fidem. Quando mentem quispiam perturbationibus corruperit, tum reprobus efficitur circa fidem. Dixit euim insipiens, Non est Deus *. Unde? Quia corrupti sunt et execrabiles facti sunt in iniquitatibus. Incorrupta igitur mens fidem admittit. Est ergo navanda nobis opera, ne pravis affectionibus corrumpamur, et locum apud nos inveniat fidei adulteratio. 48 Psal. 111, 1. ὥσπερ καὶ ἐπιφέρει· Εκ τούτων εἰσὶν οἱ ἐνδύνοντες εἰς τὰς οἰκίας. Η ὅτι ὑστέρας ἡμέρας τὰς εὐθὺς μετὰ τὴν αὑτοῦ τελευτὴν ὁ Παῦλος λέγει, ἐν αἷς περιεῖναι ἔτι ὁ Τιμόθεος ἔμελλεν· ή, δ καὶ ἀληθέστερον ὁ μέγας Ἰωάννης ἐπικρίνει, διὰ Τιμο θέου πᾶσι παραινεῖ ἐκτρέπεσθαι τους τοιούτους. Ἐκ τούτων γάρ εἰσιν οἱ ἐνδύνοντες εἰς τὰς οἰκίας. Τὸ ἀναίσχυντον αὐτῶν διὰ τοῦ, ἐνδυνόντες, δηλοῖ, καὶ τὸ ἀνελεύθερον, καὶ κολακικὸν, καὶ ἀπάτης γέμον. Καὶ αἰχμαλωτίζοντες γυναικάρια. Οὐκ εἶπεν, ἀπατῶντες, ἀλλ', αἰχμαλωτίζοντες, ὡς δούλοις χρώμενοι· τοιοῦτος γὰρ ὁ ἀπατώμενος. Ορα δὲ ὅτι γυναικῶν τὸ ἀπατᾶσθαι, μᾶλλον δὲ γυναικαρίων. ὥστε καὶ ὁ ἀνὴρ ἀπατώμενος γυναικάριον λε χθείη. Σεσωρευμένα άμαρτίαις. Τὸ πλῆθος τῶν ἁμαρ τιῶν δηλοῖ, καὶ τὸ ἄτακτον καὶ συγκεχυμένον. Οὐχ ἁπλῶς γὰρ γυναῖκας ἀπατῶσιν (οὐ γὰρ τῆς φύσεως κατηγορητέον), ἀλλὰ τὰς ἐχούσας σωρὸν ἁμαρτημάτ των. Ο γὰρ μηδὲν ἑαυτῷ συνειδὼς ἀγαθὸν, τοῖς πονηροῖς δογματισταῖς ταχέως 30 πείθεται, ἑαυτὸν παραμυθούμενος, ὡς μὴ δίκην δώσων ἐπὶ τοῖς ἔργοις. Αγόμενα ἐπιθυμίαις ποικίλαις. Τουτέστι, χρησ μάτων, δόξης, τρυφῆς, καλλωπισμοῦ· αἰνίττεται δὲ καὶ αἰσχρὰς ἐπιθυμίας. Ορα δὲ καὶ τὸν ἀγόμενα, ὡς ἐπὶ ἀλόγων. Πάντοτε μανθάνοντα, καὶ μηδέποτε εἰς ἐπίσ γνωσιν ἀληθείας ἐλθεῖν δυνάμενα. 'Αρα οὖν συγγνώμης εἰσὶν ἄξιαι; Οὐδαμῶς, ἀλλὰ καὶ μᾶλλον ἀσύγγνωστοι. Ἐπειδὴ γὰρ ἑαυτὰς κατέχωσαν ταῖς ἁμαρτίαις καὶ ταῖς ἐπιθυμίαις, ἐπωρώθη αὐτῶν ὁ νοῦς.Ὥστε τὸ μὴ δύνασθαι μαθεῖν, οὐ φυσικόν, ἀλλὰ προαιρετικὸν αὐταῖς. Ὃν τρόπον δὲ Ιαννῆς καὶ Ἰαμβρῆς ἀνέστη· σαν Μωσεῖ, οὕτω καὶ οὗτοι ἀνθίστανται τῇ ἀλη θείᾳ. Οἱ μάγοι ἦσαν οὗτοι, οἱ ἐπὶ Μωσέως. Πόθεν δὲ τὰ ὀνόματα αὐτῶν ᾔδει ὁ Παῦλος, τῆς Γραφῆς μη λεγούσης ταῦτα; Η ἀγράφως παραδέδοται ", ἢ ἐκ Πνεύματος ἁγίου εἰκὸς ἦν εἰδέναι τὸν Παῦλον. *Ανθρωποι κατεφθαρμένοι τὸν νοῦν, ἀδόκιμοι περὶ τὴν πίστιν. "Οταν τις τὸν νοῦν φθαρῇ ἐν τοῖς πάθεσι, τότε ἀδόκιμος περὶ τὴν πίστιν γίνεται. Εἶπε γὰρ ἄφρων· Οὐκ ἔστι Θεός. Πόθεν; Διότι διεφθάρησαν, καὶ ἐβδελύχθησαν ἐν ἀνομίαις. "Αρα ὁ ἀδιάφθο ρος νοῦς τὴν πίστιν παραδέχεται. Προσεκτέον οὖν, μή διαφθαρῶμεν τοῖς πάθεσι, καὶ εὕρῃ χώραν ἐν ἡμῖν ἡ τῆς πίστεως κιβδηλία. Varia lectiones. 20 ῥᾳδίως ο. 11 ή δι' ἀγράφου παραδόσεως Π.

EXPOSITIO IN EPIST. II AD TIMOTH. 'Αλλ' οὐ προκόψουσιν ἐπὶ πλεῖον. Πῶς οὖν ἀλλαχοῦ λέγει· Προκόψουσιν ἐπὶ πλεῖον ἀσεβείας; Ἐκεῖ τοῦτό φησιν, ὅτι ἀρξάμενοι τῶν πονηρῶν δογμάτων καὶ τοῦ πλανᾶν οὐ στήσονται, ἀλλ᾽ ἀεὶ καινότερα ἐξευρήσουσιν· ἐνταῦθα δὲ τοῦτό φησιν, ὅτι οὐκ ἀπατήσουσιν, οὐδὲ συναρπάσουσι πολλούς, ἀλλὰ κἂν ἐν πρώτοις δόξωσιν ἀπατῆσαι, ὅμως εύσ φώρατοι ἔσονται. Επιφέρει οὖν· Ἡ γὰρ ἄνοια αὐτῶν ἔκδηλος ἔσται πᾶσιν, ὥσπερ καὶ ἡ ἐκείνων ἐγένετο. Εἰ ἀπιστεῖς, μάθε ἀπὸ τῶν ἐκείνοις τοῖς μάγοις συμβάντων. Καὶ γὰρ ἐκεῖ νοι ἠλέγχθησαν κατὰ φαντασίαν θαυματοποιοῦντες καὶ ἀπατῶντες, ὅτε Μωσῆς ἑτερατούργησεν ἀληθῶς. Ὥστε πάντα τὰ τῆς ἀπάτης προς καιρὸν ἀνθεῖ. Σὺ δὲ παρηκολούθηκάς μου τῇ διδασκαλία. Ἐκεῖνοι μὲν, φησί, τοιοῦτοι, σὺ δὲ οἶδας τὰ ἡμέτερα ἀκριβῶς, ὅτι οὐ τοιαῦτα· οὐ γὰρ ἁπλῶς συνεγένου, ἀλλὰ παρηκολούθηκας, τουτέστι, μακρὸν συνεγέ νου μου χρόνον, καὶ πᾶσι προσεῖχες τοῖς ἐμοῖς· ὥστε ἰσχυρὸς ἔτο, καὶ ἀντίβαινε τοῖς ἐναντίοις. Τῇ διδασκαλία, τοῦτο περί λόγου. Τῇ ἀγωγῇ. Τοῦτο περὶ βίου καὶ πολιτείας. Τῇ προθέσει. Τουτέστι, τῇ προθυμίᾳ, καὶ τῷ ἀνδρείῳ παρασήματι τῆς ψυχῆς. Οὐ γὰρ ἔλεγον μόνον, φησὶν, ἀλλὰ καὶ ἐποίουν. Τῇ πίστει. Τουτέστι, τῇ ἐν τοῖς δόγμασι τῆς ἀληθείας εδραιότητι, ἢ τῇ ἐν τοῖς κινδύνοις μὴ – ἀπογινώσκειν ποιούσῃ, ἀλλὰ πιστεύειν τῷ Θεῷ, ἐξελεῖται. ὅτι Τῇ μακροθυμίᾳ. Τῇ πρὸς τοὺς αἱρετικούς· οὐ γὰρ ἐταραττόμην, ἀλλὰ μετὰ πραότητος πάντα ἐδεχόμην. Τῇ ὑπομονῇ. Τῇ πρὸς τοὺς διωγμούς. Τοῖς διωγμοῖς, τοῖς παθήμασιν. Οὐ μόνον έδιωκόμην, φησίν, ἀλλὰ καὶ ἔπασχον. Ἐπειδὴ δὲ δύο ταῦτα ταράττει μάλιστα τὸν διδάσκαλον, τότε αἱρετι κοὺς εἶναι, καὶ τὸ πάσχειν· περὶ μὲν τῶν αἱρετικῶν πολλὰ διελέχθη, πείθων Τιμοθέῳ μὴ ταράττεσθαι. Ἐπὶ δὲ ταῖς θλίψεσι τὰ ἑαυτοῦ καταλέγει, παραθαῤῥύνων τὸν μαθητήν. Οτι μοι ἐγένετο ἐν 'Αντιοχείᾳ, ἐν Ἰκονίῳ, ἐν Λύστροις. 'Αντιόχειαν τὴν τῆς Πισσιδίας λέγει. Λύστρα δὲ, ὅθεν ἦν ὁ Τιμόθεος. Διὰ τί δὲ τούτων μόνων μέμνηται; Επειδή γνωριμώτερα ἦν τῷ Τιμοθέῳ, ἢ καὶ νεαρώτερα τῶν ἄλλων. Ορα δὲ πῶς οὐ λέγει ταῦτα κατ᾽ εἶδος· οὐ γὰρ ἐπιδείξεως ἕνεκεν, ἀλλὰ παραμυθίας τοῦ μαθητοῦ, ταῦτα γράφει ἀναγκαίως. Ολους διωγμούς ὑπέμεινα, καὶ ἐκ πάντων με ἐῤῥύσατο ὁ Κύριος· Αμφότερα ταῦτα δείκνυσι τῷ Τιμοθέῳ, ὅτι Καὶ ἐγὼ προθυμίαν 38 παρειχόμην, ὥστε * Act. XIII, προθυμίας είχόμην ο. CAP. III. VERS. 9. Sed ultra non profcient. Quomodo igitur alio in loco dicit: Ad majorem impietatem proficient? lllie hoc alirmat, prava dogmata inchoantes non 610 desistent ab impostura, sed semper magis nova invenient: hic autem hoc dicit, quod non decipient, neque arripient multos, verum etiamsi maximi impostores videantur, deprehendentur tanen. Infert igitur: Insipientia enim eorum perspicua erit omnibus, sicut et illorum fuit. Si dubitas, ex iis quæ Magis illis contigerunt disce. Nam illi convicti sunt, quod per vanam illusionem miracula ederent alque seducerent, cum Moses revera prodigia: operaretur. Quocirca omnis impostura ad tenpus durat. VERS. 10. Τη autem assecutus es meam doctrinam. Illi quidem tales sunt, inquit: tu vero nestra exacte nosti, quod non sint talia: non enim simpliciter apud me moratus es, verumtamen asseculus, id est, longo apud me tempore permansisti, et omnibus meis rebus attendisti animum: fortis itaque esto, ac resiste adversariis. Doctrinam: hoc ad sermonem attinet. Institutionem. Hoc de vita et moribus accipiendum. Propositum. id est, promptitudinem, adeoque virilem animæ constitutionem. Non enim, inquit, dicebam solum, verum et faciebam. Fidem. Hoc est, in doctrina veritatis constanLiam, vel eam quæ in periculis non sinit despe rare, sed fidere Dco facit, quod is nos sit erepturus. Longanimitatem. Erga hæreticos, non enim tumultuabar, sed omnia cum mansuetudine excipiebam. Patientiam. In persecutionibus. VERS. 11. Persecutiones, passiones. Nedlum, inquit, persecutionibus obnoxius eram, verum etiam patiebar. Quia vero hæc duo maxime perturbant doctorem, cum quod hæretici sint, tum quod aflictiones patiatur: de hæreticis multa sane disseruit, persuadens Timotheo ne turbetur. Quod autem ad afflictiones attinet, suas ipsius calamitates enarrat, discipulo animum addens. Qualia mihi facta sunt Antiochia, Iconii, Lystris s. Antiochiam Pisidiæ dicit: Lystranf vero, unde Timotheus oriundus. Quam ob causam autem horum tantummodo meminit? Quia Timotheo notiora erant, vel aliis recentiora. Observa autem quod isla speciatim non non enim ostentationis causa, sed ut discipulum consoletur, hæc necessario scribit. Quales persecutiones sustinui, et ex omnibus erspuit me Dominus. Utraque hæc indicat Timotheo: Et ego, inquit, promptitudinem ad patiendum Variæ lectiones.

exhibebam, et Deus non deserebat me. Quare et [δεῖ] ὑπομένειν, καὶ ὁ Θεὸς οὐ κατελίμπανέ με, tu sis promptus, et non derelinqueris. Vers. 12. Et omnes qui pie volunt vivere 611 in Christo Jesu, persecutionem patientur. Et hæc sane maxima est consolatio. Quid enim, inquit, de me solo verba facio? Quotquot pie vivere instituunt, et secundum Evangelium, persecutionem patientur. Persecutiones autem hic dicit non eas solas quæ ab incredulis imminent, sed etiam afflictiones istas simpliciter, et moerores ac dulores, quos virtute præðiti sustinent. Tentationis enim locus est vita hominis, uti Jobus ait, et qui angustum iter ingreditur, necessario premitur. VERS. 13. Mali autem homines et seductores proficient in pejus, errantes et in errorem mittentes. Nihil te perturbet, si isti in tranquillitate agant, tu vero in tentationibus: rerum natura sic 80 habet. Exutus es ad certamen: necesse est sudoribus te abundare. Stolidum est igitur in certamine requiem quærere. Nan eliamsi progredi videantur, hoc tamen non est progressus, nimirum in errore feliciter pergere. Interpretans enim quid sit pejus, dixit, in errorem mittere et errare: Ὥστε καὶ σὺ προθυμοῦ, καὶ οὐκ ἐγκαταλειφθήσῃ. Καὶ πάντες δὲ οἱ θέλοντες εὐσεβῶς ζῆν ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ, διωχθήσονται. Καὶ τοῦτο μεγίστη παραμυθία. Τί γὰρ λέγω, φησί, περὶ ἐμαυτοῦ μέσ νου; Πάντες οἱ θέλοντες εὐσεβῶς ζῆν καὶ κατὰ τὸ Εὐαγγέλιον, διωχθήσονται. Διωγμοὺς δὲ ἐνταῦθα λέγει, οὗ τοὺς παρὰ ἀπίστων μόνους, ἀλλὰ καὶ τὰς θλίψεις ἁπλῶς, καὶ τὰς ὀδύνας, ἃς οἱ ἐνάρετοι ὑφο ίστανται. Πειρατήριον γάρ ἐστιν ὁ βίος τοῦ ἀνθρώ που, κατὰ τὸν Ἰώβ, καὶ ὁ τὴν στενὴν ὁδεύων, ἐξ ἀνάγκης θλίβεται. Πονηροι δὲ άνθρωποι και γόητες προκόψουσιν ἐπὶ τὸ χεῖρον, πλανῶντες καὶ πλανώμενοι. Μηδέν σε θορυβείτω, εἰ ἐκεῖνοι ἐν εὐθυμίᾳ, σὺ δὲ ἐν πει ρασμοῖς· οὕτως ἔχει ἡ φύσις τῶν πραγμάτων. Απο εδύσω εἰς τὸν ἀγῶνα, ἀνάγκη ἐστὶν ἱδρώτων σε γέμειν. 'Ανόητον οὖν τὸ ἐν ἀγῶνι ἄνεσιν ζητεῖν. Εἰ γὰρ καὶ δοκοῦσι προκόπτειν, ἀλλ᾽ οὐκ ἔστι τοῦτο προκοπή, τὸ εὐοδοῦσθαι αὐτοὺς ἐν τῇ πλάνῃ. Ερμηνεύων γὰρ τί ἐστι τὸ χεῖρον, εἶπε, τὸ πλανά, VERS. 14. Τu vero mane in iis quæ didicisti, et credita sunt tibi. Tu autem, inquit, impermutavilis esto, et noli, æmulari in malignautibus: neque ›n homine qui prosperatur in via suu 5º. Non simpliciter autem didicisti, sed et credita sunt tibi, hoc est, cum certitudine didicisti. Proinde etiamsi diversum cernas ab eo quod credidiati, ne turberis: G quandoquidem et Abraham postquam audivisset, In Isaac vocabitur tibi semen, cum posthac jugulare cum juberetur, non turbabatur. Sciens a quo didiceris, et quod ab infantia sacras litteras nosti. Duas causas adducit propter quas oporteat eum immobilem permanere; et quod non a vulgari aliquo didicisti, inquit, sed a Paulo; vel, quod idem valet, a Christo: et quia nen beri, aut nuper didicisti, sed ab infantia, ac radices egit in te scientia pietatis: quare non permittet te aliquid stulte facere, ut plerique solent. Qui enim Scripturas perinde novit ut oportet, nunquam pervertetur. Sacras autem litteras divinam appellat Scripturam. Hoc porro est adversus Simonem, et Manetem, et omnes qui Vetus Testamentum pravum appellant. VERS. 15. Quæ te possunt instruere ad salutem, per fidem.quæ est in Jesu Christo. Non quemadmodum externa scientia hominem instituit ad fraudem et imposturas, et verborum pugnas, ex quibus animæ intéritus provenit, sic divina coguitie, sed ea instituit ad salutem. Qualem? Non eam quæ est per opera, non quæ per verba, sed quæ est per Glen Jesu Christi. Sacra enim Scripturæ 612 ducunt hominem ut Christo credat, qui salutem illi conciliat. to Psal. xxxvi, 1. 8 εὐδοκιμοῦντι πι. καὶ πλανᾶσθαι. Σὺ δὲ μένε ἐν οἷς ἔμαθες καὶ ἐπιστώθης. Σύ δὲ, φησὶν, ἀπερίτρεπτος ἔσο, καὶ μὴ παραζήλου ἐν πονηρευομένοις, μηδὲ ἐν ἀνθρώπῳ κατευόδουμένῳ δὲ ἐν τῇ ὁδῷ αὐτοῦ. Οὐχ ἁπλῶς δὲ ἔμαθες, ἀλλὰ καὶ ἐπιστώθης, τουτέστι, μετά πληροφορίας ἔμαθες. Ωστε κἂν ἐναντία ὁρᾷς τῶν πιστευθέντων, μὴ θορυβοῦ, ἐπεὶ καὶ Ἀβραὰμ ἀκούσας, ὅτι Εν Ισαάκ κληθήσεται σοι σπέρμα, εἶτα σφάξας τοῦτον κελευόμενος, οὐκ ἐταράττετο. Εἰδὼς παρὰ τίνος ἔμαθες, καὶ ὅτι ἀπὸ βρέφους τὰ ἱερὰ γράμματα οίδας. Δύο αἰτίας λέγει τοῦ δεῖν αὐτὸν ἀπερίτρεπτον μένειν, "Οτι τε οὐ παρὰ τοῦ τυ χόντος ἔμαθες, φησὶν, ἀλλὰ παρὰ Παύλου, ἴσον δὲ εἰπεῖν, ὅτι καὶ Χριστοῦ· καὶ ὅτι οὐ χθὲς καὶ πρώην ἔμαθες, ἀλλὰ ἀπὸ βρέφους, καὶ ἐῤῥιζωμένη ἐστὶν ἐν σοὶ ἡ θεία γνῶσις. Ὥστε οὐκ ἀφήσει σε ἀνόη τόν τι παθεῖν, καὶ οἷον οι πολλοί. Ο γὰρ τὰς Γραφὰς εἰδὼς, ὡς δεῖ, οὐδέποτε περιτραπήσεται. Ἱερὰ δὲ γράμματα τὴν θείαν λέγει Γραφήν. Τοῦτο κατὰ Σίμωνος, καὶ Μάνοντος, καὶ πάντων τῶν τὴν Παλαιὰν πονηρὰν ἀποκαλούντων. Τὰ δυνάμενα σε σοφίσαι εἰς σωτηρίαν διὰ πιο στεως τῆς ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ. Οὐχ ὥσπερ ἡ ἔξω γνῶσις σοφίζει τὸν ἄνθρωπον εἰς ἀπάτην καὶ σου φίσματα καὶ λογομαχίας, ἐξ ὧν ἀπώλεια ψυχῆς, οὕτω καὶ ἡ θεία γνώσις, ἀλλ᾽ αὐτὴ σοφίζει εἰς σω τηρίαν. Ποίαν; Οὐ τὴν δι᾽ ἔργων, οὐ τὴν διὰ λόγων, ἀλλὰ τὴν διὰ πίστεως Ἰησοῦ Χριστοῦ. Οδηγοῦσι γὰρ αἱ ἅγιαι Γραφαὶ τὸν ἄνθρωπον εἰς τὸ πιστεῦσαι Χριστῷ, σωτηρίαν αὐτῷ περιποιοῦντι, Variæ lectiones.

EXPOSITIO IN EPIST. II AD TIMOTH. - CAP. IV. Πάσα γραφὴ θεόπνευστος καὶ ὠφέλιμος. Πολ- Λ λοὺς εἰρηκὼς παραμυθίας τρόπους, νῦν καὶ τὴν μετ γίστην ἐπάγει, τὴν ἐκ τῆς ἀναγνώσεως τῶν Γραφῶν. Μέλλει γὰρ λυπηρόν τι αὐτῷ ἀγγέλλειν, ὅτι τελειοῦται. Ινα οὖν μὴ καταπέσῃ, ὡς στερεούμενος τοῦ αὐτὸν συνιστῶντος, Εχεις, φησί, τὰς Γραφάς ἀντ᾿ ἐμοῦ δυναμένας ὠφελεῖν σε. Ζητοῦσι δέ τινες πῶς εἶπε, Πᾶσα γραφὴ θεόπνευστος. Αρα ούν καὶ αἱ τῶν Ἑλλήνων γραφαὶ θεόπνευστοι; Καὶ βιαζόμενοί τινες στίζουσιν εἰς τὸ, θεόπνευστος, και φασιν, ὅτι πᾶσα γραφή, ἥτις ἐστὶ θεόπνευστος, ἐκείνη καὶ ὠφέλιμος. Ἔδει δὲ αὐτοὺς συνιδεῖν, ὅτι εἰπὼν ἀνωτέρω, Τὰ ἱερὰ Γράμματα οἶδας, λέγει νῦν, ὅτι πᾶσα γραφή. Ποία; Περὶ ἧς διελέγετο, περὶ ἧς εἶπεν, ὅτι ἱερά. Πάσα οὖν ἡ τοιαύτη, θεό πνευστος καὶ ὠφέλιμος, πρὸς πάντα & ἑξῆς ἐπιφέρει. Πρὸς διδασκαλίαν. Ὠφελεί, φησί, διδάσκουσα ἡμᾶς, εἴ τι δεῖ μαθεῖν. Οὐδὲν γάρ ἐστιν, δ μὴ διὰ τῆς θείας Γραφῆς δύναται λυθῆναι. Πρὸς ἔλεγχον. Εἰ ἐλέγξαι δεῖ τὰ ψευδῆ, καὶ ταῦτα ἐκεῖθεν. Πρὸς ἐπανόρθωσιν, πρὸς παιδείαν τὴν ἐν δια καιοσύνῃ. Είπερ δεῖ, φησὶν, ἐπαγορθωθῆναι καὶ παιδευθῆναι, τουτέστι, σωφρονισθῆναι πρὸς δικαιοσύνην, τουτέστι πρὸς τὰ δίκαια πράττειν, καὶ τοῦτο ἐκ τῶν Γραφῶν σοι περίεστιν. Ινα ἄρτιος ᾖ ὁ τοῦ Θεοῦ ἄνθρωπος. Η επανόρθωσις, φησί, γίνεται ἐκ τῶν Γραφών, ἵνα μηδὲν " τῶν καλῶν λείπῃ τῷ κατὰ Θεὸν ἀνθρώπῳ. Ὥστε καὶ σὺ ἐὰν βούλῃ ἄρτιος εἶναι, τουτέστι, τέλειος καὶ ὑγιὴς, καὶ ἀεὶ ἴσος, οὔτε τοῖς λυπηροῖς συστελλόμενος οὔτε τοῖς χρηστοῖς φυσώμενος, τοῦτο γὰρ ἀνισότητος οι γνώμης, ταύτας έχε συμβούλους ἀντ᾿ ἐμοῦ. Εἰ δὲ Τιμοθέῳ τῷ Πνεύματος πλήρει ἔγραψε περὶ ἀναγνώσεως, πόσῳ μᾶλλον ἡμῖν; "Ορα δὲ, ὅτι χωρὶς τῶν Γραφῶν οὐκ ἔστιν ἄρτιον γενέσθαι. Πρὸς πᾶν ἔργον ἀγαθὸν ἀπηρτισμένος. Ούχ ἁπλῶς μετέχων ἀγαθῶν πράξεων, ἀλλ' ἀπηρτισμένος, τουτέστι τετελειωμένος· οὐ πρὸς τόδε μέν, τάδε ού, ἀλλὰ πρὸς πᾶν. Διαμαρτύρομαι οὖν ἐγὼ ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ καὶ Κυρίου Ἰησοῦ Χριστοῦ, τοῦ μέλλοντος κρῖναι ζῶντας καὶ νεκρούς. Ἐφόβησε μὲν τὸν Τιμόθεον καὶ ἄλλοτε εἰπών· Παραγγέλλω σοι ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ. τοῦ [ζῶντος καὶ] ζωοποιοῦντος τὰ πάντα· νυνὶ δὲ φοβερώτερον ποιεῖ τὸν λόγον, τῆς κρίσεως ἐκείνης ἀναμνήσας. Ἐκεῖνον γὰρ, φησί, τὸν μέλλοντα εὐθύνας ἀπαιτεῖν, μάρτυρα ποιοῦμαι, ὅτι οὐδὲ τοῦτο ἔκρυψα ἀπὸ σοῦ. Ζῶντας δὲ καὶ νεκρούς, ἢ ἁμαρ τωλοὺς λέγει καὶ δικαίους, ἢ τοὺς ἤδη ἀπελθόντας 8] Tim. νι, 13. δὲ ἐν ἰσότητι 0. VERS. 16. Omnis scriptura divinitus inspirara et utilis. Cum non paucos consolationis modos dixisset, maximam jam nunc profert, quæ est ex lectione Scripturarum. Denuntiaturus est enim ei triste quiddam, nimirum quod instet sibi vite terminus. Ne igitur despondeat animum, veluti confirmatore suo orbalus, Habes, inquit, scriptu ras, quæ mei loco te juvare possunt. Quærunt autem aliqui quomodo dixerit: Omnis scriptura divinitus inspirata: nunquid igitur et Græcorum scripturæ divinitus sunt inspiratæ? Ac ita quidem pressi distinctionem ponunt ad istud, divinitus inspirata, dicentes: Omnis Scriptura, quæ est divinitus inspirata, illa est etiam utilis. Oportebat autem eos novisse quod cum supra dixerit: Sacras Lilleras nosti, nunc uit: Omnis scriptura: qualis? De qua disserebat, ac de qua dixit quod sacra est. Omais igitur hujusmodi divinitus inspirata est, et utilis ad omnia quæ deinceps recenset. Ad docendum. Prodest, iuquit, doeens uos, εἰ quid sit discendum. Nihil enim est quod per Scripturam sacram dilui non possit. Ad arguendum. Si falsa sint arguenda, inde eliam Geri potest. Ad corrigendum, ad erudiendum in justitia. Si quid sit, inquit, corrigendum, si instituendus quisquam, hoc est, erudiendus ad justitiam, hoc est, ut justa transigat, hoc etiam e Scripturis tibi præsto erit. VERS. 17. Ut sit perfectus homo Dei. Correctio, inquit, Gt ex Scripturis, ut nibil bonorum desit homini Dei. Quocirea si tu quaque velis perfectus esse, hoc est consummatus et sanos, et semper idem, neque in tristibus contractus, neque in sccundis inflatus, quod evenire solet iis qui instabili mente fluctuant, has babe consultrices mei vice. Quod si Timotheo Spiritus sancti pleno scripsit de lectione, quanto potius hoc nobis præcipit? Observa aulem quod sine Scripturis quisquam non possit esse perfectus.. Ad omne opus bonum consummatus. Non simpliciter bonorum operum particeps, sed consumnnatus, hoc est perfectus: non ad hoc quidem, ad isthuc vero non item, sed ad omne. CAPUT IV. VERS. 1. Testificor igitur ego coram Deo et Domino Jesu Christo, qui judicaturus est vivos et mortuos. Perterrefecit Timotheum cum alibi dixisset: Præcipio tibi coram Deo, qui vivifical omnia "; nunc autem horribiliorem facit 613 sermonem, judicii illius mentione facta. Illum enim, inquit, qui pœnas exacturus est, testem facio, quod neque hoc te celaverim. Viventes autem et mortuos, vel peccatores dicit et justos, vel qui jam abierunt ex hoc sæculo, et qui tum relinquendi sunt viventes: Variæ lectiones.

quidam autem et animas et corpora intellexe-A καὶ τοὺς τότε καταλειφθησομένους ζῶντας Τινὲς δὲ καὶ ψυχὰς καὶ σώματα ενόησαν. runt. Per adventum suum et regnum suum. Quando judicaturus est? In apparitione sua, quæ erit cu gloria et regno. Non enim tum adeo vilis et contemptus adveniet, uti prius. VERS. 2. Prædica verbum. Quid est quod obtestor? Prædica verbum, ne cohibeas donum quod in te est. Terrore concutiamur qui non prædicamus. Insta opportune, importune. Veluti cum immoratione et instantia loquere, non semel, sed semper. Non sit tibi statum tempus, sed et opportune, hoc est, cum in pace et timore vacuus fueris, et cum in Ecclesia: sed importune etiam, hoc est, cum in periculis fueris, et extra Ecclesiam, loquere et prædica. Opportunum enim et importunum juxta vulgi opinionem dixit: arbitrantur enim opportunitatem, quietem et laxationen: importunitatem vero, tempus periculosum. Ac rursus opportunitatem doetrinæ vocat, in Ecclesia esse: importunitatem veio, extra lianc esse. Vel aliter, ne exspectes tempus lapsus verum etiam priusquam impingat, doce. Argue. Cum videris istud feri debere, hoc est, cum videris peccantem vel peccaturum, non reformida. Increpa. Postquam argueris atque demonstraveris eum deliquisse, tum increpa: id est, poenan et supplicium impone. Consolare. Increpatio similis videtur sectioni, consolatio vero pharmaco suavi. Consolationis ergo pharmacum appone, ne sola sectio dolores vehementiores faciens, in desperationem præcipitet. pœIn omni longanimitate ac doctrina. Hoc prædictis omnibus conjunge. Arguere enim in omni longanim mitate oportet, ut non omnibus simpliciter credamus: et docentes, ut doceatur quomodo is peccaverit, et quodnam sit peccatum. Sic decet etiam iucrepare in longanimitate, nec tanquam hosti pem nam irrogare aut infligere, sed velut filio institutionem dare. Et in doctrina, hoc est, docere eum quodnam sit lucrum mulctæ. Consolatio autem maxime opus babet et longanimitate et doctrina. Nec in vulgari longanimitate, sed in omni, hoc est, quæ omnibus modis demonstratur, operibus nimirum, verbis atque habitu Vers. 3. Erit enim tempus, quando sanam doctrinam 614 non sustinebunt. Priusquam ergo labefartentur, anteverte cos. Propterea et supra dixit, opportune, importune, tantisper dum obtemperent, omnia age. Sed ad sua desideria coacervabunt sibi doctores. Temerariam doctorum turbam per verbum, Conervabunt, significavit, et propterea quod a vulgo d.ligantur, quod nihil pro ratione facit, sed eos Κατὰ τὴν ἐπιφάνειαν αὐτοῦ, καὶ τὴν βασιλείαν αὑτοῦ. Πότε κρίνειν μέλλοντος; Ἐν τῇ ἐπιφανεία αὐτοῦ, τῇ μετὰ δόξης καὶ βασιλείας γενησομένῃ. Οὐχ οὕτω γὰρ ἤξει εὐτελῆς ὡς πρότερον. Κήρυξον τὸν λόγον. Τί ἐστιν ὁ διαμαρτύρομαι; Κήρυξον τὸν λόγον, μὴ συνέξῃς τὸ χάρισμα. Φοβηθῶμεν οἱ μὴ κηρύσσοντες. Επίστηθι εὐκαίρως, ακαίρως. Οἷον μετὰ ἐπιμονῆς 8 καὶ ἐπιστασίας λάλησον, μὴ ἅπαξ, ἀλλ' ἀεί. Μὴ ἔστω σοι καιρὸς ώρισμένος, ἀλλὰ καὶ εὐκαίρως, τουτέστιν, ἐν εἰρήνῃ, ἐν ἀδείᾳ, καὶ ἐπ' Ἐκκλησίας 80 ων· ἀλλὰ καὶ ἀκαίρως, τουτέστιν, ἐν κινδύνοις ὤν, καὶ ἔξω τῆς Ἐκκλησίας, λάλει καὶ κήρυττε. Τὸ εὔκαιρον γὰρ καὶ τὸ ἄκαιρον, πρὸς τὴν ὑπόληψιν τῶν πολλῶν εἶπεν· οἴονται γὰρ εὐ καιρίαν μὲν τὴν ἄνεσιν, ἀκαιρίαν δὲ τὸν κινδυνώδη καιρόν. Καὶ αὖ καιρὸν διδασκαλίας τὸ ἐν Ἐκκλησία εἶναι· ἀκαιρίαν δὲ τὸ ἔξω ταύτης. Η καὶ ἄλλως - Μη ἀναμείνῃς τὸν καιρὸν τοῦ πτώματος ε, ἀλλὰ καὶ πρὶν ἢ πέσοι 80, δίδαξον. Ελεγξον. Οταν ὁρᾷς ὅτι δεῖ ποιῆσαι τοῦτο, τουτέστιν, ὅταν εὕρῃς ἁμαρτόντα, ἢ μέλλοντα ἁμαρ τεῖν, μὴ ὑποσταλής. Ἐπιτίμησον. Μεθ' ὁ ἐλέγξεις καὶ ἀποδείξεις αὐτ τὴν ἁμαρτόντα, τότε ἐπιτίμησον· τουτέστι, τὸ πρόσω τιμον καὶ τὴν τιμωρίαν ἐπίθες. Παρακάλεσον. Ἡ ἐπιτίμησις τομῇ ἔοικεν· ἡ παράκλησις, φαρμάκω ἱλαρῷ. Επίθες οὖν τὸ φάρμακον τῆς παρακλήσεως, ἵνα μὴ ἡ τομὴ μόνη τὰς ἀλγηδόνας σφοδροτέρας ποιοῦσα, εἰς ἀπόγνωσιν ρίπτῃ. Εν πάσῃ μακροθυμίᾳ καὶ διδαχῇ. Τοῦτο πᾶσι τοῖς προῤῥηθεῖσι σύνταξον. Καὶ ἐλέγχειν γὰρ ἐν πάσῃ μακροθυμίᾳ δεῖ, ὥστε μὴ πᾶσιν ἁπλῶς πιο στεύειν· καὶ ἐν διδαχῇ, διδάσκοντας όπως ἥμαρτε, καὶ τίς ἡ ἁμαρτία· καὶ ἐπιτιμᾷν ὡσαύτω; ἐν μακροθυμίᾳ, μὴ ὡς ἐχθρῷ ποινὴν ἐπιτιθέντας, ἀλλ᾽, ὡς τέκνῳ, παιδείαν. Καὶ ἐν διδαχῇ, τουτέστι, διδάσκοντας αὐτὸν τὸ κέρδος τοῦ ἐπιτιμίου. Ἡ δὲ παράκλη σις καὶ μάλιστα χρήζει και μακροθυμίας " καὶ δια δαχῆς. Οὐκ ἐν τῇ τυχούσῃ δὲ μακροθυμίᾳ, ἀλλ' ἐν πάσῃ, τουτέστι, τῇ παντοιοτρόπως δεικνυμένῃ, καὶ δι' ἔργων, καὶ διὰ λόγων, καὶ διὰ σχημάτων. Εσται γὰρ καιρὸς, ὅτε τῆς ὑγιαινούσης διδα σκαλίας οὐκ ἀνέξονται. Ωστε πρὶν ἢ ἐκτραχηλισθῆναι αὐτοὺς προκατάλαβε. Διὰ τοῦτο καὶ ἀνωτέρω εἶπεν, εὐκαίρως, ἀκαίρως, ἕως ὅτι ἔχεις πειθο μένους, πάντα πράττε. Ἀλλὰ κατὰ τὰς ἰδίας ἐπιθυμίας, ἑαυτοῖς ἐπισως ρεύσουσι διδασκάλους. Τὸ ἀδιάκριτον πλῆθος τῶν διδασκάλων διὰ τοῦ ἐπισωρεύσουσιν, ἐδήλωσε, καὶ διὰ τοῦ ὑπὸ τῶν λαῶν χειροτονεῖσθαι, οὐδὲν Varia lectiones. κι ἐπιστολῆς ο. 36 ἐκκλησιῶν ο. Οι πταίσματος 0. πταίσῃ Ο. 30 μετά μακροθυ 0.

EXPOSITIO IN EPIST. II AD TIMOTH. CAP. IV. κατά λόγον ποιούντων, ἀλλὰ τοὺς συντρέχοντας ταῖς eligit qui cupiditatibus ipsius consentiant, ac quæ ἑαυτῶν ἐπιθυμίαις, καὶ τὰ πρὸς ἡδονὴν αὐτοῖς καὶ ad voluptatem ejus pertinent, tum dicant, tum λέγοντας, καὶ ποιοῦντας, τούτους χειροτονούντων. agant. Ανηθόμενοι τὴν ἀκοήν. Τουτέστι, τερπόμενοι τὴν ἀκοὴν, καὶ γαργαλιζόμενοι, καὶ ἀεὶ ἐπιθυμοῦντες τὰ πρὸς χάριν ἀκούειν. Καὶ ἀπὸ μὲν τῆς ἀληθείας τὴν ἀκοὴν ἀποστρέψουσιν· ἐπὶ δὲ τοὺς μύθους ἐκτραπήσονται. Ορᾷς ὅτι οὐχ ὡς ἀγνοοῦντες σφάλλονται, ἀλλ' ἐκόν τες; Αποστρέψουσι γὰρ τὴν ἀκοὴν, φησί, καὶ ἐκτραπήσονται. Ὥστε ἑκούσιον τὸ κακόν. Ταῦτα δὲ λέγει, οὐχ ἵνα εἰς ἀθυμίαν ἐμβάλλῃ τὸν μαθητὴν, ἀλλ᾽ ἵνα πείσῃ, τῷ μὲν παρόντι τῆς ἀδείας καιρῷ εἰς δέον κεχρῆσθαι· ὅταν δὲ ἐκβῇ, γενναίως φέρειν· ὥσπερ καὶ ὁ Χριστὸς ἔλεγε· Παραδώσουσιν ὑμᾶς καὶ μαστιγώσουσι. Καὶ ὁ αὐτὸς οὗτος· Μετὰ τὴν ἀφιξίν μου εἰσελεύσονται λύκοι βαρεῖς. Σὺ δὲ νῆρε ἐν πᾶσι, κακοπάθησον. Ορᾷς ὅτι διὰ τὸ νήφειν ταῦτα προλέγει; ὡσανεὶ ἔλεγε, Πρὶν ἢ τὴν λύμην ἐκείνην ἐπελθεῖν, ἕως οὗ πάρεισιν οἱ λύκοι, κακοπάθησον, καὶ ἑκουσίως καὶ ἀκουσίως, ἵνα ἐν ἀσφαλεῖ τὰ πρόβατα 40 καταστήσῃς. Εργον εὐαγγελιστοῦ ". "Αρα τοῦτο τὸ ἔργον τοῦ εὐαγγελιστοῦ τὸ κακοπαθεῖν, καὶ παρ' ἑαυτοῦ, καὶ παρὰ τῶν ἔξωθεν. Την διακονίαν σου πληροφόρησον. Τουτέστι, πλήρωσον. Ωστε τότε ή διακονία πληροῦται. ὅταν τις κακοπαθῇ. Ἐγὼ γὰρ ἤδη σπένδομαι, καὶ ὁ καιρὸς τῆς ἐμῆς ἀναλύσεως ἐφέστηκεν. Οὐκ εἶπε, θύομαι, ἀλλὰ τὸ πλέον. Τῆς μὲν γὰρ θυσίας οὐ τὸ πᾶν ἀναφέρεται τῷ Θεῷ, τῆς δὲ σπονδῆς τὸ ὅλον. Τὸν ἀγῶνα τὸν καλὸν ἠγώνισμαι. Τίνος ένεκα Παῦλος νῦν ταῦτα μεγαληγορεί; Οὐ μεγαληγορεί, ἀλλὰ παραμυθεῖται τὸν μαθητὴν, ὡς ἂν μὴ ἀλγῇ ὑπὲρ αὐτοῦ, ἅτε καλῆς ἐπιτυχόντος τελευτῆς, καὶ πρὸς στεφάνους ἀπιόντος. Ωσπερανεί πατὴρ ἀποθνήσκων, παραμυθούμενος τὸ παιδίον παρακαθήμε νῦν καὶ κλαῖον, λέγῃ· Τέκνον, μὴ κλαῖς, ἐζήσαμεν καλῶς, τρόπαια ἐστήσαμεν, μεγάλας ἡμῖν οἶδεν ὁ βασιλεὺς τὰς χάριτας, ἔχεις καὶ σὺ θαυμάζεσθαι ἐπὶ τῶν ἡμῖν πεπραγμένων. Δῆλον γὰρ ὅτι ταῦτα λέγει ὁ πατὴρ, ἀνιστὰς τὸν παῖδα τοῖς ἐγκωμίοις πρὸς τὸ κούφως φέρειν τὸν χωρισμόν. Οὕτω καὶ Παῦλος ἐνταῦθα παραμυθείται Τιμόθεον, ώσανεί διαθήκην συντιθεὶς τὴν ἐπιστολήν. Τὸν ἀγῶνα τὸν καλὸν ἡγώνισμαι· οὐκοῦν καὶ σὺ αὐτοῦ ἐπιλαβοῦ. Ενθα οὖν ἄλυσις, ἔνθα δεσμά, ὦ Παῦλε, οὗτος ἀγὼν καλός; Ναί, δι' αὐτὸ τοῦτο, ὑπὲρ γὰρ Χριστοῦ γίνεται ταῦτα. Ἐν τοῖς ἔξω ἀγῶσι πολλὰς ἡμέρας που νοῦσιν ἐε οἱ ἄνθρωποι, καὶ ἐν ὥρᾳ μιᾷ τὸν στέφανον λαμβάνουσιν· ἐνταῦθα δὲ διαπαντὸς ἡ λαμπρότης Matth. x, 17. ss Act. XXIII, 29. Prurientes auribus. Hoc est, oblectati auribus, ac titilati, semper concupiscentes audire quæ placeant. VERS. 4. Et a veritate quidem auditum avertent; ad fabulas autem convertentur. Animadvertis quod non ex ignorantia errent, sed suapte sponte? Avertent enim aures, inquit, et convertentur. Malum itaque voluntarium est. Hæc autem dicit, non ut in mœrorem conjiciat discipulum, sed ut persuadeat ei, ut præcenti tempore, quod formidine vacat, utatur quemadmodum convenit: quando autem contigerit, ut generose ferat: quemadmodum Christus dixit: Tradent vos et flagellabunt *a: et ipse Paulus: Post abitum meum inirabunt lupi graves se VERS. 5. Tu autem vigila in omnibus, malum sustine. Viden' quod propterea ut vigilaret, Læc prædixerit? perinde ac si dicat, Priusquam adveniat vastatio illa, quandiu non adsunt lupi, sustine afflictiones, cum voluntarias, tum violentas, ut in tuto oves colloces. Opus fac evangelistæ. Proinde opus evangelistæ est malum sustinere, tum a seipso, tum ab aliis qui foris sunt. Ministerium tuum imple. Id est, comple. Tum itaque ministerium completur, cum aliquis malum sustinet. VERS. 6. Ego enim jam delibor, ac tempus resolutionis meæ instat. Non dixit, sacrificor, sed quod majus est. Non enim tota victima Deo offertur, libamen vero totum. VERS. 7. Bonun certamen certari. Cur jam Paulus istis gloriatur? Non gloriatur, verum discipulum suum consolatur, ne doleat super ipso, quippe qui finem jam bonum assecutus sit, et ad coronas abeat. Quemadmodum si pater moribundus consoletur filium assidentem sibi, atque plorantem, et dicat: Fili mi, plorare noli, bene viximus, tropæa ereximus, rex noster magnas agit nobis gratias, poteris etiam tu admirationi esse et laudari ob res a nobis gestas. Est enim planum quod hæc dicat pater, gnatum suum laudibus excitans ad discessum suum leviter ferendum. Consimilem 615 ad rationem Paulus hic Timotheum consolatur, hanc veluti testamentum condens Epistolam. Certamen, inquit, bonum certavi: proinde tu etiam, Timothee, idem apprehende. Atqui ubi calena, ubi vincula, bonumne id certamen est, ο Paule? Na, inquit, propter hoc ipsum: propter Christum enim hæc funt. In certaminibus externis multos dies homines laborant, et in una hora coronam acciVaria lectiones. Η πράγματα 0. σε ἔργον ποίησον εὐαγγελιστοῦ m. 43 ποιοῦσι·

ἐστι τερπνὸς καὶ εὐπρεπής. piunt: hic autem in perpetuum splendor apud cer- Λ τοῖς ἀγωνιζομένοις. Διὰ τοῦτο καλὸς ὁ ἀγών, τουτ tantes perdurabit. Eapropter bonum est certamen, hoc est, delectabile atque decoruin. Cursum consummavi. Ab Jerusalem enim et circuitu ejus usque ad Illyricum implevit Evangelium: usque adeo currebat, innumera dissecans impedimenta, mortes, insidias, calamitates, quasi igncas alas haberet. Fidem servavi. Haud pauca enim erant quæ hanc deprædari tentabant, minæ, mortes, suavium rerum promissiones: verum ipse omnibus restitit, sobrius, semperque vigilans, ac furem observans. Τὸν δρόμον τετέλεκα. ᾿Απὸ Ἱερουσαλὴμ γὰρ και κύκλῳ μέχρι τοῦ Ἰλλυρικοῦ πεπλήρωκε τὸ Εὐαγγέ λιον, οὕτως ἔτρεχε μυρία διακόπτων κωλύματα, θανάτους, ἐπιβουλάς, συμφοράς, ώσανεί πτερὰ ἔχων ἀπὸ πυρός. Τὴν πίστιν τετήρηκα. Πολλὰ γὰρ ἦν τὰ συλῆ σαι 48 ταύτην ἐπιχειροῦντα, ἀπειλα, θάνατοι, ὑπου σχέσεις ἡδέων· ἀλλ' αὐτὸς πρὸς ἅπαντα ἀνέστη, νήφων καὶ ἐγρηγορὼς ἀεὶ, καὶ τὸν κλέπτην επιτηρών. Λοιπὸν ἀπόκειταί μοι ὁ τῆς δικαιοσύνης στέ φανος. Ικανὰ μὲν καὶ τὰ ῥηθέντα πρὸς παραμυ θέαν· ὧδε καὶ τὰ ἔπαθλα προστίθησιν, ἵνα ἐπὶ πλέον VERS. 8. In reliquo mihi reposita est corona justitiæ. Sufficiebant sane quæ dixerat ad consolationem: atqui præmia etiam hic apponit, quo eum magis excitet. Non euim dolere oportet, inquit, διαναστήσῃ. Οὐ γὰρ ἀλγεῖν χρή, φησίν, ὅτι ἄπειμι quod abeam coronam accepturus. Justitiam autem hic rursus omnem virtutem appellat. Quam red let mihi Dominus in illa die, justus judex, Non dixit, dabit, sed, reddet, veluti debitum quod" dam: justus enim cum sit, omnino laboribus mer cedem definiet. Debitum itaque est corona, propter judicis justitiam. στεφανωθησόμενος. Δικαιοσύνην δὲ τὴν καθόλου ἀρε τὴν κἀνταῦθά φησιν. *Ον ἀποδώσει μοι ὁ Κύριος ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ, ὁ δίκαιος κριτής. Οὐκ εἶπε, Δώσει, ἀλλ', ἀποδώσει, ὡσανεί τινα ὀφειλὴν καὶ χρέος· δίκαιος γὰρ ὧν, πάν τως τοῖς πόνοις τὴν ἀντιμισθίαν ὁρίσει. Ωστε ὀφειλή ὁ στέφανος, διὰ τὸ δίκαιον τοῦ κριτον. Οὐ μόνον δὲ ἐμοὶ, ἀλλὰ καὶ πᾶσι τοῖς ἠγαπηκόσι τὴν ἐπιφάνειαν αὐτοῦ. Ἐνταῦθα καὶ αὐτὴν διανίστησι τὸν Τιμόθεον. Εἰ γὰρ πᾶσι, πολλῷ μᾶλ λον σοί. Τί; δὲ ἀγαπᾷ τὴν ἐπιφάνειαν αὐτοῦ; Ο πράττων άξια ταύτης· ὡς ὄγε μὴ πράττων, οὐκ ἔοικε ταύτην ἀγαπᾶν, ἀλλὰ καὶ ἀπεύχεσθαι αὐτὴν, ἵνα μὴ τὰ ἄξια τῶν ἔργων ἀπολάβῃ. Επιφάνεια δὲ λέγεται, διὰ τὸ ἐπάνω φαίνεσθαι, καὶ ἄνωθεν ἀνατέλο λειν. Πρὸ δὲ τῆς καθολικῆς ἐπιφανείας ἔστι καὶ ἑτέρα, καθ᾽ ἣν ἐμφανίζει αὐτὸς ἑαυτὸν τοῖς ἀξίοις, οὐχὶ τῷ κόσμῳ. Καὶ αὖθις· Εγώ, φησί, καὶ ὁ Πα τὴρ ἐλευσόμεθα, καὶ μονὴν παρ' αὐτῷ ποιήσομεν. Non solum autem mihi, verum etiam omnibus diligentibus adventum ipsius. Hic Timotheum ipsum rursus excitat: si enim omnibus, multo magis tibi. Quis autem diligit ejus adventum? Qui digna eo facit; adeo ut is qui non facit, non videtur diligere apparitionem adventumque ejus, imo deprecari etiam ipsum, ne digna factis accipit. Επιφάνεια, autem dicitur, eo quod a superuis appareat, ac e supernis oriatur. Ante universalem autem apparitionem ejus, altera quædam est, secundum quam ipse seipsum diguis exhibet, sed non mundo. Ει rursus: Ego, inquit, et Pater veniemus, et mansionem apud eum faciemus s. VERS. 9. Festina ad me venire cito. Cur aut sese Timotheum vocat, maxime cum Ecclesia Ephesina ei esset concredita cum tota illa gente? Quia vinetus detinebatur, et conclusus erat a Nerone, nec poterat ipse ad eum proficisci, hanc ob rationem Romam illum accersit, volens fortasse multa ei, priusquam mortem oppetat, commendare. Σπούδασον ἐλθεῖν πρὸς μὲ ταχέως. Τί δήποτε πρὸς ἑαυτὸν καλεῖ τὸν Τιμόθεον, καὶ ταῦτα Εκκλησίαν ἐμπεπιστευμένον τὴν τῆς Ἐφέσου, καὶ ἔθνος ὁλόκληρον; Διότι ἐν δεσμοῖς ἦν καὶ συνεκέκλειστο ὑπὸ Νέρωνος, καὶ οὐκ εἶχεν αὐτὸς πρὸς αὐτὸν ἐλθεῖν, διὰ τοῦτο ἐκεῖνον καλεῖ εἰς Ρώμην, ποθῶν πρὸ τῆς τελευτῆς ἴσως αὐτῷ πολλὰ παραθέσθαι. Δημᾶς γάρ με εγκατέλιπεν, ἀγαπήσας τὸν νύν 616 VERS. 10. Demas enim me reliquit, diligens hoc saculum, et abiit Thessalonicam. Non dixit, ut αἰῶνα, καὶ ἐπορεύθη εἰς Θεσσαλονίκην. Οὐ λέte videam priusquam ego moriar, ne mærore eum afficial; verum quia solus sum, nec habeam qui adjuvet me, in Evangelio, festina venire. Quid autem est quod ait: diligens hoc saculum? Hoc est, amans otium, et vitam periculorum expertem ac securam; maluit potius domi suæ in deliciis agere, quam mecum affligi. Hunc autem solum accusal, non eo consilio ut criminetur eum, sed ut nos fulciat, ne in periculis langueamus: simul etiam ut Timotheum ad sese citius pertrahat. • Joan. XIV, 10 συλλαβεῖν ο. “ἐφελκύσασθαι. υ. γει, ἵνα σε ίδω πρὶν ἀποθανεῖν με, ἵνα μὴ λυπήσῃ· ἀλλ' ἐπειδὴ μόνος εἰμὶ, καὶ οὐδένα ἔχω τὸν συν αντιλαμβανόμενόν μοι τοῦ Εὐαγγελίου, σπούδασον ἐλθεῖν. Τί δέ ἐστιν, ἀγαπήσας τὸν νῦν αἰῶνα; Τουτέστι, τῆς ἀνέσεως ἐρασθεὶς, καὶ τοῦ ἀκινδύνου βίου καὶ ἀσφαλούς, εἷλετο μᾶλλον οἴκοι τρυφᾷν, ἢ μετ᾿ ἐμοῦ ταλαιπωρεῖσθαι. Τοῦτον δὲ μόνον διαβάλ λει, οὐκ αὐτὸν διαβάλλειν βουλόμενος, ἀλλ' ἡμᾶς στην ρίξαι, ὥστε μή μαλακίζεσθαι ἐν τοῖς κινδύνοις ἅμα δὲ καὶ τὸν Τιμόθεον μᾶλλον ἐφέλκεσθαι κ βου λόμενος. Varim lectiones.

EXPOSITIO IN EPIST. II AD TIMOTH. CAP. IV. Κρήσκης εἰς Γαλατίαν, Τίτος εἰς Δαλματίαν. Τούτους οὐκέτι διαβάλλει· καὶ γὰρ ὁ Τίτος τῶν σφόδρα θαυμαστῶν ἦν, ὡς καὶ Κρήτην εμπιστευθῆναι. Οὗτοι οὖν οἱ δύο, οὐχ ὡς ἀγαπήσαντες τὸν νῦν αἰῶνα ἀπῆλθον, ἀλλὰ διὰ τὸ κήρυγμα ίσως, ή δι' άλ λην χρείαν. Λουκᾶς ἐστι μόνος μετ᾿ ἐμοῦ. Οὗτος γὰρ ἀδιασπάστως εἶχεν αὐτοῦ, ὁ καὶ τὸ Εὐαγγέλιον γράψας, καὶ τὰς Πράξεις τὰς καθολικάς. Περὶ τούτου φησὶ γράφων· Οὗ ὁ ἔπαινος ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ διὰ πασῶν τῶν Ἐκκλησιῶν. Μάρκον ἀναλαβὼν ἄγε μετὰ σεαυτοῦ· ἔστι γάρ μοι εύχρηστος εἰς διακονίαν. Οὐκ εἰς τὴν ἀνάπαυ σιν λέγει τὴν ἑαυτοῦ, ἀλλ᾽ εἰς τὴν διακονίαν τοῦ Εὐαγγελίου. Καὶ γὰρ ἐν δεσμοῖς ὤν, οὐκ ἔληγε κηρύτ των. Αρα οὖν καὶ τὸν Τιμόθεον, οὐχ ἕνεκεν ἑαυτοῦ ἐκάλει· ἀλλ' ὑπὲρ τοῦ Εὐαγγελίου, ὥστε μηδεμίαν ταραχὴν γενέσθαι τοῖς πιστοῖς κατὰ τὴν αὐτοῦ τε· λευτήν, τῶν αὐτοῦ μαθητῶν πολλῶν παρόντων, καὶ κωλυόντων τὸν θόρυβον, καὶ παραμυθουμένων τοὺς ἀφερήτως φέροντας αὐτοῦ τὴν τελευτήν. Καὶ γὰρ άνδρας αξιολόγους εἰκὸς εἶναι τοὺς πεπιστευκότας ἐπὶ τῆς Ῥώμης. Τυχικὸν δὲ ἀπέστειλα εἰς Εφεσον. Ὥστε μόν νος εγκαταλέλειμμαι, καὶ ἀναγκαία ή σή παρουσία. Τὸν φελίνην, ὃν ἀπέλιπεν ἐν Τρωάδι παρὰ Κάρπῳ, ἐρχόμενος φέρε, καὶ τὰ βιβλία. Ιμάτιόν τι λέγει ἐνταῦθα· ζητεῖ δὲ τοῦτο, ὥστε μὴ δεηθῆναι παρ' ἑτέρων λαβεῖν. Πανταχοῦ γὰρ πολλὴν πρόνοιαν ποιεῖται, τοῦ μὴ δεῖσθα: ἑτέρων. Τινὲς δὲ τὸ γλωσ σόκομόν φασιν, ἔνθα τὰ βιβλία ἔκειντο. Τί δὲ τῶν βιβλίων ἐδεῖτο, μέλλων ἀποδημεῖν πρὸς Θεόν; Ἵνα αὐτὰ τοῖς πιστοῖς παράθηται, ὥστε ἀντ᾿ αὐτοῦ ἔχειν. Μάλιστα τὰς μεμβ͵ ἀνας. Ἴσως αὗται ὠφελιμώτερά τινα περιείχον. Αλέξανδρος ὁ χαλκεὺς πολλά μοι κακὰ ἐνο εδείξατο. Μέμνηται τοῦ πειρασμοῦ τούτου, οὐχ ἵνα ἐκεῖνον διαβάλλῃ, ἀλλ᾽ ἵνα τὸν μαθητὴν πείσῃ γενναίως φέρειν καὶ τοὺς παρά τινων εὐτελῶν καὶ ἀτίμων προσαγομένους πειρασμούς. Πολλοὶ γὰρ ὑπὸ μὲν ἀξιολόγων τινῶν πειραζόμενοι, φέρουσι, παρα μυθίαν ἔχοντες τὴν τῶν πειραζόντων ὑπεροχήν. τὸ δὲ ὑπὸ εὐτελῶν καὶ ἀπεῤῥιμμένων πάσχειν, μεγάλην τὴν 48 ἀνίαν. Διὸ καὶ Παυλός φησι· Πολλά μοι κακὰ ἐνεδείξατο, ἀντὶ τοῦ, Ἔθλιψέ με υπερβαλο λόντως, ἢ καὶ διαφόρως. Καὶ ἄλλως γὰρ οἱ ἄσημοι καὶ ἄτιμοι, ἐλάχιστα τῆς ὑπολήψεως τῶν πολλῶν φροντίζοντες, ἐπειδὰν ἄρξωνταί τινας κακοῦν, οὐδ όλως φείδονται. Αποδῴη αὐτῷ Κύριος κατὰ τὰ ἔργα αὐτοῦ. θάῤῥει, φησίν· οὐκ ἀτιμωρητὶ ταῦτα αὐτῷ προχωρήσει, ἀλλ' ἀποδῴη αὐτῷ Κύριος, ἀντὶ τοῦ, ἀποδώσει· μᾶλλον γὰρ προφητεία ἐστὶν, ἢ ἀρά, 55 11 Cor. viri, 18. μεγάλην ἔχει τὴν m. Crescens in Galatiam, Titus in Dalmatiam. Hos jam non accusat: nam Titus usque adeo admirandus erat, ut Creta insula illi committeretur. Hi due igitur, non veluti diligentes mundum hunc abierunt, sed prædicandi forsan gratia, vel aliam ob necessitalem. VERS. 11. Lucas est solus mecum. Iste enim inseparabiliter illi adhærebat, qui et Evangelium conscripsit Actaque catholica. De hoc scribens Paulus Cujus laus, inquit, est in Evangelio per omnes Ecclesias **. Marcum assume et adduc tecum: est enim mihi utilis ad ministerium. Non ad sui recreationem dicit, verum ad ministerium Evangelii. Etenim in vinculis agens, a prædicatione non desistebat. Timotheum igitur non suiipsius causa vocabat, sed Evangelii, ut nulla perturbatio fidelibus nasceretur obitus sui tempore, multis ejus discipulis præsentibus, prohibentibusque perturbationem, adhortantibusque et consolantibus cos qui ejus obitum ægre ferrent. Etenim versiunile est homines auctoritate magnos fuisse, qui Romæ crediderant. VERS. 12. Tychicum autem nisi Ephesum. Solus itaque relictus sum, atque opus habco presentia VERS. 13. Penulam quam reliqui Troade apud Carpum, veniens tecum affer et libros. Pallium quoddam hic dicit, quod ideo quærit, ne habeat opus ab alio accipere. Ubique enim magnam euram gerit ut non indigeat aliis. Nonnulli vero capsułam hic intelligunt, qua libri repositi erant. Quid autem libris opus habebat, migraturus ad Deum? Ut ipsos fidelibus commendaret, quos suiipsius loco haberent. Maxime membranas. Istæ fortassis utiliora quædam continebant. VERS. 14. Alexander ærarius multa mala mihi ostendit. Meminit tentationis hujus, non ut eum accuset, verum ut discipulo persuadeat magno animo ferre tentationes quæ a vilibus et ingloriis adducebantur. Plerique enim a gravibus 617 viris et magnis tentati, istud ferunt, consolationem habentes ipsam affligentium excellentiam: verum a vilibus et abjectis pati, vehementer angit. Propterea et Paulus dixit: Multa mala mihi ostendit, pro, vehementer afflixit, vel etiam multifariam. Præterca, qui inglorii sunt et obscuri, multitudinis existimationem minimi facientes, si quempiam affligere coeperint, nullo modo parcunt. Reddat ei Dominus secundum opera ejus. Confide, inquit, haud impune hæc ei succedent, sed reddat ei Dominus, pro, reddet. Nam prophetia potius est, quam imprecatio. At vero non tanquam sancti Varia lectiones.

consentiant suppliciis, hoc a divo Paulo dictum est; Οὐχ ὡς τῶν ἁγίων δὲ ταῖς τιμωρίαις ἐπιτρεχόντων, verum quod verbi prædicatio eorum qui ipsi erant impedimento repressione opus habuit, et quod imbecilliores etiam hinc maxime consolarentur. : VERS. 15. Quem et tu devita. Non dixit: Supplicio affice, aut puni (etiamsi licebat per gratiam Spiritus hæc facere), sed devitare, hoc est, declinare et secedere ab eo jubet, ac Deo vindictam relinquere. Valde namque restitit verois nostris. Hoc est, pugnat adversum me, atque Evangelii verbis adversatur. VERS. 16. In prima mea defensione nemo mihi adfuit, sed omnes me dereliquerunt. Rursumn alias tentationes enarrat, quo magis discipulum ad certamen excitet. Primam autem defensionem qualem dicit? Sistebatur primum Neroni, et effugit mortem, adeo ut ab eo etiam tempore prædicaret verDum. Postquam vero pincernam ejus in fide instituisset, insania exæstuans Nero obtruncavit eum. Tristitiam autem indicat quod ail: Omnes me dereliquerunt: perinde quasi dicat, Domestici mei me prodiderunt, omnique consolatione destitutus sum. Quocirca et tu in periculis destitutus me exemplum tibi sume ad consolationem. Non imputetur ipsis. Animadvertis quomodo parcat suis? Atqui rem gravem admiserant familiares atque domestici ejus, adeoque cooperatores, cum deseruerunt eum. Non enim æquale habetur, ab externis contemni et ab amicis. Attamen precatur ne istud imputetur eis, apud Deum videlicet, cum alias peccatum sit ingens, ac dignum quod imputetur. VERS. 17. Dominus autem mihi astitit. Discipulo istud rursus est solatio: ostendit enim quod Deus 1.on sinat eum gravia pericula sustinere, qui ab hominibus derelinquitur. Et confortavit me. Hoc est, fiduciam dedit, nee permisit me succumbere. 618 Ut per me prædicatio impleatur. Observa ingentem cjus humilitatem. Non enim quod dignus sim ejus dono, conforta vit me, inquit, sed ut pradicatio per me impleatur, hoc est, stabiliatur, vel ad finem perveniat et impleatur: quemadmoJun si quis purpuram ac diadema regium gestel, ac propter læc servetur. Et audiant omnes gentes. Hoc est, ut perspicua fiat et verbi gloria, et divinæ providentiæ de me cura. Ac liberabit me ex ore leonis. Hoc est, Neronis. Istum enim leonem appellat, propter imperii ejus robur et invictas vires. Vide autem quam parum a norte abfuerit, cum iu leonis fauces inciderit. VERS. 18. Et liberabit me Dominus ab omni opere τοῦτο εἴρηται παρὰ τοῦ Παύλου, ἀλλ' ὡς τοῦ κηρύγματος δεομένου τῆς τῶν ἐμποδιζόντων αὐτῷ συστο λῆς, ἀλλὰ καὶ τῶν ἀσθενεστέρων ἐκ τούτου παραμυ θουμένων τὰ μέγιστα. Ον καὶ σὺ φυλάσσου. Οὐκ εἶπε, Τιμώρησον, κόλασον (καίτοιγε ἐνῆν διὰ τῆς χάριτος τοῦ Πνεύ ματος ταῦτα ἐργάσασθαι), ἀλλὰ φυλάσσεσθαι, τουτο ἐστιν ἐκκλίνειν, ἀναχωρεῖν ἀπ' αὐτοῦ κελεύει, τῷ Θεῷ παραχωροῦντα της τιμωρίας. Λίαν γὰρ ἀνθέστηκε τοῖς ἡμετέροις λόγοις. Τουτέστι, πολεμεῖ καὶ ἐναντιοῦται τοῖς τοῦ Εὐαγγε λίου 40 λόγοις. Ἐν τῇ πρώτη μου απολογίᾳ οὐδείς μοι συμπαρεγένετο, ἀλλὰ πάντες με ἐγκατέλιπον. Πάλιν ἑτέρους πειρασμούς διηγεῖται, ἵνα μᾶλλον ἀλείψῃ σ τὸν μαθητήν. Πρώτην δὲ ἀπολογίαν ποίαν λέγει; Παρέστη πρότερον τῷ Νέρωνι, καὶ διέφυγε τὸν θά νατον, ὥστε καὶ κηρύσσειν ἔκτοτε· ἐπεὶ δὲ τὸν οἶνοχίον αὐτοῦ κατήχησε, τότε ὑπερζέσας Νέρων τῇ ματ νίᾳ, ἀπέτεμεν αὐτόν. Αθυμίαν δὲ ἐμφαίνει τὸ, Πάντες με έγκατέλιπον· ὡσανεὶ ἔλεγε· Καὶ οἱ οι κετοί μοι προέδωκαν, καὶ πάσης ἐστερήθην παραμυθίας. Ωστε καὶ σὺ ἐν δεινοῖς καταλειφθεὶς ἔχε παραμυθίαν τά κατ' ἐμέ. Μὴ αὐτοῖς λογισθείη. Ορᾶς πῶς φείδεται τῶν οἰκείων; καίτοι ἔργον εἰργάσαντο δεινὸν οἱ οἰκεῖοι οἱ συνεργοί, εγκαταλιπόντες αὐτόν. Οὐ γάρ ἐστιν ίσον παρὰ τῶν ἔξωθεν καταφρονηθῆναι, καὶ παρὰ τῶν οἰκείων. Αλλ' όμως εύχεται μὴ λογισθῆναι αὐτ τοῖς τοῦτο, παρὰ Θεῷ δηλαδή, ἄλλως ἁμάρτημα εν μέγα, καὶ ἄξιον λογίζεσθαι. Αλλ' ὁ Κύριός μοι παρέστη. Τοῦτο 48 πάλιν παραμυθία τῷ μαθητῇ· δείκνυσι γὰρ, ὅτι τὸν παρὰ ἀνθρώπων εγκαταλειπόμενον οὐκ ἀφίησί τι δεινὸν παθεῖν ὁ Θεός. Καὶ ἐνεδυνάμωσέ με. Τουτέστι, παρρησίαν έχαρί σατο, οὐκ ἀφῆκε καταπεσεῖν. Ἵνα δι' ἐμοῦ τὸ κήρυγμα πληροφορηθῇ. "Ορα τὴν πολλὴν αὐτοῦ ταπεινοφροσύνην. Οὐχ ὡς ἄξιον γὰρ, φησί, τυχεῖν τῆς δωρεᾶς ἐνεδυνάμωσέ με, ἀλλ' ἵνα τὸ κήρυγμα δι' ἐμοῦ πληροφορηθῇ, τουτέστι 1 βεβαιωθῇ, ἡ εἰς πέρας ἔλθῃ καὶ πληρωθῇ· ὥσπερ ἂν εἴτις αλουργίδα καὶ διάδημα βαστάζοι, καὶ διὰ ταῦτα σώζοιτο. Καὶ ἀκούσῃ πάντα τὰ ἔθνη. Τουτέστιν, ἵνα κατάδηλος πᾶσι γένηται καὶ τοῦ κηρύγματος ἡ δόξα, καὶ τῆς περὶ ἐμὲ προνοίας ἡ κηδεμονία. Καὶ ἐῤῥύσατό με ἐκ στόματος λέοντος. Τουτο ἐστι τοῦ Νέρωνος. Λέοντα γὰρ τοῦτόν φησι, διὰ τὸ ἰσχυρὸν αὐτοῦ τῆς βασιλείας καὶ ἀκατάπληκτον. Ορα δὲ τῶς παρὰ μικρὸν ἦλθεν ἀποθανεῖν, εἰς αὐτ τὸν τὸν φάρυγγα τοῦ λέοντος ἐμπεσών. Καὶ ῥύσεται με ὁ Κύριος ἀπὸ παντὸς ἔργου Varia lectiones. • κηρύγματος 0. ὀξύνη m. σε ίδου Ο.

EXPOSITIO IN EPIST. II AD TIMOTH. - CAP. IV. πονηρού. Τότε μὲν τοῦ σωματικού με θανάτου ἐξ· malo. Tum quidem a corporali morte me eripuit: ήρπασεν· ἐπεὶ δὲ ἱκανῶς ἐκήρυξα, ἐλπίζω ὅτι φύσε ταί με, οὐκέτι μὲν θανάτου σωματικοῦ, ἤδη γὰρ σπένδομαι, ἀλλὰ παντὸς ἁμαρτήματος, τουτέστιν, οὐκ ἐάσει με μαλακισθῆναι πρὸς τὸν θάνατον, ἀλλὰ δώσει μέχρις αίματος αντικαταστῆναι πρὸς τὴν ἁμαρτίαν, ὅπερ ἐστὶ ῥυσθῆναι τοῦ νοητοῦ λέοντος. Μείζων οὖν αὕτη ἡ σωτηρία, ὅτε δοκεῖ ἐκδεδόσθαι, ἢ ἡ πρότερον, ὅτε ἐξέφυγε. posteaquam vero satis prædicaverim, spero quod liberabit me, non deinceps quidem a morte corpore, jam enim delibor, caterum ab omni peccalo: hoc est, non sinet me labefactari ad more tem, verum dabit mihi ut ad sanguinem usque resistam adversus peccatum, quod est liberari a spirituali leone. Major igitur hæc salus est, quando videtur essę traditus in mortem, quam prior, quando evasit. Καὶ σώσει εἰς τὴν βασιλείαν αὐτοῦ τὴν ἐπου ράγιον. Τουτέστιν, ἐξαρπάσει με πάσης άμπρο τίας, ἐκεῖ δὲ φυλάξει. Τοῦτο γάρ ἐστι σωθῆναι εἰς τὴν βασιλείαν, τὸ ἐνταῦθα δι' αὐτὸν ἀποθανεῖν. Ο μισῶν γὰρ τὴν ψυχὴν αὐτοῦ, εἰς ζωὴν αἰώνιον φυλάξει αὐτήν. Αρα ἡ ὄντως το σωτηρία αὕτη ista vera salus est, quando illic fulgebimus. ἐστὶν, ὅταν ἐκεῖ διαλάμπωμεν. Et salvum faciet in regnum suum cœleste. lloc est, eripiet me ex omni peccato, illic autem custodiet. Hoc enim est servari in regnum, nempe in hot mundo propter cum mori. Nam Qui odit animum suam, in vitam æternam custodiet eam 56. Proinde 'ᾗ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. δε δοξολογία τοῦ Υἱοῦ, ὡς καὶ τοῦ Πατρός· οὗτος γὰρ ὁ Κύριος. οι Ασπασαι Πρίσκιλλαν καὶ 'Ακύλαν. Οὗτοί εἰσιν εἱ τὸν Ἀπολλὼ προσλαβόμενοι καὶ κατηχήσαντες, παρ' οἷς καὶ αὐτὸς Παῦλος κατήχθη ", ὧν συνεχῶς μέμνηται. Προτίθησι δὲ τὴν γυναῖκα, ὡς πιστοτέ σαν καὶ σπουδαιοτέραν· καὶ γὰρ καὶ τὸν Ἀπολλώ αὕτη κατήχησεν· ἢ καὶ ἀδιαφόρως τοῦτο ποιεῖ. Τὸν δὲ ἀσπασμὸν ποιεῖται, ὁμοῦ μὲν παραμυθούμενος, ὁμοῦ δὲ καὶ τιμὴν καὶ ἀγάπην ἐνδεικνύ μένος διὰ τούτου· τὸ δὲ μεῖζον, καὶ πολλῆς μετα αδοὺς χάριτος. Αρκεῖ γὰρ καὶ ἀσπασμὸς μόνος τοῦ Cui gloria in secula sæculorum. Amen. Ecce gloriam perinde Filio tribuit ac Patri: nam ipse est Dominus. VERS. 19. Saluta Priscillam et Aquitam. Ili sunt qui Apollinem assumpserunt iustitueruntque, quorum hospitio et ipse Paulus usus est, quorum subinde meminit. Priori autem loco feminam ponit, ut quæ in fide magis enituerit, et ferventior fuerit: nam et Apollinem ipsa instituerat in fide. Vel sine discrimine hoc facit. Salutationem porro texit, partim ut consolationem præbeat, partim ut honorem et charitatem per istam indicet: ac, quod majus est, multam gratiam per hanc imperμακαρίου καὶ ἁγίου ἐκείνου, πολλῆς ἐμπλῆσαι χά. Ο tiens. Sufficit enim vel sola beati saucliquo illius μετος τὸν προσαγορευόμενον. Καὶ τὸν Ονησιφόρου οίκον. Τουτέστι, τοὺς ἐν τῇ οἰκίᾳ αὐτοῦ. Αὐτὸς γὰρ ἐν Ρώμῃ ἦν, ἐπιμελούμενος Παύλου ἐν δεσμοῖς, ὡς προείρηται. Διὰ δὲ τῆς πρωταγορεύσεως κἀκείνους προθυμοτέρους ποιεί, ὥστε τοιαῦτα μετιέναι. Εραστος ἔμεινεν ἐν Κορίνθῳ· Τρόφιμον δὲ ἀπέλιπον ἐν Μιλήτῳ ἀσθενοῦντα. Ἐπεὶ τούτων εὐκ ἐμνήσθη, νῦν μέμνηται, καὶ δείκνυσιν ἑαυτὸν πάντοθεν μεμονωμένων, ὥστε ἐφέλκεσθαι τὸν Τιμό θεον τάχιον ἐλθεῖν. Τίνος δὲ ἕνεκεν οὐκ ἰάσατο τὸν Τρόφιμον ἀσθενοῦντα; Ότι οὐ πάντα ηδύναντο οἱ ἅγιοι, τοῦ Θεοῦ τοῦτο ποιοῦντος, ἵνα μὴ οἱ ἄνθρωποι αὐτοὺς θεοποιήσωσιν. Οὕτω καὶ Μωσῆς ἰσχνόφωνος p γεγονὼς ἐκ νέου καὶ ὤν, οὐκ ἰάσατο ἑαυτὸν, οὐδὲ εἰς τὴν γῆν τῆς ἐπαγγελίας εἰσῆλθεν, ἵνα μὴ θεὸς να μισθῇ. Οὕτω καὶ αὐτὸς οὗτος ὁ Παῦλος σκόλοπα εἶχεν. Ἡ δὲ Μίλητος τῆς Ἐφέσου ἐγγύς ἐστιν. Αρα οὖν ἢ ὅτε ἀπέπλεεν ἐπὶ τὴν Ἰουδαίαν, ἀφῆκεν αὐτὸν ἐν Μιλήτῳ Παῦλος, ἢ μετὰ τὸ γενέσθαι ἐν Ρώμῃ, πάλιν ἀνῆλθεν εἰς ταῦτα τὰ μέρη, οὐκ ἔχου μεν εἰπεῖν. Σπούδασον πρὸ χειμῶνος ἐλθεῖν. Επειδή πάν- » Joan. x11, 25. salutatio multa gratia implere eum qui salutatur. Et Onesiphori domum. Hoc est, eos qui sunt in adibus ejus. Nam ipse Romae erat, Paulo in vinculis serviens, ut prædictum est. Per salutationem autem hanc ipsos promptiores reddit, ut alia hujusmodi aggrediantur. 619 VERS. 20. Erasias mansit Corinthi: Trophmum autem reliqui infirmâm Mileti. Quia horum nonaum meminit, nunc mentionem illorum facit, ostendens undique sese destitutum, ut attrahat ad se Timotheum, quo celerius veniat. Cujus autem rei gratia non curavit Trophimum ægrotantem? Quia non omnia potuerunt sancti, Deo lioc faciente, me homines ipsos deos faciant. Sic et Moses cum 2 puero gracilis et infirmæ vocis esset, non sanavit semetipsum, neque in terram promissionis ingres sus est, ne deus existimaretur. Ilunc ad modum ille ipse Paulus stimulum habebat. Miletus autem prope Ephesum est. Num igitor quando navigabat in Judæam, reliquerit ipsum Mileti Paulus, vel postquam Romam venisset, rursus in cas terras redierit, affirmare haud possumus. VERS. 21. Festina ante hiemem venire. Quia unVaria lectiones. " • με από πάσης m. σὺ ἄρα ἡ ἀμετάπτωτος, καὶ ὄντως 11. PATROL. GR. CXXV. κατηχηνη 0.

88 σπούδασαν Cique relictus sum, ut videre licet, matura al. τοθεν μεμόνωμαι, ὡς συνορᾶν ἔστι δε, ventum tuum. Non dixit autem, Priusquam morior ἐλθεῖν. Οὐ λέγει δὲ, πρὶν ἢ θανείν με, λυπηρὸν γὰρ rgo: triste namque hoc erat: verum, Ne ab hieme τοῦτο, ἀλλ᾽ ἵνα μὴ κωλυθῇς τῷ χειμῶν, καὶ οὐκ prohibearis, et non videas me videlicet, etiamsi ἴδῃς με δηλονότι, εἰ καὶ μὴ εἴρηται. hoc non sit dictum. Salutat te Cubulus, et Pudens, et Linus. Hunc Linum tradunt nonnulli secundum post Petrum Ecclesiæ Romanæ episcopum fuisse. Et Claudia. Animadvertis quomodo ét Teminæ Servilæ fuerint, et crucifixa mundo? Sexus enim iste virili non est inferior, si velit. Etenim in rebus ad vitam conservandam necessariis plurimum conferunt quippe quæ domus curam susceperint, atque viros a curis liberent quo liberius civilîa negotia tractent. Quinetiam in spiritualibus temperantiam exercere magis possunt quam viri, et sanctificationem et puritatem exhibere, atque jejunium. Denique nihil omnino feminis obstat,quominus virtutem exercere queant, si modo velint. Et fratres omnes. Non porro nominatim horum meminit: sed cum tot essent fideles, illorum duntaxat meminit nominatim, utpote qui magis inclarescebant, quippe quod excesserant jam ex hujus mundi rebus, spirituque ferventiores erant. VERS. 22. Dominus Jesus Christus cum spiritu tuo. Ne doleas, inquit, quod discedam: Dominus euim tecum est. Nec dixit, tecum, sed, cum spiritu tuo. Duplex est auxilium, alterum gratiæ Spiritus, alterum Dei succurrentis ipsi gratia. Quin et aliud indicat, tum nimirum Dominum esse nobiscum, quando Spiritum ejus nobiscum habuerimus, non abigentes ipsum per malitiam. Gratia nobiscum. Amen. Sibi ipse 620 tandem precatur, ut semper sit Deo gratus, gratiamque apud ipsum obtineat. Quemadmodum enim is qui imperatorem cernit, apudque eum gratiam obtinet, nihil triste sentit: hunc ad modum etsi amicis destituamur, et in pericula incidamus, nullius sensum percipiemus, si gratia ista nobis adfuerit atque muniverit. Hoc autem alia ratione contingere non potest, quam si placentia Domino operemur. Sicut enim in ædibus servi illi apud heros suos gratiam inveniunt, qui grata ipsis faciunt: eadem ratione unusquisque nostrum gratiam habebit apud communem Dominam, si quæ illius sunt curet. Sic enim illius providentiam per omnia consequetur. Ipsi gloria in sæcula. Amen. Ασπάζεται σε Εὔβουλος, καὶ Ποίδης, καὶ Αϊνος. Τοῦτον τὸν Λίνον ἱστοροῦσί τινες δεύτερον μετά Πέτρον ἐπίσκοπον τῆς Ῥωμαίων Ἐκκλησίας γεν! σθαι. Καὶ Κλαυδία. Ορᾶς πῶς καὶ γυναῖκες διάπυροι ἦσαν καὶ θερμαὶ, καὶ ἐσταυρωμέναι τῷ κόσμῳ; καὶ γὰρ οὐδὲν ἐλαττοῦτα: τὸ γένος τοῦτο τῶν ἀνδρῶν, ἐὰν θέλῃ. Καὶ ἐν τοῖς βιωτικοῖς γὰρ μεγάλα συμ βάλλονται τῷ βίῳ· ἅτε τὴν οἰκουρίαν ἀναδεδεγμένας, καὶ τοὺς ἄνδρας ἀμερίμνως τὰ πολιτικὰ μεταχειρί ζεσθαι παρασκευάζουσαι. Καὶ ἐν τοῖς πνευματικοῖς δὲ καὶ σωφροσύνην ἀσκῆσαι μᾶλλον δύνανται τῶν ἀνδρῶν, καὶ τὸν ἁγιασμὸν καὶ κοσμιότητα ἐπιδείξασθαι καὶ νηστείαν. Καὶ ὅλως οὐδὲν ἐμπόδιον ταῖς θηλείαις πρὸς ἀρετὴν, ἐὰν βούλοιντο. Καὶ οἱ ἀδελφοὶ πάντες. Οὐκέτι ὀνομαστὶ τούτων ἐμνήσθη· τοσούτων δὲ ὄντων πιστῶν, ἐκείνων με μνηται ονομαστὶ μόνον, ὡς μᾶλλον λαμπόντων, ἅτε καὶ ἐκβεβηκότων ἔξω τῶν κοσμικών πραγμάτων, καὶ θερμοτέρων όντων. Ο Κύριος Ἰησοῦς Χριστός μετὰ τοῦ πνεύματ τός σου. Μὴ ἄλγει, φησίν, ὅτι ἀφίσταμαι· ὁ Κύριος γὰρ μετὰ σοῦ. Καὶ οὐκ εἶπε, μετὰ σοῦ, ἀλλὰ, μετά τοῦ πνεύματός σου. Διπλῆ ἡ βοήθεια, τῆς χάριτος τοῦ Πνεύματος, καὶ τοῦ Θεοῦ βοηθοῦντος αὐτῇ. Καὶ ἄλλως δὲ τοῦτο αινίττεται, ὅτι τότε ἐστὶν ὁ Κύ ριος μεθ᾿ ἡμῶν, ὅτε καὶ τὸ Πνεῦμα μεθ' ἡμῶν ἔχοι μεν, μὴ διώξαντες αὐτὸ διὰ κακίας. " Η χάρις μεθ' ἡμῶν. 'Αμήν. Καὶ ἑαυτῷ λοιπόν ἐπεύχεται, ὥστε ἀεὶ εὐάρεστον * εἶναι τῷ Θεῷ, καὶ χάριν ἔχειν παρ' αὐτῷ. Ὥσπερ γὰρ ὁ τὸν βασιλέα ὁρῶν, καὶ χάριν ἔχων παρ' αὐτῷ, οὐδενὸς αἰσθάνεται λυπηροῦ· οὕτω κἂν τῶν φίλων ἀπολιμπανώμεθα, και δεινοῖς περιπέσωμεν, οὐδενὸς αίσθησιν ληψό μεθα, τῆς χάριτος ἐκείνης συνούσης καὶ τειχιζούσης ἡμᾶς. Τοῦτο δ' οὐκ ἂν ἄλλως γένοιτο, εἰ μὴ διὰ τοῦ ἐργάζεσθαι ἡμᾶς τὰ ἀρεστὰ τῷ Δεσπότῃ. Ωσπερ γὰρ ἐν ταῖς οἰκίαις ἐκεῖνο: τῶν δούλων χάριν εὑρί σκουσι παρὰ τοῖς δεσπόταις, οἱ τὰ ἀρεστὰ αὐτοῖ; ποιοῦντες· οὕτω καὶ ἡμῶν ἕκαστος χάριν ἔξει παρὰ τῷ κοινῷ Δεσπότῃ, ἐὰν τὰ ἐκείνου μεριμνᾷ. Οὕτω γὰρ τῆς ἐκείνου προνοίας διὰ πάντων ἐπιτεύξεται. Αὐτῷ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν. Varia lectiones. ἔνεστι 0. κι αὐτοῦ ο. ο· εὐχαρίστους καὶ εὐαρέστους Ο.

EXPOSITIO IN EPIST. AD TITUM. ΤΗΣ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΠΑΥΛΟΥ ΠΡΟΣ ΤΙΤΟΝ ΕΠΙΣΤΟΛΗΣ THEOPHYLACTI BULGARIA ARCHIEPISCOPI EPISTOLÆ DIVI PAULI AD TITUM EXPOSITIO. Υπόθεσις τῆς πρὸς Τίτον Επιστολῆς. Τῶν Παύλῳ συνύντων δοκιμώτατος ὁ Τίτος ῶν, ἐπίσκοπός τε τῆς Κρήτης μεγάλης οὔσης, δι' αὐτὸ τοῦτο κεχειροτόνητο, καὶ τοσούτων επι σκόπων κρίσιν 15 καὶ χειροτονίαν επετράπη. Καὶ τὰ ἐλλείποντα δὲ ἀναπληρῶσαι, ὡς δοκιμώτα τος 50 πάντως προστάττεται διὰ ταύτης τῆς Ἐπιστολῆς, ἣν γράφει Παῦλος αὐτῷ πρὶν ἢ δεθῇ 39, καὶ ἐν ἀδείᾳ ὢν. Οὐδαμοῦ γὰρ πειρασμῶν ἐνταῦθα μέμνηται. "Οθεν δοκεῖ μοι καὶ πρότερον εἶναι τῆς πρὸς Τιμόθεον· ἐκείνην γὰρ πρὸς τῷ τέλει ὢν ραψε. Συνεχῶς δὲ μνημονεύει ἐνταῦθα τῆς χάριτος, δι' ἧς ἐσώθημεν, ἱκανὴν τοῦτο εἰδὼς παρά τ κλησιν. Ὁ γὰρ ἀναμνησθεὶς τις ὢν πρότερον 58 τίνων ἠξιώθη μετὰ ταῦτα δωρεῶν " καὶ χάριτος, σπουδάσει πάντως μὴ παροργίσαι τὸν εὐεργέτην. Αποτείνεται δὲ καὶ πρὸς Ιουδαίους. Εἰ δὲ ὁλόκληρον τὸ γένος ὑβρίζει, μὴ θαυμάσης. Οὐ γὰρ ὡς ὑβριστής, ἀλλ' ὡς ἐραστὴς τοῦ Θεοῦ καὶ ζηιωτὴς τοῦτο ποιεῖ, ὥσπερ καὶ ὁ Χριστὸς μυρία ἡ λοιδέρει τοῖς Γραμματεῦσιν, οὐχ ὑπὲρ ἑαυτοῦ, ἀλλ᾽ ὅτι τοὺς ἄλλους ἀπώλλυον. Βραχεῖαν δὲ ποιεῖ τὴν Ἐπιστολὴν, ἵνα κἀντεῦθεν τοῦ Τίτου μάθωμεν. Ο τοιοῦτος γὰρ οὐ δεῖται πολλῶν λόγων, ἀλλ᾽ οἷον ὑπομνήσεώς τινος 60. 621 Argumentum Epistolæ ad Titum. Inter omnes qui cum Paulo versati sunt, probutissimus cum esset Titus, episcopus propierea Cretæ, magnæ illius insulæ, electus est, totque episcoporum cum judicium tum ordinatio ei deinandala est. Porro quæ desini, replere ipse, ceu omnino probatissimus, per hanc jubetur Epistolan, quam scripsit ei Paulus priusquam vinctus teneretur, cumque adhuc extra metum consisteret. Nusquam enim tentationum hic meminit. Unde hæc mihi videtur prior esse ea quam ad Timothenm dedit: nam illam scripsit, cum proxime finem esset. Frequenter autem hic gratiæ meminit, qua servati sumus, sufficientem isthanc consolationem esse sciens. Qui enim apud sese repulat quisnam olim 622 fuerit, et quantis sit postea donatus êt donis et gratia, dabit operam omnino ne ad iracundiam provocet benefactorem. Invehitur autèm adversus Judæos. Quod si vero universum genus contumeliose insectatur, ne mireris. Non enim ut contumeliosus, cæterum veluti amore ac zelo Dei percitus, hoc facit: perinde ac Christus innumeris modis Scribis conviciabatur, non suo nomine, sed quia alios perdebant. Brevem autem conscribit Epistolam, ut vel hinc Titi virtutem discamus. Nam hujusmodi vir multis verbis non indiget, sed veluti admonitione quadam. Varia lectiones. σε χρίσις …. 5ο δόκιμος 0. σε δεθῆναι ο. 68 πρώην Ο. 89 σε δωρεάν καὶ χάριτι, και, κατὰ δωρεάν καὶ το τινος. Επιστέλλει δὲ ταύτην τὴν ἐπιστολὴν αὐτῷ ἀπὸ Νικοπόλεως …. Mittit autem hanc episto χαριτι π. lam e Nicopoli.