2. De spe et sanctificatione et de firma conversione β'. Περὶ ἐλπίδες και αγιασ οῦ, τῆς τε έχει debita ultra adoptionem in filios. λομένης ἐπὶ τῇ υἱοθεσίᾳ ἀσφαλούς ἀναστρο φῆς. 3. De ratione vivendi digna cdoptione in Christo, ad utilitatem etiam extraneorum, in gloriam Dei, ' 350 4. De subjectione debila principibus, de fraterno amore, et de Dei cultu. Ubi 1. de servorum subjectione, et de tolerante patientia propter Christum. 2. De obedientia uxorum, et de concordia cum maritis pro salute spirituali ad modum Sara. 5. De virorum officio erga uxores. 4. De mansuela erġa omnes tolerantia; cujus typus est Dei clementia tempore Noe, ac Christi in nos per baptismum condolentia. 5. De rejectione pravarum actionum, et de receptione fructuum spiritualium juxta donorum diversitatem. G. Quod per communicationem cum Christo naturales passiones superare oporteat, et ferre nocumenta ab aliis illata. 7. Adhortationes ad presbyteros de cura habenda sui gregis. 8. De communi omnium erga omnes humilitate ad habendam victoriam contra diabolum. Volum de perfectione credentium. γ'. Περὶ τοῦ ἀξίως τῆς υἱοθεσίας ζῆν ἐν Χρι στῷ, πρὸς ὠφέλειαν καὶ τῶν ἔξωθεν, εἰς δόξαν Θεοῦ. δ'. Περὶ τῆς εἰς ἄρχοντας ὑποταγῆς, καὶ φιλ αδελφίας, καὶ θεοσεβείας. Εν ᾧ α'. Περὶ δού λων ὑποταγῆς, καὶ ἀνεξικάκου ὑπομονῆς τῆς διὰ Χριστόν. β. Περὶ ὑπακοῆς γυναικών, καὶ ὁμονοίας τῆς πρὸς τοὺς ἄνδρας, καὶ σω τηρίας τῆς ἐν Πνεύματι εἰς τύπον Σάββας. γ΄. Περὶ τῆς ἀνδρῶν πρὸς γυναῖκα συμπεριφορᾶς. δ. Περὶ τῆς πρὸς ἅπαντας ἐπιεικοῦς ἀνεξικακίας, ἧς τύπος ἡ ἐπὶ Νῶς τοῦ Θεοῦ φιλανθρωπία· ἐφ' ἡμᾶς δὲ ἡ διὰ τοῦ βαπτίσματος τοῦ Χριστοῦ συμπάθεια. ε'. Περὶ ἀποθέσεως φαύλων πράξεων, καὶ ἐπε αναλήψεως τῶν ἐν Πνεύματι καρπῶν κατὰ τὴν διαφορὰν τῶν χαρισμάτων. 5'. Οτι κοινωνίᾳ τῇ πρὸς Χριστὸν κρατεῖν χρε ὼν τῶν φυσικῶν παθῶν, ἐλπίδι τε τῇ εἰς αὐτὸς φέρειν τὰς παρ' ἑτέρων βλάβας. ζ'. Παραινέσεις πρεσβυτέροις περὶ ἐπισκοπῆς τοῦ ποιμνίου. η'. Περὶ κοινῆς πάντων πρὸς ἕκαστον ταπεινοφροσύνης, εἰς νίκην τὴν κατὰ τοῦ δια βύλου· ἐν ᾧ εὐχὴ περὶ τελειώσεως των πιστευόντων. ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΠΡΩΤΗ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΑΠΟΣΤΟΛΟΥ ΠΕΤΡΟΥ. EPISTOLA FRIMA SANCTI PETRI APOSTOLI. 351 CAPUT PRIMUM. VERS. 1, 2. «Petrus apostolus Jesu Christi electis alvenis dispersionis Ponti, Galatiæ, Cappadocia, Asiæ, et Bithyniae. Secundum prascientiam Dei Pa tris, in sanctificationem Spiritus, in obedientiam et aspersionem sanguinis Jesu Christi. > < Advenas» dicit propter dispersionem; vel etiam quia omnes, qui secundum Deum vivunt advenæ 30 peregrini in terra dicuntur: quemadmodum etiam David ait s: e Advena ego sum et peregrinus, sicut omnes patres mei.» Cæterum Græca vox pare1 • Psal. Sxxvi, • Πέτρος ἀπόστολος Ἰησοῦ Χριστοῦ, ἐκλεκτος παρεπιδήμοις, διασποράς Πόντου, Γαλατίας, Κατ παδοκίας, Ασίας, καὶ Βιθυνίας. Κατά πρόγκυ σιν Θεοῦ Πατρὸς ἐν ἁγιασμῷ Πνεύματος, εἰς ὑπο ακυὴν καὶ ῥαντισμόν αἵματος Ἰησοῦ Χριστοῦ.» Τ, • παρεπιδήμοις, ο διὰ τὴν διασπορὰν εἶπεν· ἢ καὶ ὅτι πάντες οἱ κατὰ Θεὸν ζῶντες, παρεπίδημοι λέγον ται γῆς· ὡς καὶ Δαβίδ φησιν, ὅτι «Πάροικοι έσμεν καὶ παρεπίδημοι, καθὼς πάντες οἱ πατέρες ἡμῶν.» Σημαίνει δὲ τὸ ὄνομα, οὐ ταὐτὸ τῷ, προσήλυτος

EXPOSITIO IN EPIST. I S. PETRI. CAP. I. (τοῦτο γὰρ τὸν ἀλλαχόθεν ἐλθόντα σημαίνει), ἀλλὰ pidomos non simpliciter advenans, hoc est eum, καὶ πλέον τι καὶ εὐτελέστερον. Ωσπερ γὰρ τοῦ ἔργου τὸ πάρεργον εὐτελέστερον, οὕτω καὶ τῷ ἐπι δήμῳ τὸ παρεπίδημος. Μεθ᾽ ὑπερβατοῦ δὲ ἀκουστέον τὴν προκειμένην προγραφήν, οὕτως ἔχουσαν· • Πέτρος ἀποστόλος Ἰησοῦ Χριστοῦ, κατὰ πρόγνω σιν Θεοῦ Πατρὸ; ἐν ἁγιασμῷ Πνεύματος, εἰς ὑπο ακοὴν καὶ ῥαντισμόν αἵματος Ἰησοῦ Χριστοῦ·, τὰ δὲ λοιπά, μεταξύ τούτων κείσθω· δηλοῖ γὰρ τοὺς πρὸς οὓς ἡ Ἐπιστολή. Εχρήσατο δὲ τῷ, «Κατὰ πρόγνωσιν Θεοῦ, δηλῶν, ὅτι μηδὲν ὑστερεῖ τῶν προφητῶν, οἱ καὶ αὐτοὶ ἀπεστάλησαν, εἰ μὴ τῷ χρόνῳ. Οτι δὲ ἀπεστάλησαν καὶ οἱ προφῆται, Ησαΐας φησίν· ὁ Ἐν τῷ εὐαγγελίσασθαι πτωχοῖς ἀπέσταλκέ με. ο 'Αλλ' εἰ καὶ τῷ χρόνῳ ὑστερεί, οὐχὶ καὶ τῇ προγνώσει τοῦ Θεοῦ, ἀλλὰ κατὰ τοῦτο ἴσον ἑαυτὸν Ἱερεμίᾳ ἀποφαίνει πρὸ τοῦ ἐν κοιλίᾳ πλασθῆναι, ἐγνωσμένῳ τε καὶ ἡγιασμένῳ, καὶ προφήτῃ εἰς ἔθνη τεθειμένῳ. Καὶ ἐπειδὴ οἱ προφῆται μεθ' ἑτέρων καὶ τὴν τοῦ Χριστοῦ προκατήγγειλαν παρουσίαν (ἀπεστάλησαν γὰρ διὰ τοῦτο), οὗτος προστίθησι τὴν χρείαν τῆς ἀποστολῆς, καί φησιν, ὅτι • Εν ἁγια σμῷ, ἀπεστάλην. Πνεύματος, εἰς ὑπακοὴν καὶ ῥαντισμόν αἵματος Ἰησοῦ Χριστοῦ, τοῦτο δηλών, ότι Ο τρόπος τῆς ἐμῆς ἀποστολῆς οὗτος, ἀφο ορίσαι. Τοῦτο γὰρ διὰ τοῦ ἁγιασμοῦ παριστα - ὡς καὶ τὸ, ο Εσεσθέ μοι λαὸς περιούσιος ἡγιασμένος· ο ἀντὶ γὰρ τοῦ, ἀφωρισμένος ἐκ τῶν ἄλλων ἐθνῶν. Ο τρόπος οὖν τῆς αὐτοῦ ἀποστολῆς, ἀφορίσαι διὰ πνευματικῶν χαρισμάτων ἔθνη ὑπήκος τῷ σταυρῷ, καὶ τῷ πάθει Χριστοῦ ῥαντιζόμενα, οὐ σποδῷ δαμάλεως, ὁπηνίκα δέοι, τὴν ἀπὸ τῆς ἐθνικῆς κοινότητος λώβην ἀποκαθήρασθαι, ἀλλὰ τῷ ἀπὸ τοῦ πάθους Ἰησοῦ Χριστοῦ αἵματι. "Αμα δὲ καὶ προ ανακρούεται διὰ τοῦ αἵματος τὸ διὰ Χριστὸν τῶν εἰς αὐτὸν πιστευόντων μαρτύριον. Ο γὰρ τοῖς τοῦ δι δασκάλου ἐν ὑπακοῇ επόμενος ίχνεσι, πάντως οὐδὲ αὐτὸς ἀπόσχηται τὸ ἴδιον αἷμα εκχέαι ὑπὲρ τοῦ ἐκχέαντο; τὸ ἑαυτοῦ ὑπὲρ τοῦ κόσμου παντός. • Χάρις ὑμῖν καὶ εἰρήνη πληθυνθείη. ο - ο Χάρις, ο διὰ τὸ προῖκα καὶ μηδὲν ἡμᾶς εἰσενεγκόντας σώζει σθαι· «εἰρήνη, ο διὰ τὸ προσκεκρουκότας τῷ Δε σπότῃ, καὶ εἰς πολεμίους τάττεσθαι. qui ex alia regione advenit; sed quid plus, et vilius significat: quemadmodum enim parergon est vilius ergo seu opere, ita epidemo, seu advena, parepidemus, seu peregrinus quid minus est. Est vero figura hyperbaton in iuscriptione: quæ proinde ita est ordinanda: ‹ Petrus apostolus Jesu Christi secundum præscientiam Dei Patris, in sanctifica· tionem Spiritus, et aspersionem sanguinis Jesu Christi:» reliquia post læc apponenda sunt; exprimunt enim cos ad quos data est Epistola. Dicit vero: ‹ secundum præscientiam Dei, ut ostendat se in nullo inferiorem esse prophetis, qui etiam missi sunt, præterquam in tempore. Quod vero etiam prophatæ missi fuerint, Isaias asserit his verDis: • Ad annuntiandum mansuetis misit me. Altamen etsi tempore inferior est Petrus, non tamen prascientia Dei; verum secundum hoc se parem declarat Jeremiæ, qui e Preisquam forma retur in utero, cognitus et sanctificalus, et propheta in gentibus datus est ³.» Et quoniam prophetæ inter cætera, etiam Christi adventum prænuntia - runt, ad hoc enim missi erant; iste proponit opus apostolatus, et inquit, c Missus sum in sanctilicationem 352 Spiritus, in obedientiam, et aspersionem sanguinis Jesu Christi: › idem significans per hac, ac si diceret: Modus apostolatus mei iste est, segregare (hoc enim per sanctificationem significat, juxta illud *: • Eritis mihi populus sanctus, hoc est segregalus ab aliis gentibus). Modus igitur ejus apostolatus erat segregare mediantibus spiritualibus donis gentes obedientes fidei, et aspersas cruce et sanguine Christi: non scilicet cinere vitulæ maculas ex gentilium communione contractas, cum opus fuerit emundare, sed sanguine ex passione Christi Domini. Simul etiam prænuntiat, per sanguinem, futurum pro Christo eorum, qui in ipsum credituri erant, martyrium: qui enim obediendo Magistri vestigia sequitur, haud profecto renuet proprium sanguinem efundere pro eo, qui suum pro toto mundo profudit. «Gratia vobis et pax multiplicetur.». Gratia,» propterea quod gratis, et nihil a no bis conferentes salvamur; • pax, › propterea quod, cum Dominum offendissemus, inter inimicos computabamur. • Εὐλογητὸς ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ τοῦ Κυρίου ημών Ἰησοῦ Χριστοῦ, ὁ κατὰ τὸ πολὺ αὐτοῦ ἔλεος ἀναγεν νήσας ἡμᾶς εἰς ἐλπίδα ζῶσαν δι' ἀναστάσεως Ιησοῦ Χριστοῦ ἐκ νεκρῶν, εἰς κληρονομίαν ἄφθαρτον, καὶ ἀμίαντον, καὶ ἀμάραντον.. Εὐλογεῖ τὸν Θεὸν, ταύτην αὐτῷ τῶν ἀγαθῶν, ὧν δίδωσιν, εὐχαριστίαν ἀντιδιδούς. Τίνα δὲ τὰ διδόμενα; Ελπὶς, οὐχ οἷα ἡ διὰ Μωϋσέως ἐν τῇ Χαναναίᾳ γῇ κατοικία, ἥτις ἦν θνητή, ἀλλὰ ζῶσα. Καὶ πόθεν τὸ ζῆν ἔχουσα; Από τῆς «ἐκ νεκρῶν ἀναστάσεως Ἰησοῦ Χριστοῦ. ὁ Ἐν οἷς [ [· ἐν ᾗ] γὰρ ἀνέστη, τῆς αὐτῆς ἀξιώσει καὶ τοὺς διὰ πίστεως τῆς εἰς αὐτὸν προσιόντας αὖ. • Deut. IV, • Isa. LXI, 1. • Jerem. 1, 5. PATROL. GR. CXXV. VERS. 5-5. Benedictus Deus et Pater Domini nostri Jesu Christi, qui secundum misericordiam suam magnam regeneravit nos in spem vivam per resurrectionem Jesu Christi ex mortuis. In hæredi. tatem incorruptibilem et incontaminatam et immarcescibilem.» Glorificat Deum, hanc illi pro beneficiis ab ipso collatis, gratiarum reddens actionem. Quænam vero sunt illa? Spes, non cujusmodi facta est per Mosem de inhabitanda terra Chanaam, quæ erat mortua, sed viva. Sed unde hæc vitam habet? «Ex resurrectione Jesu Christi ex mortuis.s Quia enim ille resurrexit, eadem etiam resurre38

οὐκ ἐν γῇ, ὡς τοῖς πατράσιν, ἀποκειμένη, ἀλλ' ἐν οὐρανοῖς, ἀφ' οὗ καὶ τὸ διαιωνίζον κέκτηται· δ καὶ μεῖζον τῆς ἐν γῇ κληρονομίας. Καὶ πρός γε τούτοις συντήρησις καὶ φρουρὰ τῶν πιστευόντων. Επε! καὶ τοῦτο προσηύξατο ὁ Κύριος, εἰπών· ο Τήρησον αὐτοὺς, Πάτερ ἅγιε.» ᾿Αλλὰ καὶ ι ἐν δυνάμει. ν Καὶ τὶς ἡ δύναμις; Τὸ μέχρι τῆς τοῦ Κυρίου ἀπὸ καλύψεως. Εἰ γὰρ μὴ δυνατὴ ἡ φρουρά, οὐκ ἂν μέ χρι παρετείνετο τούτου. Ἐπεὶ οὖν τοσαῦτα καὶ τοιαῦτα τὰ διδόμενα, οὐδὲν ἀπεικὸς καὶ ἀγαλλίαμα ἐπακολουθεῖν τοῖς λαμβάνουσιν. fione omnes ad ipsum per fidem accedentes duna- Ελπὶς οὖν ζῶσα τὸ διδόμενον, κληρονομία ἄφθαρτος, bit. ‹ Spes, igitur ‹ viva» quæ confertur, est • Hereditas incorruptibilis, non in terra sicut priscis [atr.bus reposita, sed in cœlis: unde in. suptibilitatem habet, qua cuilibet hæreditati terrenæ quam maxime præstat. Et præterea est conservatio et custodia fidelium. Quandoquidem et hoc rogavit Dominus, cum dixit::4 Pater sancte, serva cos. › Verum et in virtute. Sed quænam hæge virtus? Nempe usque ad Domini revelationem. Si enim custodia non esset in virtute, profecto non eo usque protendi posset. Cum igitur tot et tanta collata sint beneficia, non mirum si qui receperunt, gaudio et latitia perfundantur. VERS. 5. • Conservatam in cœlis in vobis. Qui in virtute Dei custodimini per fidem in salutem, paraTam: revelari in tempore novissimno. • Si hæreditus nostra in cœlis est: › igitur commentitia est mil· lenaria in terris restitutio. Vers. 6, 7. ‹ In quo exsultabitis, modicum nunc si oportet contristari in variis tentationibus, 353 ut probatio vestræ fidei multo pretiosior auro (quod per ignem probatur) inveniatur.» Horum verboru: ordo est iste: Contristari modicum, si oportet, hoc est, si hoc necesse sit (neque enim omines sancti tribulationem patiuntur), in novissimo tempore exsultabitis: illud enim ἀγαλιᾶσθε pro futuro accipitur. Quanquam et ut præsens sumi potest, quemadmodum etiam inferius declarabitur. Quoniam vero Magistri promissio non gaudium, sed tristitiam annuntiat, inquiens e: c in mundo quisem pressuram habebitis,, idcirco post illud addit, • modicum.» Ει quia hoc molestum est, subdit, ● nunc, › sicque paria docet magistro suo: ille enim ait: In mundo pressuram habebitis; sed tristitia vestra vertetur in gaudium.. Vel igitur illud ‹ nunc › respectu exsultationis adjunxit, quatenus exsultatio, quæ subsequetur, non ad breve tempus, sed ad diuturnum, imo infinitum, est duratura. Vel illud e modicum» coutristationi, que subjungitur, est ascribendum, ut sic se habeat: Si necessarium, nunc est modicum contristari ‹ in variis tentationibus. Quoniam vero tentationum mentio perturbationem afferre poterat, idcirco subjunxit carumdem tentationum causam: nempe ut • probatio › seu probitas ipsorum manifestior fieret, et ‹ pretiosior auro, › siquidem et hoc, cum est igni probatum, in majore est æstimatione. Addit vero, Si oportet, › innuens, quod neque. fidelis omnis aflictionibus tentetur, neque omnis peccator: et quod neuter eorum eisdem afflictionibus in perpetuum addicitur, sed justi quidem patiuntur ad coronæ augmentum, peccatores vero ut poenam peccatis suis debitam luant. Non omnes justi affliguntur, ne quis iniquitatem laudabilem putans, odio habeat virtutem. Neque omnes peccatores affliguntur, ne resurrectio, seu futura retributio in dubium veniat, si omnes hic, quæ merertur, recipiant. * Joan. xvu, 11. • Juan, xvi, 53. • Τετηρημένην ἐν οὐρανοῖς εἰς ἡμᾶς, τοὺς ἐν δυνάμει Θεοῦ φρουρουμένους διὰ πίστεως, εἰς σω τηρίαν ἑτοίμην ἀποκαλυφθῆναι ἐν καιρῷ ἐσχάτῳ.» Εἰ ἐν οὐρανοῖς» ή κληρονομία, μυθώδης ή χιλιο ετὴς ἐν γῇ ἀποκατάστασις. • Ἐν ᾧ ἀγαλλιάσθε, ὀλίγον ἄρτι, εἰ δέον ἐστὶ, λυπηθέντες ἐν ποικίλοις πειρασμοῖς· ἵνα τὸ δοκί μιον τῆς πίστεως ὑμῶν πολύ τιμιώτερον χρυσίου, τοῦ ἀπολλυμένου, διὰ πυρὸς δὲ δοκιμαζομένου, εύ ρεθῇ.» Τὸ ἑξῆς οὕτως· Λυπηθέντες ἄρτι, εἰ δέον ἐστὶ, τοῦτ' ἔστιν, εἰ καὶ τοῦτο δεῖ (οὔτε γὰρ πάνω τες οἱ ἅγιοι θλίβονται), «ἐν ἐσχάτῳ καιρῷ ν ἀγαλ λιάσεσθε· τὸ γὰρ, ο Αγαλλιάσθε, ἡ ἀντὶ μέλλοντος είληπται, ἢ καὶ κατὰ τὸ ἐνεστός, ὡς καὶ κάτω υπεμνημάτισται. Ἐπειδὴ δὲ ἡ τοῦ Διδασκάλου επαγ γελία, οὐχὶ χαρὰν, ἀλλὰ λύπην εἰσηγεῖται ἐν τῷ κόσμῳ, φάσκουσα, ὅτι ο θλίψιν ἔξετε, η προστίθησι τῷ ἀγαλλιάματι τὸ, ο Ολίγον· › καὶ ἐπειδὴ τοῦτο λυπηρόν, προστίθησι τὸ, 4 "Αρτι, ο σύμφωνα λέγων τῷ ἑαυτοῦ καθηγεμόνι. Κἀκεῖνος γάρ φησιν· Ἐν τῷ κόσμῳ θλίψιν ἕξετε, ἀλλ᾽ ἡ λύπη ὑμῶν εἰς χαρὰν γενήσεται.» Η οὖν τό, «Αρτι, ο διὰ τὸ ἀγαλλία με προσετέθη, ὡς τοῦ μέλλοντος διαδέχεσθαι ἀγαλλιά ματος, οὐκ ¦ ἐπ' ὀλίγον ὄντος, ἀλλ' ἐπὶ μακρόν τε καὶ ἄπειρον· ἢ τὸ, ο Ολίγον, ο πρὸς τὸ ἐπιφερόμε νον λυπηρὸν λογιστέον· ἵνα ᾗ οὕτως· «Εἰ δέον ἄρτι ἐστὶν ὀλίγον ο λυπηθῆναι «ἐν τοῖς ποικίλοις πειρασμοῖς. Αλλ' ἐπειδὴ τὸ τῶν πειρασμῶν θόρυβον ἐνεποίει, διὰ τοῦτο ἐπήγαγε τὴν τῶν πειρασμών αἰτίαν, ὅτι διὰ τούτων στὸ δοκίμιον ὑμῶν,» φανε ρώτερον γίνεται και ο τιμιώτερον χρυσίου, ἐπεὶ καὶ αὐτὸ δοκιμαζόμενον πυρί, μᾶλλον ἀνθρώποις σπουδάζεται· προστίθησι δὲ καὶ τὸ, «Ε: δέον, διδάσκων, ὡς οὔτε πᾶς πιστὸ; πειράζεται διὰ βλέψε ων, οὔτε πᾶς ἁμαρτωλός. Αλλ' οὐδὲ εὐθυνεῖται ἡ Γ. εύθην.] τούτων ἑκάτερος εἰς ἀεί· ἀλλ᾽ οἱ μέν ὑπ βόμενοι δίκαιοι, εἰς προσθήκην στεφάνων πάσχουσιν· οἱ δὲ ἁμαρτωλοί, ἵνα τῶν ἁμαρτιῶν δίκην ἐκτίσω σιν. Οὐ πάντες δὲ δίκαιοι θλίβονται ἵνα μὴ τὴν κακαν ἐπαινετὴν νομίσας, μισήσης τὴν ἀρετήν. Οὐδὲ πάντες οἱ ἁμαρτωλοὶ θλίβονται· ἵνα μὴ ἡ ἀνάστασις ἀπιστηθῇ, ὡς πάντων ἐνταῦθα τὰ ἑαυτῶν ἀπολαμβανόντων.

EXPOSITIO IN EPIST. I S. PETRI. • Εἰς ἔπαινον, καὶ τιμὴν, καὶ δόξαν, ἐν ἀποκαλύψει Ἰησοῦ Χριστοῦ· ἂν οὐκ εἰδότες ἀγαπᾶτε· εἰς ὃν ἄ,τι μὴ ὁρῶντες, πιστεύοντες δὲ, ἀγαλλιᾶσθε χαρᾷ ἀνεκλαλήτῳ καὶ δεδοξασμένη κομιζόμενοι το τέλος τῆς πίστεως ὑμῶν, σωτηρίαν ψυχῶν.» Την αἰτίαν τῶν κακοπαθούντων ἐνταῦθα δικαίων διά τούτων δηλοῖ· ἅμα μὲν παραμυθούμενος αὐτούς, ὡς περιφανεστέρων αὐτῶν ὑπὸ τῶν θλίψεων γινομένων, ἅμα δὲ καὶ σπουδαιοτέρους ποιῶν διὰ τοῦ προσθεῖναι τό, ο Ἐν ἀποκαλύψει Ἰησοῦ Χριστοῦ·, ὡς τοῦ τότε καιροῦ τῇ ἐπιδείξει τῶν πόνων, πολλὴν τὴν εὔκλειαν τῶν διηγωνισμένων παρεξομένου. Προστίθησι δὲ καὶ ἄλλο τι εφελκυστικὸν πρὸς τὴν ὑπομονὴν τῶν θλί ψεων. Τί τοῦτο; Τό, ο Ον οὐκ εἰδότες ἀγαπᾶτε ἄρτι.» Εἰ γὰρ ι οὐκ εἰδότες» αὐτὸν σαρκὸς ὀφθαλ μοῖς, ἐκ μόνης ἀκοῆς ἀγαπᾶτε,» φησί, σκοπεῖτε, ὅσην ἀγάπην ἐπιδείξεσθε, ἰδόντες αὐτὸν, καὶ ταῦτα ἐν δόξῃ ἀποκαλυπτόμενα [f. -νον]. Εἰ γὰρ τὸ πάθος αὐτοῦ οὕτως ὑμᾶς ἐπεσπάσατο, τί ἄρα διαθείη ὑμᾶς ή μετὰ ἀνυπερβλήτου λαμπρότητος εμφάνεια αυτ τοῦ, ὅτε καὶ ὑμῖν παρέξει τὸ γέρας, σωτηρίαν ψυ χῶν; Ὡς οὖν τούτῳ ἐμφανίζεσθαι μέλλοντες, και δόξης τοσαύτης ἀξιωθῆναι, ισόρροπον τούτου νῦν ἐπιδειξάμενοι καρτερίαν, τὸ πᾶν ἔξετε τοῦ προτε θέντος σκοποῦ. • Περί ής σωτηρίας ἐξεζήτησαν καὶ ἐξηρεύνησαν προφῆται, οἱ περὶ τῆς εἰς ὑμᾶς χάριτος προφητεύ σαντες.» Επειδή περὶ ψυχῆς σωτηρίας εμνήσθη, αὕτη δὲ ἄδηλος, καὶ ξενίζουσα τὴν ἀκοὴν, τοὺς προφήτας παράγει, καὶ ἐζητηκότας, καὶ ἠρευνηκότας περὶ αὐτῆς. Καὶ γὰρ ἐζήτησαν, ὥσπερ Δανιὴλ περὶ τῶν μελλόντων, ὅ; καὶ διὰ τοῦτο «ἀνὴρ ἐπιθυμιῶν, ἐκλήθη ὑπὸ τοῦ χρηματίζοντος αὐτῷ ἀγγέλου· καὶ τί ἐζήτησαν, ἐπάγει·: Εἰς τίνα καὶ ποῖον καιρὸν ἐδήλου τὸ ἐν αὐτοῖς Πνεῦμα. - ι Εἰς τίνα ο μὲν, τὸν ἐπὶ συντελείᾳ· ι ποῖον ο δὲ, τὸν, ὅτε ταῖς διαφόροις αιχμαλωσίαις τῶν Ἰουδαίων πρὸς παντελή θεοσέβειαν ἀποκλινάντων, εὐπαράδεκτοι κατέστησαν εἰς τὸ κατὰ Χριστὸν μυστήριον. Σκόπει δὲ, ὅτι • Πνεῦμα Χριστοῦ ἡ εἰρηκώς, θεολογεῖ τὸν Χριστόν. Ἐδήλου δὲ τοῦτο τὸ Πνεῦμα τὰ πάθη τοῦ Χριστοῦ, διὰ μὲν Ησαΐου εἰπόν • Ως πρόβατον ἐπὶ σφα· γὴν ἤχθη·, διὰ δὲ Ἱερεμίου, ο Δεῦτε, καὶ ἐμβάλω μεν ξύλον εἰς τὸν ἄρτον αὐτοῦ·, τὴν δὲ ἀνάστασιν, διὰ Ωσηέ, «Τῇ ἡμέρᾳ, φήσαντος, τῇ τρίτῃ ἀναστη σόμεθα ἐναντίον αὐτοῦ, καὶ διώξομεν τοῦ γνῶναι τὸν Κύριον· ὡς ἄρθρον ἕτοιμον εύρήσομεν αὐτόν. Απεκαλύφθη δὲ, φησί, τούτοις, οὐ δι' ἑαυτούς, ἀλλὰ δι' ἡμᾶ; [[. ὑμ.]. Δύο δὲ ταῦτα διὰ τούτων ἐργάζεται τῶν λόγων, τό τε προμηθὲς τῶν προφη τῶν ἐνδεικνύμενος, καὶ τὸ, ὅτι προεγνωσμένοι ἦσαν Θεῷ καὶ πρὸ καταβολῆς κόσμου οἱ νῦν κληθέντες εἰ; τὴν κατὰ Χριστὸν πίστιν. Διὰ μὲν οὖν τοῦ τῶν προφητῶν προμηθοῦς ἐνάγει αὐτοὺς, μὴ ἀπειθῶς διατίθεσθαι πρὸς τὰ ὑπὸ τῶν προφητῶν αὐτοῖς πε7.8 Dan. X, CAP. I. VERS. 7-9. In laudem et gloriam et honorem in revelatione Jesu Christi. Quem cum nesciatis, diligitis in quem nunc quoque non videntes creditis, credentes autem exsultabitis laetitia inenarrabili et glorificata, reportantes finem fide Vestra, salutem animarum.» Causam, ob quam justi in hac vita afflictiones patiuntur, hisce verbis declarat. Simul etiam eos consolatur ea ratione, quod ex aflictione illustriores fiant. Praeterea ut diligentiores reddat, In revelatione Jesu Christi, ▸ addit: quoniam eo tempore manifestatione laborum maximam pro toleratis certaminibns gloriam retribuet. Verum et aliud quidpiam, ut eosdem ad toJerantiam tribulationum alliciat, proponit. Quodnam vero istud? Nempe • Quem, cum non videritis, diligitis, s ac si diceret: Si eum, tametsi nunquam oculis corporeis videritis 354, e solo ta men auditų ‹ diligitis; › reputate, quantam ipsumni videntes dilectionem sitis habituri, idque cum in gloria reveletur. Si enim Passio ipsius adeo vos attraxit; quomodo vos afficiet illius cum incomparabili splendore revelatio, quando et vobis præmium erogabit salutem animarum. › Quoniam igitur cum ipso apparituri estis, et tanta gloria ditandi, parem tanto præmio fortitudinem exhibete: sicque propositum scopum omni ex parte assequemini. • Isa. Lin, 7. 50 Jerem. x1, 19. VERS. 40. • De qua salute exquisierunt, atque scrutati sunt prophete, qui de futura in vobis gratia prophetaverunt. Quoniam de salute animæ mentionem fecit, eaque or ulta et peregrina auditui est, in testimonium adducit prophetas, qui exquis sierunt et scrutati de ca sunt. Scilicet exquisierunt, sicut Daniel de rebus futuris; quare 7.8 • Vir desideriorum dictus est ab angelo, qui ipsi secreta futura pandebat. Et quid exquisierint subdit, nempe in quod, vel quale tempus significaret in eis Spiritus. — In quod, quidem, nempe tempus consummationis mundi; c in quale» vero, nempe illud, quo Judzi ob varias captivitates ad perfectum Dei cultum declinantes aptiores ad Christi mysterium evaserunt. Observa vero, quomodo dicens, e Spiritus Christi, Christi divinitatem indicat. Significavit autem hoc Spiritus, cum Christi passionem per Isaiam prænuntiavit dicens ⚫ ‹ Sicut ovis ad occisionem ductus est:, et per Jeremiam Venite, mittamus lignum in panem ejus 19: › resurrectionem vero per Oseam, qui ait: In die tertia result genus in conspectu ejus, sequemurque, ut cognoscamus Dominum: quasi diluculum præparatum inveniemus ipsum", ɔ Revelatum est, inquit, istis, non propter ipsos, sed propter nos. Duo autem per hæc verba conficit apostolus: nam et prophetarum prævidentiam ostendit; et quod ante mundi constitutionem præcoguiti erant Deo ii, qui muine ad fidem Christi vocati sunt. Et quidem prophetarum providentia in» 11 Ose. vi, 3.

sinuat illis, ne incredulos se praebeant ad ca, qua προφητευμένα· ὅτι μηδὲ υἱοὶ σώφρονες καταφρο sunt ab eisdem prophetis prænuntiata: nam neque filii, qui sapiunt, paternos labores unquam contemnunt. Si enim illi, qui nil emolumenti percepluri erant, exquisierunt tamen et invenerunt; ac præterea quæ invenerant, scripto commiserunt, ut velut hæreditatem quamdam ad nos transmitterent, profecto nus, inquit, injusti essemnus, si luec parvo in pretio haberemus. Quamobrem nolite nos, qui ista vobis evangelizamus, flocci facientes, inanem reddere prædicationem nostram. Et bæc quiden de providentia prophetarum. Ex eo vero quol præcogniti siut a Deo, terret eos, ne indignos divina præscientia ac vocatione se exhibeant, sed potius invicem se excitent, quo Dei dono digni Giant. 355 VERS. 11-12. • Scrutantes in quod ve! quale tempus significaret in eis Spiritus Christi: prænuntians eas quæ in Christo sunt, passiones el posteriores glorias. Quibus revelatum est, quia non sibimetipsis, nobis autem ministrabant ea. › Si et apostoli et prophetæ Spiritu sancto amante ediderut, hi quidem prophetiam, illi autem Evangelium, ii nil a prophetis discrepabant. Oportet igitur, inquit, eodem vos studio ferri, ac domestici prophetarum ferebantur, ne penæ eorum, qui prophetis non crediderunt, subjaceatis. Adnotanduan vero Petrum Trinitatis mysterium allatis in verbis patefacere. Cum enim, inquit, • Spiritus Christi, › Filium et Spiritum sanctum exprimit; Patrem vero, cum ait, «De cœlo: non enim per coelum hic locus aliquis intelligendus est, sed per excellentiam Deus ipse. νοῦνται πατρικῶν πόνων. Εἰ γὰρ αὐτοὶ, μηδὲν ἀνή σασθαι μέλλοντες, ἐζήτησαν καὶ εὗρον· ἀλλὰ καὶ ευρόντες βιβλίοις ἐγκατίθεντο [γ. ἐγκατέθ.], ὥσπερ τινα κλῆρον παραπέμποντες ἡμῖν· οὐκ ἂν ἡμεῖς, φησί, δίκαιοι, περὶ ταῦτα καταφρονητικώς διακείμενοι. Διά τοι οὖν τοῦτο μηδὲ ἡμᾶς τοὺς ταῦτα εὐαγγελιζομένους ὑμῖν, ταῦτα περὶ φαύλων [ [. παρά φαύλον] τιθέντες, κενὸν ἀποφήνητε τὸ Εὐαγγέλιον ἡμῶν. Διὰ μὲν οὖν τοῦ προμηθοῦς τῶν προφητών. ταῦτα· διὰ δὲ τοῦ προεγνῶσθαι ὑπὸ Θεοῦ φοβεί, μὴ ἀναξίους ἑαυτοὺς τῆς τοῦ Θεοῦ προγνώσεως ἀπο φῆναι, μηδὲ τῆς ὑπὸ τούτου κλήσεω;, ἀλλὰ κατα πείγεσθαι ἀλλήλων εἰς τὸ ἀξίους γενέσθαι τῆς δωρεάς τοῦ Θεοῦ. • Εξερευνῶντες εἰς τίνα καὶ ποῖον καιρὸν ἐδήλον τὸ ἐν αὐτοῖς Πνεῦμα Χριστοῦ προμαρτυρούμενον τα εἰς Χριστὸν παθήματα καὶ τὰς μετὰ ταῦτα δόξας. Οἷς ἀπεκαλύφθη· ὅτι οὐχ ἑαυτοῖς, ἡμῖν δὲ διηκό νουν αὐτά. ο Εἰ καὶ αὐτοὶ καὶ οἱ προφῆται ἐν Πνεύ ματι ἁγίῳ ἐνήργησαν, οἱ μὲν τὴν προφητείαν, οἱ δὲ τὸ Εὐαγγέλιον· οὐδὲν τούτων τὸ διάφορον πρὸς τοὺς προφήτας. Δεῖ τοίνυν τὴν αὐτὴν ὑμᾶς, φησί, σπουδὴν εἰσάγειν, ἣν καὶ οἱ κατήκοοι τῶν προφη τῶν, ἵνα μὴ τῇ τῶν ἀπειθησάντων τοῖς προφήταις ὑποβληθῆτε τιμωρία. Επισημαντέον δὲ, ὅτι διὰ τούτων τὸ τῆς Τριάδος μυστήριον ὁ Πέτρος ἀποκαλύπτει· διὰ τοῦ εἰπεῖν μὲν, «Πνεῦμα Χριστού, ο τὸν Υἱὸν καὶ τὸ Πνεῦμα· τὸν δὲ Πατέρα, διὰ τοῦ εἰπεῖν, «Ἀπὸ οὐρανοῦ. Τὸ δὲ, «Ἀπ᾿ οὐρανοῦ, ο μὴ τοπικῶς λάβῃς, ἀλλὰ καθ' ὑπεροχήν προηγουμένου Θεοῦ. • νῦν ἀπηγγέλη ὑμῖν διὰ τῶν εὐαγγελισαμέν νων ὑμᾶς ἐν Πνεύματι ἁγίῳ ἀποσταλέντι ἀπ' αὐρινοῦ, εἰς ἃ ἐπιθυμοῦσιν ἄγγελοι παρακύψαι.» ΔΙτιολογικῶς ἀπὸ τῶν προτετιμημένων ή παράκλη σις. Εἰπὼν γὰρ, ὅτι οἱ προφῆται διηκόνησαν ἡμῖν τὰ τῆς σωτηρίας ἡμῶν· ταῦτα δὲ οὕτω; ἦν θαυ μαστά, ὡς καὶ ἀγγέλοις ἐράσμια καταστῆναι καὶ ὅτι ἐράσμια αὐτοῖς ταῦτα, ἔδειξεν ἀφ' ὧν ἐκ περι χαρείας ἐν τῇ γεννήσει Χριστοῦ, τὸ, «Δόξα ἐν ὑψί στοις Θεῷ,» ἐμελῴδουν)· εἰπὼν οὖν ταῦτα, ἐπάγει τούτων τὸ αἴτιον, καί φησιν· Ἐπεὶ οὖν ταῦτα τὰ ‹ Quæ nunc nuntiata sunt vobis, per eos qui evangelizaverunt vobis, Spiritu sancto misso de celo, in quæ desiderant angeli prospicere. Exhortationem bic subnectit apostolus ex iis quæ ante in honore fuerunt. Cum præmisisset, quod prophetæ nobis salutis nostræ mysteria subministrarint, et quod ista adeo sublimia essent, ut etiam angelis amabilia forent, quod ostendit ex lætitia, qua ipsi in Nativitate Domini cecinerunt: «Gloria in altissimis Deo '1':. cum hæc, inquam, dixisset, subdit rationem, cur ea dixerit, hunc ferine in modum: Si nostra omnibus (nempe non solum bo-D ἡμέτερα πᾶσιν ἐράσμια, οὐ μόνον ἀνθρώποις, ἀλλὰ minibus, sed etiam angelis) amabilia sunt, igitur et vos haud segnes et incurii, sed fervidi et fortes esse debetis. Hoc enim significat illud, e præcincti lumbos: > quod etiam Job in mandatis accepit a Deo. Quod autem lumbos præcincti esse debea - mus, patefacit addens: «mentis vestræ. › Ita igitur comparati, et sobrii, perfecte sperate id quod vobis promittitur, gaudium; quod est illud, de quo paulo ante mentionem facit, nempe habendum in secundo Christi adventu. 11. Luc. 11, 14. Vulg. quem. καὶ ἀγγέλοις, μηδὲ ὑμεῖς ἀμελῶς πρὸς ταῦτα διατε θῆτε, ἀλλὰ συντείναντες ἑαυτούς, καὶ ἀνδρικώς διατεθέντες (τοῦτο γὰρ δηλοῖ διὰ τοῦ, Ἀναζώσασθε ι τὰς ὀσφύας· ο δ καὶ Ἰὼβ προστάσσεται παρά τοῦ Θεοῦ· ὀσφύας δὲ τίνας, ἐσήμανεν, ὅτι τὰς τῆς διανοίας ο λέγει )· οὕτως οὖν παρεσκευασμένοι καὶ • νήφοντες, τελείως ελπίσατε ἐπὶ τὴν φερομένην ὑμῖν χαράν. Αύτη δέ ἐστιν, ἣν καὶ πρὸ βραχέα; φησί, κατὰ τὴν δευτέραν τοῦ Κυρίου παρουσίαν. Bonifacii Finetti notæ.

CAP. I. EXPOSITIO IN EPIST. I S. PETRI. • Διὸ ἀναζωσάμενοι τὰς οσφύας τῆς διανοίας VERS. 13-16. • Propter quod succincti iambo ὑμῶν, νήφοντες, τελείως ἐλπίσατε ἐπὶ τὴν φερομέ mentis vestræ, sobrii sperate in eam, quæ offertur νην ὑμῖν χάριν ἐν ἀποκαλύψει Ἰησοῦ Χριστοῦ· ὡς vobis, gratiam, in revelatione: Jesu Christi: τέκνα ὑπακοῆς, μὴ συσχηματιζόμενοι ταῖς πρότε- quasi filii obedientiæ, non configurati prioribus ρον ἐν τῇ ἀγνοίᾳ ὑμῶν ἐπιθυμίαις· ἀλλὰ κατὰ τὸν ignorantiæ vestræ desideriis. Sed secundum eum καλέσαντα ὑμᾶς "Αγιον, καὶ αὐτοὶ ἅγιοι ἐν πάσῃ qui vocavit vos, Sanctum, et ipsi in omni converἀναστροφῇ γενήθητε. Διότι γέγραπται· "Αγιοι γίνε satione sancti sitis. Quoniam scriptum est: Saneti σθε, ὅτι ἐγὼ ἅγιός είμι.» Συσχηματισμὸν, τὴν eritis, quoniam ego sanctus sum. Configurari συμπεριφορὰν τὴν πρὸς τὰ πράγματα τὰ παρόντα hic vocat rebus præsentibus circumferri; ut quiλέγει· ὅ τινες τῶν ἀνοήτων [καὶ νῦν] φασιν, ὅτι dam insipientes et nunc dicunt, oportere sinere se πρὸς τὰ πράγματα [δεῖ] διαγίνεσθαι. Τοῦτο οὖν praesentibus rebus ferri. Hoc itaque, tanquam va ἐᾶσαι, ὡς μάταιον, [κελεύει,] εἴτε ἐν γνώσει, εἴτε num, cui hactenus sive scientes, sive ‹ignorantes › καὶ ἐν ἀγνοίᾳ, ταύτῃ πρὸ τούτου ἐνεσχέθησαν. adhæserunt, ut relinquant, præcipit: e Sed nunc. • Ἀλλὰ ο νῦν, [λέγει,] τῷ καλέσαντι ο συσχηματιζό- inquit, configurati, illi, qui vere Sanctus est, μένοι, ο 'Αγίῳ ὄντι, «ἅγιοι καὶ αὐτοὶ γίνεσθε. ν ' et vos sancti estote. ) » corru356 VERS. 17-19. • Et si Patrem invocatis eum, qui sine acceptione personarum judicat secunduna uniuscujusque opus, in timore incolatus vestri tempore conversamini, scientes quod non ptibilibus auro vel argento redempti estis, de vana vestra conversatione paternæ traditionis, sed pretioso sanguine quasi agni immaculati Christi et incontaminati.»Duplicem timorem novit Scriptura: initiativum unum, alterum perfectivum), Initiativus, qui et elementaris, est quo quis, ex improba ad honestam vitam revocatur: perfectivos, quo quis, propterea quod in ejus, cujus amicitiæ s'udet, amore perficitur, timet ne illi aliquid eorum desit, quæ quis in pense diligentibus debet. Exemplum primi, seu elementaris, est illuf quod in Psalmis dicitur:. Timeat Dominum omnis terra,,hoc est ii, qui nullam cœlestis sapientiæ, sed solius terrenæ vanitatis curam habent: quid enim his eveniet, cu'n surrexeri! Dominus percutere terram 19?, Alterius etiam exemplum apud David reperir, est, ubi ait: ‹ Timete Dominum omnes sancti ejus, quoniam non est inopia timentibus eum; et rursus: ‹ Timor Domini, sanctus permanens in sæculum sæculi. Petrus itaque hortatur discipulos suos ut hunc perfectivum timorem in corde habeant, dicens: Quoniam per ineffabilem Dei creatoris misericordiam in filios ipsius assumpti estis, timor iste semper vobiscum assideat, utpote qui tales effecti estis ex Dei benignitate, non ex operibus • Καὶ εἰ Πατέρα ἐπικαλεῖσθε τὸν ἀπροσωπολή πτως κρίνοντα κατὰ τὸ ἑκάστου ἔργον, ἐν φόβῳ τὸν τῆς παροικίας ὑμῶν χρόνον ἀναστράφητε ειδότες ὅτι οὐ φθαρτοῖς, ἀργυρίῳ ἢ χρυσίῳ, ἐλυτρώθητε ἐκ τῆς ματαίας ὑμῶν πατροπαραδότου ἀναστροφῆς, ἀλλὰ τιμίῳ αἷματι ὡς ἀμνοῦ καὶ [vulg. om. καὶ] ἀμώμου καὶ ἀσπίλου Χριστοῦ. Διττὸν ἡ Γραφὴ τὸν φόβον οἶδε τὸν μὲν προκαταρκτικὸν, τὴν δὲ τελειω τικόν. Προκαταρκτικὸν μὲν, ς καὶ στοιχειωτικός ἐστι, τὸν διὰ φόβον τῶν πεπραγμένων τινὶ πρὸς τὸ σα φρονεῖν ἐκκαλούμενον· τελειωτικὸν δὲ, τὸν [[. τό], διὰ τὸ τελειῶσθαι [γ. - οῦσθαι] ἐν τῇ ἀγάπῃ τοῦ πρὶς ἂν φιλία σπεύδειν, φοβείσθαι, μή τι τούτων αὐτῷ ἐνδεῖ. ὧν τις [[. τοῖς] σφόδρα ἀγαπῶσιν ὀφεί λεται. Υπόδειγμα του πρώτου, ὃς καὶ στοιχειωτικός ἐστι, τὸ ἐν Ψαλμοῖς εἰρημένον, τό, «Φοβηθήτω " τὸν Κύριον πᾶσα ἡ γῆ, τοῦτ᾽ ἔστιν, οἷς οὐδὲν μελλει [Γ. μέλει] οὐρανίου φρονήματος, ἀλλὰ γηίνου ματαιότητος. Τί γὰρ ἂν πάθοιεν, ι ὅταν ἀναστῇ θραύ σαι τὴν γῆν;» Τοῦ δευτέρου δὲ, τοῦ τειλειωτικοῦ, λέγω, ὃ καὶ αὐτὸ παρὰ τῷ Δαβὶδ ἔστιν εὑρεῖν ἐν οἷς λέγει·: Φοβήθητε τον Κύριον, πάντες οἱ ἅγιοι αυτ τοῦ, ὅτι οὐκ ἔστιν ὑστέρημα τοῖς φοβουμένοις αὐτόν· καὶ πάλιν, «Ο φόβος Κυρίου, ἁγνὸς, διαμένων εἰς αἰῶνα αἰῶνος.» Κατὰ τοῦτον οὖν τὴν τελειωτικὸν φόβον καὶ Πέτρος παρακαλεῖ νῦν διατίθεσθαι τοὺς ὑπηκόους αὐτῷ, φάσκων, ὡς Ἐπεὶ δι' οἰκτιρμὸν ἄρατον τοῦ πεποιηκότος Θεοῦ εἰς υἱοὺς αὐτοῦ ἀνελήφθητε, ο φόβος ὑμῖν οὗτος συμπάρεδρος Εστω, ὡς ἐξ ἀγάπης ὑμεῖς τοῦ πεποιηκότος γενόμενοι, καὶ οὐκ ἐξ ἔργων. Ἐκ πολλῶν δὲ ποιησάμενος τὴν vestris. Ex multis igitur adhortationem suam conπαράκλησιν (πρῶτον διὰ τῶν ἐπιθυμητικῶν [[. κῶς ] πρὸς αὐτὰ διακειμένων ἀγγέλων, είτα ἀπὸ τοῦ Γραφικοῦ, εἶτα ἀπὸ τοῦ ἀναγκαίου· ἐπεὶ γὰρ τὸν Θεὸν ἐπικαλοῦνται Πατέρα, ἀνάγκη τὸν ἐπιθυμοῦντα υἱοθεσίαν [/. — α;], ἄξια τοῦ Πατρὸς ποιεῖν· καὶ τέταρτον, ὅτι μυρία ἔλαβον ἀγαθὰ διὰ τοῦ καταβληθέντος ὑπὲρ αὐτῶν τιμήματος· τοῦτο δέ ἐστι τὸ τοῦ Χριστοῦ αἷμα, ὅπερ ἀντίλυτρον ἐδόθη τῶν ἁμαρτιῶν τῶν ἀνθρώπων)· κελεύει οὖν διὰ ταῦτα τὸν χρόνον πάντα τοῦ ζῆν σύνοικον ἔχειν τὸν φόβον τὴν τελειωτικόν. Φόβος γὰρ ἀεὶ τοῖς τελειω ficit apostolus. Nempe, primo, ex desiderio, quo erga ea ipsimet augeli feruntur, secundo,ex Seriplura; tertio, ex necessitate: quandoquidem enim Deum Patrem appellant, necesse est ut qui affiliationem desiderant, digna tanto Patre operentur; quarto demum, quoniam innumera bona percepe. runt ex pretio pro ipsis persoluto: quod est sanguis Christi, qui datus est in pretiuin redemptionis pro peccatis hominum. Per hæc igitur omnia praecipit, ut toto vitæ tempore perfectivum hune timorem habeant: timor enim perpetuus est perfectis homi1ª Isa. 11, 19, 21. 13 Psal. xxxm, 10. 15 Psal. xvm, 10.

nibus, ne illis aliquid ad veram perfectionem desit. θεῖσιν ἀνθρώποις, μὴ ἐλλείπειν τι τῶν τελείων, Considera vero, qua ratione, dicente Christo: • Pater non judicat quemquam; sed omne judicium dedit Filio ",» nunc Petrus dicat Patrem judicare, Ad hoc nos dicimus, quod etiam hoc Christus asserat Non potest Filius a se facere quidquam, misi quod viderit Patrem facientem 1. Hoc autem consubstantialitatem sanctæ Trinitatis ostendit, et quod in ca sit omnimoda identitas, et pacifica, atque imperturbabilis concordia. Ait autem indifferenter Patrem judicare, quia quidquid quis de una Persona dicit, id omnibus commune esse censendurn est. Aliunde vero 357 cum Dominus apostolos filios vocaverit, ac etiam paralytico dixerit: Fili, remittuntur tibi peccata tua t, nihil incongrui apparet, quod ipse eorum, quos sanctitatis communicatione genuit, Pater appelletur. » Σκόπει δὲ, ὅτι εἰρημένου ὑπὸ Χριστοῦ, ὅτι «Ο ΠΑ τὴρ κρίνει οὐδένα, ἀλλὰ τὴν κρίσιν πᾶσαν δέδωκε τῷ Υἱῷ, ο πῶς νῦν ὁ Πέτρος τὸν Πατέρα κρίνειν λέγει. Πρὸς ὁ ἐροῦμεν, ὡς καὶ τοῦτο είρηκεν ὁ Χριστός· · Οὐ δύναται γὰρ ὁ Υἱὸς ποιεῖν οὐδὲν, ἐὰν μή τι βλέπῃ τὸν Πατέρα ποιοῦντα.» Τοῦτο δὲ τὸ συμφυές τῆς ἁγίας Τριάδος παρίστησι, καὶ ὅτι ταὐτότης πᾶσα ἐκεῖ καὶ σύμπνοια εἰρηναία καὶ ἀστασίαστος. Εἶπεν ἀδιαφόρως τὸν Πατέρα κρίνειν, ὡς, ὅ τι ἂν ἐρῇ τις καθ' ἑνὸς τῶν τριῶν Προσώπων, κοινο λογιζομένου τοῖς πᾶσιν. "Αλλως τε, καὶ τοῦ Κυρίου τέκνα καλοῦντος τοὺς ἀποστόλους, καὶ τῷ παραλύτῳ εἰπόντος· «Τέκνον, ἀφέωνταί σου αἱ ἁμαρτίαι· οὐδὲν ἀπεμφαίνει, καὶ αὐτὸν Πατέρα καλεῖσθαι τῶν γεννητῶν, ὧν μεταδόσει ἐγέννησεν ἁγιότητος. • Προεγνωσμένου μὲν πρὸ καταβολής κόσμου, φανερωθέντος δὲ ἐπ' ἐσχάτων τῶν χρόνων, δι' ὑμᾶς, τοὺς δι' αὐτοῦ πιστεύοντας εἰς Θεὸν τὸν ἐγείραντα αὐτὸν ἐκ νεκρῶν, καὶ δόξαν αὐτῷ δόντα.» Τῷ τοῦ Χριστοῦ θανάτῳ συνήψε καὶ τὴν ἀνάστασιν· εὐλα βεῖται γὰρ τὸ πρὸς ἀπιστίαν τῶν νεοφύτων εὐμετά βολον, διὰ τὸ τῶν παθῶν τοῦ Χριστοῦ ἐπονείδιστον. Ἀλλ' ὅτι καὶ οὐ νεαρὸν τὸ κατὰ Χριστὸν μυστήριον (ἐπεὶ καὶ τοῦτο τοὺς ἀνοήτους θορυβεί), ἀλλ᾽ ἄνωθεν ο πρὸ καταβολῆς κόσμου» κατὰ τὸν εὔκαιρον αὐτῷ χρόνον ταμιευόμενον, εφανερώθη μὲν καὶ τοῖς περὶ τούτων ζητήσασι προφήταις, ὡς ὀλίγον κατ όπιν εἴρηκε· καὶ νῦν δέ φησιν, ὅτι τὸν πρὸ κατα βολῆς κόσμου» ἐγνωσμένον, δηλονότι νῦν ἐφανε ρώθη, ἤτοι ἐτελέσθη. Καὶ διὰ τίνας ἐτελέσθη; «Δι ὑμᾶς.» — ι Δι' ὑμᾶς ο γάρ, φησίν, ἤγειρεν «αὐτὸν ἐκ νεκρῶν.» Διὰ τί δὲ. δι' ὑμᾶς; ο Ινα, φησίν, • ἡγνικότες ἑαυτοὺς ἐν τῇ ὑπακοῇ τῆς ἀληθείας διὰ Πνεύματος, ο τὴν πίστιν ὑμῶν καὶ ἐλπίδα ἔχητε εἰς Θεόν. Καὶ διὰ τί «ἡγνικότες;» Οτι τῷ διὰ τῆς ἐκ νεκρῶν ἀναστάσεως ἀφθάρτου ζωῆς ὑμῖν προκαταρ ξαμένω πιστεύσαντες, ὀφειλέται ἐστὲ καὶ αὐτοὶ κατὰ τὸν καλέσαντα ὑμᾶς εἰς ἀφθαρσίαν, ἐν καινότητι ζωῆς περιπατῆσαι. Εἰ δὲ τὸν Πατέρα καὶ οὗ τος καὶ Παυλός φησιν • ἐξαναστῆσαι τὸν Κύριον ἐκ νεκρῶν,» μὴ θορυβηθῇς. Εἰσαγωγικώτερον γὰρ χρώμενος τῇ διδασκαλία νῦν ταῦτά φησιν. Ἐπεὶ VERS. 20-21. • Præcogniti quidem ante mund constitutionem, manifestati autem novissimis temporibus propter vos. Qui per ipsum fideles estis in Deo, qui suscitavit illum a mortuis, et dedit ei gloriam. Morti Christi, ejus resurrectionem adjunxit: timebat enim facilem neophytorum ad infidelitatem relapsum, si solius humiliationis Christi per passiones meminisset, verum quoniam haud recens esse incarnationis mysterium, siquidem et hoc insipientes conturbat; sed in supernis ante constitutionem mundi › pro tempore opportuno reconditum, manifestatum etiam est prophetis qui de his exquisierunt, ut paulo antea dixit: nunc ai', id, quod e ante constitutionem mundi præecognitum est, › jam clare manifestatum, seu perfectum esse. Sed propter quos perfectum est? • Propter vos: ac Propter vos» enim, inquit, • excitavit eum e mortuis. • Quare autem • propter vos?, Ut, inquit, e vosmetipsos purifi. cantes in obedientia veritatis per Spiritum, fidem et spem vestram in Deum habeatis. Sed ad quid purificantes? Nempe, ut ei, qui per resurrectionem ex mortuis incorruptibilis vitar principium exstitit, credentes etiam, juxta eumdem, qui vos ad immortalitatem vocavit, in novitate vitæ ambuletis. Quod autem apostolus iste, sicut et Pautus, dicat Patrem suscitasse Christum ex mortuis, non te perturbet. Ita enim introductoria ἄκουσον Χριστοῦ μὲν λέγοντος ἑαυτὸν ἐγείραι, δι' utens docendi ratione, loquitur. Cæterum audi Christum dicentem, semetipsum se suscitasse, cum ait: c Solvite templum hoc, et in tribus diebus excitabo illud ";, et rursus ipse Christus 3, «Polestatem, inquit, habeo ponendi animam meam, et potestatem habeo iterum sumendi eam. Per œconoiniam igitur quandoque referunt ad Patrem; suscitationem Filii, ut innuant unam esse Patris et Filii operationem. ‹ Ut fides vestra et spes esset in Deo. › VERS. 29-25. • Animas vestras castificantes in øbedientia charitatis, in fraternitatis amore sim- ** Joan. v, 22. 16 Ibid. 19. 17 Matth. 1x, 2. ὧν φησι· ο Λύσατε τὸν ναὸν τοῦτον, καὶ ἐν τρισὶν ἡμέραις ἐγερῶ αὐτόν· καὶ πάλιν αὐτὸς ὁ Χρισ στὸς, 4 Εξουσίαν ἔχω θεῖναι τὴν ψυχήν μου, καὶ ἐξουσίαν ἔχω πάλιν λαβεῖν αὐτήν.» Οικονομικώτε ρον οὖν τῷ Πατρὶ ἔσθ' ὅτε ἀνατιθέασι τὸν Υἱὸν ἀναστῆσαι, ἵνα μίαν ἐμφήνωσι Πατρὸς καὶ Υἱοῦ τὴν ἐνέργειαν. «Ωστε τὴν πίστιν ὑμῶν καὶ ἐλπίδα εἶναι Θεόν.» • Τὰς ψυχὰς ὑμῶν ἡγνικότες ἐν τῇ ὑπακοῇ τῆς ἀληθείας διὰ Πνεύματος, εἰς φιλαδελφίαν ανυπόκρι s Rom. vi, " Joan. 11, 19, ** Joan. x, 18.

EXPOSITIO IN EPIST. I S. PETRI. - CAP. II. τον, ἐκ καθαρᾶς καρδίας ἀλλήλους ἀγαπήσατε ἐκτε- plici, ex corde invicem diligite impense (5. νῶς· ἀναγεγεννημένοι, οὐκ ἐκ σπορᾶς φθαρτῆς, ἀλλὰ ἀφθάρτου, διὰ λόγου ζῶντος Θεοῦ, καὶ μένον τος εἰς τὸν αἰῶνα. Διότι πᾶσα σάρξ χόρτος, καὶ πᾶσα δόξα αὐτῆς ὡς ἄνθος χόρτου. Εξηράνθη ὁ χόρτος, καὶ τὸ ἄνθος ἐξέπεσε· τὸ δὲ ῥῆμα τοῦ Θεοῦ μένει εἰς τὸν αἰῶνα· τοῦτο δέ ἐστι τὸ εὐαγγελισθέν εἰς ὑμᾶς.» Εἰπὼν, ο Αναγεγεννημένοι, οὐκ ἐκ σπορᾶς φθαρτῆς, ἀλλὰ ἀφθάρτου, διὰ λόγου ζώντος Θεοῦ, καὶ μένοντος εἰς τὸν αἰῶνα.» παρατίθησιν ἐξουδενωτικῶς καὶ τὸ τῆς ἀνθρωπίνης δόξης εν φθαρτον, ταύτῃ τὸν ἀκροατὴν ὑπολιχνεύων τῶν προβεβλημένων ὑπ' αὐτοῦ ἔχεσθαι· ὡς τῶν μὲν, τὸ ἑστὶς ἐχόντων καὶ διαιωνιζόντων· τῶν δέ, φθανόντων τῇ φθορᾷ τὴν ὑπόστασιν. ο Χόρτος, ἐνταῦθα καὶ ο ἄνθος χόρτου, τὸ καὶ πρὸς ὕπαρξιν χόρτου ἀσθενέστερον εἰς πίστιν παράγεται, οἷς καὶ Δαυΐδ τὴν καθ᾿ ἡμᾶς ἀπεικάζει ζωήν. Οὕτω δὲ τὴν δόξαν ἡμῶν εὐτελίσας, αναλαμβάνει πάλιν καὶ διδάσκει σαφέστερον, τί ἐστι τὸ ἀναγεννῆσαν αὐτοὺς διὰ λό γου ζώντος Θεοῦ, καὶ μένοντος εἰς τὸν αἰῶνα·, και φησι· «Τοῦτο δέ ἐστι τὸ ῥῆμα τὸ εὐαγγελισθὲν εἰς ὑμᾶς. «Εἰς τὸν αἰῶνα μένειν, αὐτὸ διαβε βαιοῦται, καθὼς καὶ ὁ Κύριός φησιν·. Ο οὐρανὸς καὶ ἡ γῆ παρελεύσονται, οἱ δὲ λόγοι μου οὐ μὴ παρέλθωσι.» Δεῖ δὲ εἰδέναι, ὅτι τὸ, «Εἰς φιλαδελφίαν ἀνυπόκριτον,» οὕτω χρὴ προφέρειν· Ἐκ καθαράς καρδίας ἀλλήλους ἀγαπήσατε ἐκτενῶς, εἰς φιλαδελφίαν ἀνυπόκριτον. Αἱ γὰρ ἐκβάσεις τῶν πραγμάτων ἐπακολουθειν ειώθασι τοῖς δι᾿ αὐτὰς πραγματευομένοις. Ἐπεὶ οὖν τῇ «ἐκ καθαρᾶς καρδίας, ἀλλήλων ἐκτενεῖ ἀγάπῃ ἡ ἀνυπόκριτος ἐπε · ακολουθεί φιλαδελφία, καλῶς ἔχει, ἡγεῖσθαι μὲν τὸ, • Ἐκ καθαράς καρδίας· ἡ ἕπεσθαι δὲ τὸ, «Εἰς φιλο αδελφίαν. Επισημαντέον μέντοι, ὅτι καὶ τὴν, • Εἰς, ο πρόθεσιν δεῖ μεταλαμβάνειν εἰς τὴν, διά· ἵνα ᾖ - Διὰ φιλαδελφίαν. • Αποθέμενοι οὖν πᾶσαν κακίαν, καὶ πάντα δήδεν, καὶ ὑποκρίσεις, καὶ φθόνους, καὶ πάσας κατα λαλιάς, ὡς ἀρτιγέννητα βρέφη, τὸ λογικὸν ἄδολον γάλα ἐπιποθήσατε, ἵνα ἐν αὐτῷ αὐξηθῆτε εἰς συ τηρίαν [εἰς σωτ. om. vulg.]· εἴπερ ἐγεύσασθε ὅτι Χριστὸς [leg. χρηστός] ὁ Κύριος. Πρὸς ὂν προσερχόμενοι λίθον ζῶντα, ὑπὸ ἀνθρώπων μὲν ἀποδεδοκιμασμένον, παρὰ δὲ θεῷ ἐκλεκτόν, ἔντιμον, καὶ αὐτοὶ ὡς λίθοι ζῶντες οἰκοδομεῖσθε, οἶκος πνευματικός, ιεράτευμα ἅγιον, ἀνενέγκαι πνευματικὰς θυσίας, εὐπροσδέ κ του; τῷ Θεῷ διὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ. Διότι περιέχει ἐν τῇ Γραφῇ Ἰδοὺ τίθημι ἐν Σιὼν λίθον ἀκρογωνιαῖον, ἐκλεκτὸν, ἔντιμον· καὶ ὁ πιστεύων ἐπ' αὐτῷ, οὐ μὴ καταισχυνθῇ. Τῆς πνευματικῆς ἀναγεννήσεως τὴν ὑπεροχὴν πρὸς τὴν κατὰ σάρκα γέννησιν 31 Matth. XXIV, Renati non ex semine corruptibili, sed incorruptibili per verbum Dei vivi, et permanentis in æternum. Quia omnis caro ut fenum: omnis gloria ejus tanquam flos feui: exaruit fenum, et flos ejus decidit; verbum autem Domini manet in æternum. Hoc autem verbum illud est quod evange - lizalum est in vobis.» Postquam dixit: c Renati non ex semine corruptibili, sed incorruptibili per verbum Dei vivi, et permanantis in aternum, ob oculos etiamn ponit, contemplus gratia, humanæ gloriæ: facilem corruptionem, Auditoren sie alliciens, ut 358 iis, quæ ipse propesuit, arcte adhæreret, quandoquidem ea et consistentiam habent et perpetuitatem. Ad summam vero rerum corruptibilium caducitatem declarandum, ait, ea esse fenum, ac etiam ‹ forem feui, quod est feno ipso debilior atque fugacior: quibus etiam David comparat vitam nostram. Sic itaque gloriæ nostræ exilitate explicata, rursus manifestius docet, quid sit illud, per quod sunt renati per verbum Dei vivi, et permanentis in sæcula;» ailque hoc esse verbum, quod evangelizatum est in vobis. › Ipsum autem ● Manere in æternum › affirmat: sicut et Dominus ait: Cœlum et terra transibunt”, verba autem mea non præteribunt. › Oportet autem scire, quod illud: cin fraternitatis amore simplici,» etc., ita proferendum sit: Ex puro corde invicem diligite impense, in fraternitatis amore simplici, seu non ficto; › siquidem exitus rerum correspondere solent iis quæ propter ipsas fiunt. Quoniam igitur intensæ ex puro corde mutuæ dilectioni correspondet fraternus amor non fictus, hinc concinne præmittitur illud Ex puro corde, › subjicitur vero illud in fraternitatis amore.» Animadvertendum vero est, quod hic propositio ‹ in › sumatur pro propter, ut perinde sit ac: Propter fraternitatis amorem. CAPUT II. Vers. 1-6. ‹ Deponentes igitur omnem malitiam et omnem dolum et simulationes et invidias et omnes detractiones, sicut modo geniti infantes, rationabiles et sine dolo lac concupiscite, ut in eo crescatis in salutem, siquidem gustastis, quoniam dulcis est Dominus. Ad quem accedentes, lapidem vivum,ab hominibus quidem reprobatum, a Deo autem electum et honorificatum. Et ipsi tanquam lapi – des vivi superædificamini, domus spirituales in sacerdotium sanctum offerentes spirituales hostias, ac ceptabiles Deo per Jesum Christum. Propter quod continet Scriptura, Ecce pono in Sion lapidem summum angularem, probatum, electum, pretiosum: et qui crediderit in eo, non confundetur.» Postquam spiritualis regenerationis, supra carualem, excellen Bonifacii Fiuerti nom. Textus Gr. habet ἐκ καυαρᾶς καρδίας, ex puro corde Vulg. attentius.

> tiam ostendit, ac humanæ gloriæ levitatem ob ocu- ένδειξάμενος, καὶ τῆς θνητῆς δόξης τὸ εὐτελὲ; Jos posuit, quoniam quidem generatio corruptibilis est, et immunda, gloria vero nihil a verbis doribus (quod non accidit verbo Dei, omnis enim humana gloria cito desinit; sed quod manet in æternum semper durat, hoc enim sibi vult illa additio, e quod evangelizatum est in vobis»), prosequitur: • Deponentes igitur omnem malitiam: quod paucis declarat: quandoquidem injustum est, ut qui ad incorruptibilem vitam renati sunt, peccatorum laqueis iterato capiantur, ac quod non est, ei, quod vere est, præponant. Malum namque subsistens 359 non est; sed in vitio genitæ substantiæ versatur. Magnum vero discrimen est inter vitam in se subsistentem, et id quod alteri tantummodo adhæret. Hi autem digni sunt, inquit, ut et doli, et simulationis, et invidiæ, et omnis detractionis immunes ostendantur. Nam dolus et simulatio procul est a veritate et verbo, ‹ quod evangelizatum est vobis; › quondoquidem dolus tendit ad ruinam decepti; et simulatio ab eo quod est, recedit: quibus profecto contrarius esse dignoscitur salutaris sermo, qui vos instruxit. Invidia vero et detractio quem in vobis locum nancisci poterunt, qui solidissimo fratérni amoris vinculo constricti cum sitis, a nullo, qui vos sujungere quærat, nocumentum recipere potestis? Quod vero invidia et detractio causa sint sejunctionis seu dissidii et mutui odii, ille solus ignorare potest, qui Cainum, ejus. que tragoediam perspecta non habet: scilicet ille invidia percitus, et fraternam disrupit conjunctiorem, et dolum peperit, ac simulationem et homicidium patravit”. Sed neque a detractionc purus censendus est, qui invidet, si modo ad hoc confirmandum, idonei habeantur fratres Joseph, qui de innumeris illum apud patrem criminibus accusarunt s. Quare ait: Ab his omnibus vosmetipsos purificantes, e sicut modo geniti infantes y acce dite (Talium enim esse regnum ccelorum ", Dominus pronuntiavit), et verbo sine dolo enutriti <crescatis in mensuram ætatis plenitudinis Christi 25:) quandoquidem enim e gustastis,, hoc est, per exercitium evangelicorum præceptorum experienția ipsa cognovistis doctrinæ hujuscemodi dulcedinem atque suavitatem. Experientia enim quovis sermone efficacior est ad rei notitiam progignenGam: quemadmodum et quod experientia percipi - tgr, omni sermone jucundius est. Quia igitur. 8"- stastis › Christi Domini dulcedinem, et vos benignitatem ad invicem exercentes, ac velut innixi lapidi vivo, ab hominibus quidem reprobato, a Deo autem electo, et honorificato, et a prophetis annume tiato, simul vosmetipsos astringite, ac complectamini, per charitatem uniti et invicem coaplati, ad spiritualis domus complementum, nihil de hominum contemptu laborantes, quemadmodum iHum pro pihilo babuit qui reprobatus fuit ab ipsis, ‹ angula22 Gen. iv, 8.” Gen. xxxvii, 4. παραστήσας, ὅτι ἡ μὲν γέννησις φθαρτική κα ῥυπαρὰ, ἡ δὲ δόξα κατ᾽ οὐδὲν τῶν ἑαρινῶν βλαστημάτων διαφέρουσα (οὐ μέντοι καὶ τὸν τοῦ Κυρίου λόγον πάσχειν ταυτό· πᾶσαν μὲν γὰρ ὑπόληψιν ἀνθρωπίνην ταχέως παύεσθαι, ἀλλ' οὐχὶ καὶ τὴν λόγου τοῦ Θεοῦ· ἀλλὰ τὸ διαιωνίζον τοῦτον ἀεὶ ἔχειν. Τοῦτο γὰρ αὐτῷ βούλεται ἡ προσθήκες τοῦ, «Εὐαγγελισθέν· εἰς ὑμᾶς»)· φησὶν οὖν· • Αποθέμενο: πᾶσαν κακίαν.» Τοσαῦτα γὰρ καὶ τοιαῦτα, διὰ τῶν ὀλίγων τούτων δηλῶν. Τοὺς γὰρ τῇ ἀφθάρτω ἀναγεννηθέντας ζωή, τοῖς τῆς κακίας ἀλίσκεσθαι βρόχοις, οὐ δίκαιον· οὐδὲ τὸ μὴ δι τοῦ ὄντος προτιμᾷν. [Οὐδὲ γὰρ τὸ κακὸν οὐσία, ἀλλὰ περὶ τὸ πλημμελὲς τῆς γεννητῆς οὐσίας στρεφό μενον.] Πολὺ δὲ τὸ διαλλάττον ζωῆς ἐνυποστάτου, πρὸς τὸ μόνον παριφιστάμενον. Οἱ δὲ αὐτοὶ, καὶ δό του [ἐλεύθεροι] ἀποφανθῆναι ἄξιοι, [φησί,] καὶ ὑποκρίσεως, καὶ φθόνου, καὶ πάσης καταλαλιάς. Ο τε γὰρ δόλος καὶ ἡ ὑπόκρισις, πόρρω ἀληθείας καὶ τοῦ εὐαγγελισθέντος ὑμῖν λόγου· ὡς τοῦ μὲν δήλου, ἐπ' ἀπωλείᾳ τοῦ ἀπατωμένου χωροῦντος· τῆς ὑποκρίσεως δὲ, ἐν ἑτερότητι τοῦ ὄντος προϊούσης ὧν ἀπεναντίας ὁ κατηχήσας ὑμᾶς σωτήριος λόγος ὁρᾶται προβαίνων. Φθόνος δὲ καὶ καταλαλιὰ ποίαν χώραν ἔξει ἐν ὑμῖν, οἱ τῷ τῆς φιλαδελφίας αρχής κτῳ συνδέσμῳ σφιγγόμενοι, ὑπ᾽ οὐδενὸς τῶν διιστάντων βλαβήναι δύνασθε; Φθόνος δὲ καὶ καταλαλιὰ, ὅτι διαστάσεως αἴτια καὶ μισαδελφίας, ἐκεῖνος ἀγνοεῖ, ὁ καὶ τὸν Κάϊν καὶ τὴν κατ᾿ αὐτὴν τραγ ῳδίαν, ὃς διὰ φθόνον, καὶ τῆς ἀδελφικῆς ἀπερράγη συναφείας, καὶ δόλον ἐνεκήστησε [γ. νεκύησε, καὶ ὑπόκρισιν, καὶ φόνον. 'Αλλ' οὐδὲ καταλαλιᾶς ὁ φεςνῶν καθαρεύει, εἴπερ ἱκανοὶ οἱ σύγγονοι πιστώσασθαι τὸν λόγον τοῦ Ἰωσήφ, μυρία τούτου [πρὸς τὸν πατέρα] κατειπόντες. Διά τοι τοῦτο, φησί, τούτων ἁπάντων καθαρεύσαντες, «ὡς ἀρτιγέννητα βρέφη κ πρόσιτε (τῶν γὰρ τοιούτων εἶναι τὴν βασιλείαν ὁ Κύριος ἀπεφήνατο), καὶ τῷ ἀδόλῳ λόγῳ τρεφόμενοι · αὔξεσθε εἰς μέτρον ἡλικίας τοῦ πληρώματος τοῦ Χριστοῦ.» — Γευσάμενοι γὰρ τοῦτ' ἔστι διὰ μετα χειρίσεως τῶν κατὰ τὸ Εὐαγγέλιον προβάντες ἱερῶν ένταλμάτων, αἰσθήσει ἐγνώκατε τὸ τῆς διδασκαλίας χρηστόν. Αίσθησις γὰρ παντός λόγου πρὸς γνῶσιν εναργεστέρα [Γ. ἐνεργ.]· ὅτι καὶ τὸ εἰς πεῖραν ἦχον τοῦ διὰ λόγου παντός χαριέστερον. ι Γευσάμενοι τοίνυν τῆς τοῦ Κυρίου χρηστότητος, καὶ αὐτοὶ τὸ τῆς χρηστότητος ἀγαθὸν εἰς ἀλλήλους ἐπιδεικνύμενος, καὶ ὡς ο λίθῳ ζῶντι ο ἑαυτοὺς ἀναθέμενοι «τῷ ἀκρογωνιαίῳ, τῷ ἀποδοκιμασθέντι μὲν ὑπὸ τῶν ἀν θρώπων, παρὰ δὲ Θεῷ ἐντίμῳ καὶ ἐκλεκτῷ ν καὶ ἔντι καὶ ὑπὸ τῶν προφητῶν κατηγγελμένῳ, συσφίγ γεσθε πρὸς ἑαυτοὺς, δι᾿ ἀγάπης ἐνούμενοί τε καὶ συναρμολογούμενοι εἰς τὴν τοῦ πνευματικοῦ οἴκου συμπλήρωσιν, μηδὲν τῆς τῶν ἀνθρώπων φροντίζον τες ἐξουδενώσεως, ὅτι μηδὲ ὑπὸ τούτων ι ἀποδοκιμασθεὶς ἀκρογωνιαίος ο Χοιττός. Καὶ συναρμολο * Luc. xviu, 16. "Ephes. iv, 13.

EXPOSITIO IN EPIST. I S. PETRI. CAP. II. γισθέντες [γ. γηθέντες] δὲ, καὶ εἰς· οἶκον πνευμα- ris lapis, Christus Dominus: sed ad mutuam τικὸν» ἑαυτοὺς καταρτίσαντες, καὶ εἰς c ἱεράτευμα ἅγιον ο ἀποφήναντες, «ἀνενέγκατε θυσίας πνευ ματικάς.» Μὴ γὰρ οἴεσθε, τὸν πρὸς ἀλλήλους σύν δεσμον τὸν διὰ τῆς ἀγάπης κρατυνόμενον μὴ ἔσχηκότες, ἀμώμους θυσίας αναφέρειν Θεῷ. • Αίροντες γὰρ, φησὶν, ὁσίους χεῖρας, χωρὶς ὀργῆς καὶ διαλογι σμῶν.» Πῶς γὰρ ὁ διὰ προσευχῆς σπεύδων ἑαυτὸν ἐνοῦν τῷ Θεῷ τεύξεται τούτου, αὐτὸς ἑαυτὸν δι' ο όρο γῆς καὶ διαλογισμῶν πονηρῶν τοῦ ἀδελφοῦ ἑαυτὸν ἀποσπῶν; • Ὑμῖν οὖν ἡ τιμὴ τοῖς πιστεύουσιν· ἀπειθοῦσι δὲ, λίθος ὃν ἀπεδοκίμασαν οἱ οἰκοδομούντες, οὗτος ἐγενήθη εἰς κεφαλήν γωνίας, καὶ λίθος προσκόμμα- β τος καὶ πέτρα σκανδάλου· οἱ προσκόπτουσι τῷ λόγῳ, ἀπειθοῦντες, εἰς ὄν [vulg. εἰς ὃ καὶ] ἐτέθησαν. • Ὑμῖν οὖν ἡ τιμή, ο προσυπακουστέον τὸν δέδοται. Τὸ δὲ ἑξῆς οὕτως·. Ὑμῖν οὖν ἡ τιμὴν πρὸς τοῦ εἰπόντος Θεοῦ τὸ, «Τίθημι· ὁ ἡ τιμὴ δὲ δηλονότι απονέμεται· τοῖς < ἀπειθοῦσι δὲ, ν τοῦτο καὶ νῦν φησιν ὁ Θεός· «Τίθημι ὑμῖν ἐν Σιὼν λίθον προσκόμματος, ο ὃς και η πέτρα σκανδάλου. Αλλά α λίθος μὲν προσκόμματος ο ἔσται τοῖς < ἀπειθοῦ σιν. οἱ καὶ προσκόπτουσιν ο ἀπειθοῦντες «τῷ Λόγῳ, εἰς δ καὶ ἐτέθησαν.» Εσται οὖν τὸ ὅλον νόη μα, οὕτως· «Ἰδοὺ τίθημι ἐν Σιὼν λίθον ἀκρογω‐ νιαῖον, ἔντιμον, ἐκλεκτόν· καὶ ὁ πιστεύων ἐπ' αὐτῷ οὐ μὴ καταισχυνθή. Εντιμον, ὑμῖν τοῖς πιστεύουσιν· • ἀπειθοῦσι δὲ, λίθον προσκόμματος· ὃν λίθον ἀπεδοκίμασαν μὲν οἱ οἰκοδομούντες, οὗτος δὲ ἐγε νήθη εἰς κεφαλήν γωνίας, ο συνάπτων μὲν τοὺς πιο στεύοντας εἰς αὐτόν· τοῖς «ἀπειθοῦσι δὲ, λίθος προσκόμματος· οι προσκόπτουσι τῷ λόγῳ, ο δηλονότι τοῦ Εὐαγγελίου, «εἰς δ καὶ ἐτέθησαν.» Τοῦτο δὲ, «Εἰς 8 καὶ ἐτέθησαν, ο οὐχ ὡς ἀπὸ τοῦ Θεοῦ εἴρηται εἰς τοῦτο ἀφωρισμένοις (οὐδεμία γὰρ ἀπωλείας αἰτία παρὰ τοῦ πάντας ἀνθρώπους θέλοντος σωθῆναι βραβεύεται), [ἀλ λὰ τοῖς ἑαυτοὺς «σκεύη ο κατηρεικόσιν «ὀργῆς,» καὶ ἡ ἀπείθεια ἐπηκολούθησε, καὶ εἰς ἣν παρεσκεύασαν ἑαυτοὺς τάξιν ἐτέθησαν.] Εἰ γὰρ αὐτεξούσιος ὁ ἄν θρωπος γέγονεν, ἅτε λογικής φύσεως, καὶ οὐκ ἔστι βιάζεσθαι τὸ αὐτεξούσιον, οὐκ ἂν εἰκότι λόγῳ μέμ ψαιτό τις τοιαύτης λήξεως ἀξιώσαντι τοῦτον, ἧς διὰ τῶν αὐτοῦ ἔργων ὁ ταῦτα δράσας ἑαυτῷ ἐμνηστεύσατο. «Ακρογωνιαῖος δὲ λίθος» εἴρηται ὁ Χριστὸς, ὡς τοὺς δύο τοίχους τοὺς τὸν ι πνευματικὸν οἶκον» ἀποτελοῦντας, ἤτοι τοὺς ἐξ ἐθνῶν καὶ Ἰου δαίων, διὰ τῆς ἑαυτοῦ συνάπτων ἐπαφῆς, καὶ εἰς μίαν συσφίγγων ἁρμολογίαν, τῶν μὲν τὰς ἀνωφελείς ἀφανίζων θυσίας, τῶν δὲ τὴν δαιμονιώδη δεισιδαιμονίαν μετατιθεὶς εἰς εὐσέβειαν. • Ὑμεῖς δὲ, γένος ἐκλεκτόν, βασίλειον ιεράτευμα, ἔθνος ἅγιον, λαὸς εἰς περιποίησιν· ὅπως τὰς ἀρετὰ; 16 | Tim. 11, 17 Rom. 1x, 33. 18 ] Τim. 1, 15. proportionem elaborati, et in spiritualem donarin vosmetipsos aptantes, et ‹ sanctum sacerdotium» præ vobis referentes, ‹ spirituales hostias Deo offeratis; s ne enim existimetis vos hostias immaculatas offerre unquam posse, si mutu:e charitatis vinculum firmum non habueritis:: Levantes enim, ait, puras manus sine ira, et disceptatione”. › Qui enim fieri potest, ut per orationein se conjungat cum Deo, qui per ‹ itam, malasque disceptationes, sese a fratre separare non veretur? 360 VERS. 7-8. • Vobis igitur honor credentibus non credentibus autem lapis quem reprobaverunt edificantes, hic factus est in caput anguli, et lapis offensionis, et petra scandali his qui offendunt verbo, nec credunt in quo et positi sunt. › — Vobis igitur honor,» subintelligendum, dature Orationis ordo ita se habet: «Vobis igitur honor > ab eo qui dixit, «Pono, distribuitur: «non credentibus autemɔ etiam nunc ait Deus: Pono in Sion lapideni offensionis,› qui et «petra scandali. › At ‹ lapis offensionis › erit ‹ non credentibus, qui et offendunt» non credentes c verbo, in quo et positi sunt. Integer itaque sensus hujusmodi est: e Ecce pono in Sion lapidem summum angularem, electum, pretiosum: et qui crediderit in eo, non confuudetur. — Pretiosum > seu honorabilem e vobis credentibus; non credentibus autem lapidem offensionis: «quem lapidem reprobaverunt quidem ædificantes, hic autem factus est in caput anguli,» conjungens credentes in ipsum: ‹ non credentibus autem lapis offensionis, qui offendunt verbo,> nempe Evangelii, in quo et positi sunt. Hoc autein, ‹ In quo et positi› seu constituti ‹ sunt» non dictum est, quasi ii a Deo ad hoc essent segregati, seu determinati; Deus enim qui ‹ omnes homines vult salvos fieri 18, causa perditionis nullo modo esse potest: sed quia illi semetipsos • vasıı iræ constituerunt, atque infidelitas subsecuta est, in eo ordine, quem sibi ipsis paraverunt, positi sunt. Si enim libero arbitrio præditus, utpote rationalis naturæ, factus est homo, ad quod liberum est, ei violentia inferri non potest, profecto nullo jure quis eum culparet, qui tali illum sorte donavit, qualem is operibus sibimetipsi comparavit. ‹ Summus > autem • angularis lapis, dictus est Christus, quippe qui duos parietes, qui ‹ spiritualem domum › constituunt, nempe unum ex gentibus, ex Judæis alterum, suo copulavit contactu, et in eadem cultus ratione conjunxit, horum quidem inutilia abrogans sacrificia, illorum vero dæmoniacam superstitionem in veram pietatem commutans. VERS. 9 10. c Vos aulem genus electuni, regale sacerdotium, gens sancta, populus acquisitionis,

ut virtutes annuntietis ejus, qui de tenebris vos voca- ἐξαγγείλητε τοῦ ἐκ σκότους ὑμᾶς καλέσαντος εἰς τὸ vit in admirabile lumen suum. Qui aliquando non populus, nunc autem populus Dei: qui non consecuti misericordiam, nunc autem misericordiam consecuti. Postquam non credentium nequitiam insectatus est, asserens eos sibimetipsis infidelitatis causam fuisse: nunc ad eorum, qui recte gesserunt laudem sermonem convertit, aitque: c Vos, s qui recle gessistis, e genus a estis • electum, ac regale sacerdotium;» quasi diceret: Illi quidem propter duritiem, et infidelitatem suam ‹ impegerunt in lapidem angularem,» at non simul cum ipso in ædificium coaluerunt: • Vos autem propter 361 fidelitatem et obedientiam coædificati estis in ‹ regale sacerdotium» velut. genus electum, velut • gens sancta. tamen ne nimia laude segnes eos redderet, neve putarent, quod per hæreditatem haberentesse ‹genus sanctum,» etc., et quod tanto donati essent lomore propterea quod essent genus Abrahæ, et nunquam impegissent: ut elationem eorum reprimeret, subdit: Nolite propter genus magnifice de vobis sentire: non enim propter Abraham in «regale sacerdotium › electi estis: qui enim in ipso prognati sunt, sacerdotium a regia dignitate secretum habuere: non igitur propter Abraham vos estis • gens sancta, et genus electum et in regale sacerdotium › segregati; sed propter Christum, qui et Sacerdos secundum ordinem Melchisedech”, ictus est, et e Rex mansuetus, justus et Salvators, Ex ipso igitur qui utramque prærogativam habuit, • Vos a sancto regeniti baptismale et c genus ele ctum, et rcgale sacerdotium, convenienter appellamini. Hoc autem totum habetis misericordia illius, θαυμαστὸν αὐτοῦ φῶ;. Οἱ ποτὲ οὐ λαός, νῦν δὲ λαὸς Θεοῦ· οἱ οὐκ ἠλεημένοι, νῦν δὲ ἐλεηθέντες.» Διαβαλὼν τὴν τῶν ἀπειθούντων κακοτροπίαν, καὶ ὅπως αὐτοὶ ἑαυτοῖς κατέστησαν αἴτιοι ἀπειθείας, νῦν μεταβαίνει πρὸς ἔπαινον τῶν κατωρθωκότων, καί φησιν, ὅτι ο Ὑμεῖς ο οἱ κατωρθωκότες, «γένος ἐκλεκτόν, βασίλειον ἱεράτευμα·, ὥσπερ εἰ ἔλεγεν· Ἐκεῖνοι· μὲν διὰ σκληρότητα καὶ ἀπείθειαν ο προσέκοψαν τῷ ἀκρογωνιαίῳ,» ἀλλ᾽ οὐ συνῳκοδομήθησαν. «Ὑμεῖς δὲ ο δι᾽ εὐπείθειαν συνωκοδομήθητε εἰς ο βασίλειον ἱεράτευμα, ο ὡς «γένος ἐκλεκτόν,» ώς ο Εθνος ἅγιον, ο Πλὴν ἵνα μὴ τῷ περιττῷ ἐπαίνῳ ἐκλύση αὐτοὺς, ἄλλως τε καὶ ἵνα μὴ ἀποκληρωτικῶς δόξω σιν ἔχειν τὸ ι ἅγιον ἔθνος,» καὶ ὅσα ἑξῆς, καὶ ὅτι διὰ τὸ τοῦ ᾽Αβραὰμ γένος εἶναι καὶ μηδέποτε προσκό ψαι, ταύτης ἠξιώθησαν τῆς τιμῆς, ἐπάγει καταστέλλων αὐτῶν τὸ φρόνημα, καί φησιν, ὅτι Μὴ μέγα ἐπὶ τῷ γένει φρονεῖτε. Οὐ γὰρ διὰ τὸν ᾿Αβραὰμ εξελέγητε εἰς· βασίλειον ιεράτευμα, οἱ γὰρ ἐξ αὐτοῦ προελθόντες διεσταλμένην εἶχον τὴν ἱερα τείαν πρὸς τὴν βασιλείαν. Οὐ διὰ τὸν ᾿Αβραάμ τοίνυν < ἔθνος ο ἐστὲ «ἅγιον» καὶ «γένος ἐκλεκτόν, ο καὶ εἰς ο βασίλειον ἱεράτευμα» ἀφωρισμένοι, ἀλλὰ διὰ Χριστὸν, ὃς καὶ ε Ἱερεὺς κατὰ τὴν τάξιν Μελ χισεδέκ ο κεχρημάτικε, καὶ ο Βασιλεὺς πραΰς, δια καιος, καὶ σώζων.» Εξ αὐτοῦ τοίνυν τοῦ τὰ ἀμφότερα ἐσχηκότος διὰ τοῦ ἁγίου ἀναγεννηθέντες βαπτί σματος, εἰκότως καὶ ο γένος ἐκλεκτόν ο χρηματίζε τε, καὶ βασίλειον ιεράτευμα.» Τοῦτο δὲ ἐλέῳ αὐτοῦ 4 τοῦ καλέσαντος ὑμᾶς «ἔχετε, ἐκ σκότους εἰς τὸ θαυ μαστὸν αὐτοῦ φῶς.» Διὸ διὰ τῶν τοῦ φωτὸς ἔργων τοῖς ἄλλοις ἀνθρώποις ἐξαγγέλλετε τὰς ἀρετὰς αὐτ τοῦ. Τοῦτο μὲν, φησὶν, ἐκ τῆς ἐκείνου ἔχετε φιλαν θρωπίας· ἐπεὶ, τό γε εἰς ὑμᾶς ἦκον, ο λαός ο έστε · οἱ ποτὲ οὐ λαὸς, καὶ ἠλεημένοι, οἱ οὐκ ἠλεημέν νοι. ο 'Ανεπαχθέστερον δὲ τὸν λόγον ποιῶν, ἐξ Ώτης πιστοῦται τὸν λόγον τοῦ ὀνειδισμοῦ. Ἐξαγγέλλετα τοιγαροῦν δι' ἀγαθοεργίας τὰς ἀρετὰς αὐτοῦ. Πῶς δὲ ἐξαγγέλλουσιν; Αὐτὸς ὁ Κύριος διδάσκει, δι' ὧν φησιν· «Οὕτω λαμψάτω τὸ φῶς ὑμῖν ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων, ὅπως ἴδωσι τὰ καλὰ ὑμῶν ἔργα. καὶ δοξάσωσι τὸν Πατέρα ὑμῶν τὸν ἐν τοῖς οὐρα νοῖς. - ι Λαὸς δὲ εἰς περιποίησιν, ν ἀντὶ τοῦ, εἰς qui de tenebris vos vocavit in admirabile lumen suum. › Quamobrem per opera lucis aliis hominibus virtutes ejus notas facite. Hoc quidem, inquit, ex hujus benignitate habetis: quandoquidem illud in vos quadrat: • Populus» estis, qui aliquando non populus et modo misericordiam consecuti,» qui olim misericordiam non consecuti. Ut autem minus illis molestum sermonem suum redderet, exprobrationem verbis Osee prophetæ contexuit. Igitur per bona opera virtutes annuntiate. Qua vero ratione annuntiare cas possint, edocuit Dominus cum ait et: Sic luceat lux κτῆσιν, ἤτοι εἰς κληρονομίαν. Πάντες μὲν γὰρ κτί vestra coram hominibus, ut videant opera vestra σμα Θεοῦ· κτῆμα δὲ, μόνοι οἱ διὰ τῆς ἑαυτῶν ἀγαbona, et glorificent Patrem vestrum, qui in cœlis θοεργίας τούτου ἠξιωμένοι. est. › — ‹ Populus autem acquisitionis, id est in possessionein et hæreditatem. Omnes enim sunt opus Dei, possessio autem próprie ii soli, qui per bona opera hoc sibi promeriti sunt. VERS. 11-12.. Charissimi, obsecro vos tanquam advenas et peregrinos abstinere vos a carnalibus desideriis quæ militant adversus animam. Conversationem vestram inter gentes habentes bonam. › Quod sequitur ita se habet: «Charissimi, obsecro vos tanquam advenas et peregrinos in hoc mundo, ut ‹ abstineatis a carnalibus desideriis, quæ mili - tant adversus animam › vestram. Obsecro autem 22 Psal. c.x, 4. 30 Zach 1x, 9. at Matth, v, 16. • Αγαπητοί, παρακαλῶ ὑμᾶς ὡς παροίκους καὶ παρεπιδήμους ἀπέχεσθαι τῶν σαρκικῶν ἐπιθυμιῶν, αίτινες στρατεύονται κατὰ τῆς ψυχῆς, τὴν ἀναστρο φὴν ὑμῶν ἐν τοῖ; ἔθνεσι καλὴν ἔχοντες.» Τὸ ἑξῆς οὕτως. • ᾿Αγαπητοί, παρακαλῶ ὑμᾶς ὡς παροίκους κ ὄντας ο καὶ παρεπιδήμους ο τοῦ κόσμου τούτου, < ἀπέχεσθαι τῶν σαρκικῶν ἐπιθυμιών, αἵτινες στρα τεύονται κατὰ τῆς ψυχῆς, ὑμῶν· «παρακαλῶ ο δὲ ο

EXPOSITIO IN EPIST. I S. PETRI. CAP. II. καὶ τοῦτο, ὁ τὴν ἐν τοῖς ἔθνεσιν ὑμῶν ἀναστροφὴν et hoc, in • gentibus conversationen vestram laἔχειν καλήν· ο μετείληπται γὰρ τὸ ἔχειν ἀντὶ τοῦ, bere bonam: > scilicet illud ‹ habere › mutatum • ἔχοντες.» Εθος δέ ἐστι τοῖς διδασκάλοις, μετὰ est hic in habentes.» Mos est autem probis doctoτὸν δογματικὸν λόγον, τὸν ἠθικὸν εἰσάγειν, ὅ καὶ νῦν ribus a dogmatico sermone ad moralem se transὁ μακάριος οὗτος ποιεῖ, ο ᾿Αγαπητοὺς ὁ δὲ αὐτοὺς, ferre: quod et Bealus iste nunc facit. c CharissiΟὐκ ἀγαπωμένους καλεῖ· διὰ πάντα γάρ εἰσιν ἐπι- mos» autem eos vocat, et non simpliciter dilectos, πόθητοι. Οἱ γὰρ διά τι, ἀγαπώμενοι λέγονται, οὐκ quia secundum omnia chari illi erant: qui enim • ἀγαπητοί. ο -. Τὰς δὲ σαρκικὰς ἐπιθυμίας έχε propter aliquid tantummodo diliguntur, ii dilecti στρατεύεσθαι ο φησι • κατὰ τῆς ψυχῆς, ὁ ἐπείτοι dicuntur, non c charissimi.» Ait vero • Carnalia καὶ κατὰ τὸν μακάριον Παύλον, «Η σὰρξ ἐπιθυμεῖ desideria militare contra animam:» nam et 362 κατὰ τοῦ πνεύματος.» Α' γὰρ τῆς σαρκὸς ἐπιθυμίαι Paulo teste, Caro concupiscit adversus spiriπερὶ τὴν ἀπόλαυσιν στρεφόμεναι τῶν ἡδέων, συνθού lumn 39 :) carnis enim desideria, quæ in delectabiλοῦσι τὸν λογισμόν, ἡ καὶ ἀνδρα πώδη [ γ. - ποδώδη lium fruitionem feruntur, rationem perturbant, et τὴν ψυχὴν ἀποτελοῦσι. ] animam in servitutem redigunt. • Ινα, ἐν ᾧ καταλαλοῦσιν ὑμῶν, ὡς κακοποιων, ἐκ τῶν καλῶν ἔργων ἐποπτεύοντες, δοξάσωσι τὸν Θεὸν ἐν ἡμέρᾳ ἐπισκοπῆς.» Καταλαλοῦντας δὲ ἡμῶν εἰσάγει τοὺς ἐθνικούς. «Ημέραν δὲ ἐπισκοπῆς, κ τὴν κατὰ τὸν κόσμον ἐξέτασιν καλεῖ. Εξετάσεως γὰρ ὑπ' αὐτῶν τοῦ βίου ἡμῶν γινομένης, εἶτα πρὸς τὸ ἐναντίον τῆς ὑπολήψεως τῶν πραγμάτων εύ ρισκομένων, αὐτοί τε πρὸς οἷς αἰσχύνονται ἐπανορβοῦνται, καὶ ὁ Θεὸς δοξάζεται. • Υποτάγητε οὖν πάσῃ ἀνθρωπίνῃ κτίσει διὰ τὸν Κύριον, εἴτε βασιλεῖ ὡς ὑπερέχοντι, εἴτε ἡγεμόσιν ὡς δι' αὐτοῦ πεμπομένοις, εἰς ἐκδίκησιν μὲν κακοποιῶν, ἔπαινον δὲ ἀγαθοποιῶν. Ὅτι οὕτως ἐστὶ τὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ, ἀγαθοποιοῦντας ὑμᾶς [ vulg. om. ὑμ. ] φιμοῦν τὴν τῶν ἀφρόνων ἀνθρώπων άγνωαίαν.» Κτίσιν ἀνθρωπίνην τὰς ἀρχὰς λέγει τὰς χειροτονητὰς ὑπὸ βασιλέων, ἢ καὶ αὐτοὺς τοὺς βασιλεῖς, καθότι καὶ αὐτοὶ [ ὑπὸ ] ἀνθρώπων ἐτάχθη σαν, ἤτοι ἐτέθησαν. Οἶδε γὰρ ἡ Γραφὴ καὶ τὴν θέσιν κτίσιν καλεῖν, ὡς ἐν τῷ, «Ἵνα ο κτίσῃ ο τοὺς δύο εἰς ἕνα καινὸν ἄνθρωπον. ο Φησὶν οὖν· Ὑπου τάγητε τοῖς κοσμικοῖς ἄρχουσιν· ὑποτάγητε δὲ διὰ τὸν Θεόν, ὡς ὁ Κύριος προσέταξε. Τί δὲ ὁ Κύριος προσέταξεν; «Απόδοτε τα Καίσαρος Καίσαρι, καὶ τὰ τοῦ Θεοῦ τῷ Θεῷ.» Ωστε & ἂν ἔξω προστάττωσι παρὰ τὴν διάταξιν ἂν τοῦ Θεοῦ, οὐχ ὑπακουστέον αὐτοῖς. Τοῦτο δὲ καὶ ὁ Χριστὸς, καὶ ὁ νῦν μαθητής αὐτοῦ προσέταττεν· ἵνα μὴ ἔχωσι λέγειν Ελληνες, ὡς ἀνατροπὴν φέρει τοῦ βίου ὁ Χριστιανισμός, καὶ ἀταξίας ἐστὶ καὶ συγχύσεως αἴτιος. Προστίθησι δὲ τό, ο Διὰ τὸν Κύριον,» καὶ διὰ τοὺς πιστούς. Εἰκὸς γάρ τινας αὐτῶν ἐρεῖν, ὅτι Τῆς τῶν οὐρανῶν ἡμᾶς βασιλείας ἀξιῶν, καὶ μέγα ἡμῖν ἀξίωμα διὰ τούτου περιτιθεὶς, τί πάλιν ἡμᾶς εὐτελίζει, κοσμικοῖς ἄρ χουσιν ὑποτάσσων ἡμᾶς; Εἴ τις οὖν ταῦτα ἐρεῖ, μα θέτω, φησὶν, ὡς οὐκ ἐμὸς ὁ λόγος τοῦ προστάγματος τούτου, ἀλλὰ τοῦ Κυρίου. Έδειξε δὲ καὶ αὐτὸς ὁ Πέτρος, τίσι καὶ ποίοις ἄρχουσιν ὑποτάσσεσθαι δεῖ, ὅτι τοῖς τὸ δίκαιον ἐκδικοῦσιν. Ἐπιφέρει γὰρ καὶ τὴν αἰτίαν, ὅτι καὶ ι τοῦ Θεοῦ τὸ θέλημα, ο καὶ ἡμῶν τὸ περὶ τῆς ὑποταγῆς τῆς εἰς τοὺς ἄρχοντας, καλοκἀγαθίας ἐστὶ δεῖγμα, καὶ τὸ πλέον, τοὺς ἀπί στους αἰσχύνει. Ἐν ᾧ γὰρ ὡς ἀλαζόνων ἡμῶν κατα- ‹ Ut in eo quod detrectant de vobis tanquam de malefactoribus, ex bonis operibus vos considerantes, glorificent Deum in die visitationis.» Obtrectantes nobis inducit gentiles. ‹ Diem autem visitationis › vocat inquisitionem mundanorum. Fit enim non raro ab ipsis in vitam nostram inquisi - tio: at cum opera nostra aliter, ac illi suspicabantur, se habere compererint; pudefaeli corriguntur, ac Deus glorificatur. VERS. 13:15. • Subjecti igitur estote omni humanæ creaturæ propter Deum, sive regi quasi præcellenti, sive ducibus tanquam ab eo missis ad vindictam malefactorum, laudem vero bonorum. Quia sic est voluntas Dei, ut bene facientes obmutescere faciatis imprudentium hominum ignoran-. tiam.» Creaturam humanam magistratus appellat, qui a regibus constituti sunt: vel etiam ipsos reges, quoniam et ipsi ab hominibus designati, seu positi sunt. Quandoque enim Scriptura positionem appellat creationem, ut in eo loco: e Ut duos creet, seu condat in semetipso in unum novum hominem”. › Inquit igitur: Subjecti estote mundanis principibus. Subjiciamini vero propter Deum, qui tanquam Dominus præcepit. At quid præcepit? Reddite quæ sunt Casaris, Caesari, et qua sunt Dei, Deo *.» Quare, si quid præceperint contra Dei ordinationem, nequaquam eis parendum. lloc autem et Christus Dominus, et ejus nunc discipulis mandavit, ne dicere possint gentiles, everti a Christianismo vitam civilem, eumque esse perturbationis et confusionis causam. Addit vero, «Propter Deum, fidelium gratia. Verosimile namque est, aliquos dicturos: Cum nos regno coelorum dignos reputaverit,adeoque summæ dignitatis nos esse censuerit, cur rursus nos deprimit, terrenis magistratibus nos subjiciens? Si quis igitur haec dixerit, sciat, inquit, istud non meum esse præceptum, sed Domini. Cæterum declaravit ipse Petrus, cujusmodi principibus subjeclos nos esse oporteat, nempe iis, qui quod justum est, præcipiunt: subjicit enim causam, rempe quod hæc sit voluntas Dei, et quod subjectio erga principes sit nostræ probitatis argumentum, et præterea quod infideles exinde confundantur: cum. 35 Galat. v. 17. * Ephes. 11. 15. ss Matth. xxi, 21.

manque de nobis quasi superbis et arrogantibus λαλῶσιν, ὁρῶντες ἡμᾶς καὶ ταπεινοὺς καὶ πειθη· obloquantur, si in iis, quæ derent, häiniles, et νίους ἐν οἷς δεῖ, μᾶλλον καταισχύνονται. obsequentes nɔs viderint, profecto eo magis confundentur et erubescent. VERS. 16. Quasi liberi, et non quasi velamen habentes malitiæ libertatem. › Series orationis est hujusmodi: c Subjecti estote quasi 363 liberi, et non quasi velamen habentes malitiæ libertatem, sel sicut servi Dei. * Non solum principes, sel etiam c omnes honorate, fraternitatem quidem diligentes, Deum vero timentes, regem autem honorificantes. Porro illud, c Quasi liberi, ita explicavit Jo. Chrysostomns: «Ne dicerent, Liberati sumus a mundo, cœli cives facti sumus, et tu principibus hujus mundi denue nos subjicis, et eisdem parere præcipis? hac de causa, Obedite, inquit, tanquam liberi. hoc est, velut ei crelentes, qui vos liberavit, et hoc facere mandavit. Hac enim ratione haudquaquam videbimini in malitiæ, seu inobedientiæ, et contumaciæ velamen, habere libertatem; ut contingeret,si hujus pretextu obedire renueretis. › Juxta aliam considerationem dici potest, liberum esse juxta Dominum, qui nulli rei absurdæ obsequitur. Quoniam igitur simulate vivere res non est liberi, seul ejus, qui pravis affectibus subditus est, hoc autem est a Deo, servisque ejus alienum; idcirco nunc præcipit, ut bono ac sincero animo principibus subjecti simus, ac non, male erga illos affecti, veluti coactam obedientia: praestemus; neve hujusmodi in nobis c latente malitia, velut sincerumn, ac simplex morum nostrorum velamen faciamus, apparentem quamdam, et non ex intimo affectu obedientiam exbibentes. Illud enim, quasi velamen habentes malitiæ libertatem, perinde est ac si breviter diceret: Simplices quidem et sinceri extrinsecus apparentes velut sub velamine libertatis, et experientia improbi, et apparentiæ contrarii inventi. VERS. 16-22.. Sed sicut servi Dei. Omnes honorate: fraternitatem diligite: Deum timete: regem honorificate. Servi subditi in omni timore dominis, non tantum bonis et modestis, sed etiam dyscolis. flac est enim gratia apud Deum, si propter bonam conscientiam sustinet quis tristitias, patiens injuste. Quæ enim est gloria, si peccantes et colaphizati suffertis? sed si bene facientes, patienter sustinetis, hæc est gratia apud Deum. In hoc enim vocati estis: quia et Christus passus est pro nobis, vobis relinquens exemplum, ut sequamini vestigia ejus. Qui peccatum non fecit, nec inventus est dolus in ore ejus. › Observa accuratam distributionem: quomodo Deo quidem timorem, regi vero honorem assignet. Quare si Deus timendus est, ‹ qui potest animam, el corpus perdere ª³, › non utique morem geremus regibus, cum quidpiam mali nobis præceperint. Tumor enim Dei etiam honorem regibus alias de1 * Matth. x, 28. • Ως ἐλεύθεροι, καὶ μὴ ὡς ἐπικάλυμμα ἔχοντες τῆς κακίας τὴν ἐλευθερίαν.» Τὸ ἑξῆς οὕτως· • Ὑποτάγητε ὡς ἐλεύθεροι, καὶ μὴ ὡς ἐπικάλυμμα ἔχοντες τῆς κακίας τὴν ἐλευθερίαν, ἀλλὰ καὶ ὡς δοῦλοι Θεοῦ.» Μὴ μόνον ἄρχοντας, ἀλλὰ καὶ ο πάνω τας τιμήσατε, τὴν ἀδελφότητα μὲν ἀγαπῶντες, τὸν δὲ Θεὸν φοβούμενοι, τὸν βασιλέα τιμῶντες.» Τὸ δὲ. • Ως ἐλεύθεροι,» ὁ μὲν Χρυσόστομος Ιωάννης οὕτως ἀνέπτυξεν, εἰπὼν, ὅτι ο Ινα μή λέγωσιν· Ἠλευθε ρώθημεν ἀπὸ τοῦ κόσμου, οὐρανοπολίται γεγόναμεν, καὶ σὺ πάλιν ὑποτάσσεις ἡμᾶς τοῖς ἄρχουσι, καὶ ὑπακούειν κελεύεις; τούτου οὖν χάριν φησίν· Ὑπακούετε ὡς ἐλεύθεροι, τοῦτ' ἔστιν, ὡς πιστεύσαντες τῷ ἐλευθερώσαντι καὶ προστάξαντι τοῦτο ποιεῖν. 05τω γὰρ οὐ δόξετε τῆς κατὰ γνώμην κακίας, τοῦτ' ἔστι τοῦ ἀπειθοῦς καὶ ἀνηκόου, ἔχειν προκάλυμμα τὴν ἐλευθερίαν, δι' ἧς ἀναίνεσθε τὴν ὑπακοήν.» Εστι δὲ καὶ καθ᾿ ἑτέραν ἐπιβολὴν ἐρεῖν τι περὶ αὐτοῦ· Ἐλεύθερός ἐστι κατά Κύριον ὁ μηδενὶ τῶν ἀτόπων ὑπείκων. Ἐπεὶ τοίνυν τὸ ἐν ὑποκρίσει διαβιοῦν, οὐκ ἐλευθέρου, ἀλλὰ πάθεσιν υποκειμένου, ἤτοι ἀρεσκείας, ἢ καὶ ἄλλης αἰσχρᾶς ἡδονῆς· ξένου δὲ τοῦτο, καὶ Θεοῦ θεραπόντων ἀλλότριον· προσ τάττει νῦν τὴν ὑποταγὴν τοῖς ἄρχουσιν ἐξ ἀγαθοῦ καὶ ἀδέλου ἐνδείκνυσθαι τρόπου· ἀλλὰ μὴ δυσμενώς έχοντας πρὸς αὐτούς, ὡς κατηναγκασμένως ποιεῖν τὴν ὑπακοὴν, καὶ τῆς τοιαύτης ενδομυχούσης ἐν ὑμῖν κακίας, τὸ ἄδολον δῆθεν τοῦ τρόπου καὶ ἁπλοῦν ποιεῖσθαι προκάλυμμα φαινομένην τὴν ὑπακοὴν, ἀλλ᾽ οὐχὶ καὶ ἐκ διαθέσεως ταύτην ἐπιτελοῦντας. Τὸ γάρ, • Μὴ ὡς ἐπικάλυμμα ἔχοντες τῆς κακίας τὴν ἐλευ θερίαν, ο τοιοῦτόν ἐστιν, ὡς ἐν συντόμῳ ἐρεῖν· Απλοί μὲν καὶ ἄδολοι τὸ ὁρώμενον χρηματίζοντες, ὡς ὑπὸ προκαλύμματι τῆς ἐλευθερίας, τῇ πείρα δὲ δεινοὶ καὶ ἀπεναντίας τοῦ φαινομένου εὑρισκόμενο!. • Αλλ' ὡς δοῦλοι Θεοῦ· Πάντας τιμήσατε· τὴν ἀδελφότητα ἀγαπᾶτε· τὸν Θεὸν φοβεῖσθε· τὸν βασι λέα τιμάτε. Οἱ οἰκέται, ὑποτασσόμενοι ἐν παντὶ φόβῳ τοῖς δεσπόταις, οὐ μόνον τοῖς ἀγαθοῖς καὶ ἐπιεικέσιν, ἀλλὰ καὶ τοῖς σκολιοῖς. Τοῦτο γὰρ χάρις παρὰ τῷ Θεῷ, εἰ διὰ συνείδησιν ἀγαθὴν ὑποφέρει τις λύπην πάσχων ἀδίκως. Ποῖον γὰρ κλέος, εἰ ἁμαρτάνοντες καὶ κολαφιζόμενοι ὑπομενεῖτε; Αλλ' εξ ἀγαθοποιοῦντες καὶ πάσχοντες ὑπομενεῖτε, τοῦτο χάρις παρὰ τῷ Θεῷ. Εἰς τοῦτο γὰρ ἐκλήθητε, ὅτι καὶ Χριστὸς ἔπαθεν ὑπὲρ ἡμῶν, ὑμῖν ὑπολιμπάνων υπογραμμὸν, ἵνα ἐπακολουθήσητε τοῖς ἴχνε σιν αὐτοῦ· ὅς ἁμαρτίαν οὐκ ἐποίησεν, οὐδὲ εὑρέθη δόλος ἐν τῷ στόματι αὐτοῦ.» Σκόπει τὴν ἀκρίβειαν, πῶς, τῷ μὲν θεῷ τὸν φόβον φησὶν ἀπονέμειν, τῷ βασιλεῖ δὲ τὴν τιμήν. Ωστε εἰ τῷ Θεῷ τὸν φόβον ἀπονεμητέον, «τῷ δυναμένῳ καὶ ψυχὴν καὶ σῶμα ἀπολέσαι, ο οὐκ ἂν ὑπείξωμεν βασιλεῦσιν ἐπί τι τῶν

EXPOSITIO IN EPIST. I S. PETRI. CAP. 11. ἀτόπων παρακαλοῦσιν ἡμᾶς. Ο γὰρ εἰ; τὸν Θεὸν bitum superare potest ac debet. Quinimo honore φόβος νικαν οἶδε καὶ τὴν εἰς τοὺς βασιλεῖς τιμήν. Μᾶλλον δὲ καὶ τῆς τιμῆς αὐτοὺς ἀποστερήσει ὁ ὑπ' αὐτῶν εἰς κακὰ βιαζόμενος, κατὰ τὸν εἰπόντα ἅγιον· «Ἐξουδένωται ἐνώπιον αὐτοῦ πονηρευόμε νς. Τὸ [f. Τῷ] δὲ, «Οἱ οἰκέται, ο προσυπακουστέον τὸν ἦτε· ἵν᾽ ᾖ οὕτως· Οἱ οἰκέται, ἦτε ὑποτασσόμενοι. Ομοίως καὶ ἐν τῷ, ο Δἱ γυναῖκες.» Τοῦ «φόβου» δὲ πολλαχώς λεγομένου λέγεται γὰρ φόβο; ὁ καὶ σὺν ἐπιστήμῃ· ὃν οὗτος νῦν συνείδησίν φησιν, ὃς καὶ εὐλάβεια καλεῖται· λέγεται φόβος καὶ ὁ παθητικὸς, τοῦτ' ἔστιν ὁ διὰ κολάσεως πεῖραν ἐγγινόμενος, ἂν καὶ τὰ θηρία φοβεῖται· λεγομένου πάλιν φόβου καὶ τοῦ προκαταρκτικοῦ, ὅς τοῖς τῷ Κυρίῳ προσερχομένοις ἐπακολουθεῖ, διὰ τὸ συνειδέναι ἑαυτοῖς πολλὰ ἐπὶ τιμωρίαν ἐκκαλούμενα, δν καὶ ἡ ἐν Εὐαγγελίοις πόρνη φοβηθεῖσα, προσῆλθε τῷ Κυρίῳ ἀλλὰ καὶ τοῦ τελειωτικοῦ πάλιν φόβου λεγομένου, ὃς καὶ πᾶσι τοῖς ἁγίοις ἀεὶ πάρεστι, δεδιόσι μήτι ἐλλείπωσι τῶν ὧν εἰκὸς ἐνυπάρχειν τοῖς εἰς τελείαν ἀγάπην ἀναληφθεῖσι· τοσαυταχῶς οὖν τοῦ φόβου λεγομένου, εἰ μὲν καὶ διὰ τούτων πάντων [δίκαιον] καὶ τοὺς δούλους προσφέρεσθαι τοῖς ἰδίοις δεσπόταις, οὐκ ἂν ἀπαγορεύσειεν ὁ ἐν παντὶ φόβῳ ὑποτάσσεσθαι τοὺς δούλους τοῖς δεσπόταις παραινῶν νῦν. Ο τε γὰρ προκαταρκτικὸς καὶ ὁ τελειωτικὸς καλῶς αὐτοὺς διαθῆται προσών· ὁ μὲν τοῦ μηδέποτε δια πλημμέλειαν ὑποβλέπεσθαι παθεῖν τι τῶν ἀνηκέστων ἐ δὲ, τοῦ μηδὲν ἀηδὲς ἐννοηθῆναι τῷ ἑαυτῶν καταπράξασθαι δεσπότῃ. Νῦν γοῦν φόβον τὸν διὰ συνει δήσεως, τοῦτ' ἔστι σὺν ἐπιστήμῃ τοῦ ὀρθοῦ λόγου για νόμενόν φησιν, ὅς ἐστιν ὁ ἐν τῷ μηδὲν ἁμαρτάνειν παρὰ τῶν σκολιῶν δεσποτῶν τοῖς ἑαυτῶν ἐπαγόμενος οἰκέταις. Τοῦτον οὖν τὸν φόβον επαίνων ἀξιῶν παρεγγυᾷ καταδέχεσθαι μεθ' ὑπομονῆς. Ἐπεὶ τοῖς δι᾿ ἁμαρτίας, ἢ ἐνεργηθείσας, ἢ καὶ μὴ πραχθῆναι φυλασσομένους, φόβον ἔχοντας ὑπομένειν εἴ τι δι' αὐτὰς πάσχοιεν, εὐγνωμόνων μὲν καὶ τοῦτο δούλων καὶ πρὸς διόρθωσιν ἀπονευόντων, ἀλλ᾽ οὔπω τοσαύ της φιλοσοφίας ὅσης τὸ μηδὲν ἑαυτῷ συνειδότι και κὸν ἐγκαρτερεῖν εὐχαρίστως. Τοῦτο μέγα, τοῦτο καὶ παρ' ὀλίγοις ἐπιτελούμενον, τοῦτο καὶ παρὰ θεῷ τυγχάνον ἀποδοχῆς, ὡς τοῖς τοῦ Χριστοῦ πάθεσιν ἁμιλλώμενον. Ἐπεὶ καὶ αὐτὸς οὐχ ὑπὲρ οἰκείων ipsos privabit qui ab ipsis ad mala compellitur, juxta sancti illius dictum: Ad nihilum deductus est in conspectu ejus malignus ". 364. Ad illud, Servi,, subaudiendum est, estote, sic: Servi, estote subjecti. › Similiter inferius ad Mulieres in omıni timore. › Vox ‹ timor › multiplici sensu usurpatur. Nam primo dicitur timor is, qui scientiæ conjunctus est; quem iste nunc conscientiam appellat, qui et reverentia, seu timor reverentialis vocatur. Dicitur etiam timor ille, qui est passio quædam: cujusmodi est, quem supplicii periculum incutit; quo timore feræ quoque afficiuntur. Est etiam timor quidam, qui initialis appellatur: quo percelli solent, qui primo ad Deum accedunt, eo quod multorum, quæ pœnam merentur, conscii sibi sunt. Mujusmodi timore concussa evangelica illa pecca trix ad Dominum confugit. At timor etiam perfectivus dicitur, qui omnibus sanctis semper adest, utpote qui jugiter timent, ne quid minus eorum habeant, quæ liabere oportet eos, qui ad perfecta claritatem assumpti sunt. Jam vero cum tam multiplices, variique sint timores, profecto justum esse, ut ob eos omnes dominis suis servi obsequanter, nou negaverit ille, qui eosdem nunc hortatur, ut ‹ in omni timore subjecti sint domimis suis: a uterque enim timor, initialis, et perfectivus, illis optime convenit: primus quidem ut caveant ne propter delicta in extremiam perniciem incurrant; alter, ut ne quidem cogitent aliquod facere eorum, quæ dominis suis ingrata aut molesta esse norunt. Cæterum nunc de eo timore loquitur, qui per conscientiam seu cognitionen rectæ rationis ingeneratur; nempe qui servis, cum nibil mali perpetraverint, a dyscolis, seu iniquis dominis incutitur: et hunc quidem timorem laude dignum reputans, patienter sustinendum edicit; siquidem illum propter admissa delicta perferre esse quidem servorum, qui bona sunt mente, et in sui correctionem inclinant, at non tantæ virtutis, quanta præditi sunt illi, qui cum nihil wali conscii sibi sint, injuste tamen incussum timorem fortiter ferunt, et cum gratiarum actione. Hoc sane preclarum et magnum est: hoc est, quod a paneis ἔπασχεν ἁμαρτιῶν («Αμαρτίαν γὰρ οὐκ ἐποίη- exercetur: et hoc Deo cum primis acceptum, σεν»), ἀλλ᾽ ὑπὲρ ἡμῶν καὶ τῶν ἡμετέρων ἔπασχεν. • Ἀπὸ τῶν ἀνομιῶν τοῦ λαοῦ μου, ν τοῦτ' ἔστι διὰ τὰς ἀνομίας τοῦ λαοῦ, ἤχθη εἰς θάνατον, ο φησὶν ὁ προφήτης. Επαινετὸν μὲν οὖν τὸν φόβον τοῦτον τίθεται. ᾿Αλλὰ μὴν καὶ τοῖς ἄλλοις φόβοις τοὺς δού λους βούλεται περικρατεῖσθαι. Καὶ δῆλον ἀφ᾽ ὧν φησιν· ὁ Ἐν παντὶ φόβῳ.» Υπερφυῶς δὲ ἀντέθηκε τοῖς ἄλλοις φόβοις τὸν διὰ συνείδησιν φόβον καὶ μόν νω; τούτου εἶναι τὸ ἀξιέπαινον, ἀληθεστάτῳ ἀπεφή νατο λόγῳ· ὡς τῶν μὲν ἐχόντων τὸ παραίτιον τῆς τῶν δεσποτῶν εἰς αὐτοὺς ὀργῆς, τοῦ δὲ μηδὲν μηδαμού. utpote quod Christi patientiam quadamtenus æmulatur: nam et ipse non pro peccatis suis (peccatum enim non fecerat), sed pro nobis, nostrisque delictis passus est. Ab iniquitatibus, id est propter iniquitates ‹ populi mei ductus est ad mortem ", › ait propheta. Dignum itaque laude timorem istum esse statuit. Attamen, ut aliis quoque timoribus servi teneantur, æqdum et utile censet: ut patet ex eo, quod dicat, c in omni timore.» Sed eum qui propter conscientiam est, aliis timoribus anteponit, et hunc solum esse proprie laude dignum verissima definit ratione: quandoquidem alii timores præviam habent justam causam indignationis dominorum in servos; iste autem nullam. 36 Psal. XIV, 4.»7 Jsa. xxxı!!, 8.

365 VERS. 23-21. Qui cum malediceretur, non maledicebat; cum pateretur, non conminabatur, tradebat autem judicanti juste. Qui peccata nostra ipse pertulit iu corpore suo super liguum: ut peccatis mortui, justitiæ vivamus.» Fortasse hic dixerit quispiam Quomodo nunc ait Petrus, Christum Dominum, ‹ cum malediceretur, non maledixisse, › et cum pateretur, non comminatum esse, ▸ quando quidem comperimus, eum et quosdam Judros vocasse e canes, et Pharisæos (carros; ) et quoad Judam, dixisse: • Bonum erat ei, si natus non fuisset homo ille:» et de civitate, que apostolos non recepisset: e Tolerabilius, inquit, 25) • 0; λοιδορούμενος οὐκ ἀντελοιδόρει, πάσχων οὐκ ἠπείλει, παρεδίδου δὲ τῷ κρίνοντι δικαίως. Ος τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν αὐτὸς ἀνήνεγκεν ἐν τῷ σώματι από τοῦ ἐπὶ τὸ ξύλον· ἵνα ταῖς ἁμαρτίαις ἀπογενόμενοι, τῇ δικαιοσύνῃ ζήσωμεν.» Ισως ἐρεῖ τις· Πῶς φησε νῦν τὸν Κύριον ὁ Πέτρος, ὁ λοιδορούμενον μὲν, μὴ ἀντιλοιδορεῖν,» καὶ τὸ, επάσχοντα, μὴ ἀπειλεῖν; ο καίτοι ὁρῶμεν αὐτὸν ο κύνας ἐνεού;» καλοῦντα τους Ἰουδαίους, καὶ ε τυφλούς» τους Φαρισαίους, καὶ τῷ Ἰούδα· «Καλὸν ἦν αὐτῷ, εἰ οὐκ ἐγεννήθη ὁ ἄνθρω πος ἐκεῖνος·» και, ο 'Ανεκτότερον ἔσται Σοδόμοις, ἢ τῇ πόλει ἐκείνῃ. Εροῦμεν οὖν, ὅτι οὐ τοῦτο λέγει, ὅτι οὐκ ἐλοιδόρησεν ὁ Κύριος, ἡ ἠπείλησεν,, erit terræ Sodomorum et Gomorræorum in die [ἀλλά, • Λοιδορούμενος, οὐκ ἀντελοιδόρει, ν οὐδὲ ἐν jadicii, quam illi civitati "?, Respondemus Peτῷ πάσχειν ο ἠπείλει· ν] ἀλλ᾽ εἴ τι καὶ ἐλοιδόρησεν; trum non dicere Dominum nunquam ‹ inale- β οὐκ ἀντεξαγόμενος τοῖς αὐτὸν λοιδοροῦσιν, ἀλλ' ἐπιdixisse, aut • comminatum esse;; sed, c cum τιμῶν καὶ διασύρων τοὺς ἀνεπίστροφους. Λοιδορη malediceretur, non remaledixisse, neque, cum pa- θεὶς δὲ ἐν τῷ ἀκοῦσαι, «Δαιμόνιον ἔχεις, ν ἀπὸ τῶν Leretur, comminatum esse. Nam si aliquando λοιδόρως αὐτῷ προσενεχθέντων· καὶ πάλιν, ὅτι ι Εν aledicta aliqua protulit, non ut vicem suis conviτῷ ἄρχοντι τῶν δαιμονίων ἐκβάλλεις τὰ δαιμόνια· tiatoribus redderet, id fecit; sed ut eos qui con- καὶ, ο Ἰδοὺ ἄνθρωπος φάγος καὶ οινοπότης, ἄρα verti nolebant, reprehenderet atque objurgaret. At ἀντελοιδόρησεν αὐτοῖς; Οὐδαμῶς· ἀλλὰ τοῖς μὲν vero convitiis hujusmodi appetitus: Dæmonium εἶπεν • Εἰ ἐγὼ ἐν Βεελζεβούλ ἐκβάλλω τα δαιμόνια; habes; ‹ In principe dæmoniorum ejicit dæmonia *º; › οἱ υἱοὶ ὑμῶν ἐν τίνι ἐκβάλλουσι;» Τὸ [f. τῷ] δὲ; • Ecce homo vorax et potator vini “: ) anne • Φάγος καὶ οινοπότης, ο ἀνατέθηκε [[· ἐντέθεικε | convitia convitiis rependit? Non sane. Sed illis τῶν ἐν τῇ ἀγορᾷ παιζόντων παιδίων παιδιὰν, λεγόν quidem dixit: Si ego in Beelzebub ejicio dœ- των ο Πυλήσαμεν ὑμῖν, καὶ οὐκ ὠρχήσασθε ἐθρη monia, filii vestri in quo ejiciunt?» Vocantibus νήσαμεν, καὶ οὐκ ἐκόψασθε.» Σταυρούμενος δὲ καὶ autem ipsum voracem, et potatorem vini, › op- πάσχων κακῶς, ὑπὲρ τῶν κακούντων προσηύχετα posuit illud puerorum in foro ludentium dictum: μᾶλλον, ἀλλ' οὐκ ἠπείλει τῷ δὲ Ἰούδᾳ ἀπειλεῖ, • Ceciuimus vobis, et non saltastis: lamentavimus, αναστέλλων αὐτὸν τῆς προδοσίας. Ὡσαύτως καὶ τοῖς et non planxistis ", Crucifixus vero, et pessime μὴ δεξομένοις τοὺς μαθητάς, χεῖρόν τι Σοδομιτών habitus, pro affligentibus oravit potius, quam illis παθεῖν ἀπεφήνατο, τὸ μὲν ἐπὶ ξενοδοχίαν, τὸ δὲ διὰ comminatus sit. Et Judæ quidem minatus est, sed τοῦ φόβου παρακαλῶν ἐπὶ τὰ σωτήρια ἑαυτῶν τοὺς ut eum ad proditione revocaret. Et eos, qui disci- ἀκροατάς. Ωστε ἀληθέστατος ὁ Πέτρου λόγος, δι' pulos suos non reciperent, gravius quam Sodomi- ὑποδειγμάτων τοῦ Κυρίου ἐπὶ ἀνεξικακίαν προτρο tas, puniendos esse declaravit, ut auditores cum πομένου. Τὸ μέντοι, «Παρεδίδου τῷ κρίνοντι δια ad hospitalitatem, tum ad ea, quæ salutis sunt, καίως,» τῷ Θεῷ δηλονότι φησὶν, ὅς «ἀποδώσει amplectenda, timore saltem, provocaret. Quare ἑκάστῳ κατὰ τὰ ἔργα αὐτοῦ,» τῷ ἀπροσωπολήπτες verissinius est sermo Petri, quo nos exemplo κατὰ δικαίαν κρίσιν ἐν τῷ μέλλοντι κριτηρίων. Christi Domini ad patientiam et mansuetudinem adhortatur. Porro cuni subdit: Tradebat autem judicanti juste, perjudicantem juste intelligit Deum, qui reddet unicuique juxta opera sua ", cum omnes in futuro judicio juste, atque absque ulla personarum acceptione, judicabit. VERS. 24-25.. Cujus livore sanati estis. Eralis • Οὗ τῷ μώλωπι αὐτοῦ ἰάθητε. Ητε γὰρ ὡς πρό sicut oves errantes; sed conversi estis nunc ad pastorem et episcopum animarum vestrarum. › ‹ Cujus Ilvore. Flagellatus enim a Pilato, etiam livorem, seu vibicas in suo corpore aliquandiu tulit. CAPUT III. VERS. 1-3.. Similiter et mulieres subdita sint viris suis: ut et si qui non credunt verbo, per mulierum conversationem 366 sine verbo lucriMant. Considerantes in timore castam conversaHonem vestranı: Quarum non sit extrinsecus capillaura, aut circumdatio, aut indumenti vestimen βατα πλανώμενα, ἀλλ' ἐπεστράφητε νῦν ἐπὶ τὸν ποιμένα καὶ ἐπίσκοπον τῶν ψυχῶν ὑμῶν. ο Μαστι γωθείς γὰρ ὑπὸ Πιλάτου, καὶ μώλωπας ἐν τῷ σώς ματ. ἔφερεν. • Ομοίως αἱ γυναῖκες υποτασσόμεναι τοῖς ἰδίοι; ἀνδράσιν. Ινα καὶ οἵτινες [vulg. εἴ τινες] ἀπειθοῦσι τῷ λόγῳ, διὰ τῆς τῶν γυναικῶν ἀναστροφῆς, ἄνευ λόγου κερδηθήσονται, ἐποπτεύσαντες τὴν ἐν φόδι ἁγνὴν ἀναστροφὴν ὑμῶν. ἂν ἔστω οὐχ ὁ ἔξωθεν ἐμπλοκῆς τριχῶν καὶ περιθέσεως χρυσίων, ἢ ἐνδύsn Maith. σιν, 21. 3 Matth. x, 15. 40 Joan. vul, 20. ss Rom. 11, 6. 41 Matth. XI, 15. 63 fiid. 19. * Ibid. 17.

EXPOSITIO IN EPIST. I S. PETRI.· CAP. III. σεως ἱματίων κόσμος.» Διὰ πάντων τούτων τὴν ήθε- torum cultus.» Cum per omnes hominum gradus κὸν λόγον συμπεράνας, διὰ βασιλέων, δι᾿ ἀρχόντων, διὰ δεσποτῶν, διὰ δούλων· καὶ τοῖς μὲν βασιλεῦσι καὶ ἄρχουσιν ὑποτάσσεσθαι οἷς δεῖ, καὶ ἐν οἷς δεῖ, τοὺς ἀρχομένους νομοθετήσας καὶ δείξας διὰ τούτου, ὅτι καὶ αὐτοὶ οἱ ἄρχοντες ἔναυσμά τι δικαιοσύνης ἔχοντες τοὺς νόμους, ὅσα μὲν κατ' αὐτοὺς ποιήσου σιν, οὐ κατακριθήσονται, ὅσα δὲ παρὰ τούτους ἀνόμως καὶ ἀκρίτως καὶ τυραννικῶς, ἐν τούτοις καὶ ἀπολοῦνται· ἐπὶ συμφέροντι γὰρ τῶν ἐθνῶν ὁ νόμος ἐδόθη αὐτοῖς, ὡς καὶ Παῦλος βοᾷ· ἀλλὰ καὶ οἱ ἄρχοντες ὁμοίως τοῖς νόμοις ἐπὶ συμφέροντι ἐδόθησαν, ἀλλ' οὐχ ὡς ἔνιοι κακῶς βούλονται τοῦ διαβόλου εἶναι τὴν ἐξουσίαν τὴν ἐπὶ γῆς, τῷ διαβόλῳ κατὰ τοῦτο συναγορεύοντες, εἰπόντι πρὸς τὸν Κύριον «Ταῦτα πάντα ἐμοὶ δέδοται, καὶ ᾧ ἂν βούλωμαι δίδωμι αὐτά·, οὐ γὰρ τῇ τούτου κελεύσει βασιλεῖς καθίστανται, οἴτινες πρὸς ἐπανόρθωσιν τῶν κακῶν δέδονται, τοῦ διαβόλου μηδὲν τοιοῦτον ἐμπολιτεύεσθαι τοῖς ἀνθρώ ποις ἐπειγομένου· ἐδόθησαν γὰρ ἐξουσίαι καὶ ἄρ χοντες ὑπὸ Θεοῦ, οἱ μὲν, εἰς συντήρησιν τοῦ δικαίου καὶ ἐπανόρθωσιν καὶ ὠφέλειαν τῶν ἀρχομένων, οἱ δὲ διὰ φόβον πρός τιμωρίαν καὶ ἐπίπληξιν τῶν ἁμαρ τανόντων, οἱ δὲ καὶ εἰς τὸ τοὺς ἐξυβρίσαντας δίκην ἀξίαν ἀποτῖσαι· δείξας οὖν τοῦτο, καὶ ὅτι τὸ ὑποτάσσεσθαι τούτοις ἀγαθὸν, τὸ δὲ ἀπειθεῖς εἶναι και κόν· ὁμοίως δὲ καὶ τοῖ; δούλοις, ὡς ἔφημεν ὑπομνήσαντες καὶ περὶ δούλων καὶ δεσποτῶν· μέτεισι νῦν καὶ ἐπὶ τὴν γυναικωνίτιν. Φησὶν οὖν περὶ γυναικῶν, ὡς δεῖ ταύτας δύο ταῦτα σπουδάζειν, οι Υπ.- τάσσεσθαι τοῖς ἰδίοις ἀνδράσι, ο καὶ κόσμου παντὸς καὶ καλλωπισμοῦ ἀλλοτρίας ἑαυτὰς ἀποφαίνειν, μετ μουμένας τὰς ἁγίας γυναῖκας. Ἐπεὶ καὶ αὗται, φησί, κόσμον τοῦτον ἔδεσαν μόνον, τὸ πρὸς τοὺς αὐ τῶν ἄνδρας πειθήνιον. Καὶ τί τὸ ἀπὸ τούτων κέρδος; Ὁ ἀπὸ τῶν ἔξω τῆς πίστεως ζῆλος ἀγαθὸς, ὃς καὶ ἀπὸ τῆς τῶν ἀρχόντων παρ' ἡμῶν ὑποταγῆς ἀποτίκτεται, καὶ ἡ πρὸς Χριστὸν ὑπ' αὐτῶν δι᾿ ἡμᾶς εὐχαριστία· δ και μέγα καύχημα Χριστιανῶν, εύλο γουμένου δι' ἡμᾶς τοῦ ὀνόματος τοῦ Θεοῦ καὶ παρὰ τῶν ἐθνῶν διὰ τὴν καλὴν ἀναστροφὴν ἡμῶν. Τὸ δὲ εἰπεῖν, «"Ανευ λόγου κερδηθήσονται,» ήτοι σχολά ζοντος παντός λόγου καὶ πάσης ἀντιλογίας· ἢ ὡς τὸ [[. τῆς] διὰ τῶν ἔργων ἐπιδείξεως κυριωτέρας οὔσης λόγου καὶ περιεργίας. Αφωνον γὰρ ἔργον κρεῖστον multo est verbis sine opere. ἀπράκτου λόγου, ὁ εἰπὼν ἀνὴρ ἅγιος. nempe per reges, principes, dominos ac servos, morali sermone suo excurrisset apostolus; atque subjectionem regibus et principibus, quibus oportet et in quibus oportet, præcepisset indeque demonstrasset, etiam principes, quibus leges incitamento ad justitiam esse debent, si quidquam contra ipsas inique, absque judicio, et tyranice egerint, æternum perituros: quandoquidem ad populorum utilitatem data est illis lex, quemadmodum et Paulus clamat; et pari ratione ad utilitatem assignati sunt principes legibus: unde pessime quidam pertendunt, potestatem quamque terrenam esse a diabolo. Qua in re ipsimet diabolo patrocinantur, qui ausus est Domino dicere: ellæc omnia mihi tradita sunt; et cui volo, do illa 45. Non enim illius imperio reges constituantur, quippe qui ad malorum correctionem destinati sunt: quod Diabolus impedire co. natur. Deo itaque data est potestas, et constituti sunt principes, cum ad patrocinium justitiæ, et directionem atque utilitatem subditorum, tum ad terrorem, punitionem et repressionem iniquorum; tum demum ad debita pœna plectendos illos qui injuriam inferre aliis ausi fuerint. Cum ita hoc ostendisset, et quod subjici bonum nobis sit, non parere autem malum; similitér eliam servis quoad dominos suos, ut jam diximus: nunc ad mulieres sermonem convertit. Ait itaque, mulieres ad duo cum primis adniti debere: quorum unum est, • subjectas esse viris suis: alterum, a nimio ornatu, omnique fuco, sanctarum mulierum exempło abhorrere. Nam et illæ, inquit, hoc solum ornamentum sibi conveniens reputabant, quod maritis suis obsequentes essent. At quodnam ex hoc lucrum? Bona æmulatio in infidelibus, quæ etiam a nostra erga principes submissione producitur, quemadmodum et Christi propter nos laus: in quo magna Christianorum gloria posita est: cum scilicet propter nos, seu propter bonam conversationem nostram Dei nomen glorificatur. Illud autem: • Sine verbo lucrifiant,, idem valet ac semoto omni sermone ominique contradictione; vel, veritatem firmius demonstrantibus factis quam verbis. Opus enim sine verbis, ut vir sauctus dixit, præstantius • Αλλ' ὁ κρυπτὸς τῆς καρδίας ἄνθρωπος ἐν τῷ ἀφθάρτῳ τοῦ πραέος καὶ ἡσυχίου πνεύματος, ὅ ἐστιν ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ πολυτελές.» - • Πᾶσα γὰρ ἡ δόξα τῆς θυγατρὸς τοῦ βασιλέως ἔσωθεν ἐν κροσσωτοῖς χρυσοῖς περιβεβλημένη πεποικιλμένη· › οἱονεὶ τῆς ἐν τῷ κρυπτῷ ἡμῶν διαθέσεως, καὶ τῆς ἐκτὸς κατα στάσεως, σύμβολα ἀνεπιτήδευτα παρεχομένων. Το: - οὗτος γὰρ ὁ κροσσός περίττωμα ὢν τοῦ ὑφάσματος τὴν ἀρχὴν λαχὼν τῶν στημόνω., 8 τῆς κράκης ἀπήλλακται τῆς ἐμπλοκῆς, καὶ τῆς ἀρχῆθεν ὑποστά σεως μηνύει τὴν ἐργασίαν. «Χρυσούς» δέ φησι καὶ es Luc. vi, 6. 46 Psal. XLIV, Vers. 4. ‹ Sed qui absconditus est cordis homo, in incorruptibilitate quieti et modesti spiritus, qui est in conspectu Dei locuplex Nam Omnis gloria filiæ regis ab intus, in Gmbriis aureis circumamicla varietatibus *:» 367 scilicet interiore nostra affectione, et exteriore compositione amice conspirantibus. Fimbria enim est extremitas telæ vel panni, ubi stamen cum subtegmine non est implexum: quare ab initio ostendit totius operiș substantiam. ‹ Aureas, autem dicit fimbrias, › quia id etiam, quod ex intus latente exterius se

prodit, haud vulgare est, sed pretiosum ac magni- τοὺς «κροσσωτούς, ο διὰ τὸ καὶ τὸ παρρησιαζόμενων Gcum. ἀπὸ τοῦ λανθάνοντος, μὴ κατὰ τὸ ἐπιτυχὸν, ἀλλὰ τιμαλφῶς ἐμφανίζεσθαι καὶ σεμνώς. VERS. 5-7. Sic enim aliquando et sanctæ mulieres sperantes in Deo ornabaut se, subjectæ propriis viris: sicut Sara obediebat Abrahæ, Dominum eum voeans: cujus estis filiæ benefacientes, et non peftimentes ullam perturbationem. Viri similiter cohabitantes secundum scientiam, quasi infrauiori vasculo muliebri impartientes honorem, tanquam et cohæredibus gratiæ: ut non impediantur orationes vestræ. › Ornatum bic vocat obedientiam, cum dicat: ‹ Ornabant se, subjectæ propriis viris. › Postquam autem, ‹ sanctæ mulieres indefinite dixit, etiam • filias Saræ › eas appellavit, seu quoad fidem, seu quoad genus earum respiceret. Oportet enim ut filiæ matres suas Christiano ornatu imitentur. Hortatur etiain ut eleemosynis erogandis iucumbant, non verentes rationem, quam propter hoc redditura essent maritis suis. Hoc significare intendit verbis illis: Et non pertimentes ullam perturbationem: > Decet enim ut, etiam expensarum rationen mariti ab uxoribus suis aliquando exigant. Igitur apostolus sublimiore sermone parcimoniam et pusillanimitatem feminarum excitat, ut rebus domesticis liberalius utantur. Cæterum et virorum erga illas austeritatem coercet, inquiens: ● Viri similiter cohabitantes secundum scientiam, › hoc est, Indulgentes imbecillitati sexus feminei in omnibus (quippe qui in pusillanimitatem proclivior τοῦ θήλεος κουφότητος καὶ τοῦ εἰ; μικροψυχίαν est), vos inagnanimi estote erga illas et generosi, haud minutam et scrupulosam ab ipsis de rebus domesticis concreditis rationem exigentes. Scilicet, quemadmodum diximus, ut mulieres liberaliores in pauperes esse possent, maritos hortatur, ut a nimium accurata rerum domesticarum inquisitione abstineant: cæterum videtur mihi apostolus iste etiam his aliquid profundius indicare velle, et honestius, quam Paulus, conjugale opus innuere. Paulus enim aperte clamat: < Ne fraudelis invicem nisi forte ex consensu ", etc. At iste honestius, ut dixi, rem eamdem. scientiæ,» sou e cognitionis, vocabulo subindicans, admouet me (quandoquidem etiam ad hoc propensior est femineus sexus) duris asperisque verbis secessionem ab ipsis faciant: sed primo quidem illis utpote imbecillioribus 368 indulgentius ulantur, tum vero suadeant, ut parcitate, quadam in hujusmodi continentiam consentiant. Et sane hanc parcitatem indicare vult ille iis verbis quæ subdit, Impartientes honorem: o nisi enim quis ad aliquid respiciat, neque parcitas locum babet. Erga uxores igitur sive quod e infirmiores, sive quod • colare- • Οὕτω γάρ ποτε καὶ αἱ ἅγιαι γυναῖκες αἱ ἐλπίζου σαι εἰς Θεὸν ἐκόσμουν ἑαυτὰς, ὑποτασσόμενα: τοῖς ἰδίοις ἀνδράσιν· ὡς Σέῤῥα ὑπήκουσε τὸν [ vulg. τῷ ] Αβραάμ, κύριον αὐτὸν καλοῦσα. Η, ἐγεννήθης: [επlg. εγενήθ.] τέκνα, ἀγαθοποιοῦσαι, καὶ μὴ φοβούμεναι με δεμίαν πτόησιν. Οἱ ἄνδρες, ὁμοίως συνοικούντες κατά γνῶσιν, ὡς ἀσθενεστέρῳ σκεύει τῷ γυναικείῳ ἀπονέμοντες τιμήν, ὡς καὶ συγκληρονόμοις χάριτος ζωής, εἰς τὸ μὴ ἐκκόπτεσθαι τὰς προσευχὰς ὑμῶν. ὁ Κόσμον ἐνταῦθα τὴν ὑποταγήν φησι, διὰ τοῦ εἰπεῖν· ο Εκό. σμουν ἑαυτὰς, ὑποτασσόμεναι τοῖς ἰδίοις ἀνδράσιν. ο Εἰπὼν δὲ ἀορίστως ο τὰς ἁγίας γυναῖκας, καὶ ο θυγατέρας, αὐτάς φησι «τῆς Σάββας, ήτοι κατὰ τὴν πίστιν, ἢ καὶ κατὰ τὸ γένος. Ανάγκη γὰρ τὰς θυγατέρας μιμεῖσθαι τὰς μητέρας. Μετὰ δὲ τοῦ πρέποντος Χριστιανοῖς κόσμου καὶ ἐλεήμονας αὐτὰς εἶναι παραινεῖ, μηδὲν ὑποῦλεπομένας τὸν ἀπὸ τῶν ἀνδρῶν αὐτῶν διὰ τοῦτο ἐκλελογισμένον. Τοῦτο βούλεται το «Μη φοβούμεναι μηδεμίαν πτόησιν, ο ἐμφαίνειν. Εἰκὸς γὰρ τοὺς ἄνδρας ἔσθ' ὅτε καὶ τῶν ἀναλωμάτων αὐτὰς λό γον ἀπαιτεῖν. Οὕτω μετεωρίσας τὸν λόγον, καὶ τὸ φειδωλὸν καὶ μικρόψυχον τοῦ θήλεος ἐπὶ τὸ ἐλευθε ριώτερον χρῆσθαι τοῖς κατὰ τὸν οἶκον παρακαλέσας, ἐπέχει λοιπὸν καὶ τὰς τῶν ἀνδρῶν πρὸς αὐτὰ; α στηρότητας, καί φησιν· «Οἱ ἄνδρες, κατά γνῶσιν συν οικοῦντες· › τοῦτ᾽ ἔστιν, Αἴσθησιν λαμβάνοντες της εὐολίσθου, μακρόθυμοι γίνεσθε πρὸς αὐτὰς, με λόγον ἀπαιτοῦντες πικρῶς τῶν κατὰ τὴν οἰκίαν δύο ταῖς εἰς ταμιείαν παρακαταθέντων· τοῦτο δὲ, ὡς εἴπομεν, διὰ τὸ ἐλευθερίως αὐτὰς εἰς τοὺς πένητας περὶ τὴν ἐπίδοσιν διαγινομένας, μὴ ἀκριβεῖς εἶκαὶ ἐξεταστὰς τοὺς ἄνδρας παραινεῖ. Ἐμοὶ δὲ δοχεῖ καὶ βαθύτερον διὰ τούτων εἰσάγειν καὶ σεμνότερον Παύλου αινίττεσθαι ἐπὶ τῆς γαμικής χρήσεως. [Παϋλος μὲν γὰρ ἀναφανδόν βα· «Μὴ ἀποστερεῖτε ἀλ λήλων, ] εἰ μήτι ἂν ἐκ συμφώνου,» καὶ ἑξῆς· [ού τος δὲ σεμνότερον, ὡς ἔφημεν, ] • γνῶσιν ο εἰπὼν καὶ διὰ τούτου αἰνιξάμενος τὸ πρᾶγμα, παραινεῖ ὡς εὐκολωτέρῳ καὶ πρὸς τοῦτο τῷ γυναικείῳ φύλῳ, μὴ ἐπιτιμητικῶς μετὰ σφοδρότητος ποιεῖσθαι τὴν ἀπ' αὐτῶν ἀπόστασιν, ἀλλὰ πρῶτον μὲν ώ; ἀσθενεστέραις συνγνωμονικῶς αὐταῖς χρῆσθαι, εἶτα πείθειν μετά τινος φειδοῦς τὴν τοῦ τοιούτου καταδέχεσθαι ἀποχήν. Τοῦτο γὰρ βούλεται δηλοῦν (τὴν φειδώ φημι) διὰ τοῦ εἰπεῖν· • Απονέμοντες τιμήν.» Τιμὴ γὰρ εἰ μή τις περί τι ἐνορᾶται, οὐδὲ φειδώς [ [. φειδώ | ἐπακολουθεῖ. Εἴτ᾿ οὖν ὡς ἀσθενεστέρω; [1. - ραις), ἢ καὶ ὡς συγκληρονόμοις χάριτος ζώσης, οὕτως αὐτ ταῖς χρῆσθαι περὶ τὰ τοιαῦτα τῶν ὁμιλιῶν δεῖ. Καὶ des gratis vitæ» sunt, ita se gerere oportet, in his· ὅτι οὐ κατὰ τὸ ἐπιτυχὸν τῇ τοιαύτη μεταχειρίσει του quæ bane consuetudinem spectant. Cæterum quod non temère locum hunc explanaverimus, argumento est quod subditur: ‹ Ut non impediantur orationcs 671 Cor. VII, 5. προκειμένου ῥητοῦ ἐπιβάλλομεν, τὸ ἐπιφερόμενο δηλοῖ, «Εἰς τὸ μὴ ἐκκέπτεσθαι, φάσκων, τὰς προς ευχὰς ὑμῶν.» Τίνα γὰρ ἐκκοπὴν φέρει προσευχή

EXPOSITIO IN EPIST. I S. PETRI. · CAP. III. ἀνδρὸς πρὸς γυναῖκα αὐτοῦ αὐστηρία; Πολλὴν μὲν vestrae» Harum enim rerum contemptus magnam οὖν καὶ προσέχειαν, καὶ σπουδήν, ἡ πρὸς ταῦτα ἐν tempore orationis attentionem fervoremque conciκαιρῷ προσευχῆς ὀλιγωρία· ἐμοὶ μὲν οὕτω δοκεῖ dial. περὶ τούτου. VERS. 8, 9. in fine autem omnes unanimes, compatientes, fraternitatis amnatores, misericordes, modesti, humiles. Non reddentes malum pro male, nec maledictum pro maledicto; sed e contrario benedicentes: quia in hoc vocati estis, ut bene- «lictionem hereditate possideatis. Quod sequitur. ita cum præcedentibus coharet: in fine, lioc ert in summa, c omnes unanimes-estote,» etc., scientes c quia in hoc vocati estis, ut benedicatis. • Benedicite, enim et Paulus ait, persequentibus vos, Quod facientes hæreditate possidebitis › illud ab . Τὸ δὲ τέλος, πάντες ομόφρονες, συμπαθείς, φιλ άδελφοι, εὐσπλαγχνοι, φιλόφρονες, ταπεινόφρονες. μὴ ἀποδιδόντες κακὸν ἀντὶ κακοῦ, ἡ λοιδορίαν ἀντὶ λοιδορίας· τούναντίον δὲ εὐλογοῦντες, εἰδότες ότι εἰς τοῦτο ἐκλήθητε, ἵνα ευλογίαν κληρονομήσητα. Τὸ ἑξῆς μετὰ τῆς προειρημένης κατασκευῆς, οὕτως· • Τέλος, ο ἤτοι τὸ συνεκτικώτατον, ι πάντες ομόφρονές › ἐστε, καὶ ἑξῆς, εἰδότες ὅτι εἰς τοῦτο ἐκλήθητε, εἰς τὸ «εὐλογεῖν ο πάντας. «Εὐλογεῖτε γὰρ, καὶ Παυλός φησι, τοὺς διώκοντας ἡμᾶς. • Ταῦτο δὲ ποιοῦντες, ο κληρονομήσετε ο όνομα παρά πάντων ἀκούειν τό, 4 οἱ εὐλογοῦντες. Διότι οὐ δίκαιον, τὸν τῆς — omnibus nomen audire, ο Benedicentes ei ha αἰωνίου ζωῆς ἀντεχόμενον, διὰ τῆς γλώσσης τινὰ βλασφημεῖν. Διὰ τοῦτο καὶ Δαβὶδ παραινεῖς τὴν γλῶσσαν καθαρὰν ἔχειν λοιδορίας ο τοὺς θέλοντας επεράστως διακείσθαι πρὸς τὴν ὄντως ζωήν. Οὕτω γὰρ παρεσκευασμένοι ἔξετε τὸν παντοδύναμον εζήκρον καὶ ἡμερον. Εἰ δὲ τοῦτο, τίς ὁ δυνάμενος και κῶσαι ὑμᾶς; Εἰ δὲ καὶ θλίψις ὑμῖν ἐπενεχθείη τοῖς τοῦ ἀγαθοῦ ἐργάταις καὶ μιμηταῖς, μὴ ὀλιγωρεῖτε. Χαίρετε δὲ πρῶτον μὲν, ὅτι οὐ κακὰ ταῦτα· ἔπειτα δὲ, ὅτι καὶ μακάριοι διὰ τοῦτο. Διὸ ἐν ταῖς καρδίαις ὑμῶν τὸν Θεὸν ἁγιάζοντες, τὸν ἀνθρώπινον φόβον μὴ φοβεῖσθε, μηδὲ ταράσσεσθε. Αλλως. Αποσχόμενος τῶν κατ' ἄνδρα νουθετημάτων καὶ κατὰ γυναῖκα, κοινοποιείται λοιπὸν τὴν παράκλησιν πρὸς ἅπαντας, ἄνδρας καὶ γυναῖκας, καί φησι· ε τὸ δὲ τέλος, ο ἀντὶ τοῦ, [ Τί] χρὴ ἰδιολογεῖσθαι; ἁπλῶς πᾶσί φημι. Τοῦτο γὰρ ο τέλος, ο καὶ πρὸς τοῦτο πᾶσιν ὁ σκοπὸς ἀφορᾷ τῆς σωτηρίας, καὶ οὗτος νόμος πᾶσιν ἀγάπης· ἐξ οὗ φύεται πᾶσα ἀρετὴς ἡ ταπει νοφροσύνη, ἡ συμπάθεια, ἡ εὐσπλαγχνία, καὶ αἱ λοιπαί. τῶν ἡ μὲν ὁμοφροσύνη» ἐστὶ σύννευσις περί τι μετὰ σπουδῆς ἀδιάφορος· ἡ ο συμπάθεια ο δὲ, ὁ πρὸς τοὺς κακῶς πάσχοντας ὡς καὶ ἐφ' ἑαυτοὺς ἔλεος ο φιλαδελφία ο δὲ, ἡ καὶ ὡς ἐπὶ ἀδελφοῖς ὀφει λομένη πρὸς τοὺς πέλας διάθεσις· κ εὐσπλαγχνία, δὲ, ἡ ἀπὸ ψυχῆς, κ. τ. λ. ἡ ἀπὸ ψυχῆς ἐπ᾿ ἀγαθοποιίᾳ τῶν ὁμογενῶν κίνησις - 4 φιλοφροσύνῃ ο δέ, ἡ πρὸ; πάντας ημερότης καὶ προσήνεια· ἥτις καὶ πρὸς ὁμοήθεις ἂν γένοιτο καὶ φίλους· ι ταπείνωσις ο δὲ, ἤτοι ταπεινοφροσύνη, τὸ ἑτέρου ὀνειδίζοντος φέρειν, τὸ ἐπιγινώσκειν τὸ ἁμάρτημα, τὸ φέρειν τὰς κατ ηγορίας, η ευγνωμοσύνη ἂν εἴη· η λοιδορία» δὲ ἡ ἐκ πονηρᾶς συνηθείας ἀνάδοτος περὶ τὸ καταλα λεῖν φιλοτιμία. Ταύταις οὖν ταῖς ἀρεταῖς κατακοσμούμενοι πρὸς οἷς οὐχ ἁλώσιμοι ἀποφανθείητε και κίᾳ, καὶ ζηλωτοὶ ἔσεσθε τῇ θείᾳ κατευθυνόμενοι βιοτῇ. Ο γὰρ ὑπὸ πάντων εὐλογούμενο; καὶ ζηλωτός ἐστιν. a reditabunt terram. Non.enim fas est, eum qui vitæ æternæ adlaret, quenquam lingua sua exser crari. Quapropter etiam David eos, qui veræ vitæ desiderio tenentur, hortatur, ut e linguam suam a malo,» seu a convicis et contumeliis e probis beant:» ita enim comparati Omnipotentem ad vos audiendum promptum ac benignum habebitis. Q posito, quis vobis nocere poterit? Quod si etiam vobis recte operantibus, allicio aliqua acciderit, animo ne concidatis. Quin gaudete: primo quidem quia huc vera mala non sunt; deinde, quia lac ratione evaditis beati. Quare cordibus vestris Deum glorificantes, humanum omnem timorem abjicite: quin, nec ullo pacto turbemniui. Aliter. Absolutis jam documentis, quæ ad maritos uxoresque pecyliariter attinent, nunc communi adhortatione viros omnes ac mulieres alloquitur aitque: In fiye autem, hoc est, Quid opus est peculiariter mionere? Absolute omnibus dico: hoc enim ‹ finis Į est, et ad hoc collineat scopus omnium qui salutem consequi volunt; et ista est les charitatis, quæ astringit omnes: quippe ex qua omnis virtus pregignitur, humilitas, compassio, misericordia, et reliquæ: ex quibus quidem: unanimitas studiosys consensus circa aliquid absque discrim mine; • compassio, est miseratio erga amictos perinde ac erga semetipsum; • fraternitatis atnor est affectus erga propinquos tanquam erga fratres; ‹ misericordia › est animi inclinatio ad benefaciendum 369 iis qui ejusdem conditionis supt; ‹ alfabilitas est benignitas et comitas erga omnes, cujusmodi exhiberi solet amicis, et iis qui moribus conveniunt; humilitas, demum est convitiantes ferre, lapsus agnoscere, accusationes tolerare; quod etiam ad ‹ æquanimitatem, spectat; dicacitas vero est ex prava consuetudine orta vituperandi seu convitiandi libido. His igitur virtutibus, inquit, ornati estole; ac præterea nulla capiamini nequitia: est insuper et zelatores sitjs, sanctam ac perfectam vitam ducentes: qui enim ab omnibus benedicitur is etiam zelator est. • Ο γὰρ θέλων ζωὴν ἀγαπᾷν, καὶ ἰδεῖν ἡμέρας - Rom. 311, 14. • Psal, xxxvi, 20. 3º Pṣal. xxxIII, PATROL, GR. CXXV. VERS. 10, 11. • Qui enim vult vitam diligere, et

dies videre bonos, coerceat linguam suam a malo, ἡ ἀγαθάς, παυσάτω τὴν γλῶσσαν αὐτοῦ ἀπὸ κακοῦ, et labia ejus ne loquantur dolum. Declinet a malo, et faciat bonum: inquirat pacem, et sequatur eam. › Ut summum certitudinis gradum admonitioni suæ conciliet, eam Davidis auctoritate confirmat, et ait: • Qui enim vult vitam diligere: hoc est, qui sese ad veram vitam reformat, eamque amabilem reddere studet (hoc enim innuit illud, ‹ Qui vult diligere,› seu desiderabilem, et expetendan foninibus reddere ), firmissime ista teneat, qua mecum suggerit propheticus sermo. VERS. 12-15. • Quia oculi Domini super justos, Get aures ejus in preces eorum: vultus autem καὶ χείλη αὐτοῦ τοῦ μὴ λαλῆσαι δόλον. Εκκλινάτω ἀπὸ κακοῦ, καὶ ποιησάτω ἀγαθόν· ζητησάτω εἰρή νην, καὶ διωξάτω αὐτήν.» Εἰς ἀπαραλόγιστον ἐκφέ. μων τὸν τῆς νουθεσίας αὐτοῦ λόγον, καὶ ἀπὸ τοῦ Δαβὶδ τὸ πιστὸν αὐτῷ προσπορίζει, καί φησιν· ο Ο γὰρ θέλων ζωὴν ἀγαπᾶν, ν τοῦτ' ἔστιν, ὁ πρὸς τὴν ὄντως ζωὴν μεταστοιχειῶν ἑαυτὸν, καὶ ἐπέραστον αὐτὴν ἀποφῆναι (πρὸς τοῦτο γὰρ ἀπονεύει τὸ, εθέ λων ἀγαπᾷν, οιονεί, ποθεινὸν ἀποφαίνειν περιμάχητον ἀνθρώποις), ἐχέσθω τούτων ανεπιστρέφως, ὧν καὶ ὁ προφητικός λόγος συναίρεταί μοι. • Ότι ὀφθαλμοὶ Κυρίου ἐπὶ δικαίους, καὶ ὦτα αὐτοῦ εἰς δέησιν αὐτῶν. Πρόσωπον δὲ Κυρίου ἐπὶ ποιοῦντας κακά. Καὶ τίς ὁ κακώσων ὑμᾶς, ἐὰν τοῦ ἀγαθοῦ ζηλωταὶ γένησθε; 'Αλλ' εἰ καὶ πάσχοιτε διέ δικαιοσύνην, μακάριοι. Τὸν δὲ φόβον αὐτῶν μὴ φο βηθῆτε μηδὲ ταραχθῆτε. Κύριον δὲ τὸν Θεὸν ἁγιάσατε ἐν ταῖς καρδίαις ὑμῶν. Συμπερινάμενος τὴν προφητικὴν χρήσιν, ἐπεὶ ἐν αὐτῇ τὸ, ο Οφθαλμοί Κυρίου ἐπὶ δικαίους, ο ἔγκειται, καὶ τὸ πρόσωπον Κυρίου ἐπὶ ποιοῦντας κακά, ο τούτοις ἐπιφέρει, ὅτι Ε: ουτω διαδιῴητε, εὐμενὴ ἕξετε τὸν Θεὸν καὶ εὐήκουν. Οὗ γεγονότος, τις κακωτικῶς ὑμῖν ἐπενεχθείη; Πάντα γὰρ ἐν χειρὶ αὐτοῦ, θάνατος, ζωή. Πλην ἐπειδή τισιν αἱ περιστάσεις, αἱ διὰ τὴν πίστιν, κακὰ ἐδόκουν, επανορθούμενος ταῦτα ὁ Πέτρος φησί· Μὴ λογίζεσθε ταῦτα κακὰ, εἰ μὴ καὶ μακαρι σμοῦ άξια. Ο γὰρ ἐξ ἀνθρώπων φόβος οὐδενὸς λόγου ἄξιος, ἀλλ' ἐφήμερος. Εἰ γὰρ ο ὀφθαλμοί Κυρίου ἐπὶ δικαίους, καὶ ὦτα αὐτοῦ εἰ; δέησιν αὐτῶν· ἐπὶ δὲ τοὺς ποιοῦντας κακὰ τὸ πρόσωπον αὐτοῦ, ο απώλειαν ἐπαπειλοῦν τοῖς κακοῖς· πάντως εἰ κακά ταῦτα, οὐκ ἂν ὁ τῶν ἀγαθῶν ταμίας ἡμᾶς τοὺς ἀγαπωμένους αὐτῷ κακοῖς ἀντημείβετο. Τὰ γὰρ και κὰ τοῖς κακοῖς καταπέμπει. ὥστε οὐ κακαὶ αἱ διὰ τὴν εὐσέβειαν θλίψεις. ο Αγιάζειν δὲ τὸν Κύριον ἐν ταῖς καρδίαις» μετὰ Ἡσαΐου παρακελεύεται· τοῦτ' ἔστι, Μὴ τοῖς φαινομένοις μεγαλαυχεῖσθε, ἀλλ᾽ ἐν τῷ [κρυπτῷ τῆς καρδίας ταμιείῳ ὑμῶν τὸν ἁγιασμὸν ενεργήσαντες τοῦ Κυρίου, ὃς ἐν τῷ ἀπὸ τῶν μιασμάτων, ἤτοι τῶν πονηρῶν ἐθῶν, ἀφορισμῷ τῶν ἐθνῶν περιγίνεται, οὕτως αὐτὸν «ἁγιάσατε. ο 'Αγι ζεται δὲ διὰ τῆς καλῆς ὑμῶν ἀναστροφής, δοξαζόν. των αὐτὸν τῶν ἄλλων ἀνθρώπων, ὡς καὶ αὐτὸς ὁ Θεάνθρωπος παραγγέλλει·. Οὕτω λαμψάτω τὸ φῶ; ὑμῶν ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων, ὅπως ἴδωσι τὰ και λὰ ὑμῶν ἔργα. Domini super facientes mala. Et quis est, qui vobis noceat, si boni ænulatores fueritis? Sed et si quid patimini propter justitiam, beati. Tinorem autem eorum ne timueritis, et non conturbeniui. Dominum autem sanctificate in cordibus vestris. › Absoluto prophetico oraculo, cum in eo habeatur: ‹ Oculi Domini super justos, › et Vultus Domini super facientes mala, › subdit: Si hac ratione vitam duxeritis, Deum benevolum et precibus. vestris obsequentem habebitis. Tum vero, quis malum vobis iuferre poterit, cum in manu ejus sint mors et vita? Præterea, cum nonnulli amictiones, quas pro fide sustinebant, tanquam mala quædam reputarent, Petrus, ut hunc corrigeret errorem, Ne putetis, ait, hæc mala esse; quin pro magna felicitate habenda sunt. Timor enim ab hominibus incussus nibili putandus est, utpote brevissimæ durationis. Si enim Oculi Domini super justos, et aures ejus in preces eorum; super autem facientes mala vultus ejus › omnimodum ¡is interitum comminans, profecto, si hæc mala orent, summus ille bonorun dispensator, nequaquam nos qui ipsum diligimus, hisce retribueret: in solos enim malos mala immittit. Non igitur mala censendae sunt aflictiones, quæ pietatis causa perferuntur. e Sanctificate autem Deum in cordibus vestris ",, inquit cum Isaia, hoc est: Ne rebus apparentibus 370 gloriemiui, sed in secreto cordis vestri conclavi sanctificationem Domini, quæ in purgatione a maculis, seu a pravis moribus, consistit, elaborantes, ita ipsum e sanctificate:: scilicet, bona conversatione vestra elicite, ut, quicunque vos viderint, eum glorificent: quod et divimus Magister præcipit, dum ait: «Luceat et lux vestra coram hominibus, ut videant opera vestra bona, o etc. VERS. 15, 16. «Parati semper ad satisfactionem omni poscenti vos rationem de ca quæ in vobis est spe. Sed cum modestia et timore conscientiam kabentes bonam: ut in eo quod detrahunt vobis, confundantur, qui calumniantur vestram bonanı in Christo.conversationem. Illud Parali ad satisfactionem.» etc. cum eo, e el timore conscientiam 61 Isa. vill, 13. ss Matth. v, 16. 4 Έτοιμοι δὲ ἀεὶ πρὸς ἀπολογίαν παντὶ τῷ αἰτοῦντι ὑμᾶς λόγον περὶ τῆς ἐν ὑμῖν ἐλπίδος, ἀλλὰ μετά πραύτητος καὶ φόβου συνείδησιν ἔχοντες ἀγαθήν· ἵνα ἐν ᾧ καταλαλῶσιν ὑμῶν ὡς κακοποιών, καταισχυνθῶσιν· οἱ ἐπηρεάζοντες ὑμῶν τὴν ἀγαθὴν ἐν Χριστῷ ἀναστροφήν.» Τὸ δὲ, «Έτοιμοι πρὸς ἀπο λογίαν, καὶ τὰ ἑξῆς, μετὰ καὶ τοῦ πρᾶξιν ἐπιδεί

EXPOSITIO IN EPIST. I S. PETRI CAP. III. ". κνυσθαι ἀγαθήν· πραέω; γὰρ καὶ μετ' ἐπιεικείας habentes bonam conjungendum. Modeste enim, τοῦτο ποιοῦντες, τότε ἑαυτοὺς συνειδέναι πιστώσει σὺς ἀγαθὰ καὶ τοὺς τὰς πονηρὰς υπολήψεις ἔχοντας περὶ ὑμῶν, καταισχυνεῖτε. Τούτῳ δὲ τῷ ῥητῷ πρὸς τὸ [f. τῷ] ἀνωτέρω συνυπακούεται τῷ [. τό], Πάντες ὁμόφρονες ἔσεσθε· τὸ γὰρ, ἔσεσθε, κατὰ κοινοῦ καὶ τοῦτο ἀποδίδοται· ἵνα ᾖ, Εσεσθε «ἔτοιμοι.» Βούλεται δὲ παρεσκευάσθαι ἀεὶ τὸν πιστὸν ἄνθρωπον περὶ τὸν τῆς πίστεως λόγον, ὡς ἀεὶ ἐν παντὶ καιρῷ ἀπατωμένους ἡμᾶς τὸν περὶ αὐτῆς λόγον εὐχερῶς ἀποκρίνεσθαι, ἀπὸ κοινοῦ δὲ καὶ τὸ «μετὰ πραύτητος, τοῦτο ποιεῖν, ὡς καὶ αὐτοῦ τοῦ Θεοῦ παρόντος. Οὐδεὶς γὰρ τοῦ κυρίου αὐτοῦ παρο όντος εὐγνώμων δοῦλος ἀπαυθαδεῖται. Καὶ τὸ ἀπὸ τούτου κέρδος ἐπάγει τὴν ἀπὸ τῶν ἀπίστων περὶ ἡμᾶς ἐπιγνωμοσύνην τε καὶ εὐγνωμοσύνην. Επιστατέον δὲ, ὡς οὐκ ἐναντία ταῦτα τῶν ἀπὸ τοῦ Κυ ρία εἰρημένων· εἰ ὁ μὲν ἐμὴ μεριμνών [[. μεριμναν], φησιν ἡ ἐπὶ τὰς ἀρχὰς ἐπαγομένους καὶ τὰς ἐξουσίας τί ἀπολογησόμεθα·, Πέτρος δὲ παρεσκευά σθαι ο πρὸς τοῦτο νῦν παραγγέλλει. Τὰ μὲν γὰρ ἀπὸ τοῦ Κυρίου περὶ μαρτυρίου εἴρηται· τὸ δὲ ἀπὸ τοῦ Πέτρου περὶ διδασκαλίας. Τὸ γὰρ ἄνευ συνέσεως καὶ ἐξετάσεως δοκεῖν τι εἰδέναι μέμψιν φέρει. Γνώτις γὰρ ἀσυνέτων ἀνεξέταστοι λόγοι. Αλλως τε, καὶ ἐπειδὴ πολλὰ κατηγόρουν ἡμῶν ἀθέμιτα, καὶ τὰς ἐλπίδας ἡμῶν κενὰς ἀπεφαίνοντο, περὶ τούτων λελογισμένας φέρειν τὰς ἀποκρίσεις φησίν, ἔχον. τὰς δὲ τὸν βίον συνέπαινον 8 καὶ συνείδησιν χαλεξ. et, ut decet, istud facientes, et vosmetipsos commonstrabitis nullius conscios esse criminis, cļ eos, qui pravam de vobis opinionem gerunt, confundetis. At vero hoc in dicto, quemadmodum et in illo anteriore: Qunes unanimes, > subauditur, èstote, vel sitis. Ex communi itaque ratione ita sc locus hic habet: • Parati estote, y vel sitis. Vult vero apostolus nos paratos semper esse ad redz dendam de fde nostra rationem; ut quotiescunque interrogati sumus, facile respondere possimus: idque (ut cælera quoque). cum modestia, velut Deo ipso præsente, faciamus: nu̟llus enim servuŞ qui sapiat, coram hero suo arroganter loquitur. Lucrum vero, quod exinde comparatur, explicat in eo situm, quod infideles, quales nos simus, cognom scant, sicque benevoli in nos reddantur. Sciendum vero, hæç iis, quæ a Christo Domino dicta sunt, nequaquam adversari. Si enim ille minime t prae meditandum › nobis esse dixit, cum ‹ ad reges et prasides ducti fuerimus, quemadmodum respons deamus;? Petrus vero, ut ad id s parati semper simus: nunc præcipit: Dominus quidem de nartyrio loquebatur; Petrus autem de doctrina sermonem habet. Porro quod quis absque studio et prævia meditatione se aliquid scire existimet, vituperatione dignum est insipientis enim est inexpensos proferre sermones. Sed aliter etiam. Quoniamn infideles de infandis nos accusabant sceleribus, ac spem nostram inanem esse jactabant, præcipit, ut de his bene expensas responsiones afferamus, easque vitæ probitate confirmemus. • Κρείττον γὰρ ἀγαθοποιοῦνται, εἰ θέλοι τὸ θέλη μα τοῦ Θεοῦ, πάσχειν, ἢ κακοποιοῦντας. Ότι καὶ Χριστὸς ἅπαξ περὶ ἁμαρτιῶν ἀπέθανε, δίκαιος ὑπὲρ ἀδίκων, ἵνα ἡμᾶς προσ[αγ]άγῃ τῷ Θεῷ. ἡ Ἡ αἰτιο λογία αὕτη οὐ πρὸς τὰ προσεχῶς εἰρημένα, ἀλλὰ πρὸς τὰ μικρὸν ἀνωτέρω, ὅτι «Εἰ καὶ πάσχοιτε διὰ δικαιοσύνην, μακάριο! έστε, διότι ο κρεῖττον ἀγαθοποιοῦντας πάσχειν κακῶς, ἡ κακοποιοῦντας.» Εἰ δέ τις τὴν αἰτίαν πρὸς τὸ προσεχῶς βούλοιτο ἀποδιδόναι τὸ, ο ἀγαθοποιοῦντας, η οὐχὶ πρὸς ἕτερον χρή λαμβάνειν εὐεργετικῶς, ἀλλ' ἀπολύτως [ἀντὶ τοῦ, ἀγαθὰ ἐργαζομένους, ὡσαύτως καὶ τὸ, ο κ2x0ποιοῦντας.» Προστίθησι δὲ καὶ τὸ, ο Εἰ θέλοι τὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ, δεικνύς, ὅτι οὐδὲν ἄνευ τῆς τοῦ Θεοῦ ῥοπῆς εἰς ἡμᾶς γίνεται, ἀλλ᾽ ἢ δι᾽ ἁμαρτιῶν κουφισμόν, ἢ δι᾽ ἀνάρρησιν καὶ δόξαν ἡμῶν, ἢ καὶ εἰς ἑτέρων σωτηρίαν. Καὶ τοῦτο διττόν. Η γὰρ και κοῦται τις δίκαιος πρὸς σωφρονισμὸν ἑτέρων ἁμαρ τωλῶν, καθὰ εἴρηται τὸ, ο Εἰ ὁ δίκαιος μόλις σώζε ται, ὁ ἁμαρτωλός που φανεῖται;» Καὶ τοῦτο δὲ διττὴν ἐμφαίνει τὴν ὠφέλειαν· τῷ μὲν πάσχοντι δικαίῳ, εἰς προσθήκην δικαιοσύνης διὰ τῆς ὑπομο νῆς· τῷ δὲ ἁμαρτωλῷ, πρὸς ἐπιστροφὴν, καθώς εἴρηται. Η οὖν διὰ ταῦτα πάσχει δίκαιος, ἤτοι πρὸς δόξαν οἰκείαν, ἢ πρὸς ἐπιστροφὴν ἑτέρων καὶ σωτη sa Luc. xxi, 14. * 1 Petr. 17, 18. VERS. 17, 18. «Melius est enim benefacientes (si voluntas Dei velit) pati quam malefacientes. Quia et Christus semel pro peccatis mortuus est, justus pro injustis, ut nos offerret Deo.» Hæc ratio noņ ca, quæ proxime dicta sunt, spectat: sed quæ paulo ante præmisit, nempe ea verba: ♦‹ Et si quid pațimini propter justitiam, 371 beati:: idcirco ait, • melius esse pati benefacientes, quam malefacien tes. › Quod si cuj raționem istam aḍ id quod immediale præcedit, referre libeat, illud e benefa cientes › non perinde sumere oportet, ac ‹ beneflcium aliis impertientes, › sed absolute: ut idem sit, ac e bona operantes:» parique ratione illud • Calefacientes, intelligendum. Addit autem, f Si voluntas Dei velit,: ut ostendat, nihil, nisi le volente, nobis accidere, sive ad peccatorum purgationem, sive ad gloriæ augmentum, vel etiam ad aliorum salutem: et hoc quidem altera ex his rationibus. Vel enim affligitur justus, ut exinde sapere discant peccatores, juxta illud ": Si justus vix salvabitur, impius et peccator ubi parcbunt? Et hoc quidem duplicem affert utilitatem: scilicet justo augmentumn justitia, et peccatori conversionem, ut diximus. Justus itaque alterutra ex bis causis patitur, vel ad gloriam propriam, vel ad alios

um cuculsionem et salutem, quemadmodum et ρίαν, καθὼς καὶ ὁ Χριστός. Τούτου χάριν Πέτρος Christus Dominus. lline Petrus Christi exemplum ob oculos ponit, sululens: • Quia et Christus semel passus est, o non quidem pro peccatis suis, sed nostris: quare et addit: «Justus pro injustis» Ipse enim Christus peccatum non fecit. Utque ostendat summam patientis efficaciam, dixit semel., Quoniam igitur Christus, ut nos ‹ offerret Deo, › seu ad Deum adduceret, passus est, hoc plane evincit, non omnes qui affliguntur, pro precatis suis affligi. Et quoniam duplici natura constat Christus (nam Deus ac homo est), duplex etiam nobis beneficium passione sua contulit. Ut homo enim moriens, a morte nos liberavit, resurrectione sua nos renovans, tribuensque exemplo suo, ut nemno absque spe resurrectionis mortem jam subeat. • Vivificatus autem, hoc est ex mortuis divina virtute resurgens (siquidem hoc non qua homo, sed qua Deus præstitit), justos omnes qui in inferis detinebantur, convivificavit, seu una secum reduxit ad vitam. c Multa» enim • corpora sanctorum, qui dormierant, ›ut sacer ait evangelista””, ‹ surrexerunt, et apparuerunt multis. VERS. 18, 19. «Mortificatus quidem carne, vividcatus autem spiritu. In quo et his, qui in carcere erant spiritibus veniens prædicavit. › – Carme mortificatus, › id est, qua homo. «Vivificatus autem spiritu, a hoc est, ut Deus: «Spiritus. enim nomine intelligit Deum; per ‹ carnem vero hominem. Et quidem priori intelligentis: adtestatur Evangelista, qui.ait: ‹ Spiritus est Deus, › ubi Christum Dominum veram sapientiam cum muliere Samaritana loquentem inducit: posteriori vero, universa Scriptura. Hinc manifestum fit duplicem esse Christum, non quidem persona, sed natura. illud c. in quo» pro, idcirco, positum est. Cum euim dixisset eum pro injustis nobis obiisse, subdit, 372 iis etiam, qui in inferno conclusi erant, prædicasse. Hucusque enim progresso apostolo explicandumn remanebat, quomodo Christus iis, qui ante eum obierant, profuerit. Quæstio etiam erat: Si pro omnium salute facta est divini verbi incarnatio, qualemnam salutem, qui præmortui fuerant, consecuti sunt? Dubitationem utramque unica responsione solvit, dicens, Domini mortem duo effecisse spem resurrectionis resurgendo, et salutein eorum, qui ante ipsum excesserant ex hac vita. Qui enim recte vixerant, ii tunc per Domini descensum ad inferos salutem obtinuere: quæ divi Gregorii sententia est. Ita enim ait: sine exceptione omnes salvos facit Christus adventu suo: (sed) vel illic eos duntaxat, qui credide. runt › Liberi enim cujusque arbitrii res erat, "Math. xxv, 52, 53. 56 Joan. 19, 24. Non τίθησι νῦν τὸ τοῦ Χριστοῦ ὑπόδειγμα· ο Ότι καὶ Χριστὸς ἅπαξ ἔπαθεν, οὐχ ὑπὲρ ἁμαρτιῶν οἰκείων, ἀλλ' ὑπὲρ ὑμῶν. Διὸ καὶ ἐπάγει· «Δίκαιος ὑπὲρ ἀδι κων.» Αὐτὸς γὰρ ὁ Χριστὸς ἁμαρτίαν οὐκ ἐποίησε, Δεικνὺς δὲ καὶ τὸ τοῦ παθόντος δυνατὸν, ἐπιφέρει τὸ, ν ἅπαξ. ο Επεὶ οὖν ὑπὲρ τῆς ἡμῶν πρὸς θεὸν καὶ Πατέρα αὐτοῦ προσαγωγῆς ἔπαθεν, ἔδειξεν ὅτι οὐ πάντες οἱ πάσχοντες ὑπὲρ ἁμαρτιῶν τά σχουσι. Καὶ ἐπειδὴ διπλοῦς ὁ Χριστὸς, Θεὸς καὶ ἄν θρωπος, διπλῆν καὶ τὴν χάριν παρέσχε ἡμῖν παθών. Αποθανών γὰρ ὡς ἄνθρωπος, ἀπήλλαξεν ἡμᾶς τοῦ θανάτου, τὴν ἀνάστασιν ἐγκαινίσας ἡμῖν, καὶ τοὺς διὰ τοῦ ἑαυτοῦ ὑποδείγματος, ὡς οὐκ ἔτι [οί] ἀπο θνήσκοντες ἀνέλπιστον ἀναστάσεως ὑπέρχονται θάνατου. «Ζωοποιηθεὶς δὲ, τοῦτ' ἔστιν, ἀναστὰς ἐκ νε κρῶν τῇ τῆς θεότητος δυνάμει (ἀνέστη γὰρ ἐκ νεο κρῶν, οὐχ ὡς ἄνθρωπος, ἀλλ' ὡς Θεός), ο συνεζωθ ποίησε, τοὺς ἐν ᾅδῃ πάντας συναναστήσας ἑαυτῷ. • Πολλὰ γὰρ σώματα,, κατὰ τὸν θεῖον εὐαγγελιστήν, • ἀνέστη τῶν κεκοιμημένων ἁγίων, καὶ ἐνεφανίσθη σαν πολλοίς.» ε θανατωθεὶς μὲν σαρκί, ζωοποιηθεὶς δὲ πνεῦ ματι· ἐν ᾧ καὶ τοῖς ἐν φυλακῇ πνεύμασι πορευθείς ἐκήρυξεν. — Σαρκὶ θανατωθείς, ο ἀντὶ τοῦ, ὡς ἄνθρωπος· ι πνεύματι δὲ ζωοποιηθείς, ο ὡς Θεός. Τὸ γὰρ, ο πνεύματι, ο τό, Θεός, βούλεται παριστάν, ὥσπερ καὶ τὸ, ο σαρκί, ο τόν ἄνθρωπος. Τοῦ μὲν πρώτου ὁ εὐαγγελιστής μάρτυς, ο Πνεῦμα, λέγων, ὁ Θεὸς, ὁ ἐν οἷς πρὸς τὴν Σαμαρείτιν εἰσάγει δια λεγόμενον Χριστὸν τὴν ἀληθῆ σοφίαν· τὸ δεύτερον δὲ, πᾶσα ἡ θεία Γραφή. Εκ τούτου δὲ σαφές ότι διπλοῦς ὁ Χριστός, οὐ τῇ ὑποστάσει, ἀλλὰ τῇ φύσει. Τοῦτο τὸ, ο ἐν ᾧ, ν ἀντὶ τοῦ, δ:δ, κεῖται. Εἰπὼν γὰρ ὅτι ὑπὲρ τῶν ἀδίκων ἡμῶν ἀπέθανε, λέγει 20 πὸν, ὅτι καὶ τοῖς ἐν τῷ ᾅδῃ κατεχομένοις ἐκήρυξε Μέχρι γὰρ τούτου προβὰς, καὶ δεῖξαι προκείμενον λοιπὸν τῶς ἀποθανὼν ὁ Χριστός, ὠφέλησε τους προκεκοιμημένους· ἅμα καὶ ζητήσεως οὔσης· [Εἰ] ἐπὶ σωτηρίαν πάντων ἀνθρώπων ἡ ἐνανθρώπησις τοῦ Κυρίου, ποίας έτυχον σωτηρία; οι προθανόντες; λύει ἀμφότερα δι' ἑνὸς, καί φησιν, ὅτι ὁ τοῦ Κυρίω θάνατο; ἀμφότερα ταῦτα εἰργάσατο, ἐλπίδα ἀναστά σεως διὰ τοῦ αὐτὸν ἀναστῆναι, καὶ σωτηρίαν τῶν προκεκοιμημένων. Οἱ γὰρ καλῶς βιώσαντες τὸν τῆς ζωῆς αὐτῶν χρόνον, οὗτοι καὶ τότε διὰ τῆς ἐν ᾅδου τοῦ Κυρίου καθόδου τῆς σωτηρίας έτυχον, ὡς καὶ Γρηγορίῳ τῷ θείῳ δοκεῖ. Φησὶ γὰρ οὗτος· «Ούχ ἁπλῶς σώζει Χριστός πάντας ἐπιφανεῖς τοῖς ἐν ᾅδῃ, ἢ κἀκεῖ τοὺς πιστεύσαντας.» Τῆς ἑκάστου γὰρ προαιρέσεως ἔργον ἦν τό, λογικὸν γενόμενον, μὴ ἀναισθήτως ἔχειν τῆς τοῦ Πεποιηκότος ἀγαθοδότως Bonifacii Finetti nola. Locus iste S. Gregorii Nazianzeni exst:rt in oratione ejus xt (quæ est secunda in Pascha), pag. 693 edit. Colon. an. 1690. Cæterum non asserendo, sed dulitando protulit dictum istul S. Pater. Lorus integer ita se label: "Αν εἰς ᾅδου κατη συγκατελθε. Γνῶθι καὶ τὰ ἐκεῖσε τοῦ Χριστοῦ μυ στήρια, τίς ἡ οἰκονομία τῆς διπλής καταβάσεως; τις ὁ λόγος; Απλώς σώζει πάντας ἐπιφανείς, ἢ κακεί

EXPOSITIO IN EPIST. I S. PETRI. CAP. III. {f. - του] δωρεᾶς, ἀλλ' ἐπάξιον ἑαυτὸν παρέχειν τῆς (eum ratione praditi e3scut) domum a supremo τοῦ δεδωκότος ἀγαθότητος. ' Factore benigne concessum recte possidere, et seipsos dantis bonitate dignos præstare. VERS. 20. Qui increduli fuerant aliquando, quando exspectabant Dei patientiam in diebus Noe, cum fabricaretur area: in qua pauci, id est, ecto animæ salvæ factæ sunt per aquam. Hæc addit, ut tacitam objectionem elideret. Facile cnim rogare quis poterat: Ecquis aute Christum prædicavit, ut qui ei non credidissent, condemna - rentur? Cumque in promptu haberet eam, qua Paulus quoque usus est, responsionem, nempe, ad id insitum nobis rationis lumen satis esse; quandoquidem qui bonum a malo secernendi facultate donati sunt, ii profecto, si bonum non operentur, condemnatione sunt digni: ea tamen uti noluit. Cur vero? Quia sublimiorem et nimis philosophicam illam putabat, quam ut Judæorum ingenio, quod humni repebat, accommodata foret. Igitur es Scriptura infidelitatem cam astruit, et non quidem a prophetarum temporibus, sed ab ipsa pene mundi conditione. Ex quo demonstrat, etiam a principio annuntiatam fuisse hominibus salutem, despectui habitam ob eorum ad vana oblectamenta inclinationem. Cum enim innumerabiles per id tempus forent, octo tamen soli, qui nempe prædicationi crediderunt, salvi per arcam facti sun Quoniam vero hoc in aqua contigit, apposite ad baptisma refert aitque, istud ab illa aqua subindicatum fuisse: nam et hoc contumaces dæmones • Απειθήσασί ποτε ὅτε ἀπεξεδέχετο ἡ τοῦ Θεοῦ μακροθυμία ἐν ἡμέραις Νῶς κατασκευαζομένης τῆς κιβωτοῦ, εἰς ἣν ὀλίγαι, τοῦτ᾽ ἔστιν ὀκτὼ ψυχαί διεσώθησαν δι' ὕδατος. Τοῦτο ἔθηκε λύων ἀντίθε σίν τινα· εἰκὸς γὰρ ἐρεῖν τινα· Καὶ τίνος ἄλλου κηρύξαντος πρὸ τοῦ Χριστοῦ, εἶτα οἱ ἀπειθήσαντες κατεκρίθησαν; Καὶ ἔχων τοῦτο ἑτοίμως, ὡς καὶ Παῦλος, ἀπὸ τῶν κατεπαρμένων [[.κατεπηρ.] ἐν ἡμῖν λογικῶν δυνάμεων ἀπελέγξαι, οὐ τοῦτο ποιεῖ. Κριτικοὶ γὰρ τοῦ καλοῦ καὶ τοῦ κακοῦ γεγονότες, εἶτα μὴ τὸ ἀγαθὸν ἐργασάμενοι, κατακρίσεως ἄξ οι οἱ τοιοῦτει. Οὐχ οὕτω δὲ πρόεισι. Διὰ τί; Ὅτι κρείτ τονος λόγου τοῦτο καὶ φιλοσόφου εχόμενον λογισμοῦ, & ἢ κατὰ Ἰουδαίων διάνοιαν χαμαιπετῆ. ᾿Απὸ δὲ τῆς Γραφῆς τὴν ἀπείθειαν πιστοῦται, καὶ οὐκ ἀπὸ τῶν χρόνων τῶν προφητικῶν, ἀλλ' ἀπ' αὐτῆς σχεδόν τῆς κοσμοποιίας. Αφ' οὗ παρέστησεν ὡς ἐξ ἀρχῆς ἐκηρύσσετο ἀνθρώποις ἡ σωτηρία, παρεωρᾶτο δὲ τῇ πρὸς τὰ μάταια αὐτῶν ἀποκλίσει. Αναριθμήτων γὰρ ὄντων ἀνθρώπων κατ' ἐκεῖνο καιροῦ, μόνοι όκε τὼ ἄνθρωποι πεισθέντες τοῖς κηρυσσομένοις διὰ τῆς κατασκευῆς τῆς κιβωτοῦ ἐσώθησαν. Ἐπειδὴ δὲ ἐν ὕδατι ἡ σωτηρία, εὐθέτως τοῦτο ἐπὶ τοῦ ἁγίου βαπτί σματος λαμβάνει, καί φησιν, ὅτι Τὸ ὕδωρ ἐκεῖνο τὸ βάπτισμα ἡμῖν ὑπῃνίσσετο, ἐπεὶ καὶ τοῦτο ἐναπ πνίγει τοὺς ἀπειθοῦντας δαίμονας, καὶ σώζει τοὺς πιστῶς προσιόντας τῇ κιβωτῷ, ήτουν τῇ Ἐκκλησίᾳ· ἅμα δὲ καὶ ὅτι, ὥσπερ τὸ ὕδωρ ἀποκλύζει τὸν ῥύ- perimit; salvat autem eos, qui per fidem adl πον, οὕτω καὶ τὸ βάπτισμα· ἀλλ' οὐ σαρκὸς ρύπου ἀπόθεσιν ἐργάζεται τοῦτο, συμβολικῶς δὲ τὴν τῆς ψυχικῆς κηλίδος ἀπόκλυσιν. Ἔστι δὲ καὶ οιονεί τις ἀῤῥαβὼν καὶ ἐνέχειρον τῆς πρὸς Θεὸν ἀγαθῆς συνει δήσεως. seil arcam, hoc est, ad Ecclesiam accedunt: ac praelerca, quemadmodum aqua sordes abluit, ita el baptisma. Quod tamen non «carnis sordium depo - sitionem. efficit 373, sed symbolice demonstrat macularum animæ ablutionem. Vens. 21, 22. Quod et vos similis forma salvos facit baptisma; non carnis depositio sordium, sed conscientiæ bonæ interrogatio in Deum per resurrectionem Jesu Christi. Qui est in dextera Dei profectus in coelum.» Textus iste ita se habet: Baptisma consimili forma nunc vos salvos facit, quod est non detractio sordium carnis, sed conscientiæ bona interrogatio, seu exploratio erga • Ο ἀντίτυπον νῦν σώζει καὶ ἡμᾶς βάπτισμα. Οὐ γὰρ σαρκὸς ἀπόθεσις ῥύπου, ἀλλὰ συνειδήσεως ἀγαθῆς ἐπερώτημα εἰς Θεὸν δι' ἀναστάσεως Ἰησοῦ Χριστοῦ. "Ος ἐστιν ἐν δεξιᾷ τοῦ Θεοῦ πορευθεὶς εἰς οὐρανόν.» Τὸ ἑξῆς, οὕτως· “Ο ἀντίτυπον καὶ ἡμᾶς σώζει βάπτισμα νῦν, οὐ σαρκὸς τύπου ὃν ἀπόθεσις, ἀλλὰ συνειδήσεως ἀγαθῆς τῆς εἰς Θεὸν ἐπερώτημα, ἤτοι ἐξήτησις [γ. ἐξέτασ. vel ἐκζήτ.]. Οἱ γὰρ συνειδότες ἑαυτοῖς ἀγαθὰ, τοῦτ' ἔστιν οἱ βίου ἀμώμου Deum. Qui enim bene sibi conscii sunt, seu qui ἀντεχόμενοι, οὗτοι καὶ τῷ ἁγίῳ βαπτίσματι προσ- vitam crimine expertem ducunt, ii etiam ad sancτρέχουσι. Καὶ τί, φησί, τοῦτο παρέχει τὸ βάπτισμα; tum baptisma accurrunt. At quid vero, ait, istum Η ανάστασις τοῦ Χριστοῦ. Πρὸ μὲν γὰρ τῆς ἀνα- tribuit baptismum? Resurrectio Christi. Is enim στάσεως αὐτοῦ καὶ τοῦ πάθους ἀποφαίνεται τὸ, ο Αν ante resurrectionem et passionem suam illud ediμή τις γεννηθῇ ἐξ ὕδατος καὶ Πνεύματος.» Αναστάς πίστ ● Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spirito δὲ, ι τὸ βαπτίζειν πάντα ο τὰ προσιόντα «ἔθνη sancto,» etc. Post resurrectionem vero, ο οιπος εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ καὶ τοῦ ἁγίου gentes baptizaudas precepit in nomine Patris et Πνεύματος. ο - «Υποταγέντων αὐτῷ ἀγγέλων καὶ Filii et Spiritus sancti ss, Sequitur: • Subjectis 87 Joan. xxxill, 3. vs Matlı. Xvin, 19. Bonifacii Finetti notæ. τοὺς πιστεύσαντας; Si in inferunn descendat, simul descende (alloquitur fidelem meditabundum). Ea quoque mysteria cognosce, quæ Christus illic designavit: quod duplicis descensus consilium? quæ ratio fuerit? Utrum omnes sine ulla exceptione adventu suo salvos fecerit, an illic quoque eos dun - taxat, qui crediderunt?

THEOPHYLACTI BULGARIÆ Archiep. el Angelis, Putestatibus et Virtutibus.» — < Ei, s Εξουσιῶν καὶ Δυνάμεων.» — «Αὐτῷ, ο τίνι; Τῷ cui? Scilicet, homini ipsi umito. ἡνωμένῳ αὐτῷ ἀνθρώπῳ δηλονότι. » CAPUT IV VERS 1. Christo igitur passo in carne,ct vos cam dem cogitationem armemini. Eamdem cogitationem, pro: juxta eamdem intentionen et scopum. Deest enim per figuram ellipseos præpositio, jušta. Postquam igitur quæ Dominus post mortem fecit, enarravit, nempe ejus ad inferos descensuini, et cujus rei gratia illuc penetraverit, videlicet ob corum, qui inibi tenebantur Inclusi, salutem; noväm et ipsa morte adhortandi ad virtutem arripit bccasionem. Alt itaque, quod si Christus pro nobis mortuus est carhe (non enim immortali et divina natura súa mori pöterat), omni jure et nos • Χριστοῦ οὖν παθόντος ὑπὲρ ὑμῶν σαρκὶ, καὶ ὑμεῖς τὴν αὐτὴν ἔννοιαν ὁπλίσασθε. - «Τήν αὐτ Τὴν ἔννοιαν, ο ἀντὶ τοῦ κατὰ τὴν αὐτὴν ὁρμήν, κατά τὸν αὐτὸν σκοπόν. Λείπει γὰρ ἡ, κατά, πρόθεσις, ὅτι ἐλλειπτικῶς εἴρηται. Ἐπεὶ δὲ τὸν οἰκονομίας λόγον διῆλθε, λέγω δὲ τὴν εἰς ᾅδου πορείαν τοῦ Κυρίου, καὶ τίνος χάριν κἀκεῖ πορεύεται· ὅτι ἐπὶ σωτηρίᾳ καὶ τῶν ἐν ᾅδη· πάλιν ἑτέραν ἀφορμὴν ἀπὸ τοῦ θανάτου λαμβάνει τοῦ Κυρίου εἰς παράκλησιν ἀρετῆς, καί φησιν, ὅτι Εἰ ἀπέθανε κ σαρκὶο Χριστὸς • ὑπὲρ ἡμῶν [γ. υμ.]» (οὐ γὰρ τῇ ἀθανάτῳ αὐτοῦ καὶ θεία φύσει πάντως), καὶ ἡμεῖς [γ. ὑμ.] σὐκέτι ἀνθρωπίναις ἐπιθυμίαις ἁλώσεσθε, ἀλλὰ κατὰ τὸ θέλημα μόνον τοῦ Θεοῦ, τὸν ἐπίλοιπον χρόνον ζήσεσθε τὸν ἐν τῇ σαρκί. pro illo, ut aliquid ipsi rependamus gratia, mori ἀντιδιδόντες αὐτῷ, ἀποθανεῖν δι' αὐτὸν τῇ ἁμαρτία, debemus peccato, seu non amplius humanis affettibus capi, sed ad Dei beneplacitum reliquæ vitæ nostre operationes omnes cxigere. VERS. 1,2. ‹ Quia qui passus est in carne, desiit a peccatis. Ut jam non desideriis hominum, sed voluntati Dei, quod reliquum est in carne vival temporis.» lilud: «Qui passus est, idem est ac, qui mortuus est. Ita et Paulus 59 : • Si tòmmortui suinus Christo, et convivemus, › et ", ‹ mortui quidem peccato, viventes autem Dco. › VERS. 3. Sufficit enim præteritum tempus ad voluntatem gentium consummandam, his qui ambulaverunt in luxuriis, desideriis, vinolentiis, tomessationibus, potationibus, et illicitis idolorum tultibus. s Hoc perinde est, ac si diceret: Quid enim? nondum expleti estis voluptatibus, quibus tandiu indulsistis? annon incontinenter, gentilium more, vixistis? Et quidem incontinentia genera aliquot recenset ac nominát. ‹ 374 VERB.4. «in quo hospitantur, non concurrentibus vobis in eamden luxuria confusionein, blasphemantes. s illud In quo» pro, idcirco, positum est, quemadmodum superius: In quo et bis qui in carcere erant, spiritibus,» etc. i Hospitantur, hic significat, c admirantur. lia vero id, quod hoc loco ait, se habet: Oportet vos, abjectis omnino, quæ gentilium propria sunt, studiis, quibus aliquandiu vacastis, arreptam vitæ honestatem firmiter tenere. Sic enim et gentilibus ipsis admirationi eritis, quod non perinde ac psi ad impietatis confusionem curratis. Ac posteaquam ob mutationem vestram admirati fuerint et obstupuerint; non solum confundentur et erubescent, sed etiam vos exsecrabuntur et maledictis proscindent. Abominatio enim impio est pietas. s At non impune id facient: sed a rationem reddentei, qui ad hoc ipsum Armiter et immutabiliter sedet, omnium Judici. Istud enim 60 ][ Tim. 11, 11. ο Rom. vi, 11. Vulgata reipsa labet, «dmirantur. • Οτι ὁ παθὼν σαρκὶ πέπαυται ἁμαρτίας, εἰς ἐν μηκέτι ἀνθρώπων ἐπιθυμίαις, ἀλλὰ θελήματι Θεοῦ, τὸν ἐπίλοιπον ἐν σαρκὶ βιῶσαι χρόνον. ο - • Ο παθών, ο ἀντὶ τοῦ, ὁ ἀποθανών· ὅμοιον Παύλο λέγων· «Εἰ ἀπεθάνομεν Χριστῷ, καὶ συζήσομεν αὐτῷ· καὶ νεκροὶ μὲν ἐσόμεθα τῇ ἁμαρτία, ζώντες δὲ τῷ Θεῷ. ν «'Αρκετὸς γὰρ ὑμῖν ἡ παρεληλυθώς χρόνος τοῦ βίου, τὸ βούλημα τῶν ἐθνῶν κατειργάσασθε [vulg. κατεργά σασθαι], πεπορευμένους ἐν ἀσελγείαις, ἐπιθυμίας, οινοφλυγίαις κώμοις, πότοις, καὶ ἀθεμίτοις ε δε λολατρείαις. ο Ωσπερ εἰ ἔλεγε· Τί δέ; οὐκ ἐκορέ σθητε τοσοῦτον χρόνον ταῖς τοῦ βίου συνεξεταζόμενοι ἡδυπαθείαις; ἢ οὐχ ὁμοίως τοῖς ἔθνεσιν ἀδελφῶς βιώσατε; Καὶ τίνα τὰ ἀσελγῆ; Κατ' εἶδος ἐπάγει ὀνομάζων αὐτά. • Ἐν ᾧ ξενίζονται, μὴ συντρεχόντων ὑμῶν εἰς τὴν αὐτὴν τῆς ἀσωτίας ἀναχυσιν, βλασφημοῦντες. Ο Το, «ἐν ᾧ,, ἀντὶ τοῦ, διδ, κεῖται, ὥσπερ καὶ ἄνω ὅτε ἔλεγεν· ἐν ᾧ καὶ τοῖς ἐν φυλακῇ πνεύματι.» Τὸ δὲ, «Ξενίζονται, ο ἀντὶ τοῦ, θαυμάζουσι, κεῖται. Ο δὲ λέγει, τοιοῦτόν ἐστι· Δεῖ καθάπαξ άπειπαμένους τῶν ἐθνικῶν ἐπιτηδευμάτων, ἐν οἷς ἐξήσατε ποτε, τοῦ ἐπανῃρημένου ὑμῖν σεμνού βίου Εχεσθαι: Οὕτω γὰρ ἂν καὶ αὐτοὶ οἱ ἐθνικοὶ θαυμάσωνται ἡμᾶς [γ. ὑμ.], μὴ συντρέχοντες αὐτοῖς εἰς τὴν ὁμοίαν αὐτῶν τῆς ἀσεβείας ἀνάχυσιν, ἤτοι σύγχυσιν. Διδ καὶ μετὰ τοῦ θαυμάζειν καὶ ἐξαπορεῖσθαι τῇ μετα βολῇ ὑμῶν, οὐ μόνον καταισχύνονται, ἀλλὰ καὶ βλαστ φημοῦσι. ο Βδέλυγμα γὰρ ἁμαρτωλῷ θεοσέβεια, ο Οὗτοι δὲ [οὐδὲ] ἀτιμώρητον ἔξουσι τὴν τοιαύτην βλασ φημίαν· ἀλλὰ ο δώσουσι λόγον ο τῷ ἐπ' αὐτῷ τούτῳ ἀμεταθέτως καὶ ἑδραίως καθεδουμένῳ, τῷ πάντων] Κριτῇ. Τοῦτο γὰρ τὸ, ο ἔτοιμον,» ση μαίνει ἐνταῦθα, ὡς καὶ ἐπὶ τοῦ, «Ετοιμάζων όρη Bonifacii Finetti notæ.

EXPOSITIO IN EPIST. I S. PETRI. - CAP. IV. ἐν τῇ ἰσχύϊ αὐτοῦ, καὶ ἐν τῷ, «Ετοιμος ο θρόνος significat hoc loco paratum esse. Quemadmo σου.» Τῷ οὖν κρίνοντι ζῶντας καὶ νεκροὺς ἀμετα θέτως καὶ βεβαίως ο δώσουσι λόγον ο οἱ χλευάζοντες ὑμᾶς. Πῶς δὲ ζώντων [κριτής] καὶ νεκρῶν, ἑξῆς δηλώσει ὁ ταῦτα γράφων. däm et cum dicitur "; «Præparans montes in virtute sua.» Ει: • Parata sedes tua.» Ei igitur, qui firma et immutabili sententia vivos et mortuos judicaturus est, quicunque vos nunc irrident, ac ludibrio habent, rationem reddent.» Qna. vero ratione viventium et mortuorum judex sit, deinceps declarat hac scribens. • Οἱ ἀποδώσουσι λόγον τῷ ἑτοίμως ἔχοντι κρίναι ζῶντας καὶ νεκρούς.» Τὸ ἑξῆς, οὕτως· Οὗτοι οἱ βλασφημοῦντες ὑμᾶς • δώσουσι λόγον τῷ πάντας - κρινοῦντι ζῶντας καὶ νεκρούς.» Κρίνονται γὰρ καὶ νεκροὶ, καὶ δῆλον ἀπὸ τοῦ Κυρίου τῆς εἰς ᾅδην παρουσίας. Κἀκεῖ γὰρ ἐπιδημήσας ἐν τῷ μετὰ τὸν σταυ ρὸν δηλονότι θανάτῳ αὐτοῦ [ἐκήρυξεν,] ὥσπερ καὶ ἐπὶ τῆς γῆς. Ἐκήρυξε δὲ οὐ λόγῳ, ἀλλὰ πράγματι. Καὶ ὥσπερ ἐν τῷ κόσμῳ παραγενόμενος τοῖς μὲν ἑτοίμως ἔχουσιν ἐπεγνωκέναι αὐτὸν εἰς δικαίωμα – παραγέγονε, τοῖς δὲ ἀγνοήσασιν εἰς κατάκριμα οὕτω καὶ τοῖς ἐν ᾅδῃ, τοῖς μὲν κατὰ σάρκα ζήσασιν εἰς κρίμα παραγέγονε, τοῖς δὲ κατὰ πνεῦμα, τοῦτ' ἔστι κατὰ τὸν πνευματικὸν καὶ ἐνάρετον βίον, εἰς δόξων καὶ σωτηρίαν. Ωστε καὶ ζώντων καὶ νεκρῶν δικαίως ἂν Κριτὴς λέγοιτο. Αλλως. [ΚΥΡΙΛΛΟΥ.] Νεκροὺς ἐνταῦθα καλεῖ τοὺς ἐν τοῖς ἔθνεσιν ὑπὸ τῶν κατηριθμημένων ἁμαρτιῶν νενεκρωμένους, οὓς καὶ εἴχεται ὁ ἀπόστολος ἐπιστρέψαντας «λόγον, ἄμεμπτον «ἀποδοῦναι τῷ ἑτοίμως ἔχοντι κρῖναι ζῶντας καὶ νεκρούς.» – • Ζῶντας δὲ καὶ νεκρούς ο πάλιν φησὶ τοὺς δικαίους καὶ ἁμαρτωλούς, οἷς ὁ θεῖος Λόγος επιδημήσας εὐηγγελίσατο τὴν τῶν οὐρανῶν βασιλείαν. Οἵτινες ἁμαρτωλοὶ προσδεξάμενοι αὐτοῦ @ τὰς ἐντολὰς, κρινοῦσιν ἑαυτοὺς κατὰ ἀνθρώπους σαρκί· τοῦτ᾽ ἔστιν, ἐν τῷ ἀνθρωπίνῳ τούτῳ βίῳ τὴν ἑαυτῶν σάρκα καταδικάζουσιν ἐν νηστείαις, καὶ χαμευνίαις, καὶ δάκρυσι, καὶ τῇ λοιπῇ κακοπαθείᾳ, ἵνα ζήσωσι κατὰ Θεὸν πνεύματι, τὸ ἀποστολικὸν λόγιον ἐνθυμούμενοι τὸ φάσκον· e Εἰ καὶ ὁ ἔξω ἡμῶν ἄνθρωπος φθείρεται, ἀλλ' ὁ ἔσω ἀνακαινοῦται ἡμέρᾳ τῇ ἡμέρᾳ. ν • Εἰς τοῦτο γὰρ καὶ νεκροῖς εὐηγγελίσθη.» Θέ μὲν παλαιοὶ τῶν Πατέρων τοῦτο τὸ «Νεκροῖς εὐηγγελίσθη, ο ὡς περικοπὴν ἐξηγήσαντο, οὐδὲν φρον τίσαντες τῆς συνεχείας τῶν ἄνω, οὐδ᾽ ὅτι αίτιολογικῶς εἰρημένων [f. — νον] δεῖ πρὸς τοὺς πρὸ αὐτοῦ Ὁ ἀναφέρεσθαι. Τοῦτο γὰρ ὀφείλει τὸ κατ' αἰτίαν λεγό μενον ἔχειν· ἀλλ' ὡς εἴρηται, ὡς περικοπὴν αὐτὸ ἐξηγήσαντο οὕτως, ο Νεκρούς ο γὰρ ἔφασαν διττῶς λέγειν τὴν θείαν Γραφήν, ἢ τοὺς ταῖς ἁμαρτίαις εναποθανόντας, οἳ οὐδὲ ζωήν ποτε ἴδοιεν· ἢ τοὺς τῷ θανάτῳ τοῦ Χριστοῦ συμμορφωθέντας, καὶ ἀποθα νόντας μὲν τῷ κόσμῳ, τοῦτ' ἔστι ταῖς κοσμικαῖς ἐπι θυμίαις, ζῶντας δὲ μόνῳ Χριστῷ· ὡς καὶ Παῦλός φησιν· «Ο δὲ νῦν ζῶ ἐν σαρκί, ἐν πίστει ζῶ τῇ τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ. Φασὶν οὖν· Οἱ οὕτως ἀποθανών τες Χριστῷ, τῇ σαρκὶ ἑαυτοὺς κατακρίνουσιν ἐπὶ τῇ VERS. 5. Qui reddent rationem ei, qui paratus est judicare vivos et mortuos. Sensus est: li, qui vos conviciis insectantur e rationem reddent ei, qui vivos et mortuos judicabit.» Judicantur enim etiam mortui, ut ex Domini ad inferos descensu patet. Illuc enim post mortem suam profe - ctus ipse, non secus ac supra terram fecerat, predicavit. Prædicavit autem non sermone, sed opere. Quemadmodum vero, cum in mundo versaretur, ejus prædicatio, iis quidem qui ad ipsum agnoscendum comparati erant, is justificationem, iis vero qui ipsum agnoscere noluerunt, in condemnationem cessit; sic et apud inferos detentis contigit: iis enim qui secundum carnem vixerant, judicium, iis autem qui spiritualem, seu ornatan virtutibus, vitam duxerant, gloriam et salutem attulit. Quare Judex vivorum et mortuorum recte dicitur. Aliter. Mortuos hic appellat eos inter gentiles, qui enumeratis supra criminibus occisi erant de quibus optat apostolus, ut aliquando conversi rectam - rationem reddere; possint ‹ ei, qui paratus est judicare vivos et mortuos. › + Vivos, s. rursus justos, e mortuos • autem peccalores vocat: quibus divinum Verbum in suo in hune mundum aðventu evangelizavit regnum cœ forum. Et quidem peccatores qui ejus mandata amplexi sunt, judicant semetipsos velut homines • carne, hoc est, hac in vita carnem suam condemulant, 375 et jejuniis, lunisterniis, lacrymis, aliisque afflictationibus castigant, ut vivant secundum Deum spiritu, memores apostolicæ illius sententiae s: • Licet is, qui foris est, noster homo corrumpatur, tamen is qui intus est, renovatur de die in dien, VERS. 6. e Propter hoc enim et mortuis crangelizatum est. › Vetusti quidam Patres hocce dictum: ‹ Mortuis evangelizatum est, › ita interpretati sunt, ac si nullam cum aliis connexionem laberet; non considerantes, quod, cum causam contineat, ad id, quod præcedit, referre ipsum oporteat. ‹ Mortui» igitur, inquiunt, duo hominum genera in Scriptura dicuntur: vel ii scilicet, qui peccatis immortui sunt, qui neque unquam vitam habere poterunt; vel qui Christi morti conformes affecti sunt, mundo quidem, seu mundanis affeetibus mortui, viventes autem Christo soli; uti et Paulus ait ":. Quod nunc vivo, in carne, in fide vivo Filii Dei. Sic itaque aiunt: li qui hac ratione Christo commortui sunt, in carne seipsos ob anteriorem vitam desidiose et negligenter @ Psal. LXIV, 7. “Tral. NCHI, 2. •³ I Cor. iv, 16. * Galat. II, 20.

actam condemnant: adeoque vivunt e spiritu.» προτέρᾳ ἀμελεῖ ζωῇ καὶ ῥᾳθύμα. Τοῦτο δὲ την Itoĉ est, vitam Christi Domini exemplo conformem ducent: eorum namque, quæ antea gesserunt, improbatio eos erga præsentia, et quæ præ mánibus habent, alacriores facit. Για illi quidem. Quæ, tametsi' recte se habere quis putaverit, hoc tamen defectu laborant, quod cum toto contextu hand coliæreant. Cum enim de iis qui in inferis conclusi erant, pramissum fuerit, et cliis qui in tatcere erant spiritibus prædicasse, ad istud etiam referre oportet præsentem, qua causa al alertur, propositionem, et non eam velut si sola prolata foret, considerare. Quare dicimus, quod cum prosime dixisset, e Ei, qui paralus est judicare vivos et mortuos, contra quod illud opponi po- (erat,quod ignotum videretur,ubi cum viventes, tum mortui judicandi essent,rem hanc confirmat eo,quod dixerat, et ‹ lis qui in carcere erant, spiritibus prædicasse, et praedicationem iliam ad e julicium, hoc est, ad condemnationem cessisse: iis namique, qui vitæ probe transactæ conscii erant, confestith bonitati illius, qui inibi apparuit,adhaerescentibus; illi, qui pravam vitam se duxisse mominerant, summo inibi repleti sunt pudore, atque condemnationem suam receperunt. Hoc igitur est judicom esse mortuorum, e Vivorum, autem,cum Dominus ad mortalem hanc vitam venit, ejus præsentia ad condemnationem plerisque fuit; nam, cum boni ad ipsum doctrinæ ipsius percipiendæ causă aċcurrerent, mali veritatem clausis sponte oculis repulerunt. Quamobrem Dominus protulit illud es: e ln judieium ego in hunc mundum veni,» hoc est, in colldemnationem. 376. Ut judicentur quidem secun dum homines in carne, vivant autem secundum Deum spiritu. > Integer hic textus hunc habet sensum: Domino ad inferos descendente, ii quidem qui in`mundo carnaliter vixerant, condemnati sunt: qui autem spíritualem vitam egerant, aut cum Domino revixerunt (quandoquidem multa corpore sanctorum, fi dormierant, surrexerunt ";») aut certe optima spe recreati sunt. Cæterum in verbis iis e judicentur, \ ac c vivant› futgrum pro præterito usurpatum est (quæ temporum mutatio in Scriptura haud Infrequens est), scilicet pro, judicaui sunt, vixerunt. • Oinnium auten Anis appropinquavit: hoc est cum eorum qui in vita, tum eorum, qui apud inferos justificati sunt: quandoquidem in secundo Domini adventu quisque Quod illi debetur, recipiet. Si vero quispiam sit, qui Domini in inferno prædicationem despicial, quasi nihil mortuis in inferno detentis prodesse possit, juxta illud *: < ln iuferno autem quis confitebitur tibi?» næ ille cum prædicationein in inferno factam crasse nimis intelligit, tum ‹ confessionem non laudem Dei, sed rerum occultarum prolationem esse putat; non percipiens, quo sensu 68 joan. 1x, 39. • Matth. xxvu, 52. * Psal. VI, " αὐτούς ἐστι πνεύματι, τοῦτ' ἔστι, τῇ κατὰ Χριστὸν ζωή. Η γὰρ τῶν προτέρων κατάγνωσις εὐθυμοτέ ρους αὐτοὺς περὶ τὰ νῦν καὶ μετὰ χεῖρας ποιεῖ. Κἀκεῖνοι μὲν οὕτως. Εἰ δὲ καὶ καλῶς ἔχειν ταῦτά τίς ἐρεῖ, ἀλλ᾽ οὔπω καὶ τοῦ παντὸς ἐξέχεται τὸ εἰρημένον. Εἰρημένου γὰρ ἀνωτέρω περὶ τῶν ἐν τῷ ᾄδη, ὅτι κἀκείνοις ο τοῖς ἐν φυλακῇ πνεύμασιν ἐκήρυξε, ο πρὸς τοῦτο δέον καὶ ἀναφέρειν τὸν παρὄντα μετὰ αἰτίας εἰσαγόμενον λόγον, καὶ μὴ ὡς νῦν μόνον εἰρημένων ἐπισκοπεῖν. Οθεν ἐροῦμεν, ὡς ἐπειδὴ προσεχῶς εἶπε· ι Τῷ ἑτοίμως ἔχοντι κρίναι ζῶντας καὶ νεκρούς, ο τὸ δὲ ἀνθυποφερόμενον ἐν τούτοις· Καὶ τοῦ ζῶντες, ποὺ δὲ νεκροὶ κρίνονται; ἐπιφέρει τοῦ λόγου τὴν πίστιν ἀφ᾽ ὧν ἀνωτέρω εἰρήκει, ὅτι καὶ ο τοῖς ἐν φυλακῇ πνεύμασιν ἐχήρυξε,» καὶ τὸ κήρυγμα τοῦτο εἰς κρίσιν ο ἐγένετο, ἤτοι κατάκρισιν· τούτων, τῶν μὲν ἑαυτοῖς συνειδότων χρηστὸν βίον, τῆς τοῦ φανέντος ἐκεῖσε, κ. τ. λ., χρη στότητος, συναπτομένων εὐθύς· τῶν δὲ πονηρῶν αὐτό θεν αἰσχύνης πεπληρωμένων, καὶ τὴν ἑαυτῶν καταδίκην ἐκδεχομένων. Τοῦτο μὲν οὖν τὸ κριτὴν εἶναι νεκρῶν. Τὸ δὲ, «ζώντων, ο ελθόντος τοῦ Κυρίου εἰς τὸν φθαρτὸν τοῦτον βίον, τὴν παρουσίαν ἐσχήκασιν ἄνθρωποι τούτου κατάκρισιν· τῶν μὲν ἀγαθῶν προσ δραμόντων αὐτῷ εἰς μαθητείας [γ. - αν]. τῶν δὲ κακῶν ἀποσεισαμένων, καὶ ἐκοντὶ μυσάντων πρὸς τὴν ἀλήθειαν. Διὸ καὶ εἴρηται τὸ, «Εἰς κρῖμα ἐγὼ ἐλήλυθα εἰς τὸν κόσμον, ο ἥτουν εἰς κατάκριμα. Οὕτω μὲν οὖν ζώντων κριτὴς καὶ νεκρῶν ὁ Χρι στός. ο Ινα κριθῶσι μὲν κατὰ ἀνθρώπους σαρκί, ζῶσι δὲ κατὰ Θεὸν πνεύματι.» Τό, ο κριθῶσι σαρκί, ο τὸ ὅλον νόημα οὕτως· Τοῦ Κυρίου τοῖς ἐν τῷ δη φοιτήσαντος, οἱ μὲν ἐν τῷ κόσμῳ σαρκικώς ζήσαντες κατεκρίθησαν· οἱ δὲ πνευματικῶς, ἔζησαν ἢ τῇ μετὰ τοῦ Κυρίου ἀναβιώσει (πολλὰ γὰρ σώματα τῶν κεκοιμημένων ἁγίων ηγέρθη), ἢ τῇ εὐελπιστία. Τὸ δὲ, «κριθῶσι ν καὶ ο ζῶσι» κατὰ ἀντιχρονίαν είληπται ἀντὶ παρωχημένων, μέλλων, δ τῇ θείᾳ Γραφῇ σύνηθες. ᾿Αντὶ γὰρ τοῦ, ἔζησαν καὶ ἐκρίθησ σαν. «Πάντων δὲ τὸ τέλος ἤγγικε· ἡ τοῦτ' ἔστι, καὶ τῶν κατὰ ζωὴν δικαιωθέντων, καὶ τῶν κατὰ τὸν ᾅδην. Ἐν γὰρ τῇ δευτέρᾳ παρουσίᾳ τὸ ἀποκείμενον ἑκάστῳ τελεσθήσεται. Εἰ δὲ τις τὸ ἐν τῷ ᾅδη τοῦ Κυρίου κή λυγμα ἀθετεῖ, φάσκων μηδὲν τοῖς ἐν τῷ ᾅδη τοῦτο λυσιτελεῖν τεθνεῶσιν, κατὰ τὸ «Τίς ἐν τῷ ᾅδῃ ἐξομο λογήσεταί σοι, οὗτος καὶ τὸ κήρυγμα τὸ ἐν τῷ ᾅδη παχέως ἐπακούσεται, καὶ τὴν • ἐξομολόγησιν οὐκ αἶνον Θεοῦ, ὁ ἀλλ᾽ ἐξαγόρευσιν λογίζεται, ἀνήκοος ἐν τοῦ, «Οὐχ οἱ νεκροὶ αἰνέσουσί σε, Κύριε.» Εστι δὲ τὸ, • Ἐν τῷ ᾅδῃ τίς ἐξομολογήσεταί σοι; ο τοιοῦτο· Ἐξο μολόγησίς ἐστιν εὐχαριστία πρὸς Θεὸν, ἐφ᾽ οἷς τις δυσχερῶν ἀπηλλάγη. Ἐπεὶ οὖν ἐν τῷ παρόντι βίῳ πάν τα τὰ πρακτά συντελεῖται ἐνεργούμενα (ἀποθανοῦσι γὰρ πάντα [ἀργὰ]), εἰκότως ὡς μή τινος τούτων ενεργουμένου ὑπὲρ ὧν τις ἀπαλλαγεῖς ἐξομολογήσεται,

ut virtutes annuntietis ejus, qui de tenebris vos voca- ἐξαγγείλητε τοῦ ἐκ σκότους ὑμᾶς καλέσαντος εἰς τὸ vit in admirabile lumen suum. Qui aliquando non populus, nunc autem populus Dei: qui non consecuti misericordiam, nunc autem misericordiam consecuti. Postquam non credentium nequitiam insectatus est, asserens eos sibimetipsis infidelitatis causam fuisse: nunc ad eorum, qui recte gesserunt laudem sermonem convertit, aitque: c Vos, s qui recle gessistis, e genus a estis • electum, ac regale sacerdotium;» quasi diceret: Illi quidem propter duritiem, et infidelitatem suam ‹ impegerunt in lapidem angularem,» at non simul cum ipso in ædificium coaluerunt: • Vos autem propter 361 fidelitatem et obedientiam coædificati estis in ‹ regale sacerdotium» velut. genus electum, velut • gens sancta. tamen ne nimia laude segnes eos redderet, neve putarent, quod per hæreditatem haberentesse ‹genus sanctum,» etc., et quod tanto donati essent lomore propterea quod essent genus Abrahæ, et nunquam impegissent: ut elationem eorum reprimeret, subdit: Nolite propter genus magnifice de vobis sentire: non enim propter Abraham in «regale sacerdotium › electi estis: qui enim in ipso prognati sunt, sacerdotium a regia dignitate secretum habuere: non igitur propter Abraham vos estis • gens sancta, et genus electum et in regale sacerdotium › segregati; sed propter Christum, qui et Sacerdos secundum ordinem Melchisedech”, ictus est, et e Rex mansuetus, justus et Salvators, Ex ipso igitur qui utramque prærogativam habuit, • Vos a sancto regeniti baptismale et c genus ele ctum, et rcgale sacerdotium, convenienter appellamini. Hoc autem totum habetis misericordia illius, θαυμαστὸν αὐτοῦ φῶ;. Οἱ ποτὲ οὐ λαός, νῦν δὲ λαὸς Θεοῦ· οἱ οὐκ ἠλεημένοι, νῦν δὲ ἐλεηθέντες.» Διαβαλὼν τὴν τῶν ἀπειθούντων κακοτροπίαν, καὶ ὅπως αὐτοὶ ἑαυτοῖς κατέστησαν αἴτιοι ἀπειθείας, νῦν μεταβαίνει πρὸς ἔπαινον τῶν κατωρθωκότων, καί φησιν, ὅτι ο Ὑμεῖς ο οἱ κατωρθωκότες, «γένος ἐκλεκτόν, βασίλειον ἱεράτευμα·, ὥσπερ εἰ ἔλεγεν· Ἐκεῖνοι· μὲν διὰ σκληρότητα καὶ ἀπείθειαν ο προσέκοψαν τῷ ἀκρογωνιαίῳ,» ἀλλ᾽ οὐ συνῳκοδομήθησαν. «Ὑμεῖς δὲ ο δι᾽ εὐπείθειαν συνωκοδομήθητε εἰς ο βασίλειον ἱεράτευμα, ο ὡς «γένος ἐκλεκτόν,» ώς ο Εθνος ἅγιον, ο Πλὴν ἵνα μὴ τῷ περιττῷ ἐπαίνῳ ἐκλύση αὐτοὺς, ἄλλως τε καὶ ἵνα μὴ ἀποκληρωτικῶς δόξω σιν ἔχειν τὸ ι ἅγιον ἔθνος,» καὶ ὅσα ἑξῆς, καὶ ὅτι διὰ τὸ τοῦ ᾽Αβραὰμ γένος εἶναι καὶ μηδέποτε προσκό ψαι, ταύτης ἠξιώθησαν τῆς τιμῆς, ἐπάγει καταστέλλων αὐτῶν τὸ φρόνημα, καί φησιν, ὅτι Μὴ μέγα ἐπὶ τῷ γένει φρονεῖτε. Οὐ γὰρ διὰ τὸν ᾿Αβραὰμ εξελέγητε εἰς· βασίλειον ιεράτευμα, οἱ γὰρ ἐξ αὐτοῦ προελθόντες διεσταλμένην εἶχον τὴν ἱερα τείαν πρὸς τὴν βασιλείαν. Οὐ διὰ τὸν ᾿Αβραάμ τοίνυν < ἔθνος ο ἐστὲ «ἅγιον» καὶ «γένος ἐκλεκτόν, ο καὶ εἰς ο βασίλειον ἱεράτευμα» ἀφωρισμένοι, ἀλλὰ διὰ Χριστὸν, ὃς καὶ ε Ἱερεὺς κατὰ τὴν τάξιν Μελ χισεδέκ ο κεχρημάτικε, καὶ ο Βασιλεὺς πραΰς, δια καιος, καὶ σώζων.» Εξ αὐτοῦ τοίνυν τοῦ τὰ ἀμφότερα ἐσχηκότος διὰ τοῦ ἁγίου ἀναγεννηθέντες βαπτί σματος, εἰκότως καὶ ο γένος ἐκλεκτόν ο χρηματίζε τε, καὶ βασίλειον ιεράτευμα.» Τοῦτο δὲ ἐλέῳ αὐτοῦ 4 τοῦ καλέσαντος ὑμᾶς «ἔχετε, ἐκ σκότους εἰς τὸ θαυ μαστὸν αὐτοῦ φῶς.» Διὸ διὰ τῶν τοῦ φωτὸς ἔργων τοῖς ἄλλοις ἀνθρώποις ἐξαγγέλλετε τὰς ἀρετὰς αὐτ τοῦ. Τοῦτο μὲν, φησὶν, ἐκ τῆς ἐκείνου ἔχετε φιλαν θρωπίας· ἐπεὶ, τό γε εἰς ὑμᾶς ἦκον, ο λαός ο έστε · οἱ ποτὲ οὐ λαὸς, καὶ ἠλεημένοι, οἱ οὐκ ἠλεημέν νοι. ο 'Ανεπαχθέστερον δὲ τὸν λόγον ποιῶν, ἐξ Ώτης πιστοῦται τὸν λόγον τοῦ ὀνειδισμοῦ. Ἐξαγγέλλετα τοιγαροῦν δι' ἀγαθοεργίας τὰς ἀρετὰς αὐτοῦ. Πῶς δὲ ἐξαγγέλλουσιν; Αὐτὸς ὁ Κύριος διδάσκει, δι' ὧν φησιν· «Οὕτω λαμψάτω τὸ φῶς ὑμῖν ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων, ὅπως ἴδωσι τὰ καλὰ ὑμῶν ἔργα. καὶ δοξάσωσι τὸν Πατέρα ὑμῶν τὸν ἐν τοῖς οὐρα νοῖς. - ι Λαὸς δὲ εἰς περιποίησιν, ν ἀντὶ τοῦ, εἰς qui de tenebris vos vocavit in admirabile lumen suum. › Quamobrem per opera lucis aliis hominibus virtutes ejus notas facite. Hoc quidem, inquit, ex hujus benignitate habetis: quandoquidem illud in vos quadrat: • Populus» estis, qui aliquando non populus et modo misericordiam consecuti,» qui olim misericordiam non consecuti. Ut autem minus illis molestum sermonem suum redderet, exprobrationem verbis Osee prophetæ contexuit. Igitur per bona opera virtutes annuntiate. Qua vero ratione annuntiare cas possint, edocuit Dominus cum ait et: Sic luceat lux κτῆσιν, ἤτοι εἰς κληρονομίαν. Πάντες μὲν γὰρ κτί vestra coram hominibus, ut videant opera vestra σμα Θεοῦ· κτῆμα δὲ, μόνοι οἱ διὰ τῆς ἑαυτῶν ἀγαbona, et glorificent Patrem vestrum, qui in cœlis θοεργίας τούτου ἠξιωμένοι. est. › — ‹ Populus autem acquisitionis, id est in possessionein et hæreditatem. Omnes enim sunt opus Dei, possessio autem próprie ii soli, qui per bona opera hoc sibi promeriti sunt. VERS. 11-12.. Charissimi, obsecro vos tanquam advenas et peregrinos abstinere vos a carnalibus desideriis quæ militant adversus animam. Conversationem vestram inter gentes habentes bonam. › Quod sequitur ita se habet: «Charissimi, obsecro vos tanquam advenas et peregrinos in hoc mundo, ut ‹ abstineatis a carnalibus desideriis, quæ mili - tant adversus animam › vestram. Obsecro autem 22 Psal. c.x, 4. 30 Zach 1x, 9. at Matth, v, 16. • Αγαπητοί, παρακαλῶ ὑμᾶς ὡς παροίκους καὶ παρεπιδήμους ἀπέχεσθαι τῶν σαρκικῶν ἐπιθυμιῶν, αίτινες στρατεύονται κατὰ τῆς ψυχῆς, τὴν ἀναστρο φὴν ὑμῶν ἐν τοῖ; ἔθνεσι καλὴν ἔχοντες.» Τὸ ἑξῆς οὕτως. • ᾿Αγαπητοί, παρακαλῶ ὑμᾶς ὡς παροίκους κ ὄντας ο καὶ παρεπιδήμους ο τοῦ κόσμου τούτου, < ἀπέχεσθαι τῶν σαρκικῶν ἐπιθυμιών, αἵτινες στρα τεύονται κατὰ τῆς ψυχῆς, ὑμῶν· «παρακαλῶ ο δὲ ο

κειμένην· καὶ ἄνω μὲν διὰ βραχέων, ηνίκα τοῖς δούλοις ἐνομοθέτει, τὴν περὶ τούτου παράκλησιν ἐποιήσατο, νῦν δὲ διεξοδικώτερον τῷ λόγῳ κέχρηται, καί φησιν· ο 'Αγαπητοί·, εὐθὺς διὰ τοῦ ὀνόματος σημαίνων, ὡς οὐ μισουμένοις, ἀλλ᾽ ὡς ἄγαν ἀγαπωμένοις ταῦτα συμβαίνει. Μη ξενίζεσθε ο δέ, ἀντὶ τοῦ, μὴ θαυμάζετε. Εἶτα καὶ ο πύρωσιν ο τάς θλί ψεις εἰπὼν, ἐνέφηνεν, ὡς διὰ δοκιμασίαν αὐτοῖς αὗται ἐπάγονται. «'Η δὲ δοκιμασία περισπούδαστον τὸ δοκιμαζόμενον ἀποτελεῖ, ὡς καὶ τὸν χρυσὸν καὶ άργυρον. Τούτοις δὲ τὸ μακαριώτερον ἁπάντων ἐπενέγκας, τὸ τοὺς ταῦτα πάσχοντας, ἐναμίλλους είναι Χριστῷ τῷ διδασκάλῳ, καὶ μετ᾿ αὐτοῦ τοὺς νῦν ἡτιμωμένους, ἵνα καὶ συνδοξασθῶσιν αὐτῷ κατὰ τὸν μέλλοντα αἰῶνα, τὸ πᾶν ἐν τούτοις καταprospera ac imperturbata vita promittatur; licet δουλεύουσι τῷ Κυρίῳ ἐπαγγελίαν ἀνενοχλήτου βίου superius, cum servis præcepta daret,ejusmodi homines breviter consolatus esset, nihilominus nunc ad eumdem finem fusiore utitur sermone, inquiens: • Charissimi (qua con pellatione station significat, haec illis non tanquam odio habilis, sed potius velut impense dilectis usu ventre). Nolite peregrinari, hoc est, ne miremini. Deinde, quod e explorationem per ignem appellat aflictiones, aperte » indicat, eas ipsis nonnisi ad eorum probationem, seu periclitandi eos causa, a Deo immitti. Bujusinodi autem experimentum eum de quo capitur, non secus ac ignis aurum, vel argentum, probatissimum ac, suume stimabilem reddit. Subjungit vero, quod omnium beatissimum est, nempe, eos qui ista perpetiumur, conforues Geri Christo Dumino et Magistro: adeoque, si nunc cum ipso variis efficiuntur ignominiis, postea, in futuro sæculo, verborum apostoli. παύει τοῦ σκοποῦ.» cum ipso quoque glorificandos esse. Vers. 14,15. ‹ Si exprobramini in nomine Christi, beati eritis: quoniam quod est honoris, glorie, et virtutis Dei, et qui est ejus Spiritus, super vos resquiescet. Quoniam Christiani appellamini. • Per illos quidem blasphemnatur; 378 per vos autem glorificatur. Nemo autem vestrum patiatur, ut homicida, aut fur, aut maledicus. • Subaudiendum qui, ante ea verba, e Per illos quidem blasphematur. Nempe Spiritus sanctus per impios quidem maledictis allicitur, ‹ per vos autem ¨collaudatur. › Quomodo? Quia, cum illi vos false accusent, eis quidem ignominia, vobis autem glo-c ria affunditur. Vans. 15, 16. • Vel ut alienorum appetitor. Si antem ut Christianus, non erubescat: glorificet autem Deum in isto nomine.» Alienorum appetitor hic dicitur, qui aliena curiosius indagat, ut cahum. niandi occasione:n habeat: quod est seelesti, dolosi et ad omne malum comparati animi. Vans. 17, 18. «Quoniam tempus est, ut incipiat judicium a'domo Dei. Si autem primum a nobis, qui finis eorum, qui non credunt Dei Evangelio. Et si justus vix salvabitur, impius et peccator ubi parebunt? >—‹ Judicium › hic non condemnatio? nem, sed discussionem et indagationem vocat. Terret autem eos, ut a torpore, in quo vivebant, excitet. Idcirco subdit: • Si igitur primum a nobis a discussio incipiet eorum, quæ viventes egimus; qualem putamus futurum eorum finem, qui non crediderunt? ‹ Incipit autem judicium a domo Dei: › nam secundum magnum Basilium, naturaliter eorum qui nobis familiarissimi sunt, offensas ægerrime ferimus. Omnium vero familiarissimi Deo sunt fideles, qui domum ejus, hoc est, Ecclesiam replent. Quamobrem dicebat Salvator 10: Primum • dicet his, qui a dextris ejus erunt.» Judicium vero bir, seu discussionem, vocat aflictiones, quæ fidelibus inferuntur ab impiis: quod eventuruñ το Matth. ΧΧV, l:ec summa • Εἰ ὀνειδίζεσθε ἐν ὀνόματι Χριστοῦ, μακάρικ ὅτι τὸ τῆς δόξης καὶ τὸ τοῦ Θεοῦ Πνεῦμα ἐφ' ὑμᾶς ἀναπαύεται.» Εν τῷ Χριστιανοὶ καλεῖσθαι. «Κατά μὲν αὐτοὺς βλασφημεῖται, κατὰ δὲ ὑμᾶς δοξάζεται. Μὴ γάρ τις ὑμῶν πασχέτω ὡς φονεύς, ή λοίδορος, ἢ κλέπτης, ἢ κακοποιός.» Προσυπακουστέον τὸ, ὅπερ • Κατ' αὐτοὺς μὲν βλασφημεῖται,» τὸ τοῦ Θεοῦ δηλονότι Πνεῦμα, κατὰ μὲν τοὺς ἀσεβεῖς, βλασφη μεῖται, 4 κατὰ δὲ ὑμᾶς δοξάζετα:. ο Πῶς; Οτι ψευ δῶς ὑμῶν κατηγορούντων αὐτῶν. ἐκείνοις μὲν καταχεῖται αἰσχύνη, ὑμῖν δὲ δόξα. • Η ὡς ἀλλοτριοεπίσκοπος. Εἰ δὲ ὡς Χριστιανός, μὴ αἰσχυνέσθω· δοξαζέτω δὲ τὸν Θεὸν ἐν τῷ μέρει τούτῳ. ο - ο 'Αλλοτριοεπίσκοπος, ο ὁ τὰ ἀλλότρια περιεργαζόμενος, ἵνα ἀφορμὴν λοιδορίας ἔχῃ. Τοῦτο δὲ μιαρᾶς καὶ κακούργου ψυχῆς, καὶ πρὸς πᾶν ἔτο!. · μης κακόν ἐστι. • "Οτι ὁ καιρὸς τοῦ ἄρξασθαι τὸ κρῖμα ἀπὸ τοῦ οἴκου τοῦ Θεοῦ. Εἰ δὲ πρῶτον ἀφ' ὑμῶν, τί τὸ τέλος τῶν ἀπειθούντων τῷ τοῦ Θεοῦ Εὐαγγελίῳ; Καὶ εἰ ὁ δίκαιος μόλις σώζεται, ὁ ἀσεβὴς καὶ ἁμαρτωλής ποῦ φανεῖται; ο - 1 Κρίμα ο νῦν οὐ τὸ κατάκριμα, ἀλλὰ τὴν ἐξέτασιν λέγει, τὴν ἔρευναν. Εμρίβους δὲ αὐτοὺς ποιεῖ, τοῦ ῥαθυμου βίου αὐτοὺς ἀπαν ιστῶν. Διὸ καὶ ἐπιφέρει· Εἰ οὖν • πρώτη ἀφ᾽ ὑμῶν, ἐξέτασις τῶν βεβιωμένων, τί χρὴ τέλος νομίζειν [τῶν ἀπειθησάντων]; Αρχεται δὲ πρῶτον ἀπὸ τοῦ οἴκου τοῦ Θεοῦ· κατὰ γὰρ τὸν μέγαν Βασίλειον, φυσικώς τοῖς οἰκειοτάτοις ἡμῶν χαλεπαίνομεν, ὅταν εἰς ἡμᾶς ἐξαμαρτάνωσιν. Οἰκειότατοι δὲ θεῷ, οὐκ ἄλλοι, ἢ οἱ πιστοί, οἱ συμπληροῦντες αὐτοῦ τὸν οἶκον, ἤτοι τὴν Εκκλησίαν. Διὸ καὶ ὁ Σωτὴρ ἔλεγε· Πρῶτον «ἐρεῖ τοῖς ἐκ δεξιῶν.» - ι Κρίμα ο δὲ ἐνταῦθα, τὸν ἑτασμὸν, τὰς θλίψεις λέγει τὰς ἀπὸ τῶν ἀσεβῶν ἐπενεχθείσας τοῖς πιστοῖς ὧν καὶ ὁ Κύριος πρ κατήγγειλε τὴν ἐπαγωγήν, Ιρηχώς ο Παραδώσου

manque de nobis quasi superbis et arrogantibus λαλῶσιν, ὁρῶντες ἡμᾶς καὶ ταπεινοὺς καὶ πειθη· obloquantur, si in iis, quæ derent, häiniles, et νίους ἐν οἷς δεῖ, μᾶλλον καταισχύνονται. obsequentes nɔs viderint, profecto eo magis confundentur et erubescent. VERS. 16. Quasi liberi, et non quasi velamen habentes malitiæ libertatem. › Series orationis est hujusmodi: c Subjecti estote quasi 363 liberi, et non quasi velamen habentes malitiæ libertatem, sel sicut servi Dei. * Non solum principes, sel etiam c omnes honorate, fraternitatem quidem diligentes, Deum vero timentes, regem autem honorificantes. Porro illud, c Quasi liberi, ita explicavit Jo. Chrysostomns: «Ne dicerent, Liberati sumus a mundo, cœli cives facti sumus, et tu principibus hujus mundi denue nos subjicis, et eisdem parere præcipis? hac de causa, Obedite, inquit, tanquam liberi. hoc est, velut ei crelentes, qui vos liberavit, et hoc facere mandavit. Hac enim ratione haudquaquam videbimini in malitiæ, seu inobedientiæ, et contumaciæ velamen, habere libertatem; ut contingeret,si hujus pretextu obedire renueretis. › Juxta aliam considerationem dici potest, liberum esse juxta Dominum, qui nulli rei absurdæ obsequitur. Quoniam igitur simulate vivere res non est liberi, seul ejus, qui pravis affectibus subditus est, hoc autem est a Deo, servisque ejus alienum; idcirco nunc præcipit, ut bono ac sincero animo principibus subjecti simus, ac non, male erga illos affecti, veluti coactam obedientia: praestemus; neve hujusmodi in nobis c latente malitia, velut sincerumn, ac simplex morum nostrorum velamen faciamus, apparentem quamdam, et non ex intimo affectu obedientiam exbibentes. Illud enim, quasi velamen habentes malitiæ libertatem, perinde est ac si breviter diceret: Simplices quidem et sinceri extrinsecus apparentes velut sub velamine libertatis, et experientia improbi, et apparentiæ contrarii inventi. VERS. 16-22.. Sed sicut servi Dei. Omnes honorate: fraternitatem diligite: Deum timete: regem honorificate. Servi subditi in omni timore dominis, non tantum bonis et modestis, sed etiam dyscolis. flac est enim gratia apud Deum, si propter bonam conscientiam sustinet quis tristitias, patiens injuste. Quæ enim est gloria, si peccantes et colaphizati suffertis? sed si bene facientes, patienter sustinetis, hæc est gratia apud Deum. In hoc enim vocati estis: quia et Christus passus est pro nobis, vobis relinquens exemplum, ut sequamini vestigia ejus. Qui peccatum non fecit, nec inventus est dolus in ore ejus. › Observa accuratam distributionem: quomodo Deo quidem timorem, regi vero honorem assignet. Quare si Deus timendus est, ‹ qui potest animam, el corpus perdere ª³, › non utique morem geremus regibus, cum quidpiam mali nobis præceperint. Tumor enim Dei etiam honorem regibus alias de1 * Matth. x, 28. • Ως ἐλεύθεροι, καὶ μὴ ὡς ἐπικάλυμμα ἔχοντες τῆς κακίας τὴν ἐλευθερίαν.» Τὸ ἑξῆς οὕτως· • Ὑποτάγητε ὡς ἐλεύθεροι, καὶ μὴ ὡς ἐπικάλυμμα ἔχοντες τῆς κακίας τὴν ἐλευθερίαν, ἀλλὰ καὶ ὡς δοῦλοι Θεοῦ.» Μὴ μόνον ἄρχοντας, ἀλλὰ καὶ ο πάνω τας τιμήσατε, τὴν ἀδελφότητα μὲν ἀγαπῶντες, τὸν δὲ Θεὸν φοβούμενοι, τὸν βασιλέα τιμῶντες.» Τὸ δὲ. • Ως ἐλεύθεροι,» ὁ μὲν Χρυσόστομος Ιωάννης οὕτως ἀνέπτυξεν, εἰπὼν, ὅτι ο Ινα μή λέγωσιν· Ἠλευθε ρώθημεν ἀπὸ τοῦ κόσμου, οὐρανοπολίται γεγόναμεν, καὶ σὺ πάλιν ὑποτάσσεις ἡμᾶς τοῖς ἄρχουσι, καὶ ὑπακούειν κελεύεις; τούτου οὖν χάριν φησίν· Ὑπακούετε ὡς ἐλεύθεροι, τοῦτ' ἔστιν, ὡς πιστεύσαντες τῷ ἐλευθερώσαντι καὶ προστάξαντι τοῦτο ποιεῖν. 05τω γὰρ οὐ δόξετε τῆς κατὰ γνώμην κακίας, τοῦτ' ἔστι τοῦ ἀπειθοῦς καὶ ἀνηκόου, ἔχειν προκάλυμμα τὴν ἐλευθερίαν, δι' ἧς ἀναίνεσθε τὴν ὑπακοήν.» Εστι δὲ καὶ καθ᾿ ἑτέραν ἐπιβολὴν ἐρεῖν τι περὶ αὐτοῦ· Ἐλεύθερός ἐστι κατά Κύριον ὁ μηδενὶ τῶν ἀτόπων ὑπείκων. Ἐπεὶ τοίνυν τὸ ἐν ὑποκρίσει διαβιοῦν, οὐκ ἐλευθέρου, ἀλλὰ πάθεσιν υποκειμένου, ἤτοι ἀρεσκείας, ἢ καὶ ἄλλης αἰσχρᾶς ἡδονῆς· ξένου δὲ τοῦτο, καὶ Θεοῦ θεραπόντων ἀλλότριον· προσ τάττει νῦν τὴν ὑποταγὴν τοῖς ἄρχουσιν ἐξ ἀγαθοῦ καὶ ἀδέλου ἐνδείκνυσθαι τρόπου· ἀλλὰ μὴ δυσμενώς έχοντας πρὸς αὐτούς, ὡς κατηναγκασμένως ποιεῖν τὴν ὑπακοὴν, καὶ τῆς τοιαύτης ενδομυχούσης ἐν ὑμῖν κακίας, τὸ ἄδολον δῆθεν τοῦ τρόπου καὶ ἁπλοῦν ποιεῖσθαι προκάλυμμα φαινομένην τὴν ὑπακοὴν, ἀλλ᾽ οὐχὶ καὶ ἐκ διαθέσεως ταύτην ἐπιτελοῦντας. Τὸ γάρ, • Μὴ ὡς ἐπικάλυμμα ἔχοντες τῆς κακίας τὴν ἐλευ θερίαν, ο τοιοῦτόν ἐστιν, ὡς ἐν συντόμῳ ἐρεῖν· Απλοί μὲν καὶ ἄδολοι τὸ ὁρώμενον χρηματίζοντες, ὡς ὑπὸ προκαλύμματι τῆς ἐλευθερίας, τῇ πείρα δὲ δεινοὶ καὶ ἀπεναντίας τοῦ φαινομένου εὑρισκόμενο!. • Αλλ' ὡς δοῦλοι Θεοῦ· Πάντας τιμήσατε· τὴν ἀδελφότητα ἀγαπᾶτε· τὸν Θεὸν φοβεῖσθε· τὸν βασι λέα τιμάτε. Οἱ οἰκέται, ὑποτασσόμενοι ἐν παντὶ φόβῳ τοῖς δεσπόταις, οὐ μόνον τοῖς ἀγαθοῖς καὶ ἐπιεικέσιν, ἀλλὰ καὶ τοῖς σκολιοῖς. Τοῦτο γὰρ χάρις παρὰ τῷ Θεῷ, εἰ διὰ συνείδησιν ἀγαθὴν ὑποφέρει τις λύπην πάσχων ἀδίκως. Ποῖον γὰρ κλέος, εἰ ἁμαρτάνοντες καὶ κολαφιζόμενοι ὑπομενεῖτε; Αλλ' εξ ἀγαθοποιοῦντες καὶ πάσχοντες ὑπομενεῖτε, τοῦτο χάρις παρὰ τῷ Θεῷ. Εἰς τοῦτο γὰρ ἐκλήθητε, ὅτι καὶ Χριστὸς ἔπαθεν ὑπὲρ ἡμῶν, ὑμῖν ὑπολιμπάνων υπογραμμὸν, ἵνα ἐπακολουθήσητε τοῖς ἴχνε σιν αὐτοῦ· ὅς ἁμαρτίαν οὐκ ἐποίησεν, οὐδὲ εὑρέθη δόλος ἐν τῷ στόματι αὐτοῦ.» Σκόπει τὴν ἀκρίβειαν, πῶς, τῷ μὲν θεῷ τὸν φόβον φησὶν ἀπονέμειν, τῷ βασιλεῖ δὲ τὴν τιμήν. Ωστε εἰ τῷ Θεῷ τὸν φόβον ἀπονεμητέον, «τῷ δυναμένῳ καὶ ψυχὴν καὶ σῶμα ἀπολέσαι, ο οὐκ ἂν ὑπείξωμεν βασιλεῦσιν ἐπί τι τῶν

EXPOSITIO IN EPIST. I S. PETRI. CAP. 11. ἀτόπων παρακαλοῦσιν ἡμᾶς. Ο γὰρ εἰ; τὸν Θεὸν bitum superare potest ac debet. Quinimo honore φόβος νικαν οἶδε καὶ τὴν εἰς τοὺς βασιλεῖς τιμήν. Μᾶλλον δὲ καὶ τῆς τιμῆς αὐτοὺς ἀποστερήσει ὁ ὑπ' αὐτῶν εἰς κακὰ βιαζόμενος, κατὰ τὸν εἰπόντα ἅγιον· «Ἐξουδένωται ἐνώπιον αὐτοῦ πονηρευόμε νς. Τὸ [f. Τῷ] δὲ, «Οἱ οἰκέται, ο προσυπακουστέον τὸν ἦτε· ἵν᾽ ᾖ οὕτως· Οἱ οἰκέται, ἦτε ὑποτασσόμενοι. Ομοίως καὶ ἐν τῷ, ο Δἱ γυναῖκες.» Τοῦ «φόβου» δὲ πολλαχώς λεγομένου λέγεται γὰρ φόβο; ὁ καὶ σὺν ἐπιστήμῃ· ὃν οὗτος νῦν συνείδησίν φησιν, ὃς καὶ εὐλάβεια καλεῖται· λέγεται φόβος καὶ ὁ παθητικὸς, τοῦτ' ἔστιν ὁ διὰ κολάσεως πεῖραν ἐγγινόμενος, ἂν καὶ τὰ θηρία φοβεῖται· λεγομένου πάλιν φόβου καὶ τοῦ προκαταρκτικοῦ, ὅς τοῖς τῷ Κυρίῳ προσερχομένοις ἐπακολουθεῖ, διὰ τὸ συνειδέναι ἑαυτοῖς πολλὰ ἐπὶ τιμωρίαν ἐκκαλούμενα, δν καὶ ἡ ἐν Εὐαγγελίοις πόρνη φοβηθεῖσα, προσῆλθε τῷ Κυρίῳ ἀλλὰ καὶ τοῦ τελειωτικοῦ πάλιν φόβου λεγομένου, ὃς καὶ πᾶσι τοῖς ἁγίοις ἀεὶ πάρεστι, δεδιόσι μήτι ἐλλείπωσι τῶν ὧν εἰκὸς ἐνυπάρχειν τοῖς εἰς τελείαν ἀγάπην ἀναληφθεῖσι· τοσαυταχῶς οὖν τοῦ φόβου λεγομένου, εἰ μὲν καὶ διὰ τούτων πάντων [δίκαιον] καὶ τοὺς δούλους προσφέρεσθαι τοῖς ἰδίοις δεσπόταις, οὐκ ἂν ἀπαγορεύσειεν ὁ ἐν παντὶ φόβῳ ὑποτάσσεσθαι τοὺς δούλους τοῖς δεσπόταις παραινῶν νῦν. Ο τε γὰρ προκαταρκτικὸς καὶ ὁ τελειωτικὸς καλῶς αὐτοὺς διαθῆται προσών· ὁ μὲν τοῦ μηδέποτε δια πλημμέλειαν ὑποβλέπεσθαι παθεῖν τι τῶν ἀνηκέστων ἐ δὲ, τοῦ μηδὲν ἀηδὲς ἐννοηθῆναι τῷ ἑαυτῶν καταπράξασθαι δεσπότῃ. Νῦν γοῦν φόβον τὸν διὰ συνει δήσεως, τοῦτ' ἔστι σὺν ἐπιστήμῃ τοῦ ὀρθοῦ λόγου για νόμενόν φησιν, ὅς ἐστιν ὁ ἐν τῷ μηδὲν ἁμαρτάνειν παρὰ τῶν σκολιῶν δεσποτῶν τοῖς ἑαυτῶν ἐπαγόμενος οἰκέταις. Τοῦτον οὖν τὸν φόβον επαίνων ἀξιῶν παρεγγυᾷ καταδέχεσθαι μεθ' ὑπομονῆς. Ἐπεὶ τοῖς δι᾿ ἁμαρτίας, ἢ ἐνεργηθείσας, ἢ καὶ μὴ πραχθῆναι φυλασσομένους, φόβον ἔχοντας ὑπομένειν εἴ τι δι' αὐτὰς πάσχοιεν, εὐγνωμόνων μὲν καὶ τοῦτο δούλων καὶ πρὸς διόρθωσιν ἀπονευόντων, ἀλλ᾽ οὔπω τοσαύ της φιλοσοφίας ὅσης τὸ μηδὲν ἑαυτῷ συνειδότι και κὸν ἐγκαρτερεῖν εὐχαρίστως. Τοῦτο μέγα, τοῦτο καὶ παρ' ὀλίγοις ἐπιτελούμενον, τοῦτο καὶ παρὰ θεῷ τυγχάνον ἀποδοχῆς, ὡς τοῖς τοῦ Χριστοῦ πάθεσιν ἁμιλλώμενον. Ἐπεὶ καὶ αὐτὸς οὐχ ὑπὲρ οἰκείων ipsos privabit qui ab ipsis ad mala compellitur, juxta sancti illius dictum: Ad nihilum deductus est in conspectu ejus malignus ". 364. Ad illud, Servi,, subaudiendum est, estote, sic: Servi, estote subjecti. › Similiter inferius ad Mulieres in omıni timore. › Vox ‹ timor › multiplici sensu usurpatur. Nam primo dicitur timor is, qui scientiæ conjunctus est; quem iste nunc conscientiam appellat, qui et reverentia, seu timor reverentialis vocatur. Dicitur etiam timor ille, qui est passio quædam: cujusmodi est, quem supplicii periculum incutit; quo timore feræ quoque afficiuntur. Est etiam timor quidam, qui initialis appellatur: quo percelli solent, qui primo ad Deum accedunt, eo quod multorum, quæ pœnam merentur, conscii sibi sunt. Mujusmodi timore concussa evangelica illa pecca trix ad Dominum confugit. At timor etiam perfectivus dicitur, qui omnibus sanctis semper adest, utpote qui jugiter timent, ne quid minus eorum habeant, quæ liabere oportet eos, qui ad perfecta claritatem assumpti sunt. Jam vero cum tam multiplices, variique sint timores, profecto justum esse, ut ob eos omnes dominis suis servi obsequanter, nou negaverit ille, qui eosdem nunc hortatur, ut ‹ in omni timore subjecti sint domimis suis: a uterque enim timor, initialis, et perfectivus, illis optime convenit: primus quidem ut caveant ne propter delicta in extremiam perniciem incurrant; alter, ut ne quidem cogitent aliquod facere eorum, quæ dominis suis ingrata aut molesta esse norunt. Cæterum nunc de eo timore loquitur, qui per conscientiam seu cognitionen rectæ rationis ingeneratur; nempe qui servis, cum nibil mali perpetraverint, a dyscolis, seu iniquis dominis incutitur: et hunc quidem timorem laude dignum reputans, patienter sustinendum edicit; siquidem illum propter admissa delicta perferre esse quidem servorum, qui bona sunt mente, et in sui correctionem inclinant, at non tantæ virtutis, quanta præditi sunt illi, qui cum nihil wali conscii sibi sint, injuste tamen incussum timorem fortiter ferunt, et cum gratiarum actione. Hoc sane preclarum et magnum est: hoc est, quod a paneis ἔπασχεν ἁμαρτιῶν («Αμαρτίαν γὰρ οὐκ ἐποίη- exercetur: et hoc Deo cum primis acceptum, σεν»), ἀλλ᾽ ὑπὲρ ἡμῶν καὶ τῶν ἡμετέρων ἔπασχεν. • Ἀπὸ τῶν ἀνομιῶν τοῦ λαοῦ μου, ν τοῦτ' ἔστι διὰ τὰς ἀνομίας τοῦ λαοῦ, ἤχθη εἰς θάνατον, ο φησὶν ὁ προφήτης. Επαινετὸν μὲν οὖν τὸν φόβον τοῦτον τίθεται. ᾿Αλλὰ μὴν καὶ τοῖς ἄλλοις φόβοις τοὺς δού λους βούλεται περικρατεῖσθαι. Καὶ δῆλον ἀφ᾽ ὧν φησιν· ὁ Ἐν παντὶ φόβῳ.» Υπερφυῶς δὲ ἀντέθηκε τοῖς ἄλλοις φόβοις τὸν διὰ συνείδησιν φόβον καὶ μόν νω; τούτου εἶναι τὸ ἀξιέπαινον, ἀληθεστάτῳ ἀπεφή νατο λόγῳ· ὡς τῶν μὲν ἐχόντων τὸ παραίτιον τῆς τῶν δεσποτῶν εἰς αὐτοὺς ὀργῆς, τοῦ δὲ μηδὲν μηδαμού. utpote quod Christi patientiam quadamtenus æmulatur: nam et ipse non pro peccatis suis (peccatum enim non fecerat), sed pro nobis, nostrisque delictis passus est. Ab iniquitatibus, id est propter iniquitates ‹ populi mei ductus est ad mortem ", › ait propheta. Dignum itaque laude timorem istum esse statuit. Attamen, ut aliis quoque timoribus servi teneantur, æqdum et utile censet: ut patet ex eo, quod dicat, c in omni timore.» Sed eum qui propter conscientiam est, aliis timoribus anteponit, et hunc solum esse proprie laude dignum verissima definit ratione: quandoquidem alii timores præviam habent justam causam indignationis dominorum in servos; iste autem nullam. 36 Psal. XIV, 4.»7 Jsa. xxxı!!, 8.

actam condemnant: adeoque vivunt e spiritu.» προτέρᾳ ἀμελεῖ ζωῇ καὶ ῥᾳθύμα. Τοῦτο δὲ την Itoĉ est, vitam Christi Domini exemplo conformem ducent: eorum namque, quæ antea gesserunt, improbatio eos erga præsentia, et quæ præ mánibus habent, alacriores facit. Για illi quidem. Quæ, tametsi' recte se habere quis putaverit, hoc tamen defectu laborant, quod cum toto contextu hand coliæreant. Cum enim de iis qui in inferis conclusi erant, pramissum fuerit, et cliis qui in tatcere erant spiritibus prædicasse, ad istud etiam referre oportet præsentem, qua causa al alertur, propositionem, et non eam velut si sola prolata foret, considerare. Quare dicimus, quod cum prosime dixisset, e Ei, qui paralus est judicare vivos et mortuos, contra quod illud opponi po- (erat,quod ignotum videretur,ubi cum viventes, tum mortui judicandi essent,rem hanc confirmat eo,quod dixerat, et ‹ lis qui in carcere erant, spiritibus prædicasse, et praedicationem iliam ad e julicium, hoc est, ad condemnationem cessisse: iis namique, qui vitæ probe transactæ conscii erant, confestith bonitati illius, qui inibi apparuit,adhaerescentibus; illi, qui pravam vitam se duxisse mominerant, summo inibi repleti sunt pudore, atque condemnationem suam receperunt. Hoc igitur est judicom esse mortuorum, e Vivorum, autem,cum Dominus ad mortalem hanc vitam venit, ejus præsentia ad condemnationem plerisque fuit; nam, cum boni ad ipsum doctrinæ ipsius percipiendæ causă aċcurrerent, mali veritatem clausis sponte oculis repulerunt. Quamobrem Dominus protulit illud es: e ln judieium ego in hunc mundum veni,» hoc est, in colldemnationem. 376. Ut judicentur quidem secun dum homines in carne, vivant autem secundum Deum spiritu. > Integer hic textus hunc habet sensum: Domino ad inferos descendente, ii quidem qui in`mundo carnaliter vixerant, condemnati sunt: qui autem spíritualem vitam egerant, aut cum Domino revixerunt (quandoquidem multa corpore sanctorum, fi dormierant, surrexerunt ";») aut certe optima spe recreati sunt. Cæterum in verbis iis e judicentur, \ ac c vivant› futgrum pro præterito usurpatum est (quæ temporum mutatio in Scriptura haud Infrequens est), scilicet pro, judicaui sunt, vixerunt. • Oinnium auten Anis appropinquavit: hoc est cum eorum qui in vita, tum eorum, qui apud inferos justificati sunt: quandoquidem in secundo Domini adventu quisque Quod illi debetur, recipiet. Si vero quispiam sit, qui Domini in inferno prædicationem despicial, quasi nihil mortuis in inferno detentis prodesse possit, juxta illud *: < ln iuferno autem quis confitebitur tibi?» næ ille cum prædicationein in inferno factam crasse nimis intelligit, tum ‹ confessionem non laudem Dei, sed rerum occultarum prolationem esse putat; non percipiens, quo sensu 68 joan. 1x, 39. • Matth. xxvu, 52. * Psal. VI, " αὐτούς ἐστι πνεύματι, τοῦτ' ἔστι, τῇ κατὰ Χριστὸν ζωή. Η γὰρ τῶν προτέρων κατάγνωσις εὐθυμοτέ ρους αὐτοὺς περὶ τὰ νῦν καὶ μετὰ χεῖρας ποιεῖ. Κἀκεῖνοι μὲν οὕτως. Εἰ δὲ καὶ καλῶς ἔχειν ταῦτά τίς ἐρεῖ, ἀλλ᾽ οὔπω καὶ τοῦ παντὸς ἐξέχεται τὸ εἰρημένον. Εἰρημένου γὰρ ἀνωτέρω περὶ τῶν ἐν τῷ ᾄδη, ὅτι κἀκείνοις ο τοῖς ἐν φυλακῇ πνεύμασιν ἐκήρυξε, ο πρὸς τοῦτο δέον καὶ ἀναφέρειν τὸν παρὄντα μετὰ αἰτίας εἰσαγόμενον λόγον, καὶ μὴ ὡς νῦν μόνον εἰρημένων ἐπισκοπεῖν. Οθεν ἐροῦμεν, ὡς ἐπειδὴ προσεχῶς εἶπε· ι Τῷ ἑτοίμως ἔχοντι κρίναι ζῶντας καὶ νεκρούς, ο τὸ δὲ ἀνθυποφερόμενον ἐν τούτοις· Καὶ τοῦ ζῶντες, ποὺ δὲ νεκροὶ κρίνονται; ἐπιφέρει τοῦ λόγου τὴν πίστιν ἀφ᾽ ὧν ἀνωτέρω εἰρήκει, ὅτι καὶ ο τοῖς ἐν φυλακῇ πνεύμασιν ἐχήρυξε,» καὶ τὸ κήρυγμα τοῦτο εἰς κρίσιν ο ἐγένετο, ἤτοι κατάκρισιν· τούτων, τῶν μὲν ἑαυτοῖς συνειδότων χρηστὸν βίον, τῆς τοῦ φανέντος ἐκεῖσε, κ. τ. λ., χρη στότητος, συναπτομένων εὐθύς· τῶν δὲ πονηρῶν αὐτό θεν αἰσχύνης πεπληρωμένων, καὶ τὴν ἑαυτῶν καταδίκην ἐκδεχομένων. Τοῦτο μὲν οὖν τὸ κριτὴν εἶναι νεκρῶν. Τὸ δὲ, «ζώντων, ο ελθόντος τοῦ Κυρίου εἰς τὸν φθαρτὸν τοῦτον βίον, τὴν παρουσίαν ἐσχήκασιν ἄνθρωποι τούτου κατάκρισιν· τῶν μὲν ἀγαθῶν προσ δραμόντων αὐτῷ εἰς μαθητείας [γ. - αν]. τῶν δὲ κακῶν ἀποσεισαμένων, καὶ ἐκοντὶ μυσάντων πρὸς τὴν ἀλήθειαν. Διὸ καὶ εἴρηται τὸ, «Εἰς κρῖμα ἐγὼ ἐλήλυθα εἰς τὸν κόσμον, ο ἥτουν εἰς κατάκριμα. Οὕτω μὲν οὖν ζώντων κριτὴς καὶ νεκρῶν ὁ Χρι στός. ο Ινα κριθῶσι μὲν κατὰ ἀνθρώπους σαρκί, ζῶσι δὲ κατὰ Θεὸν πνεύματι.» Τό, ο κριθῶσι σαρκί, ο τὸ ὅλον νόημα οὕτως· Τοῦ Κυρίου τοῖς ἐν τῷ δη φοιτήσαντος, οἱ μὲν ἐν τῷ κόσμῳ σαρκικώς ζήσαντες κατεκρίθησαν· οἱ δὲ πνευματικῶς, ἔζησαν ἢ τῇ μετὰ τοῦ Κυρίου ἀναβιώσει (πολλὰ γὰρ σώματα τῶν κεκοιμημένων ἁγίων ηγέρθη), ἢ τῇ εὐελπιστία. Τὸ δὲ, «κριθῶσι ν καὶ ο ζῶσι» κατὰ ἀντιχρονίαν είληπται ἀντὶ παρωχημένων, μέλλων, δ τῇ θείᾳ Γραφῇ σύνηθες. ᾿Αντὶ γὰρ τοῦ, ἔζησαν καὶ ἐκρίθησ σαν. «Πάντων δὲ τὸ τέλος ἤγγικε· ἡ τοῦτ' ἔστι, καὶ τῶν κατὰ ζωὴν δικαιωθέντων, καὶ τῶν κατὰ τὸν ᾅδην. Ἐν γὰρ τῇ δευτέρᾳ παρουσίᾳ τὸ ἀποκείμενον ἑκάστῳ τελεσθήσεται. Εἰ δὲ τις τὸ ἐν τῷ ᾅδη τοῦ Κυρίου κή λυγμα ἀθετεῖ, φάσκων μηδὲν τοῖς ἐν τῷ ᾅδη τοῦτο λυσιτελεῖν τεθνεῶσιν, κατὰ τὸ «Τίς ἐν τῷ ᾅδῃ ἐξομο λογήσεταί σοι, οὗτος καὶ τὸ κήρυγμα τὸ ἐν τῷ ᾅδη παχέως ἐπακούσεται, καὶ τὴν • ἐξομολόγησιν οὐκ αἶνον Θεοῦ, ὁ ἀλλ᾽ ἐξαγόρευσιν λογίζεται, ἀνήκοος ἐν τοῦ, «Οὐχ οἱ νεκροὶ αἰνέσουσί σε, Κύριε.» Εστι δὲ τὸ, • Ἐν τῷ ᾅδῃ τίς ἐξομολογήσεταί σοι; ο τοιοῦτο· Ἐξο μολόγησίς ἐστιν εὐχαριστία πρὸς Θεὸν, ἐφ᾽ οἷς τις δυσχερῶν ἀπηλλάγη. Ἐπεὶ οὖν ἐν τῷ παρόντι βίῳ πάν τα τὰ πρακτά συντελεῖται ἐνεργούμενα (ἀποθανοῦσι γὰρ πάντα [ἀργὰ]), εἰκότως ὡς μή τινος τούτων ενεργουμένου ὑπὲρ ὧν τις ἀπαλλαγεῖς ἐξομολογήσεται,

apostolorum erat hocce mysterium prædicare. μυστήριον κηρύξαι, εἰ καὶ μετὰ παραινέσεως τοῦτο quanquam hic simul cum exhortatione hoc facil. VERS. 12. «Per Silvanum fidelem fratrem vobis, nt arbitror, breviter scripsi, obsecraus et contestans, hane esse veram gratiam Dei, in qua statis. Salutat vos, quæ est in Babylone Selecta, et Marcus filius meus. Salutate invicem in osculo sancto, Gratia vobis omnibus, qui estis in Christo Jesu. Amen. Fidelis supra modum erat, Silvanus» iste, el in prædicatione Evangelii fervidissimus. Quare et Panlus ipsius meminit, et eum adjutorem sibi assumit in Epistolis simul cum Tinothen, scribens 4: • Paulus, et Silvanus, et Timotheus. - Babylonem hic Romam appellat ob splendorem, quo etiam Babylon multo tempore illustris fuit. «Selectam › vocat Dei Ecclesiam, quæ Romæ erat. De • Marco: evangelista hie loquitur; 389 quem ‹ filium › nominat, utique secundum Spiritum, ɲon secundum carnem: cui etiam Evangelii conscribendi munus imposuit. Cum vero Paulus scribat: • Salutate invicem in osculo sancto;» iste . in osculo, a ait, c charitatis,» idem significans: noverat enim etiam Paulus charitatem in Domino omnibus virtutibus, ac ipsi quoque propter Christum martyrio, præstare. Is igitur ‹ osculum sanctum: illud intelligit, quod in Deo et propter Deum datur: bic autem illud vocal osculum charitatis, › ejus scilicet quæ vera dilectio est, Quocirca etiam subdit: s Pax vobis omnibus, qui estis in Christo Jesu. › Non autem communem seu humanam pacem hic intelligit, sed eam, quam Christus Dominus ad passionem perrecturus dedit, dicens": ‹Pacem relinquo vobis: › statimque hujus a communi pace discrimen subjungens; ‹ Non quomodo, > ait, c mundus dat:» non enim propter naturalem affectionem colenda pax vobis est, sed per conjunctionem in sancta claritate, sicque inimicorum ictus excipiendi. Cæterum ubique discipuli in fine, velut quoddam sigillum, addunt orationem quo sinceram ac genuinam sanctitatem suam patefaciunt. At vero fuerunt nonnulli ante nos, qui supradictum Marcum verum Petri ſilium fuisse asserere non dubitarunt, non alio niși fundamento, præterquam quod Lucas in Actis apostoloru̟m narrat”, Petrum, e carcere, in quem ab Ilerode conjectus fuerat, ab angelo mirabiliter eductum, et ab eo dimissum, venisse ad domain Mariæ matris Joannis, qui cognominatus est Mar- : › venisse scilicet eum volunt, tanquam ad propriam domum, et ad legitimam uxorem suam. Petri apostoli Epistola prima Catholica, qua scriplu est ab urbe Roma, constat versiculis 250. cus ΤΟ ποιοῦσι. • Διὰ Σιλουανοῦ ὑμῖν τοῦ πιστοῦ ἀδελφοῦ, ὡς λα γίζομαι, δι' ὀλίγων ἔγραψα, παρακαλῶν καὶ ἐπι μαρτυρῶν, ταύτην εἶναι ἀληθῆ χάριν τοῦ Θεοῦ, εἰς ἐν ἑστήκατε. Ασπάζεται ὑμᾶς ἡ ἐν Βαβυλῶνι [Εκκλησία | συνεκλεκτή, καὶ Μάρκος ὁ υἱός μου. Ασπάσασθε ἀλλήλους ἐν φιλήματι ἀγάπης. Εἰρήνη ὑμῖν πᾶσι τοῖς ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ. Αμήν. ο Πιστὸς ὑπερβαλλόντω; ὁ Σιλουανὸς οὗτος, καὶ περὶ τὸ κήρυγμα προθύμως ἀγωνιζόμενος, όπουγε καὶ Παῦλος αὐτοῦ μνημονεύει, καὶ συνεργόν μετά Τιμοθέου ἐν ταῖς Επιστολαίς παραλαμβάνει, ο Παύλος, γράφων, καὶ Σιλουανὸς καὶ Τιμόθεος. ο - ο Βαβυλῶνα» δὲ τὴν 'Ρώμην ὀνομάζει, διὰ τὸ περιφανές, δ καὶ ἡ Βαβυλὼν πολλῷ χρόνῳ ἔσχηκεν· ἐκλεκτὴν, δὲ τὴν ἐν τῇ Ῥώμῃ συστᾶσαν τοῦ Θεοῦ Ἐκκλησίαν. ο Μάρτ κον 2 τὸν εὐαγγελιστὴν λέγει, ἂν καὶ υἱν, κατά Πνεῦμα, οὐ [κατα] σάρκα καλεῖ. Τούτῳ δὲ καὶ τὸ Εὐαγγέλιον γράψαι ἐπέτρεψε. Τοῦ Παύλου δὲ, «'Ασπά ζεσθε· ἀλλήλους, γράφοντος, ἐν φιλήματι αγίω, οὗτος, ο ἐν φιλήματι, ἀφησὶν, ἀγάπης, ο ταὐτὸν ἐκείνῳ λέγων. Ἐπίσταται γὰρ καὶ Παῦλος τὴν κατά Κύριον ἀγάπην μείζω πασῶν τῶν ἀρετῶν, καὶ αὐτοῦ τοῦ κατὰ Χριστὸν μαρτυρίου. Ἐκεῖνος μὲν οὖν, «φίλημα ἅγιον, ε τὸ ἀφωρισμένον ἐν Θεῷ λέγει· οὗτος δὲ, ο ἀγάπης φίλημα, ο της εν τως ἀγάπης· διὸ καὶ ἐπάγει· «Εἰρήνη ὑμῖν πᾶσι τοῖς ἐν Χριστῷ Ἰησοῦν, οἱ τῆς κοινῆς εἰρήνης λέγων, τῆς κατὰ ἀνθρώπους, ἀλλὰ εἰρήνης αὐτ τοὺς τυχεῖν εὔχεται, ἧς αὐτοὺς καὶ ὁ Χριστὸς πρὸς πάθος χωρῶν ἠξίωσε, λέγων· ο Εἰρήνην ἀφίημι ὑμῖν· καὶ ἐπαγαγὼν τὸ διάφορον, «Οὐ καθὼς ὁ κόσμος δίδωσιν.» Οὐ γὰρ δι' ἐμπάθειαν εἰρη νευτέον, ἀλλὰ διὰ τὸ συνδεδεμένους ὑμᾶς τῇ ἀγάοὕτω τὰς ἀπὸ τῶν ἀντιπάλων ἐκδέχεσθαι βολάς. Πανταχοῦ δὲ, ὥσπερ σφραγίδα, ἐπιτιθέντες οἱ τοῦ Κυρίου μαθηταί [τὴν] ἐπὶ τέλει εὐχὴν, τὸ γνήσιον τῆς αὐτῶν ἐμφαίνοντες ἁγιότητος, τινὲς ἐτόλμησαν τῶν πρὸ ὑμῶν [Γ. ἡμ.], [καὶ σαρκικὸν] υἱὸν ἀποφῆ και τοῦτον τὸν Μάρκον τοῦ θείου] Πέτρου, τεκμη ρίῳ χρησάμενοι τῷ ἐν ταῖς Πράξεσι τῶν ἀποστόλων εἰρημένῳ Λουκᾷ, ὅτι οὗτος ὁ Πέτρος δι᾿ ἀγγέλου Θεοῦ τῆς φυλακῆς ἐκβληθείς παραδόξως, ἐν ᾗ ἑδαλεν αὐτὸν Ἡρώδης, τοῦ χρηματισμοῦ τοῦ ἀγγέλου ἀφεθεὶς, «εἰς τὴν οἰκίαν ώρμησε [της] μητρός Ἰω άννου τοῦ ἐπικληθέντος Μάρκου· ο [ὡς] εἰς τὴν ἔχο τοῦ οἰκίαν ἐπανελθὼν καὶ τὴν ομίμην σύζυγον. πῇ, ο Πέτρου αποστόλου Επιστολή Α' Καθολική ἐγράφη ἀπὸ 'Ρώμης στίχων σις'. 1 Thess. 1, 2. *1 Joan. xiv, 27. 82 Act. xi, 12.

EXPOSITIO IN EPIST. II S. PETRI. ΤΗΣ ΔΕΥΤΕΡΑΣ ΕΠΙΣΤΟΛΗΣ ΠΕΤΡΟΥ THEOPHYLACTI EXPOSITIO IN EPISTOLAM II S. PETRI. ΥΠΟΘΕΣΙΣ ΤΗΣ ΔΕΥΤΕΡΑΣ ΕΠΙΣΤΟΛΗΣ 383 ARGUMENTUM SECUNDA EPISTOLA ΠΕΤΡΟΥ. PETRI. Ἐπειδὴ καὶ ταύτην πάλιν αὐτὸς ὁ Πέτρος επι- Hanc etiam Epistolam Petrus ad eos, qui jam στέλλει τοῖς ἤδη πιστεύσασιν. Εστι δὲ ἡ Ἐπιστολή crediderant, scripsit. Est autem repetitio quadm ὑπόμνησις τῶν πρώτων. Εἰδὼς γὰρ, ταχείαν αὐτοῦ illorum quæ antea dixerat. Sciens enim dissoluἔσεσθαι τὴν ἀνάλυσιν τοῦ σώματος, ἐσπούδασε πάντ tionem corporis, sui jam imminere, satagit, ad τας ὑπομνήσαι περὶ ὧν κατηχήθησαν τῆς διδασκα memoriam omnibus revocare doctrinam, qua imλίας. Καὶ πρῶτον μὲν περὶ τῆς πίστεως ἐξηγεῖται, buti fuerant. Et primo quidem de fide disserit, δεικνὺς αὐτὴν ἀπὸ τῶν προφητῶν εὐηγγελίσασθαι ostendens, can a prophetis prænuntiatam fuisse, [f. - λίσθαι], καὶ ὅτι οἱ προφητείαι, αἱ περὶ τοῦ Σω atque prophetias quæ de Christo Salvatore sunt, τῆρος, οὐκ εἰσὶν ἀνθρώπιναι, ἀλλὰ παρὰ Θεοῦ ἐλα non humano spiritu, sed Dei nutu et amatu editas λήθησαν. Επειτα παραγγέλλει, μὴ προσέχειν τοῖς esse. Deinde monet, ne deceptoribus ſidem habeant, ἀπατῶσι, λέγων ἔσεσθαι αὐτῶν τὴν ἀπώλειαν, dicens, eos perituros, sicuti angeli prevaricatores ὥσπερ καὶ τῶν παραβάντων ἀγγέλων γέγονε. Προς periere. Prælicit etiam tempus futurum, in que μηνύει δὲ ἐν τῇ Ἐπιστολῇ, ἡμέρας ἔσεσθαι, ἐν οἷς, impostores circuneuntes quærant aliquos deciper ἐμπαῖκται περιπατήσουσι, καὶ θελήσουσιν ἀπατᾷν” re, dicendo, in vauum prædicari Salvatoris advene είνας, λέγοντες, μάτην λέγεσθαι παρ' ἡμῶν τὴν παρουσίαν τοῦ Σωτῆρος, διὰ τὸ ἀεὶ λέγεσθαι, καὶ μήπω παραγενέσθαι. Ἀπὸ τούτων οὖν καὶ μάλιστα ἀπέχεσθαι παραγγέλλει, διδάσκων μὴ ὁλιγωρεῖν ἐν τοῖς χρόνοις. Πάντα γὰρ τὸν χρόνον μηδὲν εἶναι ἐνώπιον Κυρίου, διὰ τὸ καὶ τὴν μίαν ἡμέραν ὡς χίλια έτη εἶναι, καὶ τὰ χίλια ἔτη ὡς ἡμέρα μία. Εσεσθαι δὲ ταχέως τὴν ἡμέραν Κυρίου διαβεβαιού ται, καὶ ἀποδείκνυσι, καὶ ἐντέλλεται ἑτοίμους τε εἶναι πάντας εἰς αὐτὴν ἐν ἔργοις ἀγαθοῖς, καὶ ἀγα πῶν τὰ ὑπὸ τοῦ ἀποστόλου Παύλου γραφέντα, καὶ μὴ προσέχειν τοῖς διαβάλλουσιν αὐτὰ, διὰ τὸ καὶ πάσας τὰς θείας Γραφάς διαβάλλειν αὐτούς. Υπομνήσας οὖν καὶ διδάξας πάντας προειδέναι τὰ πράγματα, παραινεί μὴ ἐκπίπτειν τοῦ σκοποῦ τῆς πίσ στεως· καὶ οὕτω τελειοῖ τὴν Ἐπιστολήν. ΚΕΦΑΛΑΙΑ ΤΗΣ ΑΥΤΗΣ Β' ΕΠΙΣΤΟΛΗΣ. α'. Περὶ κλήσεως τῆς ἐν πίστει ἔργοις βεβαιου μένης τοῖς τῆς ἀρετῆς, καὶ ἐλπίδος τῶν μελ ἱόντων ἀγαθῶν. β'. Παραγγελία εἰς ὑπόμνησιν τῆς διδασκαλίας tum, quippe qui semper prædicatur, et nunquam advenit. Precipitque, ut ab hujusmodi hominibus solertissime caveanus, neve animo propter ten poris diuturnitatem concidamus: eo quod apud ipsum una dies est tanquam mille anni, et mille anni tanquam una dies. Creterum, prope esse diem Domini affirmat uc demonstrat; mandatque, ut omnes ad illam per bona opera parati sint: ac ut acquiescant iis quæ Paulus apostolus scripsit: neque aurem præbeant iis qui illa calumniantur; cum ejusmodi homines etiam reliquas Scripturas similiter calumnientur. Demum, cum omnes commonuisset, ac rebus suis providere docuisset, hortatur, ne a Adei scopo aberrent. Quo Epistolz huic Guem imponit, CAPITA SECUNDÆ HUJUS EPISTOLÆ. 1 De vocatione per fidem operibus virtutum, ac spe futurorum bonorum firmanda. 2. Adhortatio ad doctrinam receptam memoria