Filii servus est (S. Apostolus), æqualis Patri Filius ὁμότιμές ἐστι τῷ Πατρὶ καὶ ὁ Υἱὸς καὶ κατ᾽ οὐσίαν est et in essentia et in dignitate. Supra omnem vero καὶ κατὰ τιμήν. Ὑπὲρ πᾶν δὲ κοσμικὸν ἀξίωμα οι munli dignitatem gloriantur apostoli, quod sint τοῦ Κυρίου ἀπόστολοι τὸ [[. τῷ] δοῦλο: εἶναι Χριστοῦ servi Jesu Christi. καλλωπίζονται. VERS. 2. • O.une gaudium existimate fratres mci, cum in tentationes varias incideritis.» Tentationes et afflictiones quæ secundum Deum sunt, et laudabiles, et gaudio dignas novit Apostolus: vinculum enim validissimum sunt, et augmentum charitalis ac compunctionis. Unde dictum est ': • Fili, accedens ad servitutem Dei, præpara animam tuam ad tentationem:> et Christus': In mundo (inquit) pressuram habebitis: sed confidite. Neque cnim fieri potest, ut absque multiplici exercitatione quis sive mundanam, sive cœlestem coronam acquiral. Fratres vero, et non filios cos, modestia causa, vocat. Omne autem gaudium afferunt tentationes strenuis hominibus: quoniam per eas probitas ipsorum manifestatur: probitas vero opus perfectum exerit. Verum dicet aliquis: Si hujusmodi est tentationum effectus, cur Christus Dominus docet nus, rogare Deum,. re nos inducat in tentationem?, Respondenus, duplicis generis esse tentationes quippe aliæ principium habent a nobis; aliæ vero a Deo immittuntur ad exercitium, nostraeque virtutis manifestationem. Duplicis quoque generis sunt tentationes illæ quæ principium a nobis habent. Aliquæ enim oriuntur ex irrationabili fortitudine, quam audaciam appellamus; a qua cavere nos docet 322 Dominus: quandoquidem ‹ spiritus quidem promptus_est*, › al certaminis tempore ea promptitudo sæpe exstingui. tur; sicque audacia in bonum tandem non cedit. Alie vero tentationes seu amictiones propter pec- • cata inferuntur; ut Sodomitis interitus. Porro tentationes hujusmodi omni cura fugiendæ a nobis · sunt, vitam ducendo a peccato immunem. At, quæ a Deo immittuntur, cujusmodi fuerunt, quas Jobus " • Πᾶσαν χαρὰν ἡγήσασθε, ἀδελφοί μου, όταν πειρασμοῖς περιπέσητε ποικίλοις.» Τοὺς κατὰ Θεὸν πειρασμοὺς καὶ τὴν λύπην, τούτους καὶ ἐπαινετούς οἶδε καὶ χαρᾶς ἀξίους· δεσμὸς γὰρ οὗτοί εἰσιν ὄρ ῥαγὴς καὶ αὔξησι; ἀγάπη; καὶ κατανύξεως. "Οθεν κἀκεῖνο εἴρηται· ο Τέκνον, εἰ προσέρχῃ δουλεύειν τῷ Κυρίῳ, ἑτοίμασον τὴν ψυχήν σου εἰς πειρασμούς.» Καὶ ὁ Χριστός· «Ἐν τῷ κόσμῳ θλίψιν ἕξετε, ἀλλὰ Θαρσείτε.» Οὐ γάρ ἐστιν ἐκτὸς γυμνασίων, ούτε και σμικῶν, οὔτε τῶν κατὰ Θεὸν, στεφάνων ἀξιωθῆναι. Μετριοφρονῶν δὲ ἀδελφοὺς αὐτοὺς, οὐχὶ τέκνα, καλεῖ. Χαρᾶς δὲ πάσης οἱ πειρασμοί παραίτιοι τοῖς σπου δαίοις, ὅτι τὸ δοκίμιον αὐτῶν διὰ τούτων γίνεται φανερόν. Τὸ γὰρ δοκίμιον εἰς ἔργον τέλειον παραπέμπει. Αλλ' ἐρεῖ τις· Εἰ τοιοῦτον τὸ τῶν πειρασμῶν ἔργον, πῶς εἰς πειρασμὸν ὁ Χριστὸς μὴ εἰσενεχθῆναι ἐν τῇ εὐχῇ διδάσκει ἡμᾶς τὸν Θεὸν παραιτείσθαι; Φαμὲν οὖν, ὅτι διττοί εἰσιν οἱ πειρασμοί, οἱ μὲν τὴν ἀρχὴν ἀφ' ἡμῶν ἔχοντες, οἱ δὲ ἀπὸ Θεοῦ γυμνασίας χάριν καὶ ἀναῤῥήσεως ἡμῖν ἐπαγόμενοι. Διττοὶ δὲ καὶ οἱ ἀφ᾽ ἡμῶν τὴν ἀρχὴν ἔχοντες· οἵ τε δι' ἀλόγιο στὸν ἀνδρείαν, δ καὶ θράσος καλοῦμενο & καὶ φυλάτο τεσθαι εἰσηγεῖται ὁ Κύριος, ὡς τοῦ μὲν πνεύματος προθύμου ὄντος, μεταξὺ δὲ ἀγώνων τῆς προθυμίας ἀποσβεσθείσης, καὶ οὐκ εἰς ἀγαθὸν τοῖς χρησαμένοις τελευτησάσης. Οἴτε δι᾽ ἁμαρτίας ἐπιφερόμενοι, ὡς τοῖς Σοδομίταις ὁ Όλεθρος. Τούτους τους πειρασμούς ὅση δύναμις φευκτέον ἀναμαρτήτως βιοῦσιν· ἐπεὶ τούς γε ἀπὸ Θεοῦ, ὡς τῷ Ἰώβ, ὡς τῷ ᾽Αβραὰμ, μὴ μόνον οὐ φευκτέον, ἀλλ᾽ εἰ δυνατὸν, διὰ τῆς ὑπομονῆς καὶ εὐχαριστίας ἐπισπαστέον, ὡς ἀναῤῥήσεως καὶ στε φάνων ἀξίους. • Πειρασμοῖς δὲ ποικίλοις, ο εἶπε, διὰ τὸ τοὺς πειρασμούς, ώ, ἔφημεν, τοὺς μὲν ἀπὸ Θεοῦ, του; δὲ ἀφ' ἡμῶν εἶναι. et Abrahamus pertulere, non solum fugiendæ non sunt; verum etiam, si fieri possit, per patientiam et gratiarum actionem sunt asciscendæ; utpote quæ gloriam et coronam merentur. ‹ Tentationes auiem varias › dixit, ea ratione, quam modo explicavimus, quia scilicet aliæ quidem tentationes sunt a Deo, alia vero a uobis. VERS. 3. 4 Scientes, quod probatio vestræ fidei patientiam operatur. Cum duplicis generis sin, ut diximus, tentationes, in utrisque utilis ac conveniens est patientia: in iis quidem, quæ a Deo sunt, quoniam gloriain exinde acquirimus, sicuti Abraham et Job; in iis vero, que sunt a nobis, ut eas cum gratiarum actione sustinentes, i compensa tionem pro peccatis quæ commisimus, Deo offeramus. Qui enim judex est sui ipsius, salutis prinsei pium sibimetipsi parat; jam enim ad formam justi quadamtenus accedit, siquidem prior est accusator sui *. 1 Eccli. 11, in Justus • Γινώσκοντες, ὅτι τὸ δοκίμιον ὑμῶν τῆς πίσ στεως κατεργάζεται ὑπομονήν.: Διττῶν ὄντων τῶν πειρασμῶν, ὡς ἔφαμαν, συμφέρα καθ' ἑκάτερον ἡ ὑπομονή· ἐπὶ μὲν τῶν ἀπὸ Θεοῦ, ὅτι ἀναρτήσεω; ἐνταῦθα τυγχάνομεν, ὡς ὁ ᾿Αβραμ, ὡς ὁ Ἰώβ· ἐπὶ δὲ τῶν ἀφ᾿ ἡμῶν, ὅτι ὑπομενόμενο: μετ' εὐχα ριστίας οιονεί αντισήκωσιν ταύτην εἰσφέρομεν τῶν ἡμαρτημένων. Ο γὰρ ἐπιγνώμων τῶν ἑαυτοῦ, ἀρχὴν ἑαυτῷ κατεβάλετο σωτηρίας, καὶ εἰς χαρακτήρα ἑαυτὸν ἀφομοίωσε δικαίου, εἴπερ • Ανὴρ δίκαιος ἐν πρωτολογία ἑαυτοῦ κατήγορος. * Joan. xvi, 33. Matth. vi, 15. Matth. xxvi, 42. * Prov. xvIII, 17. Bonifacii Finetti notæ. Verbis quae sequuntur nomen Chrysostomi prænotatur in Catena Vindobonensi.

EXPOSITIO IN EPIST. S. JACOBI. • Η δὲ ὑπομονὴ ἔργον τέλειον ἐχέτω. ο Σκοπει, ὅτι οὐκ εἶπε τὴν ὑπομονὴν ὁριστικῶς ὅτι Εργον τέλειον ἔχει, ἀλλὰ προστακτικῶς, «Εχέτω.» Οὐ γὰρ προϋποκειμένην ἀρετὴν ἐξαγγέλλει, ἀλλὰ νῦν ἐνεργουμένην, ἢν χρὴ γίνεσθαι [νομοθετεῖ]. • Ινα ἦτε τέλειοι καὶ ὁλόκληροι, ἐν μηδενὶ λειπόμενοι. Η Τὸ αἴτιον τοῦ τελείου ἔργου, την σοφίαν λέγει. Ἐπειδὴ οἶδε τὸ τῆς πίστεως δοκίμιον καὶ τῆς ὑπομονῆς τῆς ἐν πειρασμοῖς, οὐ τῶν τυχόντων ἀνθρώπων κατόρθωμα, ἀλλὰ τῶν κατὰ Θεὸν σοφῶν· διὰ τοῦτο ἐπὶ σοφίας αἴτησιν παρορμᾷ ἐπὶ τοῦτο [τοὺς ταῦτα] κατορθοῦν ἐπιποθοῦντας. • Εἰ δέ τις ὑμῶν λείπεται σοφίας, αιτείτω παρά τοῦ διδόντος Θεοῦ πᾶσιν ἁπλῶς, καὶ οὐκ ὀνειδίζοντος· καὶ δοθήσεται αὐτῷ.» Σοφίας πνευματικῆς, οὐκ ἀνθρωπίνης. Τὸ αἴτιον γὰρ ἡμῖν λέγει καὶ τοῦ τελείου ἔργου. Τοῦτο δέ ἐστιν ἡ σοφία ἡ ἄνωθεν, δι' ἧς ἐνδυ ναμούμενοι ολόκληρον δυνησόμεθα πρᾶξαι τὸ ἀγα θόν. ὁ Αἰτείτω δὲ ἐν πίστει μηδὲν διακρινόμενος. Εἰ γὰρ πιστεύει, αἰτείτῳ· εἰ δὲ μὴ πιστεύει, μηδὲ αἰτείτω· οὐ γὰρ λήψεταί τι ὧν αἰτεῖ. «Διακρινόμε νος ο δὲ ὁ μεθ᾽ ὑπεροψίας αἰτῶν. Υβριστής ὁμολογουμένως, ε ὁ διακρινόμενος. Εἰ γὰρ μὴ πεπί· στευκας, ὅτι τὴν σὴν αἴτησιν ἀποπεραίνει, μηδὲ προσέλθῃς ὅλως, ἵνα μὴ κατήγορος εὑρεθῇς τοῦ πάντα ἰσχύοντος, διψυχήσας ἀβουλήτως. Χρὴ το γαροῦν τὴν οὕτως αἰσχρὰν παραιτείσθαι νήσον. • Ο γὰρ διακρινόμενος ἔοικε κλύδωνι θαλάσσης ανεμιζο μένῳ καὶ ῥιπιζομένῳ.» pem adeo ægritudinem ab se repellere. Qui enim vetur, et circumfertur.» • Μὴ γὰρ ο έσθω ὁ ἄνθρωπος ἐκεῖνος ὅτι λήψεταί τι παρὰ Κυρίου.» Διακρινόμενος ἔστω, ὁ διαστέλλων ἑαυτὸν ἀπὸ βεβαίου πράγματος, καὶ ἐνδοιάζων, εἰ ἔσται, ἢ μή. Οὗτος γὰρ οὐδὲ λήψεται, ἀμφίβολος περί τὸ ἐλπισθὲν γινόμενος. • Ανήρ δίψυχοι, ἀκατάστατος ἐν πάσαις ταῖς δ δοῖς αὐτοῦ.» — «Δίψυχος, ο ἀντὶ τοῦ, συμπεφυρμέ νος, ἀκατάσκευος, ἀσυντελής, δίγνωμος, ὑποκριτής. Οδοὺς δὲ τὰς ψυχικές κινήσεις λέγει, αἷς ἐλπίδες ἐπαιωρούνται είτε χρησται, εἴτε καὶ μή· καθὸ καὶ Δαβὶδ εἶπε· «Τὰς ὁδούς μου προείδες.» "Αλέως· "Ανδρα δίψυχον τὸν ἀστήρικτον καλεῖ, τὸν μὴ παγίως μήτε πρὸς τὰ μέλλοντα μήτε πρὸς τὰ παρόντα [ἀσφαλῶς] ἡδρασμένον, ἀλλὰ τῇδε κἀκεῖσε περιφερόμενον, καὶ ποτὲ μὲν τῶν μελλόντων, ποτὲ δὲ τῶν παρόντων ἀντεχόμενον. Τὸν δὲ τοι οὗτον καὶ ο κλύδωνι • ἀπεικάζει θαλάσσης, οὐκ ἔχοντι τὸ στάσιμον· καὶ «ἄνθει χόρτου, τὸ μόνιμον, οὐκ ἔχοντι ἀλλ᾽ ἀνατείλαντος ἡλίου μαραι νομένῳ· διόπερ οὐδὲ χόρτῳ παρέβαλεν αὐτὸν τῷ • Psal. cxxxviii, 4. CAP. I. › Vers. 4. ‹ Patientia autem opus perfectum ha - heal.» Adnota, quod non dixerit definitive: c Pa tientia opus perfectum habet; sed imperative ‹ habeat:, non enim. præexistentem virtutem enuntiat, sed quam inesse oportet, præscribit. Ut sitis perfecti, et integri in nullo deficientes.» Causam perfecti operis ait, esse sapientiam. Quoniam vero novit, probitatem fidei et patientiæ in tentationibus rem non esse quorumvis hominum, sed eorum qui secundum Deum sapientes sunt; idcirco ad sapientiam postulandam excitat omnes, qui illa præstare desiderant, subdens: Vers. 5. ‹ Siquis autem vestrum indiget sapien. tia, postulet a Deo, qui dat omnibus afluenter, et non improperat: et dabitur ei.: Sapientiam intel ligit hic utique spiritalem, non humanam: causam enim hoc loco affert perfecti operis: hæc vero est sapientia cœlestis, qua nos roborati perfectum opus exerere possumus. VERS. 6. • Postulet autem in fide, nihil lasitans.» Si enim fiduciam quis habet, petat; si alltem fiduciam non habet, ne petat quidem; nou euim quidquam eorum, quæ petit, impetrabit. • Ilæsitans > etiam est, qui cum arrogantia petit. Cæterum injuriosus est procul dubio, quicunque postulat ‹ hæsitans; si enim fiduciam non habes, quod Deus postulationem 323 tuam sit perfecturus, neque omnino ad postulandum accedas, ne, inconisderate diffidens, accusator ejus qui omnia potest, deprehendaris. Oportet igitur turhæsitat, similis est fluctui maris, qui a vento moVERS. 7.. Non ergo metinet homo ille quod accipiet aliquid a Domino.» Hasitans est qui non est Armus in opere, et dubitat num res futura sit, necne. Profecto hic nihil accipiet, cum sit ambiguus de eo,. quod sperat. Vers. 8. Vir duplex animo inconstans est in omnibus viis suis. - Duplex animo hic perinde est, ac commistus, incompositus, imperfectus, duplicis sententiæ, hypocrita. Vias vero dicit animi motus, quibus spes nostræ attolluntur, sive bonæ sint, sive malæ; juxta id quod ait David: Et omnes vias meas prævidišti. Aliter: Hominem duplicem animo appellat inconstantem, qui scilicet neque erga futura, neque circa præsentia firmus est; sed buc illucque circumfertur, ac modo quidem futuris, modo præsentibus adhæret. Hunc fluctui maris › assimilat, utpote qui stabilitatem nullam habet. Assimilat etiam flori fœeni, qui non permanet, sed vix orto sole, arescit. Quare non freno, quod aliquanto permanentius est, ipsum comparat; sed Bonifacii Finetti nota. Ita quidem textus Græcus. In Vulgata tamen nostra legitur hubet. Sed codices mss. Latini emendatiores cum Græco, teste Millie, consentiunt.

ejus flori, ut brevissimam ipsius durationem eviden. μονιμωτέρῳ, ἀλλ᾽ ἄνθει, τὸ ὀλιγοχρόνιον αὐτοῦ παι tius exprimal. At vero quare dictus est iste «Duplex animo?» Scilicet, quia neque ad prasenten neque ad futuram vitam est confidenter directus: in Scriptura enim animus seu anima dicitur vita, juxta illud, Omilia quæ habet, dabit homo pro anima sua. Tolle igitur a te hujusmodi animi perplexitatem; et ne dubites petere a Deo, dicens in temetipso, Quomodo possum a Deo petere et impetrare, ego, qui adeo in ipsum peccavi? Ne cogites ista; sed ex omni corde tuo confitere et convertere ad Dominum, et postula absque dubitatione, et cognosces benignitatem ipsius; quoniam «non te derelinquet, sed dabit tibi petitiones cordis tui *: s Deus enim injuriarum facile obliviscitur, el creaturarum suarum miseretur. VERS. 9. «Glorietur autem frater humilis in exaltatione sua. › Bonorum onīnium distributrix est humilitas, et absque illa nihil boni fit; idcirco subdit, • Glorietur autem humilis in exaltatione, sca sublimitate sua. Quia e fuctui maris,» eum, c qui hæsitat › assimilavit; qui quidem ventis inflatus in altum tollitur, citius vero quam elevatus fuit, deprimitur ac complanatur: simile quid patitur etiam ‹ hæsitans,» qui ex animi clatione ad nihil eorum quæ necessaria 324 sunt, petitiones suas firmat. Idcirco ait: ‹ Glorietur frater humilis, › ac si diceret: Qui aliquid vult petere, petat primum, quæ necessaria sunt, in quibus neutiquam iis, quae petit, fraudabitur. Hæc autem sunt, e Regnum calorum, et justitia ejus ':. deinde postulans perseveret, non vero statim ac modice oravit, recedat (superborum enim hoc est; sed permaneat, id quod petit, humiliter ac firmiter exspectans. Vens. 10, 11. «Dives autem in humilitate sua, quoniam sicut flos fœni transibit. Exortus est enim sol cum ardore, et arefecit fœnum, et flos ejus decidit. Flori fæni assimilat divitias, volens earum caducitatem indicare Et decor vultus ejus deperiit. › Vultum hic metaphorice dicit: de solo enim homine vultus dicitur; non autem de aliis rebus. Ita et dives in itineribus suis marcescet. > Itinera vocat præsentis vitæ decursum. ⋅ VERS. 12. Beatus vir qui suffert tentationem, quoniam cum probatus fuerit, accipiet coronam vitæ, quam repromisit Deus diligentibus se. Cum dupli- › cis generis sint tentationes, ut diximus, in unaquaque earum utilis est patientia. Cæterum meinor loster apostolus • Orationis Dominica,, quæ exhibet. quod securius est, ut nempe oremus, ne incidamus in tentationes, reassumit per proposita sermonem; declaratque, quænam sit tentatio, quæ a Deo immittitur, et quæ a nobis oriatur, adeoque voluntaria est. Quanquam et recte se habet, si dicamus, Deum • Jub 11, 4. • Psal. xxxvi, 4. • Matth. νι. 53. ριστῶν. Διὰ τί δὲ «Δίψυχος» εἴρηται; Ως οὔτε πρὸς τὴν παροῦσαν, οὔτε πρὸς τὴν μέλλουσαν πεποιθότως ἀπευθυνόμενος ζωήν. Ψυχὴ γὰρ παρὰ τῇ Γραφῇ ἡ ζωὴ καλεῖται ὡς τὸ, ο Πάντα ὅσα ἔχει ὁ ἄνθρωπος, δώσει ὑπὲρ τῆς ψυχῆς αὐτοῦ.» Αρου σεαυτοῦ τὴν διψυχίαν, καὶ μηδὲν ὅλως διψυχή της αἰτήσασθαι παρὰ τοῦ Θεοῦ, λέγων ἐν σεαυτῷ, ότι Πῶς δύναμαι αἰτῆσαι παρὰ τοῦ Κυρίου, καὶ λαβείν, ἡμαρτηκώς τοιαῦτα εἰς αὐτόν; Μὴ λογίζου ταῦτα, ἀλλ' ἐξ ὅλης καρδίας σου ἐξομολογοῦ, καὶ ἐπίστρεψον πρὸς Κύριον, καὶ αὐτοῦ παρ' αὐτοῦ ἀδιστάκτως· καὶ γνώσῃ τὴν εὐσπλαγχνίαν αὐτοῦ, ὅτι «οὐ μή σε ἐγε καταλίπῃ, ἀλλὰ τὸ αἴτημα τῆς ψυχῆς σου πληρο φορήσει· ι ὁ γὰρ Θεὸς ἀμνησίκακός ἐστι, καὶ σπλαγ χνίζεται ἐπὶ τοῖς ποιήμασιν αὐτοῦ. • Καυχάσθω δὲ ὁ ἀδελφὸς ὁ ταπεινὸς ἐν τῷ ὕψει αὐτοῦ. Ὁ Ἐπειδὴ τῶν καλῶν ἁπάντων ταμιεύτριαν οἶδε τὴν ταπεινοφροσύνην, καὶ ὅτι ἄνευ ταύτης οὐδὲν κατερθοῦται τῶν σπουδαίων, διὰ τοῦτο ἐπιφέρει τὸ, • Καυχάσθω ὁ ταπεινὸς ἐν τῷ ὕψει αὐτοῦ. Ἐπεὶ γὰρ ο κλύδωνι θαλάσσης; τον διακρινόμενον ἀπε:- κάνει, ὃς μετεωρίζεται μὲν τοῖς πνεύμασιν ἐξογκούμενος, θᾶττον δὲ ἡ ὑψωθῆναι κοιμίζεται· ὁμοίως πάσχει καὶ ὁ ι διακρινόμενος» ἐξ ὑπερηφανίας προς οὐδὲν τῶν δεόντων ἐπιστηρίζων τὰς ἑαυτοῦ αἰτήσεις. Διὰ τοῦτο ἐπιφέρει το, ο Καυχάσθω ἀδελφὸς ὁ τα πεινός· ο τοιοῦτόν τι λέγων· Ὁ βουλόμενος αἰτειν τι, πρῶτον μὲν αἰτείτω τὰ δέοντα, ἐν οἷς οὐδὲ ἀστοχήσει τῶν ζητουμένων· ταῦτα δέ ἐστιν, «Η βασι λεία τῶν οὐρανῶν, καὶ ἡ δικαιοσύνη.» Έπειτα καρτερείτω περὶ τῶν τοιούτων αὐτῶν· ἀλλὰ μὴ ἐπ' ὀλίγον εὐξάμενος, εὐθὺς ἀναχωρείτων (αλαζόνων γὰρ τοῦτο), ἀλλὰ περιμενέτω τὴν λῆψιν ἐν ταπεινώσει ψυχῆς προσκαρτερών. • Ο δὲ πλούσιος, ἐν τῇ ταπεινώσει αὐτοῦ, ὅτι ὡς ἄνθος χόρτου παρελεύσεται. 'Ανέτειλε γὰρ ὁ ἥλιος σὺν τῷ καύσωνι, καὶ ἐξήρανε τὸν χόρτον, καὶ τὸ ἄνθος ἐξέπετε.. ῎Ανθει χόρτου ἀπεικάζει τὸν πλού τον, τὸ ἐφήμερον αὐτοῦ παραστῆσαι βουλόμενος. • Καὶ ἡ εὐπρέπεια τοῦ προσώπου αὐτοῦ ἀπώλετο. ν Πρόσωπον καταχρηστικῶς εἴρηκε· τοῦτο γὰρ ἐπὶ μόνου λέγεται ἀνθρώπου· ἐπὶ δὲ τῶν ἄλλων ζώων οὔ. Οὕτω καὶ ὁ πλούσιος ἐν ταῖς πορείαις αὐτοῦ μαρανθήσεται.» Πορείας, τὰς κατὰ τὸν παρόντα βίον διεξόδους φησί. ' • Μακάριος ἀνὴρ ὃς ὑπομένει πειρασμόν, ὅτι δόκιμος γινόμενος λήψεται τὸν στέφανον τῆς ζωῆς, ἐν ἐπηγγείλατο ὁ Κύριος τοῖς ἀγαπῶσιν αὐτόν. ο Διτο τῶν ὄντων τῶν πειρασμῶν, ὡς ἔφαμεν, συμφέρει καθ᾿ ἑκάτερον ἡ ὑπομονή. Εἶτα τῆς τοῦ Κυρίου μνησθεὶς εὐχῆς, ἥτις μὴ εἰς πειρασμὸν ἐκπεσεῖν ἡμᾶς ἐξιλεμένους (εἰς) τὸ κρείττον παρεγγυᾷ, ἐπαναλαμβάνει διὰ τῶν προκειμένων τον λόγον, σαφηνίζων, εἰς μὲν ὁ ἀπὸ Θεοῦ πειρασμὸς, τίς δὲ ὁ παρ' ἡμῶν αὐτ θαίρετος. Πλήν καλῶς ἔχει, τὸν μὲν Κύριον καὶ Θεὸν πρὸς τὸ ἀσθενέστερον τῆς ἀνθρωπίνης ἀποσκο

EXPOSITIO IN EPIST. S. JACOBI. - CAP. I. πήσαντα φύσεως, τὴν ἐπιφορὰν ἀπεύξασθαι τῶν ac Dominun cum respiceret ad majorem humange πειρασμῶν ὑποθέσθαι, ἀτελέστερον ἔτι τῶν μαθητῶν διακειμένων. Ἐπεὶ δὲ τῇ διὰ τῆς ἀναστάσεως αυτοῦ ἐπιγνώσει, καὶ τῇ εἰς οὐρανοὺς ἀναλήψει ἐπερ βώσθη ἡ ἀσθενὴς φύσις ἡμῶν, μηκέτι τοὺς πειρασ μους δεδοικέναι ὁ ἀδελφὸς αὐτοῦ κατὰ σάρκα εἰσε η είται. • Μηδείς πειραζόμενος λεγέτω, ὅτι ᾿Απὸ Θεοῦ πειράζομαι.» Ε! διττοὶ οἱ πειρασμοί, τοίνυν πάντα πειρασμὸν ἐκβάλλει τῆς ἀπὸ τοῦ Θεοῦ αἰτίας. Αλλά σκόπει, ὅτι οὐκ εἶπε, Πειρασθείς, ἀλλὰ, ο Πειραζό μενος.» Τὸν γὰρ ἑαυτῷ διὰ πλημμέλειαν καὶ ἀκα λασίαν ἐκπορίζοντα τοὺς πειρασμούς, καὶ ὥσπερ ἐν διηνεκεῖ σάλῳ ταῖς περιστάσεσι κυβιστεύοντα, τοῦ τον λέγει μὴ ἀπὸ Θεοῦ πειράζεσθαι, ἀλλ' ἀπὸ τῆς Μίας ἐπιθυμίας. Ο γὰρ τὸν ἐπενεχθέντα νικήσας πειρασμόν, ἀσφαλέστερον ἑαυτὸν καταστήσας, δυσ ανάλωτος ἔτι καθίσταται πειρασμοῖς μάλιστα τοῖς ἀφ' ἑαυτοῦ κινουμένοις. Πρὸς γὰρ φιλοσοφωτέραν ἀποκεῖναι [Γ. — νας] ζωὴν ἐν ἀνέσει λοιπὸν τῶν πειρασμῶν διατελεί. ο Ο γάρ Θεὸς ἀπείραστός ἐστι κακῶν· πειράζει δὲ αὐτὸς οὐδένα.» - ο 'Απείραστος ὁ Θεὸς κακών, κατὰ τὸν εἰρηκότα·. Τὸ θεῖόν τε καὶ μακάριον, οὔτε αὐτὸ πράγματα ἔχει, οὔτε ἑτέροις παρέχει.» Περὶ τὴν θνητὴν γὰρ φύσιν καὶ περίγειον ταῦτα πάντα, περὶ ἦν ἀλλοίωσις [ὁρᾶται] καὶ καταβλὴ, τὰ τῆς φύσεως ἡμῶν προκατάρχοντα. Επιθυμία δὲ [καὶ ἁμαρτία] καὶ ὁ ἐκ ταύτης ἐπιφυόμενος τῇ ψυχῇ θάνατος, βαθμοί τινες τῆς ἀνθρωπίνης καθεστήκασιν ἀπωλεία:. Η γὰρ ἐπιθυμία χώρα, εὑροῦσα παραδοχής, ειργάσατο τὴν ἁμαρτίαν, ἥτις ἀπέτεκε θάνατον, ἂν μὴ διὰ μετανοίας εκριζώσαντες, δευτέρας ἡμῖν ὑποδώμεθα ζωῆς ἀρχήν. • Εκαστος δὲ πειράζεται ὑπὸ τῆς ἰδίας ἐπιθυμίας ἐξελκόμενος καὶ δελεαζόμενος. Εἶτα ἡ ἐπιθυ μία συλλαβοῦσα, τίκτει ἁμαρτίαν· ἡ δὲ ἁμαρτία ἀποτελεσθεῖσα ἀποκύει θάνατον.» Επειδὴ ἔδειξε τὴν θείαν φύσιν, μήτ' αὐτὴν πειράζεσθαι, μήτ' άλο λοις τοῦτο παρέχουσαν, λέγει δὲ πειρασμοὺς ἐν Bonifacii Vulgatus interpres vertit, intentator malorum. Fortasse legit, ἀπειράστης, pro ἀπείραστος. Impiam sententiani, bono sensu abs se intellectam, ignarus, ut puto, ejus auctoris, ad illustrandum S. Jacobi dictum affert hic commentator. Ea enim est Epicuri, quam ille ad tollendam divinam providentiam fundamenti loco ponit. Scilicet iis verbis Deo omnimodam quietem et indolentiam tribuit, ut ab eo omnem rerum administrationem amoveat. Sane eam ut Epicuri refert Laertius in cjus Vita et ante illum Tullius lib. 1 De natura deorum; cujus verbis ego hic Latinam versionem ejusdem sententiæ dedi. Sed præstat eum locum integrum hic referre. Novi ego Epicureos omnia sigilla vencrantes: quanquam video nonnullis videri Epicurum, ne in offensionem Atheniensium cederet, verbis reliquisse deos, re sustulisse. Itaque in illis selectis ejus brevibusque sententiis, quas appellat is κυρίας δόξας, hæc ut opinor, prior sententia est: ‹ Quod beatu'n et immortale est, id nec habet, nec exhibet cuiquam negotium. › Eamdem Epicuro sen nature imbecillitatem, suggessisse id quod imperfectius est, nempe deprecari tentationes; cum per id tempus apostoli imperfecti adhuc essent. Postquam vero resurrectionis ejus agnitione, et ipsius etiam ascensione in cœlum, imbecilla natura nostra roborata est, ne amplius timeamus tentationes, nos docet frater ejus secundum carnein. VERS. 13. • Nemo, cun tentatur, dicat quoniamn a Deo tentatur. › Si duplicis generis sunt tentationes, cur nunc cujusvis tentationis causam a Deo removet? Sed animadverte, quod non dicat, «Qui tentatus est, sed • Qui tentatur:» qui enim per peccatum et incontinentiam, sibimetipsi tentationes accersit, ac velut in continua procella periculose agitatur, hunc non tentari a Deo, ait apostolus, sed a propria concupiscentia. Qui enim immissam ten; tationem superavit, exinde robustior effectus, dillie cilius etiam capitur tentationibus, iis præsertim,quæ a se ipso commoventur. Qui enim virtutum exercitio perfectius se tradit, progressu temporis magna etiam a tentationibus quiete fruitur. ‹ Deus enim intentabilis malis 325 est, ipse autem neminem tentat. a Tentari malis non potest Deus, juxta efatum illins: «Quod divinum et beatum est, id nec habet, nec exhibet cuiquam negotium › llæc enim omnia in mortalem ac terrestrem naturam tantummodo cadunt, in qua vicissitudo et mutatio contingunt, quæ sunt veluti primordia natura nostra. Concupiscentia vero et peccatum, et quæ ex hoc profluit, animæ mors, gradus humanæ perditionis sunt. Concupiscentia enim, lo cum nacta, in quo recipiatur, foperatur peccatum, quod parit mortem, nisi illo per poenitentiam sublato, alterius vitæ principium nobis consciscamus. VERS. 14, 15. «Unusquisque vero tentatur a coucu-- piscentia sua abstractus, et illectus. Deindie cocupiscentia cum conceperit, parit peccatum.: peccatum vero, cum consummatum fuerit, generat mortem. Cum docet, alienum esse a divina natura tentari et tentare, tentationes vocal eas cogitationes Finetti nom. tentiam tribuit ferme iisdem verbis Lactantius lib. De ira Dei, c. 4. Verba ejus sunt: Ex hoc (inquit Epicurus) beatus, et incorruptus est (Deus) quia nihil curat, ucque habet ipse negotium, neque alteri exhibet. Γιο μακάριον, καὶ ἄφθαρτον, beatum et incorruptum, quæ verba propria Epicuri sunt, habet hic auctor θεῖον καὶ μακάριον, divinum et beatum, eodem sensu. Ρro ἄλλῳ, alii vel alteri, habet item ἑτέροις, aliis: qua lectionis varietate eamdem sententiam refert Sextus Empiricus Hypotyposeon III, 24. Cæterum quo sensu eflatum illud pronuntiaverit Epicurus, constat ex eo quod exinde deducit. Ita enim immediate prosequitur apud Laertium: Ὥστε οὔτε ὀργαῖς οὔτε χάρισι συνέχεται, Quare neque ira, neque gratia tangitur. Quibus verbis, adnotante Lactantio loco laudato, sicuti iram, ita etiam beneficentiam, adeoque et mundi gubernationem ei ademit. Paucioribus verbis similem rationem affert Evieurus, subdens: Ἐν ἀσθενεῖ γὰρ πᾶν τὸ το:- 25... Mar cnim omnia infirmitatis sunt.

quæ animum turbant: quæ cnim tentationes sunt ταῦθα τοὺς λογισμοὺς τοὺς τὴν ψυχὴν ταράσσοντας· 1: Deo, car animam non confundant, sed placidam, pacatam ac magis illuminatam reddunt. Quamobrem mox ait:. Omne datum optimum, et omne donum perfectum desursum est, descendens a fatre Inminum: › Siquidem omnia quæ a nobis sunt, multum imperfectionis admistum habent. Vens. 16, 17. «Nolite itaque errare, fratres mei dilectissimi. Omne datuin optimum, et 'donum perfectum desursum est descendens a Patre luminuin. Patrem luminum hic intellige Deum; per lumina vero vel angelicas potestates, vel homines, qui per Spiritum sanctum illuminati sunt. ‹ Apud quem non est transmutatio, vel vicissitudinis obumbratio.. Non est, inquit, apud Deum Patrem luminum, transmutatio. Ipse cnim per prophetam clamat 10: «Ego sum, ego sum, et non mutor.» Hillud autem, vel vicissitudinis olumbratio,» perinde est, ac, nulla neque per imaginationem, aut suspicionem mutatio. VERS. 18. Voluntaric enim nos genuit Verbo veritatis, ut simus initium aliquod creaturæ ejus. › lilade voluntarie, dixit propter illos, qui diabojica insania docent, mundum hunc casu, seu a se ipso conflatum fuisse. Postquam enim superius dixit, «Apud quem non est transmutatio, ac 326 per hoc Deum immutabilem esse, significavit, subjungit: • Voluntarie nos genuit. Si igitur facti sumus, perspicuum est, mutabiles nos esse: quomodo enim immutabile, quod cum non esset, per mutationem adl exsistendum pertractum est? Deinde, postquam dixit, ‹ Genuit,» ne quis eodem modo, quo nos, etiam Filium suum genuisse, suspicaretur, subdit, Verbo veritatis. Omnia enim secundum Joannem Theologum per ipsum facta sunt ", videlicet per Verbum veritatis. Quare si per Verbum producti sumus, profecto nos ei, a quo esse accepimus, consubstantiales esse non possumus. Illud vero e initium aliquod, idem valet, ac primum, et præstantissimum. Creaturæ autem nomine visibilem naturam intelligit. 1-( VΕRs. 19. • Quare, fratres mci dilectissimi, sit omnis homo velox ad audiendum; tardus autem ad loquendum, et tardus ad iram. Illud velox, non simplicem auditionem significat, sed efficacem, seu quæ ad præstanda ea, quæ audita sunt, impellit. Noverat enim, eum qui libenter praebet auditum, promptum etiam ut plurimum, ad ipsum opus se præstiturum; sicut e contra, eum qui seguiter erga aliquid aflicitur, illudque lifert, tandem aliquando omnino ab incœpto destiturum. Idcirco în divinarum rerum doctrina addiscenda velocitatem præcipit; in iis vero, quæ periculosa sunt administrationis, tarditatem. Hujusmodi autem est loqui et irasci: quæ namque ex ira fit locutio, neutiquam in bonum desinere solet Et ideo virum quemdam 10 Malach. 111, 6. " Joan. 1, 3. οἱ γὰρ παρὰ Θεοῦ οὐ συγχέοντες, ἀλλὰ καταστημα τικοὶ τῆς ψυχῆς λαμπρύοντες αὐτόν· διὰ τοῦτο λέγει·. Πᾶσα δόσις ἀγαθὴ, καὶ πᾶν δώρημα τέλειον, ἄνωθέν ἐστιν ἐκ τοῦ Πατρὸς τῶν φώτων· ἡ ὡς τῶν παρ' ἡμῶν ἐπαγομένων, τὸ ἀτελὲς ἐχόντων. · Μὴ πλανᾶσθε, ἀδελφοί μου ἀγαπητοί. Πᾶτα δισις ἀγαθὴ, καὶ πᾶν δώρημα τέλειον, ἄνωθέν ἐστι καταβαῖνον ἀπὸ τοῦ Πατρὸς τῶν φώτων. ο Πατέρα δὲ τῶν φώτων νόει τὸν Θεόν, ἢ τῶν ἀγγελικῶν δυσ νάμεων, ἢ τῶν πεφωτισμένων διὰ Πνεύματος ἁγίου. • Παρ' ᾧ οὐκ ἔνι παραλλαγή, ἢ τροπῆς ἀποσκίασμα.» Ούκ ένι, φησί, παρὰ τῷ Θεῷ τῶν φώτων παραλλαγή· αὐτὸς γὰρ διὰ τοῦ προφήτου βου . Ἐγώ εἰμι, καὶ οὐκ ἠλλοίωμαι.» Τὸ δὲ, ο τροπῆς ἀποσκίασμα, ο ἀντὶ τοῦ, οὐδὲ μέχρις ὑπονοίας τινὸς υποβολή. » ο • Αὐτὸς βουληθεὶς ἀπεκύησεν ἡμᾶς, λόγῳ ἀλη θείας, εἰς τὸ εἶναι ἡμᾶς ἀπαρχήν τινα τῶν αὐτοῦ κτισμάτων. Τό, ο Βουληθείς, ο εἶπε, διὰ τοὺς αὐτ τομάτως ἀποστῆναι τὸν κόσμον δαιμονῶντας. Ἐπειδὴ γὰρ ἀνωτέρω εἶπε, «Παρ' ᾧ οὐκ ἔνι παραλλαγή. καὶ ἔδειξεν ἐκ τούτου ἀναλλοίωτον τὸ θεῖον, επάγει τὸ, • Βουληθεὶς ἀπεκύησεν ἡμᾶς.» Εἰ γὰρ γεγόνα μεν, δῆλον ὅτι καὶ ἀλλοιωτοί. Πῶς γὰρ ἀναλλοίωτον τὸ ἐκ τοῦ μὴ ὄντος ἐξ ἀλλοιώσεως εἰς τὸ εἶναι προελ θόν; Εἶτα ἐπειδὴ εἶπεν, «᾿Απεκύησεν, ο ἵνα μή τις υπολάβῃ, ὅτι ὁμοίως ἡμῖν καὶ τὸν Υἱὸν ἀποτε κεῖν αὐτὸν, ἐπάγει τὸ, ο Λόγῳ ἀληθείας.» - • Πάν τα γάρ, κατὰ τὸν Θεολόγον Ἰωάννην, «δι' αὐτοῦ ἐγένετο·, οἱονεὶ τοῦ τῆς ἀληθείας Λόγου. Ὥστε [εἰ] διὰ τοῦ Λόγου ή πρόοδος ἡμῖν, οὐχ ὁμογενείς ἡμεῖς οἱ τὸ εἶναι ἔχοντες τὸ [/. τῷ] ἀφ' οὗ γεγόναμεν. Τὸ δὲ, «Απαρχήν τινα, ο ἀντὶ τοῦ, πρῶ τον καὶ τιμιώτατον. Κτίσμα δὲν τὴν ὁρωμένην φύσιν φησίν. • Ὥστε, ἀδελφοί μου ἀγαπητοί, ἔστω πᾶς ἄνθρωπος ταχὺς εἰς τὸ ἀκοῦσαι, βραδὺς εἰς τὸ λαλῆσαι, βραδὺς εἰς ὀργήν.» Τό, ο ταχύς, ο οὐχὶ εἰς ψιλήν ἀκρόασιν περιίστησιν, ἀλλ᾽ εἰς ἐνεργὸν, καὶ μετὰ τὸ ἀκοῦσαι πρὸς τὴν μεταχείρισιν τῶν ἠκουσμένων ἀφορμῶσαν. Ηπίστατο γὰρ τὸν μετὰ σπουδῆς ὑπὸ ἔχοντα τὴν ἀκοὴν, [καὶ πρὸς τὴν ἐργασίαν τούτων, ἕτοιμον παρέξοντα ἑαυτόν· ὥσπερ] ἀπ' ἐναντίας τὸν μετὰ βραδυτήτος πρός τι διατιθέμενον τῇ ἀναβολή, [καὶ πάμπαν εἰργόμενον ἔσθ' ὅτε τῆς ἐγχειρήσεω;.] Διὰ ἐπὶ μὲν τῆς τῶν θείων διδασκαλίας, ταχύτητα ἐντέλλεται· ἐπὶ δὲ τῶν ἐπισφαλή την μεταχείρισιν εχόντων, τὴν βραδυτητα. Ταῦτα δέ ἐστι, τὸ λαλῆσαι, τὸ ὀργισθῆναι. "Η τε γὰρ ὑπὸ ὀργῆς λαλιά, οὐκ εἰ; ἀγαθὸν ἀποτελευτᾷ. Διὸ καί τις ἀνὴρ θεόσοφος ὁ Bonifacii Finetti notæ. Melius quoad sensum habet hic textus cditus: "Η τε γὰρ ἀπρομηθῆς λαλιά, ἥ τε ἀπερίσκοπος

EXPOSITIO IN EPIST. S. JACOBI. - CAP. I. λαλήσας μετέγνω πολλάκις· ὁ δὲ σιωπήσας οὐδέποτε. divina sapientia plenum frequenter poenitebat, esse Καὶ ὁ μακάριος Δαβίδ·, Οργίζεσθε, καὶ μὴ ἁμαρτάνετε· ἡ τοῦτ' ἔστι, Μὴ ὀργιζόμενοι εὐθὺς, καὶ τὴν ἐκ τῆς ὀργῆς ἐπάγετε μανίαν. Σύμφωνα τούτοις καὶ τὰ παρόντα, τῆς [f. τῇ] τε περὶ τὸ λαλῆσαι αὐτὸ, καὶ τὸ περὶ τὸ ὀργισθῆναι· μάλιστα δὲ περὶ τῆς ὀργῆς, ἥτις ἀλογίστως προσενεχθείσα [γ. προεν.], τῆς τοῦ [Θεοῦ] δικαιοσύνης ἀποστερεῖ. Διὸ καὶ λέ γει· • Οργή δικαιοσύνην Θεοῦ οὐ κατεργάζε ται. • Οργή γὰρ ἀνδρὸς δικαιοσύνην Θεοῦ οὐ κατερ γάζεται. ο Δικαιοσύνη ἐστὶν ἕξις ἐν τῇ ψυχῇ τοῦ κατ' ἀξίαν ἑκάστῳ ἀπονεμητική· ὀργὴ δὲ ἀπόλλυσι καὶ φρονίμους. Πῶς ἂν αὕτη διὰ τὴν ἄγαν ἐμπάθειαν σκοτοῦσα τὸν νοῦν, τὴν κεκριμένως ἀπονέμουσαν ἑκάστῳ τὸ κατ' ἀξίαν συστήσειεν; ᾿Αλλὰ γὰρ σκόπει, ὅτι εὐχ ἁπλῶς εἶπε [περί] τοῦ μὴ κατεργαζομένου τὴν τοῦ Θεοῦ δικαιοσύνην, ἀλλὰ [περὶ] τοῦ ἐπὶ τοῖς ἐλεθρίοις ἑαυτῷ ἀνδριζομένου. Διὰ γὰρ τοῦτο καὶ ἄνευ τῆς τοῦ ἄρθρου προσθήκης προσήνεγκε [γ.προήν. ] τὸν λόγον· καὶ ὅτι τοῦτο βούλεται, δείκνυσι τό, ο Μακάριος ἀνήρ, ὃς οὐκ ἐπορεύθη ἐν βουλῇ ἀσεβῶν. Ἡ γὰρ τοῦ ὑποτακτικοῦ ἄρθρου ἐπιφορὰ δείκνυσιν, ὅτι τὸ, ἀνὴρ, τῶν ἐπ' ἄμφω τὴν ῥοπὴν ἀγαθῶν ἐχόντων καὶ κακῶν σημαίνειν βούλεται. Επιστατέον δὲ, καὶ ὅτι οὐκ Εργάζεται, εἶπε κατὰ τὸ ἁπλοῦν, ἀλλὰ μετὰ τῆς προθήκης της προθέσεως, «Κατεργάζεται. ο Τοῦτ᾽ ἔστιν, Οὐχ ὁλοτελῶς ἀποστερεῖται τοῦ δέοντος. Εστι γὰρ ἐν ὀργῇ θεωρῆσαί τινα λυσιτέλειαν, καθ' ὅσον οὐδὲ ἐν ἄλλῃ ψυχικῇ κινήσει τοῦ ἐπαινετοῦ ἀμερήσει τὸ ὁπωσοῦν ἀπόβλητον, αλλά τι καὶ Χριστὸν [γ. χρηστὸν] ἔστιν εὑρεῖν. • Διὸ ἀποθέμενοι πᾶσαν ῥυπαρίαν καὶ περισσεία, κακίας, ἐν πραύτητι καρδίας δέξασθε τὸν μὲν ἔμφυτου Λόγου τον δυνάμενον σῶσαι τὰς ψυχὰς ὑμῶν. Τῷ, ο ῥυπαρίαν, ο προστίθησι καὶ τὸ, «Περισσεία [f. — αν] κακίας,» τοῦτο παραστῆσαι βουλόμενος, τὸ καὶ εἴ τινι πολλάκις περιέπεσε τις ῥυπαρίᾳ, ταχέως αὐτῆς ὑπεξίστασθαι, ἀλλὰ μὴ τῇ κατ' αὐτὴν ἐπιμονῇ διὰ τῆς συνηθείας βεβαιότερον [τὸ κακὸν] ἀπεργά ζεσθαι· πεφυκότων τῶν συνεχέστερον ἡμῖν καὶ περιτ τότερον ἐπιτελουμένων, εἰς φύσιν ἀποκαθιστᾷν τὸ τελούμενον, ἤτοι φύσεως ἕξιν αὐτῷ περιποιεῖν. † Ἓν πραύτητι ο δὲ εἶπε διὰ τὸν διδασκαλικὸν λόγον, ὃς οὐκ ἐν θορύβῳ καὶ ταραχῇ τὴν ὑποδοχὴν ποιεῖται. «Εμφυτον δὲ λόγον ο καλεῖ τὸν, καθ᾿ ὃν λογι καὶ γεγόναμεν, διακριτικοὶ τοῦ βελτίονος καὶ τοῦ χείρονος, • Γίνεσθε δὲ ποιηταὶ νόμου, καὶ μὴ ἀκροαταί μόνον, παραλογιζόμενοι ἑαυτούς. Οτι εἴ τις 1 Psal. iv, 5. 18 Psal. 1, 1. locutun, siluisse autem, nunquam. Et beatus David inquiebat 11 : ‹ Irascimini, et nolite peccare: › hoc est, Nolite cito irascentes, etiam insaniam¸ ex ira manantem adjungere. Conformia his sunt etiam quæ hic dicuntur, tam de locutione, quam de ira: præsertim vero de ira, quæ absque ratione ascita divina justitia privat. Quare subdit: Ira justitiam Dei non perficit. › VERS. 20. «Ira enim viri justitiam Dei non per ficit. ο Justitia namque est affectio animi distri buens unicuique, prout decet. Ira vero perdit etiam sapicntes: quomodo igitur illa, quæ immodica passione mentem obnubilat, virtutem, quæ dijudicate unicuique juxta propriam dignitatem distribuit eonstituere unquam poterit? Verum observa quod non simpliciter loquatur de eo, qui justitiam Dei non operatur; sed de eo, qui in rebus sibimetipsi perniciosis invalescit: idcirco enim etiam absque additione articuli propositionem protulit. Quod autem 327 iste sit illius sensus, argumentum esse potest illud Davidis: «Beatus vir, qui non abiit in consilio impiorum 1 siquidem articuli subjunctivi appositio ostendit, quod vox vir tum eum qui ad bona, tum eum qui ad mala propendet, significet. Adnotandum etiam, quod non dixerit simpliciter Facit; sed addita præpositione, «Perficit. est, Non omnimode destituitur rectitudine: cst enin etiam in ira aliquam utilitatem reperire, in quantum in ea, sicut et in aliis animi motibus, ob honestatis carentiam, non est totum, et omni ex parte improbandum; sed aliquid etiam boni in ea reperire est.! Iloe VERS. 21. Propter quod abjicientes omnem immunditiam, et abundantiam malitia, in mansue tudine suscipite insitum verbum, quod potest salvare animas vestras. • Immunditiei, addit • abundantiam malitiæ, monere volens, quod si etiam quis pluries in immunditiam incidat, celeriter ex ea surgat; ne diu in ipsa permanendo, malum firmius consuetudine efficiatur. Solet enim nimia frequentia, id quod efficitur, velut in naturam convertere, eique naturæ proprietatem quodammodo consciscere. In mansuetudine» vero ait, propter verbum doctrinæ, quod, ubi tumultus vel turbatio est, minime recipitur. ‹ Insitum autem verbum › appellat illud, quo rationales, ac bonum a malo discernendi facultate præditi nascimur. VERS. 22, 23. «Estote autem factores legis, et non auditores tantum, fallentes vosmetipsos. Quia Bonifaci Finetti notæ. ὀργὴ, οὐκ εἰς ἀγαθὸν ἔσθ' ὅτε εἶδεν τελευτᾷν. Nam et inconsulta locutio et incircumspecta ira nunquam novit in bonum desinere. Vulgata habet, operatur, et recte. Ipse tamen verti perficit, ut locum habere posset, quæ paulo post sequitur, commentatio. Quæ sequuntur usque ad v. 21 a sciolo aliquo grammatico addita esse videntur. Aliunde locus satis Obscurus, et fortasse mendosus est.

THEOPHY: ACTI BULGARIE ARCHIEP. si quis auditor est verbi, et non factor, lic compa- ἀκροατής λόγου ἐστι, καὶ οὐ ποιητής, οὗτος rabitur viro consideranti vultum nativitatis suæ in ἔοικεν ἀνδρὶ κατανοοῦντι τὸ πρόσωπον τῆς γενέσεως αὑτοῦ ἐν ἐσόπτρῳ. ο speculo. › Considerare ‹ vultum nativitatis › est, • Πρόσωπον γενέσεω semetipsum per legem cognoscere, et ideo non [κατανοεῖν]» τὸ διὰ τοῦ νόμου ἑαυτὸν ἐπεγνωκέναι. dixit tantummodo vultum, sed vultum nativi- Διὸ καὶ τῷ ο προσώπῳ ἐπήγαγε ο τῆς γενέσεως.» tatis;» per legem enim discimus, quales nati su- Διὰ γὰρ τοῦ νόμου μανθάνομεν οἷοι γεγόναμεν, mus et intelligimus, quales postea spiritualis lex καὶ κατανοοῦμεν οίους γενομένους ὁ πνευματικὸς per naturam regenerationis nos effecerit. At deinde ἡμᾶς ἀποτελεῖ νόμος διὰ τοῦ λυτροῦ τῆς παλιγγε non perseverantes in hac inspectione per praxim, νεσίας. Εἶτα μὴ ἐμμένοντες τῇ τοιαύτῃ θέᾳ διὰ τῆς ipsius, quod recepimus, spiritualis doni oblivisci- πράξεως, καὶ τοῦ χαρίσματος ἐπιλανθανόμεθα. Ο mur. Qui enim se pravis operationibus dedit, ne- γὰρ πράξεσιν ἐκδιδοὺς ἑαυτὸν πονηραῖς, οὐδὲ ἔτι que beneficiorum, quibus eum Deus affecit, an- εὐηργέτηται παρὰ τοῦ Θεοῦ μνημονεύει. Εἰ γὰρ plius reminiscitur. Si enim memoria teneret, quod εμνημόνευεν, ὅτι ἄνωθεν ἐγεννήθη, καὶ ἐδικαιώθη, καὶ superne regenitus, justificatus, et inter filios Dei ἐν υἱοῖς ἐλογίσθη Θεοῦ, οὐκ ἂν ἑαυτὸν παρεδίδου τοῖς cooptatus sit, profecto nequaquam se traderet ope- ἀθετοῦσιν ἔργοις τὴν χάριν. Ἀπὸ δὲ τοῦ συνήθους τούς ribus, quæ receptam gratiam delent. Cæterum apo- του ἐσόπτρου, ἐπὶ τὸ νοητόν ἔσοπτρον, διαβιβάζει stolus ab usitato speculo, ad spirituale speculum τὸν λόγον, μηδὲν ἀπενέγκας τῶν εἰς παράδειγμα sermonem transferens, alterum comparationis ἀφοριζόντων τὸ εἰρημένον. Οἷον ἵνα εἴπῃ οὕτως· . mnenbrum haud expressit; ita enim se haberet in- Εἴ τις ἀκροατής νόμου ἐστὶ καὶ οὐ ποιητής, οὗτος tegra comparatio: Si quis auditor legis est, cl ἔοικεν ἀνδρὶ κατανοοῦντι τὸ πρόσωπον αὐτοῦ ἐν ἐσόnon factor, hic similis est homini consideranti πτρῳ. ὡς γὰρ ἐκεῖνος κατενόησεν ἑαυτὸν καὶ ἀπὸ vultum suum jn speculo; quemadmodum cuim ille ελήλυθε, καὶ εὐθὺς ἐπελάθετο ὁποῖος ἦν· οὕτω καὶ consideravit se, et abiit, et statim oblitus est, qua- οὗτος ὁ διὰ τοῦ Μωϋσέος νόμου κατανοήσας τὸ διατί lis 328 fuit; ita se habet ille, qui ex lege Mosis γέγονεν, ὅτι πρὸς δόξαν Θεοῦ, καὶ τὸ κατ' εἰκόνα για addidicit id, propter quod factus sit, nempe al νέσθαι τοῦ πεποιηκότος Θεοῦ, μετὰ τὸ κατανοῆσαι, Dei gloriam, et ut juxta imaginem Dei factoris sui, οὐδὲν τῶν κατανοηθέντων εἰργάσατο, ἀλλ' ὡσαύτω; viveret, se factum esse, cognovit; postea nihil ho- τῷ κατανοοῦντι τὸ ἑαυτοῦ πρόσωπον. Τούτῳ οὕτως rum facit, sed eodem modo se gerit, ac qui consi- χρήσασθαι δέον, οὐκ ἐχρήσατο. Καὶ οὐ μάτην τοῦτο derat vultum suum. Hoc igitur exemplum, ut ποιεῖ ὁ ἀπόστολος, συνάγων τὸν ἀκροατὴν καὶ συν eportere videbatur, neutiquam integre proposuit τείνων εἰς τὸ μὴ παρέργως τούτων ἀκούειν. Οὐ γὰρ ille: non tamen absque causa: scilicet aliquid re- ἐκεῖνοι μακάριοι οἱ ἀκροαται, ἀλλ᾽ οἱ συνάπτοντες ticendo auditorem attentiorem reddere et excitare τῇ ἀκροάσει τὴν πρᾶξιν. Ἐπεὶ καὶ οἱ Φαρισαῖοι ἐγέvoluit, ne otiose ista audiret. Non enim beati sunt νοντο ἀκροαται, ἀλλ᾽ ἐπεὶ οὐ ποιηταὶ ἦσαν, οὐκέτι auditores; sed qui auditui praxim adjungunt: μακάριοι. • Παραλογιζόμενοι ἑαυτούς.» 'Αντὶ τοῦ, quandoquidem et Pharisaci fuerunt auditores; sed ἐξαπατῶντες, καταφρονοῦντες τῆς ἑαυτῶν σωτηρίας. quoniam factores non crant, nequaquam beati evaserunt. ‹ Fallentes vosmetipsos; ▸ hoc est, decipientes' vosmetipsos, parvi pendendo vestram propriam salutem. VERS. 24.. Consideravit enim se, el abiit, et statim oblitus est qualis fuerit.» Auditioni jungit oblivionem. Quoniam ad animæ salutem non sufficit auditio legis, nisi etiam operatio, quæ auditionem confirmet, subsequatur. Vans. 25. • Qui autem perspexerit in legem perfectam libertatis, et permansérit in ea, non auditor obliviosus factus, sed factor operis, hic beatus in facto suo erit.» - «Qui perspexerit (9),, inquit, et non, Qui ingressus fuerit. Spiritualis enim lex, cum ubique eximium et magnum quid præferat, ex modica etiam sui consideratione potest quemlibet ad se ipsam allicere. Postquam vero dixit, ‹ Legem perfectam,» subdit, c libertatis, o ut ipsius libertatis dotem significaret. Lex enim Christi cum a servitute, quæ secundum carnem est, liberaverit, accedentem ad se in libertate constituit: quo illicio eum attentiorem reddit, atque ab oblivione, quæ bona omnia corrumpit, liberat. • Κατενόησε γὰρ ἑαυτὸν, καὶ ἀπελήλυθε, καὶ εὐ θέως επελάθετο ὁποῖος ἦν.» Τῇ ἀκροάσει συνήψε τὴν ἐπιλησμονὴν, ὡς οὐκ ἀρκούσης μόνης ἀκροάσεως νόμου πρὸς ψυχικήν σωτηρίαν, εἰ μὴ καὶ ποίη σις ἐπακολουθήσει πρὸς βεβαίωσιν τῆς ἀκροάσεως. «Ο δὲ παρακύψας εἰς νόμον τέλειον τὸν τῆς ἐλευθε ρίας καὶ παραμείνας, οὗτος οὐκ ἀκροατὴς ἐπιλησμο. νῆς γενόμενος, ἀλλὰ ποιητὴς ἔργου, οὗτος μακάριος ἐν τῇ ποιήσει αὐτοῦ ἔσται. — Παρακύψας,» εἶπεν, ἀλλ' οὐκ, Εἰσελθών· ὁ γὰρ πνευματικός νόμος, τὸ ἐφετὸν πανταχοῦ καὶ μεγαλεῖον ἔχων, καὶ ἀπ' αὐτῆς τῆς βραχείας ἐντυχίας οἶδεν ἐφέλκεσθαι, Εἰπὼν δὲ, • Νόμον τέλειον, ο ἐπήνεγκε, ο τῆς ἐλευθερίας, ο τὴν ἐλευθερίαν ἐπίσημον αὐτοῦ ποιούμενος. Ο γάρ κατὰ Χριστὸν νόμος τῆς περὶ τὴν σάρκα ἀπαλλάξα; δουλείας, ἐν ἐλευθερία τὴν προσιόντα καθίστησι, καὶ διὰ τὸ ἐλευθέριον, καὶ προσεκτικὸν εἰργάσατο τοῦ τον, καὶ τῆς λυμαινομένης ἅπασι τοῖς καλοῖς ἀπέλο λαξεν ἐπιλησμονής. Bonifacii Finetti notæ. Verbum παρακύπτω proprie significat, obiter et per transeunam intueri; cui significationi nititur sequens commentatoris animadversio.

CAP. I. VERS. 26. • Si quis autem pulal, se religiosn esse, non refrenans linguam suam, sed seducens cor suum, hujus vana est religio. › Religiosus censebatur apud Judæos, qui fidem habebat in operibus propterea quod is vir haud vulgaris conditionis videretur. Et quoniam Judæi propter legales observantias de se magnifice sentiebant, in eisque omnem erga Deum pietatem sitam esse putabant; adeoque illis tantummodo operam dantes, se beatitudinem assecuturos arbitrabantur, et alios superbe despiciebant ac vituperabant, ut patet ex iis quæ Pharisæus Evangelii, adversus publicanum arroganter protulit: errorem hunc ut convelleret apostolus, allata verba dixit. Cum enim factoris operum mentionem fecisset, eumque beatum EXPOSITIO IN EPIST. S. JACOBI. • Εἴ τις δοκεῖ θρήσκος εἶναι ἐν ὑμῖν, μὴ χαλιν. αγαγών γλώσσαν ἑαυτοῦ, ἀλλ' ἀπατῶν καρδίαν ἐπυ τοῦ, τούτου μάταιος ή θρησκεία. Θρησκός ἐστι παρὰ Ἰουδαίοις ὁ πίστιν ἔχων ἐν ἔργοις τῷ δοκεῖν ἀδημοσίευτον· καὶ ἐπειδὴ μέγα εφρόνουν οι Ἰουδαῖοι ταῖς παρατηρήσεσι, καὶ ἐν ταύταις τὸ πᾶν τῆς περὶ Θεὸν εὐσεβείας κατορθοῦν ᾤοντο, καὶ περὶ ταύτας ἀσχολούμενοι μόνας, αὐτοῖς τὸ μακάριον περιποιεῖν ἐλογίζοντο· πρὸς δὲ τοὺς ἄλλους ὀνειδιστι κώτερον διέκειντο, ὡς δῆλον ἀπὸ τοῦ ἐν Εὐαγγελίοις Φαρισαίου, καὶ ὧν περὶ τοῦ τελώνου ἀπηυθαδιάσατο· ταύτην τὴν οἴησιν καταστέλλων ὁ ἀπόστολος τὸ προκείμενόν φησι· μνησθεὶς γὰρ ο ποιητοῦ ἔργων, καὶ μακαρίσας αὐτὸν, ἐπανορθοῦται εὐθὺς καὶ τὸ ἐν τῇ ποιήσει παρὰ τοῖς πολλοῖς ἐπιφυόμενον κακὸν, καί φησιν, ὅτι Μὴ ὑπολάμβανε, ὁ ἀπὸ τῆς ποιήσεως prædicasset, statim corrigit inalum, quod exinde τοῦ νόμου αὐχῶν, τὸ μακάριον κατὰ μόνην τὴν ποίη σιν ἔχειν. Οὐ γὰρ ἀποδεκτὸν τοῦτο Θεῷ· ἀλλ' ἐκεῖ νας ἀποδεκτὸς, ὁ ποιῶν μὲν, μὴ ἐξ οιήσεως δὲ ὀνε:- διστικῶς τοῖς μὴ ποιοῦσι φερόμενος. Τὸ δὲ, ο 'Απατῶν καρδίαν ἑαυτοῦ, ο οἱονεί, Κατάγχων, καὶ μὴ ἐξ οιήσεως ώς ο ποιητὴς νόμου ο ἀπατῶν συνείδησιν αὐτοῦ. Τοῦτο γὰρ ἡ καρδία βούλεται ἐνταῦθα σημαί νειν, ὡς καὶ ἐν τῷ, Καρδίαν συντετριμμένην καὶ τεταπεινωμένην. ο tanquam factor legis, 329 cuiquam subnasci potest, perinde ac si diceret: Ne putes, quicunque ex operibus legis gloriaris, te beatum propter bujusmodi opera fore: non enim hoc satis est, ut acceptus sis Deo. Ille enim acceptus tantummodo est, qui cum multa bona operetur, non tamen idcirco ex vana sui existimatione despicit alios, qui eadem non operan• tur. Illud autem Seducens cor intelligendum est, ac si diceret, Jugulans, et ex animi elatione decipiens conscientiam suam; hanc enim hoc loco significat cor, quem- admodum et cum dicitur 16:: Cur contritum, et humiliatum. • Θρησκεία καθαρὰ καὶ ἀμίαντος παρὰ Θεῷ καὶ Πατρὶ αὕτη ἐστιν, ἐπισκέπτεσθε [vulg. - θαι] όρο φανοὺς καὶ χήρας ἐν τῇ θλίψει αὐτῶν.» Η θρησκεία πλέον τι δοκεῖ τῆς πίστεως ἔχειν. Κρυφίων τινῶν γνῶσιν γὰρ τὸ ὄνομα ἐπαγγέλλεται, καὶ βεβαιότητα – τῶν κατὰ πίστιν ἐνθεωρουμένων. Διὰ τοιοῦτο καὶ ὁ Απόστολος τῇ λέξει ταύτῃ ἐχρήσατο, ο Θρήσκος, ο εἰπὼν, ὥσπερ εἰ ἔλεγε· Γνώστην ἑαυτὸν οἴει τῶν ἀποῤῥήτων ἐν τῷ νόμῳ καὶ ἀκριβῆ φύλακα. Πῶς, ὃς τὴν γλῶσσαν εὐκ ἐπίστασαι χαλιναγωγεῖν, κατο ηγορεῖς τοῦ πλησίον, καὶ ὑπεροπτικῶς διαβιούς, ούτ δένα τῶν ἀπορούντων οἰκτείρεις· τοῦ νόμου μήτε τὸν καταλαλοῦντα προσιεμένου, ἀλλὰ καὶ τοὺς έχε θροὺς οἰκτείρειν κελεύοντος; Είπερ οὖν θρήσκο; εἶναι βούλει, μὴ ἐν τῇ ἀναγνώσει τοῦ νόμου ἐπιδείκνυσο τὸν θρῆσκον, ἀλλ' ἐν τῇ ποιήσει. Τοῦτο δέ ἐστι, τὸ τοὺς πλησίον οἰκτείρειν. Ὁ γὰρ εἰς τὸν πλησίον οἰκτειρμὸς ἀφομοίωσίς ἐστι πρὸς τὸν Θεόν. • Γίνεσθε γάρ, φησίν, οικτίρμονες, ὡς καὶ ὁ Πατήρ ὑμῶν ὁ οὐράνιος. ο ᾿Αλλὰ καὶ ὁ οἰκτειρμὸς ὑμῶν lestis misericors est 18.» At vero miseratio vestra VERS. 27.. Religio munda, et immaculata apud Deum et Patrem hæc est, visitare pupillos et viduas in tribulatione eorum.» Θρησκεία (religio) plus aliquid importare videtur, quam fides. Vox enim hujusmodi occultorum notitiam denotat, simulque in iis, quæ per filem cognoscuntur, firmitatem Idcirco etiam apostolus hac voce usus est, e Religiosum» dicens; ac si diceret, Cognitorem te putas arcanorum legis, et perfectuin observatorem. Sed quomodo, si linguam tuam frenare non valens, proximo tuo conviciaris, et cum fastu vivens, indigentium non misereris, cum lex nequidem obloquentem ferat, et ipsorum etian inimicorum nos misereri præcipiat? Si igitur religiosus esse vis, non in lectione legis, sed in operatione religionem tuam ostendito, quod potissi. mum fit miseratione erga proximum, quæ assini - lationem quamdam ad Deum parit, juxta illud, • Estote misericordes, sicut et Pater vester ca μὴ ἐν προσωποληψία ἔστω· ἐπεὶ μηδὲ ὁ Θεὸς ἀπομε μερισμένας ποιεῖται τὰς ἑαυτοῦ εὐεργεσίας, ἀλλ᾽ • ἀνατέλλει τὸν ἥλιον • ἐπὶ πλουσίους καὶ πένητας, καὶ ι βρέχει ἐπὶ δικαίους καὶ ἀδίκους. — ο Ασπιλον ἑαυτὸν τηρεῖν ἀπὸ τοῦ κόσμου. › Κόσμον ἐνταῦθα τὸν 16 Psal. I., 19. 1* Luc. vi, 56. 16 Matth. v, non cum acceptione personarum sit; quandoquidem neque Deus, quibusdam tantum personis beneficia sua impertit, sed. oriri facit solent, supra divites, et pauperes, «et pluit super justos et injustos. Et immaculatum se custodire ab hoc Bonifacii Finetti notæ. Fidem habere in operibus perinde esse puto apud nostrum commentatorem ac bonis operibus abundare. Cum hanc voci Graeca θρησκεία vin tribuat hic commentator, videtuream ab¿0p¿w, quod dispicere el observare significat, dempto a, deduxisse cum tamen plerique alii a Thracibus «lerivent, παρ ὧν τὸ θρησκεύειν, ὡς ὁ λόγος, a quibus, ait Nazia zenus, deorum cultus, ut fertur, sumpsit exordium.

moundo.» Mundus hic intelligendus est vulgaris et δημώδη καὶ συρφετὴν ἔχλον ἀκουστέον, τὸν κατὰ τὰς promiscuus populus, qui coucupiscentiis et erro- ἐπιθυμίας τῆς ἀπάτης αὐτοῦ φθειρόμενον. ribus deformatur. CAPUT II. VERS. 1. «Fratres mei, nolite in personaru.n acceptione habere fidem Domini nostri Jesu Christi gloriæ. › Qui enim cum personarum acceptione quidquam facit, se immunditia replet, utpote qui cjusdem consortem naturæ, imo præ illo, semetipsum ignominia amicit: quandoquidem quidquid simili sui quis facit, illud in se ipsum facientem retorquet. VERS. 2, 3. «Etenim si introierit in conventum vestrum vir aureum annulum habens in veste candida, introiverit autem et pauper 330 in sordido habitu, et intendatis in eum, qui indutus est veste præclara, et dixeritis ei: Tu sede hic bene; pauperi autem dicatis: Tu sta illic, aut sede sub scabello pedum meorum,» Videtur consuetudo fe. rendi annulum maxime apud Judæos viguisse. Sed fortassis inquiet hic aliquis: Si Jacobus Testamenti Jesu Christi doctor est, quare modo non abrogat ea quæ legis sunt; sed potius extollit, recipiens eos, qui in legali cultu versantur, neque eos ullo pacto reprehendit? Ad quem reponimus, eum sese insinuandi gratia ita cum illis loqui, et ipsoyum imbecillitati condescendere, ne si statim legem everteret, doctrinæ novitate illos abs se abalienaret. Scilicet prudenti œconomia admittit in Novo Testamento legales cæremonias, quantum quidem absque ejusdem detrimento poterat; (et sane quid fidei Christi aut Sabbatismus, aut jejunium, aut certorum abstinentia ciborum derogabat?) cumque hac ratione magis benevolos, magisque verbis suis attentos reddidisset, tum demum paulatim hortatur, ut a legalibus, velut inutilibus, ac quæ magis ad servitutem, quam ad libertatem, quæ in Christo est, conferunt, abstineant. Sapienter igitur brevibus alternationibus usus, postquam obtinuit ue, qua: eis dicebat, graviter ferrent, tunc quæ Christianis conveniunt, proposuit. VERS. 4. • Εt nonne dijudicastis apud vosmetipsos, › Particula copulativa et hic abundat est enim tantummodo ex vetusto loquendi more apposita. Cum enim hoc sit consequens præceden. tis orationis membrum, superflua est conjunctio. Ita enim se habet: • Si introierit quis in conventum vestrum, o etc. Deinde: «Nonne dijudicastis apud vosmetipsos?, Cum hoc sit alterum periodi membrum, phrasis postulabat, ut absque conjunctione et proferretur, ut hujusmodi sensus exsurgeret: Quoniam non, ut oportebat, dijudicastis, • facti estis judices cogitationum pravarum.» Illud autem, «Nonne dijudicastis, ο perinde est, ac Judicium vestrum, nulla prius disquisitione facta, an Bonifacii Vulgata habet judicatis. Aliqui hic vertunt dijudicati estis in tob.smetipsis, quod διεκρίθητε sit formæ passivæ. • Αδελφοί μου, μὴ ἐν προσωποληψίαις ἔχετε την πίστιν τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ τῆς δόξης. Ο γὰρ ἐν προσωποληψία ποιῶν τι, πολλοῦ σπίλου ἑαυτὸν ἐμπίπλησι, τὸ ὁμογενὲς ἀτιμάζων καὶ πρὸ ἐκείνου ἑαυτὸν, είγε ἡ πρὸς τὸ ὅμοιον ἐπίδειξις καὶ πρὸς ἑαυτὸν παραπέμπεται τὸν πράττοντα. • Ἐὰν γὰρ εἰσέλθῃ εἰς τὴν συναγωγὴν ὑμῶν ἀνὴρ χρυσοδακτύλιος ἐν ἐσθῆτι λαμπρᾷ, εἰσέλθῃ δὲ καὶ πτωχὸς ἐν ῥυπαρὰ ἐσθῆτι, ἐπιβλέψητε δὲ ἐπὶ τὸν φοροῦντα τὴν ἐσθῆτα τὴν λαμπράν, καὶ εἴπητε, Σύ κάθου ὧδε καλῶς· καὶ τῷ πτωχῷ εἴπητε· Σύ στῆθε ἐκεῖ, ἢ κάθου ὧδε ὑπὸ τὸ ὑποπόδιόν μου. ο Εοικε τὸ δακτυλιοφορεῖν μάλιστα παρ' Εβραίοις ἕξιν κατα σθαι. Ἴσως δὲ ἐρεῖ τις ἐνταῦθα· Εἰ τῆς κατὰ [Χρι τὸν] Διαθήκης Ιάκωβος διδάσκαλος, πῶς νῦν οὐχ καταπαύει τὰ τοῦ νόμου, ἀλλὰ μᾶλλον ἐξαίρει, τοὺς ἐν τῇ τοῦ νόμου θρησκείᾳ ἀποδεχόμενος, καὶ μὴ ἐπι τιμῶν τούτοις; Πρὸς ὃν ἐκεῖνο ἐμοῦμεν, ὡς εἰσαγωγικώτερον αὐτοῖς νῦν διαλέγεται, καὶ συγκαταβαίνε: τῇ τούτων ἀσθενείᾳ, ἵνα μὴ ἐκ θυρῶν ἀνατρέπων τὸν νόμον, ὀπίσω χωρεῖν ποιήσῃ τῇ καινότητι τῶν διδαγμάτων. Οικονομικώτερον δὲ μεταχειρισάμενος τὸ πράγμα, καὶ ὑπενδοὺς ὅσον αὐτὸν οὐκ ἔβλαπτεν εἰς τὴν Καινὴν Διαθήκην ταῖς νομικαῖς δεισιθείαις (τί γὰρ αὐτὸν παρέφερε Σαββατισμός, ἡ νηστεία καὶ ἀποχὴ βρωμάτων τῆς κατὰ Χριστὸν πίστεως), καὶ τούτοις τέως προσεκτικωτέρους αὐτοὺς τοῦ ἑαυ τοῦ λόγου λαβών, οὕτως κατὰ μικρὸν τῶν μὲν ἀφο ἱστασθαι παραινεῖν [f. — νεῖ], τῶν τοῦ νόμου, ὡς άνωφελῶν, καὶ πρὸς δουλείαν, οὐ πρὸς ἐλευθερίαν μετακαλούντων, τὴν ἐν Χριστῷ. Σοφῶς τοιγαροῦν ταῖς βραχείαις ὑπαλλαγαῖς χρώμενος, ὅτε μὴ δυσανασχετ τοῦντας εἶναι[ γ. εἷλε] τοῖς λεγομένοις, τότε τα προσ ήκοντα Χριστιανοῖς παρέθηκεν. • [ Κα! ] οὐ διεκρίθητε ἐν ἑαυτοῖς.» Ο και σύνδεσμος παρέλκει ἐνταῦθα συνήθως ἀρχαϊζούσῃ φράσει, ἐπεὶ ἀποδόσεως οὔσης ἐνταῦθα τοῦ ἄνω εἰ· ρημέονυ, περιστὸς ὁ σύνδεσμος· ἔστι γὰρ οὕτως • Εάν τις εἰσέλθῃ εἰς τὴν συναγωγὴν ὑμῶν,» καὶ ἑξῆς· εἶτα, «Οὐ διεκρίθητε ἐν ἑαυτοῖς.: Ἐνταῦθα τῆς ἀποδόσεως οὔση;, ἐκτὸς ἀπαιτεῖ τοῦ, καὶ συνδέσμου ή φράσις προσενεχθῇ· ἵνα οὕτως ᾖ Ἐπειδὴ οὐ τὸ δέον κρίνατε, ἐγένεσθε κριταὶ διαλο γισμῶν πονηρῶν.» Τὸ δὲ, «Οὐ διεκρίθητε, ἡ ἀντὶ τοῦ, Τὸ διακριτικὸν ὑμῶν διεφθείρατε, μηδεμίαν συζή τησιν ποιήσαντες πρότερον, τὸν πένητα μέν, σπου δαῖον δὲ, ἢ τὸν πλούσιον μὲν, ῥᾴθυμον δέ· ἀλλὰ τὸ ἀδιάκριτον ὑμῶν ὑπηγάγετο ὑμᾶς ἐν προσωποληψία, Finetti nota. Et hac fortasse de causa a vulgato interprete omissa est.

EXPOSITIO IN EPIST. S. JACOBI. CAP. II. τὸν μὲν ἐπαινέσαι διὰ τὸν πλοῦτον, τὸν δὲ ἀτιμάσαι pauper strenuus vir esset, aut dives ignavus, cora διὰ τὴν πενίαν. ι Καὶ ἐγένεσθε κριταὶ διαλογισμῶν πονηρῶν.» Τοῦτ' ἔστιν, ἄδικοι κριταὶ τῇ πονηρίᾳ ἐκ προσωποληψίας προθέμενοι [γ. προσθ.] rupistis, et pravum vestrum judicium induxit vos in personarum acceptionem, ut eum quidem lonoraretis propter divitias, hunc vero parvi penderetis propter paupertatem. Et facti estis judices cogitationum pravarum, hoc est, injusti judices ex iniqua personarum acceptione. • Ακούσατε, ἀδελφοί μου ἀγαπητοί· οὐχ ὁ Θεὸς ἐξελέξατο τοὺς πτωχοὺς τοῦ κόσμου, πλουσίους ἐν τῇ πίστει, καὶ κληρονόμους τῆς βασιλείας, ἧς ἐπηγ γείλατο τοῖς ἀγαπῶσιν αὐτόν; Ὑμεῖς δὲ ἡτιμάσατε τὸν πτωχόν. Οὐχ οἱ πλούσιοι καταδυναστεύουσιν ὑμῶν, καὶ αὐτοὶ ἕλκουσιν ὑμᾶς εἰς κριτήρια; ο Ἐπειδὴ ἡ πενία δυσχερές ἐστι τοῖς πολλοῖς καὶ μή. τον ἀκουσθῆναι, διὰ τοῦτο εἰπὼν, «Τοὺς πτωχούς, τοῦ κόσμου, ο εὐθέως ἐπήνεγκε, ο πλουσίους.» Περί τί δὲ πλουσίους; Περὶ τὴν πίστιν· καὶ γὰρ οὕτως Εχει. Τὸ γὰρ τὸν κόσμον απερίσπαστον τῶν πενήτων, ενεργεστέρους αὐτοὺς τῶν πλουτούντων, ἐπειδὰν προσέλθωσι τῇ πίστει, ποιεῖ. Διὸ καὶ ὁ Κύριος του ούτους μαθητὰς ἐξελέξατο, οὓς καὶ κληρονόμους τῆς βασιλείας ἀνέδειξεν. • Οὐκ αὐτοὶ βλασφημοῦσε τὸ καλὸν ὄνομα τὸ κληδὲν ἐφ' ὑμᾶς; Εἰ μέντοι νόμον τελεῖτε βασιλικόν κατὰ τὴν Γραφήν, ᾿Αγαπήσεις τον πλησίον σου ὡς ἑαυτὸν, καλῶς ποιεῖτε. Εἰ δὲ προσωποληπτεῖτε, ἁμαρτίαν ἐργάζεσθε ελεγχόμενοι ὑπὸ τοῦ νόμου ὡς παραβάται.: "Ονομα καινόν, τὸ κατὰ τὸν προφητι κὸν λόγον τὸν φάσκοντα· ο Τοῖς δουλεύουσί μοι κληθήσεται όνομα καινόν, δ ευλογηθήσεται ἐπὶ πᾶν τὸ πρόσο ωπον τῆς γῆς. ο p • Οστις γὰρ ὅλον τὸν νόμον τηρήσῃ, πταίσῃ δὲ ἐν ἑνὶ, γέγονε πάντων ἔνοχος. Ο γὰρ εἰπών, Μή φονεύτῇς, εἶπε καὶ, Μή μοιχεύσῃς. Εἰ δὲ οὐ μοιχεύσεις, φονεύσεις δὲ, γέγονας παραβάτης νόμου. Οὕτως λα λεῖτε, καὶ οὕτως ποιεῖτε, ὡς διὰ νόμου ελευθερίας μέλλοντες κρίνεσθαι. Ἡ γὰρ κρίσις ἀνίλεως τῷ μὴ ποιήσαντι ἔλεος· καὶ κατακαυχάται Έλεος κρίσεως. — Πταίσῃ δὲ ἐν ἑνί. ν τοῦτ' ἔστιν, τῷ μὴ τελείαν ἔχειν ἀγάπην· τοῦτο γὰρ τὸ κεφάλαιον τῶν καλῶν. Εἰ δὲ τῆς κεφαλῆς ἀπορεῖ, περιττόν ἅπαν τὸ λοιπὸν τῶν μα. "Οτε [[. ότι] δὲ περὶ τούτου λέγει, δῆλον ἐκ τῆς προειρημένης κατασκευῆς. Τὸ δὲ, «Οὐ μοιχεύσεις, οὐ φονεύσει, ο ὑποδείγματος χάριν εἴρηται. Σκόπει δὲ, ὅτι καὶ τὰ ὑποδείγματα ἐκ τοῦ εἰς ἀγάπην συντε λοῦντός ἐστι νόμου. Ο γὰρ ἀγαπῶν τὸν πλησίον, οὗ τος οὐ μοιχεύσει, οὐδὲ φονεύσει· ἐχθροῦ γὰρ ταῦτα. Ἐπεὶ εἰ μὴ τοῦτο, οὐδεὶς ἀνθρώπων σωθείη, οὐδενὸς ἔχοντος τοῦ [[. τὸ] διὰ πασῶν τῶν ἐντολῶν ἀνελλιπές. ᾿Αλλ' ὁ ἀγνείαν κατορθωκὼς ἔσθ' ὅτε θυμοῦ ἡττᾶται, καὶ ὁ ἐλεημοσύνην ποιῶν, βασκανίαν έχει πολλάκις. Ὥστε οὐ περὶ παντὸς εἴρηται τοῦ κατὰ τὰς ἀρετὰς ἀνελλιπούς, ἀλλὰ περὶ ἀγάπης, ὡς οὐ χρὴ προσ 4: Psal. Lx11, 2. VERS. 5, 6. c Audite, fratres mei dilectissimis nonne Deus elegit pauperes in hoc mundo, divites in fide, et hæredes regni, quod repromisit Dens diligentibus se? Vos autem 331 inhonorastis paus perem. Nonne divites per potentiam opprimunt vos, ct ipsi trahunt vos ad judicia?» Quoniam vulgo vel solum paupertatis nomen molestum est, hine cam dixisset, ο Pauperes in hoc sæcurò,» staAt qua in tin subjunxit, eos esse e divites. re? In fide;» quod verissimum est. Nam tranquilitas illa, qua pauperes frui solent, utpote sejuncti a negotiis hujus mundi, cos plerumque operosiores et ferventiores divitibus, cum ad fidem accesserint, facit. Quamobrem et Dominus tales discipulos ele, git, quos et hæredes regni coelestis declaravit. VERS. 7-9. Nonne ipsi blasphemant bonum nomen, quod invocatum est super nos? Si tamen legem per ficitis regalem, secundum Scripturas: Diliges proximum tuum.sicut te ipsum, benefacilis. Si autem personas accipitis, peccatum operamini redarguti a lege, quasi transgressores.› Nomen novum, juxta prophetam dicentem ", «Qui mihi serviunt, vocabitur illis nomen novum, quod benedicetur super omnem faciem terra Vans. 10-13. • Quicunque autem totam legem scr vaverit, offendat autem in uno, factus est omnium reus. Qui enim dixit, Non machaberis, dixit et, Non occides. Quod si non mochaberis, occides autem, faetus es transgressor legis. Sic loquimini, et sic facite, sicut per legem libertatis incipientes judicari. Judicium enim sine misericordia illi, fecerit qui non misericordiam. Superexaltat Offendat autem misericordia judicium. › autem in uno: quia scilicet integram nơn habet charitatem: ea enim est caput bonorum operum. Sublato autem capite, inutile ac superfluum est reliquum corpus. Quod vero de hac re loquatur, manifestum est ex eo quod superius astruit. Illud, «Non machaberis, Non occides, exempli causa dictum est. Et animadverte, quod etiam exempla allata sunt ex iis præceptis, quæ charitaten concernunt. Qui enim diligit proximum,. neque mechabitur, neque occidet; inimici enim propria sunt ista. Et sane, si hoc non ita se haDeret, nemo salvus foret, cum nemo sit, cui non aliquid desit de observantia mandatorum siBonifacii Finetti notæ. Videtur commentator verba Scripturæ memoriter, adeoque non omnino accurate citasse: Bullibi enim ea, prout referuntur, reperire potui, Exstant tamen nonnulla Is. c. Lx11. Caule est hic legendus auctor iste: neque enim dubitandum, aliquos esse qui, Dei gratia roborati, omnia Dei præcepta, quantum satis est ad lethale vitandum peccatum, custodiant. Leves autem transgressiones ab æterna salute non excludunt.

quidem qui, ex. c. castitatem custodit, quandoque υποληπτούντα ἐλλιπῶς αὐτὴν ἀνύειν, ἀλλ' ὁλοτελώς. vincitur ab ira: et qui eleemosynam facit, invidus est non raro. Quare non omni prascribitur, ut defectum nullum in virtutibus habeat, sed ne chaΤοῦτο δὲ καὶ περὶ τῶν ἄλλων ἀρετῶν φαμεν. Ὅς γὰρ μὴ διὰ τέλους τῶν σωφρονικῶν, ἡ τῶν δικαίων ἀντίσχηται, ἀλλ' ἐλλιπέστερον χρήσεται [γ. - σηται], οὗτος χωλεύων περὶ τὴν μεταχείρισιν τῷ παντὶ τῆς ἀρετῆς ἐλυμήνατο σώματι. Ολον οὖν τὸν νόμον τὸν περὶ τῆς ἀγάπης ἀκουστέον, περὶ ἧς προηγουμένως αὐτῷ ὁ σκοπός. Νόμον δὲ ἐλευθερίας τὸν ἀπροσωπόληπτον φησι· ὁ γὰρ προσωπολήπτης οὐκ ἐλεύθε ροῖ, ἀλλὰ δοῦλος. "Ο γάρ τις ήττηται, τούτῳ καὶ ritatem, per personarum acccptionem diminute exerceat, sed integre. Iloc autem etiam de aliis virtutibus dicere possumus. Qui enim non perfecte temperantiam, vel justitiam 332 servat, sed imminute, totum virtutis corpus graviter lædit. Per totam igitur legem intelligenda est hic lex charitatis, quæ præcipuus scopus apostoli est. Legem vero libertatis vocat eam, quæ a personarum acceptione libera est: siquidem acceptor personarum, non liber est, sed servus: c quo enim quis superatus est, hujus et servus est 1 δεδούλωται. VERS. 14. • Quid proderit, fratres inci, si fidem quis dicat se habere, opera autem non habeat? Nunquid poterit fides salvare eum? Si proximo nostro offensas remiserimus, atque cum indigentibus bona nostra communicaverimus, etiam misericordia Dei nos benigne suscipiet in die, qua discutict quæcunque a nobis in hac vita perpetrata fuerint. Magnum enim et præclarum est istud facinus. Quemadmodum e contra, gravis condemnatío erit iis, qui erga ejusdem consortes naturæ benigne affecti non fuerint. Eos enim, qui erga eos, qui in ipsos peccaverunt, immites fuerint, mali illius servi condemnatio comprehendet, eaque retributio, quæ in Oratione Dominica subindicatur, in qua rogamus Deum, ut e nobis dimitLat, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris '9: et immisericordibus (scu iis qui dure se habent erga indigentes corporalis alicujus consolationis) • judicium sine mis ricordia Gel, 1 – 1 Super. exaltat autem misericordia judicium.» — «Miscricordes» enim, juxta Domini sententiam, c nisericordiam consequentur 1.› Aliunde vero etiam infidelibus aliquando misericordia in pauperes veniam obtinere valuit ut ex historia Danielis cognoscimus. Quid igitur in fidelibus hominibus præstare non poterit? Sane mihi videtur misericordia perinde se habere, ac in athletis oleuin, quod ex arboribus colligitur: istud namque illitum a:hletis, præstat illis, ut suorum adversariorum prehensiones elabantur, adeo ut teneri ab ipsis non possint. Ita et in judicio, si quam habuerimus in pauperes misericordiam, ea præstabit nobis, ut dæmonum impetus, atque insultus effugere valcamus. «Τί τὸ ὄφελος, ἀδελφοί μου, ἐὰν πίστιν λέγῃ τις ἔχειν, ἔργα δὲ μὴ ἔχῃ; Μὴ δύναται ἡ πίστις σῶσαι αὐτόν;» Τῶν εἰς ἑαυτοὺς ἁμαρτημάτων ἀφέντας ἡμᾶς τοῖς πλησίον, καὶ τὴν τῶν ὑπαρχόντων ἡμῶν μετάδοσιν κοινωνοῦντας τοῖς ἐνδεέσιν, ὁ ἀπὸ τοῦ Θεοῦ ἔλεος ἡμᾶς ἐν τῇ τῶν βεβιωμένων ἀναλήψεται διαγνώσει· μέγα γὰρ τὸ διόρθωμα· ὥσπερ ἀπεναν τίας βαρὺ τὸ κατάκριμα τοῖς μὴ πρὸς τὸ ὁμοφυές εὐσυνειδότως διατεθεῖσιν. Ἐπί τε γὰρ τῶν εἰς ἑαυ τοὺς ἀπὸ τῶν πλησίον πλημμεληθέντων ἀσυμπαθῶς διαγενομένων, τὸ τοῦ πονηροῦ δούλου κατάκριμα περιστοιχήσει, μετὰ καὶ τοῦ ἐν τῇ εὐχῇ ἀνταποδό ματος. Καὶ γὰρ ἀφιέναι ἡμῖν ἐκεῖ ἡ αἴτησις πρὸς Θεόν, καθὼς καὶ ἡμεῖς, τοῖς εἰς ἡμᾶς πλημμελήσασιν «ἀφίεμεν.» Καὶ τοῖς ἀνηλεῶς, ἤτοι σκληρῶς, πρὸς τοὺς χρήζοντας σωματικής παραμυθίας διακειμέν νοις, «ἀνηλεῶς ἡ κρίσις ἀπαντήσεται. ο - ι Κ171καυχάται δὲ ἔλεος κρίσεως. ο - ι Οἱ γὰρ ἐλεήμονες, κατὰ τὴν τοῦ Κυρίου ἀπόφασιν, «ἐλεηθήσονται. Αλλως τε, καὶ [f. add. εἰ] εἰδωλολάτραις ὁ εἰς τοὺς πένητας ἔλεος ἄφεσιν οἶδε πορίζειν, ὡς ἐν τῷ Δανιήλ Ακούσαμεν, τί οὐκ ἂν ἐργάσαιτο ἐπὶ πιστῶν ἀνθρώ πων; Τοιοῦτο δέ μοι δοκεῖ οὗτος ὁ ἔλεος διαπράττεσθαι, ὥσπερ ἐπὶ τῶν ἐν σταδίοις ἀθλούντων, τὸ ἀπὸ τῶν δένδρων ἔλαιον· ἐπαλειφόμενον γὰρ τοῖς ἀθληταῖς, διολισθαίνειν δίδωσι τὰς τῶν ἀντιπάλων λαβάς· οὕτως καὶ ἐν τῇ κρίσει, ὁ εἰς τοὺς πένητας ἡμῶν ἔλεος, τὰς τῶν δαιμόνων ἐπιφορὰς διαδιδιάσκειν παρέξεται. VERS. 15, 16.. Si autem frater et soror nudi sint, et indigeant victu quotidiano, dicat autem aliquis ex vobis illis, lte in pace, calefacimini, et saturamini, non dederitis autem eis, quæ necessaria sunt corpori, quid prodest?» Observa spiritualem sensum. Non enim dixit tantummodo, Si fidem habeas, sed • Quid prodest?» ac si diceret: Ostende mihi opus, ob quod talem tibi appellationem adjudicem: hoc est enim opus fidei. Quod ail igitur, bujusmodi est: Si quis opere non osten18 II Petr. 11, 19. 19 Matth. vi, 12. • Ἐὰν δὲ ἀδελφὸς, ἢ ἀδελφὴ γυμνοί ὑπάρχωσι, καὶ λειπόμενοι ὦτι τῆς ἐφημέρου τροφῆς, είπη δέ τις αὐτοῖς ἐξ ὑμῶν· Ὑπάγετε ἐν εἰρήνῃ, θερμαί νεσθε καὶ χορτάζεσθε, μὴ δότε δὲ αὐτοῖς τὰ ἐπιτή δεια τοῦ σώματος, τί τὸ ὄφελος;» Σκόπει πνευματικὴν σύνεσιν. Οὐ γὰρ εἶπε μόνον, «Ἐὰν πίστιν ἔχῃς, ο ἀλλὰ, ο Τί τὸ ὄφελος; ι ὥσπερ εἰ ἔλεγε· Δεῖξόν μοι τὸ πρᾶγμα ἀφ' οὗ [σοι] τὴν προσηγορίαν ταύτην λογίσομαι. Τοῦτο γὰρ τῆς πίστεως ἔργον. Ο δὲ λέγει, τοιοῦτόν ἐστιν· Ἐὰν μὴ ἔργῳ δείξῃ τις 10 Matth. v, Bonifacii Finetti notæ. Intellige quoad panam temporariam.

EXPOSITIO IN EPIST. S. JACOBI. CAP. II. ὅτι πιστεύει τῷ Θεῷ, περιττὴ καὶ ἡ κατηγορία τοῦ dat, se credere Deo, superfluum etiam est sc πιστὸν λέγεσθαι. Οὐ γὰρ ὁ ἁπλῶς λέγων ἑαυτὸν εἶναι τοῦ Κυρίου, οὗτός ἐστι πιστὸς, ἀλλ' ὁ οὕτως ἀγαπῶν τὸν Κύριον ὡς διὰ τὴν εἰς αὐτὸν πίστιν καὶ θανάτου κατατολμῶν [[. -μαν]· καὶ ὅτι οὗτος τῶν προκειμένων ὁ σκοπός, τὰ ὑποδείγματα δηλοῦσιν. 'Αβραὰμ γὰρ, φησὶν, ἔργῳ ἔδειξεν ὅτι ἐπίστευσε τῷ Θεῷ, ἀνενεγκὼν εἰς ὁλοκάρπωσιν τὸν πρωτότοκον, Ομοίως δὲ καὶ Ραάβ πιστεύσασα κατεφρόνησε θανάτου. • Οὕτω καὶ ἡ πίστις, ἐὰν μὴ ἔργα ἔχῃ, νεκρά ἐστι καθ' ἑαυτήν. Αλλ' ἐρεῖ τις· Σὺ πίστιν ἔχει; κἀγὼ ἔργα ἔχω. Δεῖξόν μοι τὴν πίστιν σου ἐκ τῶν ἔργων σου, κἀγὼ δείξω σοι ἐκ τῶν ἔργων μου τὴν πίστιν μου. Σὺ πιστεύεις ὅτι εἷς Θεός ἐστι· καλῶς ποιεῖς· καὶ τὰ δαιμόνια πιστεύουσι καὶ φρίττουσι.» Οὐκ ἀντιφάσκει ταῦτα τῷ μακαρίῳ Παύλῳ· κατὰ δύο γὰρ σημαινομένων τοῦ τῆς πίστεως ὀνόματος φερο μένου ἐπί τε τῆς ἁπλῆς τοῦ φαινομένου συγκαταθέσεως. Πίστιν γὰρ εἰώθαμεν καὶ τοῦτο λέγειν, καθι καὶ τοὺς δαίμονας ἔγνωμεν πιστεύειν εἰς Χριστὸν, ὅτι Υἱός ἐστι τοῦ Θεοῦ· καὶ πάλιν τὴν ἐκ διαθέσεως ἐπακολούθησιν μετὰ βεβαίας συγκαταθέσεως [τῷ τῆς πίστεως προσρήματι καλούντων ἡμῶν,] ὁ θεῖος Ιάκωβος τὴν ἁπλῆν συγκατάβασιν νεκρὰν εἶναί φησι [πίστιν] ὡς ἀμοιροῦσαν τῶν ἀναζωπυρούντων ἔργων, Παῦλος δὲ αὐτὴν ἐκ διαθέσεως λέγει πίστιν, ἥτις μάλιστα οὐκ ἐστέρηται ἔργων· οὐκ ἂν γὰρ αὕτη διακένῳ σεμνῶν ἔργων ἐγγένοιτο. Οὐδὲ γὰρ 'Αβραὰμ ἔτυχε ταύτης μὴ πρότερον διηγωνισμένος την πατρικὴν ἀπώσασθαι ἀσθένειαν, ᾧτινι ἀγωνίσματι ἡ πίστις ἔπαθλον βραβεύετο. Αλλ' ἔργων ταύτην προέκρινεν ὁ Παῦλος τῶν κατὰ νόμον σαββατισμῶν, καὶ περιτομῆς, καὶ τῶν λοιπῶν ἁγνισμῶν. Δύο γὰρ καὶ ἐπὶ τῶν ἔργων ὁρᾶται τὰ σημαινόμενα. Εργα γὰρ καὶ τὰ τὴν πίστιν βεβαιοῦντα λέγεται, ὧν ἀμοιappellare ſidelem. Non enim qui nude dicit, se esse Domini, is fidelis est; sed qui Deum 333 ita diligit, ut propter fidem in ipsum etiam mortem subire paratus sit. Et quod hujusmodi sit proposilorum scopus, exempla, quæ afferuntur, declarant. Abraham enim, inquit, opere ostendit, se credidisse Deo, cum obtulit in holocaustum primogenitum suum. Similiter et Raab, cum credidisset, mortem contempsit. VERS. 17-19.. Sic et fides, si non habeat opera, mortna est in semetipsa. Sed dicet quis, Tu fidem habes, et ego opera habeo: ostende mihi fidem tuam ex operibus; et ego ostendam tibi ex operibus fidem meam. Tu credis, quod unus est Dells: bene facis: et dæmones credunt, et contremiscunt.» Non sunt ista contraria divo Paulo. Cum enim nomen fidei duo significare valeat: nam et simplicem mentis rei apparenti assensum interdum significat; fidem namque et hoc dicere solemus (qua ratione et dæmones credere novimus, quod Christus sit Filius Dei); et rursus consecutionem ex affectione simul cum firmo assensu, fidei nomine appellamus: sanctus Jacobus simplicem illum assensum fidem ‹ mortuam › appellat, utpote vivificantibus operibus destitutam. Paulus autem eam quæ ex affectione est, vocat fidem, quæ sane non est operibus vacua: neque enim illa lonestis operibus vacuo ingeneraretur Nam neque Abraham banc consecutus est, antequam certasset ad paternam repellendam imbecillitatem cui certamini fides in præmium data est Hanc vero Paulus fidem præeposuit operibus, nempe sabbatisnis, circumcisioni, reliquisque Mosaicæ legis observantiis. Quandoquidem etiam operum nomen duo significat: nam et opera dicuntur illa quæ fidem Bonifacii Finetti notæ. Fidem ex affectione (seu animi dispositione) vocat hic commentator fidem quæ a theologis formata dicitur, quamque S. Paulus (Gal. v, β) ait per charitatem operari. Fidem hujusmodi operibus vacuain esse non posse, perspicuum est. De eo quod ordinarie contingit, loqui hic puto auctorem istum. Ordinarie enim fides vera non innascitur i's qui recte et juxta rationis præscripta non vivunt; prava enim vivendi ratio validissimus fidei obex esse solet. Per paternam imbecillitatem intelligo parentum amorem, quem superare debuit Abraham, ut Dei mandato egrediendi de terra et cognatione sua (Gen. xit, 1) obtemperaret. Editus sub nomine Ecumenii commentarius pro ἀσθενείαν, imbecillitatem, vel infirmitatem, habet, et fortasse melius, ἀθείαν, impietatem: quæ si admittatur lectio, respexisse videtur hic auctor ad cam, quæ multorum est, opinionem, nempe, Tharer patrem Abrahæ, imo juxta nonnullos, ipsum Abrahamum aliquando, idolis serviisse. Quo supposito, quid sibi velit cum ait, Abrahamum non prius consecutum esse fidem, quam ad paternam impietatem repellendam certaverit, perspicuum est. Nescio autem quid Hentenius legerit, cum vertit: Quo (certamine) paterna cognatione expelleretur: non enim video quomodo hæc Græca verba, quæ in textu Græco e regione ejus versionis leguntur (Edit. Par. 1631), τὴν πατρικὴν ἀπώσαθαι ἀθείαν, talem interpretationem recipere possint. Si commentator de prina Abrahæ fide loquitur, præmium proprie dictum hic intelligere non potest, sed tantummodo, quod cuidam congruitati, seu congruæ dispositioni correspondet: non enim verum ullum nieritum fidem, imo nec charitatem, præcedere potest. Si vero de uberiore aliqua fide, seu præcedentis fidei augmento Abrabe ob certamen ad repellendam sive imbecillitatem, sive impietatem paternam concesso loquatur, potuit id quidem præmii rationem habere; id iamen haud conficit, fidem in homine bonis operibus vacuo ingenerari non posse, ad quod probandum exemplo Abrahæ uti videtur commentator. Verum, utul mens ipsius hoc loco se habeat, illud omnibus ratum esse debet, fidem justificantem in adultis neque bonis operibus vacuam permanere, neque absque bonis operibus et animi præparatione, seu absque proposito, bona opera suo tempore, et pro data occasione exercendi ingenerari posse. Et sic intelligendus, quanquam fortasse haud satis accurate se explicet, hic commenlator.

confirmant: et opera dicuutur observantiæ legie ροῦσα πίστις νεκρὰ καταλείπεται· ἔργα πάλιν καὶ Mosaicæ, sine quibus, et Abraham olim, et omnes eredcntes in Christum justificantur. Etenim, quod fidem in immundo progigni non possit (loquor autem de ſide operum) quis contradixerit? Nam neque unguentum in fœculento vase quis reconderet; neque in immundo homine ingenerabitur unquam fides Dei. Non igitur contrarii sibi invicem sunt 334 sancti apostoli, sed in diverso signifcato versantes, quisque juxta significatum suum, quod propositum sibi erat, prosequitur. VERS. 20. Vis autem nosse, o homo inanis, quoniam fides sine operibus mortua est?, Inanem vocat eum, qui de sola fide gloriatur, utpote qui bonorum operum substantia vacuus est. VERS. 21-23. • Abraham pater noster, nonne ex operibus justificatus est, offerens Isaac filium suum super altare? Vides, quoniam fides couperabatur operibus illius; et ex operibus fides consummala est. Et impleta est Scriptura dicens, etc. Abrahamum uterque proponit in exemplum ejus, quod de fide asserit: ille quidem ut ostendat, fidem operibus præstare; hic vero ut opera fide meliora esse evincat argumento ex codem Abrahamo desumpto. Dictum vero est superius, quod circa duplex significatum ambo versantes, quisque sumit id quod ad propositum suum inservit. Cæterum nonnulli ex Patribus ita hac de re censuerunt, nempe, Abrahamum variis distinctum temporibus utriusque fidei imaginem esse; videlicet et ejus, quæ ante baptismum est, quæ opera non requirit, sed solam fidem et confessionem salutis, et verbum quo justificamur credentes in Christum; et ejus, quæ baptismum subsequitur, quæque conjuncta operibus est. Hac ratione sibi contrarius neutiquam apparet is, qui in utroque locutus est Spiritus sanctus: cum una quidem fides per solam confessionem justificat baptizatum, si statim discedat e vita (huic enim non adsunt opera, seul satis ipsi est mundities per baptismum comparata); altera vero a baptizato exigat etiam bonorum operum exhibitionem. Cui rei et Paulus consentit alio loco, docens, fidem post baptisma perfectionem, quæ ex operibus consurgit, requirere; cum nempe sit": • Neque circumcisio aliquid valet, neque præputium, sed fides, quæ per charitatem operatur. › Charitas autem multarum virtutum exercitio opus habet, ut adimpleatur. ‹ Credidit autem Abraham Deo, et reputatum est illi ad justitiam, et amicus Dei appellatus est *.» Justitiæ quidem ex sola fide imago fuit Abraham, cum credidit, idque ‹ reputatum est illi ad justitiam. › Ejus autem quæ ex operibus est, cum filium obtulit supra • Galat. vi, 15. 2 Galat.!!!, τὰ τοῦ νόμου, ὧν καὶ χωρὶς Ἀβραὰμ, καὶ πάντες οἱ κατὰ Χριστὸν δικαιοῦνται. Ἐπεὶ ὅτι πίστις οὐκ ἂν ἀκαθάρτῳ προσγένοιτο (λέγω δὲ τὴν τῶν ἔργων πίστιν), τίς ἀντερεῖ; οὔτε γὰρ βορβόρου πλήρει ἀγα γείῳ μύρον ταμιευθείη, οὔτε ἀκαθάρτῳ ἀνθρώπω πίστις ἐγγένοιτο Θεοῦ. Οὐκ ἄρα διάφοροι ἑαυτοῖς οἱ θεῖοι ἀπόστολοι, ἀλλὰ περὶ τὸ διάφορον τοῦ σημαινο μένου στρεφόμενοι πρὸς τὴν χρείαν ἕκαστος τοῦ ση μαινομένου τὸ προτεθὲν αὐτῷ διεξάγει. Ο • Θέλεις δὲ γνῶναι, ὦ ἄνθρωπο κενὲ, ὅτι ἡ πίστις χωρὶς τῶν ἔργων νεκρά έστιν;» Κενὸν ἐκάλεσε τὸν ψιλῇ τῇ πίστει αὐχοῦντα μόνον, [μηδὲν] τῆς διὰ τῶν ἔργων ὑποστάσεως κεκτημένον εἰς πλήρωσιν. • Αβραὰμ ὁ πατὴρ ἡμῶν οὐκ ἐξ ἔργων ἐδικαιώθη ἀνενέγκας Ἰσαὰκ τὸν υἱὸν αὑτοῦ ἐπὶ τὸ θυσιαστής ριον; Βλέπεις, ὅτι ἡ πίστις συνήργει τοῖς ἔργοις αὐτοῦ, καὶ ἐκ τῶν ἔργων ἡ πίστις ἐτελειώθη; Καὶ ἐπληρώθη ἡ Γραφὴ ἡ λέγουσα.» Τὸν ᾿Αβραὰμ ἀμ. φότεροι εἰς ὑπόδειγμα τοῦ τῆς πίστεως λόγου ἐπε ἄγονται· ὁ μὲν, τὴν πίστιν τῶν ἔργων κρείττω δεικνύς δι᾽ ὑποδείγματος τοῦ κατὰ τὸν ᾿Αβραὰμ· ὁ δὲ, πάλιν τὰ ἔργα τῆς πίστεως. Καὶ εἴρηται μὲν ἀνωτέρω, ὡς περὶ τὸ διττὸν τοῦ σημαινομένου ἑκάτερος στρέφεται, τὸ συντελοῦν αὐτῷ πρὸς τὴν ἀπόδειξιν. Τινὲς μέντοι τῶν Πατέρων καὶ οὕτως περὶ τούτου ἔγνωσαν. Φασὶ γὰρ τὸν ᾿Αβραὰμ τοῖς χρόνοις διαστελλόμενον, έκατέρας πίστεως εἶναι εἰκόνα· καὶ τῆς πρὸ τοῦ βα πτίσματος μὲν τῆς μὴ ἐπιζητούσης ἔργα, εἰ μὴ τὴν πίστιν μόνην καὶ τὴν ὁμολογίαν τῆς σωτηρίας, καὶ τὸ ῥῆμα ᾧ δικαιούμεθα οἱ πιστεύοντες εἰς Χριστόν· καὶ τῆς μετὰ τὸ βάπτισμα πίστεως τῆς συνεζευγμέ νης τοῖς ἔργοις. Οὕτως οὐκ ἐναντίον φαίνεται τὸ ἐν τούτοις λαλῆσαν ἑαυτῷ Πνεῦμα· ἀλλὰ τοῖ; [. τῆς] μὲν δι᾿ ὁμολογίας μόνης δικαιούσης τὸν προσιόντα, εἰ παραχρῆμα ἀπηλλάγη τοῦ βίου (τούτῳ γὰρ οὐ πάρεισιν ἔργα, ἀλλ᾽ ἦν αὐτῷ ἱκανὸν ἡ διὰ τοῦ β1πτίσματος κάθαρσις)· τῆς δὲ, τὴν εἴδη [f. ήδη] βε βαπτισμένον ἀπαιτούσης καὶ ἀγαθῶν ἔργων ἐπίδει ξιν. Τούτῳ δὲ καὶ Παῦλος συμφωνεῖ ἑτέρωθι λέγων οὕτω, καὶ διδάσκων τὴν μετὰ τὸ βάπτισμα πίπ:.ν τὴν διὰ τῶν ἔργων τελείωσιν ἀπαιτεῖν, δι' ὧν φησιν· • Οὔτε περιτομή, οὔτε ἀκροβυστία τι ἰσχύει, ἀλλὰ η πίστις δι' ἀγάπης ἐνεργουμένη.» 'Η δὲ ἀγάπη πολλῆς σοφίας δεῖται εἰς τὸ πληρωθῆναι. ι Επίστευσε δὲ ᾿Αβραὰμ τῷ Θεῷ, καὶ ἐλογίσθη αὐτῷ εἰς δικαιοσύν νην, καὶ φίλος Θεοῦ ἐκλήθη.. Τῆς μὲν ἐκ μόνης πίστεως δικαιώσεως εἰκὼν [ἦν] ᾿Αβραάμ· [ὅτε] ἐπί· στευσε, ι καὶ ἐλογίσθη αὐτῷ εἰς δικαιοσύνην τῆς δὲ ἐξ ἔργων, ὅτι τὸν υἱὸν ἀνήνεγκεν ἐπὶ τὸ θυσιαστή ρον. Καὶ γὰρ οὐ μόνον τὸ ἔργον ἐποίει, ἀλλὰ καὶ τῆς πίστεως οὐκ ἀπέστη τῆς ἐν Ἰσαάκ, ὅτι μέλλε: Bonifacii Finetti nols. Codex noster pro φίλος, amicus, habet δούλος, servus; quod expungere non dubitavi, lanquam meram librarii aberrationem, cum nec Millius ullam hic agnoscat lectionis varietatem; et Commentarius sub nomine (Ecumenii editus habeat φίλος, non δοῦλος.

115! EXPOSITIO IN EPIST. S. JACOBI. - CAP. III. το σπέρμα αὐτοῦ πληθύνεσθαι ὡς τὰ ἄστρα, λογι - altare: nam non seium opus implevit, sed etiam σάμενος ὅτι καὶ ἐκ νεκρῶν ἐγείρει αὐτὸν ὁ Θεός. Όμως καὶ τὸν Δαβὶδ ὁ Παῦλος προκομίζει μάρτυρα. Ηδει γὰρ τῷ θείῳ Πνεύματι Δαβὶδ τὴν μέλλουσαν ἐν Χριστῷ παρέσεσθαι κατά καιρούς πίστιν. Διό φησι· ο Μακάριος ἀνήρ, ᾧ οὐ μὴ λογίσηται Κύριος ἁμαρτίαν.» • Οράτε, ὅτι ἐξ ἔργων δικαιοῦται ἄνθρωπο;, καὶ οὐκ ἐκ πίστεως μόνης. — ο Ἐξ ἔργων,» οὐ τῶν ἐκ τοῦ νόμου, ὡς εἴρηται ήδη, οἷον περιτομῆς καὶ τῶν τοιούτων, ἀλλὰ τῶν ἐξ ἀρετῆς, δικαιοσύνης καὶ τῶν ὁμοίων. • Ομοίως δὲ καὶ Ῥααβ ἡ πόρνη οὐκ ἐξ ἔργων ἐδικαιώθη, ὑποδεξαμένη τοὺς ἀγγέλους, καὶ ἑτέρᾳ ὁδῷ ἐκβαλοῦσα; Ωσπερ γὰρ τὸ σῶμα χωρίς πνεύματος νεκρόν ἐστι, οὕτω καὶ ἡ πίστι; χωρὶς τῶν ἔργων νεκρά έστι. • Μὴ πολλοὶ διδάσκαλοι γίνεσθε, ἀδελφοί μου, εἰδότες ὅτι μεῖζον κρίμα ληψόμεθα.» Εἰπὼν ἀνωτέρω καὶ διδάξας, τὴν πίστιν μὴ διάκενον ἔργων σπου δαίων κεκτήσθαι τοὺς πιστοὺς, μετέβη ἐφ᾿ ἕτερον στον τούτου παράγγελμα. Καὶ γὰρ τινες διδάσκειν ἐπιχειροῦσιν, ἃ μὴ κατώρθωσαν αὐτοί. Καί φησιν, ὅτι ο μεῖζον τὸ κρῖμα» τῶν τοιούτων μετὰ τοῦ μη· δὲν κερδαίνειν. "Ο γὰρ τὰ μὴ προσόντα διδάσκων, ὡς ὄντα αὐτῷ, κατάκριτος, ὡς διὰ τῆς αὐτοῦ γλώτα της ολισθαίνων· καὶ βεβαιῶν τοῦτο ἐκ περιστάσεως φησιν· Εἰ γὰρ καὶ ἄλλως ἡ γλῶσσα πέφυκεν ολισθαί- c 13 Psal. XXXI, 2. non descivit a credendo, quod per isaac multiplicandum foret semen ejus sicut astra, reputans quod etiam ex mortuis suscitare illum Deus posset. At vero Paulus etiam. Davidem in testem producit. Noverat enim David futuram aliquando in 335 Christo fidem. Quare ait: c Beatus vir, cui non imputavit Dominus peccatum ".» VERS. 24.. Videtis quoniam ex operibus justificatur homo, ct non es fide tantum.. Ex operi bus, non quae sunt legis, ut jam dictum est, ex. gr. ex circumcisione et similibus; sed ex operibus justitia aliarumque virtutum. Vers. 25. ‹ Similiter et Raab meretrix, nonue ex operibus justificata est, suscipiens nuntios, et alia via ejiciens? Sicut enim corpus sine spiritu mortuum est; ita et fides sine operibus morlua est. CAPUT 111. VERS. 1. ο Nolite plures magistri fieri, fratres mei, scientes, quoniam majus judicium sumitis» Cum superius docuisset fideles, ne fidera honestis operibus vacuam haberent, ad aliud æqualis momenti documentum transitum facit. Sunt enim nonnulli, qui ea, quæ ipsi minime fecerunt, docere aggrediuntur. Ail igitur, hujus modi hominibus districtius judicium imminere, et aliunde cos nihil lucrari. Qui enim docet ea, quæ ipse non habet, tanquam si haberet, condemnatione dignus est, utpote qui ex proprio suo ore Bonifacii Fivetti nota. flec expositio est Cyrilli Alexandrini, ex ejus in Epistolam ad Romanos commentario, qui editus non est, desumpta. Quam habet tum Catena Vindobonensis, sed non ascripto nomine Cyrilli, tum similis Catena Oxoniensis (præmisso Cyrilli nomine), ut constat ex excerptis quæ Anecdotis suis Græcis tom. Iy inseruit Joannes Christoforus Wolus, pastor Hamburgensis. "Quoniam vero dictus Cyrilli Comment. editus non est, et aliunde ista expositio paulo fusior in utraque dicta Catena habetur, eam integram si retulero, rem studioso Jectori haud ingratam me facturum spero. Ita igitur se habet in Cat. Vindob.: Ἐπειδὴ ὁ μακάριος Ιάκωνος τὸν ᾿Αβραὰμ λέγει ἐξ ἔργων δεδικαιώσθαι ἀνενεγκόντα Ἰσαάκ τὸν υἱὸν αὐτοῦ ἐπὶ τὸ θυσιαστήρον· ὁ δὲ Παύλος λέγει αὐτὸν ἐκ πίστεως δεδικαιώ σθαι· οὕτω τὴν δοκοῦσαν ἐναντιότητα νοητέον ὅτι πρὸ μὲν τοῦ ἔχειν τὸν Ἰσαὰκ ἐπίστευσε, καὶ μισθὸν ἔλαβε τὸν Ἰσαάκ, ὅμως καὶ ὅταν ἀνήνεγκε τὸν Ἰσαὰκ ἐπὶ τὸ θυσιαστήριον, οὐ μόνον τὸ ἔργον ἐποίει ὁ προτετάγη, ἀλλὰ καὶ τῆς πίστεως οὐκ ἀπο έστη, ὅτι ἐν Ἰσαὰκ μέλλει τὸ σπέρμα αὐτοῦ πολυπληθεῖν· ὡς τὰ ἄστρα, λογισάμενος ὅτι ἐκ νεκρῶν ἐγεῖραι δυνατὸς ὁ Θεός. Ὅμως ὁ Παύλος μάρτυρα τῶν ἰδίων λόγων καὶ συλλήπτορα ποιεῖται τὸν μαχάριον Δαβὶδ ἄνδρα διαβόητον ἐν εὐσεβείᾳ, καὶ στ φῶς διασκευάζει ὡς λαλῶν ἐν Πνεύματι τὴν διὰ πίστεως ἄφεσιν, καὶ διαγγέλλει πᾶσιν ἀνθρώποις. Ηδει γὰρ ἐν Χριστῷ πορεσομένην κατά καιρούς [διόφησι • Μακάριος ἀνὴρ ᾧ οὐ μὴ λογίζεται Κύριος ἁμαρτίαν»]. Γέρας οὖν ἔχει τὴν δικαίωσιν ὁ πίστει τιμῶν τὸν τῶν ὅλων Θεὸν καὶ Δεσπότην. Quoniam B. Jacobus ait, Abrahamum ex operibus justificatum fuisse, cum Isaacum filium suum in PATROL. GR. CXXV. sacrificium obtulit; Paulus vero asserit, eum jus!ificatum esse ex fide; apparens hat contrarietas ita explananda: quod videlicet Abraham, priusquam Isaacum haberet, crediderit, et in præmium fidei. Isaacum ipsum acceperit: et cum eumdem obtulit, non solum præceptum opus effecerit, verum etiam a fide non defecerit, qua credebat, quod per Isaac multiplicandum foret semen ejus sicut astra cœli, recogitans quod etiam mortuum suscitare cum Deus posset. Cæterum Paulus etiam Davidem, virum utique pietate illustrem, producit verborum suorum testem et assertorem, qui sapienter astruit, utpote in Spiritu sancto loquens, remissionem peccatorum per fidem, et annuntiat omnibus hominibus. Eam quippe noveral aliquando per Christum futuram. Quare ait: Beatus vir cui non imputavit Dominus peccatum. • Qui itaque fude Deum ac Dominum omnium honorat, justificationem in præmium, habet. Huic commati Cat. Vindob. hæc appingit verba, quæ Severiani Gabalensis episcopi esse constat ex Cat. Oxon. apud laudatum Wolfium in Anecd. Grac.: "Ακους τῆς Γραφῆς μαρτυρούσης αὐτῆς Ῥααβ τὰ κατορθώματα. Ην ἐν πορνείῳ μαργαρίτης, ἐν βορβόρω πεφυρμένος χρυσός, ἐν πηλῷ διερριμμένον ἄνθος, ἀσεβείας ἀκάνθαις κεχωσμένον· εὐσεβὴς ψυχὴ ἐν ἀσεβείας χώρα διακέκλειστο. Audi Scripturam Raab de bonis operibus attestantem. Erat igitur illa in prostibulo margarita, in cœno commistum aurum, in luto jacens pietatis flos spinis circumseptus: pia demum anima in impietatis loco conclusa. Test Gr. habet ληψόμεθα, recipiemus.

‹ σκει ὁ ταύτην κεκτημένος (ὡς ὁ Σολομών διδάσκει· • Δι' ἁμαρτίαν χειλέων εμπίπτει εἰς παγίδα ἁμαρ τωλός»)· ἦπου ἂν ὁ ἐκ προνοίας ἁμαρτάνων, διδά σχων τῇ γλώσσῃ, ἃ μὴ τῇ πείρα μεμάθηκεν, απο φύγῃ τὴν ἀδιάδραστον δίκην; reus esse convincitur. Quol ut magis confirmet, νειν ἐξ ἀπροσεξίας, ὧν καὶ τὸ κρῖμα οὐκ ἀποδιδρά subdit: si cum lingua nativa lubricitate sua, aut ex negligentia labitur, is, qui ea sic utitur, non effugit judicium (ait euin Salomon: Propter peccaia labiorum ruina proximal malo "), qui fieri potest, ut qui deliberate lingua sua peccat, docens id quod experientia non didicit, inevitabilem pœnam effugiat? bic • Πολλὰ γὰρ πταίομεν ἅπαντες.· Ἐξ ἀπροσεξίας ἀμελῶς διακείμενοι τῷ βίῳ. «Εἴ τις ἐν λόγῳ οὐ πταίει, οὗτος τέλειος ἀνὴρ, δυνάμενος χαλιναγωγής σαι καὶ ὅλον τὸ σῶμα.» Τὸ ἀδιάψευκτον του μή τινα ἐκτὸς ἁμαρτίας βιοῦν ἀνθρώπων ἀπὸ τοῦ τῆς γλώσσης εὐολίσθου πιστοῦται· ἐκ τούτου δὲ καὶ τὸ μηδενὶ προσεἶναι τὸ τέλειον παρίστησι. Τις γὰρ ἂς VERS. 2. In multis enim offendimus omnes. ▶ Scilicet, per attentionis defectum negligenter vitam ducentes. Si quis in verbo non offendit, perfectus est vir, potens etiam circumducere totam corpus. › Neminem ab omni crimine liberum vivere posse, ex linguæ lubricitate evincit: et ex hoc neminem perfectum esse demonstrat. Quis enim lingua sua non 336 aliquando peccavit? Si οὐχ ἥμαρτεν ἐν γλώσσῃ αὐτοῦ; Εἰ δὲ τοῦ εὐολίσθου autem quis linguae suæ lubricitatem superaverit, quomodo totum corpus suum recte gubernare no̟n poterit? Qui enim id, quod ad labendum pronius est, vicit, multo magis ejus, quod in lapsum segnius tendit, dominabitur. VERS. 5. • Vide equorum fr ua in ora prittimus ad consentiendum nobis, et omne corpus illad circumferimus. Similitudinibus confirmat id quod dixit: Potens etiam circumducere totum corpus, › ex equorum frenis et gubernaculis navium. Illud autem. Vide. idem est ac, consi dera. Illud vero equorum frena › ita construendum inverso paululum verborum ordine: in ora equorum mikimus frena: si enim ita non construatur oratio, intelligi non potest, cujus hic est sensus: Considera, quod in ora equorum frena Mummittimus, et naves parvo gubernaculo, quemnaðmadum, et equos modico freno, quo volumus, ducimus, sic igitur et lingua recta ratione guberranda est, quamvis sit «mundus» seu ‹ universitas iniquitatis, prout a vulgaribus hominibus adhibetur. Scilicet per mundum hic multitudinem intelligit. Vel ita: quamvis sit mundus, seu ornamentum quod naturam liumanam ornat; hac enim nobis invicem cogitationes nostras communicamus (nam et in hac significatione aliqui volunt hic mundum accipere), attamen juxta vul garis turbae usum, nocet, Commaculans» quaddoque a totum corpus, et inflammans integram rotam nativitatis, et inflammata a gehenna. Þ * Prov. xit, 15. περιγένηται τῆς γλώσσης ἑαυτοῦ τις, πῶς οὐχὶ καὶ ὅλον οὗτο; ἱκανὸς τὸ σῶμα περιάγειν καλῶς; Ὅ γὰρ τοῦ πρὸς τὸ πταίειν εὐκόλου κρατήσας, σχολή γε ἂν εἰ τοῦ νωθεστέρου μὴ κυριεύῃ. • Εδε, τῶν ἵππων τους χαλινούς εἰς τὰ στόματα βάλλομεν πρὸς τὸ πείθεσθαι αὐτοὺς ἡμῖν, καὶ ὅλον τὸ σῶμα αὐτῶν μετάγομεν.» Παραδειγματική πί στις αὕτη του, ο Δυνατός χαλιναγωγῆσαι καὶ ὅλον τὸ σῶμα, ο ἀπὸ τῶν ἵππων τῶν χαλινῶν, ἀπὸ τῶν πηδαλίων τῶν πλοίων. Καὶ ἔστι τὸ μὲν, «Ιος, ν ἀντὶ τοῦ, σκόπει. Τὸ δὲ, «τῶν ἵππων τοὺς χαλι νούς,» οὕτω συντακτέον, ἀναστρέφοντα τὴν σύντα ξιν, εἰς τὰ στόματα τῶν ἵππων ἐμβάλλομεν τοὺς χαλινούς. Εἰ γὰρ μὴ οὗται συνταγείη, αδιανόητος ἐστιν ὁ λίγος - Ιδε, τῶν ἵππων τους χαλινούς ἐμβάλλομεν, καὶ τὰ πλοῖα μικρῷ πηδαλίῳ, ὡς καὶ τοὺς ἵππους διὰ μικροῦ χαλινοῦ, ὅπου θέλομεν, μετάγι μεν. Οὕτως οὖν καὶ ἡ γλῶσσα μεταγέσθω τῷ ὀρθο λόγω, καν γὰρ ο κόσμος ο ἐστὶ ο τῆς ἀδικίας, ο εἱονεὶ πρὸς τὸν συρφετὸν ὄχλον ἐκφερομένη καὶ βλέ πουσα (κόσμου γὰρ ἐνταῦθα τὸ πλῆθος λέγει)· ἢ καὶ ὅτι κἂν κόσμος ἐστὶν ἤτοι κοσμοῦσα τὴν ἀνθρωπίνην φύσιν (ταύτῃ γὰρ ἀλλήλοις κοινωνοῦμεν τῶν ἑαυτῶν νοημάτων, ἐπεὶ καὶ οὕτω τινὲς βούλονται τὸν κατ σμον λαμβάνειν πρὸς σημασίαν), ἀλλ᾽ οὖν πρὸς τὸν δημώδη όχλον φερομένη, ἀδικεῖ, ο σπιλοῦσαν ἐσθ ὅτε ι ὅλον τὸ σῶμα, καὶ φλογίζουσα ὅλον τὸν τρο χὸν τῆς γενέσεως, και φλογιζομένη ὑπὸ τῆς γεέν νης.» Όμως ου χαλεπὸν μεταχειρίσασθαι ταύτη Bonifacii Finetti Ita codex poster; habet enim δε, quod proprie ride vel aspice significat, quanquain a multis per ecce explicetur. Cam nostro codice alii multi optimize not consentiunt. Usitatus textus Grareus labet ιδού, ecce, modico discrimine: al Vulgatum interpretem legisse oportet εἰ δὲ, cu! verterit si autem, Vulgata habet equis, et quidem optime adl elaritatem. Ipse autem pressius ad festum Graecnm, qui habet ἵππων in genitivo, posui equorum ob eam, quæ sequitur, commentatoris animadversionem.· notæ. llac expositio spectat ad versiculum 6 qui postea sequitur. Videtur vero ea sicut quæ sequuntur usque ad v. 4 a sciolo aliquo librario aliunde desumpta, et hic intempestive inserta. Mundus Graece dicitur κόσμος, quæ vos eΙ suo elymo ornamenturn significat. Quare S. Jacobi verba quæ habet de lingua v. 6 sequente ὁ κόσμος τῆς ἀδικίας, αque verti possual, mundus sen universitas (ut habet Vulgata) iniquitatis, el ornamentu}} iniquitatis; unde oritur duplex expositio, quæ bie et inferius proponitur.

quidem qui, ex. c. castitatem custodit, quandoque υποληπτούντα ἐλλιπῶς αὐτὴν ἀνύειν, ἀλλ' ὁλοτελώς. vincitur ab ira: et qui eleemosynam facit, invidus est non raro. Quare non omni prascribitur, ut defectum nullum in virtutibus habeat, sed ne chaΤοῦτο δὲ καὶ περὶ τῶν ἄλλων ἀρετῶν φαμεν. Ὅς γὰρ μὴ διὰ τέλους τῶν σωφρονικῶν, ἡ τῶν δικαίων ἀντίσχηται, ἀλλ' ἐλλιπέστερον χρήσεται [γ. - σηται], οὗτος χωλεύων περὶ τὴν μεταχείρισιν τῷ παντὶ τῆς ἀρετῆς ἐλυμήνατο σώματι. Ολον οὖν τὸν νόμον τὸν περὶ τῆς ἀγάπης ἀκουστέον, περὶ ἧς προηγουμένως αὐτῷ ὁ σκοπός. Νόμον δὲ ἐλευθερίας τὸν ἀπροσωπόληπτον φησι· ὁ γὰρ προσωπολήπτης οὐκ ἐλεύθε ροῖ, ἀλλὰ δοῦλος. "Ο γάρ τις ήττηται, τούτῳ καὶ ritatem, per personarum acccptionem diminute exerceat, sed integre. Iloc autem etiam de aliis virtutibus dicere possumus. Qui enim non perfecte temperantiam, vel justitiam 332 servat, sed imminute, totum virtutis corpus graviter lædit. Per totam igitur legem intelligenda est hic lex charitatis, quæ præcipuus scopus apostoli est. Legem vero libertatis vocat eam, quæ a personarum acceptione libera est: siquidem acceptor personarum, non liber est, sed servus: c quo enim quis superatus est, hujus et servus est 1 δεδούλωται. VERS. 14. • Quid proderit, fratres inci, si fidem quis dicat se habere, opera autem non habeat? Nunquid poterit fides salvare eum? Si proximo nostro offensas remiserimus, atque cum indigentibus bona nostra communicaverimus, etiam misericordia Dei nos benigne suscipiet in die, qua discutict quæcunque a nobis in hac vita perpetrata fuerint. Magnum enim et præclarum est istud facinus. Quemadmodum e contra, gravis condemnatío erit iis, qui erga ejusdem consortes naturæ benigne affecti non fuerint. Eos enim, qui erga eos, qui in ipsos peccaverunt, immites fuerint, mali illius servi condemnatio comprehendet, eaque retributio, quæ in Oratione Dominica subindicatur, in qua rogamus Deum, ut e nobis dimitLat, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris '9: et immisericordibus (scu iis qui dure se habent erga indigentes corporalis alicujus consolationis) • judicium sine mis ricordia Gel, 1 – 1 Super. exaltat autem misericordia judicium.» — «Miscricordes» enim, juxta Domini sententiam, c nisericordiam consequentur 1.› Aliunde vero etiam infidelibus aliquando misericordia in pauperes veniam obtinere valuit ut ex historia Danielis cognoscimus. Quid igitur in fidelibus hominibus præstare non poterit? Sane mihi videtur misericordia perinde se habere, ac in athletis oleuin, quod ex arboribus colligitur: istud namque illitum a:hletis, præstat illis, ut suorum adversariorum prehensiones elabantur, adeo ut teneri ab ipsis non possint. Ita et in judicio, si quam habuerimus in pauperes misericordiam, ea præstabit nobis, ut dæmonum impetus, atque insultus effugere valcamus. «Τί τὸ ὄφελος, ἀδελφοί μου, ἐὰν πίστιν λέγῃ τις ἔχειν, ἔργα δὲ μὴ ἔχῃ; Μὴ δύναται ἡ πίστις σῶσαι αὐτόν;» Τῶν εἰς ἑαυτοὺς ἁμαρτημάτων ἀφέντας ἡμᾶς τοῖς πλησίον, καὶ τὴν τῶν ὑπαρχόντων ἡμῶν μετάδοσιν κοινωνοῦντας τοῖς ἐνδεέσιν, ὁ ἀπὸ τοῦ Θεοῦ ἔλεος ἡμᾶς ἐν τῇ τῶν βεβιωμένων ἀναλήψεται διαγνώσει· μέγα γὰρ τὸ διόρθωμα· ὥσπερ ἀπεναν τίας βαρὺ τὸ κατάκριμα τοῖς μὴ πρὸς τὸ ὁμοφυές εὐσυνειδότως διατεθεῖσιν. Ἐπί τε γὰρ τῶν εἰς ἑαυ τοὺς ἀπὸ τῶν πλησίον πλημμεληθέντων ἀσυμπαθῶς διαγενομένων, τὸ τοῦ πονηροῦ δούλου κατάκριμα περιστοιχήσει, μετὰ καὶ τοῦ ἐν τῇ εὐχῇ ἀνταποδό ματος. Καὶ γὰρ ἀφιέναι ἡμῖν ἐκεῖ ἡ αἴτησις πρὸς Θεόν, καθὼς καὶ ἡμεῖς, τοῖς εἰς ἡμᾶς πλημμελήσασιν «ἀφίεμεν.» Καὶ τοῖς ἀνηλεῶς, ἤτοι σκληρῶς, πρὸς τοὺς χρήζοντας σωματικής παραμυθίας διακειμέν νοις, «ἀνηλεῶς ἡ κρίσις ἀπαντήσεται. ο - ι Κ171καυχάται δὲ ἔλεος κρίσεως. ο - ι Οἱ γὰρ ἐλεήμονες, κατὰ τὴν τοῦ Κυρίου ἀπόφασιν, «ἐλεηθήσονται. Αλλως τε, καὶ [f. add. εἰ] εἰδωλολάτραις ὁ εἰς τοὺς πένητας ἔλεος ἄφεσιν οἶδε πορίζειν, ὡς ἐν τῷ Δανιήλ Ακούσαμεν, τί οὐκ ἂν ἐργάσαιτο ἐπὶ πιστῶν ἀνθρώ πων; Τοιοῦτο δέ μοι δοκεῖ οὗτος ὁ ἔλεος διαπράττεσθαι, ὥσπερ ἐπὶ τῶν ἐν σταδίοις ἀθλούντων, τὸ ἀπὸ τῶν δένδρων ἔλαιον· ἐπαλειφόμενον γὰρ τοῖς ἀθληταῖς, διολισθαίνειν δίδωσι τὰς τῶν ἀντιπάλων λαβάς· οὕτως καὶ ἐν τῇ κρίσει, ὁ εἰς τοὺς πένητας ἡμῶν ἔλεος, τὰς τῶν δαιμόνων ἐπιφορὰς διαδιδιάσκειν παρέξεται. VERS. 15, 16.. Si autem frater et soror nudi sint, et indigeant victu quotidiano, dicat autem aliquis ex vobis illis, lte in pace, calefacimini, et saturamini, non dederitis autem eis, quæ necessaria sunt corpori, quid prodest?» Observa spiritualem sensum. Non enim dixit tantummodo, Si fidem habeas, sed • Quid prodest?» ac si diceret: Ostende mihi opus, ob quod talem tibi appellationem adjudicem: hoc est enim opus fidei. Quod ail igitur, bujusmodi est: Si quis opere non osten18 II Petr. 11, 19. 19 Matth. vi, 12. • Ἐὰν δὲ ἀδελφὸς, ἢ ἀδελφὴ γυμνοί ὑπάρχωσι, καὶ λειπόμενοι ὦτι τῆς ἐφημέρου τροφῆς, είπη δέ τις αὐτοῖς ἐξ ὑμῶν· Ὑπάγετε ἐν εἰρήνῃ, θερμαί νεσθε καὶ χορτάζεσθε, μὴ δότε δὲ αὐτοῖς τὰ ἐπιτή δεια τοῦ σώματος, τί τὸ ὄφελος;» Σκόπει πνευματικὴν σύνεσιν. Οὐ γὰρ εἶπε μόνον, «Ἐὰν πίστιν ἔχῃς, ο ἀλλὰ, ο Τί τὸ ὄφελος; ι ὥσπερ εἰ ἔλεγε· Δεῖξόν μοι τὸ πρᾶγμα ἀφ' οὗ [σοι] τὴν προσηγορίαν ταύτην λογίσομαι. Τοῦτο γὰρ τῆς πίστεως ἔργον. Ο δὲ λέγει, τοιοῦτόν ἐστιν· Ἐὰν μὴ ἔργῳ δείξῃ τις 10 Matth. v, Bonifacii Finetti notæ. Intellige quoad panam temporariam.

VERS. 5. Ita et lingua modicum quidem mem- ▲ brum est, et magna exaltat. Ecce, quantus iguis quam magnam silvam incendit., - Ita et Hingua, › học est, codem modo etiam lingua moveri debet juxta rationem: ‹ modicum enim est membrum; › aitamen magna, scilicet vel mala, vel bona, operatur. Illud enim • Magna exallat idem est ac magna opera præstal. • Οὕτω καὶ ἡ γλῶσσα μικρόν μέλος ἐστὶ καὶ μετ γαλαυχεί. Ιδού ὀλίγον πῦρ, ἡλίκην ύλην ἀνάπτει. ο Αντί, Τοῦτον τὸν τρόπον καὶ ἡ γλῶσσα ἀφείλει κι νεῖσθαι κατά τρόπον. ι Μικρόν γὰρ μέλος ἐστὶν, ο ἀλλὰ μεγάλα εργάζεται, κακὰ δηλαδὴ καὶ καλά· τὸ δέ, ο Μεγαλαυχεῖς, ἀντὶ τοῦ, μεγάλα έργα έχει. • Καὶ ἡ γλώσσα πῦρ, ὁ κόσμος τῆς ἀδικίας. Ούτως ἡ γλῶσσα καθίσταται ἐν τοῖς μέλεσιν ἡμῶν ἡ σπ λοῦσα ὅλον τὸ σῶμα, καὶ φλογίζουσα τὴν τροχών της γενέσεως, καὶ φλογιζομένη ἀπὸ τῆς γεέννης.» Το ἑξῆς· Οὕτω καὶ ἡ γλῶσσα οὖν ὁ κόσμος τῆς ἀδικίας πῦρ ἐστιν. ὡς γὰρ τὸ πῦρ ἀφανίζει πάντα, οὕτω καὶ αὐτή. Κόσμον δέ τινες ἐνταῦθα τὸ πλῆθος λέ Vers. 6. ‹ Et lingua ignis est, mundus iniquitatis. Lingua constituitur in membris nostris, que maculat totum corpus, et inflammat rotam nativitatis nostræ inflammata a gehenna.» Ordo orationis hic est: Ita et fingua mundus iniquitatis, ignis est. Sicut enim ignis omnia destruit; sic et illa. Per mundum autem quidem hic multitudinem intelligunt, quemadmodum et in eo loco *:. Ει β γουσιν, ὥσπερ καὶ ἐν τῷ, ο Ὁ κόσμος αὐτὸν οὐκ mundus eum non cognovit. Mundus itaque est etiam 338 lingua, hoc est multitudo, seu universitas iniquitatis VERS. 7, 8. volucrum et serpentium et marinorum domatur et domita est a natura humana. Linguam autem nullus hominum domare potest: inquietum malum, plena veneno mortifero. › Confirmatio have ad superius dicta referenda est. Cum enim dixisset et docuisset, quod per frenum et gubernaculum, etsi in sese parva, nihilominus, si recte adhibean tur, magna et praeclara fiant, ac subjunxisset, ita et linguam oportere recta ratione moderari; nunc allatis exemplis ostendit, se neutiquam impossibilia pracipere, perinde ac si diceret: Reponet fortasse quispiam: Tametsi lingua modicum membrum sit, cum tamen magna scu bona, seu mala operetur, nequaquam se regi patictur, ut volumus. At si bestias a natura sua alienas domat homo, multo magis membrum suum ab ipso domari posse, dicendum est. Quocirca illul: • Linguam autem nullus hominum domare potest, non assertive, sed per interrogationem dictum esse, putandum est, ut iste sit sensus: Si homo ferocia animalia mansuefacit, ac tractabilia facit, cur linguam suam domare non poterit? Ita sane legendum. Si enim illud asserendo protulisset, haud videretur congrue ca postea usus ad!.ortatione: Non oportet, fratres mei, hæc ita feri. Si enim impossibile est, linguam ad rectamı normam dirigere, perperam ad id hortaretur: qui enim impossibilia suadet, inc::ssum suadet. Illud autem e Incoercibile malum enuntiative dictum intelligendum est. Omnis enim natura bestiarum et Vers. 9-12. ‹ In ipsa benedicimus Deum et Patrem, et in ipsa maledicimus homines, qui ad similitudinem Dei facti sunt. Ex ipso ere procedit benedictio et maledictio. Non oportet, fratres mei, 15 Joan. 1, 10. Bonifaci Greens habet ὀλίγον, modicus. Vulgatus interpres vertit, universitas, ad scusum magis quam ad vocem respiciens. ἔγνω.» Κόσμος οὖν καὶ ἡ γλῶσσα, τοῦτ' ἔστι πλήθος ἀδικίας. «Πᾶσα γὰρ φύσις θηρίων καὶ ἑρπετών, πετεινών τι καὶ ἐναλίων, δαμάζεται καὶ δεδάμαστοι τῇ φύσει τῇ ἀνθρωπίνῃ. Τὴν δὲ γλῶσσαν οὐδεὶς δύναται άνθρώπων δαμάσαι. Ακατάσχετον κακόν· μεστὴ τοῦ θανατηφόρου.» Τὰ τῆς αἰτιολογίας ταύτης πρὸς τὰ ἄνω εἰρημένα ἀκουστέον. Εἰπὼν γὰρ καὶ διδάξα; διὰ τοῦ χαλινοῦ, διὰ τοῦ πηδαλίου, ἃ μικρὰ μὲν ἐστι, μεγάλα δὲ κατορθοί καλῶς κινούμενα, καὶ ἐπενέγκας, ὅτι οὕτω καὶ ἡ γλῶσσα ὀφείλει μετάγετ σθαι τῷ ὀρθῷ λόγῳ, δείκνυσι διὰ τῶν παρόντων ὡς οὐκ ἀδύνατα προστάσσει διὰ τῶν ὑποκειμένων ὑπο δειγμάτων, ὥσπερ εἰ ἔλεγεν· Ἀλλ' ἐρεῖ τις, ὅτι και μικρὸν μέλος ἡ γλῶσσα, ἀλλ᾽ οὖν μεγάλα έργα. ζομένη καλὰ καὶ κακὰ, οὐκ εὐπειθής ἐστι πρὸς ἃ βουλόμεθα. Οὐδὲν τοῦτο πρὸς ἀπολογίαν. Εἰ γάρ ἀνοίκεια τῇ ἑαυτοῦ φύσει δαμάζει ὁ ἄνθρωπος θε ρία, πολλῷ μᾶλλον τὸ ἑαυτοῦ μέλος. «Οὐδεὶς ἀν· θρώπων δύναται δαμάσαι, ο μὴ κατὰ ἀπόφανσιν ἀναγνωστέον, ἀλλὰ κατ' ἐπαπύρησιν· ἵνα ᾖ οὕτως· Εἰ τὰ ἀτίθασσα [θερία] άνθρωπο; [τιθασσεύει και] χειροήθη ποιεῖ, ἄρα τὴν ἑαυτοῦ γλῶσσαν οὐ μὴ δα μάσει; Οὕτως ἀναγνωστέον. Εἰ γὰρ κατὰ ἀποφαν σιν, οὐκ ἂν δόξῃ καλῶς προϊών κεχρῆσθαι τῷ νουθετήματι· λέγω δὲ τῷ, • Οὐ χρὴ, ἀδελφοί μου, ταῦτα οὕτω γίνεσθαι, ο Εἰ γὰρ ἀδύνατον τὴν γλώσσαν μεταρυθμίσαι, [4] ἀδυνάτοις ἐπιχειρεῖν [παραινῶν] οὐκ ἀσφαλῆ τὴν παραίνεσιν ποιεί, φήσειεν τις. Τ δέ. ι 'Ακατάσχετον κακόν· μεστὴ τοῦ θανατηφό ρου, ο κατὰ ἀπόφανσιν προσενεκτέον. • Ἐν αὐτῇ εὐλογοῦμεν τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, καὶ ἐν αὐτῇ καταρώμεθα τούς ἀνθρώπους τους καθ' ὁμοίωσιν Θεοῦ γεγονότας. Ἐκ τοῦ αὐτοῦ στόματος ἐξέρχεται εὐλογία καὶ κατάρα. Οὐ χρὴ, ἀδελφοί μου, Finetti notæ. Cum hic proprio in loco exponatur quid sit mundus iniquitatis, profecto quæ ante v. 4 præcessit expositio ascititia esse debet.

EXPOSITIO IN EPIST. S. JACOBI. - CAP. III. ταῦτα οὕτω γίνεσθαι. Μήτι ἡ πηγὴ ἐκ τῆς αὐτῆς hac ita feri. Nunquid fons de co lem foramine ὑπῆς βρύει τὸ γλυκὺ καὶ τὸ πικρόν; Μὴ δύναται, ἀδελφοί μου, συχῆ ἐλαίας ποιῆσαι, ἢ ἄμπελος σύκα, Οὕτως οὐδὲ μία πηγή ἀλικών και γλυκό ποιῆσαν ὕδωρ δύναται.» Καὶ τοῦτο κατὰ ἐπαπόρησιν ἀκου στέον· ἐντρέποντος γάρ ἐστι τοὺς ἀκροατάς· ὡς καὶ τὸ ἐφεξῆς τὸ, ο Ἐκ τοῦ αὐτοῦ στόματος ἐξέρχεται εὐλογία και κατάρα.» Εἰ γὰρ εὐλογεῖν πάντα; μελευόμεθα ο (Λοίδοροι γὰρ βασιλείαν Θεοῦ οὐ κληρο νομήσουσι, κ) ἄρα οὐκ αἰσχύνῃ τῷ αὐτῷ ὀργάνῳ χρῆσθαι ὑπουργῷ κακίας καὶ ἀγαθωσύνης; Οὐδεὶς τῶν σωφρονούντων τῷ αὐτῷ ὀργάνῳ βόρβορον διαπαράξεις και μύρον. Προσεύχῃ; Μὴ καταρῷ τοῦ ἐχθροῦ. Εὐχὴ γὰρ καὶ κατάρα πολὺ τὸ μέσον ἔχουσιν. Εἰ μὴ ἀφήσει [[. —σεις] τῷ λελυπηκότι, οὐδὲ ἀφεθήσεταί σοι· ἀλλὰ καταρώμενος σεαυτὸν ἁλώσῃ [ἡνίκα είχῃ ἀφεθῆναι σο: τὰ ὀφειλήματα, καθώς ἂν καὶ αὐτῆς ἀφίης τοῖς σεαυτοῦ ὀφειλέταις]. • Τίς σοφὸς καὶ ἐπιστήμων ἐν ὑμῖν; δειξάτω ἐκ τῆς καλῆς ἀναστροφῆς τὰ ἔργα αὐτοῦ ἐν πραΰτητι σοφίας. Εἰ δὲ ζῆλον πικρὸν ἔχετε, καὶ ἐρίθειαν ἐν τῇ καρδίᾳ ὑμῶν, μὴ κατακαυχᾶσθε καὶ ψεύδεσθε κατὰ τῆς ἀληθείας. Οὐκ ἔστιν ἡ σοφία αὕτη ἄνωθεν κατερχομένη, ἀλλ' ἐπίγειος, ψυχική, δαιμονιώδης. Οπου γὰρ ζῆλος καὶ ἐμύθεια, ἐκεῖ ἀκαταστασία καὶ πᾶν φαῦλον πρᾶγμα. Φίλαρχοι ὄντες οἱ ἄνθρωποι, καὶ τῇ σοφία τοῦ κόσμου τούτου αὐτοῦντες, κατ' ἔριν καὶ ζῆλον τῶν ὀρθῶν διδασκάλων ἐκήρυττον, φθόνον πρὸς τούτους ἔχοντες, καὶ παραμιγνύντες τοῖς θείοις ἀνθρώπινα, ἵνα τῇ καινότητι τῶν λεγομένων ἐπισπῶνται τοὺς ἀκούοντας, ὅθεν καὶ αἱρέ σεις ἐξῆλθον. Πληρώσας οὖν τὸν περὶ προπετείας λόγον καὶ ἀκρασίας γλώσσης, μέτεισι λοιπὸν καὶ ἐπὶ τὸν ἐξ ὁμοίας ἐμπληξίας ἐγγινόμενον ἀνθρώποις φθόνου, καί φησι, ταύτας τάς διδασκαλίας οὐ καθεστηκότων εἶναι, ἅτε μηδὲ ἐκ σοφίας οὔσας θείας, ἀλλὰ δαιμονιώδους. Ταῦτα δὲ εἶπε προεπαι· νέτας τὸν ἀγαθὸν διδάσκαλον. Ἐπειδὴ δὲ τὸ τοῦ ζήλου όνομα ἐν μεσότητι ὁρᾶται χρηστῶν καὶ φαύ λων (ἔστι γὰρ ζήλος κίνησις ψυχῆς ἐνθουσιώδης ἐπί τι μετά τινος αφομοιώσεως τοῦ πρὸς ὅ ἡ σπουδή ἐστι,)] διὰ τοῦτο τὸ, ο πικρόν. ο ἐπήνεγκε, δεικνὺς τὸ πρὸς τί ὁ ζῆλος. Ερίθεια δέ ἐστιν ἐπίψογος φιλονεικία· λέγεται δὲ καὶ καταλαλιὰ σὺν κακο- • Η δὲ ἄνωθεν σοφία πρῶτον μὲν ἁγνὴ ἐστιν, Έπειτα εἰρηνική, ἐπιεικής, εὐπειθής, μεστὴ ἐλέους καὶ καρπῶν ἀγαθῶν, ἀδιάκριτος καὶ ἀνυπόκριτος. Καρπὸς δὲ δικαιοσύνης ἐν εἰρήνῃ σπείρεται τοῖς 37 1 Cor. vi, 10. 28 Matth. vi, 12. emanat dulcem el amaram aquam? Nunquid potest, fratres mei, ficus uvas facere, aut vitis ficus? Sie nullus fous salsain et dulcem potest ficere aquam › Et istud secundum interrogationem accipiendum est: verba enim sunt adhortantis auditores, sicut et quod sequitur: c Ex ipso ore procedit benedictio et maledictio. › Cum enim omnibus bene dicere? jubeatur (• Maledici enim regnum Dei non possidebunt *»), non erubescis eadem re ad malum, et ad bonum uti? Nema prudens eodem instrumento cœnum et balsamum commiscet. Oras? Ne maledicas inimico: oratio eniin et maledictio magno intervallo ab invicem distant. Si non dimiseris ei, qui te 339 contrista - vit, neque dimittetur tibi: quiu maledicens alteri te ipsum perdes, cum scilicet oras, ut 's dimittatur tibi debita tua, sicut et tu dimittis debitoribus tuis. VERS. 15-16. «Quis sapiens et disciplinatus inter vos? ostendat ex bona conversatione operationem suam in mansuetudine sapientiæ. Quod si zelum amarum habetis, et contentiones sint in cordibus vestris, nolite gloriari, et mendaces esse adversus veritatem. Non est enim sapientia desursum descendens, sed terrena, animalis, diabolica. Ul enim zelus et contentio, ibi inconstantia et omne opus praviin. Homines ambitiosi, et mundana sapientia tumidi, contentionis et zeli, seu amulatio nis cestro perciti, adversus bonos doctores prædi cabant, iis invidentes, et divinis humana miscentes, ut doctrinæ novitate auditores ad se pellicerent ex quo etiam hæreses prodierunt. Cum igitur de petulantia et incontinentia linguæ sermonem absolvisset, transit ad eam quæ ex simili insania pro̟ gignitur, invidiam; aitque, hujusmodi doctrinas corum non esse, qui mentis compotes sint, utpote quæ non sunt ex sapientia divina, sąd diabolica. lec vero dicit, cum primum bonum doctorem commendasset. Quoniam vero zeli nomen ambiguum est, et in bonam malamque partem accipi potest (est enim zelus, motus quidam animæ incalescentis erga aliquid cum quadam assimilatione ad id erga quod est affectus), propterea addit e amaram,› declarans cujusmodi foret hic zelus. Contentio autem hoc loco est vituperabile vincendi studium. Dicitur vero etiam oblocutio cum maledictione. VERS. 17, 18.. Quæ autem desursum est sapientia, primum quidem pudica est, deinde pacifica, modesta, suadibilis, bonis consentiens, plena mɩsericordia et fructibus bonis, non judicaus, siue Bonifacii Finetti notæ. Ita Graecus textus. At vulgatus interpres habet caterorum; unde legisse credendus est, ἄλλων pro ɛtahlwy, nisi ipse scripserit cæterum pro cæte vorum; quod quidam autumnant, Grace ακατάσχετον, incoercibile. Vulgatus interpres habet: Sic neque salsa dulcem potest facere aquam: adeoque legisse debet, οὕτως οὐδὲ ἁλικὸν γλυκύ ποιῆσαι ὕδωρ· quam lectionem confirmant vetustissimi codices, præsertim Alexandrinus, et antiqua versiones Syriaca, Ethiopica, etc.

simulatione. Fructus autem justitia in pace semi- ποιοῦσιν εἰρήνην.» Καθαρὰ καὶ ἀρύπαρος, μηδενὸς natur facientibus pacem.» Casta, hoc est pura el absque macula, nulli rei carnali adhaerens. «Non judicans, hoc est, non discernens observationes eborum et variarum lotionum. Accurate autein de his disserit Paulus in Epistola ad Colossenses. CAPUT IV. VERS. 1.. Unde bella et lites in vobis? Nonne hine? Ex voluptatibus vestris, quæ militant in membris vestris. › Ostendit, quod etiamsi doctores sese esse pertendant, toti tamen carnales sint, et pessima operentur, voluptatibus sese tradentes; et alii quidem mens delicatioris (quos Paulus vituperans aits:. Hujusmodi enim Christo Domino nostro non serviunt, sed suo ventri), alii vero possessionis 340 agrorum sunt cupidi alii splendidas domos ambiunt, et alii aliud quidpiam ex iis, quæ ipsis malignus suggerit spiri tus, omnem conatum adhibens, ut æternamn salutem ipsorum depredetur. VERS. 2. • Concupiscitis et non habetis: occiditis, et zelatis; et non potestis adipisci: litigatis, et belligeratis: et non habetis, propter quod non postulatis. Per affirmationem et negationem hic procedit, affirmatione sublata propter absurditatem, Absurditas vero in eo posita est, quod ea quæ in affirmatione considerantur, sint incitamenta voluplatis. Concupiscentia enim in voluptatum consummatione desinit, et cades, et zelus, et pugna, et bellum non suut bona: et ideo neque ea quorum gratia ista cxercent, assequuntur. Sciendum vero, quod non de carnali cæde bellove hic loquatur; id enim absonum foret vel de latronibus intelligere, nedum de iis, qui aliquo tenus saltem fideles et ad Deum conversi sunt. Ut igitur mihi quidem videtur, occidere dicit eos, qui propriam animam occidunt temerariis iis conatibus, quibus etiam adversus pietatem bellum gerunt. Scilicet quemadmodum postea adulteros et adulteras dicit, non qui reipsa tales sunt, sed qui in divina mandata spuriarum opinionum introductione fornicantur: (nemo enim, tametsi suibus facculentior esset, adulterum ferat doctorem) sic et cædes et bella, nan corporalia, sed spiritualia intelligit. VERS. 3. «Pelitis, et non accipitis; eo quod male petatis, ut in concupiscentiis vestris insumatis. Talis erat Pharisæus in Lucæ Evangelio memoratus: qui quanto plura bona opera a se patrata recensebat, tanto magis divinum obstruebat auditum; sicque verborum tumor vacuus per labia diflucbat, et in spumam velut æstuantis maris fluctus dissolvebatur. At inquiet quispiam: Si Domini Jesu Christi, qui fallere non potest, vera est illa promis - Six 20 : c Genis qui petit accipit»; quomodo nunc apostolus iste talia fatur? Respondemus: Quicun19 Rom. xvi, 18. se Matth. vi, 5. Vulgata habet, ex concupiscentiis. τῶν σαρκικῶν ἀντεχομένη. «Αδιάκριτος, ο μή δια κρίνουσα παρατηρήσεις βρωμάτων και διαφόρων βαπτισμών. Ακριβῶς δὲ περὶ τούτων ἐν τῇ πρὸς Κολασσαεῖς διαλέγεται Παῦλος. • Πόθεν πόλεμοι, καὶ πόθεν μάχαι εν ὑμῖν; Οὐκ ἐντεῦθεν, ἐκ τῶν ἡδονῶν ὑμῶν, τῶν στρατευομένων ἐν τοῖς μέλεσιν ὑμῶν;» Δείκνυσιν, ὡς κἂν ὑποπλάτ τωνται λόγον διδασκαλικόν, ὅμως ὅλοι σαρκικοί είσι, [καὶ τὰ χαλεπώτατα πράττουσιν,] ἡδονὰς ἑαυτοῖς ποριζόμενοι· οἱ μὲν, ἀδροτέρας τραπέζης (8 καὶ Παύλος καταγινώσκων φησίν· «Οἱ γὰρ τοιοῦτος τῷ Κυρίῳ οὐ δουλεύουσιν, ἀλλὰ τῇ ἑαυτῶν κοιλίᾳ» οἱ δὲ, κτήσεως ἀγρῶν ὀρεγόμενοι· ἕτεροι, λαμπρών οἰκιῶν· ἄλλος ἄλλο τι περὶ ἃ ὁ πονηρὸς ὑποτίθησιν αὐτοῖς ἀποσυλᾶν αὐτοὺς [μηχανώμενος] τῆς σωτηρίας αὐτῶν. • Ἐπιθυμεῖτε, καὶ οὐκ ἔχετε· φονεύετε καὶ ζη λοῦτε, καὶ οὐ δύνασθε ἐπιτυχεῖν· μάχεσθε καὶ που λεμεῖτε, καὶ οὐκ ἔχετε, διὰ τὸ μὴ αἰτεῖσθαι ὑμᾶς.» Κατὰ θέσιν καὶ ἄρσιν πρόεισι, τῆς θέσεως ἀναιρου μένης διὰ τὸ ἄτοπον. [Τὸ δὲ ἄτοπον, διὰ τὸ ἡδονῆς ὑπεκκαύματα μέλλειν ἔσεσθαι τὰ ἐπὶ τῇ θέσει ένα θεωρούμενα.] "Η γὰρ ἐπιθυμία ἐν ἡδονῶν ἐπιτελέσει ἀποτελευτᾷ. Ο τε φόνος, καὶ ζῆλος, καὶ ἡ μάχη, καὶ ὁ πόλεμος, οὐκ ἀγαθά· διόπερ οὐδὲ τυγχάνουσι τούς των, ὧν ἕνεκα ταῦτα ἐπιτηδεύουσιν. Ιστέον δὲ ὅτι φόνον ἐνταῦθα, καὶ πόλεμον, οὐ τὸν σαρκικόν φησι. Τοῦτο γὰρ βαρὺ καὶ κατὰ λῃστῶν ἐννοεῖν, μὴ ὅτι γε κατά [ποσῶς] πιστῶν [καὶ τῷ Κυρίῳ προσερχο μένων]. Αλλ' ὡς ἐμοὶ δοκεῖ, φονεύειν φησί, τοὺς τὴν ἑαυτῶν ψυχὴν ἀποκτιννύντας ταῖς τοιαύταις ἐπιχειρήσεσι, δι᾿ ἂς καὶ ὁ πρὸς τὴν εὐσέβειαν απ τοῖς πόλεμος. Καὶ ὥσπερ προϊών ο μοιχούς και μοιχαλίδας» εἶπεν, οὐ πάντως τοιούτους αὐτοὺς δυτας, ἀλλ' ὡς εἰς τὰ θεῖα προστάγματα εκπορνεύον τας διὰ τῆς τῶν νόθων εἰσηγήσεως· οὐκ ἂν γάρ τις πόρνου ἀνάσχοιτο διδασκάλου [καν χοίρων ή βορβο ρωδέστερος ]· οὕτω καὶ φόνους καὶ πολέμους, αὐ τοὺς σωματικούς, ἀλλὰ τοὺς ψυχικούς λέγει. • Αἰτεῖτε, καὶ οὐ λαμβάνετε, διότι κακῶς αἰτεῖσθε, ἵνα ἐν ταῖς ἡδοναῖς ὑμῶν δαπανήσητε.» Ως ὁ Φαρισαῖος ὁ ἐν τῷ κατὰ Λουκᾶν Εὐαγγελίῳ. Οσῳ χώρ πολλὰ κατέλεγε τῶν ἑαυτοῦ κατορθωμάτων, τοσούτῳ πλέον ἀπέδυε τὴν θείαν ἀκοὴν, καὶ ὁ τῶν ῥημάτων ὄγκος κενὸς περὶ τὰ χείλη ἦν, καὶ εἰς ἀφρὸν [κατ ἐξβει, καὶ διελύετο καθάπερ παφλάζοντος κύμα τος]. 'Αλλ' ἐρεῖ τις· Εἰ τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ ἐπαγγε λία ἀληθὴς τοῦ ἀψευδοῦς διδασκάλου, τὸ, «Πᾶς ὁ αἰτῶν λάμβανει, ο πῶς νῦν ταῦτά φησιν ὁ παρὼν Απόστολος; Αλλά φαμεν, ὡς ὁ ὁδῷ τῇ ἀκολούθῳ Bonifacii Finetti notæ.

EXPOSITIO IN EPIST. S: JACOBF. CAP. IV. χωρῶν ἐπὶ τὸ αἰτεῖν, ἔχει καὶ τὴν ἐπαγγελίαν ἀκε- que recta via ad petendum accedit, securam habet ραίαν, μηδενὸς ἀστοχῶν τῶν αἰτουμένων. Εἰ δέ τις ἔξω χωρήσας τοῦ σκοποῦ τῆς παραδοθείσης αυτή σεως δόξει αἰτεῖν, οὐχὶ αἰτῶν ὂν δεῖ τρόπον, οὗτος οὐδὲ αἰτεῖ· διὸ καὶ οὐδὲ λήψεται, ὡς γὰρ διδασκάλου, φέρε, γραμματικοῦ ἐπαγγελλομένου πάντα τὸν προσιόντα αὐτῷ διδάξαι τὴν τῶν γραμματικῶν ἐπι στήμην, αὐτὸς δὲ ἐκμελῶς προσέλθῃ, καὶ μὴ συν. τείνας ἑαυτὸν ὁ μαθητιῶν πρὸς τὴν τῶν ἐπηγγελμέ. νων ἀνάληψιν, εἶτα ὅμοιος ἀποφανθείη τῇ ἐκμελεία, ἆρά γε δικαίως ἄν τις ψεύδους αὐτὸν γράψεται τὸν διδάσκαλον; Οὐ σώφρον οὗτος ποιῶν. Οὐ γὰρ προςἦλθεν ὁ μέλλων μανθάνειν ὡς ὁ διδάσκαλος προετρέψατο. Καὶ πῶς δὲ, ἢ τί ἐχρῆν αἰτεῖν; εἴποι τις ἄν. Αὐτοῦ τοῦ τὴν ἐπαγγελίαν ποιησαμένου ἐπάκουσου· «Αἰτεῖτε τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ καὶ τὴν " δικαιοσύνην αὐτοῦ.» Δῆλον οὖν ὡς ὅ γε οὕτως απ τῶν, καὶ προηγουμένως περὶ τοιούτων, οὐδὲ τῶν ἄλλων ἀστοχήσει· ὧν ὁ λαμβάνων οὐκ ἔξω πεσεῖται τῆς ἑαυτοῦ σωτηρίας. Ο δὲ ἐπιβλαβῶς καὶ ἐπιζη μίως αἰτῶν, οὐχ έξει παρέχοντα τοῦτον, παρ' οὗ • πᾶσα δόσις ἀγαθή, ο ᾿Αλλὰ καὶ γνῶσιν [θείαν] αἰτῶν, καὶ μὴ λαμβάνων, ή τι πνευματικόν χάρι στα διὰ φιληδονίαν αἰτῶν, οὐ λήψεται. Κακῶς γὰρ αἰτεῖ [καὶ κακὸν ἐπ' ἀπωλείᾳ ἑαυτοῦ]· καὶ Θεὸς κακῶν πάροχος οὐκ ἔστιν. • Μοιχοὶ καὶ μοιχαλίδες, οὐκ οἴδατε ὅτι ἡ φιλία τοῦ κόσμου ἔχθρα τοῦ Θεοῦ ἐστιν; ὓς ἂν οὖν βουληθη φίλος εἶναι τοῦ κόσμου, ἐχθρὸς τοῦ Θεοῦ καθίσταται. ο Ἐπειδὴ ἀνωτέρω μικρὸν διήλεγξε σινας ψευδοσόφους, τὴν θείαν καταπορνεύοντας Γραφὴν, καὶ ἐνδιαστρόφως αὐτῇ χρωμένους πρὸς τὸ ἑαυτῶν βούλημα {ἵνα ἔχωσιν ἐκ τούτου ἐφόδιον τῆς ἑαυτῶν ἐνηδόνου ζωῆς], τοῦτο δὲ οὐκ ἄλλο τί ἐστι τὸ κακὸν, ἢ ἀλαζονείας εἶδος· διὰ τοῦτο νῦν ἐμβριθεστέρως πρόεισι [καὶ ἀλλοτριώτερον τῆς ἑαυτοῦ πραύτητος κέχρηται τοῖς ὀνειδιστικοῖς λόγοις], μο:- χούς καὶ μοιχαλίδας ἀποκαλῶν τοὺς τοιούτους τοιούτους σχεδόν κεχρημένος ἐλέγχοις· Εἰπέ μοι, μά ταιε, σοφόν σεαυτὸν ἀποφαίνειν βούλει; Καὶ πόθεν ὑμῖν τὸ μετ' ἔριδος καὶ διηνεκούς πολέμου ζῆν, καὶ τὸ ἀεὶ προσπεφυκέναι τοῖς παροῦσι, καὶ τὸ ἡδὺ τοῦ παρόντος βίου διώκειν αμεταστρεπτί]; Οὐκ ἔστι τοῦτο σοφῶν, ἀλλὰ χυδαίων ἀνδρῶν, καὶ πρὸς τὴν φιλίαν τοῦ κόσμου ἀποκλινάντων· δ καὶ μοιχούς ὑμᾶς δείκνυσιν [τοῦ ἐναποθέτου, καὶ θείου, καὶ σώφρονος κάλλους, τὸ δημῶδες προτιμῶντας, καὶ βέβηλον, καὶ αἰσχρὸν, καὶ τῇ πρὸς τὸν παρόντα προσπαθείᾳ τὴν πρὸς Θεὸν ἔχθραν ἐπαναιρουμένους]. Η ' οὐκ οἴδατε, ὅτι ἡ τοῦ κόσμου φιλία Εχθρα εἰς Θόν ἐστιν, ο ἀλλοτριοῦσα τῆς θείας φιλίας, καὶ ἐχθροὺς ἀποφαίνουσα; Κόσμον γὰρ ἐνταῦθα [πᾶσαν] τὴν ὑλικὴν ζωὴν ἀποκαλεῖ, ὡς μητέρα τῆς φθορᾶς, ἧς ὁ μετασχεῖν σπεύδων ἐχθρὸς γίνεται τοῦ Θεοῦ. [Διὰ γὰρ τὴν περὶ τὰ ἀνωφελῆ σπουδὴν ὀλιγώρως ἔχει τῶν θείων καὶ ὑπεροπτικῶς· ὃ πρὸς μένους 41 Matth. vi, 33. 32 Jac. 1, 17. promissionem, et nullo corum, quæ petit, fraudatur. At si a scopo concessæ petitionis aberret, etsi videatur petere, cum tamen eo modo, quo debet, non pelat, revera non petit, adeoque nec accipit. Quemadmodum si doctor aliquis, puta, grammaticus, promittal se omnem, qui ipsius scholam frequentaverit, docturum grammaticam; is autem qui discere cupit, segniter ad ipsum accedat, minimeque se aptum ad id quod ille promisit, reddat; anne quis mendacii doctorem ipsum juste coarguat? Nemo qui sapit, hoc fecerit. Quandoquidem ille, qui docendus erat, non eo modo ad doctorem accessit, sicut is hortatus 341 fuerat. Sed quomodo igitur, et quid petere oportet? reponet alio quis. Audi ipsum qui promissionem fecit id edocenrentem ": • Quærite regnum Dei et justitiam ejus.» Manifestum vero est, eum, qui ita, et hæc principaliter petierit, aliis etiam rebus fraudandum non fore, si tamen ejusmodi sint, quæ æternæ ejus saJuti non officiant. Qui vero noxia sibi petit, bauð profecto datoren habebit eum, cujus c omnne datumn eptimum ". Verum etiamsi quispiam vel divinam cognitionem, vel aliud quodvis spirituale donum, voluptatis exinde gliscentis amore petat, non accipiet: male enim petit, quod in sui perditiomein caderet: Deus autem mali dator non est. VERS. 4. • Adulteri et adultera, uescitis quia ami citia hujus mundi inimica est Dei? Quicunque ergo voluerit amicus esse hujus sæculi, inimicus Dei constituitur. Quoniam superius breviter perstrinxerat falsos quosdam sapientes, divinam adulteran - tes Scripturam, eaque perverse ad propriam voluntatem abutentes, ut exinde vitam voluptuosius transigere possent, hoc autem non aliud est, quar:1 quoddam superbie genus; idcirco nunc asperius aliquanto procedit, et consuetæ lenitatis suæ tran - siliens terminos, contumeliosis etiam utitur verbis, adulteros et adulteras tales vocans, et bujusmodi ferme in eos vibrat reprehensionem: Dicito mili, demens, anne sapientem te ostendere cupis? Sed unde est ergo, quod in contentione perpetuoque bello vitam ducas, semperque rebus præsentibus adhæreas, ac præsentis vitæ delicias absque Dulla intermissione secteris? Non est res hujusmodi sapientum, sed vulgarium viliumque homirum, et eorum qui amicitiæ hujus mundi sese tradidere: quod vos adulteros esse demnonstrat, utpote qui recondita, divinæ ae casta pulchritudini id quod vulgare, profanum ac turpe est, antefertis, ac nimio ad præsentem mundum affectu inimicitiam adversus Deus gerere non veremini. An vero ‹ nescitis, quoi amicitia hujus mundi inimica est Dei.» Alienans a divina amicitia, et inimicos reddens Dei? Mundum enim hoc loco omnem materialem vitam appellat, velut corruptionis matrem, quam qui participaras studet, • inimicus Dei constituitur: quandoqui

dem rerum inutilium studio et amore parvipendit τοὺς μισομένους καὶ ἐχθροὺς ἡμῶν πάσχομεν.] Δύο divina, vel etiam ea fastidio habet: qua ratione τοιγαροῦν ὄντων τῶν περὶ ἃ σπουδάζουσιν ἄνθρωποι, erga eos solos quos odio habemus, iisque inimici Θεοῦ καὶ κόσμου, καὶ καθ' ἑκάτερον τούτων τῶν sumus, nos gerere solemus. Cum igitur duo sint, δύο στεφομένων, φιλίας καὶ μίσους, περὶ ὁπότερον quibus operam dant homines, Deus scilicetet mun- τούτων σπουδάζοντες καταληφθείημεν, πάντως του dus, ac duo quoque sint quibus circa utrumque ἑτέρου ἀφειδοῦντες δρώμεθα. Ποιεῖ δὲ ἡ μὲν σπουδὴ eorum versari nos possumus, nempe amor et odium, φιλίαν· ἡ δὲ ὀλιγωρία, μίσος. Ὅς οὖν τῶν θείων erga utrumlibet horum studiosi nos simus opor- ἀντίσχηται, φίλος Θεοῦ καὶ ἔστι καὶ λέγεται· δς δὲ tet, ut alterum negligamus. Porro studium parit Θεοῦ μὲν κατολιγωρήσας, κόσμον δὲ ἠγάπησεν, οὗτος 342 amicitiam, neglectus vero odium. Quisquis ἐν τοῖς ἐχθροῖς τοῦ Θεοῦ καταλογισθήσεται. Ἐπεὶ δὲ igitur divina amplectitur, amicus Dei et est, et ταῦτα πάντα ἐξ ἀλαζονείας [καὶ ὑπερηφανίας] τῶν dicitur. Qui vero Deum parvifaciens, mundum di- ψευδοσόφων ἐδείχθη [διδασκάλων φυόμενα], δευτέρῳ ligit, hic inter inimicos Dei jure computabitur. πάλιν ἐλέγχῳ κέχρηται, ἀνανήψαι βουλόμενος τῆς Quoniam vero hæc omnia ex arrogantia et super- μέθης αὐτῶν, [καὶ τοῦ κάρου ἀπαλλάξαι] τους τοιού bia falso sapientum doctorum oriri ostensum est, τους· καί φησιν· alio rursus utitur argumento, cupiens ejusmodi homines ab ebrietate ad sobrietatem redire, atque ab alto sopore liberare, et ait: G • Εἰ δοκεῖτε ὅτι κενῶς ἡ Γραφή λέγει· Πρὸς φθόνον ἐπιποθεῖ τὸ πνεῦμα, δ κατώκησεν ἐν ὑμῖν; Μείζονα δὲ δίδωσι χάριν. Διὸ λέγει· Ὁ Θεὸς ὑπερ ηφάνοις ἀντιτάσσεται, ταπεινοῖς δὲ δίδωσι χάριν. Τοιοῦτόν τι λέγων καὶ δηλῶν διὰ τούτων, ελλειπτι κῶς χρῆται τῷ λόγῳ [καὶ πάλιν], διὰ τὴν τοῦ συν τετμημένου λόγου χρήσιν, Εγώ μέν, φάσκων, ὑμᾶς τοῖς οἰκείοις ἐπέστησα λόγοις, περὶ τὸ εὐθὲς καὶ ἀκατάγνωστον τῆς χρήσεως τῆς σοφίας ὑμῶν, ὡς ἂν μὴ ἐξ ὑπερηφανίας παραχρώμενοι ταύτῃ νοθεύητε καὶ δολοῖτε τὸν τῆς διδασκαλίας λόγον. Εἰ δὲ καὶ ἀπὸ τῆς Γραφῆς τοῦτο ζητεῖτε, ἀκούσατε· ο Κύριος ὑπερηφάνοις ἀντιτάσσεται. Εἰ οὖν τοῖς ὑπερητά νοις ἀντιτάσσεται, ἐχθροῖ; δὴ [. δὲ] ειώθαμεν ἀντιτάσσεθαι· πάντως που καὶ ὑπερήφανοι ἐν τοῖς ἐχθροῖς καταλογισθεῖεν. Οὐ γὰρ κενῶς, ήταν ματαίως, ή Γραφή, ἢ πρὸς φθόνον τὰ ἀμήχανα ἡμῖν διαγορεύει, ἀλλ᾽ ἐπιποθοῦσα τὴν διὰ τῆς παρακλής σεως αὐτῆς ἐγκατοικιζομένην ἡμῖν χάριν. Ωστε εί πειθήνιοι ἐστε τῇ Γραφῇ, ταπεινώθητε ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ, καὶ εὑρήσετε τὴν διὰ τῆς αὐτοῦ ὑψώσεως χάριν. Υπερηφανία δέ ἐστιν ἡ εἰς τέλος επηρμένη κακία, διαφέρουσα τῆς οἰήσεως, ὅτι ἡ μὲν ὑπερη φανία ἐπὶ τοῖς ὑπηργμένοις αὐτῇ κατεπαίρεται, ἡ εἴησις δὲ ἐπὶ τῶν μηδὲ ὅλως ὑπαρχόντων. Διαφέ ρει δὲ καὶ ἀτυφία τῆς ταπεινώσεως, ὅτι ἡ μὲν κατὰ διάμετρον ἡ ἀτυφία, ήτοι ταπείνωσις, [ἀντικειμένη] τῇ ὑπερηφανία, ἔστι μέγα ἀγαθόν· καὶ ἐπειδὴ ἀμ φότερα προαιρετικῶς ἡμῖν ἐγγίνεται, πᾶς ὁ κατά η αλαζονείαν ὑψῶν ἑαυτὸν, πρὸς τῷ ὑπὸ τοῦ Κυρίου κατακεκρίσθαι ἔτι καὶ ταπεινοῦται ὑπ' αὐτοῦ ύψου μένου ἐν καιρῷ τοῦ κατὰ ἀτυφίαν ταπεινώσαντος ἑαυτὸν, ἅτε τῶν ἐπ' αὐτῇ ἄθλων ξεναγωγησάντων την κεχρημένον πρὸς ὕψος πνευματικόν. "Αλλως, Κυρίλλου. Εἰ φθόνῳ διαβόλου θάνατος εἰσῆλθεν εἰς τὸν κόσμον, καὶ εἰ κατώκησεν εἰς τὸν ἔσω ἡμῶν ἄνθρωπον ὁ Χριστός, κατὰ τὰς Γραφάς, διὰ τοῦτο VERS. 5, 6. An putatis quod inaniter Scriptura dicat: Ad invidiam concupiscit spiritus qui habitat in vobis? Majorem aulem dat gratiam. Propter quod dicit: Deus superbis resistit, humilibus autem dal gratiam.» Tale quidpiam hic per ista significat, elliptico atque abbreviato sermone utens, ac si diceret: Ego quidem propriis verbis vos bucusque commonui, ut recte et inculpabiliter sapientia vestra ulamini, neve per superbiam ipsa abutentes, verbum doctrinæ adulteretis. Si vero etiam a sacra Scriptura id rescire cupitis, audite: «Deus superbis resistit.. Si igitur e Deus superbis resistit,» nos autem inimicis resistere solemus, profecto superbi inter inimicos Dei computandi sunt. Non enim xane ac stulte, vel ad invidiam impossiLilia nobis Scriptura proponit, sed quod exhorta tione sua efficere cupiat, ut in nobis inhabitet gratia. Quare si Scripturæ obsequentes estis, humiliamini coram Deo, et invenietis gratiam, illo vos exaltante. Superbia est consummata nequitia, ac differt a vana sui existimatione, quod superbia sit animi elatio ex iis, quæ alias insunt; illa vero ex iis, quæ nullo modo habentur. Differt vero etiam modestia ab humilitate, quoniam ea quidem... Quæ autem e diametro superbiæ opponitur, modestia seu humilitas, est magnum bonum, Quoniam vero utraque in nobis voluntarie progignitur, qui “'unque ex superbia se ipsum exaltat, a Domino condemnatur et humiliatur: cum e contra s10 tempore exaltandus sit ille, qui se ipsum per nodestiam humiliaverit, utpote quod illa certamina quae propter ipsam subiverit, ipsum ad spiritualem sublimitatem, prehensa veluti manu, deducent. Aliter. Cyrilli. Si invidia diaboli introivit mors in orbem terrarum ", et si in interiore nostro homine habitavit Christus secundum Scripturas, idcirco habitavit in nobis, ut invectam ab invidia 33 Prov. 111, 34. ss Sup. 1, Bonifacii Finetti notæ. Hic nonnulla deesse, perspicuum cst.

EXPOSITIO IN EPIST. S. JACOBI. - CAP. IV. κατώκησεν, ἵνα τὸν ἐκ τοῦ φθόνου προσγινόμενου mortem in nobis destrueret. Verum non hoc solum θάνατον καταργήσῃ. Καὶ οὐ μόνον τοῦτο, ἀλλὰ « • καὶ μείζονα δίδωσι χάριν.. Ἐγὼ γὰρ ἦλθον, φησίν, ἵνα ζωὴν ἔχωσι καὶ περισσὸν ἔχωσιν. "Οτι δὲ ἐπιποθήσας ἡμᾶς ὁ Θεὸς κατώκησεν ἐν ἡμῖν, Ἡσαΐας ἐδήλωσεν εἰπών· Οὐκ ἄγγελος, οὐ πρέσβυς, ἀλλ' αὐτὸς» ὁ Κύριος ο ἔσωσεν ἡμᾶς ο [διὰ τοῦ ἀγαπᾶν ἡμᾶς καὶ κήδεσθαι ἡμῶν]. Πῶς δὲ καὶ σώσας έδωκε ο χάριν μείζονα;» Καθελὼν τὸν ἐπιβουλεύσαντα Σατανᾶν. Διὰ τοῦτο γὰρ ἐπήγαγεν Ὁ Θεὸς ὑπερηφάνοις ἀντιτάσσεται.» Πῶς γὰρ οὐχ ὑπερήφανος ὁ βοῶν • Τὴν οἰκουμένην ὅλην κατάλήψομαι τῇ χειρὶ ὡς νοστιάν; ο • Υποτάγητε οὖν τῷ Θεῷ· ἀντίστητε τῷ διαβόλῳ, καὶ φεύξεται ἀφ' ὑμῶν. Ἐγγίσατε τῷ Θεῷ, καὶ ἐγ γιεῖ ὑμῖν. Καθαρίσατε χεῖρας, ἁμαρτωλοί, καὶ ἀγνίσατε καρδίας, δίψυχοι. Ταλαιπωρήσατε καὶ πενθήσατε καὶ κλαύσατε· ὁ γέλως ὑμῶν εἰς πένθος μετατραπήτω, καὶ ἡ χαρὰ εἰς κατήφειαν. Ταπεινώθητε ἐνώπιον τοῦ Κυρίου, καὶ ὑψώσει ὑμᾶς. • Διψύχους λέγει τοὺς μὴ καθ᾿ ἕνα τρόπον ζήν αἱρουμένους, ἀλλ᾽ ἀγομένους καὶ πειθομένους διηνεκῶς τῇ βία τῶν ἀνθρώπων· οὐ γάρ εἰσι μονότροποι ἐν οἴκῳ ὑπὸ Κυρίου κατοικιζόμενοι. Οτι δὲ ψυχὴ καὶ ἡ ζωὴ λέγεται, τὸ ἐν Ἰὼβ ἡμᾶς διδάξει, τό, «Δέρμα ὑπὸ δέρματος, καὶ πάντα ὅσα ἔχει δώσει ἄνθρωπος ὑπὲρ τῆς ψυχῆς αὐτοῦ, ἤτοι τῆς ζωῆς. ་ ille nobis præstat, sed etiam majorem dat gratim.. Ego enimn e veni, inquit, ut vitam habeant, et abundantius habeant ".Quod vero nostri desiderio Deus habitaverit in nobis, Isaias declarat, dicens: Non angelus, non legatus quispiam, sed ipse Dominus salvavit nos, quia videlicet nos 343 amat, nostrique curam gerit. Quomodo vero Salvator noster majorem dedit gratiam? › Nempe dejiciendo insidiantem Satanam. Idcirco additur: • Deus superbis resistit. Quomodo enim non superbus ille, qui clamabat s: «Universam terram comprehendam manu mea, tanquam nidulum?» VERS. 7.10. • Subditi ergo estore Deo: resistite autem diabolo, el fugiet a vobis. Appropinquate Deo, et appropinquabit vobis. Emundale manus, peccatores: et purificate corda, duplices anime. Miseri estole, et lugete, et plorate: risus vester in - Inetum convertatur, gaudium in moerorem. Ilumliamini in conspectu Domini, et exaltabit vos. › Duplices animo dicit eos, qui eamdem vitæ tenorem servare non curant, sed se hominum vi atque nequilla indesinenter abripi atque circumferri patiuntur: adeoque non halant unius moris in domo 38, subjecti Domino. Quod autem animæ nomine vita significetur, constat ex eo, quod in Job dicitur: • Pellem pro pelle, et cuncia quæ habet, dabit homo pro anima sua,, id est pro vila. " • Μὴ καταλαλεῖτε ἀλλήλων, ἀδελφοί. Ο γάρ κατα λαλῶν ἀδελφοῦ, ἡ κρίνων τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ κατα- c ἁπλεῖ νόμου, καὶ κρίνει νόμον. Εἰ δὲ νόμον κρίνεις, οὐκ εἰ ποιητὴς νόμου, ἀλλὰ κριτής. Εἷς ἐστιν ὁ νομοθέτης καὶ κριτής, ὁ δυνάμενος σῶσαι καὶ ἀπολέσαι. Ὁ Οἶδε τὴν ὑπερηφανίαν ἐξ ὑπεροψίας καὶ καταλαλιᾶς κινεῖν κατὰ τῶν ἐπιεικῶν ἐπειγομένους εἰς παντελῆ ἐξουδένωσιν. Τούτου οὖν ἀπάγων αὐτούς, διὰ τῶν προκειμένων σωφρονίζειν βούλεται. Τὸ δὲ, • κρίνειν (f.-νει]ονόμον, ο ἀντὶ τοῦ, κατακρίνει, καταφρονεῖ. Ο γὰρ κατακρίνων ἀπὸ καταφρονήσεως τοῦτο ποιεῖ. Ποῖον δὲ νόμον; Πρῶτον μὲν τὸν διαγορεύοντα •. Μὴ κρίνετε, καὶ οὐ μὴ κριθῆτε· ἔπειτα καὶ τὸν [ἐν Ψαλμοίς]· «Τὴν καταλαλοῦντα λάθρα τὸν πλησίον αὐτοῦ, τοῦτον ἐξεδίωκον· ν καὶ ὅτι ἀπὸ καταφρονήσεως τοῦτο γίνεται, επάγει· • Εἰ δὲ νόμον κρίνεις. οὐκ εἴ ποιητὴς νόμου.» Οὗ γάρ τις καταφρονεῖ, πῶς ἀνέξεται ὑπ' αὐτῷ ἔτι ζην; Μὴ οὖν, φησὶν, ἐξουδενῶν καὶ ὥσπερ ἀντινομοθετῶν διάκεισο. Οὐ γὰρ ἐφεῖταί σοι, ἑνὸς μόνου ὄντος νομοθέτου τοῦ Θεοῦ, τοῦ δυναμένου τους παραβάτας τοῦ νόμου αὐτοῦ «σῶσαι καὶ ἀπολέσαι·, τοῦτο γὰρ νόμου και νομοθέτου, τὸ τοὺς παραβάτας αὐτοῦ τιμωρεῖν· ἀλλ' οὐχὶ σύ, ὡς [f. 8ς] πλέον φήναβίας οὐδὲν ἔχεις, ἀλλὰ καὶ κατὰ σεαυτοῦ τὴν ψῆφον ἄγεις. Τὰ γὰρ αὐτὰ τῷ καταλαλουμένῳ ὑπὸ σοῦ ποιῶν, ἐν ὅσῳ τοῦτον κατακρίνεις, σεαυτὸν κατακρίνει.. 33 Joan. x, 10. » Psal. €, 5. 36 Isa. XXXIII, 29. 37 Isa. x, 14. VERS. 11, 12. • Nolite detrahere alterutrum, fratres. Qui detrahit fratri, aut qui judicat fratrem suum, detrahit legi, et judicat legem. Si autem judicas legem, non es factor legis, sed judex. Unus est legislator et judex qui potest perdere et liberare.» Novit apostolus, superbiam eos, qui contra mites nituntur, ex neglectu et detractione ad perfectum contemptum impellere. Ab hoc igitur ut ipsos abduceret, propositis verbis modestos eos reddere nititur. Illud autem «judicat › hoc loco perinde valet, ac damnat, contemnit. Qui enim condemnat, ex contemptu hoc facit. Legem: quam? · Primo eam, quæ ait: • Nolite judicare, ut nen judicemniui "., Deinde eam, quæ in Psalmis subindicatur, ubi dicitur: «Detrahentem secreto proximo suo, hunc persequebar. Et quoniam hoc ex contemptu procedit, subjungit: «Si autem judicas legem, non es factor legis.» Quis enim fer:t vivere sub eo, quem contemnit? Non igitur, inquit, contemptor sis, neque velut contrarium legislatorem te habeas; neque enim hoc tibi aut licet, aut expedit: • Unus est enim legislator Deus, qui potest › transgressores • perdere et liberare. Spe ctat enim ad legem et legislatorem sui violatores pœna debita plectere, non vero ad te, qui præter nugacem loquacitatem nihil habes. Verum et contra teipsum calculum fers: cum enim eadem, ac is, cui detrabis, ipse facias, hoc ipse quod illum condemnas, te condemnas. 29 Pgal. Lxv11, 7. 3 Job 11, 4. so Matth. vel,

Vers. 15. ‹ Tu autem quis es, qui judicas proxi- ▲ mum?› Exprobrandi causa gratia hoc ait, ac si diceret: Cum talis tu sis, quomodo audes homines, qui ejusdem tecum sunt conditionis, judicare? • Ecce 344 nune qui dicitis: Hodie, aut crastino ibimus in illam civitatem, et faciemus ibi quidem annam, et mercabimur, et lucrum faciemus.. Non facultatem operandi inficiatur, sed docet, quod non totum in potestate nostra sit, sed ad hoc superna etiam gratia opus habeamus. Potest enim quis cur· rere, et negotiari, et omnia quæ ad vitam necessaria sunt, facere'; attamen non propriæ industriæ, sed divinæ benignitati id ascribere debet. Ait enim Jeremias: Scio, Domine, quia non est hominis via ejus ".» Et Proverbiorum auctor: «Ne glorieris in crastinum), ignorans, quid superventura · pariat dlies 48, Vers. 14. «Qui ignoratis, quid\erit in crastino.» Vanitatem vitæ nostræ declarat, nobisque exprobrat, quod in hæc,bona totum vitæ nostræ tempus impendamus, ac quod in temporaneis malis depellendis omnis labor noster insumatur. Unde David M: «Verumtamen, inquit, in imagine pertransit homo, sed et frustra conturbatur; › videlicet circa id quod non vere est, sed velut in planisuale tantummodo subsistit: hoc quippe significat imago': vel circa id quod non habet soliditatern, sel 80lum quamdam similitudinem et simulacrum veræ · vilz. VERS. 15. Quæ est enim vita vestra? Vapor est ad modicum parens, et deinceps exterminabitur. G Pro eo ut dicatis: St Dominus voluerit, et si vixerimus, faciemus hoc vel illud. › — ‹ Vapor › est compositum quoddam aereum ex igneo calore, et humiditate exhalans, minimam habens subsistentiam: ob summam enim tenuitatem a circumstante corpore cito dejicitur ac dissolvitur, velut modicus hunor in aqua. Huic igitur vitam nostram comparat, et quidem congrue. Cum vero orationem hacce. comparatione intercepisset, rursus ad ipsam regrediens, consequens ejus membrum proponit: ita enim integra se habet: • Ecce nune,'qui dicitis: Hodie aut crastino ibimus in illam civitatem, el faciemus ibi quidem annum, et mercabimur, et lucrum faciemus. Οportebat ut diceretis: Si Dominus voluerit, et vivemus, faciemus hoc aut illud.» Vzas. 16. ‹ Nunc autem exsultatis in arrogantiis vestris. Quanquam ordo exigere videbatur, ut hoc antea diceret, non tamen ita fecit; sed abrupto lautisper per interpositumn exemplum orationis nexu, ut vanitatem occupationis nostræ circa bune mundum, cujus causa superbia est, imagine aliqua demonstraret, postea subjunxit, quod deerat. Sic enim sermo iste se label: «Exsullalis in arrogan6s Jerem. 5, • Σὺ δὲ τίς εἶ, ὁ κρίνων τὸν πλησίον;» Εξουδε νωτικῶς, ἀντί· Τοσοῦτος ὢν σύ, πώς τολμᾶς κρίνειν τὸν ὁμοιοπαθῆ; ε ῎Αγε νῦν, οἱ λέγοντες - Σημεριν καὶ αύριον πορευσόμεθα εἰς τήνδε τὴν πόλιν, καὶ ποιήσωμεν [vulg. σομεν] ἐκεῖ ἐνιαυτὸν ἕνα, καὶ εμπορευσώμεθα [vulg. σόμεθα] καὶ κερδήσωμεν [vulg. σομεν].» Οὐ τὴν ἐξουσίαν ἀναιρεῖ, ἀλλὰ δείκνυσιν, ὅτι οὐ τὸ πᾶν αὐτοῦ ἐστιν, ἀλλὰ δεῖται καὶ τῆς ἄνω χάριτος. Εστι μὲν γὰρ καὶ τρέχειν καὶ ἐμπορεύεσθαι, καὶ πάντα τὰ πρὸς τὸ ζῆν ἐνεργεῖν, ἀλλὰ μὴ τοῖς οἰκείοις πόνοις τοῦτο λογίζεσθαι, ἀλλὰ τῇ τοῦ Θεοῦ φιλανθρωπίᾳ. Φησὶ γὰρ Ἱερεμίας· «Κύ ριε, οὐκ ἐν τῷ ἀνθρώπῳ ἡ ὁδὸς αὐτοῦ· › καὶ ὁ Παροιμιαστής, «Μή καυχῶ τὰ εἰ; αὔριον· οὐ γὰρ ο.; τί τέξεται ἡ ἐπιοῦσα.» • Οἵτινες οὐκ ἐπίστασθε τὸ τῆς αὔριον.» Τὸ μέ ταιον τῆς ἡμετέρας ὑποφαίνων ζωῆς, καὶ καταισχύο νων ἡμᾶς ὡς περὶ τοῦτο τὸ πᾶν κατατρίβοντες τῆς ζωῆς, ὅτι ἐν προσκαίροις κακοῖς ὁ κόπος ἡμῶν ἄπος ἐκτελεῖται. Τοῦτο δὲ καὶ Δαβίδ φησιν· «Μέντα γε ἐν εἰκόνι διαπορεύεται άνθρωπος, πλην μάτην τα ράσσεται.» Τουτέστι, περὶ τὸ μὴ ὂν, ἀλλ᾽ ἔστι ἐν φάσματι ὑποστῆναι· τοιοῦτον γὰρ ἡ εἰκών· ἡ περὶ τὸ μὴ αὐθυπόστατον, ἀλλ' ὅσον ἐν ἀφομοιώσει καὶ εἰκασμῷ τῆς ὄντως προβαινούσης ζωή. • Ποία γὰρ ἡ ζωὴ ἡμῶν; Ατμὶς γάρ ἐστιν ἡ πρὸς ὀλίγον φαινομένη, ἔπειτα δὲ ἀφανιζομένη. ᾿Αντὶ τοῦ λέγειν ὑμᾶς· Ἐὰν ὁ Κύριος θελήσῃ καὶ ζήσωμεν, καὶ ποιήσωμεν [vulg.-σομεν] τοῦτο, ἢ ἐκεῖνο.ναι 'Ατμίς» ἐστι σύστασις αερώδης ἀπὸ ἐμπύρου θάλψεως ἐξ ὑγρότητος ἀναθυμιωμένη, έλαχίστην τὴν ὑπόθεσιν ἔχουσα. Διὰ γὰρ τὴν ἄγαν λε πτότητα ταχέως [deest ὑπὸ] τοῦ περιέχοντος ἀφαν! - ζεται, χωροῦσα πρὸς τοῦτο καὶ διαλυομένη, καθώ ἀπερ πρὸς ὕδωρ μικρὰ νοτίς. Τοιούτῳ παρείκασε την ήμετέραν ζωὴν, καὶ μάλα ευστόχως. Μεσολαβήσας δὲ τῷ τοιούτῳ ὑποδείγματι τὸν λόγον, πάλιν ἐξ ὑπο στροφῆς ἀποδίδωσι τὸ ἀκόλουθον αὐτῷ. Εστι γάρ οὕτως· «"Αγε νῦν, οἱ λέγοντες. Σήμερον καὶ αύριον πορευσόμεθα εἰς τήνδε τὴν πόλιν, καὶ ποιήσωμεν ἐκεῖ ἐνιαυτὸν ἕνα, καὶ ἐμπορευτώμεθα, και κερδανοῦμεν·· ἐξὸν λέγειν ὑμᾶς· Ἐὰν ὁ Κύριος θελήσῃ, καὶ ζήσωμεν, καὶ ποιήσωμεν τὸ καὶ τό.» • Νῦν δὲ καυχᾶσθε ἐν ταῖς ἀλαζονείαις ὑμῶν.» Οὕτως ὄντος τοῦ ἀκολούθου, οὐ τοῦτο ποιεῖ, ἀλλά διακόψας τῷ παραδείγματι τὴν συνέχειαν τοῦ λόγου, μετὰ ταῦτα ἐπήνεγκε τὸ ἐλλείπον, φθάσας διὰ τῆς τοῦ πράγματος εἰκόνος τὸ μάταιον ὑποδεῖξαι τοῦ ἐξ αλαζονείας περὶ τόνδε τὸν κόσμον περισπασμού. Εστι γὰρ οὕτως· Καυχᾶσθε ἐν ταῖς ἀλαζονεία:ς ὑμῶν. • Τίνες; ι Οἵτινες οὐκ ἐπίστασθε τὸ εἰς 23. *ª Prov. xxvi, 1. "Psal. xxXVIII, 7. Bonifacii Finetti nota. 441) Gr. gloriamini in superbiis.

EXPOSITIO IN EPIST. S. JABOBI. CAP. V. αύριον. Πεία γὰρ ἡ ζωὴ ὑμῶν;» καὶ ἑξῆς. Διὰ δὲ tiis vestris,, vos e qui ignoratis quid erit in craτοῦ, • Ποία ἡ ζωὴ ὑμῶν, ο προοδοποιήσας διὰ τούτῳ [[. τούτου] τῷ εὐτελεῖ παραδείγματι, οὕτως ἐπάγει καὶ τὸ ὑπόδειγμα, καιριώτατον τοῦτο ποιῶν • Νομ δὲ καυχᾶσθε ἐν ταῖς ἀλαζονείαις ὑμῶν.» ᾿Αλαζών καὶ ἀλαζονεία μὴ ὑφεστώτων ἐστὶ πραγμάτων σπουδή. Διὸ καὶ ἀλαζὼν λέγεται ἡ μετὰ ἄλης, ήτοι πλάνης, ζῶν. • Πᾶσα καύχησις τοιαύτη, πονηρά ἐστιν. κ • Εἰδότι οὖν καλὸν ποιεῖν, καὶ μὴ ποιοῦντι, ἁμαρτία αὐτῷ ἐστιν.» Επαναλαμβάνει την διάκε νον καύχησιν, ἥτις ἐξ ὑπερηφανίας φιλεῖ τίκτεσθαι, καὶ οιονεί συμπεραίνων τὸν λόγον, επιφέρει, ὅτι • πονηρά έστιν.» Εἰ δὲ πονηρὰ, πάντως ἔτι καὶ ἀπὸ τοῦ Πονηροῦ ἐστιν. Οὐ δεῖ δὲ τοὺς τῷ Κυρίῳ διὰ τοῦ ἁγίου βαπτίσματος ἀνατιθέντας [f. ἀνατεθ.] τοῦ Πονεροῦ δέχεσθαι ἐπισποράς. Επιφέρων δὲ καὶ τὸ, • Εἰδότι οὖν καλὸν ποιεῖν, καὶ μὴ ποιοῦντι, ἁμαρ τία αὐτῷ ἐστιν, ο τοὺς ψευδοδιδασκάλους πάλιν παιδεύει, μὴ ταῦτα παιδεύειν τολμαν, ἃ μὴ πρότερον αὐτοὶ κατώρθωσαν. «Μακάριος ο γάρ, φησίν, οὐχ ὃς διδάξει, ἀλλ' ὅς ποιήσει καὶ διδάξει. Προηγεῖσθαι γὰρ δεῖ τὰ ἔργα τῶν λόγων, καθότι καὶ ἐπιδεικνυμένην πίστιν ἀπαγγέλλει δίκαιος. ι Ο γὰρ λύων, φησὶν ὁ Κύριος, μίαν τῶν ἐντολῶν τούτων τῶν ἐλαχίστων, καὶ διδάσκων οὕτω τοὺς ἀνθρώπους, ο τοῦτ' ἔστιν ἐφ᾽ οἷς αὐτὸς [οὐκ]· εκοπίασεν, ο ἐλάχι ατος κληθήσεται· ο μέγας δὲ, δ; μετὰ τὸ πρᾶξαι διδάσκει. Ἐπεὶ καὶ αὐτὸς ὁ Θεάνθρωπος, ὧν ήρξατο ποιεῖν, τούτων καὶ διδασκαλίαν ἐποιεῖτο. Τοιοῦτό μοι δοκεῖ καὶ τὸ, «Ο καυχώμενος, ἐν Κυρίῳ καυχάσθω,» ἀντὶ τοῦ, κατὰ τὸν Κύριον, ἐκείνῳ χρώμενος διδασκάλῳ καὶ ὑποδείγματι. Ἐπεὶ καὶ ὅταν φησὶν ὁ Δαβίδ, «Ἐν τῷ Κυρίῳ ἐπαινεθήσεται ἡ ψυχή μου, ο οὐκ ἄλλο φησίν, ἢ ὅτι Κατὰ τὰς ἐντολὰς τοῦ Κυρίῳ πορευόμενος έπαινεθείην. stino: quæ enim est vita vestra? s etc. Per illud, • quæ est vita vestra? › viam sibi parat ad fragilitatis exemplum afferendum; deinde subjicit, quod jam maxime 345 opportunum evaserat, Nunc autem exsultatis in arrogantiis vestris.› Arrogans et arrogantia est rerum soliditate carentium studium. Quare arrogans Græce dicitur alazon, quasi meta ales zon, seu cum errore sive deceptiono vivens. ‹ Omnis exsultatin talis maligna est.» ' VERS. 17. • Scienti igitur bonum faccre, et non facienti, peccatum est. › Iterum de vana gloria loquitur, que ex superbia progigui solet, ac velut sermonem concludens infert, eam malam esse. Si autem mala, perspicuum omnino est, eam a maligno esse. Non decet vero, eos qui per baptisma Domino consecrati sunt, maligni superseminationes recipere. Iuferens etiam hoc ss: «Scienti igitur bonum, et non facienti peccatum est illi, falsos doctores iterum instruit, ne ea docere audeant, quæ ipsi prius non fecerunt. • Beatus, enim, inquit, non qui docuerit, sed qui fecerit, et docuerit 4. Oper tet enim, ut facta præcedant verba; qua ratione etiam justus insitam fidem ostendit. ‹ Qui enimı solverit, inquit Dominus, unum de mandatis istis minimis, et docuerit sie homines, hoc est, docuerit ea in quibus ipse non laboravit, e minimus vocabitur: › magnus vero qui, postquam fecerit, docuerit. Quandoquidem et ipse Deus Homo e capit • primum facere, et postea e docera.» Cui simile mihi videtur et illud: Qui gloriatur, in Domino glorietur ", › hoc est secundum Dominum; seu illo utens doctore et exemplari. Nam et cum David ait: In Domino laudabitur anima mea non aliud dicere intendit, nisi hoc: Utinam ego juxta præcepta Domini ambulans laudari merear | CAPUT V. " VERS. 1. «Agile nunc, divites, plorate ululantes in miseriis vestris, quæ advenient vobis.» Divituin parcitas et tenacitas ipsos in lamentationes sæpe prorumpere facit. At apostolus jubet, ut ululent seu lamententur, eo quod divitias suas ad corru- • Αγε νῦν, οἱ πλούσιοι, κλαύσατε ολολύζοντες ἐπὶ ταῖς ταλαιπωρίαις ὑμῶν ταῖς ἐπερχομέναις. Το φειδωλὸν καὶ γλίσχρον τῶν πλουσίων θρήνον αὐτῶν ποιεῖται, ολολύζειν αὐτοὺς παρακελευόμενος, τοῦτ' ἔστι θρηνεῖν, ὡς εἰς φθοράν ταμιευομένους τὸν πλοῦτον αὐτῶν καὶ μὴ τοῖς δεομένοις δαπανών- ptionem recondant, et non in egenis sublevandis cas των αὐτόν. Μόνη γὰρ ἡ πρὸς τούτους τοῦ πλούτου δαπάνη οὐκ ἀπόλλυται. Διὰ τοῦτο καὶ ὁ Παροιμιαστής φησι Ἀπόστειλον τὸν ἄρτον σου ἐπὶ πρόσωπον υδατος, ο τοῦτ' ἔστιν, ἐπὶ δοκούσῃ μὲν διαλύσει καὶ φθορά. [Τοῦτο γὰρ τοῖς καθ᾽ ὕδατος βιπτουμένοις συμβαῖνον ὁρᾶται ἄρτοις,] οὐ μέντοι καὶ ἀπολλυμένοις, ἀλλὰ τῇ διαλύσει ἀναψυχὴν ἡμῖν προξενοῦσιν. ᾿Αναψυχὴ δὲ, όπηνίκα ἡ γλῶσσα ἡμῶν ἀποτηγανίζεσθαι μέλλει τῇ ἐκεῖσε φλογί. «πλοῦτος ὑμῶν σέσηπε· καὶ τὰ ἱμάτια ὑμῶν σητόβρωτα γέγονεν. Ο χρυσός ὑμῶν καὶ ἄργιο φος κατίωται· καὶ ὁ ἱὸς αὐτῶν εἰς μαρτύριον ὑμῖν ** Matth. x111, 23. * Matth. v, 19. 47 Act. 1, insumant eæ enim solæ, quæ in istos insumuntur, non pereunt. Quare et Ecclesiastes so ait: Mitte panem tuum super transeuntes aquas: ▸ hoc est ad apparentem dissolutionem et corruptionem. Hoc enim contingere videtur pani in aquam projecto: qui tamen non deperditur, quinimo sua dissolutione majus nobis refrigerium præstat: quod refrigerium tunc sentiemus, cum secus, lingua nostra flamma illa crucianda foret. VERS. 2,3. «Divitiæ vestra putrefacta sunt: et vestimenta vestra a tineis comesta sunt. Aurum et argentum vestrum æruginavit, et ærugo corum » | Cor. 1, 51. ** Psal. xxxi, 10 Eccle. xt,

φησὶ, τοῦ πλούτου, ἤτοι τὸ σητόβρωτον τῶν ἱματίων, καὶ ὁ ἱὸς τοῦ ἀργύρου καὶ τοῦ χρυσού καταμαρτυροῦσιν ὑμῶν, ἐλέγχοντα τὸ ἀμετάδοτον ὑμῶν. Δ. καὶ ἐν ἐσχάταις ἡμέραις (λέγει δὲ τὴν τοῦ Κυρίου παρουσίαν) εὑρήσετε τὸν πλοῦτον ὑμῶν ὡς τώρ ταμιευθέντα ὑμῖν εἰς ἔλεθρον. Ὅπερ καὶ ὁ ἐν Ελαγ γελίοις πλούσιος ἔπαθεν. ι Ω; πῦρ, ὁ ἐθησαυρίσατε ἐν ἐσχάταις ἡμέραις.» Τοῦτο πρὸς τὸν ο ὁ πλού τος ὑμῶν, ο συντακτέον· ἵνα ἡ οὕτως· Ὁ πλοῦτος ὑμῶν, ὃν ὡς πῦρ ἐθησαυρίσατε, καὶ ἐτρυφήσατε ἐπὶ τῆς γῆς, καὶ ἐσπαταλήσατε. in testimonium vobis 346 erit, et manducabit ἔσται, καὶ φάγεται τάς σάρκας ὑμῶν, ο ΙΙ σήψης, carnes vestras sicut ignis.» Putrefactio, inquit, divitiarúm, vestimenta a tineis comesla, et ærugo auri et argenti testimonium adversum vos dabunt, vosque de vestra tenacitate coarguent. Propterea in novissimis diebus, nempe in adventu Dominí, invenietis divitias vestras tanquam ignem recondim tum vobis in perditionem. quod evangelico diviti · arcidit. ‹ Velut ignis quem thesaurizastis in novissimis diebus.» lloc connectendum est cum ‹ divitie vestræ ut sic se habeat: Divitie vestrar, quas sicut ignew thesaurizastis, et epulati estis super terram, et in luxuriis fuistis. » VERS. 4, 5. • Ecce merces operariorum, qui messuerunt regiones vestras, quæ fraudata est a vobis, clamat et clamor eorum in aures Domini Sabaoth jutroivit, Epulati estis super terram, et in luxuriis cnutristis corda vestra in die occisionis. Querela hic est et digressio adversus Judaicos principes, qui depascebant pauperes, et omnibus honoribus pinguescebant, sed præparabantur ad cadem, Romanorum manibus subeundam, et præsertim quoniam unicum justum Dominum nostrum condemnarunt, et non resistentem, neque clamantem occidcrunt. Uinle subdit: › VERS. 6. Addixistis et occidistis Justum et non restitit vobis. Negari non potest, apostolum bunc, illud ‹ occidistis justum › referre ad Chrielum, quandoquidem subjungit:. Et non restitit vobis. › Cæterum id diceus comprehendit et alios, qui similia passi sunt a Judæis fortasse etiam prophctice de sui ipsius futura occisione his loquitur. VERS. 7. ‹ Longanimes igitur estote, fratres, usque ad adventum Domini. Ecce agricola exspectat pretiosum fructum terræ. › Postquam Judaicorum principum luxum et in pauperes duritiem perstrinxit, nunc transit ad fideles, et ait: Ne scandalizemini, fratres, læc videntes, neque contristemini, quasi futura aliquando non sit ultio. Innuit vero Romanorum incursionem, et quæ ab iis fleri debebat, Judæorum captivitatem, quam etiam adventum Domini appellat, sicut et Joannes, qui supra pectus Domini recubuit 1, cum de suo obitu ipsum Domipum dicentem inducit:. Si eum volo manere donec veniam”. › Prorogatum est enim huic vitæ tempus usque ad captam Hierosolymam, et paulo amplius. Quod autem per adventum Domini II:erosolymæ interitus cum hic, tum in Joanne intelligendus sit, perspicuum est eliam ex propheta dicente 33: «Ecce venit Dominus: et quis sustinemelit minas ejus?, Quia scilicet adventus Dei secum defert impiorum punitionem. At etiam Chrysostomus, in suis Expositionibus dictum hoc explicans, vult 347 illo significare Jerosolyme destructionem, idque confirmat ex oratione trium οι Juan. xxi, 2. το Ibid. 22. sa Malach. 23. • Ιδού ὁ μισθὸς τῶν ἐργατῶν τῶν ἀμησάντων τὰς χώρας ὑμῶν, ὁ ἀπεστερημένος ἀφ' ὑμῶν κράτ ζει· καὶ αἱ βοαὶ τῶν θερισάντων εἰς τὰ ὦτα Κυρίου Σαβαώθ εἰσελυλήθησαν [vulg. εἰσεληλύθασιν]. Έτρω φήσατε ἐπὶ τῆς γῆς καὶ ἐσπαταλήσατε. Ἐρέψατε τὰς καρδίας ὑμῶν ὡς ἐν ἡμέρᾳ σφαγῆς.» Καταβοή καὶ καταδρομὴ τῶν Ἰουδαϊκῶν ἀρχόντων καταβο σκομένων τους πένητας, καὶ πιαινομένων ταῖς παρά πάντων τιμαῖς, ἀλλ᾽ εἰς σφαγὴν ταῖς Ῥωμαϊκαῖς ἀρχαῖς, καὶ ταῖς τούτων χερσὶν εὐτρεπιζομένων, καὶ μάλιστα, ὅτι τὸν μόνον δίκαιον κατεδίκασαν Κύριον, καὶ ἐφόνευσαν, οὐκ ἐρίζοντα, οὐδὲ κραυγά ζοντα. • Κατεδικάσατε, ἐφονεύσατε τὸν Δίκαιον, ὃς οὐκ ἀντιτάσσεται ὑμῖν.» 'Αναντιῤῥήτως τό, «Εφονεύ σατε, εἰπὼν, τὸν Δίκαιον, ο εἰς τὸν Χριστὸν ἀναφέ ρει. Τῇ μέντοι ἐπιφορῇ τῇ, «Οὐκ ἀντιτάσσεται ὑμῖν, ο ἐκοίνωσε τὸν λόγον καὶ πρὸς τοὺς ἄλλους τοὺς τὰ ὅμοια παθόντας ὑπὸ τῶν Ἰουδαίων. Ἴσως δὲ καὶ προφητικῶς καὶ τὸ περὶ αὐτοῦ φάσκων πάθος. • Μακροθυμήσατε οὖν, ἀδελφοί, ἕως τῆς παρ ουσίας τοῦ Κυρίου. Ιδού ὁ γεωργὸς ἐκδέχεται τὸν τίμιον καρπὸν τῆς γῆς.» Διαβαλὼν τὴν τῶν Του δαϊκῶν ἀρχόντων σπατάλην, καὶ τὸ πρὸς τοὺς πένη τας αὐτῶν σκληρόν, μεταβαίνει καὶ ἐπὶ τοὺς πιστοὺς, καί φησι· Μὴ ταῦτα ὁρῶντες, ἀδελφοί, σκανδαλίζε σθε, καὶ ἀθυμεῖτε, ὡς μὴ ἐκδικήσεως ἀποκειμένης. Λέγει δὲ τὴν ὑπὸ Ῥωμαίων έφοδον, καὶ τὴν ὑπὸ τούτων αἰχμαλωσίαν τῶν Ἰουδαίων, ἣν καὶ παρου σίαν τοῦ Κυρίου λέγει· ὡς καὶ Ἰωάννης ἐπὶ τὸ στῆθος ἀναπεσὼν τοῦ Κυρίου, δι᾿ ὧν φησι περὶ τῆς ἑαυτοῦ ἀποβιώσεως τὸν αὐτὸν εἰσάγων Κύριον λέγοντα· «Ἐὰν αὐτὸν θέλω μένειν ἕως ἔρχομαι. Καὶ γὰρ παρετάθη καὶ τούτῳ ὁ τῆς ζωῆς ταύτης χρόνος ἕως τῆς ἁλώσεως τῆς Ἱερουσαλήμ, και με κρὸν ἐπέκεινα. Καὶ ὅτι ἡ τοῦ Κυρίου παρουσία, καὶ ἐνταῦθα, καὶ ἐπὶ τοῦ Ἰωάννου, ἡ τῆς Ἱερουσαλήμ πανωλεθρία ἐστὶ, δῆλον καὶ ἀπὸ τοῦ προφήτου του λέγοντος· «Ιδού Κύριος ἔρχεται· καὶ τῆς ὑποσει αὐτοῦ τὴν ἀπειλήν; ν τοῦτ᾽ ἔστιν, ὡς τῆς τοῦ Θεοῦ παρουσίας φερούσης τιμωρίαν κατὰ τῶν ἀπ:εῶν. ᾿Αλλὰ καὶ ὁ χρυσοῦς τὸν λόγον Ἰωάννης ἐν τισι τῶν ἐξηγητικῶν αὐτοῦ τοῦτο αὐτὸ ἀναπτύσσων τ», ο Εως

EXPOSITIO IN EPIST. S. JACOBI. CAP. V. ' in conspectu tuo, et perficiatur post te. Inquit enim: Quid est hoc, post te?, Scilicet, postquam pertransierit furor tuns. Quando vero is'e advenit? Quando Nabchodonosor diruit Jerosolymam. Et hæc quidem de adventu Domini. Verum et hoc nonnulli ex Patribus aiunt, quod Apostolus longanimitatem hic dicat tolerantiam, que est ad invicem; patientiam vero, qua circa extraneos versatur. Longanimis enim est quispiam erga cumi de quo ultioneni sumere potest. Quam ob causam patientia de Deo nunquam dicitur, sed longanimitas de hominibus autem dicitur patientia. ‹ Patienter ferens, donec accipiat pluviam temporaneam et serotinan).» Pluvia e temporanea, seu lepestiva est pœnitentia cum lacrymis in juventute; serotina, quæ fit in senectute. Cuncta autem pendent a divina clementia; ideo ait: ‹ Donec acci-. piat.» Έρχομαι, ο τούτο δηλοῦν βούλεται τὸ ῥητὸν, τὴν puerorum aientium: * Sic fat sacrificium nostrum πανωλεθρίαν τῆς Ἱερουσαλήμ, καὶ πιστοῦται τοῦτο ἀπὸ τῆς εὐχῆς τῶν τριῶν παίδων φασκόντων· • Οὕτω γενέσθω ἡ θυσία ἡμῶν ἐνώπιόν σου σήμερον, καὶ ἐκτελέσθω [Γ. λείσθω] Οπισθέν σου.» Φησί γάρ· Τί τό, ι ὅπισθέν σου; • Μετὰ τὸ παρελθεῖν τὸν θυμόν σου. Καὶ [πότε] παρεγένετο; "Οτε ὁ Ναβουχοδονόσορ ἐδῄου τὰ Ἱεροσόλυμα. Καὶ περὶ μὲν τῆς παρουσίας, ταῦτα. Φασί δέ τινες τῶν Πατέρων καὶ τοῦτο, ὡς μακροθυμίαν μὲν ἐνταῦθα τὴν πρὸς ἀλλήλους φησίν· ὑπομονὴν δὲ, τὴν πρὸς τοὺς ἔξω. Μακροθυμεί γάρ τις πρὸς ἐκεῖνον, ὃν δυνατὸν καὶ ἀμύνασθαι· ὑπομένει δὲ, ὅν οὐ δύναται ἀμύνασθαι. Διὰ τοῦτο ἐπὶ μὲν Θεοῦ ὑπομονὴ οὐδέποτε λέγεται, ἀλλὰ μακροθυμία· ἐπὶ δὲ ἀνθρώπων, ὑπομονή. • Μακροθυμῶν ἐπ' αὐτὸν, ἕω; λάβῃ ὑετὸν πρώτ μεν καὶ ὄψιμον.» Πρώϊμος ύετὸς, ἡ ἐν νεότητι μετά δακρύων μετάνοια • ὄψιμος, ἡ ἐν τῷ γήρα. Πάντα δὲ τῆς τοῦ Θεοῦ ἤρτηται φιλανθρωπίας· διὸ λέγει· ο Εως ἂν λάβῃ.» • Μακροθυμήσατε καὶ ὑμεῖς, στηρίξα τε τας καρ δία; ὑμῶν· ὅτι ἡ παρουσία τοῦ Κυρίου ἤγγικε. Μὴ στενάζετε κατ' ἀλλήλων, ἀδελφοί, ἵνα μὴ κρι θῆτε. Ἰδοὺ ὁ κριτής πρὸ τῶν θυρῶν ἕστηκεν. Υπόδειγμα λάβετε, ἀδελφοί μου, τῆς κακοπαθείας καὶ τῆς μακροθυμίας, τους προφήτας, οἱ ἐλάλησαν ἐν τῷ ὀνόματι τοῦ Κυρίου. Ἰδοὺ μακαρίζομεν τους ὑπομένοντας. Τὴν ὑπομονὴν Ἰὼβ ἠκούσατε, καὶ τὸ τέλος Κυρίου ἴδετε, ὅτι πολυεύσπλαγχνός ἐστι καὶ οἰκτίρμων. Πρὸ πάντων δὲ, ἀδελφοί μου, μή όμο G νύετε μήτε τὸν οὐρανὸν, μήτε τὴν γῆν, μήτε ἄλο λον τινὰ ἔρχον. Ητω δὲ ὑμῶν τοῦ [{. τό] ναὶ, καὶ, καὶ τὸ οὐ οὐ • ἵνα μὴ εἰς ὑπόκρισιν πέσητε. 'Αντὶ τοῦ, ἡ κατάθεσις ὑμῶν βεβαία καὶ ἐπὶ βεβαίου, καὶ ἡ ἀπαγόρευσις ὑμῶν ὡσαύτως. Αλλως· Εστω, φησὶν, ἡ τοῦ βίου ὑμῶν μαρτυρία βεβαιοτέρα ἄρκου. Εἰ δέ τις ἀναιδής, μὴ δυσωπούμενος ὑμῶν τῷ βίῳ, τολμῇ ὑμῖν ἐπαγαγεῖν ὅρκον, ἔστω ὑμῖν τὸ ναί, ναί, καὶ τὸ οῦ, οῦ, ἀντὶ τοῦ ὅρκου. Πρό πάντων, ἀδελφοί μου, μὴ ομνύετε μήτε οὐρανὸν, μήτε γῆν, μήτε ἄλλον τινὰ ὅρκον. Ἤτω δὲ ὑμῶν τὸ ναι, ναὶ, καὶ τὸ οὖ, οὗ· ἵνα μὴ εἰς ὑπόκρισιν πέσ σητε.» Την «ὑπόκρισιν, ο ἤτοι την κατάκρισιν, λέγει, ἥτις ἐπακολουθεῖ τοῖς ἀφειδῶς ὀμνύουσι, καὶ διὰ συνηθείας τὸν ὅρκον ἐπὶ τὸ [f. τῷ] ἐπιορκεῖν ἐκφερομένοις· ἢ καὶ αὐτὸ τὸ ὑποκρίνεσθαι, σημαί νει τὸ ὄνομα ἐνταῦθα, ὃ ἄλλο ἦν, ἕτερον φαίνεται. Πῶς οὖν ι εἰς ὑπόκρισιν, ὁ ὀμνύων πίπτει; Πιστευό μενος μὲν διὰ τῶν ὅρκων ἀληθὴ; εἶναι, παραβάσεως δὲ ἐπακολουθούσης, ψεύστης [ἀντὶ ἀληθής [[.- θοῦ;] ἀποφαινόμενος. Κωλύει δὲ κατὰ Θεοῦ μὴ ὁμνύειν, διὰ τὴν ἐπιορκίαν· κατὰ δὲ οὐρανοῦ καὶ τῶν ἄλλων, διὰ τὸ μὴ καὶ ταῦτα εἰς Θεοῦ τιμὴν ἄγειν. Πάντες γὰρ οἱ ὀμνύοντες κατὰ τοῦ μείζονο; ὀμνύουσιν. Αλλ' ἐρεῖ τι;· Εἰ βιάζεται τις ἐμνύναι, τί ποιητέον; Εροῦμεν, ὅτι ὁ φόβος τοῦ Θεοῦ ἰσχυ ρότερός ἐστι τῆς τοῦ βιαζομένου ἀνάγκης, Έπαπο st Dan. 111, 40. 85 Hebr. vi, 16. VERS. 8-12. «Longanimes igitur estole vos, et confirmate corda vestra: quoniam adventus Domini appropinquavit. No!i:e ingemiscere, fratres, in alterutrum, ut non judicemini. Ecce judex ante januam assistit. Exemplum accipite, fratres, exitus mali, laboris et patientia, prophetas qui locuti sunt in nomine Domini. Ecce beatificamus eos qui sustinuerunt. Sufferentiam Job audistis, et fineri Domini vidistis, quoniam misericors Dominus est et misera'or. Ante omnia, fratres mei, nolite jurarc neque per colum, neque per terram, neque aliud quodcunque juramentum. Sit autem sermo vester: Est, est: Non, non, ut non in hypocrisin decidatis. › Id est: Sit affirmatio vestra firma, et in re firma; similiter etiam inficiatio. Aliter: Sit vitæ ve- stræ testimonium firmius juramento. Si quis vero impudens vitam vestram nil reveritus, juramentum vobis imponere audet, sit vobis quod ‹ est,» est, et quod non ‹ non ɔ pro juramento. ‹ Ut non in hypocrisin decidatis.> ‹ Hypocrisin› hic condemnationem dicit, que consequitur eos, qui indiscrete jurant, et qui jurandi consuetudine ad perjurium transeunt. Vel ipsam hypocrisin › seu simulationem hoc loco siguficat, quod videlicct aliud est, et aliud apparet. Quomodo autem cin hypocrisin, ille, qui jurat, incidit? Scilicet, quia objuramentum creditur esse verax; at, subsequente transgressione, mendax pro veraci esse demonstratur. Prohibet vero per Deum jurare ad evitandum perjurium: per calum vero et alia, ne iis divinus honor deferatur: omnes enim qui jurant, «per majorem sui jurant ".» At, inquiet aliquis, si cogitur quis jurare, quid illi faciendum? Respondemus, timorem Domini fortiorem esse necessitate ejus, qui cogitur. Dubitabit etiam 348 quispiam de veteri lege, et dicet: Cum vetus lex laudet eum, qui per nomen Domini juraverit, cur lex gratiæ id fieri vetat? Respondemus: Legem

veterem, ut Judos a jurando per idol: averteret, ρήσειε δ' ἄν τις καὶ περὶ τοῦ παλαιοῦ νόμου· præcepisse, ut jurarent per Deum: quemadmodum et Deo sacrificia offerre jus-it, ut ab idolorum sacrificiis abalienaret. Cum vero sufficienter de divino cultu instruxisset, tum etiam sacrificia velut inutilia rejecit: requirens non sacrificia ex animalibus oblata, sed c cor contritum» pro sacrificio. Αt quodnam est hujusmodi? llud nempe quod igne charitatis ad instar holocausti integre consumitur: quale eral cor Pauli, cum propterea quod fideles quidam ‹ scandalizati erant, supra mɔdum ‹urebatur *.; τὴν κατὰ τοῦ Κυρίου ἐμνύοντα τοῦ ὀνόματος ἐπαινοῦντος τοῦ παλαιοῦ νόμου, πῶς ἡ χάρις τοῦτο ποιεῖν διαστέλλεται; Ἐροῦμεν οὖν, ὡς ὁ παλαιός νόμος ἀπάγων Ιουδαίους μὴ κατὰ τῶν εἰδώλων ὀμνύναι, προσέταξε κατὰ Θεοῦ ὀμνύειν· ὥσπερ καὶ θύειν ἐκέλευε τῷ Θεῷ, ἀποσπῶν αὐτοὺς τῆς τῶν εἰδώλων θυσίας· ὅτε δὲ ἱκανῶς αὐτοὺς θεο τεῖ ἐν ἐδιδάξατο, τότε καὶ τὰς θυσίας ὡς ἀναφελεῖς ἀπὸ ώσατο· θυσίαν δὲ οὐ τὴν διὰ ζώων, ἀλλὰ τὴν συντε τριμμένην ψυχὴν ἐπιζητῶν εἰς θυσίαν. Τίς δὲ αὕτη; Η διὰ ταπεινώσεως τῷ τῆς ἀγάπης ολοκαυτουμένη πορ', οἷα καὶ ἡ Παύλου, ή [f. δ;] διά τό τινας σκανδαλίζεσθαι τῶν πιστῶν ὑπερβαλλόντως εν το ρούμενος. Vers. 13, 14. ‹ Tristatur aliquis vestrum? oret. Equo animo est? psallat. Infirmatur quis in vobis? Inducat presbyteros Ecclesiæ, et orent super eum. › Tristitiam oratio comitetur, ut qui tentatur, tentaliones levius ferat. Deinde postquam oratione, quæ nos perturbabant, sopita fuerint, et ad nativum suum statum animus redierit, tunc psallat, ut ipsi bona multiplicentur: bilarem enim et jucundum animae statum, juxta magnum Basilium, liya norum cantus conciliat. Et saue, qui ad hoc usque nam pervenit, neque talem sibi compara verit slatum, (quem David sanctitatem appellat, cum ait: ‹ Psallite Domino, sancti ejus ",) non aliud, nisi longas nugas per£ciet. • Ungentes eum oleo in nomine Domini. › Vers. 15, 16. ‹ Et oratio fidei salvabit infirmum; et alleviabit cum Dominus: et si in peccatis sit, remittetur ei. Confitemini erga alterutrum peccata vestra, et oraue pro invicem, ut salveuiui.» Hoc, Christo adhuc cum hominibus versante, faciebant apostoli, oleo ungentes infirmos. ● Multum enim valet deprecatio justi assidua. › VERS. 17, 18. • Elias Lomo erat similis nobis passibilis: et oratione oravit, ut non plueret super terram, et non pluit annos tres, nienses sex. El rursus oravit; e cœlum dedit pluviam, et terra dedit fructum suum.» Ellicas est oratio justi, quando is, pro quo justus orat, spirituali com- ¡unctione oranti cooperatur. Si namque, aliis pro nobis orantibus, uos luxui et deliciis indulgeamus, et vitam dissolutam ducamus, robur oratiomis ejus, qui pro nobis laborat, dissolvimus: cd contingit in nobis illud beati Petri:. 68 Unus ædificans, et alter destruens, quid prodest illis, nisi labor? > 349 VERS. 19, 20. • Fratres mei, si quis ex vobis erraverit a veritate, et converterit quis eum, scire debet, quod qui converti fecerit peccatorem ab errore vitæ suæ, salvabit animam ejus a morte, et operiet multitudinem peccatorum. Hoc et Je56 11 Cor. x1, 29. 57 Psal. xxix, 5. · Κακοπαθεί τις ἐν ὑμῖν; προσευχέσθω· εὐθυμεί τις; ψαλλέτω. Ασθενεί τις ἐν ὑμῖν; Προσκαλεσάσθω τοὺς πρεσβυτέρους τῆς Ἐκκλησίας, καὶ προσευξάσθωσαν ἐπ' αὐτόν.» Τῇ κακοπαθείᾳ ἡ προσευχή παρομαρτείτω, ἵνα κουροτέρα τῷ πειραζομένῳ ἡ δι έξοδος τῶν πειρασμῶν γένηται. Εἶτα ἐπειδὰν διὰ τῆς προσευχῆς κατευνασθῇ τὰ διοχλοῦντα ἡμᾶς, καὶ πρὸς τὴν οἰκείαν κατάστασιν ἀφίκηται ἡ ψυχή, τηνικαῦτα ψαλλέτω, ἵνα τὰ χρηστὰ αὐτῷ πολυπλασιασθῇ. Τ γὰρ ἱλαρὸν καὶ ἄλυπον κατάστημα τῆς ψυχῆς, κατά τὸν μέγαν Βασίλειον, αἱ τῶν ὕμνων προσηγορίες χαρίζονται. Ο γάρ τοι μὴ οὕτω προβὰς, μηδὲ τὸ τοιοῦτο κατάστημα προφθάσας (δ καὶ Δαδι᾽ ὁσιότητα καλεῖ, «Ψάλατε,» προτρεπόμενος, ο τῷ Κυρίῳ, τοὺς ὁσίους αὐτοῦ»), λῆρον μακρὸν ἐξανύει. • Αλείψαντες αὐτὸν ἐλαίῳ ἐν τῷ ὀνόματι τοῦ Κυρίου.» • Καὶ ἡ εὐχὴ τῆς πίστεως σώσει την κάμνοντα, καὶ ἐγερεῖ αὐτὸν ὁ Κύριος· κἂν ἁμαρτίας ᾗ πεποιηκώς, ἀφεθήσεται αὐτῷ. Εξομολογεῖσθε ἀλλήλοις τὰ παραπτώματα, καὶ εὔχεσθε ὑπὲρ ἀλλήλων, ὅπως ἰαθῆτε.» Τοῦτο καὶ τοῦ Κυρίου τοῖς ἀνθρώποις ἔτι ἀναστρεφομένου, οἱ ἀπόστολοι ἐποίουν, ἀλείφοντες ἐλαίῳ τοὺς ἀσθενοῦντας. • Πολύ ισχύει δέησις δικαίου ενεργουμένη. • Ηλίας ἄνθρωπος ἦν ὁμοιοπαθὴς ἡμῖν, καὶ προσευχή προσηύξατο τοῦ μὴ βρέξαι καὶ οὐκ ἔβρε ξενἐπὶ τῆς γῆς ἐνιαυτούς τρεῖς καὶ μῆνας ἕξ. Καὶ πάλιν προσηύξατο, καὶ ὁ οὐρανὸς ὑετὸν ἔδωκε, καὶ ἡ γῆ ἐβλάστησε τὸν καρπὸν αὐτῆς.» Ενεργεῖται ἡ τοῦ δικαίου εὐχὴ, ὅταν καὶ ὑπὲρ οὗ εύχητα: συμπράτ τει διὰ κακώσεως πνευματικῆς τῷ εὐχομένῳ. "Αν γὰρ ἑτέρων ὑπὲρ ἡμῶν εὐχομένων, σπατάλαις ἡμεῖς σχολάζομεν, καὶ ἀνέσεσι, καὶ ἐκδεδιητημένῳ βίῳ, ἐκλύομεν διὰ τούτου τὸ σύντονον τῆς εὐχῆς τοῦ ὑπὲρ ἡμῶν ἀγωνιζομένου, καὶ γίνεται ἐφ' ἡμῖν τὸ τοῦ μα καρίου Πέτρου· «Εἷς οἰκοδομῶν, καὶ εἷς καθαίρων 1. αιμῶν οὐδὲν ἄλλο, ἢ πρὸς κόπους ἐκδόντες. • Αδελφοί μου, ἐάν τις ἐν ὑμῖν πλανηθῇ ἀπὸ τῆς ἀληθείας, καὶ ἐπιστρέψῃ τις αὐτὸν, γινωσκέτω, ότι ὁ ἐπιστρέψας ἁμαρτωλὸν ἐκ πλάνης ὁδοῦ σώσει αυ χὴν ἐκ θανάτου καὶ καλύψει πλῆθος ἁμαρτιῶν. Ο Τοῦτο καὶ Ἱερευίας φησίν, ὅτι ο Καὶ ἐὰν ἐξαγάγης 58 Eccle. XXXIV,

EXPOSITIO IN EPIST. I S. PETRI. τιμιον ἐξ ἀναξίου, ὡς στόμα μου ἔσῃ. ο Στόμα γὰρ remias ait se: • Si separaveris pretiosum a vili, γίνεται τοῦ Θεοῦ πᾶς ὁ τοὺς λόγους αὐτοῦ ἀναγγέλ. λον. Τί γάρ φησιν; «Οὐ γὰρ ὑμεῖς ἐστε οἱ λαλοῦντες, ἀλλὰ τὸ Πνεῦμα τοῦ Πατρός μου τὸ λαλοῦν ἐν ὑμῖν. Διὸ καὶ τὸν ἁμαρτωλὸν ἀποκωλύει διὰ τοῦ Δαδίδ ἐκδιηγείσθαι τὰ δικαιώματα αὐτοῦ. Ιακώβου Επιστολή Καθολική στίχων σμβ'. quasi os meum eris.» Os euim Dei il omnis, qui verbum ipsius annuntiat. Quid enim inquit ®? • Non enim vos estis, qui loquimini, seul Spiritus Patris mei, qui loquitur in vobis. > Et hinc est, quod per David prohibet peccatori, ● enarrare iustitias suas c Explicit Epistola Catholica Jacobi vers. 242. 89 Jerem. xv, 19. το Matth. x, 20. 61 Psal. 1v, 9, 16. ΤΗΣ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΠΕΤΡΟΥ ΠΡΩΤΗΣ ΕΠΙΣΤΟΛΗΣ THEOPHYLACTI EXPOSITIO IN EPISTOLAM PRIMAM S. PETRI. ΥΠΟΘΕΣΙΣ ΤΗΣ ΠΡΩΤΗΣ ΕΠΙΣΤΟΛΗΣ ΤΟΥ ARGUMENTUM EPISTOLE PRIME S. PETRI ΑΓΙΟΥ ΑΠΟΣΤΟΛΟΥ ΠΕΤΡΟΥ. Ἐπειδὴ ὁ Πέτρος αὐτὸς τοῖς ἐν τῇ διασπορᾷ οὗτιν Ἰουδαίοις, καὶ γενομένοις Χριστιανοίς, γράφει την Ἐπιστολὴν διδασκαλικήν. Ἐπειδὴ γὰρ ἀπὸ Ἰουδαίων ἐπίστευσαν, ἐπιστηρίζει αυτούς. Καὶ πρῶτον μὲν ἐξηγεῖται καὶ ἀποδείκνυσιν, ὅτι ἡ εἰς Χριστὸν πίστις ἀπὸ τῶν προφητῶν κατηγγέλη, καὶ δι' αὐτῶν ἐμηνύθη ἡ διὰ τοῦ αἵματος αὐτοῦ ἀπολύτρωσις· καὶ ὅτι αὐτοῖς καὶ τοῖς ἔθνεσιν εὐηγγελίσθη τὰ πάντα εἰς ἃ ἐπιθυμοῦσιν ἄγγελοι παρακύψαι. Είτα συμ βουλεῦσαι (ίσως συμβουλεύσα;] ἀξίως τοῦ καλέσαντοῦ ἀναστρέφεσθαι, προτρέπει καὶ βασιλέας τιμᾷν. Γυναιξί τε καὶ ἀνδράσιν ὁμοφροσύνην παραγγέλλει ο καὶ εἰς τὰ ἤθη παραινέσας ὀλίγα, σημαίνει ὅτι εἰς τὸν ᾅδην τοῦτο γέγονε παρὰ τοῦ Κυρίου τὸ κήρυγμα τῆς σωτηρίας καὶ ἀναστάσεως, ἵνα οἱ προθανόντες ἀναστῶσι μὲν καὶ κριθῶσιν ἐν τῷ σώματι· τῇ δὲ χάριτι τῆς ἀναστάσεως διαμείνωσιν. Καὶ ὅτι τὸ τέτ λος πάντων λοιπὸν ἤγγισε, καὶ ἐφείλουσι πάντες ἕτοιμοι γίνεσθαι, ὡς λόγον ἀποδιδόντες τῷ Κριτῇ· καὶ οὕτω τελειοῖ τὴν Επιστολήν. ΚΕΦΑΛΑΙΑ ΤΗΣ ΑΥΤΗΣ ΕΠΙΣΤΟΛΗΣ. α. Περὶ τῆς ἐν Χριστῷ ἀναγεννήσεως. Καὶ περὶ ὑπομονῆς πειρασμῶν· καὶ περὶ σωτηριώδους πίστεως προκατηγγελμένης ὑπὸ τῶν προφητῶν. APOSTOLI. Petrus hanc scribit Epistolam Judæis qui in dispersione erant, ac Christiani evaserant. Est vero Epistola ad instruendum destinat. Quoniam emit aliqui ex Judaeis in Christwn crediderant, confrmat eos. Et primo quidem explicat et demonstrat, quod fides in Christum prænuntiata fuerit a prophetis, quemadmodum etiam redemptio nostra per sanguinem ipsius: et quod ipsis, ac etiam gentilibus evangelizata sint omnia, in quæ desiderant angeli prospicere. Deinde hortatur e»s, ut conversentur digne eo, qui illos vocavit, suadetque ut etiam reges honorent. Uxoribus vero et maritis mutuam concordiam præcipit: paucisque circa mores traditis monitis, significat, etiam apud inferos factam fuisse a Domino prædicationem salutis et resurrectionis; ut qui antea obierant, resurgant et judicentur in corpore ac in gratia resurrectionis permaneant. Subdit, omnium finem appropinquare: indeque omnes paratos esse debere ad rationem, supremo Judici reddendam, et sic absolvit Epistolam. CAPITA EJUSDEM EPISTOLÆ. 1. De regeneratione in Christo. Et de patientia in tribulationibus: ac de fide salutari a propketis annuntiata.