prube tenendam post suum ex hac vita discessum: el quomodo in monte Thabor Dei vocem Christe Domino attestantem audierit. 3. Predictio de dolosa hæreticorum insurrections, eorum impietate, el futuro supplicio. A. Repetitio de hæreticorum hominum malitia. Ubi eliam 1° quod Christus Dominus in fine hujus sæculi repente venturus sit. 2º Quod idcirco omni ¿virtule ornatos nos esse, opurleal. μετὰ τὴν ἀνάλυσιν αὐτοῦ. Καὶ ὅπως ἐν δρει Θα ὼρ τῆς τοῦ Θεοῦ περὶ τοῦ Χριστοῦ ἐπήκουσε φωνῆς. γ. Πρόῤῥησις ἀπατηλῆς ἐπαναστάσεως αἱρετι κῶν, ἀσεβείας δὲ αὐτῶν καὶ μελλούσης κολά σεως. δ. Επανάληψις περὶ κακίας ἀνθρώπων αἱρετι κῶν. Ἐν ᾧ σ' ότι αιφνιδίως ἥξει ὁ Χριστὸς ἐπὶ συντελείᾳ τοῦδε τοῦ αἰῶνος· β' ὥστε δεῖν εὐτρεπίζεσθαι πάσῃ ἀρετῇ. ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΔΕΥΤΕΡΑ ΑΠΟΣΤΟΛΟΥ ΠΕΤΡΟΥ EPISTOLA SECUNDA SANCTI PETRI APOSTOLI. 384 CAPUT PRIMUM. ‘Vers 1. ‹ Simon Petrus servus et apostelus Jesu Christi iis, qui coæqualem nobiscum sortiti sunt fidem in justitia Dei nostri et Salvatoris Jesu Christi. Nomen Simon» abbreviatio quædam est nominis Simeon: qua ratione ex Metrodorus fit Metras, ex Menadoro Menas, et ex Theodosius Theudas. In ipso vero initio Epistolæ excitat ∙et provocat fidelium animos, ut apostolorum circa prædicationem suidiam semulentur ac æquent. Fas enim non est eos qui æqualem sortiti sunt gratiam, ulli corum inferiores esse, quibus quales declarati sunt. Ubique vero eos excipit pace, quam et Christus -dedit postquam surrexit a mortutis, et cum abiret ad Patrem, clamans: 4 Pax vobis. Et in ecclesiis rogamus, nobis dari ‹ anGelum pacis.» El sacerdos hanc ab allari populo impertit: quoniam illa mater est omnium bonorum. Quapropter discipulis suis præcepit, ut hanc primum darent, quotiescunque domos ingrederenΤΗΡ. Værs. 2. ‹ Gratia vobis et pax adimplestur in cognitione Dei, et Christi Jesu Domini nostri. › Verba sic ordinamla sunt: «Vobis, qui in cognitione Dei, et Christi Jesu æqualem £dem sortiti estis, per justitiam Dei nostri, gratia et pax adimpleatur.» VERS. 3. Quomodo oninia nobis divinæ virtutis suæ, quæ ad vitam et pietatem donata sunt, • Συμεών Πέτρος καὶ ἀπόστολος Ἰησοῦ Χριστοῦ τοῖς ἰσότιμον ἡμῖν λαχοῦσι πίστιν ἐν δικαιοσύ νῃ τοῦ Θεοῦ ἡμῶν καὶ Σωτῆρος Ἰησοῦ Χριστοῦ. Τοῦ «Συμεών, ο τὸ Σίμων ὁποκορισμός ἐστι, ὡς καὶ τοῦ Μητρόδωρος το Μητρᾶς, καὶ τοῦ Μηνόδωρος τὸ Μηνᾶς, καὶ τοῦ Θεοδόσιος τὸ Θευδάς, Εκ προοιμίων δὲ ἀνίστησι τὰ φρονήματα των πιο στευόντων, καὶ τὰς ψυχὰς, εἰς τὴν ἴσην αὐτοὺς ἀ εγείρων πρὸς τὸ κήρυγμα σπουδὴν τοῖς ἀποστόλοις. Οἱ γὰρ ισότιμον χάριν λαχόντες, οὐκ ἂν δίκαιον f. δίκαιοι] ὑστερεῖν τινος τούτων, ὧν ἴσοι πεφή νασι. Πανταχοῦ δὲ τῇ εἰρήνῃ αὐτοὺς περικρατεῖ, Αν καὶ ὁ Χριστὸς παρέσχεν ἀναστὰς ἐκ νεκρῶν, καὶ ἀπιὼν πρὸς τὸν Πατέρα, ο εἰρήνην ὑμῖν ο βοῶν. Καὶ ἐπὶ τῆς Ἐκκλησίας ἡμεῖς τὸν «ἄγγελον τῆς εἰρήνης ο ευχόμεθα δοθῆναι. Καὶ ὁ ἱερεὺς ταύτην παρέχει τῷ λαῷ ἀπὸ τοῦ ἁγίου θυσιαστηρίου, ὅτι αὕτη μήτηρ πάντων τῶν ἀγαθῶν. Διὸ καὶ ὁ Κύριος τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς παρήγγειλε, ταύτην πρώτην παρέχειν εἰς τὰς οἰκίας. • Χάρις ὑμῖν καὶ εἰρήνη πληθυνθείη ἐν ἐπιγνώσει τοῦ Θεοῦ καὶ Ἰησοῦ Χριστοῦ τοῦ Κυρίου ἡμῶν. ο Τὸ ἑξῆς οὕτως· ε Ὑμῖν τοῖς ἐν ἐπιγνώσει τοῦ Θεοῦ καὶ Χριστοῦ Ἰησοῦ τοῦ Κυρίου ἡμῶν ἰσότι μον ἡμῖν πίστιν λαχοῦσι, διὰ τῆς δικαιοσύνης τοῦ Θεοῦ ἡμῶν, χάρι; καὶ εἰρήνη πληθυνθείη.» • Ως πάντα ἡμῖν τῆς θείας δυνάμεως αὐτοῦ τὰ πρὸς ζωὴν καὶ εὐσεβείαν δεδωρημένης, διὰ τῆς ἐπισ per cognitionem ejus, qui vocavit nos propria glo- γνώσεως τοῦ καλέσαντος ἡμᾶς διὰ δόξης καὶ ἀρετῆ; * Luc. κλιν, 56; Joan. xx, 19 ct 16.

EXPOSITIO IN EPIST. II S. PETRI. - CAP. I. δι' ὧν τὰ τίμια καὶ μέγιστα ἡμῖν ἐπαγγέλματα ria et virtute. Per quem maxima et pretios δεδώρηται.» Τὸ ἑξῆς οὕτω Χάρις ὑμῖν καὶ εἰρή γῆ, ὡς πάντα πρὸς ζωὴν καὶ εὐσέβειαν ἐν τῇ ἐπ:- γνώσει τοῦ Θεοῦ καὶ Ἰησοῦ τοῦ Κυρίου ἡμῶν, διὰ τῆς θείας αὐτοῦ δυνάμεως τῆς χάριτος ταύτης ὑμῖν δωρησαμένης εἰς τὴν ἐπίγνωσιν τῆς δόξης καὶ ἀρχτῆς, δι' ὧν τὰ μέγιστα ἐπαγγέλματα εδωρήθη να ἀποφυγόντες τὴν κοσμικὴν φθοράν, τὴν δι' ἐπιθυμίας ἐγγινομένην, γένησθε κοινωνοί θείας φύσεως. "Αλλως· Διὰ μακροῦ μὲν ἀποδέδοται· ἔστι δὲ ἡ διάνοια αὕτη· Ὡς μυρία λαβόντες ἀγαθὰ διὰ τῆς δυνάμεως τοῦ Χριστοῦ, δυνάμεθα καὶ θείας φύσεως γενέσθαι κοινωνοί, καὶ πρὸς ζωὴν καὶ εὐσέβειαν ἀναχθῆναι, ὀφείλομεν πολιτεύεσθαι οὕτως, ὡς ἐπιχορηγεῖν τῇ πίστει τὴν ἀρετὴν, καὶ διὰ τῆς ἀρετῆς εἰς τὴν κατ᾽ εὐσέβειαν προκοπήν, ἕως εἰς τὸ τέλειον τῶν ἀγαθῶν, ὅ ἐστιν ἀγάπη, έλθωμεν. Θείας δὲ κοινωνοί φύσεως γεγόναμεν διὰ τῆς τοῦ Κυρίου καὶ Θεοῦ ἐπιδημίας, ἀπαρχὴν τῆς ἡμετέρας φύσεως ἐν ἑαυτῷ ὑποστήσαντός τε καὶ ἁγιάσαντος τῇ προσλή ψει. Εἰ δὲ ἡ ἀπαρχὴ ἁγία, καὶ τὸ φύραμα. Φθοράν δὲ τὴν ἀπὸ τῆς κοσμικῆς ἐπιθυμίας φησὶν, ὡς ἐκ φθαρτῶν τε καὶ περὶ φθαρτά συγκειμένης. • Ινα διὰ τούτων γένησθε θείας φύσεως κοινωνοί ἀποφυγόντες τῆς ἐν κόσμῳ ἐν ἐπιθυμίᾳ φθορᾶς.» Τὸ ἑξῆς οὕτως· Ινα ἀπαλλαγέντες τῆς ἐν κόσμῳ φθορᾶς, τῆς ἐν ἐπιθυμίᾳ σαρκικῇ τελουμένης, γένοισθε θείας φύσεως κοινωνοί. Τὸ γὰρ, «ἀποφυγέντες, ο ἀντὶ τοῦ, ἀπαλλαγέντες, ἐστίν. • Καὶ αὐτὸ δὲ τοῦτο, σπουδήν παρεισενέγκαντες, ἐπιχορηγήσατε ἐν τῇ πίστει ὑμῶν τὴν ἀρετὴν, ἐν δὲ τῇ ἀρετῇ τὴν γνῶσιν, ἐν δὲ τῇ γνώσει τὴν ἐγκράτ τείαν, ἐν δὲ τῇ ἐγκρατείᾳ τὴν ὑπομονὴν, ἐν δὲ τῇ ὑπομονῇ τὴν εὐσέβειαν, ἐν δὲ τῇ εὐσεβείς τὴν φιλαδελφίαν, ἐν δὲ τῇ φιλαδελφία τὴν ἀγάπην.» Βαθμοὺς τῆς προκοπῆς ἐπίσταται, πρώτην την πί στιν, ἥτις θεμέλιος ἐστι τῶν ἀγαθῶν καὶ κρηπίς· εἶτα δευτέραν ε τὴν ἀρετήν, ο ἔτος τὰ ἔργα· χωρίς γὰρ τούτων ἡ πίστις 4 νεκρά, ο ὡς ὁ Ἰάκωβός φησιν. Ἐπὶ τούτοις «ἡ γνῶσι;.» Τί; δὲ αὕτη; Η τῶν τοῦ Θεοῦ ἀποκρύφων μυστηρίων εἴδησις, ὅτι; οὐ τῷ τυχόντι ἐμφιλοχωρεῖ, ἀλλὰ τῷ δι' ἔργων κρειττόνων τὴν ἕξιν γεγυμνασμένῳ. Ἐπὶ τούτοις «ἡ ἐγκράτεια.» Δεῖ γὰρ καὶ ταύτης τῷ πρὸς μέτρον ἀφικομένῳ, ὡς ἂν μὴ ἐξυβρίζοι τῷ μεγέθει τῆς δωρεᾶς. Ἐπειδὴ δὲ ὡς οὐκ ἔστιν ἐπὶ μικρῷ χρώμενο τῇ ἐγκρατείς βεβαίαν κεκτῆσθαι [τῶν] τὴν δωρεάν, φιλούντων ἀεὶ τῶν παθῶν, [f. add. τὰ τῆς καταγ χούσης ελευθερίας ταῦτα ἐπὶ τὸ χεῖρον προάγεσθαι· ἡ ὑπομονὴ ἐπεισελθοῦσα, τὸ πᾶν κατειργάσατο, και τὴν εὐσέβειαν προεξένησε, τελειοτέραν ἀπεργασαμένη τὴν εἰς Θεὸν πεποίθησιν. Διὸ καὶ τῇ εὐσεβείς ἡ φιλαδελφία προσεπορίσθη, καὶ ἐπὶ πᾶσι τὸ πάντων τῶν ἀγαθῶν πλήρωμα, ἡ ἀγάπη, ὡς Παύλῳ καὶ τῇ ἀληθείᾳ δοκεῖ. Αὕτη γὰρ καὶ τὸν τοῦ Θεοῦ Υἱὸν καὶ τὸν τούτου Πατέρα ἐξεδιάσατο· τὸν μὲν, τὸν ἀγα PATROL. GR. CXXV. nobis promissa donavit.» Ordo hic est: Gratia vobis et pax sit; quemadmodum omnia ad vitan. et pietaten, in sognitione Dei et Jesu Christi Domini nostri, per ipsius potentiam, quæ vos he gratia donavit, 385 ad cognitionem gloria el virtutis, per quæ maxima promissa donata sunt: ut evitantes mundanam corruptionem, quæ per concupiscentiam ingeneratur, efficiamini divinæ consortes naturæ. Aliter: fuse equidem ista in textu deducta sunt: attamen sensus huc redit: Cum innumera per Christi virtutem bona recep rimus; possumus etiam fieri divinæ consortes naturæ, et ad vitam et pietatem perduci. Verum ita conversari debemus, ut fide exerceamus virtuten, ac per viriutem in pietatem proficiamus: donec tandem ad perfectissimum bonorum, nempe charitatem, perveniamus. Divinæ autein consortes natura effecti sumus per Donini adventum: qu primitias naturæ nostræ in seipso assumpsit, et assumen:!o sanctificavit. Si autem primordia sancta sunt, et ipsa massa sancta sit oportet. Corruptionem vero eam hic dicit, quæ ex mundana concupiscentia procedit. quippe quæ ex corruptibilibus constat, et in corruptibilia tendit. • Ut per hac emcianini divina consortes natu ræ, fugientes ejus quæ in mundo est, concupiscelltiæ corruptionem.» Id est: Ut a mundana corru - ptione, quæ iu concupiscentia carnali perfcitur, liberati, eliciamini divinæ consortes natura. Illud enim fugientes idem est, ac liberati. VERS. 5-7.. Vos autem curam omnem subinferentes ministrate in fide vestra virtutem, in virtute autem scientiam. In scientia autem abstinentiam, in abstinentia autem patientiam, in patientia autem pietaten. In pictate autem amorem fraternitatis, in amore autem fraternitatis charitatem.» Gradus, quibus proficiendum nobis est, hic ob oculos ponit. Et quidem primo loco statuit ‹ fidem,› quæ omnium bonorum operum fundamentum est et basis. Deinde < virtutem, hoc est bona opera: nam sine istis fides mortua est, › ut sanctus Jacobus ait. Succedit scientia. Quænami autein pilla? Nempe, secretorum Dei mysteriorum cogni tio: quæ non cuique patet, sed ei, qui se in præstantioribus operibus continenter exercet. Postea f abstinentia, seu temperantia. Nam et hac opus habet, qui ad bonam mensuram pervenit, ne doni magnitudine insolentius eferatur. Quoniam vero fieri non potest, ut qui ad breve tempus temperantam servavit, firmum ac securum donum possideat (quandoquidem semper nituntur passiones ea, quæ libertati contraria sunt, tollere, et in pejora convertere); superveniens 1 patientia, rem omnem conficit: nam et pietatem conciliat, et perfe cliorem in Deum fiduciam elargitur. Quare etiam pictati supperadditur amor fraternitatis, › › seu ‹ fraternus:> et post omnia, ea quæ secundum

Paulum et veritatem, est bonorum omnium 386 πητὸν αὐτοῦ δοῦναι· τὴν δὲ Υιόν, τὸ αἷμα αὐτοῦ plenitudo, charitas ': hæc namque et Dei Filio, ac ὑπὲρ ἡμῶν ἐκχέαι. • Ταῦτα γὰρ ὑμῖν ὑπάρχοντα καὶ πλεονάζοντα, οὐκ ἀργοὺς, οὐδὲ ἀκάρπους καθίστησιν εἰς τὴν τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ ἐπίγνωσιν.» — «Ταῦ τα, ο ποῖα; Η πίστις, ἡ ἀρετή, ἡ γνώσις, ἡ ἐγε κράτεια, ἡ ὑπομονή, ἡ εὐσέβεια, ή φιλαδελφία, ή ἀγάπη· ἅτινα οὐ μόνον παρεῖναι δεῖ, ἀλλὰ καὶ πλεονάζειν. Εἰ γὰρ ἡ παρουσία ὠφελεῖ, πολλῷ μᾶλλον ἡ περιουσία. Τίς δὲ ἡ ἐξ αὐτῶν ὠφέλεια, ἢ τὸ παρ ῥησίαν εἰς τὴν τοῦ Κυρίου δευτέραν παρουσίαν ἔχειν; Τῷ γὰρ μὴ ἔχοντι ταῦτα, ἐν δόξῃ τοῦ Κριτού æterno ejus Patri vim quodammodo intulit; buic quidem ut Filium suum dilectum nobis daret; illi vero, ut sanguinem suum pro nobis effunderet. VERS. 8. Hæc enim si vobiscum adsint et superent, non vacuos nec sine fructu vos constituent, in Domini nostri Jesu Christi cognitione. - lec: a nempe, fides, virtus, scientia, abstinentia, seu temperantia, patientia, pietas, amor fraternus, et charitas; quæ non solum adesse debent, seul et superare, seu abundare: si namque illarum præsentia prodest, multo magis abundantia. Sed quænam est ipsarum utilitas? Quod fiðu ciam et securitatem tribuant in secundo Domini adventu. Qui enim, veniente judice in gloria, et β παραγενομένου, καὶ ὡς ἡλίου απαστράπτοντος, τύ plusquam solis radii coruscante, his ornatus ac munilus non fuerit, excaecabitur: aut si etiam visum incolumea retineat, non tamen vel sic absque læsione splendidissimum illu I jubar intueri poterit: quandoquidem nimius fulgor debiles oculos facile perstringit, eisque tenebras etiam affundere solet. VERS. 9, 40. Cui enim non presto sunt haec, cacus est, et manu tentans, oblivionem accipiens purgationis veterum suorum delictorum. Quapiopler, fratres, magis salagite, ut per Loua ορε curtam vestram vocationem faciatis.» — ‹ Manu telare» (Grace μυωπάζειν) idem est ac cæcutire: ducitur enim ἀπὸ τῶν μυών seu a muribus vel talpis, quæ sub terra in omnimoda obscuritate versantur. Hee autem sententia similis est illi beati Jacobi dicto: Si quis auditor est verba, et non factor, hic comparabitur viro consideranti vultum nativitatis suae in speculo.. Nam et hune, cum cognosceret, se sancto baptismate multis exsolutam esse peccatis, scire oportebat, eo ipso quod purgatus ac sanctitatem adeptus sit, vigilandum et endendum indesinenter sibi esse, ut dieto modo sanctita.em, sine qua Deum nemo videt, sartam tectamque servaret: quod ille oblitus est. ‹ Quapropter, ait, magis satagite» ut firmam ac permanentem faciatis vocationem el electionem vestram: hoc est, ut in is, de quibus in electione et vocatione vestra instructi estis, sitis irreprehensibiles; ne tanquain divini muneris obliti cautianem vestram perseverantes habeatis. VERS. 10-11. «Hæc enim facientes non peccavitis aliquando. Sic enim abundanter ministrabitur vobis introitus in æternum regnum Jesu Christi. Propter quod incipiam vos semper commonere de his. Hæc facientes. Quænam? Ea, quæ præfalus est; nempe, virtutemn, scientiam, etc. Animadverte vero, quomodo, cum primu mterrore supre mi judicis eos persuadere sategisset, nunc 387 proposito præmio, videlicet regnum Dei, › adhortationem VERS. 12 14.. Εt quidem tos vos in præsenti veritate. Justum autem arbiintroitu in æternum suam prosequitur. scientes, et confirma- * 1 Cor. XIII, 15. * Jac. 1, 23. φλωσις ἐπακολουθεῖ, ὅπουγε καὶ εἰ ἔῤῥωτο τὴν ὄψιν, οὐδὲ οὕτως ἐνῆν αὐτῷ ἀπαθῶς ἐνορἂν τὸ ὑπέρλαμ προν, πεφυκότος ἀεὶ τοῦ ἄγαν τῷ φωτὶ ἀποστίλΤοντος [ἀμαυροῦν τῶν ἀσθενῶς πρὸς αὐτὸ τὸν ὀφθαλμὲν ἐπερ. δόντων]. ῇ γὰρ μὴ πάρεστι ταῦτα, τυφλός έστι μυωπάζων, λήθην λαβὼν τοῦ καθαρισμοῦ τῶν πάλαι αὐτοῦ ἁμαρτιῶν. Διὸ μᾶλλον, ἀδελφοί, σπουδάσατε βεβαίαν ὑμῶν τὴν κλῆσιν καὶ ἐκλογὴν ποιεῖσθαι.» — Μυωπάζειν ο τὸ τυφλώττειν εἴρηται, ἀπὸ τῶν ὑπὸ τὴν γῆν μυῶν τυφλῶν εἰς ἅπαν διατελούντων. Τοῦτο δὲ ἔμοιέν ἐστι τῷ ὑπὸ τοῦ μακαρίου Ιακώβου είρη μένῳ, ὅτι ο Εἴ τις ακροατής λόγου [ἐστι, καὶ οὐ ποιητής, οὗτος ἔοικεν ἀνδρὶ κατανοοῦντι τὸ πρόσο ωπον της γενέσεως αὐτοῦ ἐν ἐσόπτρῳ. Καὶ γὰρ καὶ οὗτος ἐπιγνοὺς ἑαυτὴν διὰ τοῦ καθαρθῆναι τῷ ἁγίῳ βαπτίσματι, ὅτι πλήθους ἁμαρτιῶν ἐξεπλύθη, δέου εδέναι, ὅτι καθαρθείς, καὶ ἁγιότητα έλαβε, νήφειν, ἵνα διὰ τούτου τηρῇ τὸν ἁγιασμόν, οὗ χωρὶς οὐδεὶς ὄψεται τὸν Κύριον, ὁ δὲ ἐπελάθετο, ο Δις, φησί, μᾶλλον, ἀδελφοί μου, σπουδάσατε μόνιμον ο δεικνύνα τες • τὴν κλῆσιν ὑμῶν καὶ ἐκλογὴν, ἡ τοῦτ' ἔστι τὸν κατηχητικὸν λόγον, δν παρὰ «τὴν ἐκλογὴν ὑμῶν» ἠκούσατε, καὶ ε τὴν κλῆσιν ἡ ἀνεπίληπτοι εἶναι, ἵνα μὴ ὡς ἐπιλελησμένοι τῆς δωρεᾶ; τοῦ Θεοῦ κριθῆτε, ἀλλὰ μείνητε βεβαίαν τὴν κλῆσιν ὑμῶν ο Έχοντες. condemnemini, sed potius firmam ac certain vo- «Ταῦτα γὰρ ποιοῦντες, οὐ μὴ πταίσητέ ποτε. Οὕτω γὰρ πλουσίως ἐπιχορηγηθήσεται ὑμῖν ἡ εἰσ οδος εἰς τὴν αἰώνιον βασιλείαν τοῦ Κυρίου ἡμῶν καὶ Σωτῆρος Ἰησοῦ Χριστοῦ. Διὸ οὐκ ἀμελήσω, ἀεὶ ὑμᾶς ὑπομιμνήσκειν περὶ τούτων.» - Ταῦτα ποιούν τε;.» Ποια; Τα προειρημένα· οἷον, τὴν ἀρετήν. τὴν γνῶσιν, καὶ τὰ ἑξῆς. Σκόπει δὲ, πῶς πρότερον ἀπὸ τῶν φοβερωτέρων προτρεψάμενος τοῦ βήματος τοῦ Κριτοῦ, νῦν ἀπὸ τῶν ἀγαθῶν προτρέπεται τῆς εἰσόδου, τῆς εἰς τὴν αἰώνιον βασιλείαν τοῦ Θεοῦ. • Καίπερ εἰδότας καὶ ἐστηριγμένους ἐν τῇ παρούσῃ ἀληθείᾳ. Δίκαιον δὲ ἡγοῦμαι, ἐφ' ὅσον εἰμὶ ἐν

EXPOSITIO IN EPIST. II S. PETRI. CAP. I. τούτῳ τῷ σκηνώματι, διεγείρειν ὑμᾶς ἐν ὑπομνήσει, tror, quandiu sum in hoc tabernaculo, suscitare εἰδὼς, ὅτι ταχινή ἐστιν ἡ ἀπόθεσις τοῦ σκηνώμα τός μου, καθὼς καὶ ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστός ἐδήλωσέ μοι. ο Ἵνα μὴ δόξωσι συνεχῶς ἀναμιμνησκόμενο: περὶ τῶν αὐτῶν, ὡς εἰς ἀργίαν ὄντες κατεγνωσμένοι ταῦτα ἀκούουσι, καὶ λυπηθῶσιν, ἐπήγαγε τό, «Καίπερ εἰδότας καὶ ἐστηριγμένους ἐν τῇ παρούσῃ ἀληθείᾳ.» Αἰτίαν δὲ ἀποδιδοὺς τῆς συνεχοῦς ὑπομνήσεως, ἐπήγαγε τὸ, ι εἰδέναι τα χεῖαν ο ἔσεσθαι τὴν ἀπὸ τοῦ σώματος αὐτοῦ τούτου ἀπαλλαγήν. • Σπουδάσω δὲ καὶ ἑκάστοτε ἔχειν ὑμᾶς ταῦτα, καὶ μετὰ τὴν ἐμὴν ἔξοδον τὴν τούτων μνή μην ποιεῖσθαι.» Τοῦτό τινες ἐν ὑπερβατῷ ἀκούοντες, οἷον τό, «Σπουδάσω δὲ καὶ μετὰ τὴν ἐμὴν ἔξοδον ἔχειν ὑμᾶς ἑκάστοτε ο (τοῦτ᾽ ἔστι, καθεκάστην καὶ διηνεκώς) κ τὴν τούτων μνήμην, ο βούλονται παριστᾷν ἀπὸ τούτου, ὅτι καὶ μετὰ θάνατον οἱ ἅγιοι μέμνηνται τῶν ὧδε, καὶ πρεσβεύουσιν ὑπὲρ τῶν ζώντων, ὥσπερ οὐκ ἔξω πίστεως ἐναργούς [γ. - για ὁσημέραι τοῦτο γινόμενον ὁρώντων, τῶν ἐπικαλου μένων τὴν θείαν αὐτῶν χάριν. Καὶ τοῦτο μὲν οὕτως ἐκεῖνοι. Αλλοι δὲ οὕτως ἔχειν περὶ τούτου ἁπλῶς βούλονται τοῦ ῥητοῦ καὶ νοεῖν, ὅτι τή, ο Σπουδάσω μετὰ τὴν ἐμὴν ἔξοδον ἔχειν ὑμᾶς ἑκάστοτε τὴν τού των μνήμην, ο οἰωνεί διὰ τοῦτο ἐνδελεχῶς ὑμῖν ἐπιείμεθα [. ἐπικείμ.], τὰ αὐτὰ ὑμῖν ἐπάδοντες, ὡς ἂν ἕξιν ὑμῖν ἐμποιήσαντες περὶ τούτων, ἀλλ' οὐ κατάγνωσιν ἀνηκοΐας καὶ ἀμαθίας, ἔχητε τῷ ἐμπιόνῳ c καὶ ἀμετακινήσῳ τῆς τούτων ἀντιλήψεως και μετά τὴν ἐμὴν ἀποβίωσιν βέβαια καὶ ἀνεξάλειπτα τὰ περὶ τούτων διατάγματα. • Οὐ γὰρ σε σοφισμένοις μύθοις ἐξακολουθήσαντες ἐγνωρίσαμεν ὑμῖν τὴν τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ δύναμιν καὶ παρουσίαν, ἀλλ' ἐπόπται γεν νηθέντες [vulg γενηθ.] τῆς ἐκείνου μεγαλειότητος. Εἰπὼν περισπουδάστως ἔχειν [αὐτοὺς ὀφείλειν εἰ; τὰ ὑπ' αὐτοῦ αὐτοῖς εὐαγγελισθέντα, καὶ περὶ τούτου πολύν κατατείνας τὸν λόγον, καίπερ εἰδότας καὶ διαφόρως ἀκηκοότας, νῦν φησιν, ότι Οὐ μάτην τὸ περὶ αὐτὰ ἐπιμελὲς ἐπιδείκνυμι, ἀλλὰ τὸ καίριον αὐτῶν ἐπιστάμενος, τούτου περιέχομαι. Καὶ τί τοῦτο; Τὸ μὴ σοφίᾳ ἀνθρωπίνῃ χρήσασθα: εἰς ἡμᾶς [γ. όμ.] και κεκαλλωπισμένοις λόγοις καταγοητεύσαντας ὑμῶν τὴν ἀκοὴν, ο γνωρίσαι τὴν τοῦ Κυρίου δύναμιν ὑμῖν καὶ παρουσίαν, ο ὥσπερ Ελληνες καὶ αἱρετικοί· "Ελληνε; μὲν, τῷ κάλλει καὶ τοῖς ποιήμασι προσέχοντες, ἐξαπατῶντες· αἱρετικοὶ δὲ, τοῖς πλάσμασιν. Εἰκὸς γὰρ αὐτοὺς καὶ ἤδη ἄρχεσθαι ὑποφυο μένους. Οὐδὲν οὖν τοιοῦτον κατανοεῖν ἔστιν ἐν ἡμῖν· λιτῷ γὰρ λόγῳ πεποιήμεθα τὴν πρὸς ὑμᾶς διδασκαλίαν, δ καὶ Παῦλος πρὸς Κορινθίους φησί, και ἅπερ ἐξ αὐτοψίας ἔσχημεν [f. ἐσχήκαμ.], οἱ ἐν τῷ ὄρει τῷ ἁγίῳ συναναβάντες αὐτῷ. Λέγει δὲ τὴν ἐν τῇ μεταμορφώσει δειχθεῖσαν αὐτοῖς ὑπὸ τοῦ Μονογενούς δόξαν, καὶ τὴν φωνὴν ἣν ὑπὸ τοῦ Πατρὸς ἐξ • II Cur. 11, k. vos in commonitione, certus, quod velox est depositio tabernaculi mei, secundum quod et Dominus noster Jesus Christus significavit mibi. › Ne putarent, eo quod de iisdem rebus frequenter commonerentur, ignaviae se condemnari, indeque hae audientes contristarentur, subjungit:. Et quide scientes, et confirmatos vos in præsenti veritate.» Causam vero explicaturus, cur adeo frequenter eos commonefaceret, addit, se certum esse, velocem,» seu prope, esse suam a corpore isto libe rati nem. Vens. 15. • Dabo autem operam et semper et ubique habere vos post obitum meum, ut horum memoriam faciatis. Quidam hic figuram hyperbaton inesse putantes, ut perinde sit ac si dixisset: Dabo operam etiam post obitum meum ut habeatis vos semper (hoc est, quotidie et indesinenter) horum memoriam;» ex hoc demonstrare nituntur, sanctos etiam post mortem rerum mundi memoriam retinere, ac pro viventibus orare: quemadmodum non absque efficaci Side quotidie fieri hoc cermint quicunque divinam ipsorum opem implorant. Sic quidem illi. Alii autem hoc Petri dictum simpliciter accipiunt et intelligunt; nempe ita: ‹ Dabo operam, ut post obitum meum perpetuam habeatis horum memoriam. Hoc ast, idcirco assidue nos vobis cadem refricamus, non ut vos inobedientiæ aut indocilitatis condemnemus, sed ut inducto assidua earumdem rerum repetitione habitu, quæ vobis viventes præscripsimus, etiam post obitum nostrum firmiter et indelebiliter retineatis. VERS. 16. • Non enim doctas f..bulas secuti notam fecimus vobis Domini Jesu Christi virtutem et præsentiam, sed speculatores facti illius magnitudinis.» Cum illis dixisset, maguo eos studio, quæ ipsis annuntiaverat, prosequi debere, fusiusque hac de re disseruisset; nunc ait, se non sine causa adeo de his esse sollicitum, sed idcirco in eis diutius herere, quod eorumdem firmitatem ac certitudinem perspectam omnino et exploratam haberet. Quia scilicet, inquit, non humana sapientia erga vos usi, neque comptis sermonibus vestrum demulcentes auditum, notam fecimus vobis Domini Jesu Christi virtutent et præsentiam, › sicuti gentiles et hæretici faciunt: illi quidem sermonis elegantia et poematum venustate auditores suos decipientes, hi vero etiam Gctionibus (nam, ut verisimile est, jam vel tunc hujusmodi homines caperant oriri): nihil, inquam, Lorum potest 388 in nobis quisquam deprehendere: siquidem pumili ac simplici scrmone vobis nostram proposuimus doctrinam (idem Paulus ad Corinthios scribens de se testatur '): sed quæ visu nostre in monte sancto cum ipso exsistentes percepimus (loquítur de gloria Unigeniti ipsis ostensa in transß-

guratione *, et de voce, quam a Patre de colis οὐρανοῦ ἐνεχθεῖσαν διὰ τὸν Κύριον ἔκ υσαν. Επει allata propter Dominum audierunt). Quoniam vero ea, quæ prophetæ annuntiarunt, experientia ipsa cògnovimus, ideirco firmiorem corumidem prophetiam judicamus; siquidem res ipsæ verbis exacte responderunt. Quare bene facitis vos attendentes prophetico sermoni, hoc est iis, quæ a prophetis, quanquam paulo obscurius, prænuntiata sunt. VERS. 17. • Accipiens enim a Deo Patre honorem et gloriam. › — Accipiens» dixit, vel sumendo participium pro præterito indicativi accepit; › quandoquidem non correspondet verbum aliquod in modo indicativo, quod ad participium juxta syntaxeos regulam consequi deberet. Vel si pro vero participio illud ‹ accipiens habeatur, oratio necessario a syntaxeos regulis recedit. Αt si pro e accepit» sumatur, recte se habet sic: • Accepit enim a Deo Patre honorem et gloriam. › δὲ διὰ τῶν πραγμάτων ἔγνωμεν τὰ ὑπλ τῶν προφη τῶν προκατηγγελμένα, βεβαιοτέραν, φησί, διά τού των τὴν προφητείαν αὐτῶν κρίνομεν. Τοῖς λόγοις γὰρ ἐπηκολούθησαν τὰ πράγματα. Διὸ καὶ ὑμεῖς · καλῶς ποιεῖτε προσέχοντες τῇ προφητεία, ο ήτας τοῖς ὑπὸ τῶν προφητῶν προλελαλημένοις, καν εἰ ἀμυδρῶς ὑπὸ τῶν προφητῶν ἐλέχθη τότε. • Λαβὼν γὰρ παρὰ Θεοῦ Πατρὸς τιμὴν καὶ δόξαν. Τοῦτο, ἢ ἀντὶ ὁριστικοῦ ῥήματο; ἔταξε, [ι λαβών, ο ἀντὶ] τοῦ, ἔλαβεν· ἐπεὶ μὴ τὸ ἀκόλουθον τῆς μεταχῆς κατὰ τὸν τῆς τοῦ λόγου συντάξεως κανόνα, εἰς ὁριστικὸν ῥῆμα ἡ ἀπόδοσις φέρει. Η εἰ μὴ τοῦτο, οὐκ ἂν ὡς ἐκεῖνος ἐνταῦθα λαμβάνειν οὐ βούληται τὸ, ο λαβών, ο τῇ μετοχῇ ἀναγκαίως, εἰς ἀσυντα ξίαν ὁ λόγος εξολισθήσει, ἀντὶ δὲ ὁριστικοῦ τοῦ, ἔλαβε, τ), ο λαβών, ο μετειλημμένον, ἀκολούθως τὸ έπιφερόμενον ἔσται· οἷον, «Ελαβε γὰρ παρὰ Θεοῦ Πατρὸς δόξαν.». VERS. 17-18. • Voce delapsa hujuscemodi a miagnifica gloria llic est Filius meus dilectus, in quo mihi complacui, ipsum audite. Et hanc vocem nos audivimus de cœlo allatam, cum essemus cum ipso in monte sancto. › Non quod de voce delapsa a Patre de celo aliqua exstet prophetia; sed quia ex voce Patris Filio sao desuper attestantis certius cognoscimus, omnia prophetarum vaticinia ad eum, cui Pater testimonium perhibuit, referri. Novimus vero, Dominum nostrum Jesum ter a Patre, quod Filius ejus sit, testimonium habuisse: nempe primo, in baptismale; secundo, imminente passione, cum dixit:. Et glorificavi, et iterum clarificabo;, et in monte. Vers. 17. Et habemus firmiorem propheticum sermonem: cui bene facitis attendentes, quasi lucerna lucenti in caliginoso loco, donec dies elucescat, et lucifer oriatur in cordibus vestris. › Attendentes, inquit, iis quæ a prophetis dicta sunt, haud excidetis a spe vestra, Rebus enim ipsis suo tempore succedentibus (quas etiam ‹ diem, › metaphoram videlicet prosecutus appellavit; dixerat enim ‹ lucernam, › et locum caliginosum, ubi nox est): dies igitur cum advenerit, inquit, seu cuu res ipse quæ prenuntials sunt, contingent; habebitis luciferum exortum in cordibus vestris: nempe Christum Dominum præsentem, olim prænuntiatum a prophetis, qui etiam tanquam ‹ lux vera corta vestra illuminabit. 389 VERS. 20, 21. e lioc primum intelligentes, omnis prophetia Scripturæ propria interpretatione non fit. Non enim voluntate humana allata est aliquando prophetia: sed Spiritu sancto inspirati locuti sunt sancti Dei homines. Noverant equidem prophetæ ea quæ illis prophetico Spiritu indita erant, at non adeo clare et exacte ut postea contigerunt: quare etiam desiderabant exitum ipsaruni rerum videre, ut Dominus ait 7. Explicat vero, cur * Matth. xvII, 5. • Matth. 111, 17; Joan. x11, 28. · Φωνῆς ἐνεχθείσης τοιάσδε αὐτῷ ὑπὸ τῆς μεγαλοπρεπούς δόξης· Οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγα πητὸς, ἐν ᾧ ηὐδόκησα. Καὶ ταύτην τὴν φωνὴν ἡμεῖς ἠκούσαμεν ἐξ οὐρανοῦ ἐνεχθεῖσαν, σὺν αὐτῷ ὄντες ἐν τῷ ἁγίῳ ὄρει. ο Ούχ ὅτι περὶ τῆς ἐνεχθείσης φωνῆς ὑπὸ τοῦ Πατρὸς ἄνωθέν ἐστι τις προφητεία, ἀλλ' ὅτι ἀπὸ τῆς τοῦ Πατρὸς ἄνωθεν φωνῆς τὴν υἱό. τητα μαρτυρησάσης, ἡδράσθημεν, πᾶσαν τὴν διὰ τῶν προφητῶν χρησμῳδίαν, ἀναντιῤῥήτως ἐπὶ τὸν ὑπὸ τοῦ Πατρὸς μαρτυρούμενον φέρεσθαι. Τρὶς δὲ ἔγνωμεν τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν ὑπὸ τοῦ Πατρός Υιόν μαρτυρηθέντα· ἐπὶ τοῦ βαπτίσματος, ἐν τῷ πάθει, τὸ, ο Ἐδόξασα, καὶ πάλιν δοξάσω: ν καὶ ἐπὶ τοῦ ὄρους. • Καὶ ἔχομεν βεβαιότερον τὸν προφητικὸν λόγον, ᾧ καλῶς ποιεῖτε προσέχοντες ὡς λύχνῳ φαίνοντι ἐν αὐχμηρῷ τόπῳ, ἕως οὗ ἡμέρα διαυγάσῃ, καὶ φωστό ρος ἀνατείλῃ ἐν ταῖς καρδίαις ὑμῶν. • Προσέχοντες, φησί, τούτοις τοῖς ὑπὸ τῶν προφητῶν εἰρημένοις, οὐκ ἀστοχήσητε τῆς ἐλπίδος. Τῶν πραγμάτων γὰρ κατὰ τὸν ἴδιον καιρὸν παραγινομένων (& καὶ «ἡμέ ραν ν ἐκάλεσε τῇ τροπῇ ἐπιμείνας· εἶπε γὰρ • λύχνον,» καὶ τόπον, ἤτοι σκοτεινὸν, ὅπερ καὶ νύξ ἐστιν)· ἡμέρας οὖν, φησί, παραγενομένης, τῆς τῶν πραγμάτων, λέγω, παρουσίας, ἕξετε τὸν φωσφόρον ἀνατέλλοντα ἐν ταῖς καρδίαις ὑμῶν, τοῦτ' ἔστι τὴν τοῦ Χριστοῦ παρουσίαν, τὴν προκατηγγελμένην ὑπὸ τῶν προφητῶν, καὶ ὡς φῶς ἀληθὲς τὰς καρδίας ὑμῶν λαμπρύνοντα. Τοῦτο πρῶτον γινώσκοντες, ὅτι πᾶσα προφητεία Γραφῆς ἰδίας ἐπιλύσεως οὐ γίνεται. Οὐ γὰρ θελή ματι ἀνθρώπου ενέχθη προφητεία ποτέ, ἀλλ' ὑπὸ Πνεύματος ἁγίου φερόμενοι ἐλάλησαν οἱ ἅγιοι ὑπὸ Θεοῦ ἄνθρωποι. ο Ηδεσαν οἱ προφῆται καὶ ὁ ἐμ πνέονται ὑπὸ τοῦ προφητικού Πνεύματος, καὶ περὶ ῶν, οὐ μέντοι καὶ ἀκριβῶς οὕτως, καὶ ὡς καθέκαστα ἐτελέσθη. Διὸ καὶ ἐπεθύμουν τὴν ἔκβασιν ἰδεῖν, ὡς ἡ Κύριο, ἔφη. Επεξηγεῖται δὲ διὰ τί οἱ προφῆται τὰ 7 Luc. x, 24.

EXPOSITIO IN EPIST. II S FETRI. - CAP. II. ὑπ' αὐτῶν εἰρημένα οὐχ ἡρμήνευσαν· ἅμα δὲ καὶ ipsi propheta dicta sua non sint interpretati, et veram a ficta et dæmoniaca quorumdam hæreticorum prophetia discernit: quoniam, inquiens, ‹ omnis prophetia Scripturæ propria interpretatione non fit. › Hoc est, accipiunt equidem prophetæ a Deo prophetiam; at non, uti ipsi volunt, sed ut divino Spiritui libet infundere: atque illi quidem immissum illis propheticum sermonem cognoscebant et intelligebant, attamen ejus interpretationem seu explicationem non faciebant. Et sane, quod prophetæ a Deo acti sermonem sibi a Deo tanc fieri nossent, perspicuum est ex eo, quod sponte Deo moventi inserviebant, et quod, qu quidem volebant, loquebantur, quæ vero loqui διακρίνει τὴν ἀληθῆ προφητείαν τῆς δαιμονιώδους καὶ πλαστῆς, ἥτις καὶ ἐν τοῖς αἱρετικοῖς καταλαμβάνεται. «Οτι πᾶσα προφητεία Γραφῆς ἰδίας ἐπι· λύσεως οὐ γίνεται.» Τοῦτ᾽ ἔστιν, ὅτι λαμβάνουσ: μὲν ἀπὸ τοῦ Θεοῦ οἱ προφῆται τὴν προφητείαν, ἀλλ' οὐχ ὡς ἐκεῖνοι βούλονται, ἀλλ' ὡς τὸ θεῖον ἐνεργεῖ Πνεῦμα· καὶ ἔδεσαν μὲν καὶ συνίεσαν τὸν καταπεμπόμενον λόγον αὐτοῖς προφητικόν, οὐ μέντοι καὶ τὴν ἐπίλυσιν αὐτοῦ ἐποιοῦντο· καὶ ὅτι ἀπὸ Θεοῦ ενεργούμενοι Πνεύματος οἱ προφῆται ᾔδεσαν, ὡς ἀπὸ θείου Πνεύματος καταπέμπεται ὁ λόγος αὑτοῖς, δῆλον ἀφ' ὧν ἐκόντες ὑπούργουν, καὶ δ᾽ ἂν ἤθελον ἐλά λουν· ὁ δὲ μὴ ἤθελον, ἐσιώπων· οὐ μὴν καὶ οἱ ψευδοπροφῆται. Οὐ γὰρ ᾔδεσαν ἐν τῷ ἐνεργεῖσθαι, η nolebant, silentio occultabant. Non ita vero falsi ἀλλὰ μανία γινόμενοι παράφοροι, ἡγνόουν ὅ ἔπασχον, ὡς οἱ μεθύοντες. Οἱ μέντοι άγιοι προφῆται, καίπερ εἰδότες, οὐ χρείαν εἶχον ἑρμηνεύειν τὰ ὑπ' · αὐτῶν, ἀλλ' ἑτέροις διηκένουν ταῦτα [(ἡμῖν γάρ), ἅμα δὲ καὶ] ἵνα λανθάνῃ ἡ τοῦ Κυρίου παρουσία, καὶ μὴ ἐπιβουλεύηται ὑπὸ τῶν ἀσεβῶν. Ἐπιβου λευομένη γὰρ ἡδύνατο καὶ διαδιδράσκειν διὰ τῆς τοῦ Κυρίου δυνάμεως. ᾿Αλλ' εἰκὸς, ενίοτε διὰ παραδόξων τῆς ἀποφυγῆς γινομένης, τερατώδες ἔδοξε τὸ τελού μενον τῆς ἐνανθρωπήσεως. Καὶ ὅτι ἀληθὲς τοῦτο, δῆλον ἀπὸ τῶν ἐν τῇ Νέᾳ προφητῶν, οἳ καὶ ἦρμήνευον ἑαυτοὺς προφητεύοντες, εἰ καὶ μὴ πάντες. Οὐ γὰρ ἦν τινος τοιούτου ὑποψία ἐν τῇ Νέᾳ. ᾿Αλλὰ καὶ ὅτι οὐκ ἐξιστάμενοι οἱ προφῆται ἐχρησμώδουν, δῆλον καὶ τοῦτο. Ἐξ ἑνὸς γὰρ Πνεύματος προφητευόντων τῶν ἐν τῇ Παλαιᾷ καὶ τῇ Νέᾳ, φησὶν ὁ Παῦλος· ο Ἐὰν δὲ ἀποκαλυφθῇ ἄλλῳ καθημένῳ, σι;άτω ὁ πρῶτος. • Σαφὲς γὰρ ἐκ τούτου, ὅτι ἐν τῷ κατὰ φύσιν ἱστάμενοι οἱ προφῆται, εκόντες προ εφήτευον. Διὸ καὶ ἄλλου ἀνισταμένου ἐμπνευσθέντος, ὁ πρῶτος λαλῶν σιωπὴν ἐπετρέπετο, ὅπερ οὐκ ἂν ἐπὶ μαινομένων εὕροι τις άνθρωπος. Πῶς γὰρ σιω πήσει ὁ μηδὲ ὅ τι δρᾷ ἐπιστάμενος; Καὶ Πνεύματος δὲ εἶναι ἐνέργειαν ἁγίου ἐν τοῖς προφήταις, ὁ αὐτὸς Παυλός φησιν, ο ῇ μὲν, φάσκων, δίδοται λόγος σοφίας, ᾧ δὲ προφητεία.» prophetae. Non enim illi, cum agitarentur, sui compotes erant; sed furore quodam extra se rapti, velut ebrii, id quod patiebantur, ignorabant. At sancti prophetæ, tametsi dicta sua intelligerent, non tamen e re esse censebant, eadem interpretari: cum quia aliis, id est nobis, ea ministrabant, tum ut Domini adventus usque ad præfinitum tempus occultaretur; ne clarius manifestatum impiorum insidias subiret: non quod etiam insidiis appetitus Dei potentia exsecutioni mandari non posset; sed quia incarnationis opus, si miro et insolito modo ejusmodi efugisset insidias, monstro cuidam ac portento, seu etiam præstigio simile videri potuisset. Et quidem rem ita se habere perspicuum est ex prophetis novi Foederis, qui semetipsos interpretati sunt, tametsi non omnes; quod jam tum hujusmodi suspicio cessasset. Verum et quod non extra se rapti vaticinarentur prophete, manifestum est ex eo quod uno ac eodem Spiritu sancti Dei homines in Veteri atque in Novo Testamento prophetaverint; ait vero Paulus: «Si ali¡ revelatum fuerit sedenti, prior taceat ".» Ex quo patet, prophetas naturalem statum suum retinuisse, cum prophetabant: idcirco enim, alio surgente, qui Spiritu Dei allatus esset, qui prius loquebatur, silere jube tur; quod in furentibus locum habere non potest: quomodo enim obtemperaret, qui sui compos non est? Sed et operationem Spiritus sancti in prophetis fuisse, idem Paulus testatur, cum ait: • Alii quidem per Spiritum datur sermo sapientiae... alii prophetia ".» • Εγένοντο δὲ καὶ ψευδοπροφῆται ἐν τῷ λαῷ ἐκείνῳ, ὡς καὶ ἐν ὑμῖν ἔσονται ψευδοδιδάσκαλοι, εἴτινες παρεισάξωσιν [vulg. -ξουσιν] αἱρέσεις ἀπὸ ωλείας, καὶ τὸν ἀγοράσαντα αὐτοὺς Δεσπότην ἀρνούμενοι, ἐπάγοντες ἑαυτοῖς ταχινὴν ἀπώλειαν. Καὶ πολλοὶ ἐξακολουθήσωσιν [vulg. -σουσιν] αὐτῶν ταῖς ἀσελγείαι;, δι' οὓς ἡ ὁδὸς τῆς ἀληθείας βλασφημηθήσεται. Καὶ πλεονεξίᾳ πλαστοῖς λόγοις ὑμᾶς ἐμπορεύσονται.» Ψευδοδιδασκάλους μὲν, τοὺς ἀπὸ Νικολάου καὶ Κηρινθίου φησί. Τοῦ δὲ τῆς προφητείας ὀνόματος κοινῶς καὶ κατὰ τῶν προφητῶν καὶ κατὰ τῶν ψευδοπροφητῶν φερομένου, ἀσφαλίζεται μὲν . Cor. sev, 50. 1 Cor. SIL, 8. 390 CAPUT II. VER3. 1-3. «Fuerunt vero et pseudoprophete in populo, sicut et in vobis erunt magistri mendaces, qui introducent sectas perditionis, et cum qui emit eos, Dominum negant, supurinducentes sibi celerem perditionem. Et multi sequentur corum luxurias, per quos via veritatis blasphemabitur. Et in avaritia fictis verbis de vobis negotiabuntur. › Per pseudoprophetas hic Nicolai et Cerinthi asse - clas intelligit. Cum vero prophetæ nomen cum veris, tum falsis prophetis communiter tribuatur; commonet eos, ne falsis prophetis attentionem prastarent. Discrimen vero, quod inter utrosque

> intercedit, Paulus exponit, dicens: • Nemo potest / νῦν, μὴ τοῖς ψευδοπροφήταις προσέχειν. Καὶ τί τὸ icere, Dominus Jesus, nisi in Spiritu sancto. Hinc autem incipit adversus Nicolaitarum hæresim disserere, duplicem dicens esse ipsorum malitiam: sunt enim quoad dogmata quidem impiissimi (quod ipsorum in Christum blasphemiæ demonstrant), quoad vitæ vero genus, propudiosissimi. Et hoc quidem nunc ex turpibus eorum operationibus ostendit, paulo post clarius rem explicaturus. Ac • avaritiam, nominans, turpem eorum lucrandi rationem ob oculos ponit. ‹ Avaritia enim quandoque injustitiam significat; quandoque vero turpe tantummodo lucrum: quare apposite addit illud 4 negotiari.. Ut vero a divina doctrina omnino alienos eos esse ostenderet, fictis ipsos verbis uti ait. Sed habebunt, sul dit, inpie- " tatis stipendia, mortem. Illud autem e olim» Dei præscientiam denotat. Deus enim præscientia sua, quemadmodum bonis præmia, ita etiam malis congruam ipsis pœnam præparavit: «judicium enim jam olim pon cessat, hoc est, «non tardat. • Quibus judicium jam olim non cessat, et perditio eorum non dormitat.» Non sine causa a præstantioribus initium facit, sed quia ostendere volebat, istos majoris supplicii reos peccando evasisse. Quoniam igitur hi ex præstantioribus erant (velut primi ad apostolatum vocati), cum a rec´a via desciverint, majorem habent condemnationem. Cum autem per modum hypotheseos rem istam exemplis c confirmare aggressus esset, non tamen id quod ad hypothesin consequens erat, ut diceret, statim subjunxit, sed exempla alia ex justis hominibus desumpta immiscuit: et cum deberet ex eo quod primo proposuit, nempe ex peccantium exemplis, con sequentiam clicere, dicendo: Si illis non pepercit, anne improbis istis parcet? vel per affirmationem sic Igitur multo minus istis parcet: non tamen ita fecit. Cur vero? Quia cum duplicis generis (bonorum 391 scilicet et malorum) proposita essent exempla, hujusmodi consequentia malos solos respicit, non iten et bonos complectitur: non enim bona malis compensantur. Quoniam igitur unica responsione seu consequentia ei, quod præniserat integre satisfacere non poterat, idcirco alia utitur phrasi, et per epiphonema orationem absolvit. Cur vero malorum exemplis alia bonorum item adjungat, opportuno loco dicetur. Ut igitur præfati sumus, non secundum orationis formam propositioyum etiam intelligentia sequitur. Non enim additur id quod in hujusmodi periodis, seu constructionibus subsequi solet; sed est nuda confirmatio ex exemplis, cum eorum, qui propter peccata supplicio, tum eorum qui propter virtutem homore affecti sunt. Perinde ac si diceret: Novit Deus eos, qui in peccatis nunc vivunt, citra spem veniæ inevitabili supplicio plectere, quemadmodum 1 Cor. XII, 3. διαστέλλον, Παῦλος ἐδίδαξεν, ὅτι. Οὐδεὶς λέγει Κύ ριον Ἰησοῦν, εἰ μὴ ἐν Πνεύματι ἁγίῳ.» Αρχεται δὲ ἐντεῦθεν τῆς κατὰ τῶν Νικολαΐτῶν αἱρέσεως τῆς καταδρομής, διττήν λέγων τὴν κακίαν αὐτῶν. Εἰσι μὲν γὰρ περὶ τὰ δόγματα ἀσεβέστατοι, δ διὰ τῆς εἰς τὸν Δεσπότην Χριστὸν βλασφημίας αὐτῶν ἀπὸ ἔδειξεν· περὶ δὲ βίον ἀσελγέστατοι. Καὶ τοῦτο μὲν καὶ νῦν διὰ τῆς αἰσχρουργίας αὐτῶν παριστῇ· μι· κρὸν δὲ ὕστερον προβὰς τρανότερον προενέγκοι • Πλεονεξίαν ο γὰρ εἰπὼν νῦν, τὴν αἰσχροκέρδειαν αὐτῶν ἐσήμανε. «Ἡ πλεονεξία ο γὰρ ποτὲ μὲν τὴν ἀδικίαν σημαίνει, ποτὲ δὲ τὴν αἰσχροκέρδειαν ἁπλῶς. Οθεν οἰκείως τὸ. ἐμπορεύεσθαι» προσ έθηκεν· ἀλλοτριῶν δὲ αὐτοὺς παντελῶς τῆς θείας διδασκαλίας, πλαστοῖς εἶπε λόγοις χρῆσθαι αὐτούς. Αλλ' ἕξουσι, φησί, τῆς ἀσεβείας τὰ ὀψώνια, θάνατον. Τὸ δὲ, ο ἔκπαλαι,» τῆς προγνώσεως τοῦ Θεοῦ ἐστι σημαντικόν. Καὶ ὥσπερ τοῖς ἀγαθοῖς προγνω στικῶς ἡτοίμασε τὰ ἀγαθὰ, οὕτω καὶ τοῖς πονηροῖς τὸν κατάλληλον αὐτοῖς τόπον. «Τὸ γὰρ κρῖμα ἔχε παλαι οὐκ ἀργεί. • Οἷς τὸ κρῖμα ἔκπαλαι οὐκ ἀργεῖ, καὶ ἡ ἀπώλεια αὐτῶν οὐ νυστάζει, ο Οὐχ ἁπλῶς ἀπὸ τῶν προτιμοτέρων ἐπιχειρεῖ, [ἀλλὰ δεῖξαι βουλόμενος, ὡς μᾶλ λον οὗτοι υποδικώτεροι ἁμαρτάνοντες. Ἐπεὶ οὖν καὶ οὗτοι τὸ προτιμότερον ἔχουσιν, ὡς πρῶτοι κλη θέντες μὲν εἰς ἀποστολήν, ἐκτραπέντες δὲ τῆς εὐθείας ὁδοῦ, μεῖζον καὶ τὸ κατάκριμα ἔξουσιν. Ἐξ ὑποθέσεως δὲ κινήσας τὴν παραδειγματικὴν πίστιν, οὐκ ἀπέδωκε τὸ ἀκόλουθον τοῦ σχήματος, ἀλλὰ συν έχει το παράδειγμα τῇ τῶν δικαίων προσλήψει. Καὶ ὀφείλων ἐπὶ τοῦ ἐξ ἀρχῆς προτεθέντος τὴν [ἀπόδοσιν] ποιῆσαι, τοῦτ᾽ ἔστι τῶν ἡμαρτησάντων, δι' οὓς καὶ τὸ παράδειγμα, καὶ εἰπεῖν· Εἰ τούτων οὐκ ἐφείσατο, ἆρ' οὖν τῶν παρόντων ἀσελγῶν φείσεται; ἢ κατὰ ἀπόφασιν• Πολλῷ μᾶλλον οὐδὲ τού των φείσεται· οὐ τοῦτο ποιεῖ· διὰ τί; Εὑρίσκεται γὰρ αὕτη ἡ ἀπόδοσις, δύο προκειμένων υποδειγμάτ καλοῦ καὶ κακοῦ, πρὸς τὸ κακὸν μόνον γινομένη, οὐκ ἔτι καὶ πρὸς τὸ ἀγαθόν· οὐ γὰρ καλοίς κακὰ ἀντιδέδοται. Ἐν οἷς οὖν οὐκ ήρκεσε μιᾷ ἀποδόσει τὸ προτεθὲν ἀπαρτίσαι, ἑτέρως διεγένετο τῇ φράσει, καὶ δι᾿ ἐπιφωνήματος τὸ ὀφειλόμενον ἀπὸ ετέλεσε. Διά τί δὲ τοῖς κακοῖς προστίθησι τὰ τῶν ἀγαθῶν ὑποδείγματα; Εἰρήσεται κατὰ τὸν ἁρμό. ζοντα τόπον. Ως προλαβόντες οὖν εἴπομεν, οὐ κατά τὸ σχῆμα τοῦ φαινομένου λόγου καὶ ἡ ἔννοια ἐπιχολουθεῖ τῶν προκειμένων. Οὐ γὰρ ὑπόκειται ἡ ἀπό δύσις ἡ εἰωθυῖα ταῖς τοιαύταις συντάξεσιν ἕπεσθαι· ἀλλ᾽ ἔστιν ἁπλῆ παραδειγματικὴ πίστις, καὶ τῶν δι' ἁμαρτίας κολαζομένων, καὶ τῶν διὰ δικαιοσύνην τιμωμένων. Ως εἰ ἔλεγεν· Οἶδεν ὁ Θεὸς καὶ τοὺς ἐν ἁμαρτίαις ζῶντας ἄνευ φειδοῦς κολάζειν ἀπαραιτήτως, ὡς τοὺς ἁμαρτήσαντας ἀγγέλους, ὡς ἐπὶ τοῦ κατακλυσμοῦ, ὡς τὰς Σοδόμων πόλεις· καὶ πά λιν τους δικαιοσύνην εργαζομένους τιμᾶν, ὡς τὸν των,

EXPOSITIO IN EPIST. II S. PETRI. — CAP. II. . Νῶς, ὡς τὸν Λώτ· καὶ ἔστιν ἡ σύνταξης τοιαύτη· fecit erga augelos prevaricatores, homines ten Εἰπὼν, ὅτι κολασθήσονται οἱ ψευδοδιδάσκαλοι διὰ pore diluvii, et Sodomorum urbes. Novit etiam eos τὰς βλασφημίας αὐτῶν, διὰ τὴν ἀσελγῆ βίον αὐτῶν, qui justitiam operantur, honore afficere, ut fecit επιφέρει τὰ παραδείγματα· Ο γὰρ Θεὸς ἀγγέλων, erga Non et Lot. Est vero constructio hujusmodi: ἁμαρτησάντων οὐκ ἐφείσατο, οὐδὲ ἀρχαίου κόσμου. Postquam dixit puniendos esse falsos magistros, Καὶ πάλιν τοὺς δικαιοσύνην ἀσκήσαντας ἐπεξηγεί cum propter ipsorum blasphemias, tum propter inται, ὅτι καὶ τὸν Νῶς καὶ τὸν Λὼτ διὰ σωφροσύνην continentiam vitæ, proponit in hanc rem exempla, ἐφύλαξεν ἀπὸ τοῦ ὀλέθρου τῶν κατ' αὐτοὺς ἀνθρ nempe quod Deus angelis peccantibus non peperceπων. Ο γὰρ Νῶς οὐκ ἀπήχθη τῇ ἀσεβείᾳ τῶν πρὸ rit, sicut nec originali seu prisco mundo tempore τοῦ κατακλυσμοῦ· καὶ ὁ Λὼτ οὐδὲν ζηλώσας τῆς diluvii. Et rursus memorat eos qui justitiam excoἀσελγείας τῶν ἐν Σοδόμοις, ἀλλὰ καὶ τοὺς ἐπιξενων luerunt; aitque, quod Noachum et Lotum, propter μένους αὐτῷ ἀγγέλους ἐν σχήματι ἀνθρώπων, τοῖς temperantiam et continentiam, a cæterorum, qui co δι' ἀσέλγειαν αὐτοὺς ἐξαιτοῦσιν, οὐ παρέσχε· καίτοι tempore vivebant, exitio liberaverit. Siquidem nec μυρία ὑπὸ τῶν ἐξαιτούντων ἐπηρεασθείς. Τοῦτο Noe contemporaneorum suorum nequitia et impieγὰρ διὰ τοῦ, ο καταπονούμενον, ο ὑπέφηνεν. tate se abduci passus est: nec Lot Sodomitarum impudicitiam est imitatus: nec angelos forma humana hospitio exceptos protervis illis petentibus, quanquam innumeris hac de causa lacessitus injuriis (ut indicatur per vocem illam • oppressum») contradidit. • Εἰ γὰρ ὁ Θεὸς ἀγγέλων ἁμαρτησάντων οὐκ ἐφείσατο, ἀλλὰ συραῖς ζόφου ταρταρώσας, παρέδωκεν εἰς κρίσιν τετηρουμένους [vulg. -ρημέν.]. Καὶ ἀρ χαίου κόσμου οὐκ ἐφείσατο, ἀλλ᾽ ὄγδιον Νώε δικαιοσύνης κήρυκα ἐφύλαξε, κατακλυσμὸν κόσμῳ κατὰ ἀσεβῶν ἐπάξας· καὶ πόλεις Σοδόμων και Γομόρρας τετρώσας καταστροφή, κατέκρινεν, ὑπόδειγμα μελο λόντων ἀσεβεῖν τεθεικώς· καὶ δίκαιον Λὼτ καταπο ν ύμενον ὑπὸ τῆς τῶν ἀθέσμων ἐν ἀσελγίᾳ ἀναστροφῆς ἐῤῥύσατο. Βλέμματι γὰρ καὶ ἀκοῇ ὁ δίκαιος ἐγκατοικῶν ἐν αὐτοῖς, ἡμέραν ἐξ ἡμέρας ψυχὴν δι καίαν ἀνόμοις ἔργοις ἐβασάνιζεν. Ο δε Κύριος εύσε δεῖς ἐκ πειρασμοῦ ῥύεσθαι, ἀδίκους δὲ εἰς ἡμέραν κρίσεως κολαζομένους τηρεῖν.» Καὶ τοῦτο δὲ περὶ τοῦ Λὼτ λέγει·. Οἶδε Κύριος εὐσεβεῖς ἐκ πειρα σμοῦ φύεσθαι,» καὶ ἑξῆς. Οὐδὲν δὲ περὶ δικαίων προειπών, εἰ μὴ μόνον περὶ ἀσεβῶν, καὶ τῆς τούτων τιμωρίας, παρενέβαλε καὶ τὰ τούτων παραδείγματα πρῶτον μὲν διὰ τὸ καὶ τὴν Ἱστορίαν ἅμα μεμνησθαι, καὶ τῆς τῶν ἀσεβῶν ἀπωλείας, καὶ τῆς τῶν δικαίων σωτηρίας· ἔπειτα δὲ καὶ ἐκ παραθέσεως τούτων, τῶν μὲν ἁμαρτησάντων ἐξαίρων τὸ κακὸν, τῶν δὲ κατορθωσάντων [λαμπρύνων] τὸ κατορθωθέν· ἔτι δὲ καὶ τοὺς ἀκροατάς πείθων, τῶν μὲν μισῆσαι διὰ τὰς τιμωρίας τὸ ἀσελγές, τῶν δὲ ἐπισπάσασθαι 3.ὰ τῆς σωτηρίας τὸ κατόρθωμα. • Μάλιστα οὲ τοὺς ὀπίσω σαρκὸς ἐν ἐπιθυμίαις μιασμού πορευομένους, καὶ κυριότητος καταφρο νοῦντας.» Εντεῦθεν εὐφυῶς, ἀπὸ τῶν ὑποδειγμά‐ των τῶν προηγουμένων, εἰς τὴν παροῦσαν ἦλθεν ὑπόθεσιν. Λέγει δὲ περὶ τῶν καταράτων Νικολαΐτῶν, καὶ Ναατηνῶν, καὶ Κερδωνιανών. Πολυώνυμος γὰρ αὐτῶν ἐστιν ἡ κακία, καὶ ὡς [τοῖς μιαροῖς ἔργοις οὕτω καὶ ὀνόμασι] συγκεχυμένη καταλαμβάνεται. Οὗτοι γὰρ, ὡς φθάνομεν ειρηκότες, Βυθὸν ὑποστη σάμενοι καὶ Σιγήν τὰ πρωτουργὰ τῆς τοῦ κόσμου γενέσεως, και τινας ἀπὸ τούτων μητέρας καὶ αἰῶνας τερατολογήσαντες, ὡς καὶ Μαρκίων, ἀπὸ τούτων λαβὼν πονηρὰ σπέρματα. Εἶτα Κυριότητας διὰ τούτων τῆς τοῦ κόσμου δημιουργίας παρωσάμενοι και VERS. 4 9. Si enim Deus angelis peccantibus non pepercit, sed rudentibus inferni detractos in tartarum tradidit cruciandos, in judicium reserva - ri. Et originali mundo non pepercit, sed octavum Νoc justitiae præconem custodivit, diluvium mundo impiorum inducens. Et civitates Sodomorum et Gomorrhæorum in cinerem redigens, eversione damnavit: exemplum eorum, qui impie acturi sunt, ponens. Et justum Lot oppressum a nefandorum injuria et luxuriosa conversatione eripuit. Aspectu enim et auditu justus erat, habitans apud eos, qui de die in diem animam justam iniquis operibus cruciabant. Novit Dominus pios de tentatione eripere, iniquos vero in diem judicii reservare cruciandos., Et hoc de Lot ait: Novit Dominus pios ex tentatione.eripere, › 392 Cum autem primum nihil de justis, sel tantum de impiis eorumque punitione dixisset, quædam etiam de justis exempla attulit: primo quidem, quia sacra historia eodem loco tum de improborum perditione, tum de justorum salute mentionem facit; deinde autem, ut hujusmodi comparatione et peccantium exaggeraret malitiam, et proborum virtutem redderet clariorem, ac præterea auditoribus persuaderet suis, ut cum poenae odio haberent impudicitiam, tum salutis desiderio virtutem amplecterentur. metu VERS. 10. Magis autem eos, qui post carnem in concupiscentia immunditie ambulaut, dominationemque contemnunt.. Ex supradictis exemplis in præesens argumentum admodum scite descendit. Loquitur autem de exsecrandis Nicolaitis, et Naasenis, et Cerdonianis (varie enim eorum improbitas appellabatur: unde sicut sceleratis operibus, ita et multis nominibus ea confusa deprehenditur.) Hi enim, ut jam diximus, Bithum, hoc est, profundi tatem, et Sigen, id est, silentium primordia hujus mundi statuebant; et ex his quasdam matres, et zonas, hoc est saecula orta commenti sunt: quemadmodum et Marcion qui ab his prava hausit semina. Deinde dominationem seu Deum, a mundi

ἀκαθαρσίαν. Καὶ εἴ τις περὶ τούτων ἐθέλει μαθεῖν, τὴν Εἰρηναίῳ τοῦ [/. τῷ] Κελτῷ βίβλον περὶ αὐτῶν ἐκπεπονημένην λαβὼν ἐπὶ χεῖρας, τὴν ἐπιγεγραμμένην, «Κατὰ τῆς ψευδωνύμου γνώσεως,» τὰς τούτων ἁμαρτίας εὑρήσει, διὰ Μάρκου] μάλιστα τοῦ ἀσελγεστάτου, καὶ τῶν ὑπ' αὐτοῦ διαφθαρεισών γυναικῶν, καὶ τὰς ἄλλας ἀθεμιτουργίας, τὰς παρά τῶν λοιπῶν γενομένας, ὃς οὐδὲ διὰ γραφῆς παραστῆσαί τις δυνήσεται, ὡς λυμαινόντων καὶ διὰ μνή μης. Οἱ γὰρ ἐκ καταφρονήσεως οὐ δεδοικότες τὴν κυριότητα, τι ἂν πρᾶγμα, εἰ καὶ πρὸς πᾶσαν δόξαν ἀδεῶς διεγένετο; Τρανότερον περὶ τούτων ὁ ἀπόστο λος Ιούδας ἐρεῖ ὁ μακάριος, ὅπου καὶ περὶ τοῦ Μωϋ σέως σώματος μνημονεύσει. Αὐτὸς μὲν γὰρ νῦν [μόνον] ὑπέκρουσεν, ἀψάμενος [ὁμοῦ] καὶ καταπαύσας τὸν περὶ τούτου λόγον. Ἐξ ἐκείνου τοίνυν καὶ περὶ τῶν προκειμένων [λαβόντες τὰς ἀφορμάς] λέ γομεν· ο Τολμηταί, αὐθάδεις, δόξας οὐ τρέμουσι βλασφημοῦντες.» Προσυπακουστέον, οἱ εἰσι. Τὸ δὲ, • Δόξας οὐ τρέμουσιν, ν ἀντὶ τοῦ, καταφρονητικώς ἔχουσι πᾶσαν δόξαν βλασφημεῖν οὐ δεδίασιν. opificio et providentia repellentes, in omnnem car- ἐποψίας, ἐπὶ πᾶσαν ἐχώρησαν ἀδεῶς σαρκικήν nalem incontinentiam perfricta fronte corruerunt. Et quidem, si quis horum exactam notitiam desiderat, librum ab irenzo Gallo contra ipsos elaboratum, et e Contra falsi nominis scientiam. inscriptum in manus sumat, ac in eo horum impudicitias, ac præsertim quas obscenissimus Marcus et corruptæ ab eo mulieres exercebant, tum alias nequitias quas cæteri ejus sectæ patrabant, enarratas utcunque inveniet: nam eas nemo vel scripto satis exprimere potest, quippe quæ vel sola recordatione nocere possunt. Qui vero ex contempiu dominationem non timent, quid mirum, si et erga omnem dignitatem audacter se efferant? Clarius vero de his disserit beatus apostolus Judas, ubi de Moysis corpore mentionem facit. Iste autem breviter, ac in fine sui hac de re sermonis, hoc tantummodo insinuat. Ex illo itaque occasione sumpta, et de propositis hæc diximus: • Audaces, sibi placentes, glorias non metuunt blaspheniare. › Subaudiendum, qui sunt. Illud autem ‹ Glorias non metaunt, ɔ idem est ac, contemptui habent omnem gloriam seu dignitatem et convitiis incessere non verentur. • Οπου ἄγγελοι ἰσχύϊ καὶ δυνάμει μείζονες ὄντες, οὐ φέρουσι κατ' αὐτῶν παρὰ Κυρίῳ βλάσφημον κρίσιν. ο Βουλόμενος αὐτοὺς ἐπισχεῖν τῆς περὶ ταῦτα τόλμης, φησίν· «Οπου ἄγγελοι ἰσχύϊ καὶ δυνάμει μείζονες ὄντες οὐ φέρουσι κατ' αὐτῶν παρὰ Κυρίῳ βλάσφημον κρίσιν,» ταὐτὸ τῷ μακαρίῳ Ἰούδα, ὡς ἔφημεν, λέγων· ἐπεὶ κἀκεῖνος τήν τινων γλωσσαλο γίαν κολάζων, ἀπὸ τοῦ αὐτοῦ παραδείγματος ποιεῖται τὴν νουθεσίαν. Πλατύτερον μέντοι δι' ὧν λέγει· • Ο δὲ Μιχαὴλ ὁ ἐρχάγγελος,» καὶ ἑξῆς, ο οὐκ ἐτόλμησε κρίσιν ἐξενεγκεῖν βλάσφημον.» Τοιοῦτον οὖν καὶ Πέτρος βούλεται [λέγειν] νῦν, ὅτι οὗτοι οἱ κακοδαίμονες οὐδὲν ἔχουσιν εἰς φειδὴ περὶ τὸ τὰς δόξας βλασφημεῖν, [καίτοι γε οὐδὲ] αὐτοὶ οἱ δυνάμει καὶ ἰσχύϊ μείζονες όντες, δηλονότι τῶν μικρῶν τού των, οὐ φέρουσιν, ἤτοι οὐ προκομίζουσι κατ' αὐτῶν, οἱονεὶ τῶν δοξῶν, βλάσφημον κρίσιν παρὰ Κυρίῳ. Ἐπεὶ γὰρ δόξης τινός μετέχει καὶ ὁ διάβολος, διὰ τὸ ἀρχὴ εἶναι πλάσματος Κυρίου, οὐκ ἤνεγκε ῥῆμα κατ' αὐτοῦ βλάσφημον. Εἰ γὰρ ὁ μᾶλλον ἄξιος βλαστ VERS. 11.. Ubi angeli fortitudine et virtute cum sint majores, non portant adversus se exsecrabile judicium.» Volens tantam prædictorum hæreticorum circa hujusmodi audaciam compescere: • Cum angeli, inquit, qui fortitudine et virtute majores 393 sunt, non ferant contra eos apud, Dominum maledicam sententiam. Quo idem ac beatus Judas dicit, ut jam præmonuimus. Nam et ille nonnullorum linguæ petulantiam castigans, eodem exemplo admonitionem suam instruit, sed eliquanto fusius, ita dicens 11: «Michael archangelus non est ausus judicium inferre blasphemiæ. › Simile quid etiam Petrus nunc dicere vult; nempe quod isti cacodæmones non vereantur dignitates conviciis incessere, cum tamen ne ipsi quidem angeli potestate et fortitudine scelestis istis multo superiores, ferant, seu non proferant adversus ipsas veluti dignitates maledicam sententiam coram Domino. Scilicet, quia dignitatem aliquam participat diabolus, quippe qui est e principium creatura Domini '',, non tulit Michael archangelus adversus φημεῖν, τὸν διάβολον λέγων, ὅμως διὰ τὸ δόξης eum verba convitii. Quasi diceret: Si diabolus, qui omnium dignissiurus est, ut proscindatur convitiis, id tamen non pertulit a Michaele coram Domino; profecto sanæ mentis non sunt, qui dignitates maledictis incessunt, cum angelis multo sint ii dignitate inferiores. Dignitates vero vel supernas virtutes, vel ecclesiasticas potestates vocat: contra quas isti insurgentes, eas contumeliis insectari non desinunt. Vers. 12-13. ‹ Hi vero velut irrationalia pecora, naturaliter in captionem et perniciem in his quæ ignorant blasphemantes in corruptione sua peri1 Judæ. 9. ss Job. XL, μετέχειν, οὐκ ἔτυχε τούτου παρὰ τοῦ Μιχαὴλ ἐνώπιον Κυρίου· οὐκ ἂν σωφρονήσειεν οἱ προχείρως τὰς δόσ ξας βλασφημοῦντες, πολλῷ τῆς τῶν ἀγγέλων τιμιό τητος κατόπιν φερόμενοι. • Δόξας, δὲ τὰς θείας δυνάμεις φησίν, ἢ καὶ τὰς ἐκκλησιαστικὰς ἀρχὰς, ὧν ἀπεναντίας φερόμενοι οὗτοι οἱ βλασφημούντες αὐτὰς διατελοῦσιν. • Οὗτοι δὲ ὡς ἄλογα ζώα γεγεννημένα φυσικὰ εἰς ἅλωσιν καὶ φθοράν, ἐν οἷς ἀγνοοῦσι βλασφημοῦντε; ἐν τῇ φθορᾷ αὐτῶν καταφθαρήσονται· κομιούμενοι

EXPOSITIO IN EPIST. II S. PETRI. - CAP. II. ► μισθὸν ἀδικίας, ἡδονὴν ἡγούμενοι τὴν ἐν ἡμέρᾳ lunt. Percipientes mercedem injustitia, voluptas τρυφήν, ο Τινὲς τοῦτο οὕτως ἐξηγήσαντο· Ὡς ἄλογα ζώα φυσικά γεγεννημένα ἐν τῇ φθορᾷ αὐτῶν κατα φθαρήσονται, τοῦτ᾽ ἔστιν οὐδὲν διενεγκόντες κτηνῶν, & πρὸς μόνην φθοράν γέγονεν. Ὡς ἄλογα δὲ ζῶα-- φυσικά, ο τοῦτ' ἔστιν, κατ' αἴσθησιν μόνην ζῶντα, οὐ κατὰ νοῦν καὶ τὴν νοεράν ζωήν· διὸ καὶ εὐάλωτοι τῇ κατὰ τὴν φθαρτὴν ζωὴν περιαγωγή, θυμῷ καὶ ἐπιθυμίᾳ ἀγόμενοι καὶ περιφερόμενοι, ο Εν οἷς ἀγνοοῦσιν, ο ήτοι τῇ καθηκούσῃ αὐτῶν ἀγνοίᾳ βλασφημοῦντες, τῇ ἐπαξίως αὐτῶν φθορᾷ καταφθαρήσονται, ο κομιούμενοι μισθὸν ἀδικίας, ο ἂν ἐθελοντὶ ἑαυτοῖς προεξένησαν. «Ηδονὴν ἡγούμενοι τὴν ἐν ἡμέρᾳ τρυφήν.» Τὸ ὄντως, φησίν, ἐφετὸν, καὶ τὴν ἀληθῆ καὶ ἐπέραστον εὐφροσύνην καὶ ἡδο· νὴν, ἐν τῇ καθημέραν τιθέμενοι τοῦ λαιμοῦ ἀπολαύ σει. Ιστέον μέντοι, ὡς ἡ θεία Γραφὴ τὰ φυσικῶς ἐνόντα τοῖς ἀνθρώποις, τοῦτ' ἔστι τὰ ὡς ζώοις αὐτοῖς ἐνυπάρχοντα, ἐπ᾽ ἂν διαβάλῃ, πρὸς τὰ ἄλογα ἀφο ομοιοί, ο "Ανθρωπος, φάσκουσα, ἐν τιμῇ ὧν οὐ συνΕχε· [παρασυνεβλήθη τοῖς κτήνεσι τοῖς ἀνοήτοις, καὶ ὡμοιώθη αὐτοῖς·] καὶ, ο Μὴ γίνεσθε ὡς ἵππος καὶ ἡμίονος·» και; ο Ιπποι θηλυμανείς [ἐγένοντο]· καὶ, ο Γίνεσθε φρόνιμοι ὡς οἱ ὄφεις, καὶ ἀκέραιοι ὡς αἱ περιστεραί·, οὐ μεταποιοῦσα τὰς φύσεις φάσκουσα ταῦτα, ἀλλὰ τούτων τὰς φυσικὰς ὁρμὰς μόνον ἐκκλίνειν παρακαλοῦσα. Οταν δὲ σωτήριόν [τι] παραγγέλλῃ, πρὸς τὰ κρείττω τὴν ὁμοιότητα παραπέμπει· ὡς τὸ, ο Γίνεσθε οικτίρμονες, ὡς ὁ Πατὴρ ὑμῶν ὁ οὐράνιος.» Οὐδὲ ἐνταῦθα τὰς φύσεις μεταποιεῖ, ἀλλ' ὅσον ἡ ἰσχὺς ὑποβάλλεται, τοῦτο ποιεῖν παρακελευομένη. tem existimantes diei delicias. Quidam hoc ita exponunt: Velut bruta animantia naturalia, in corruptela ipsorum peribunt: hoc est, nihil diffe rentes a jumentis, qua ad corruptelam tantumnmodo nascuntur. Ut bruta autem animantia, hoc est, solo sensu, non mente et ratione viventes, et idcirco rebus corruptibilibus facile capti, atque ira et concupiscentia acti, «in his quæ ignorant, › seu in congrua ipsis ignorantia, maledicta fundentes, condigna corruptela interibunt, e percipientes mercedem injustitiæ, quam scilicet sibi sponte accersiverunt. ‹ Voluptatem existimantes diei delicias,» hoc est, maxime desiderabilem, veram ac perquam amabilem laetitiam et voluptatem in quotidiana gutturis fruitione sitam esse reputantes. Animadvertendum vero sacram Scripturam, ea quæ nobis velut animabilibus insunt, cum ea vituperat, brutis animantibus assinilare; ut cum ait: c Homo cum in honore esset, non intellexit, comparatus est jumentis insipientibus, et similis factus est illis 18 > - • Nolite fieri sicut equus et mulus 1. ο —‹ Equi amatores, et emissarii facti sunt 15.» Et: • Estote prudentes sicut serpentes, et simplices sicut columbæ "., Quæ cum ait, non naturas commutari vult, sed naturales corum inclinationes, ut declinemus, hortatur. Cum autem salutare quid 394 suadet, ex melioribus similitudinem accersit. Sic ait:. Estote misericordes, sicut Pater vester qui in caelis est 4.» Neque hic naturas commutandas censet, sed hortatur, ut ad id, quantum vires nostræ ferre possunt, enita- • Σπίλοι καὶ μώμοι, ἐντρυφῶντες ἐν ταῖς ἀπάταις αὐτῶν, συνευωχούμενοι ἡμῖν, ὀφθαλμοὺς ἔχοντες μεστούς μοιχαλίδος καὶ ἀκαταπαύστου ἁμαρτίας, δελεάζοντες ψυχὰς ἀστηρίκτους, καρδίαν γεγυμνασμένην πλεονεξίας ἔχοντες, κατάρας τέκνα, κατα λιπόντες τὴν εὐθεῖαν ἐδὸν, ἐπλανήθησαν, ἐξακολουθήσαντες τῇ ὁδῷ τοῦ Βαλαὰμ τοῦ Βοσόρ, ὃς μισθὸν ἀδικίας ἠγάπησεν. Ελεγξιν δὲ ἔσχεν ἰδίας παρανομίας· ὑποζύγιον ἄφωνον, ἐν ἀνθρώπου φωνῇ φθεγξάμενον, ἐκώλυσε τὴν τοῦ προφήτου παραφρονίαν.» Τὸ ἑξῆς οὕτως· ι Σπίλοι καὶ μώμοι· καρδίαν γεγυμνασμένην ἔχοντες πλεονεξίας, (τοῦτ' ἔστι διὰ πλεονεξία; γεγυμνασμένην), ο κατάρας τέκνα, συνευωχούμενοι ἡμῖν· ὀφθαλμοὺς ἔχοντες πλήρεις μοιχαλίδας καὶ ἀκαταπαύστου ἁμαρτίας, δελεάζουσι ψυχὰς ἀστηρίκτους· ν ἃς καὶ Παῦλος ἐκάλεσε γυναικάρια σεσωρευμένα ἁμαρτίαις· οἱ δ᾽ αὐτοὶ οὗτοι • καταλιπόντες εὐθεῖαν ὁδὸν, ἐπορεύθησαν τῇ ὁδῷ τοῦ Βαλαάμ τοῦ Βοσόρ,» καὶ ἑξῆς. Αἱ φωναὶ αὐτῶν • εἰσὶ πηγαὶ ἄνυδροι, νεφέλαι ὑπὸ λαίλαπος ἀφανι ζόμεναι, ο καὶ ἑξῆς. Καὶ τίνος χάριν ε ὁ ζόφος αὐτοῖς ὁ ἀπόκειται ν εἰς. τὴν μέλλοντα αἰῶνα; Διὰ τὴν ὑπέρογκον αὐτῶν ματαιότητα, δι' ἧς δελεάζουσι τοὺς πρὶν ἐν πλάνῃ ἀναστραφέντας, καὶ ὄντως ταύ 13 'sal. XLVIII, 13. " Psal. xxx1, 9. 18 Jerem. v, 8. VERS. 13-16. • Coinquinationes et macula deliciis affluentes, in conviviis suis luxuriantes vobisenm. Oculos habentes plenos adulterii, et incessabilis delicti. Pellicientes animas instabiles, cor exercitatum avaritia habentes, maledictionis filii. Derelinquentes rectam viam, erraverunt secuti viam Balaam ex Bosor, qui, mercedem iniquitatis amavit. Correptionem vero habuit suæ vesaniæ: subjugale mutum animal, hominis voce loquens, prohibuit prophetæ insipientiam. Ordo verborum est: • Coinquinationes et maculæ: cor exercitatumn malitia habentes, maledictionis filii, convivantes, in suis conviviis luxuriantes, oculos habentes plenos adulterii, et incessabilis seu perpetui delicti, pelliciunt animas instabiles (quas et Paulus mulierculas peccatis oneratas vocat 18) ‹ et hi quidem, relicta via recta, abierunt via Balaam filii Busur, etc. Voces eorum e sunt fontes sine aqua, et nebulæ turbinibus agitatæ, seu disjectæ. Sed quam ob causam ‹ caligo tenebrarum › illis in futurum sæculum reservatur?, Scilicet ob tumidissimam eorum vanitatem: qua eos, qui errorem, in quo antea versati sunt, effugerant, pelliciunt, ac inescant impudicitiis ac desideriis carnalibus, ut 16 Matth. x, 16. 17 Luc. VI, 18 [] Tim. 151, 6.

σαρκὸς, ὡς κύων ἐπὶ τὸ ἴδιον ἐξήραμα ἐπιστρέψαι. Τὰ δὲ μεταξύ, της ματαιότητος τούτων ἐξαγγελτικά καὶ πιστωτικά. Ὁ δὲ νοῦς οὗτος· Οὐδὲν, φησὶν, Έχοντες καθαριότητας εχόμενον, ἀλλ᾽ ὡς σπίλοι ἐν ἱματίῳ καθαρῷ τῇ ἀκραιφνεί πολιτείᾳ ἐπιφυόμενοι. ἐπειδὰν ἀπατήσωσί τινας καὶ δυνηθῶσιν ἀσελγείς ἄνδρας τους συνόντας καὶ γυναῖκας παρασκευάσει, τρυφὴν ἡγοῦνται τὸ πρᾶγμα, ἀποπληροῦντες τὴν ἑαυτῶν ἀσέλγειαν. ᾿Αλλὰ καὶ συνευωχούμενοι ὑμῖν, οὐ δι' ἀγάπην, φησί, καὶ τὸ μεταλαμβάνειν ἀγῶν τοῦτο ποιοῦσιν, ἀλλὰ διὰ τὸ καιρὸν εὑρίσκειν τοῦτον ἐπιτήδειον τῆς πρὸς γυναῖκας ἀπάτης. Οὗτος γὰρ ὀφθαλμοὺς ἔχοντες, οὐδὲν ἄλλο βλέπουσιν, ἢ μοιχα. λίδας· καὶ ἐν τούτῳ ἀκαταπαύστως βλέποντες καὶ velut canes ad vomitum suum reverfantur. Que την αποφυγόντας, ἐν ἀσελγείαις καὶ ἐν ἐπιθυμία:; vero hic interjecta sunt, eorum vanitatem enuntiant ac confirmant. Sensus autem est: Nihil, inquit, puri habentes, sed tanquam labes in candida veste, ita illi in pura Ecclesiæ conversatione subnati, cum aliquos obviam habent, si possint eos sive viros, sive mulieres conversatione sua impudicos reddere, id in deliciis habent, quod suam ipsorum lasciviam explendi sic copiam nanciscantur. li etiam vos convivio libenter excipiunt, non propter charitatem, ut alios bonorum suorum participes faciant, sed quia hujusmodi tempus ad feminarum deceptionem opportunum putant: nam oculos suos non in aliud quam in adulteras intendunt, ac defi. xos semper retinent: adeoque peccantes, ut maledictionis filii, instabiles debilesque animas pelli. ἁμαρτάνοντες, ὡς κατάρας τέκνα, ψυχάς δελεάζου ciunt atque inescant. Cor namque ipsorum in nullo alio, præterquam in impurarum voluptatum, vel divit'arum aviditate exercitatum est. Et ob utrum - que horum a via, quæ ad vitam ducit, procul aberrant: quare idem, quod olim Balaamo filio Bosor accidit, perpetiuntur. Nam et ille munera et mercedem iniquitatis amavit: sed reprehensionem suæ iniquitatis sortitus 395 est a muto jumento, quod humana loquens voce, prophetæ dementiam inhibuit ". Ex quo discimus Balaamum, postquam semel a Deo prohibitus est ad Balaacum ob tumidam suam passionem quam insana impostura alebat, accedere, ad ipsum iterato pergere contendisse: sed Dei timore ac terroribus in via perterritum, verba benedictionis efundere compulsum fuisse. Prophetæ enim quæ loquuntur, scientes loquuntur; et idcirco is propheta appellatus est, quod sciebat quid diceret: neque ignorans, casu dicere meliora elegit. Igitur benedictio illa non insanæ cujusdam divinationis, sed divinæ virtutis opus fuit. VERS. 17-19. • Hi sunt fontes sine aqua, cl HCbula turbine exagitata, quibus, caligo tenebrarum reservatur. Superba enim vanitatis loquentes pelliciunt in desideriis carnis luxuriæ eos qui paululum effugiunt, qui in errore conversantur. Libertatem illis promittentes, cum ipsi servi sint corruptionis: a quo enim quis superatus est, hujus et servus est.» Cum multa per digressionem dixisset (inter quæ et exemplum Balaami proposuit), denuo ad impurissimos Gnosticos sermonem couvertit, eosque fontibus sine aqua assimilat, quippe qui puram ac salutarem evangelicæ prædicationis aquam amiserant: tum etiam nubibus eos comparat, quæ a contrario vento feruntur, quem idcirco ‹ turbinem › seu procellam vocat, quandoquidem exagitat et perturbat que defert. Non sunt itaque, inquit, nubes pellucidae, cujusmodi sunt sancti, sed plenæ caligine. At cur ita? Causam ipse affert, quia, inquit, etiam ‹ superba › ex ‹ vanitate › loquuntur pellicientes per carnalem concupiscen12 Num. xx11, 28 seqq. Ο σιν ἀστηρίκτους. Η γὰρ καρδία αὐτῶν πρὸς οὐδὲν ἄλλο, ἢ πρὸς πλεονεξίαν ἐξήσκηται (ήτοι ἀσελγείας. ἢ καὶ κτημάτων, δι᾿ ἄπερ] ἀμφότερα καταλιπόντες τὴν κατευθύνουσαν αὐτοὺς πρὸς σωτηρίαν ἐδὲν. ἐπλανήθησαν ταύτης, ταὐτὸ παθόντες [τῷ] «Βαλαάμ τοῦ Βοσόρ·, ἐπεὶ κἀκεῖνος διὰ δωροδοκίαν καὶ μ:- σθὸν ἀδικίας ἠγάπησεν. Ἔλεγξιν δὲ ἔσχε τῆς ἰδία; παρανομίας υποζύγιον ἄρωναν, ὃ ἐν ἀνθρώπου φωνῇ φθεγξάμενον, ἐχώλυσε τὴν τοῦ προφήτου παραφρο σύνην. Αφ' οὗ μανθάνομεν ὅτι διὰ τὸ φυσιῶδες αὐ τοῦ πάθος. ὁ Βαλαάμ, ὅπερ διὰ τῆς μανιώδους αὐτοῦ μαγγανείας Στρεφεν, ἅπαξ κωλυθεὶς ὑπὸ τοῦ Θεοῦ, τὸ δεύτερον φιλονείκως πρὸς τὸν Βαλάκ πορευθήναι ήπείγετο· καὶ τῷ φόβῳ τοῦ Θεοῦ πεδηθείς, καὶ τοῖς κατὰ τὴν ἰδὲν δείματι, τὸ ῥῆμα τῆς εὐλογίας οὐ παρεποίησεν· ὅπερ οὐ τῆς μαντείας ἦν. Οἱ γὰρ προ φῆται ἐπιστάμενοι φθέγγονται ἃ φθέγγονται. "Οθεν καὶ προφήτην αὐτὸν ἐκάλεσεν, ὡς ἐπιστάμενον & λέγει. Οὐ γὰρ ἂν ἐν ἐκλογῇ γέγονε τῶν κρειττόνων. ἀγνοῶν & φθέγγεται. Οὐ τῆς μαντείας τοίνυν ἡ εὐλο γία, ἀλλὰ τῆς δυνάμεως τοῦ Θεοῦ. • Οὗτοί εἰσι πηγαὶ ἄνυδροι, νεφέλαι ὑπὸ λαίλαπος ἐλαυνόμεναι, οἷς ὁ ζόφος τοῦ σκότους εἰς αἰῶνα τε τήρηται. Υπέρογκα γὰρ ματαιότητος φθεγγόμενοι, δελεάζουσιν εἰς [ vulg. ἐν ] ἐπιθυμίας σαρκός, ἐν ἀσελγείαις, τοὺς ὄντως ἀποφεύγοντας [ vulg. ἀποτ γόντας ] τοὺς ἐν πλάνῃ ἀναστρεφομένους. Ελευθε ρίαν αὐτοῖς ἐπαγγελλόμενοι, αὐτοὶ δοῦλοι ὑπάρχον τες τῆς φθορᾶς. Ο γάρ τις ήττηται, τούτῳ καὶ δεν δούλωται.» Μεταξυλογήσας πολλὰ, ἐν οἷς τὸ τοῦ Βαλαάμ προήγαγεν ὑπόδειγμα, επανέλαβε πάλιν τὴν περὶ τῶν ἀκαθάρτων Γνωστικών λόγον. Καὶ ἀπεικά· ζει αὐτοὺς ὁ πηγαῖς ἀνύδροις, ο ὡς ἀπολωλεκότας τὸ τοῦ κηρύγματος καθαρὸν καὶ πότιμον ὕδωρ τῆς ζωῆς· ἀλλὰ καὶ νεφέλαις αὐτοὺς παραβάλλει ὑπὸ πνεύματος ἐλαυνομέναις, τοῦ ἐναντίου· διὸ καὶ ι λα λαπα, αὐτὸ ἐκάλεσεν, ὡς συστρέφων [ 1. —φον ] καὶ συνταράσσων [ [.—σσον ] τὸ ἐλαυνόμενον. Οὐκ εἰσὶν οὖν, φησί, νεφέλαι διαυγείς, ὥσπερ οἱ ἅγιοι, ἀλλ' ὁμίχλαι ζόφου μεσταί· καὶ διατί, ἐπήγαγε την αἰτίαν, ὅτι καὶ ὁ ὑπέρογκα ο ἐκ ο ματαιότητος κ

EXPOSITIO IN EPIST. Il S. PETRI. - CAP. III φθέγγονται, δελεάζοντες διὰ τῆς σαρκικῆς ἐπιθυμίας tiam ad impulicitatem eos qui vere effugerant, sent ἐν ταῖς ἀσελγείαις τοὺς ἀληθῶς ἀποφυγόντας καὶ καθάπαξ τοὺς πρὶν ἐν πλάνῃ ἀναστρεφομένους, εἶτα ὑπὸ Κυρίῳ πραττόμενοι. ᾿Αλλὰ καὶ δοῦλοι, φησὶν, ὄντες αὐτοὶ τῆς προειρημένης ἀκαθαρσίας, ἣν ι καὶ φθορὰν δικαίως καλεῖ, ἐλευθερίαν τοῖς ἀπατωμένοις ἐπαγγέλλονται· διὸ καὶ λογισμὸν ἐπάγει θαυμάσιον, ὅτι δοῦλοι ὄντες τῆς ἁμαρτίας. Ο γάρ τις ήττης ται ο πάθει, ι τούτῳ καὶ δεδούλωται. Αὐτοὶ ἐλευθερίαν ἄλλοις ἐπαγγέλλονται. Τοῦτο δὲ πλατύτερον διὰ τῶν ἑξῆς γνωσθήσεται. • Εἰ γὰρ ἀποφυγόντες τὰ μιάσματα τοῦ κόσμου ἐν ἐπιγνώσει τοῦ Κυρίου ἡμῶν καὶ Σωτῆρος Ἰησοῦ Χριστοῦ, τούτοις δὲ πάλιν ἐμπλακέντες ἡττῶνται, γέγονεν αὐτοῖς τὰ ἔσχατα χείρονα τῶν πρώτων. Κρείττον γὰρ ἦν αὐτοῖς, μὴ ἐπεγνωκέναι τὴν ὁδὸν τῆς δικαιοσύνης, ἢ ἐπιγνοῦσιν, ἐπιστρέψαι εἰς τὰ ὀπίσω ἀπὸ τῆς παραδοθείσης αὐτοῖς ἁγίας ἐντολῆς. Συμβέβηκε δὲ αὐτοῖς τὸ τῆς ἀληθοῦς παροιμίας· Κύων ἐπιστρέψας ἐπὶ τὸν ἴδιον ἐμετὸν, καὶ ὕς λουσαμένη εἰς κύλισμα βορβόρου.» Δύο κατασκευάζει διὰ τῶν προειρημένων, ὅτι καὶ τῷ ἡττῶντι ἀνάγκη τὸν ἡττώμενον δουλεύειν, καὶ ὅτι οἱ μετὰ τὴν ἐπίγνωσιν τῆς ἀληθείας πάλιν ἐνεχόμενοι τοῖς προτέροις, χείροσι τῶν προτέρων περιέπεσον κακοῖς. Τούτοις δὲ καὶ τὴν παροιμίαν ἐπάγει συνήγορον. Ἔστι δὲ ὁ λόγος οὕτως· Εἰ γὰρ ἐπιγνώσει τοῦ Κυ ρίου καὶ Σωτῆρος Ἰησοῦ Χριστοῦ, ἀποφυγόντες τὰ μιάσματα τοῦ κόσμου, τούτοις πάλιν ἐμπλακέντες ἡττῶνται αὐτῶν, πάντως που καὶ δουλεύουσιν αὐτ τοῖς, καὶ χεῖρον τῶν πρὸ τῆς ἐπιγνώσεως περὶ τὴν δουλείαν τούτων γεγόνασι, κατασπουδάζοντος αὐτ τοὺς τοῦ Σατανᾶ χείροσι περιενεχθῆναι. Διὸ καὶ ὁ Απόστολός φησιν, ὅτι [ ἐπειδὴ ] τοῦτο ἀπόκειται τοῖς παλινῳδίαν τῶν κακῶν ᾄδουσι, κρεῖττον ἦν αὐτ τοῖς μηδὲ ἐπιγνῶναι, ἢ ἐπιγνόντες [ 1. -τας ] χεί. ροσιν ἁλῶναι, ἐπεὶ καὶ κύων ἐπὶ τὸ ἴδιον ἐξήραμα ἐπιστρέφων, βδελυκτότερος, ὥσπερ ἀμέλει καὶ ὕς ἀποκυλισθῆναι ζητοῦσα, [f. add. εἰ ] ἐν βορβόρῳ τοῦτο ποιεῖ, ῥυπαρωτέρα τῶν προτέρων ρύπων φαίνεται. • Καὶ ἡ vulg. om. καὶ ] ταύτην ἤδη, ἀγαπητοί, δευ τέραν ὑμῖν γράφω ἐπιστολὴν, ἐν οἷς διεγείρω ὑμῶν ἐν ὑπομνήσει τὴν εἰλικρινῆ διάνοιαν, μνησθῆναι τῶν προειρημένων ῥημάτων ὑπὸ τῶν ἁγίων προφητῶν, καὶ τῆς τῶν ἀποστόλων ὑμῶν ἐντολῆς τοῦ Κυρίου καὶ Σωτῆρος Ἰησοῦ. ὁ Ἐκ τούτου μανθάνομεν δύο τὰς πάσας εἶναι τοῦ Πέτρου Ἐπιστολάς. Τὸ δὲ, ι ἐν αἷς διεγείρω ὑμῖν, ο οὕτως ἐστιν· Ἐν αἷς ἐπιστο λαῖς, οἱονεὶ δι' ὧν ἐπιστολῶν ο διεγείρω τὴν ἐν ὑμῖν εἰλικρινή διάνοιαν.» Καθαρᾶς γὰρ διανοίας, τῶν ἤδη ἀκουσθέντων ἢ ἀποτεθέντων σωτηρίων μνησθῆναι, καὶ διεγερθῆναι πρὸς ἐπανάληψιν τῆς τούτων έργασίας πάσῃ δυνάμει καὶ προθυμία. Απετέθη δὲ διὰ προφητικῶν καὶ ἀποστολικῶν κηρυγμάτων. Διὸ καὶ Παυλός φησιν· «Εποικοδομούμενοι ἐπὶ τῷ θεμελίω 20 Prov. xxv, 11. qui, cum olim in errore versarentur, ad Deum conversi erant. Verum et servi ii cum sint, inquit, predictae immunditis (quam et recte corruptionem vocat), libertatem tamen iis quos decipiunt, promittere audent. Rationem vero addit mirabilem cur servi ipsi sint, quia scilicet, ‹ a quacunque quis, affectione • superatus est, ejus et servus est.. Sed hoc ex iis, quæ inferius dicentur, manifestius fiet. VERS. 20-22.. Si enim refugientes coinquinationes mundi in cognitione Domini nostri et Salvatoris Jesu Christi, his rursum implicati superantur, facta sunt eis posteriora deteriora prioribus. Melius enim erat illis non cognoscere viam justitiae, quam post agnitionem retrorsum converti ab eo, quod illis traditum est, sancto mandato. Contigit enim eis illud veri 398 proverbii: Canis reversus ad suum vomitum, et sus lota in volutabro luti.» Duo ex prædictis astruit. Nempe primum, necesse esse cum qui victus est, victori servire suo: deinde in pejora mala prolabi cos, qui post agnitam veritatem prioribus rursus erroribus implicantur. Ad quorum confirmatione: Salomonis proverbium adducit s. Orationis autem series ita se habet: illi, qui cognitione Domini et Salvatoris nostri Jesu Christi mundi inquinamenta aliquando effugerant, si denuo iis irretiti superantur, non solum eisdem omnimode serviunt, sed etiam dæmone adnitente ut prolabantur in pejora, deteriore quam antea servitute premuntur. Quare ait: Q randoquidem tanta pernicies manet eos, qui pessimam malorum cantilenam recantant, melius futurum fuisset illis si veram viam agnovissent nunquam, quam ea semel agnita, pejoribus malis obnoxios fieri; nam et canis ad vomitum suum rediens, fit abominabilior, et sus iterum revoluta cœno, sordidior quam prius fuerat, apparel. CAPUT 111. VERS. 1, 2. c flanc ecce vobis, charissimi, secundam scribo epistolam, in quibus vestram excito in commonitione sinceram mentem, ut memores sitis eorum, quæ prædixi, verborum a sanctis propletis, et apostolorum vestrorum, praeceptorun Domini et Salvatoris.» Ex his verbis discimus, duas tantum Epistolas Petrum scripsisse. ‹ In quibus excito, etc., hoc est, in quibus epistolis, vel per quas epistolas vestram excito sincerain mentem. Sinceræ enim mentis est, eorum qua: audita et deposita sunt meminisse, et ad ea iterum prompte et alacriter perficienda excitari. Deposita vero ea sunt per propheticas et apostolicas prædi· cationes. Quare et Paulus ait: «Superædificati supra fundamentum apostolorum et propbeta-

rum s.» Omnes enim isti adventum Domini an- τῶν ἀποστόλων καὶ προφητῶν.» Πάντες γὰρ οὗτοι nuntiarunt: neque sane testibus hujusmodi fides negari jure potest. Sed cur, inquit, dico apostolos et prophetas? Quoniam isti cum primum, tum secundum ipsins Domini et Salvatoris nostri adventum annuntiarunt. Orationis autem structura ita se habet: Ut memores sitis verborum a sanctis prophetis prædictorum, et præceptorum apostolorum vestrorum et mandatorum Domini et Salvatoris Jesu Christi. Quam vero ob causam memoriam horam excitandam praecipiat, subjungit, nempe, quoniam ii qui ad ductum concupiscentiæ suæ vivunt, cernentes nonnullos Domini adventum, quem ipse etiam Dominus prædixit, metuentes, et hac de causa inhonestam corum vitam alominantes, 397 praesertim vero cum non statim post verba experientia sequeretur, sed hæc ob salutem differatur coṛum qui in electorum libro conscripti sunt, fideles impudenter invalunt, ut cos deci pian'. τὴν τοῦ Κυρίου παρουσίαν κατήγγειλαν· καὶ οὐκ ἔςτιν ἀπιστεῖν τοσούτοις μάρτυσι. Καὶ τί, φησί, λέ γω προφήτας καὶ ἀποστόλους; "Οτι κατήγγειλαν καὶ τὴν πρώτην καὶ τὴν δευτέραν αὐτοῦ τοῦ Κυρίου καὶ Σωτῆρος ἡμῶν παρουσίαν. Καὶ ἔστιν ἡ σύνταξις 1 οὕτως· Μνησθῆναι τῶν προειρημένων ῥημάτων ὑπὸ τῶν ἁγίων προφητῶν, ὑπὸ τῶν ἀποστόλων ὑμῶν ἐντολῆς, ὑπὸ τῆς ἐντολῆς τοῦ Κυρίου και Σωτῆρος. Κατὰ κοινοῦ γὰρ ἦ, < ὑπό.» Καὶ διὰ τί τὴν μνήμην ταύτην ἀναζωπυρήσαι παρακελεύεται, ἐπάγει, ὅτι οἱ ἐμπαθῶς ζῶντες κατὰ τὰς οἰκείας ἐπιθυμίας, [ ὁρῶντές τινας ] δεδιότας τὴν τοῦ Κυρίου παρουσία, ἣν μετὰ ἄλλων θεοφόρων [ καὶ αὐτὸς ὁ Κύριος ] προ κατήγγειλε, καὶ διὰ ταύτην ἀθετοῦντας [ τὴν ἄσεμνον αὐτῶν βιοτήν, ] καὶ μάλιστα, ὅτι μὴ κατὰ πόδας τῶν λόγων ἡ πεῖρα φθάνει, ἀλλὰ παρατείνεται διὸ τὴν σο τηρίαν τῶν ἐν τῇ βίβλῳ τῶν σωζομένων γραφέντων ἐπιφύονται ἀναιδῶς τοῖς πιστεύουσιν ἐπιτωθάζοντες. • Τοῦτο πρῶτον γινώσκοντες, ὅτι ἐλεύσονται ἐπ' ἐσχάτων τῶν ἡμερῶν ἐμπαίκται, κατὰ τὰς ἰδίας ἐπι θυμίας αὑτῶν πορευόμενοι, καὶ λέγοντες· Ποῦ ἐστιν ἡ ἐπαγγελία τῆς παρουσίας αὐτοῦ; ἀφ᾿ ἧς γὰρ εἰ πατέρες ἡμῶν ἐκοιμήθησαν, πάντα οὕτως διαμένει ἀπ' ἀρχῆς κτίσεως. Λανθάνει γὰρ αὐτοὺς τοῦτο θέα λοντας.» Τῷ μὴ κατὰ πόδας, φησί, τῶν λόγων τὴν πεῖραν τῆς παρουσίας τοῦ Κυρίου ἐπακολουθεῖν διὰ τὴν τῶν πολλῶν σωτηρίαν, τῶν ἀπογραφέντων τῇ βίβλῳ τῶν ζώντων, ἐπιφύονται τοῖς πιστεύουσιν ἐμπαίκται ἐπιτωθάζοντες καὶ λέγοντες: «Ποῦ ἐστιν ἡ ἐπαγγελία τῆς παρουσίας αὐτοῦ;: Διὰ μιᾶς του. νυν τῆς μήπω ἀφιγμένης δι᾿ ἂς προείπομεν αἰτίας, οὐ δίκαιον καὶ ταῖς ἄλλαις σωτηριώδεσι τοῦ Κυρίου ἐντολαῖς ἀπειθεῖν, κακούργων γνώμαις ἐκτραχηλι ζομένους. Ταῦτα δὲ οἱ κατ᾽ ἐκείνους τους καιρούς Γνωστικοί, ήτοι Ναασηνοί, καὶ Λαμπετιανοί, καὶ Εὐχῖται ἐληςῴδουν. Ού; πάντας ο λανθάνειν φησὶν ἑκόντας· › ἐθελοντὶ γὰρ μύουσι πρὸς τὴν ἀλή θειαν. Καὶ τί τὸ λανθάνον αὐτούς; Οτι ὥσπερ ἐν τῷ κατακλυσμῷ ἦσαν οὐρανοί, κατὰ τὴν Μωϋσέως κοσμογένειαν, ἐξ ὕδατος (αὐτὸν γάρ φησι τὸν Θεὸν ἐντείλασθαι ο γενέσθαι στερέωμα ἐν μέσῳ τοῦ ὕδα τος» ), καὶ ἡ γῆ δὲ ὡσαύτως ἐκ τῶν ὑδάτων «ἀνVERS. 3 5. ο Hoc primum scientes, quod venient in novissimis diebus in deceptione illusores juxta proprias concupiscentias ambulantes, dicentes: Ubi est promissio adventus ejus? Ex quo enim patres dormierunt, omnia sic perseverant ab initio creatura. Latet enimi eos, hoc volentes. Quia secundus Donini adven'us non statim ac promissus est, contigit (differtur scilicet ob multorum salutem, quorum nomina scripta sunt în libro vitæ ); hinc illusores» homines verbis adoriuntur eos qui fi- c deles sunt, ut decipiant, dicentes: • Ubi est promissio adventus ejus?. At propterea quod promissuin unum nondum ob dictam rationem impletum est, velle omnibus ejus dictis diffidere, latisque ab ipso hominum improborum persuasione non parere mandatis, absonum plane et injustum est. Hac vero illius temporis Gnostici, seu Naaseni, et Lampetiani, et Euchitæ effutiebant. Quos omnes hoc latere volentes, ait; sponte enim ad veritatis lumen oculos claudebant. At quid eos latet? Quod scilicet, quemadmodum olim, cum cœli et terra, juxta Mosaicam mundi conditionis historiam, ex aqua (ait enim, Deum imperasse, ut ‹ fleret firmamentum in medio aquarum 25:. similiter elut terra ex aquis appareret, in quibus antea demersa εφάνη» τῷ ἐκείνου προστάγματι, ὑποβρύχιος αὐτοῖς jacebat) repente ac præter opinionem diluvium supervenit; ita et nunc statutum est ut per ignem fiat universi destructio, eum quo et impii peribunt. Cum enim duo sint præcipua mundi hujus elementa, aqua et ignis, e quibus duo alia, aer et terra, esse suum accipiunt: ille quidem ex aquis evaporatis, hæc vero ex iisdem concretis, tam evaporationem quam concretionem causante igne (quod nullatenus incredibile est, quandoquidem hac a Deo conditore vi natura ignis donata est), cumque jam seinel per aquas, tempore scilicet diluvii, impiis exitium illa. tum fuerit, necesse plane est, inquit, ut alius etiam st Ephes. 11, 20. ** Gen. 1, 6. πρώην οὖσα, καὶ ὡς ἐξ ὑδάτων συνεστώτων εὐρα νοῦ καὶ γῆς, ὁ κατακλυσμὸς ἐπῆλθεν ἀπροσδοκήτως· οὕτω καὶ νῦν διὰ πυρὸς ἀπόκειται τὴν φθορὰν τοῦ παντὸς γενέσθαι, μεθ᾽ οὗ καὶ οἱ ἀσεβεῖς ἀπολοῦν ται. Δύο γὰρ ὄντων τῶν συνεκτικωτάτων στοιχείων τοῦ παντὸς, ὕδατος καὶ πυρὸς, ἀφ᾽ ὧν καὶ τὰ δύο στο: χεῖα τὴ εἶναι λαμβάνουσιν, ἀήρ μὲν ὁρᾶται ἐξατμι ζομένων ὑδάτων, γῆ δὲ συγκρινομένων ὑδάτων, τῆς ἐξατμίσεως ὡς ἐκ πυρὸς καὶ τῆς συγκρίσεως, ούδε νὸς τῶν νοῦν ἐχόντων ἀπιστοῦντος (ταύτην γὰρ δύναμιν ὑπὸ τοῦ ποιητοῦ Θεοῦ ἡ τοῦ πυρὸς ἔλαχε φύσις)· δύο τοίνυν όντων, καὶ πρότερον τῆς τῶν ἀσεβῶν φθο

EXPOSITIO IN EPIST. II S. PETRI. CAP. III. ρᾶς διὰ τῶν ὑδάτων γινομένης [γ. γεν.), ἀνάγκη per ignem eorundem impiorum interitus aliquando πᾶσα, φησί, τὴν τῶν ἀσεβῶν φθορὰν διὰ πυρὸς γενέσύα:. • Ότι οὐρανοὶ ἦσαν ἔκπαλαι, καὶ ἡ γῆ ἐξ ὕδατος καὶ δι᾽ ὕδατος συνεστῶσα τῷ τοῦ Θεοῦ λόγῳ — Εξ ὕδατος ο μὲν, ὡς ἐξ ὑλικοῦ αἰτίου· ι δι᾿ ὕδατος ο δὲ, ὡς διὰ τελικοῦ. Υδωρ γὰρ τὸ συνέχων τὴν γῆν, τὸν χοῦν ἅτε κόλλα συσφίγγων [[.-γγον] αὐτῆς, καὶ ὑπόστα σιν παρέχων [[. - χον] αὐτῇ. Εἰ γὰρ μὴ τοῦτο, ἀνάγκη πρὸς χοῦν διαλύεσθαι καὶ ἱεροῦσθαι. Ἐπιφυήσεται δέ τις ἡμῖν ἴσως φλυαρών. Τί δήποτε ὁ Θεὸς τὸν κό σμον τον δρώμενον ὑποστήσας, οὐχὶ ἐξ ἀρχῆς ἑδραςον εἰργάσατο, ἐξ οὗ καὶ πρὸς τὸ εὐθὲς ἐπανάγεσθαι χρεία, τὸ μὲν ἐπὶ Νῶν διὰ τοῦ κατακλυσμοῦ, ἐν δὲ τῇ συντελείᾳ διὰ πυρὸς, ὡς νῦν φησι Πέτρος; Πρὸς ὃν ἐροῦμεν, ὡς τὸ μὲν ἀμετάβλητον, οὐχ οἷόν τε αὐτὸν σχεῖν. Πῶς γὰρ, ὃς ἐκ μεταβολής είληχε τὸ εἶναι; Εκ γὰρ τοῦ μὴ εἶναι εἰς τὸ εἶναι προήχθη· ὅπερ οὐκ ἂν ἔμφρων τις μὴ ἀλλοίωσιν ἐρεῖ. Καὶ ἐπειδὴ ἡ ἀλλοίω σις ἐπὶ τὸ χείριστον προέβη τοῖς χείροσι συμφυρεῖσα, ἀναγκαίως ὁ τούτου δημιουργὸς ἐπὶ τὸ κρεῖττον ἐπανάγων, ἐπὶ μὲν τοῦ Νῶς τὴν κάθαρσιν δι᾽ ὕδατος ἐποιήσατο, ἐν δὲ τῇ συντελείᾳ διὰ πυρὸς. Ἐπὶ [f. ἐπεὶ] καὶ ἡμεῖς εἰώθαμεν τὰς ὕλας ἀναχωνεύειν πυρί, οὐχ ἵνα ἀνυπαρξίαν αὐταῖς δῶμεν, ἀλλ᾽ ἵνα τὸ καθαρὸν καὶ εἰλικρινές χαρισώμεθα· καὶ τοῦτο οὐκ ἄν τις ἀπιστήσῃ. Ωσαύτως δὴ καὶ τὸν Θεὸν διὰ πυμὸς ἐν τῇ συντελείᾳ ἐπαγγειλάμενος ποιεῖν· τὰ γὰρ περιττά φθείρει, καὶ μηδὲν πρὸς ἀνθρωπίνην σύστα σιν συντελοῦντα· οἷον φυτά, κτήνη, χλόην. Ταῦτα οὖν φθαρεῖται τὰ περιττὰ πρὸς τὴν ἄφθαρτον ζωήν. Ἐπεὶ οὖν οὕτω ταῦτα, ματαίως φλυαροῦσιν οἱ τὸν ὁρώμενον τοῦτον κόσμον ζητοῦντες μὴ ἄφθαρτον ἐξ ἀρχῆς γενέσθαι. Εἰ τοῦτο, καὶ ἐπὶ τῆς νοερᾶ; οὐ σιώσεως λογισθῆναι οιηθείη, ἐπεὶ αὐτὴ ἐξ οὐκ ὄν των προήχθη, ἀλλ᾽ οὔπω συνιεὶς ὡς ἡ ἁπλότης ἐκείνη περιποιεῖ τὸ ἀνώλεθρον καὶ τὸ ἐγγὺς τῆς μακαρίας τετάχθαι τῇ ὑπάρξει καὶ θείας φύσ σεως. • Δι' ὧν ὁ τότε κόσμος ὕδατι κατακλυθείς [vulg. σθεὶς] ἀπώλετο.» Διὰ τοῦ οὐρανοῦ καὶ τῆς γῆς τῆς μὲν τὸ ὕδωρ ἐπικλυσάτης, τοῦ οὐρανοῦ δὲ τοὺς καταρῥάκτας ἐπαφέντο; τὸ ὕδωρ τῇ γῇ. Τὸ δὲ, • Απώλετο,» μὴ πρὸς πάντα τὸν κόσμον νόει, ἀλλὰ πρὸς μόνα τὰ ζῶα, ἃ τὸν σύμπαντα κόσμον οίονες ειδο- η ποιεῖ. Έρημος γὰρ τούτων γενόμενος οὐδὲ κόσμο; ἂν εἴη. «Οἱ δὲ νῦν οὐρανοὶ, καὶ ἡ γῆ, τῷ αὐτοῦ λόγῳ τεθησαυρισμένοι εἰσὶ πυρὶ τηρούμενοι εἰς ἡμέραν κρίσεως καὶ ἀπωλείας τῶν ἀσεβῶν ἀνθρώπων. Τὸ διὰ τοῦ πυρὸς γενέσθαι τὴν τοῦδε τοῦ παντὸς φθοράν, οὐ μόνον Χριστιανοῖς, ἀλλὰ καὶ τοῖς τῶν Ελλήνων σοφοῖς δοκεῖ. 'Αλλ' ἐρεῖ τις· Καὶ τίς ὁ λόγος τοῦ ὑποστῆναι, εἰ δεῖ πάλιν χωρῆσαι εἰς φθη μὰν τὸν κόσμον; Ἐροῦμεν οὖν, ὡς οὐ παντελῶς ὁ κόσμος εἰς φθορὰν χωρήσει, ἀλλὰ πρὸς ἀνακαινι σμόν· Διὸ καὶ ὁ Προφήτης φησι· «Καὶ ἀνακαινιεῖς " Psal. cit, 30. contingat. «Quod cœli erant prius, et terra ex aqua el per aquam consistens Dei verbo. Ex aqua quidem, tanquam ex materiali principio; per aquam › vero, tanquam per aliquid perfectivum. Aqua enim, quæ continet terram, ejus pulverem velut gluten colligans, eidem consistentiam tribuit. Quod si id non praestaretur ab aqua, necessario terra ipsa in 398 pulverem resolveretur, ac in aera abiret. Verum fortasse nugator aliquis interpellabit, dicens: Cur Deus, cum visibilem hunc mundum condidit, eum vel ab ipso initio firmum stabilemque non fecit, quin opus foret et olim tempore Noc per diluvium, et in fine mundi per ignem ad meliorem statum revocari? Cui nos respondemus, mundum immulabilitatis dotem habere non potuisse, quod per mutationem habuerit initium, siquidem ex non esse ad esse perductum est: quod nemo qui sapiat, mutationem quamdam esse negaverit. At quoniam hujusmodi mutatio ex malo in pejorem, ac denique in pessimum statum progressa est: necessario Deus volens ipsum ad meliorem gradum reducere, cum vivente Noe eum aqua purgavit, tum in consummatione sæculi igne purgaturus est. Nam et nos quædam reconflare solemus, non ut destruamus, sed ut puritatem illis pristinumque nitorem restituamus. Simile quid etiam Deus igne in fine mundi se facturum promisit, siquidem superflua et ad humanam felicitatem nihil conferentia destruet, ut plantas, i jumenia, herbas et alia hujusmodi quæ immortali vitæ prorsus sunt inutilia. Insipienter igitur garriunt, qui visibilem hunc mundum volunt ab initio incorruptibilem fuisse. Si quis vero putet idem de spirituali quoque substantia sentiendum, is profecto non intelligit, quomodo spiritus simplicitate sua immortalitatem sibi vindicet, adeoque ad divinam beatamque naturam propius accedat. VERS. 6. e Per quæ ille tunc mundus aqua inuncœlos el per datus periit. › • Per quæ», scilicet terram; terra quidem aquam copiose emittente, cœlis autem per catarraclas aquam terra afundentibus. Illud autem periit» nequaquam de toto mundo intelligit, sed de animalibus tantum, quæ universum mundum veluti in sua specie constituunt; iis enim expers mundus, nec mundus quidem dicendus foret. VERS. 7. • Coeli autem, qui nunc sunt, et terra eodem verbo repositi sunt, igni reservati in die judicii, et perditionis impiorum hominum.» Universum hoc igne consumendum aliquando fore, non solum Christianorum, sed etiam gentilium sapientum sententia est. At dicet quispiam: Cur conditus est mundus, si destruendus est iterum? Respondemus, mundum haud in nihilum redigendum, sed renovandum esse. Quare Propheta ait: Et renovabis faciem terrae 8.. Quemadmodum enim initio,

στᾶσα ἡ αἰσθητή κτίσις, καλή· διὰ δὲ τὴν τοῦ ἀνθρώπου παράβασιν, καὶ αὐτὴ ἡ κτίσις τῇ ματαιότητι ὑπετάγη, τοῦτ' ἔστι τῷ μὴ βέβαιον ἔχειν τὸ εἶναι εἶτα διὰ τοῦ κατακλυσμού, μικρῶν ἐπὶ τῆς γῆς δντων τῶν θεοσεβῶν ἀνθρώπων, καὶ οἷον δευτέρου ἀνακαινισμοῦ, ἀρχὴν τοῦ κόσμου λαβόντος, διὰ τοῦ Νώε, καὶ τῶν ἐν τῇ κιβωτῷ ζώων διαφυλαχθέντων εἰς τὸ πάλιν συστῆναι σπέρμα τῷ κόσμῳ, ὅμως οὐδὲ τότε τῆς τῶν ἀνθρώπων προτερησάσης φύσεως, ἀλλ' ἐπὶ χείροσι τῶν προτέρων ἀποῤῥευσάσης· [ὧν νόμος ὁ διὰ Μωϋσέως ἀπέστρεψεν, οὐχ ἡ τοῦ Κυ ρίου παρουσία ] ἔπεὶ οὖν πολύτροπος μὲν ἡ πρὸς τὴν σωτηρίαν κλήσις, πολυσχεδὴς δὲ ἡ ἐξ ἀπειθείας ἀπώλεια, διὰ τοῦτο ἀναγκαῖος ἔσται ὁ τοῦ πυρὸς creatura sensibilis facla est bona, et propter homi- τὸ πρόσωπον τῆς γῆς. Ωσπερ γὰρ ὑπὸ Θεοῦ ὑπου nis prævaricationem etiam ipsa ‹ vanitati subjecta est, ut firmum scilicet esse non haberet: deinde, cum in diluvio pauci remansissent pii homines, Noe scilicet aliique in arca servati, ut no. vum mundo semen subministrarent: totum universum renovatum est, ac velut 399 alterum initium cepit. Sed neque tum Lumana natura in primo statu permansit, sed 'sensim ad deteriora deflexit, a quibus eam non Mosaica lex, nec ipsius Domini præsentia satis avocavit. Quoniam igitur multiplex fuit ad salutem vocatio, ac multiplex ex inobedientia et infidelitate perditio; idcirco necessarius erit diluvium ignis et consumptio: non tamen lae omnnimoda et perfecta, non plane animarum, sed neque corporum: • Omnes enim nos astare oportet ante κατακλυσμός, φθορὰ μὲν, εἰ καὶ μὴ παντελής 4tribunal Christi ", non utique corporibus exutos seu animabus solis, sed cum corporibus corruptionis expertibus. Quomodo enim anim. absque corpore puniatur, <referens propria corporis, seu prout per corpus gessit? Non enim justi judicis est, cum duo simul et idem peccaverint, unum absque pœna dimittere, et in alterum totum delicti pondus transferre. Propterea, si nos immundas materias igne purgare solemus, et ad pristinum nitorem resti.ue· re; [ eur non simile quid faciat et Deus? ] iliad autcm, «reservati in diem judicii ac perditionis, communi sensu accipiendum, ac si esset: in diem judicii, et, in diem. perditionis. 1 — ‹ Judicium › autem idem valet hic ac condemnatio. χῶν γὰρ οὔ, ἀλλ' οὐδὲ σωμάτων· «Πάντας γὰρ δεῖ ἡμᾶς παραστῆναι τῷ βήματι τοῦ Χριστοῦ, οὐχ γυμνοί σωμάτων, ψυχαῖς μόναι, ἀλλὰ μετὰ σωμά των ἀφθάρτων. Πῶς γὰρ ἂν ἡ ψυχὴ κολασθείη γυ μνή σώματος, κομιουμένη τὰ διὰ τοῦ σώματος αὐτῇ πεπραγμένα; Οὐ γὰρ δικαίου κριτού, δύο πλημμε λησάντων κατὰ ταὐτὸν, τὸν ἕνα ἀφεῖναι, πρὸς δὲ τὸν ἕτερον τὸ πᾶν τοῦ ἐγκλήματος ἐπιφέρειν. "Αλλως τε δὲ, ὅτι καὶ πυρὶ ειώθαμεν τὰς μὴ καθαρά: τῶν ὑλῶν καθαίρειν, καὶ πρὸς τὸ εἰλικρινὲς ἀποκ20ιστᾷν. Τὸ δὲ, ο τηρούμενοι εἰς ἡμέραν κρίσεως καὶ ἀπωλείας,» οὕτω κατὰ κοινοῦ τὸ, εἰς ἡμέραν, ο ληπτέον, τοῦτ' ἔστιν, εἰς ἡμέραν κρίσεως, καὶ εἰς ἡμέραν ὁ ἀπωλείας.» — «Κρίσεω;» δὲ, ἀντὶ τοῦ, κατακρίσεως. • Εν δὲ τοῦτο μὴ λανθανέτω ὑμᾶς, ἀγαπητοί, ὅτι μία ἡμέρα παρὰ Κυρίῳ ὡς χίλια έτη, καὶ χίλια ἔτη ὡς ἡμέρα μία. Οὐ βραδύνει ὁ Κύριος τῆς ἐπαγγε λίας, ὥς τινες βραδυτητα ἡγοῦνται, ἀλλὰ μακροθυ μεῖ εἰς ἡμᾶς, μὴ βουλόμενός τινα ἀπολέσθαι, ἀλλὰ πάντας εἰς μετάνοιαν χωρήσαι.» Συμπερανάμενο; τὴν περὶ τῆς συντελείας λόγον, ὅτι ἔσται, καὶ ἐξ ἀνάγκης, καὶ ἐκ πυρὸ; (ἃ πάντα καὶ ἡμεῖς διεξοδι κώτερον διεξήλθομεν), μεταβέβηκεν ἐπὶ τὴν παράτασιν τοῦ χρόνου τῆς τοῦ κόσμου συντελείας, καί φησιν, ὅτι ὁ Οὐ βραδύνει ὁ Κύριος τῆς ἐπαγγελίας, ὥς τινές βραδυτητα ἡγοῦνται, ἀλλὰ μακροθυμεί, ο τὴν σωτηρίαν ὑμῶν ἐκδεχόμενος, καὶ τὸ τῶν σωθη σομένων πλήρωμα. Ατε δὴ ἀπείρῳ ὄντι αὐτῷ, οὐVEPS. 8,9. Unum vero hoc non lat at vos, chařissimi, quia unus dies apud Dominum sicut mille anni, et mille anni sicut unus dies. Non tardat Dominus promissionem suam, sicut quidam existimant; sed patienter agit propter nos, nolens aliquos perire, sed omnes ad poenitentiam venire. Absoluto de consummatione sæculi sermone, quo dixit, eam et necessario et per ignem futuram (quae omnia nos quoque fusius enarravimus), transit ad ejusdem consummationis dilationen, et ait: Non tardat Dominus promissionem suam, sicut quidam existimant, sed patienter agit, salutem vestram exspectans, et salvandorum numeri complementum; cumque Deus immensus sit, nulla est apud ipsum dilatio, seu diuturnitas temporis; sed etiam e mille δὲν αὐτῷ παρατεταμένον, ἀλλὰ καὶ τὰ «χίλια ἔτη anni ɔ ei sunt sicut unus dies,› quin secundum David, sicut minima pars diei. Sic enim ait: «Quoniam mille anni ante oculos tuos, Domine, sicut dies hesterna quæ præteriit, et custodia in nocte **., Videlicet, ut tempus brevissimum indicet, custodiæ Doctis illud comparat: siquidem nox in quatuor partes dividitur: et Dominus • quarta vigilia noctis venit ▸ ad apostolos, ut in Evangelio narratur. ὡς μία ἡμέρα παρ' αὐτῷ· μᾶλλον δὲ, κατὰ τὸν Δαβίδ, οὐδὲ τὸ [πολλοστὸν ἡμέρας (φησὶ γὰρ οὕτως· • Ότι χίλια ἔτη ἐν ὀφθαλμοῖς σου, Κύριε, ὡς ἡμέρα ἡ ἐχθές, ἥτις διῆλθε, καὶ φυλακὴ ἐν νυκτί· ο δια τῆς φυλακῆς τὸ βραχύτατον δηλῶν),] φυλακῇ νυ κτὸς ἀπεικάσαντα τὰ χίλια ἔτη. Η νὺξ δὲ εἰς τέσ σαρα μερίζεται διαστήματα, εἴ γε καὶ ὁ Κύριος ι τετάρτη φυλακῇ τῆς νυκτὸς» τοῖς ἱεροῖς ἀποσ λοις επαρίσταται, ὥς φησι τὸ Εὐαγγέλιον. Σιν, 25. * Rom. viii, 20. * 11 Cor. v, 10. 36 Psal. LXXXIX, 4. *7 Matth. Varia lectiones. Ilaec verba ad explendum sensum ipse addio. Editus textus multa hic amplius habet; que exscribere non libuit.

CAP. III. et EXPOSITIO IN EPIST. II S. PETRI. • Ηξει δὲ ἡ ἡμέρα Κυρίου ὡς κλέπτης εν νυκτί, VERS. 10.12. ‹ Advenict autem dies Domini ut ἐν ᾗ οἱ οὐρανοὶ ἐοιζηδόν παρελεύσονται, στοιχεία fur: in quo coli magno impetu transient, elen:enκαυσούμενα λυθήσονται, καὶ γῆ καὶ τὰ ἐν αὐτῇ ta vero calore solventur, terra autem et quæ in ipsa Έργα κατακαήσεται. Τούτων οὖν πάντων λυομένων, sunt, opera exurentur. Cum igitur hæc omnia disποταποὺς δεῖ ὑπάρχειν ἡμᾶς ἐν ἁγίαις ἀναστροφαῖς solvenda sint,quales oportet nos esse in sanctis 400 καὶ εὐσεβείαις, προσδοκώντας και σπεύδοντας την conversationibus et pictatibus, exspectantes παρουσίαν τῆς τοῦ Θεοῦ ἡμέρας, δι᾿ ἣν οὐρανοὶ πυ properantes in adventum diei Domini, per quem ρούμενοι λυθήσονται, καὶ στοιχεῖα καυσούμενα τα cœli ardentes solventur, et elementa ignis ardore κήσονται;» Τὸ ἄδηλον τῆς τοῦ Κυρίου παρουσίας tabescent? Incertitudinem temporis adventus καὶ τὸ ἀπροσδόκητον διὰ τῆς τοῦ ι κλέπτου» ἐπελεύ. Domini, et quod is repente ac inopinato supervenσεως καὶ τῆς «νυκτὸς ἡ ἐδήλωσε· διὰ μὲν τῆς «γυ- Lurus sil, per c furem et e noctem» declarat: κτός, ο τὸ ἄδηλον· διὰ δὲ τοῦ κλέπτουν τὸ ἀπροσδόκη- primum quidem per e noctem, alterum per τον οὐδεὶς γὰρ κλέπτην προσδοκῶν κλαπήσεται. Διὸ • furem:: nemo enim qui furem exspectat, expiκαὶ ὁ Κύριός φησιν, ὅτι ο Ὥσπερ ἐν ταῖς ἡμέραις latur. Quare et Dominus ait:. Sicut in dicbus τοῦ Νῶς ἦσαν οἱ ἄνθρωποι, εὐθυμούμενοι πάτοις καὶ Noe erant bemines comedentes et bibentes et nuγάμοις, ο ἕως ὁ κατακλυσμὸς αὐτοῖς ἐπέστη· τοὕτω bentes et nuptui tradentes ",» quousque diluvium καὶ ἡ τοῦ Κυρίου παρουσία» ἀπροσδοκήτως ἐπελεύ iis supervenit; ita et adventus Filli hominis, σεται τοῖς ἀσεβέσι. ι Ροιζηδὲν, δὲ τὸ μετ' ἤχου impiis repente et inopinato superveniet. Vox Græ σημαίνει· ίδιος δὲ ὁ τοιοῦτος ἦχος ἐπὶ τῶν ὑπὸ τα βοιζηδόν το zedon significat e cun sonitu, πυρὸς βοσκομένων. Σκόπει δὲ ὅτι 4 γῆν» εἶπε «καὶ eo scilicet, qui a rebus, quæ igni devorantur, edi τὰ ὑπ' αὐτὴν ἔργα κατακαήσεσθαι,» ἀλλ᾽ οὐχὶ ἀν- solet. Animadverte autem, quod dicat, terram, et θρώπους, εἰ μὴ μόνην ἀπώλειαν ἐπὶ τῶν ἀσεβῶν quæ in ipsa sunt, opera exurenda fore, non vero εἶπεν, ἤτοι τῶν ἀποδημάτων αὐτῶν. • Οδὸς γὰρ homines. Quo perditionem > seu interitum de ἀσεβῶν ἀπολεῖται, ν ἀλλ' οὐχὶ καὶ ὁ ἀσεβής. impiis solis, seu eorum impietatibus futurum enuntiavit. 4 lter enim impiorum peribit 3, seu ad nihilum redigetur, non item impiis. • Καινού; δὲ οὐρανοὺς καὶ καινὴν γῆν κατὰ τὸ ἐπάγγελμα αὐτοῦ προσδοκώμεν, ἐν οἷς δικαιοσύνη κατοικεῖ. Δι, ἀγαπητοί, ταῦτα προσδοκώντες, σπου δάσατε ἄσπιλοι καὶ ἀμώμητοι αὐτῷ εὑρεθῆναι ἐν εἰρήνῃ, καὶ τὴν τοῦ Κυρίου ἡμῶν μακροθυμίαν σωτηρίαν ἡγεῖσθε. ι — 4 Καινούς οὐρανοὺς» ὁ Κύ ριος ο καὶ καινὴν γῆν ν ὑποστήσεται, οὐ τῇ ὑπάρξει καὶ ὕλῃ· οὐ γὰρ συμπηγνύς [νέαν] οἰκίαν, ἤδη καὶ ἐκ μὴ προϋπαρξάσης ὕλης τοῦτο ποιεῖ. Καὶ ὁ Θεὸς οὖν ἅπαξ ὑποστήσας τὴν ὕλην καὶ διαμορφώσας παντοίοις είδεσι καὶ συγκρίματι, τὸ μὲν ὅσον προς τὴν τότε χρείαν ἀναγκαῖον, πρὸς δὲ τὴν μετὰ ταῦτα ἄφθαρτον, ἀλυσιτελές τε καὶ περιττίν, ἀποπέμπεται εἴ τι δὲ λυσιτελοῦν, ἀναμορφώσας ἀφθάρτῳ κάλλει καὶ ἀμηχάνῳ, τὸν δεύτερον καὶ ἄφθαρτον συμπληροῦν κόσμον ἐξ. VERS. 13-15. • Novos vero culos et novam terrani secundum p:omissa ipsius exspectamus, in quibus justitia habitat. Propter quod, chariss mi, Chæc exspectantes, satagite immaculati et inviolati ei inveniri in pace. Domini nostri longanimitatem salutem arbitremini.» — «Cœlos novos et tetram novam › constituet Dominus, non substantia et materia: nam neque qui novam domum construit, eam ex non præexsistente materia ædificat. Sic Deus, cum jam semel materiam condiderit, eamque variis fure mis, ut ad ejus temporis usum necesse erat, oruaverit, id quod ad incorruptibilem, qui postea erit, statum inutile ac superfluum est, perdet ac rej;- ciet: quidquid vero utile et opportunum fuerit, immortali pulchritudine reformatum pro altero incorruptibili mundo retinebit. • Καί ω; καὶ ὁ ἀγαπητὸς ἡμῶν ἀδελφὸς Παῦλος κατὰ τὴν δοθεῖσαν αὐτῷ σοφίαν ἔγραψεν ὑμῖν, ὡς καὶ ἐν πασαις ταῖς ἐπιστολαῖς λαλῶν ἐν αὐταῖ; περὶ τούτων, ἐν αἷς [Vulg. ἐν οἷ;] ἐστι δυσνόητά τινα, ἃ οἱ ἀμαθεῖς καὶ ἀστήρικτοι στρεβλοῦσιν, ὡς καὶ τὰς λοιπὰς Γραφάς, πρὸς τὴν ἰδίαν αὐτῶν ἀπώλειαν. Ὑμεῖς οὖν, αγαπητοί, προγινώσκοντες φυλάσσεσθε· ἵνα μὴ τῇ τῶν ἀθέσμων πλάνῃ συναπαχθέντες, ἐκπέσητε τοῦ ἰδίου στηριγμού. Αυξάνετε δὲ ἐν χάριτι καὶ γνώσει τοῦ Κυρίου ἡμῶν καὶ Σωτῆρος Ἰησοῦ Χριστοῦ καὶ Θεοῦ Πατρός. Τα ἡ δόξα καὶ νῦν καὶ εἰς ἡμέραν αἰῶνος. Αμήν.» Καὶ τοῦτο Παῦλος εἴρηκε, δι' ὧν ἔφη· • Τὸ χρηστὸν τοῦ Θεοῦ εἰς μετάνοιάν σε ἄγει.» 20 Matth. χχιν, 37. 39. ss Psal. 1, 7. Εἰ δὲ VERS. 15-18. Sicut et charissimus frater noster Paulus secundum datam sibi sapientiam scripsit vobis. Sicut et in omnibus epistolis, loquens in eis de his in quibus sunt quædam difficilia intellectu, quæ indocti et instabiles depravant, sicut et cæteras Scripturas, ad suam ipsorum perditionem. Vos igitur, fratres, præscientes custodite: ne iusipientium errore traducti excidatis a propria fimilat. Crescite vero in gratia, et in cognitione 10mini nostri et Salvatoris Jesu Christi. Ipsi gloria, et nunc, et in diem æternitatis. Amen. › Etiam Paulus idem dixit, cum ait: • Benignitas Dei ad poenitentiam te adducit s.. Si autem ad poeniten10 Roin. 11, Varia lectiones. Εam vulg. int. transtulit, magno i net.

ORDO RERUM QUÆ IN HOC TOMO CONTINENTUR. Liam nos Dei longanimitas invitat, et aliunde salu- εἰς μετάνοιαν ἡ τοῦ Θεοῦ μακροθυμία ἄγει, σωτής taris nobis est pœnitentia; profecto ad utilitatem et salutem nostram collineat ipsa Dei longanimitas. ‹ Difficilia vero intellectu 401 asserit esse • quædam Pauli dicta, eaque etiam ab impiis hominibus perverte explicari: hoc enim illud ‹ depravari significat. Quemadmodum (ut uno exemplo rem hanc totam declarem) cum sanctus Paulus dicat: • Ubi abundavit delictum, superabundavit gratia; impii hoc pervertentes, dicunt, Paulum ita asserere: Peccemus magis ac magis, ut abundantius nobis ignoscatur. Hoc autem ad suum ipsorum perditionem faciunt: quo enim sese obstrinxere crimine qui prophetas et apostolos occiderunt, eodem sese obstringunt, qui eorum verba pervertendo e medio tollunt. Nam et illi eos occiderunt, ne, qui ab ipsis salutari doctrina imbuebantur, juvari ab eis possent et isti eorum verba similiter pervertunt, ne aliqui per illa salutem æternam consequantur. Per propriam autem firmitatem fidem in Dominum intelligit. Ac demum sicut aliam Epistolam precatione absolvit, ita et in hac augmentum in fide Domini eis postremo loco appre catur. Finis Epistolæ secundæ sancti apostoli Petri, vers. ριος δὲ ὑμῖν [1. ἡμ.] ἡ μετάνοια· πάντως ἐπὶ συμφέροντι ἡμῶν, καὶ εἰς σωτηρίαν, ἡ τοῦ Θεοῦ μα κροθυμία, ο Δυσνόητα ο δὲ λέγει, ἃ καὶ ὑπὸ τῶν ἀσεβῶν φησιν ἐνδιαστρόφως ἐξαγγέλλεσθαι. Τοῦτο γὰρ τὸ «στρεβλοῦσθαι» σημαίνει· καὶ ἵνα ἐξ ἑνὸς τούτων παραστήσωμεν τὸ πᾶν, οὕτω τοῦ θείου Παύ λου ειρηκότος· ο (που επλεόνασεν ἡ ἁμαρτία, ύπερεπερίσσευσεν ἡ χάρις· ι αὐτοὶ διαστρέφοντες εἶπον, ὅτι τοῦτό φησιν ὁ Παῦλος· Αμαρτήσομεν [1. - τήτωμ.] πλέον, ἵνα πλέον συγχωρηθώμεν. Τοῦτο δὲ ποιοῦσιν ἐπ' ἀπωλείᾳ ἑαυτῶν. Ὡς γὰρ οἱ τούς προφήτας ἀποκτείναντες καὶ τοὺς ἀποστόλους, οὕτω καὶ τοὺς λόγους αὐτῶν διὰ τῆς διαστροφῆς ἀναι· ροῦντες, τῷ αὐτῷ ὑπόκεινται κρίματι. Ἐπεὶ κἀκε!- νους ἀπέκτειναν ἀποπαύοντες αὐτοὺς τοῦ μὴ [τους] τὰ σωτήρια ὑπ' αὐτῶν [μαθητευομένους] ὠφελεῖ σθαι, καὶ τοὺς λόγους ὁμοίως στρεβλοῦσι, τοῦ μή τινας δι' αὐτῶν δράττεσθαι σωτηρίας. Ιδιον δὲ στη ριγμόν φησι τὴν εἰς τὸν Κύριον πίστιν. Ωσπερ δὲ ἐν τῇ ἄλλῃ Επιστολῇ εἰς εὐχὴν ἀποτελευτᾷ, οὕτω καὶ ἐν ταύτῃ, τὴν ἐν τῇ πίστει τοῦ Κυρίου αὔξησιν αὐτοῖς ἐπευχόμενος. Τέλος τῆς δευτέρας Επιστολῆς τοῦ ἁγίου ἀποστόλου Πέτρου· στίχων ρνδ'. at Róm. v, 20. Sectio X. Vaticana. THEOPHYLACT US BULGARIE ARCHIEPISCOPUS. - De Epistolis viginti erutis ex bibliothera Expositio in Epistolam I ad Timotheum. Expositio in Epistolam II ad Timotheum. Sectio XI. De postrema parte homilie undecima, Expositio in Epistolam ad Titum. In resurrectionem. Expositio in Epistolam ad Hebræos. Sectio XII. Præfatio Bonifacii Finetti in tomum tertium Theophy De Commentario in Acta apostolorum ex bibliotheca Florentino-Medicea. lacti edit. Venet. Nuncupatio Sifani. Sectio 1. - De Commentario in Acta apostolorum edito Nuncupatio altera ejusdem. a Sifano. Argumentum libri Actorum una cum capitulis eorum. Sectio II. - De Commentario in Acta apostolorum eruto ex bibliotheca Vaticana. Expositio in Acta apostolorum. Sectio III. - De Commentario in Epistolas catholicas. Expositionis ejusdem textus alter ex codice Vaticano. Sectio IV. De Oratione in adorationem S. Crucis. Sectio V. De Oratione in Præsentationem B. Mariæ Virginis in templo. Sectio VI. De martyrio quindecim martyrum Tiberiopoli, imperante Juliano Apostata. Sectio VII. De Allocutione ad Familiarem circa ea quorum incusantur Latini. Argumentum Epistolæ catholicæ S. Jacobi, cum indice capitum. Expositio in Epistolam catholicam S. Jacobi. 1131 Argumentum Epistolæ 1 S. Petri, cum capitulis ejusExpositionis ejusdem textus tertius ex codice Florentino, sed mere Græcus. dem. Sectio VIII. - De Institutione regia, ad Constantinum Expositio in Epistolam I S. Petri. Porphyrogenitum. Argumentum Epistolac 11 S. Petri cum capitum indice. Sectio IX. Compenud). De Encomio in imperatorem Alexium Expositio in Epistolam II S. Petri. FINIS TOMI CENTESIMI VICESIMI QUINTI. Parisiis. Ex Typis J.-P. MIGNE.